√≈‚≈

≈‘
ÎÚ∆-B@AF

P

«‹ÒÁ-AC

P

¡ø’-A

P

˙‘ «√Î «¬º’ Ò≈Ù È‘ƒ
‘π‰!
«√¡≈√ Á∂ «÷‚≈∆¡ª Ò¬∆
ÂÚ≈ ω ◊¬∆ ˛
؇∆¡ª √∂’‰◊∂
ÓÂÒÏ Á∆¡ª
√Ú≈Ê Á∆¡ª
˙‘, «‹È∑ª ˘ √Á∆¡ª ÂØ∫
ÓΩ’≈ È‘ƒ «Ó«Ò¡≈ √∆
¡º‹ ÓΩ’≈ÍÃ√Â∆ ÂØ∫
÷πøfi‰◊∂ È‘ƒ
ÌπÈ≈¿π‰◊∂
ÏÀ∫’ Á∂ ⁄Àµ’ Á∆ Â∑ªÕ
ó «Í¿»Ù ’Ú∆≈‹

Ø«‘Â Ú∂ÓπÒ≈

ÓπæÒ - AE π.

«¬È’Ò≈Ï∆ √≈‚≈ ≈‘
ÎÚ∆-B@AF

√øÍ≈Á’
¡‹Ó∂ «√øÿ

«⁄æ·∆-ÍæÂ, ⁄øÁ∂ ¡Â∂

Ò∂÷/«‡ºÍ‰∆

ÂÂ’≈

d Í·≈Ȓ؇ : ‘’∆’ ¡Â∂ ÍÃ√ø◊ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . A
d ⁄؉ ÙØ ¡Â∂ ÒØ’ª Á∆ «˜øÁ◊∆ Á∂ ÓπºÁ∂ . . . . . . . . . . . . . . . . . . .E
d ‹ø◊ Á∆ ÿπøÓ‰ÿ∂∆ ”⁄ ¿πÒ«fi¡≈ √∆∆¡≈ . . . . . . . . . . . . . . . .A@
d ¡øÂ≈Ù‡∆ Óø‚∆ «Úº⁄ Ò◊≈Â≈ ÿ‡ ‘∆¡ª Â∂Ò Á∆¡ª ’∆Óª . . AD
d ¡ºÂÚ≈Á ÏÈ≈Ó ¡Ó∆’≈ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . AG

√‘≈«¬Â≈ Ì∂‹‰ Ò¬∆ ÍÂ≈

d √π¡≈Ò-√øÚ≈Á/ÁÒ‹∆ ¡Ó∆ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .B@

’πÒ«ÚøÁ «√øÿ ÚÛÀ⁄

d ’≈Ò∂ «ÁȪ Á≈ ÚË «‘≈ πfi≈È . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . BB

Ó’≈È Èø. BG
◊π» Â∂◊ Ï‘≈Á È◊
È∂Û∂ «‚√ÍØ‹Ò Í≥Í
Ïø◊≈ Ø‚, ÈÚªÙ«‘
ÓØ : IHAEH-DCABE
Acc. No. 166510100057175
Kulwinder Singh
IFSC Code : Andb0001665
Andhra Bank, Nawanshehar

√øÿÙ/√◊Ó∆¡ª
’≈Ò≈ ’≈˘È ºÁ ’≈¿π‰ Ò¬∆ Í≥‹≈Ï Ì ”⁄ Ø‘ ÌÍ» ËÈ∂ Â∂ Óπ‹≈‘∂ (BD)
◊∞≥‚≈◊Á∆ «Ú∞ºË Ó«‘ÂÍπ (‹ÒøË) «Ú÷∂ ÍzÁÙÈ (BE) ‚∆.¬∆.¡ÀÎ. Í≥‹≈Ï
¡Â∂ ÓπÒ≈˜Ó Óø⁄ Í≥‹≈Ï Á∆ ¬∂’Â≈ (BF) Í∆.¡À√.Ô». Á∂ √»Ï≈ ÍÃË≈È Á∆
«◊ïÂ≈∆ «ÚπºË Ø√ ÍÃÁÙÈ (BG) Ïπ«È¡≈Á∆ ˜»ª Á∆ Í»Â∆ Ò¬∆
ÒΩ∫◊ØÚ≈Ò Á∂ ÒØ’ª Á≈ √øÿÙ (BH) ’∂.’∂.Ô». Á∂ Áπ¡≈«¬¡≈ ÏÏ≈Á ‘ج∆ ¯√Ò
Á≈ Óπ¡≈Ú‹≈ (AF) ˜Ó∆È ÍÃ≈ÍÂ∆ √øÿÙ ’Ó∂‡∆ ÚºÒØ∫ ◊π¡≈≈ (√ø◊») «Ú÷∂

E-mail :

’≈ÈÎø√ (AI) ÒØ’ Ø‘ Á∂ ⁄Ò«Á¡ª ∂Â∂-Ï‹∆ Á≈ È‹≈«¬‹ ÚÓ≈ ÏøÁ (BC)

sadarahha@yahoo.co.in
inqsadarahh@gmail.com

¡Á≈≈ «¬È’Ò≈Ï∆ √≈‚≈ ≈‘ ¡≈͉∂ Í≈·’ª Á∂ √«‘ÔØ◊ È≈Ò ‘∆ ¡≈͉∂

⁄øÁ≈ Á

√¯ Á∂ ACÚ∂∫ √≈Ò «Úº⁄ ÍÃÚ∂Ù ’ «‘≈ ˛Õ «¬√ √¯ ˘ ¡º◊∂ ⁄ÒÁ≈ º÷‰

«¬æ’ ¡ø’ - AE πͬ∂
√≈Ò≈È≈ (Á∂√) - AE@ πͬ∂
√≈Ò≈È≈ («ÚÁ∂Ù) - A@@@ πͬ∂

¡√ƒ «Í¤Ò∂ ¡ø’ «Úº⁄ ¡≈͉∂ Í≈·’ª ˘ ’∆Â∆ ⁄ø«Á¡ª Á∆ ¡Í∆Ò ÓπÛ

Ò¬∆ ¡Á≈≈ Âπ‘≈‚∂ ’ØÒØ∫ ‘Ø Ú∆ ÚºË ‘πø◊≈∂ Á∆ ¡≈√ ’Á≈ ‘ÀÕ «¬√ Ò¬∆
Áπ‘≈™Á∂ ‘ª ª «’ «¬‘ √¯ «ÈøÂ ‹≈∆ «‘ √’∂Õ

¡≈Ó Ó˜Á»ª Á∆ √◊Ó∆ ˘ ’∂ÚÒ ¿πÁØ∫ ‘∆ ÚË≈«¬¡≈ ‹≈ √’Á≈ ˛ ‹ÁØ∫ «’ «¬√ √◊Ó∆ ˘
’∂ÚÒ “¡≈«Ê’ ¡≈Ë≈ Â∂ ≈‹È∆Â’ ¡øÁØÒÈ ⁄Ò≈¿π‰” º’ ‘∆ √∆«Ó È≈ º«÷¡≈ ‹≈Ú∂Õ ¡Â∂
≈‹È∆«Â’ ¡øÁØÒÈ Á∂ ˜»∆ «Ú√Ê≈ Ò¬∆ «¬º’ Ïπ«È¡≈Á∆ Ù «¬‘ ˛ «’ «Ú√«Â
≈‹È∆«Â’ ÍÁ≈⁄≈’ ’∆Â≈ ‹≈Ú∂Õ „ØÒ Á≈ ÍØÒ ÷Ø«Ò∑¡≈ ‹≈Ú∂Õ «¬√ Â∑ª Á∂ ÍÁ≈⁄≈’ ÂØ∫ «ÏȪ
‘Ø «’√∂ „ø◊ È≈Ò ‹ÈÂ≈ Á∆ ≈‹È∆«Â’ ⁄∂ÂÈ≈ È‘ƒ ÚË≈¬∆ ‹≈ √’Á∆ ¡Â∂ È≈ ¿π√˘
«¬È’Ò≈Ï∆ ’øÓ Á∆ «√º«÷¡≈ ‘∆ «ÁºÂ∆ ‹≈ √’Á∆ ˛Õ

