You are on page 1of 16

POJAVE NA GRANICAMA FAZA

ADSORPCIJA
dr Mara Aleksi≥
Aleksi≥, vanr.
vanr. prof.
prof.

1. Šta je granica faze
2. Adsorpcija na granici tečne faze
Gibsova adsorpciona izoterma

3. Adsorpcija na granici čvrste faze
Langmuirova adsorpciona izoterma
Freundlichova adsorpciona izoterma

1

Molekuli na površini faze uvek su u dodiru
sa molekulima neke druge faze
α i β homogene faze
Granica faze – povr
površšina koja
razdvaja dve faze (AA’
(AA’ i BB’
BB’)
Granič
Granični sloj s – tanak sloj
debljine nekoliko
mololekulskih preč
prečnika (SS’
(SS’)
Faze su homogene do svojih
površ
površina. U granič
graničnom sloju
su molekuli obe faze

Postoji pet različitih granica faze
Čvrsta / čvrsta
Čvrsta / tečna
Čvrsta / gasna
Tečna / tečna
Tečna / gasna

2

Interakcije molekula na granici faza
prouzrokuju različite pojave
Površinski napon
Adsorpcija
Kvašenje
Razlivanje
Itd...

POVRŠINSKI NAPON

Rezultantna sila usmerena je ka unutraš
unutrašnjosti teč
tečnosti.
Teč
Tečnost tež
teži da zauzme najmanju moguć
moguću površ
površinu.

3

Adsorpcija na granici tečne faze
Adsorpcija je poveć
povećanje ili smanjenje koncentracije
rastvorka u granič
graničnom sloju
u odnosu na unutraš
unutrašnjost rastvora.
pozitivna adsorpcija cgr > cteč
teč
negativna adsorpcija cgr < cteč
teč

Kada su privlač
privlačne sile izmeñu molekula rastvorka manje
od privlač
privlačnih sila izmeñu molekula rastvarač
rastvarača...
rastvorak ima manji površ
površinski napon od rastvarač
rastvarača...
rastvor ima manji površ
površinski napon od čistog
rastvarač
rastvarača...
molekuli rastvorka će se spontano ugrañivati u granič
granični
sloj rastvarač
rastvarača kako bi maksimalno smanjili energiju
površ
površine, tj. površ
površinski napon rastvora.
cgr > cteč
teč

adsorpcija je pozitivna

4

Kada su privlač
privlačne sile izmeñu molekula rastvorka već
veće
od privlač
privlačnih sila izmeñu molekula rastvarač
rastvarača...
rastvorak ima već
veći površ
površinski napon od rastvarač
rastvarača...
rastvor ima već
veći površ
površinski napon od čistog
rastvarač
rastvarača...
koncentracija rastvorka već
veća u unutraš
unutrašnjosti rastvora
nego u granič
graničnom sloju
cgr < cteč
teč

adsorpcija je negativna

Adsorpcija na granici tečne faze
Adsorbent ili adsorbens = supstanca na kojoj
se nešto adsorbuje
Adsorbat = supstanca koja se adsorbuje
PAM = površinski aktivne materije smanjuju
površinski napon tečnosti
PNM = površinski neaktivne materije
povećavaju površinski napon tečnosti

5

Kada je voda rastvarač...
PAM

PNM
• Neorganske kiseline, baze
i soli
• Organska jedinjenja sa
već
većim brojem polarnih
grupa
- Polarni molekuli
- Jake sile privlačenja
sa molekulima vode
- Rastvorljivost u vodi velika




Alkoholi, Aldehidi,
Estri, Amini, Kamfor
Masne kiseline,
Sapuni, Detrdž
Detrdženti

- Nepolarni molekuli
- Slabe sile privlačenja
sa molekulima vode
- Rastvorljivost u vodi mala

Zavisnost površinskog napona od
koncentracije rastvora
Kriva1. rastvori jakih elektrolita i
organskih jedinjenja sa OH
grupama (PNM) šećeri.
Kriva 2. rastvori makromolekula
proteini, slabe PAM.
Kriva 3. Izrazite PAM, sapuni,
detrdž
detrdženti

6

Gibbs-ova adsorpciona izoterma (1878)
Zavisnost površ
površinskog napona i adsorpcije
od koncentracije rastvorene supstance

Γ=−

c dσ

RT dc

Γ – adsorpcija = broj molova rastvorene
Gibbs, Josiah Willard
(1839-1903)

supstance po jedinici površ
površine rastvora koji
predstavljaju manjak ili viš
višak u odnosu na
koncentraciju u unutraš
unutrašnjosti rastvora
dσ/dc – koncentracioni koeficijent
površ
površinskog napona - merilo površ
površinske
aktivnosti rastvorene supstance
Važ
Važi pri konstantnoj temperaturi

Γ=−

c dσ

RT dc

<0
dc

Γ>0

Koncentracija rastvora je
već
veća u površ
površinskom sloju
Adsorpcija je POZITIVNA

PAM

Važ
Važi samo za niske koncentracije

7

Γ=−

σ

Γ

c dσ

RT dc

>0
dc

Γ<0

Koncentracija rastvora je
MANJA u površ
površinskom sloju
Adsorpcija je NEGATIVNA

PNM

Važ
Važi samo za niske koncentracije

ADSORPCIJA NA GRANICI ČVRSTE
FAZE

8

ADSORPCIJA NA GRANICI ČVRSTE FAZE
Adsorpciona moć čvrstog tela = privlačne sile
meñu česticama na površini čvrste faze nisu
zasićene.
Vezujući molekule gasa ili tečnosti, ili jone iz rastvora
čvrsto telo smanjuje svoju površinsku energiju.