ó ÒÀ«ÈÈ

Í·≈Ȓ؇ : ‘’Δ’Â ¡Â∂ ÍÃ√◊
ø
‹ÁØ∫ «¬ÒÀ’‡zØ«È’ ÓΔ‚Δ¡≈ ÓπÒ’ Ì «Úº⁄ ÈÚ∂∫
Ú∑∂ Á∂ ‹ÙȪ ÁΔ¡ª ıÏª Á∂ «‘≈ √Δ Âª ¡⁄≈È’
‡ÀÒΔ«ÚÔÈ √’ΔÈ ”Â∂ Ï∂«’ø◊ «È¿»˜ (Â≈˜≈ Úº‚Δ
ıÏ) ¡≈ ◊¬Δ «’ “Á«‘ÙÂ◊Áª” È∂ Í·≈Ȓ؇ «Úº⁄
‘Ú≈¬Δ √ÀÈ≈ Á∂ ¡º‚∂ ”Â∂ ‘ÓÒ≈ ’ «ÁºÂ≈ ˛Õ «¬√ ¡º‚∂
«Úº⁄ ÒÛ≈’» ‘Ú≈¬Δ ‹‘≈‹, ˛ÒΔ’≈͇ ¡Â∂ «Ó˜≈¬ΔÒª
‹Ó∑ ª ’ΔÂΔ¡ª ‘Ø ¬ Δ¡ª √ÈÕ «’‘≈ ‹ªÁ≈ ˛ «’
“Á«‘ÙÂ◊Áª” Á≈ «ÈÙ≈È≈ «¬‘Ȫ ˘ ÂÏ≈‘ ’È≈
√ΔÕ «¬‘ ÿ‡È≈ ¿πÁØ∫ Ú≈ÍΔ ‹ÁØ∫ ÍÃË≈È ÓøÂΔ È∂∫Á
ÓØÁΔ ¡Î◊≈«È√Â≈È ÂØ∫ Í«Á¡ª, ¡⁄≈È’ ÈÚ≈‹
ÙΔÎ ÁΔ Ï∂‡Δ ÁΔ Ù≈ÁΔ «Úº⁄ Í‘πø⁄ ◊¬∂ ¡Â∂ ’πfi «ÁÈ
Ï≈¡Á Ì≈Â-Í≈«’√Â≈È Á∂ √’ºÂª ÁΔ ¡≈Í√Δ √Ïø˪,
«‹‘Ȫ «Úº⁄ Á«‘ÙÂ◊ÁΔ Á≈ ÓºπÁ≈ ÚΔ Ù≈«ÓÒ ˛, Ï≈∂
◊ºÒÏ≈ ‘Ø‰Δ √ΔÕ Ì≈Â-Í≈«’√Â≈È Ú≈Â≈ ’¬Δ ÌøÈ«ۺ«’¡ª «Úº⁄ƒ ◊π˜ÁΔ ‘Δ ˛Õ Í«‘Òª ÚΔ «ÚÁ∂Ù
√’ºÂª Á∂ ͺË ”Â∂ ◊ºÒÏ≈ ÂÀ¡ ‘Ø¬Δ √ΔÕ Í ÓØÁΔ È∂
«¬‘ Ï‘≈È≈ Ò≈ ’∂, «’ «ÁºÒΔ ¡≈ ‘∂ Í≈«’√Â≈ÈΔ «ÚÁ∂Ù
√’ºÂ √Â≈‹ Á≈ ÈÚƒ «ÁºÒΔ «Úº⁄ ’ÙÓΔ Á∂ ‘πΔ¡Â
È∂Â≈Úª ˘ «ÓÒ‰ Á≈ ÍÃØ◊≈Ó ˛, «ÚÁ∂Ù √’ºÂª ÁΔ
Ú≈Â≈ º Á ’ «Áº  ΔÕ ‘≈Òª«’ Í«‘Òª ‹ÁØ ∫ ÚΔ
Í≈«’√Â≈ÈΔ ÍÃÂΔ«ÈË Ì≈ ¡≈™Á≈ ˛, ¿π‘ ‘πΔ¡Â
È∂Â≈Úª ˘ «ÓÒÁ≈ «‘≈ ˛Õ Í Ì»◊Ø«Ò’ ≈‹ÈΔÂΔ «Úº⁄
¡≈¬Δ¡ª ÂÏÁΔÒΔ¡ª ’≈È «¬º’ Ú≈Δ «Î ÓØÁΔ È∂
Í«‘Ò’ÁÓΔ ’’∂, »√ «‹ºÊ∂ ¿π‘ «¬º’ Ùøÿ≈¬Δ √«‘ÔØ◊
ÁΔ ’≈ÈÎø√ «Úº⁄ ◊¬∂ ‘ج∂ √È, Á∂ Ù«‘ ¿πÎ≈ «Úº⁄
Í≈«’√Â≈ÈΔ ÍÃË≈È ÓøÂΔ ÈÚ≈˜ ÙΔÎ È≈Ò ÓπÒ≈’≈Â
’ΔÂΔ ¡Â∂ «¬√ ÓπÒ≈’Â≈ «Úº⁄ «¬‘ ÂÀ¡ ’ΔÂ≈ «◊¡≈
«’ Ì≈ ¡Â∂ Í≈«’√Â≈È √’≈ª Á∂ √π  º « ÷¡≈
√Ò≈‘’≈ «ÁºÒΔ «Úº⁄ «ÓÒ’∂ “Á«‘ÙÂ◊ÁΔ ¡Â∂ Ï≈’Δ
√≈∂ Óπº«Á¡ª” ”Â∂ ◊ºÒÏ≈ ’È◊∂ Í «¬√∂ ÁΩ≈È
◊π  Á≈√Íπ  «˜Ò∑ ∂ Á∂ ÁΔÈ≈È◊ Íπ Ò Δ√ Ê≈‰∂ ”Â∂
“Á«‘ÙÂ◊Áª” È∂ ‘ÓÒ≈ ’ «ÁºÂ≈Õ ¿πÁØ∫ ‹ÁØ∫ ‘≈Ò∂
Óπ’≈ÏÒ≈ ⁄ºÒ «‘≈ √Δ Âª Ì≈ÂΔ √πº«÷¡≈ ¬∂‹ø√Δ¡ª
¡Â∂ Ì≈ÂΔ ÓΔ‚Δ¡≈ È∂ «¬‘ ÍÃ⁄≈ «ÁºÂ≈ «’ Óπ’≈ÏÒ∂
«Úº⁄ Ó√»Î Á«‘ÙÂ◊Á Í≈«’√Â≈ÈΔ ‘ÈÕ Ì≈ «Úº⁄
Ù≈ÚÈÚ≈ÁΔ ÂºÂª ÷≈√ ’’∂ Ì◊Ú∂∫ «ÏÃ◊∂‚ È∂ ÙØ Ó⁄≈
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

«ÁºÂ≈ «’ Í≈«’√Â≈È È≈Ò ’Ø¬Δ ◊ºÒÏ≈ È≈ ’ΔÂΔ
‹≈Ú∂Õ ÓØÁΔ √’≈ È∂ ◊ºÒÏ≈ Á∂ ¬∂‹ø‚∂ Ï≈∂ ΩÒ≈ Í≈
«Ò¡≈ «’ ◊ºÒÏ≈ «√Î Á«‘ÙÂ◊ÁΔ Ï≈∂ ‘ØÚ∂◊ΔÕ
‹Á«’ ¿π Î ≈ ÓΔ«‡ø ◊ «Úº ⁄ ÂÀ ¡ ’ΔÂ∂ ¬∂ ‹ ø ‚ ∂ «Úº ⁄
Á«‘ÙÂ◊ÁΔ Á∂ È≈Ò Ï≈’Δ √≈∂ ÓπºÁ∂ ÚΔ Ù≈«ÓÒ √ÈÕ
¬∂‹ø‚∂ Ï≈∂ «¬‘ «ÚÚ≈Á ÷Û≈ ’’∂ √πº«÷¡≈ √Ò≈‘’≈ª
«Úº⁄ ‘؉ Ú≈ÒΔ ◊ºÒÏ≈ ˘ ºÁ ’ «ÁºÂ≈ «◊¡≈Õ ‘π‰
‹ÁØ∫ «¬º’ Ú≈Δ «Î «ÚÁ∂Ù √’ºÂª Á∂ ͺË ”Â∂ ◊ºÒÏ≈Â
‘؉ ‹≈ ‘Δ √Δ Âª Í·≈Ȓ؇ «Úº⁄ «¬‘ ÿ‡È≈ Ú≈Í
◊¬Δ ˛Õ ‘π‰ Ì≈Ú∂∫ ◊ºÒÏ≈ ºÁ ª È‘ƒ ’ΔÂΔ ◊¬Δ Í
«¬√˘ ¡º◊∂ Í≈ «ÁºÂ≈ «◊¡≈ ˛Õ «¬√ È≈Ò «¬‘ ÙÂ
Ò◊≈ «ÁºÂΔ ◊¬Δ ˛ «’ Í≈«’√Â≈È «¬√ ‘ÓÒ∂ Ò¬Δ
«˜ø Ó ∂ Ú ≈, ‹Ø Ì≈ √’≈ Á∂ ’«‘‰ Óπ  ≈Ï’
Í≈«’√Â≈È «Úº⁄ ‘È, «ÚπºË “¡√Á≈” ’≈Ú≈¬Δ ’∂,
ª ◊ºÒÏ≈ ¡º◊∂ Âπ∂◊ΔÕ «¬ºÊ∂ Ì≈Ú∂∫ ÙÏÁ “¡√Á≈”
Ú«Â¡≈ «◊¡≈ ˛ Í «¬√Á≈ ¡√Ò ¡Ê ˛ «’ ¡«‹‘Δ
’≈Ú≈¬Δ ’∂ ‹Ø Ì≈ÂΔ ‘≈’Óª ˘ Í√øÁ ‘ØÚ∂ ¡Â∂ Ì≈Â
√’≈ ˘ √øÂπÙ‡ ’∂Õ Í·≈Ȓ؇ ÿ‡È≈ Á∂ ÍÃ√ø◊ ˘
Ï≈¡Á «Úº⁄ ¤∂Ûª◊∂, Í«‘Òª «¬√ ÿ‡È≈ Ï≈∂ ◊ºÒ ’
Ò¬Δ¬∂Õ
Í·≈Ȓ؇ ÿ‡È≈ «‹√˘ Ì≈ÂΔ ÓΔ‚Δ¡≈ ¡Â∂ ‘Ø
‹È-ÍÃÚ⁄È «Úº⁄ ‘ÓÒ≈ «’‘≈ ‹≈ «‘≈ ˛, «Úº⁄ «¬º’
¡Î√ √Ó∂ ¤∂ √πº«÷¡≈ ’ÓΔ Ó≈∂ ◊¬∂Õ Í Ó≈∂ ‹≈‰
Ú≈Ò∂ Á«‘ÙÂ◊Á ⁄≈ √È ‹ª ¤∂, «¬√ Ï≈∂ ÿ⁄ΩÒ≈
Ï«‰¡≈ ‘Ø«¬¡≈ ˛Õ ‹ÁØ∫ Í·≈Ȓ؇ ‘ÓÒ∂ ÁΔ ıÏ ¡≈¬Δ
«’ Á«‘ÙÂ◊Áª È∂ ‘ÓÒ∂ ÂØ∫ Í«‘Òª Í≥‹≈Ï ÍπÒΔ√ Á∂
«¬º’ ¡À√.¡À√.ÍΔ. √Ò«ÚøÁ «√øÿ ˘ ¡◊Ú≈ ’ «Ò¡≈Õ
Ï≈¡Á «Úº⁄ Á«‘ÙÂ◊Á ¡À√.ÍΔ. ¡Â∂ √Ø¬Δ¬∂ ˘ ÏøÈ
’∂ √πº‡ ◊¬∂ ¡Â∂ ¡À√.¡À√.ÍΔ. Á∂ «¬º’ ÁØ√Â, ‹Ø ¿π‘Ȫ
Á∂ È≈Ò √Δ, ˘ ‹ıÓΔ ’ ◊¬∂ ¡Â∂ ¡À√.ÍΔ. ÁΔ ◊º‚Δ ÒÀ
◊¬∂Õ Í √Ò«ÚøÁ «√øÿ Â∂ ¿π√Á∂ √≈ÊΔ¡ª È∂ ’¬Δ √π¡≈Ò
÷Û∂ ’ «ÁºÂ∂Õ «’ ¡ºËΔ ≈ ˘ √‘ºÁ Á∂ ȘÁΔ’
¡À √ .ÍΔ. ¡≈͉∂ ÁØ √  È≈Ò ’Δ ’ «‘≈ √Δ?
Á«‘ÙÂ◊Á ¿π√˘ ¡◊Ú≈ ’È ÂØ∫ Ï≈¡Á ¤º‚ «’™
◊¬∂? ‹∂’ ¡À√.ÍΔ. Â∂ √≈ÊΔ ÏøÈ∂ ‘ج∂ √È Âª ÷πºÒ «’Ú∂∫
◊¬∂? ‹ÁØ∫ ‘≈ÒΔ «¬‘Ȫ √π¡≈Òª Á≈ ‹π¡≈Ï È‘ƒ «ÓÒ
1

ÎÚΔ-B@AF

«‘≈ √Δ Âª Í≥‹≈Ï ÍπÒΔ√ ÁΔ ÂÎØ∫ Í≥‹≈Ï ÍπÒΔ√ Á∂
‚≈«¬À’‡ ‹ÈÒ, √π∂Ù ¡ØÛ≈ È∂ ¡À√.ÍΔ. ˘ ’ÒΔÈ
«⁄º‡ Á∂ «ÁºÂΔÕ Í≥‹≈Ï Á∂ Óπº÷ ÓøÂΔ È∂ «Ï¡≈È Á∂‰∂ Ùπ»
’ «ÁºÂ∂ «’ ’∂∫Á √’≈ ˘ √‘ºÁ ”Â∂ √πº«÷¡≈ ÍÃÏøË
Әϻ ’È∂ ⁄≈‘ΔÁ∂ ‘ÈÕ ¿πÍ Óπº÷ ÓøÂΔ ’∂∫Á √’≈
Á∂ ◊ë‘ ÓøÂΔ ˘ «¬√∂ Â∑ª Á≈ ÍÃ√Â≈Ú ÒÀ ’∂ «Ó«Ò¡≈Õ
Í ¿πÍØ’Â √π¡≈Òª Ï≈∂ Í≥‹≈Ï √’≈ Á∂ «’√∂ ÏπÒ≈∂
È∂ Ó»ø‘ È‘ƒ ÷Ø«Ò¡≈Õ ‹∂’ ‚Δ.‹Δ.ÍΔ. È∂ Ó»ø‘ ÷Ø«Ò¡≈
ª «¬‘Ȫ √≈∂ √π¡≈Òª ”Â∂ ÍÁ≈ÍØÙΔ ’È Ò¬Δ Â∂
¡À√.ÍΔ. ¡Â∂ Í≥‹≈Ï ÍπÒΔ√ ˘ ’ÒΔÈ «⁄º‡ Á∂‰ Ò¬ΔÕ
Í«‘Òª ÚΔ ‹ÁØ∫ È«Ù¡ª Á≈ ÓºπÁ≈ Í≥‹≈Ï «Úº⁄ Ì«÷¡≈
«Í¡≈ √Δ ¡Â∂ «¬√ «Úº⁄ Ï≈ÁÒ Í«Ú≈ Á∂ ȘÁΔ’Δ
«ÙÂ∂Á≈ ¡Â∂ ÓøÂΔ «Ï’Ó «√øÿ Ó‹Δ·Δ¡≈ Â∂ ‘Ø
ÓøÂΔ¡ª Á∂ È≈Ó ¡≈¬∂ ÂÁ ÚΔ Ï≈ÁÒ «Í˙-ÍπºÂª È∂
«Ë¡≈È √‘ºÁ ÚºÒ ÓØÛÈ Á≈ ÔÂÈ ’ΔÂ≈ √Δ ¡Â∂ ¡‡≈Δ
Ï≈‚ ”Â∂ ËÈ≈ ÚΔ Ò≈«¬¡≈ √Δ, ‹Ø «’ ¡«‘Ó’≈È≈
’≈Ú≈¬Δ √Δ Â∂ ‘π‰ ÚΔ Ï≈ÁÒ Ò≈‰≈ «¬‘Ø ’πfi ’ «‘≈
√ΔÕ
‹ÁØ∫ √Ú≈Ò ¿πμ·‰∂ Ùπ» ‘ج∂ ª ¡À√.ÍΔ. √Ò«ÚøÁ
«√øÿ È∂ «¬√Á≈ ‹π¡≈Ï «Áø«Á¡ª «’‘≈ «’ ¿π‘ È؇
‹ÀÓÒ «√øÿ ÷∂Â «Úº⁄ Í≥‹-ÍΔª ÁΔ Á◊≈‘ Á≈ ¿πÍ≈Ù’
˛ Â∂ ¿πÊ∂ «√‹Á≈ ’È ¡≈«¬¡≈ √Δ, ¿π‘ «¬ºÊ∂ ¡’√
¡≈™Á≈ ‹ªÁ≈ «‘øÁ≈ √ΔÕ Í Á◊≈‘ Á∂ √∂Ú≈Á≈ È∂
«’‘≈ «’ ¡À√.ÍΔ. ¿πÊ∂ Í«‘ÒΔ Ú≈ ¡≈«¬¡≈ √Δ ¡Â∂
¡ºËΔ ≈ ˘ ¿π√˘ √ºÁ ’∂ Á◊≈‘ Á≈ ◊∂‡ ÷πÒÚ≈«¬¡≈
«◊¡≈ √ΔÕ «¬√ È≈Ò ‘Ø √Ú≈Ò ÷Û∂ ‘Ø ◊¬∂ ¡Â∂ ¡À√.ÍΔ.
Á≈ «’Á≈ ‘Ø Ùº’Δ ‘πøÁ≈ «◊¡≈Õ «¬‘ ÚΔ √≈‘Ó‰∂
¡≈«¬¡≈ «’ ¿π√Â∂ Í≥‹≈Ï ÍπÒΔ√ ÁΔ¡ª ¡ΩÂ-ÓπÒ≈˜Óª
È∂ «‹‰√Δ √ØÙ‰ Á∂ ÁØÙ Ò◊≈¬∂ √È, «¬√ÁΔ ‹ª⁄ ⁄ºÒ
‘Δ ˛ ¡Â∂ √Ò«ÚøÁ «√øÿ ˘ Óπ¡ºÂÒ ’’∂ ÍΔ.¬∂.ÍΔ.
‹ÒøË Ò◊≈«¬¡≈ «◊¡≈ √ΔÕ «¬√ È≈Ò È≈ «√Î
¡À√.ÍΔ. Á∂ «’Á≈ Ï≈∂ √π¡≈Ò ÷Û∂ ‘Ø ◊¬∂, ÏÒ«’
«¬‘ √π¡≈Ò ÚΔ ˛ «’ ‹ÁØ∫ ¿π‘ ‹ÒøË Â≈«¬È≈ ˛ ª
¿π‘ ¡ºËΔ ≈ ˘ ◊πÁ≈√Íπ «˜Ò∑∂ ÁΔ ’ΩÓªÂΔ √‘ºÁ
”Â∂ «’™ ÿπøÓ «‘≈ √ΔÕ «¬√ √«ÊÂΔ «Úº⁄ ’ΩÓΔ ‹ª⁄
¬∂‹ø√Δ ¿π√˘ «ÁºÒΔ ÒÀ ◊¬Δ ¡Â∂ ¿π√ÂØ∫ Íπº¤-«◊º¤ ⁄ºÒ
‘Δ ˛Õ ¡Á≈Ò È∂ ¿π√Á≈ “fi»· ÎÛÈ Ú≈Ò≈ ‡À√‡”
«‹√Á≈ È≈Ó ÍΩÒΔ◊≈«Î’ ‡À√‡ ˛, ’Ú≈¿π‰ ÁΔ
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