ADSORPCIJA ≠ APSORPCIJA !!!!

• ADSORPCIJA = raspodela gasne ili
tečne faze po POVRŠINI čvrstog
adsorbenta
• APSORPCIJA = ravnomerna
raspodela gasne ili tečne faze po
CELOJ ZAPREMINI čvrstog
apsorbenta

9

ADSORPCIJA NA GRANICI ČVRSTE FAZE
može biti:
FIZIČKA ADSORPCIJA
HEMIJSKA ADSORPCIJA – HEMISORPCIJA

FIZIČKA ADSORPCIJA
čvrsto – gas
čvrsto – tečnost

– slabe Van der Waalsove sile
– Van der Waalsove sile +
vodonične veze
zavisi od hemijske grañe adsorbenta i adsorbata
povratan proces

10

HEMIJSKA ADSORPCIJA – HEMISORPCIJA
čvrsto – gas

jake hemijske jonske

čvrsto – tečnost

ili kovalentne veze

zavisi od prisustva hemijskih grupa koje mogu
hemijski reagovati
nepovratan proces

NH3 → NH3 (ads) → NH2 (ads) + H (ads) →
NH (ads) + 2 H (ads) → N (ads) + 3 H(ads)

11

ENERGETSKI
DIJAGRAMI
FIZISORPCIJE
I HEMISORPCIJE
Energy
Diagrams:
Physiand Chemisorption
Molecular
FIZISORPCIJA
Physisorption
+

Dissociative
DISOCIJACIJA
Chemisorption

Molecular
HEMISORPCIJA
Chemisorption

+

+

+

• Potential energy diagrams of an adsorbate/substrate complex for three
different ground
state configurations.
ENERGETSKI
DIJAGRAMI
3 TIPA KOMPLEKSA ADSORBAT/SUPSTRAT
Phys 661 - Baski

Page 8

Adsorption & Growth

ADSORPCIONA MOĆ
zavisi od
Specifič
Specifične površ
površine
Oblika čestice adsorbe
adsorbenta (neravne površ
površine)
Poroznosti (neporozni
(neporozni – samo na površ
površini 1-100 m2/g)
porozni – šupljikavi 100100-1000 m2/g)
Temperature (egzoterman proces)
Pritiska gasa

Vads

(Langmuir monomolekulski sloj)

12

Langmuirova adsorpciona izoterma
Adsorpcija gasa na čvrstom adsorbentu pri T=const.
1. samo
monosloj

3. desorpcija kao
posledica
toplotnog kretanja

2. adsorpcija i
desorpcija
istovremeno

Dalja adsorpcija je sve sporija jer je manja slobodna površina adsorbenta.
Kada se brzine adsorpcije i desorpcije izjednače - dinamička ravnoteža.

Brzina adsorpcije ~ pritisku gasa (P) i
slobodnoj površini (1-s)

v a = k a (1 − s) P
Brzina desorpcije ~ zaposed. površ. (s)

površina

vd = k d ⋅ s
k a (1 − s) P = k d ⋅ s

dinamička ravnoteža: va = vd

s=

kaP
kd + kaP

/ kd ,

ka
=b
kd

s=

bP
1 + bP

13

bP
s=
1 + bP

Zapremina adsorbovanog gasa V

V = k ⋅ s Vmax = k ⋅1 ⇒ s =

V
Vmax

bPVmax
V=
1 + bP
Langmuirova adsorpciona izoterma
b - konstanta karakteristična za svaki sistem,
odreñuje se empirijski

bPVmax
V=
1 + bP
Jaka
adsor
pcija

V

Slaba
adsorpcija
P

14

Dva granična slučaja:
1.

Adsorpcija pri jako niskim pritiscima gasa bP<<1

V=
2.

bPVmax
1 + bP

1

⇒ V = bPVmax

Adsorpcija pri jako visokim pritiscima gasa bP>>1

V=

bPVmax
1 + bP

⇒ V = Vmax

Vmax – kapacitet adsorbenta
zavisi od - površine adsorbenta,
- vrste adsorbenta i adsorbata
- temperature

Freundlichova adsorpciona izoterma


Hemisorpcija
Monomolekulski sloj
Empirijska jednač
jednačina iz eksperimentalnih rezultata

1

x
= kP n
m

x –masa adsorbovanog gasa
m – masa adsorbenta
k, n – empirijske konstante

15

1

x
= kP n
m

x
1
log = log k + log P
m
n

Poseban sluč
slučaj Langmuirove izoterme za srednje vrednosti pritiska
n>1 0<

1
<1
n

Adsorpcija iz rastvora
• Samo kod rastvora niskih koncentracija
• Monomolekulski sloj

1

x
= kc n
m

16