«¬‹≈‹Â ÚΔ Á∂ «ÁºÂΔ ˛Õ
¡√ƒ ¡≈Í‰Δ ÍºË ”Â∂ «¬√ÁΔ ÍÛÂ≈Ò ’ΔÂΔ ˛
¡Â∂ ’ΩÓΔ Íπº¤«◊º¤ ¬∂‹ø√Δ ÁΔ Íπº¤«◊º¤ «Úº⁄Ø∫ ‹Ø √»⁄È≈Úª
«√ ’∂ Ï≈‘ ¡≈¬Δ¡ª ‘È, «¬‘Ȫ ÁØÚª Á∂ ¡Ë≈ ”Â∂
‘’Δ’Δ ’‘≈‰Δ ’πfi «¬√ Â∑ª ˛Õ Í≥‹≈Ï «Úº⁄ È«Ù¡ª
ÁΔ √Óº«√¡≈ «¬º’ ◊øÌΔ √Óº«√¡≈ Ú‹Ø∫ ⁄«⁄ ˛Õ
«¬√ÁΔ √ÍÒ≈¬Δ Ò¬Δ «√¡≈√ÂÁ≈Ȫ, ÍπÒΔ√ ¡Â∂
√Ó◊Òª Á≈ ◊·‹ØÛ «˜øÓ∂Ú≈ ˛Õ Ï«Ó¡≈Ò ÷∂Â ÈÙ≈
√Óº◊«Òø◊ Á≈ «¬º’ Ó‘ºÂÚÍ»È Òªÿ≈ ˛Õ «’™«’ «¬ºÊ∂
≈ÚΔ Á«¡≈ ÂØ∫ «ÏȪ ÁØ ÈÁΔ¡ª ¿πμfi ¡Â∂ Ï√øÂ ÚΔ
Ú◊ÁΔ¡ª ‘ÈÕ «¬‘ «’Â∂ Í≈«’√Â≈È «Úº⁄ ¡Â∂ «’Â∂
Ì≈ «Úº⁄ Ú«‘øÁΔ¡ª ‘ÈÕ «¬√ ’’∂ Í≈«’√Â≈È È≈Ò
Ò◊Á∂ Í≥‹≈Ï Á∂ Ï≈’Δ Ï≈‚ ”Â∂ ’ø«‚¡≈ÒΔ Â≈ Òº◊Δ
‘؉ Á∂ Ï≈Ú‹»Á «¬ºÊ∂ √‘ºÁ ”Â∂ ’ø«‚¡≈ÒΔ Â≈ È‘ƒ
Òº ◊ Δ ‘Ø ¬ ΔÕ «¬√ ’’∂ «¬º Ê Ø ∫ √‘º Á Í≈ ’ÈΔ
Óπ’≈ÏÒÂÈ √Ω÷Δ ˛, «¬√ ’’∂ «¬‘ √Óº◊Òª ÁΔ
ÓÈÌ≈™ÁΔ ‹◊∑≈ ˛Õ «¬ºÊ∂ √‘ºÁ È∂Û∂ ¡Â∂ Á«¡≈ Á∂
Óø‚ «Úº⁄ ’≈ÎΔ √’≈Δ ˜ÓΔÈ ˛, «‹√ «Úº⁄Ø∫ Úº‚≈ «‘º√≈
Óπ˜≈«¡ª ÁΔ ’≈Ù ¡ËΔÈ ˛Õ ◊πÁ≈√Íπ «˜Ò∑∂ Á∂ ‘≈’Ó
¡’≈ÒΔ ÁÒ Ï≈ÁÒ Á∂ √Ì ÂØ∫ Úº‚∂ ¡Â∂ ÍÃÌ≈ÚÙ≈ÒΔ
¡’≈ÒΔ ¡≈◊», √≈Ï’≈ ÓøÂΔ, √πº⁄≈ «√øÿ Òø◊≈‘ È∂ ’πfi
Óπ˜≈«¡ª ÂØ∫ ˜ÓΔÈ ÷ΔÁ’∂, ’πfi ÂØ∫ ˺’∂ È≈Ò ’Ï‹≈
’’∂ ¡Â∂ √’≈Δ ˜ÓΔÈ ‘ÛºÍ ’∂ «¬º’ Î≈Ó Ï‰≈«¬¡≈
‘Ø«¬¡≈ ˛Õ «‹ºÊ∂ ¿π√Á≈ Î≈Ó ‘≈¿»√ ÚΔ ˛Õ ≈‹ÈΔÂ’
ÁÙ’ª ¡Â∂ ‘Ø ÒØ’ª Á≈ Óøȉ≈ ˛ «’ «¬‘ Î≈Ó ¡Â∂
Î≈Ó ‘≈¿»√ ÷≈√ Ó’√Á Ò¬Δ, «¬‘ ‹◊∑≈ ¸‰ ’∂
ω≈«¬¡≈ «◊¡≈ ‘ÀÕ «¬√ ÷∂Â «Úº⁄ ¡≈Ó ÒØ’ª «Úº⁄
«¬‘ ¡≈Ó ÍÃ⁄«º Ò ˛ «’ «¬√ ÷∂Â «Úº⁄ «‹øÈΔ √Óº◊«Òø◊
¡Â∂ ‘Ø ÁØ ÈøÏ Á∂ ËøÁ∂ ‘πøÁ∂ ‘È, ¿π‘ «¬√∂ ¡’≈ÒΔ
¡≈◊» ÁΔ √ÍÃ√ÂΔ Â«‘ ‘πøÁ∂ ‘ÈÕ Í·≈Ȓ؇ ‘ÓÒ∂ Á∂
√ÏøË «Úº⁄ ’ΩÓΔ Íπº¤-«◊º¤ ¬∂‹ø√Δ Á∂ ’≈Ï» ¡≈¬∂ ¡À√.ÍΔ.
√Ò«ÚøÁ «√øÿ ÁΔ «¬√ ¡’≈ÒΔ ¡≈◊» È≈Ò ÷≈√ ÁØ√ÂΔ
√Δ ¡Â∂ ¿π‘ ÚΔ √Óº◊Òª ÁΔ ÓºÁÁ ¡Â∂ ÷Ú≈ÒΔ ’Á≈
√ΔÕ «¬‘Ȫ ÁØ‘ª «Úº⁄ √Óº◊«Òø◊ ÂØ∫ «ÏȪ ‘Ø ÚΔ ’¬Δ
√ªfiª √ÈÕ Òø◊≈‘ ”Â∂ Ù‘ΔÁ Ì◊ «√øÿ È◊ «˜Ò∑∂ ÁΔ
«¬º’ ¡Ω È∂ ‹ΩÈ √ØÙ‰ Á∂ ÁØÙ Ò≈¬∂ √È ¡Â∂ «¬√Â∂
’∂√ ÚΔ ⁄ºÒÁ≈ «‘≈ ˛Õ ¿πμË «¬º’ ¡Ω È∂ √Ò«ÚøÁ
«√øÿ ”Â∂ ÁØÙ Ò≈¬∂ ‘È «’ ¿π√È∂ ¿π√ È≈Ò «Ú¡≈‘ Á≈
2

ÎÚΔ-B@AF

‚≈Ó≈ ’’∂ ¿π√Á≈ ‹ΩÈ √ØÙ‰ ’ΔÂ≈ ¡Â∂ ¿π‘Ȫ Á≈
«¬º’ ÍπºÂ ÚΔ ˛Õ ÒØ’ª Á≈ ’«‘‰≈ ˛ «’ ¡À√.ÍΔ. ¡Â∂
¡’≈ÒΔ ¡≈◊» Î≈Ó ‘≈¿»√ ”Â∂ ¡’√ ‘Δ ¡≈Í‰Δ¡ª
≈ª ø◊ΔÈ ’«¡≈ ’Á∂ √ΔÕ
Óø«È¡≈ ‹ªÁ≈ ‘À «’ ÿ‡È≈ Ú≈ÒΔ ≈Â, ¡’≈ÒΔ
¡≈◊» ˘ √»⁄È≈ «ÓÒΔ «’ “Í≈Ø∫ Ó≈Ò ¡≈ «‘≈ ˛” ¡Â∂
¿π√È∂ ¡À√.ÍΔ. ˘ ÏπÒ≈«¬¡≈Õ «Í≥‚ Á∂ ÒØ’ª È∂ √Ò«ÚøÁ
˘ Î≈Ó ‘≈¿»√ ”Â∂ ‹ª«Á¡ª Á∂«÷¡≈Õ ¿π√ Ù≈Ó «¬‘
ÁØÚ∂∫ Î≈Ó ‘≈¿»√ «Úº⁄ «¬’º·∂ √ÈÕ «¬’≈◊ «√øÿ Á≈
Ú≈‘‰ ’«‘‰ ˘ ‡À’√Δ √Δ Í ¡√Ò «Úº⁄ ¿π‘ Ó≈Ò
„؉ Á≈ √≈ËÈ √Δ ¡Â∂ Á◊≈‘ √øÍ’ √Ê≈È ¡Â∂ Ó≈Ò
«¬Ë-¿πË ’È Á≈ «‡’≈‰≈ √ΔÕ ¿π√ «ÁÈ ¡À√.ÍΔ.
Á◊≈‘ ”Â∂ «◊¡≈ Áº«√¡≈ ‹ªÁ≈ ˛Õ Í ¡≈¿π‰ Ú≈Ò∂
ÏøÁ∂ «√ºË∂ «Í≥‚ ¡≈ ◊¬∂, ¿π‘Ȫ ˘ ÍÂ≈ √Δ «’ ¿πμÊ∂ «¬º’
‡À’√Δ ˛ ‹Ø ¡≈Ó ¡«‹‘∂ ’øÓª Ò¬Δ ÚÂΔ ‹ªÁΔ ˛Õ «Íø‚
«Úº⁄ ¡≈ ’∂ ¿π‘Ȫ «’√∂ ˘ ‹◊≈«¬¡≈ ¡Â∂ ¿π√ÂØ∫ ‡À’√Δ
Ï≈∂ Íπº«¤¡≈, ¿π√Á∂ Áº√‰ ”Â∂ ¿π‘Ȫ ÿ Ú≈Ò∂ ÂØ∫ ÎØÈ
’Ú≈’∂ ‡À’√Δ Óø◊Ú≈¬Δ Â∂ ¿π√ «Úº⁄ ⁄ºÒ ͬ∂Õ Í ‹ÁØ∫
«¬’≈◊ «√øÿ È∂ ¿π‘Ȫ ÁΔ¡ª ◊ºÒª √π‰Δ¡ª, ‘«Ê¡≈
¿π‘Ȫ ’ØÒ √È ‘Δ, ª ¿π√˘ Ô’ΔÈ ‘Ø «◊¡≈ ÏøÁ∂
√Óº◊Ò È‘ƒ ‘ÈÕ ¿π√È∂ ◊º‚Δ ÓØÛÈ ÁΔ ’Ø«ÙÙ ’ΔÂΔ,
«÷º⁄-Ë»‘ «Úº⁄ ◊º‚Δ Úº‹ ◊¬ΔÕ «¬’≈◊ «√øÿ ¿πμÂ ’∂
ÁΩ«Û¡≈ ¡Â∂ Á«‘ÙÂ◊Áª È∂ «Íº¤∂ ÁΩÛ ’∂ ¿π√˘ ’ÂÒ
’ «ÁºÂ≈Õ Í «¬√ Ú∂Ò∂ ¡À√.ÍΔ. √Ò«ÚøÁ «√øÿ Á≈
¿πμÊ∂ Í‘πø⁄ ‹≈‰≈ ’Ø¬Δ ÓΩ’≈-Ó∂Ò È‘ƒÕ Ï‘π «‹¡≈Á≈
√øÌ≈ÚÈ≈ ˛ «’ ¡À√.ÍΔ. ˘ ¿πμÊ∂ ÏπÒ≈«¬¡≈ «◊¡≈ ‘ØÚ∂,
«¬‘ ÚΔ ‘Ø √’Á≈ ˛ «’ «√ºË≈ ¡À√.ÍΔ. ˘ √øÍ’ ’ΔÂ≈
«◊¡≈ ‘ØÚ∂ Â∂ «¬‘ ÚΔ √øÌÚ ˛ «’ ¿π‘Ȫ È∂ √‘ºÁ
Í≈Ò∂ √»Â ˘ √øÍ’ ’ΔÂ≈ ‘ØÚ∂, ¿π√È∂ √‘ºÁØ∫ «¬ËÒ∂
’∂∫ÁΔ √»Â ˘ «’‘≈ ‘ØÚ∂ ¡Â∂ ¿π√È∂ ¡À√.ÍΔ. √Ò«ÚøÁ
«√øÿ ˘ Ì∂«‹¡≈ ‘ØÚ∂Õ ¡À√.ÍΔ. ÁΔ ◊º‚Δ ¿πμÊ∂ Í‘πø⁄‰ Â∂
¿π‘Ȫ ¡À√.ÍΔ. ¡Â∂ ¿π√Á∂ √Ø¬Δ¬∂ ˘ ¿πÂ≈ «ÁºÂ≈ ¡Â∂
√Ò«ÚøÁ «√øÿ Á≈ ÁØ√ (Ì≈¬ΔÚ≈Ò) √π«È¡≈∂ ˘ ‹Ø
◊º ‚ Δ ⁄Ò≈ «‘≈ √Δ, È≈Ò ÒÀ ◊¬∂ , ª ‹Ø ≈‘
Íπº¤‰/Һ̉ ÁΔ √Óº«√¡≈ È≈ ¡≈Ú∂Õ ◊º‚Δ ”Â∂ ϺÂΔ Òº◊Δ
‘؉ ’≈È «¬√˘ È≈ ª «’√∂ È≈’∂ ”Â∂ Ø«’¡≈ «◊¡≈
¡Â∂ È≈ ‘Δ ‡ØÒ-ÍÒ≈˜≈ ”Â∂ π’ΔÕ «¬√ Â∑ª ¿π‘ «√ºË∂
¬∂¡ Ï∂√ ”Â∂ Í‘πø⁄ ◊¬ΔÕ √π«È¡≈∂ Á≈ ‹ıÓΔ ‘؉≈ ¡≈Í∂
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

«√«‹¡≈ È≈‡’ ‹≈ÍÁ≈ ˛Õ ÂÎÂΔÙΔ ¬∂‹ø√Δ¡ª ÚºÒØ∫
ÓΔ‚Δ¡≈ ˘ ÒΔ’ ’ΔÂΔ ‹≈‰’≈Δ ¡Èπ√≈ «’ «¬‘Ȫ
ÁΔ ¬∂¡ Ï∂√ «Úº⁄ Á≈÷Ò ‘؉ «Úº⁄, «¬º’ ¡ÀÓ.¬Δ.¡À√.
Á∂ ÓπÒ≈˜Ó ‹Ø ’πfi ¡√≈ Í«‘Òª ¿»ËÓÍπ ÂØ∫ ÂÏÁΔÒ
‘Ø ’∂ ¡≈«¬¡≈ √Δ, È∂ ÓºÁÁ ’ΔÂΔÕ «‹Ú∂∫ Í«‘Òª «˜’
’ΔÂ≈ «◊¡≈ ˛ «’ «¬√ ‘ÓÒ∂ «Úº⁄ E √πº«÷¡≈ ◊≈‚
¡Â∂ ¡Î√ Ó≈∂ ◊¬∂Õ
Í «‹√ Âª √’≈ È∂ «¬√ Ó√Ò∂ ˘ ‘À∫‚Ò ’ΔÂ≈,
¿π‘ «¬º’ Ï⁄’≈È≈ ÂΔ’≈ √ΔÕ ◊ë‘ ÓøÂΔ È∂ ¡ÀÒ≈È
’ «ÁºÂ≈ «’ Á«‘ÙÂ◊Á Ó≈∂ ◊¬∂ ‘È, «‹‘Ȫ ÁΔ
«◊‰ÂΔ ⁄≈ Áº√Δ ◊¬Δ ¡Â∂ ¿πÍ∂ÙÈ ÷ÂÓ ‘Ø «◊¡≈Õ
Í ¿πÍ∂ÙÈ ‹≈Δ «‘≈ ¡Â∂ ’¬Δ «ÁÈ ⁄º«Ò¡≈Õ Ï≈¡Á
«Úº⁄ ¡ÀÒ≈È ’ΔÂ≈ «◊¡≈ «’ «¬Ó≈ «Úº⁄ ¡º◊ Òº◊‰
È≈Ò ÁØ ‘Ø Á«‘ÙÂ◊Á Ó≈∂ ◊¬∂ ‘È, «‹‘Ȫ ÁΔ¡ª
√ÛΔ¡ª ‘Ø¬Δ¡ª Ò≈Ùª «ÓÒΔ¡ª ‘ÈÕ Í «¬‘ Ò≈Ùª
Á«‘ÙÂ◊Áª ÁΔ¡ª ‘È, «¬‘ ’«‘‰ Á≈ ’Ø¬Δ Íº’≈
¡Â∂ ·Ø√ ¡Ë≈ È‘ƒ √ΔÕ «Î ¡ÀÒ≈È ‘Ø«¬¡≈ «’ ’πºÒ ¤∂
Á«‘ÙÂ◊Á ¡Â∂ ¤∂ Á∂ ¤∂ Ó≈∂ ◊¬∂Õ Í ÁØ «ÁȪ Ï≈¡Á
«ÂºÏÛΔ ¤≈¿π‰Δ Ò≈◊Ò∂ «¬º’ «Í≥‚ «Úº⁄ ’Ó≈Á Á∂ ÷∂ª
«Úº⁄ ÁØ Ùº’Δ ‘«Ê¡≈ÏøÁ Ïø«Á¡ª ˘ ‹Ø ÎΩ‹Δ ÚÁΔ
«Úº⁄ √È, Á∂÷∂ ‹≈‰ ÁΔ ıÏ √≈‘Ó‰∂ ¡≈¬ΔÕ ÂÒ≈ÙΔ
Óπ«‘øÓ ⁄Ò≈¬Δ ◊¬Δ Í ’πºfi ‘ºÊ È≈ Òº«◊¡≈Õ ¡«‹‘≈
ÍÃÌ≈Ú Ï«‰¡≈ «’ «’√≈È ÁΔ √»⁄È≈ Ù≈«¬Á ¡ÎÚ≈‘
√ΔÕ Í «ÍØ‡ª ‘È «’ √‘ºÁ È∂ÛÒ∂ «Í≥‚ ⁄∂Ï∂ «Úº⁄
’πfi ‘«Ê¡≈ÏøÁ Ùº’Δ¡ª È∂ «¬º’ ÏøÁ∂ ˘ ≈ÚΔ Í≈
’Ú≈¿π‰ Ò¬Δ «’‘≈, ¿π√Á∂ «¬È’≈ ’È ”Â∂ ¿π√˘
’πº«‡¡≈ Ó≈«¡≈Õ ¡«‹‘≈ ¡ÈπÓ≈È ˛ «’ ¿π‘ ≈ÚΔ Í≈
’’∂ Ú≈«Í√ Í≈«’√Â≈È ⁄Ò∂ ◊¬∂ ‘ÈÕ «¬‘ ÿ‡È≈¥Ó
Á√≈™Á≈ ˛ «’ ¡≈͉∂ √≈∂ ÁÓ◊«‹¡ª Á∂ Ï≈Ú‹»Á
√’≈ ¡«‹‘Δ¡ª ÿ‡È≈Úª È≈Ò È«‹º·‰ Ò¬Δ «Â¡≈
È‘ƒ √ΔÕ ÎΩ‹, ‘Ú≈¬Δ ÎΩ‹ ¡Â∂ ’ΩÓΔ √πº«÷¡≈ ◊≈‚ª Á∂
ØÒ Ï≈∂ Í»Δ Âª ÌøÏÒÌ»√≈ √ΔÕ «¬√ ’’∂ ’¬Δ ¿πÍ∂ÙÈ
÷ÂÓ ’È ¡Â∂ «Î ¿πÍ∂ÙÈ Ùπ» ’È Á∂ ¡ÀÒ≈È ‘πøÁ∂
‘∂Õ
‹º◊ ÷≈¬Δ Ò¬Δ «’‘≈ «◊¡≈ «’ ÷π¯Δ¡≈ ¬∂‹ø√Δ¡ª
È∂ ⁄Ω’√Δ √øÁ∂Ù «ÁºÂ≈ √ΔÕ Í ÿ‡È≈¥Ó Á√≈™Á≈ ˛
«’ «¬‘ «√Î ¡≈Ó ⁄Ω’√Δ √øÁ∂Ù ‘Δ √È, «¬‘Ȫ «Úº⁄
’πfi ÚΔ ·Ø√ È‘ΔÕ ‹Á«’ √ͺه √Δ «’ Ï«Ó¡≈Ò ÷∂Â
3

ÎÚΔ-B@AF

«¬º’ Ï∂‘ºÁ È≈‹π’ ‹◊∑≈ ˛Õ ÁΔÈ≈È◊ ’ª‚ Á∂ ÓπÒ«˜Ó
ÚΔ «¬√∂ Í≈«√™ ¡≈¬∂ Áº√∂ ‹ªÁ∂ √ÈÕ Í «¬√ √Ì ’πfi Á∂
Ï≈Ú‹»Á «¬ºÊ∂ ’Ø¬Δ «ÚÙ∂Ù √πº«÷¡≈ ÍÃÏøË È‘ƒ √ÈÕ «¬ºÊØ∫
º’ √’≈ ˘ ª ¡÷Δ º’ «¬‘ ÍÂ≈ È‘ƒ Òº«◊¡≈
«’ ’πºÒ «’øÈΔ «◊‰ÂΔ ”⁄ Á«‘ÙÂ◊Á √È? «‹‘Û∂
Ùº’Δ «ÂºÏÛΔ ¤≈¿π‰Δ Ò≈◊∂ Á∂÷∂ ◊¬∂ √È, ¿π‘ «’ºÊ∂ ⁄Ò∂
◊¬∂? ‘’Δ’Â ˛ «’ «¬‘ ÍÃÏøË «¬øÈ≈ «ÌzÙ‡ ‘Ø ¸º«’¡≈,
◊Ò-√Û ¸º«’¡≈ ¡Â∂ «Èÿ ¸º«’¡≈ ˛ «’ ‹∂’ ’جΔ
«ÁzÛ «ÈÙ⁄≈ ’ ÒÚ∂ Â∂ ¿π√ ’ØÒ √≈ËÈ ‘؉ ª ¿π‘
«¬√ÁΔ ËπøÈΔ ÚΔ «ÚøÈ √’ÁÀÕ
Ì≈ √’≈ ¡Â∂ Ì≈ÂΔ ÓΔ‚Δ¡≈ «¬‘ ‘Ø-‘ºÒ≈
Ó⁄≈ «‘À «’ Í≈«’√Â≈È, Í·≈Ȓ؇ ‘ÓÒ∂ Á∂ ÁØÙΔ¡ª,
‹Ø Í≈«’√Â≈È «Úº⁄ ‘È, «ÚπºË ’≈Ú≈¬Δ ’∂Õ «¬√∂
Ï‘≈È∂ «ÚÁ∂Ù √’ºÂª ÁΔ ‘؉ Ú≈ÒΔ ◊ºÒÏ≈ ÓπÒÂÚΔ
’ «ÁºÂΔ ◊¬ΔÕ Í ‹ÁØ∫ ÓΔ‚Δ¡≈ «Úº⁄ ¡’≈ÒΔ ¡≈◊»
Á≈ È≈Ó ¡≈ «‘≈, √ØÙÒ ÓΔ‚Δ¬∂ ”Â∂ ¿π√ÁΔ¡ª ¡À√.ÍΔ.
√Ò«ÚøÁ «√øÿ È≈Ò Â√ÚΔª Ú≈«¬Ò ‘Ø¬Δ¡ª ‘È Âª
¿π√ ¡’≈ÒΔ ¡≈◊» ˘ «◊ÃÎÂ≈ ’’∂ ¿π√ÂØ∫ ÂÎÂΔÙ
«’™ È‘ƒ ’ΔÂΔ ‹≈ ‘Δ? Í≥‹≈Ï ÍπÒΔ√ Á∂ ‚≈«¬À’‡
‹ÈÒ √π∂Ù ¡ØÛ≈ È∂ √Ò«ÚøÁ «√øÿ ˘ ’ÒΔÈ «⁄º‡
Á∂ «ÁºÂΔ Í √Ò«ÚøÁ «√øÿ Á≈ ØÒ ‘π‰ √Ì Á∂ √≈‘Ó‰∂
¡≈ «◊¡≈ ˛ ª √π∂Ù ¡ØÛ≈ ¡Â∂ √»Ï∂ Á≈ ◊ë‘ ÓøÂΔ
√π÷ÏΔ Ï≈ÁÒ «‹√Á∂ ’«‘‰ ”Â∂ ‚Δ.‹Δ.ÍΔ. È∂ ’ÒΔÈ
«⁄º‡ «ÁºÂΔ, «ÚπºË ’Ø¬Δ ’≈Ú≈¬Δ «’™ È‘ƒ ’ΔÂΔ ‹≈
‘Δ? √π÷ÏΔ ª «¬‘ «Ï¡≈È Á∂ ’∂ «’ √Ò«ÚøÁ È≈Ò
Òø◊≈‘ ÁΔ Â√ÚΔ ‘؉ Á≈ ¡Ê ¿π√Á≈ ◊πÈ≈‘◊≈
‘؉≈ È‘ƒ, ¿π√˘ Ï⁄≈¡ «‘≈ ˛Õ ÁØÚ∂∫ Ï≈ÁÒ ’∂∫Á ˘
Ï≈‚ ”Â∂ √πº«÷¡≈ Ӌϻ ’È ÁΔ¡ª √Ò≈‘ª Á∂ ‘∂
‘È ¡Â∂ ¤Ø‡≈ Ï≈ÁÒ ’∂∫ÁΔ ◊ë‘ ÓøÂΔ È≈Ò ÓπÒ≈’≈ª
’ «‘≈ ˛, ¿π√Á≈ ¿πÁ∂Ù √Ò«ÚøÁ ¡Â∂ Òø◊≈‘ ˘
Ï⁄≈¿π‰≈ ˛Õ ’ΩÓÚ≈Á Á≈ √Ì ÂØ∫ ÚºË ΩÒ≈ Í≈¿π‰ Ú≈ÒΔ,
Ì≈‹Í≈ ¡Â∂ ’∂∫ÁΔ √’≈ «¬√ ÚºÒ «Íº· ’Δ ÏÀ·Δ ˛Õ
√π¡≈Ò ˛ «’ Âπ√ƒ Í≈«’√Â≈È ”Â∂ ’≈Ú≈¬Δ ’È ÁΔ¡ª
Ùª Ò≈™Á∂ ‘Ø, Í «‹‘Û∂ ÁØÙΔ Âπ‘≈‚∂ ÿ «Úº⁄ ÏÀ·∂
‘È, Âπ‘≈‚∂ √ø◊ √ºÂ≈ Á≈ ¡≈ÈøÁ Ó≈‰ ‘∂ ‘È, ¿π‘Ȫ
«ÚπºË Âπ√ƒ ’Ø¬Δ ’≈Ú≈¬Δ «’™ È‘ƒ ’Á∂? ’ΩÓΔ
√πº«÷¡≈ ÁΔ¡ª ‡≈‘ª Ó≈È Ú≈Ò∂ ¡≈͉∂ «‘ºÂª Ò¬Δ
“’ΩÓΔ √πº«÷¡≈” ˘ Á≈¡ ”Â∂ Ò≈™«Á¡ª ÍÒ È‘ƒ Ò≈™Á∂Õ
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

ÓØÁΔ √’≈ È∂ Í≈«’√Â≈È È≈Ò ◊ºÒÏ≈ ÓπÒÂÚΔ
’ΔÂΔÕ Ì≈‹Í≈ È∂ ¡øÈ∑∂ ’ΩÓÚ≈Á ÁΔ ‘È∂Δ fiπÒ≈ «ÁºÂΔ ˛Õ
«¬√Á∂ ¡≈◊» Í≈«’√Â≈È ˘ √Ï’ «√÷≈¿π‰ Á∂ ÁÓ◊‹∂
Ó≈ ‘∂ ‘ÈÕ «¬√Á∂ ¡≈◊», √πÏÓÈΔ¡Ó √Ú≈ÓΔ È∂
Í≈«’√Â≈È Á∂ ‡π’Û∂-‡π’Û∂ ’È ÁΔ È√Δ‘Â Ì≈Â
√’≈ ˘ «ÁºÂΔ ˛Õ ’πfi Í≈«’√Â≈È ¡øÁ ÿπ√ ’∂
¡ºÂÚ≈ÁΔ¡ª Á∂ ¡º‚∂ ÂÏ≈‘ ’È Á∂ «Ï¡≈È Á∂ ‘∂ ‘ÈÕ
’ª◊√ ÚΔ «√¡≈√Δ «‘ºÂª Ò¬Δ ¡øË-≈Ù‡Ú≈Á Á∂
◊ØÒ∂ Á≈◊ ‘Δ ˛Õ √’≈ Ù∂¡≈Ó, ‡ÀÒΔ«ÚÔÈ ”Â∂ ¡«‹‘∂
«Ï¡≈È Á∂‰ Ú≈«Ò¡ª «ÚπºË ’Ø¬Δ ’≈Ú≈¬Δ È‘ƒ ’
‘ΔÕ Ì≈‹Í≈ ¡≈͉∂ ≈‹ÈΔ«Â’ «‘ºÂª Ò¬Δ, Í≈«’√Â≈È
«ÚπºË ˜«‘ ¿π◊Ò ’∂, Í≈«’√Â≈È È≈Ò ÁπÙÓ‰Δ ÁΔ
Ë»‰Δ ˘ ÓÿÁ≈ º÷ ‘Δ ˛Õ ‹∂’ «¬‘ Ë»‰Δ Ëπ÷ÁΔ ‘Δ
ª Í·≈Ȓ؇ «‹‘∂ ‘ÓÒ∂ ‘πøÁ∂ ‘Δ «‘‰◊∂Õ ’«Ó¿»«È√‡
«¬È’Ò≈ÏΔ¡ª ˘ Á∂Ù ÁΔ √πº«÷¡≈ Ò¬Δ ÷Â≈ Áº√‰
Ú≈Ò∂ Á∂Ù ÁΔ √πº«÷¡≈ È≈Ò «÷ÒÚ≈Û ’ ‘∂ ‘ÈÕ
√ͺه ˛ «’ ‹ÁØ∫ ÚΔ ÁØ‘ª ÓπÒ’ª «Úº⁄ ◊ºÒÏ≈Â
¡Â∂ √ÏøË √πË≈È Á≈ ¡ÓÒ ⁄ÒÁ≈ ˛ ª ÁØÚª Á∂Ùª
«Úº⁄ «¬√ ¡ÓÒ «ÚØËΔ Ù’ÂΔ¡ª, «‹‘Ȫ «Úº⁄ ÁØ‘ª
ÓπÒ’ª ÁΔ¡ª √»‘Δ¡≈ ¬∂‹ø√Δ¡ª ÚΔ Ù≈«ÓÒ ‘È, «¬‘Ø
«‹‘≈ ’≈≈ ’Ú≈ «ÁøÁΔ¡ª ‘ÈÕ ‹∂’ ÓØÁΔ √’≈
◊π¡ª„Δ ÓπÒ’ È≈Ò ⁄ø◊∂∂ √ÏøË ÁΔ √º⁄Δ™ ÷≈«‘ÙÓøÁ
‘Ø Ú ∂ ª ¡«‹‘Δ¡ª ÿ‡È≈Úª ¿π Í ø  ◊º Ò Ï≈Â
ºÁ/ÓπÒÂÚΔ È≈ ’∂Õ ◊ºÒÏ≈ ºÁ/ÓπÒÂÚΔ ’È≈,
Í·≈Ȓ؇ «‹‘Δ¡ª ÿ‡È≈Úª ˘ √ºÁ≈ Á∂‰≈ ˛Õ «¬√ÂØ∫
ª «¬‘Δ «√º‡≈ «È’ÒÁ≈ ˛ «’ Ì≈ √’≈ ◊ºÒÏ≈Â
È≈ ’È Ò¬Δ Ï‘≈È≈ ‘Δ Ì≈ÒÁΔ ˛ ¡Â∂ ¿π‘ ◊ºÒÏ≈Â
Ì»◊ØÒΔ-«√¡≈√ ÁΔ¡ª Ó‹Ï»Δ¡ª ¡Â∂ ¡ÓΔ’È
ÁÏ≈¡ «‘ ‘Δ Ùπ» ’ÁΔ ˛Õ
¡º‹ Á«‘ÙÂ◊ÁΔ ˘ Í≈‰Δ ÍΔ ÍΔ ’∂ ’Ø«√¡≈ ‹≈
«‘≈ ˛ Í «¬√ÁΔ ‹Û∑ ’Δ ˛? Í≈«’√Â≈È ˘ «¬√ÁΔ
‹Û∑ Áº√‰ Ú≈«Ò¡ª ˘ √ͺه ‘؉≈ ⁄≈‘ΔÁ≈ ‘À «’
Í≈«’√Â≈È «Úº⁄ ÚΔ ¡«‹‘Δ¡ª ÿ‡È≈Úª ‘Ø ‘Δ¡ª
‘ÈÕ ‘ ʪ Á«‘ÙÂ◊ÁΔ ÁΔ ‹Û∑ ≈‹’Δ Á«‘Ù «Úº⁄
˛Õ Ì≈ «Úº⁄ «¬√ Á«‘ÙÂ◊ÁΔ ÁΔ ‹Û∑ Ì≈ÂΔ
‘≈’Óª ÁΔ Í≈«’ ÁπÙÓ‰Δ, «‹√ «‘ Í≈«’√Â≈È È≈Ò
È≈ «√Î „≈¬Δ ‹ø◊ª ÒÛΔ¡ª ‹≈ ¸º’Δ¡ª ‘È ¡Â∂
ddd
Í≈«’√Â≈È Á∂ ÁØ ‡Ø‡∂ ’’∂
4

ÎÚΔ-B@AF

⁄؉ ÙØ ¡Â∂ ÒØ’ª ÁΔ «˜øÁ◊Δ Á∂ ÓπÁ
º ∂
Í≥‹≈Ï «Úº⁄ «ÚË≈È √Ì≈ ⁄؉ª B@AG Á∂ ¡≈øÌ
«Úº⁄ ‘Ø‰Δ¡ª ‘È Â∂ Ì≈Ú∂∫ ⁄؉ª «Úº⁄ Í»≈ «¬º’ √≈Ò
«Í¡≈ ˛ Í Í≥‹≈Ï «Úº⁄ Ó≈‘ΩÒ «¬√ Â∑ª Á≈ Ï«‰¡≈
‘Ø«¬¡≈ ˛ «’ «‹Ú∂∫ ‘π‰∂ ⁄؉ª ‘Ø ‘Δ¡ª ‘Ø‰Õ Ó≈ÿΔ Á∂
Ó∂Ò∂ ”Â∂ ⁄≈ÒΔ Óπ’«Â¡ª ¡Â∂ ◊π» ◊Ø«ÏøÁ «√øÿ ÁΔ ¡≈÷Δ
ÒÛ≈¬Δ ÁΔ ËÂΔ, Óπ’Â√ «Úº⁄ ‘Ø¬Δ¡ª ≈‹ÈΔ«Â’
Í≈‡Δ¡ª ÁΔ¡ª ’≈ÈÎø√ª ÂØ∫ «‹Ú∂∫ ⁄؉-Óπ«‘øÓ Á≈
¡≈ˆ≈˜ ‘Ø «◊¡≈ ‘ØÚ∂Õ «¬’º· Á∂ ͺ÷Ø∫ «’‘≈ ‹ªÁ≈ ˛ «’
¡≈Ó ¡≈ÁÓΔ Í≈‡Δ ÁΔ ’≈ÈÎø√, «‹√ «Úº⁄ «¬√ Í≈‡Δ
Á≈ √πÍΔÓØ, ’∂˜ΔÚ≈Ò ÚΔ Ù≈«ÓÒ √Δ, √Ì ÂØ∫ Ú‚∂Δ √ΔÕ
Úº‚Δ ‘Δ È‘ƒ ’≈ÎΔ «‹¡≈Á≈ Úº‚Δ √ΔÕ «¬√ «Úº⁄Ø∫ «’øÈ∂ ’π
ÒØ’ «¬√ Í≈‡Δ Á∂ √ÓÊ’ √È ¡Â∂ «’øÈ∂ ’π ¿πÂ√π’Â≈
Úº√ ‹≈ “’Δ ’«‘øÁ∂ ¡≈” √π‰È Ò¬Δ ‘Δ ¡≈¬∂ √È, Ï≈∂
’«‘‰≈ ª √øÌÚ È‘ƒ Í «Î ÚΔ «¬’º· È∂ «¬√Á∂ ¡≈◊»¡ª
Á∂ «‹‘È Á∂ ◊πÏ≈∂ «Úº⁄ ı»Ï ‘Ú≈ Ì «ÁºÂΔ ¡Â∂
’∂˜ΔÚ≈Ò È∂ ¡ÀÒ≈È ’ΔÂ≈ «’ ‹∂’ ‘π‰∂ ⁄؉ª ‘Ø ‹≈‰
ª ¿π‘Ȫ ÁΔ Í≈‡Δ AAG «Úº⁄Ø∫ A@@ √Δ‡ª ”Â∂ «‹ºÂ
‘≈«√Ò ’∂◊ΔÕ Ó≈ÿΔ Ó∂Ò∂ «Úº⁄ ’≈ÈÎø√ª «Úº⁄Ø∫ ‘≈’Ó
¡’≈ÒΔ ÁÒ ÁΔ ’≈ÈÎø√ È∂ «¬√Á∂ ¡≈◊»¡ª ˘ «È≈Ù
’ΔÂ≈Õ √ºÂ≈ ÁΔ¡ª Á≈¡Ú∂Á≈ Óπ÷
º «ÂøÈ «Ëª «Úº⁄∫Ø ¡’≈ÒΔ
ÁÒ ÁΔ ’≈ÈÎø√ √Ì ÂØ∫ ¤Ø‡Δ √Δ, ‹Á«’ «◊‰ÂΔ Íº÷Ø∫
’ª◊√ Á»√∂ ÈøÏ ”Â∂ √ΔÕ ¡’≈ÒΔ ¡≈◊»¡ª ÁΔ «È≈Ù≈
È≈ «√Î «◊‰ÂΔ ÿ‡‰ ’’∂ √Δ ÏÒ«’ «¬‘ Ï≈ÁÒª
Á≈ ‹ºÁΔ «˜Ò∑≈ ˛ ¡Â∂ ‹ºÁΔ ÷∂Â ˛Õ «¬‘Δ È‘ƒ, ¡’≈ÒΔ
¡≈◊»¡ª Á∂ ÏÀÈ Òº◊Δ¡ª ¡’≈ÒΔ ÁÒ ÁΔ¡ª Ϻ√ª ”⁄Ø∫
¿π μ Â-¿π μ Â ’∂ ÒØ ’ Á» √ Δ¡ª Í≈‡Δ¡ª ÁΔ¡ª
’≈ÈÎø√ª «Úº⁄ ‹≈ ‘∂ √ÈÕ ‘Â≈Ù ‘Ø«¬¡≈ ¤Ø‡≈ Ï≈ÁÒ
ÍπÒΔ√ ¡¯√ª ”Â∂ «⁄Ò≈ «‘≈ √Δ ¡Â∂ ÍπÒΔ√ ¡¯√
¡≈Í‰Δ ¡√ÓºÊ≈ ÍÃ◊‡≈ ‘∂ √ÈÕ Ï≈ÁÒ ‹ØÛΔ Ì≈Ú∂∫
“‡ØÍΔ¡ª Ú≈«Ò¡ª ÁΔ Í≈‡Δ” ’«‘’∂ ¡≈Ó ¡≈ÁÓΔ Í≈‡Δ

Á≈ Ó˜≈’ ¿π‚≈¿π‰ ÁΔ ’Ø«ÙÙ ’ ‘Δ √Δ Í ¿π‘Ȫ ÁΔ
√π, ¿π‘Ȫ ¡øÁÒΔ ‘Â≈Ù≈ ÁΔ ¸◊ÒΔ ’ ‘Δ √ΔÕ
’ª◊√ Í≈‡Δ ÁΔ ’≈ÈÎø√ «Úº⁄ «¬’º· Ì≈Ú∂∫
·Δ’-·≈’ √Δ Í ¡≈Ó ¡≈ÁÓΔ Í≈‡Δ ÁΔ ’≈ÈÎø√
«Ú⁄Ò≈ «¬’º· ¿π‘Ȫ ÁΔ «¯’ÓøÁΔ ÚË≈ «‘≈ √ΔÕ
Ì≈Ú∂∫ ¡’≈ÒΔ ÁÒ ˘ ÒØ’ª ÚºÒØ∫ È’≈∂ ‹≈‰ ÁΔ √«ÊÂΔ
«Úº⁄, «‹√ÁΔ «’ Ï‘π ·Ø√ √øÌ≈ÚÈ≈ Ș ¡≈ ‘Δ ˛,
¡≈͉∂-¡≈Í ˘ √ºÂ≈ ÁΔ ’πÁÂΔ Á≈¡Ú∂Á≈ √ÓfiÁΔ
˛Õ Í ¿π√˘ Òº◊Á≈ ˛ «’ ¡≈Ó ¡≈ÁÓΔ Í≈‡Δ ¿π‘Ȫ
ÁΔ ÷∂Ò «Ú◊≈Û √’ÁΔ ˛Õ «¬√ ’’∂ «¬√È∂ «‹ºÊ∂
¡’≈ÒΔ-Ì≈‹Í≈ ◊·‹ØÛ ¡Â∂ «¬√ÁΔ √’≈ «ÚπºË
‘ÓÒ≈ √∂«Ë¡≈, ¿πμÊ∂ «¬√È∂ «ÁºÒΔ «Úº⁄ ¡≈Ó ¡≈ÁÓΔ
Í≈‡Δ ÁΔ ’≈◊π˜≈Δ ˘ ÒÀ ’∂ «¬√ Í≈‡Δ ˘ ÚΔ ¡≈͉∂
«ÈÙ≈È∂ ”Â∂ º«÷¡≈Õ «’™«’ ’ª◊√ ˘ ÍÂ≈ ‘À «’ B@AD
ÁΔ¡ª ÒØ’ √Ì≈ ⁄؉ª «Úº⁄ «¬√˘ ‘»øfi≈ Î∂» «‹ºÂ ÁΔ
¿πÓΔÁ √Δ ¿πμÊ∂ «¬‘ ’∂ÚÒ «ÂøÈ √Δ‡ª ‘Δ «‹ºÂ √’Δ
‹Á«’ ¡≈Ó ¡≈ÁÓΔ Í≈‡Δ ⁄≈ √Δ‡ª «‹ºÂ‰ «Úº⁄ √¯Ò
‘Ø ◊¬ΔÕ ’ª◊√ «¬√∂ ’’∂ ¡≈Í «ÚπºË ÚΔ ‹øÓ ’∂
«ÈÙ≈È≈ √∂Ë ‘Δ ˛Õ
¡º‹ ÁΔ √«ÊÂΔ «Úº⁄ Í≥‹≈Ï ÁΔ √ºÂ≈ ÁΔ¡ª «ÂøÈ
«Ëª, ¡’≈ÒΔ-Ì≈‹Í≈, ’ª◊√ ¡Â∂ ¡≈Í, ÍÃÓπº÷
Á≈¡Ú∂Á≈ ω’∂ √≈‘Ó‰∂ ¡≈¬Δ¡ª ‘ÈÕ

ÙØ, ÁÓ◊‹∂, ÎØ’∂ Ú≈¡Á∂
«¬√ ’π√Δ ÁΩÛ «Úº⁄ «‹ºÊ∂ √ºÂ≈Ë≈Δ «Ë «Í≥‚ª
«Úº⁄ √ø◊ ÁÙÈ ’’∂, ËÓÙ≈Ò≈Úª, √ÓÙ≈Èÿ≈‡
¡≈«Á Ò¬Δ ◊ꇪ Úø‚ ’∂ ÒØ’ª ˘ ´Ì≈¿π‰ Á∂ ÔÂÈ ’
‘Δ ˛, ¿πμÊ∂ «Ú¡’ÂΔ◊ «⁄º’Û ¿π¤≈ÒΔ ÚΔ ’ΔÂΔ ‹≈
‘Δ ˛Õ ¤Ø‡∂ Ï≈ÁÒ È∂ ’ÀÍ‡È ¡Ó«øÁ «√øÿ Á∂ ’ª◊√
Á∂ ÍÃË≈È Ï‰È ”Â∂ «’‘≈ «’ ’Ï≈Û÷≈È∂ ”⁄Ø∫ ’º„ ’∂
«Ò¡ªÁΔ¡ª Ïπº„Δ¡ª ÂØͪ È≈Ò ‹ø◊ È‘ƒ «‹ºÂΔ ‹≈

Ïø◊Ò≈Á∂٠ω≈ «ÁºÂ≈ «◊¡≈ ˛Õ «¬√ÁΔ ‹Û∑ ’ÙÓΔ Á∂ ÓπºÁ∂ ˘ ‘ºÒ ’ÈØ∫
ddd
ÈøÈ≈ ÎÛΔ º÷‰≈ ¡Â∂ √ø«ÚË≈È ÚºÒØ∫ ’ÙÓΔ ˘ «ÁºÂΔ “÷πÁÓπ÷«Â¡≈Δ” ˘ ÷Ø≈ Ò≈¿π‰≈ ˛Õ «¬√Á≈ ’≈È √øÿ Á∂
≈Ó Ó≈ËÚ «‹‘∂ ÏπÒ≈«¡ª ÚºÒØ∫ ¡÷ø‚ Ì≈ Á∂ «Ï¡≈È Á∂‰≈ ¡Â∂ Ë≈≈ CG@ ¡Â∂ Óπ√«ÒÓ Í√ÈÒ Ò≈¡ ˘ ÷ÂÓ
’È Á∂ ÔÂÈ ‘ÈÕ Ì≈ «Úº⁄ Á«‘ÙÂ◊ÁΔ ÁΔ ‹Û∑ ‘≈’Ó ‹Ó≈ª ÁΔ¡ª ÈΔÂΔ¡ª ‘È Í «¬‘ ¡≈͉∂-¡≈Í
˘ Ï⁄≈¿π‰ Â∂ ¡≈Í‰Δ ¿πÓ ÒøÏΔ ’È Ò¬Δ ÒØ’ª Á≈ «Ë¡≈È √‘ºÁ ÚºÒ «Ò‹ªÁΔ¡ª ‘ÈÕ Í·≈Ȓ؇ ÿ‡È≈ ÂØ∫
Ï≈¡Á ÚΔ «¬‘Ø ’πfi ‘Ø «‘≈ ˛Õ
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

5

ÎÚΔ-B@AF

√’ÁΔÕ ’ÀÍ‡È ˘ ‹Ú≈Û≈, ÒØ’ª ÂØ∫ ‡πº«‡¡≈ ‘Ø«¬¡≈ ˛,
«‹√˘ ¿π√Á∂ Í≈‡Δ ¡≈◊» ÚΔ «ÓÒ È‘ƒ √’Á∂ ¡Â∂ ‹Ø
«√Î ⁄؉ª Ú∂Ò∂ ‘Δ È˜ ¡≈™Á≈ ˛, ’«‘’∂ ¿π√Â∂ «Èº‹Δ
‘ÓÒ∂ ’ΔÂ∂ ‹≈ ‘∂ ‘ÈÕ ¿π√˘ ÁÒ-ÏÁ¨ ’«‘’∂ ÚΔ
Ìø«‚¡≈ ‹ªÁ≈ ˛Õ Úº‚∂ Ï≈ÁÒ ÁΔ «¬º’Ø √π ˛ «’ ’ª◊√
«√º÷ª ÁΔ √Ì ÂØ∫ Úº‚Δ ¡Â∂ ÈøÏ «¬º’ ÁπÙÓ‰ ˛Õ «¬√È∂
«√º÷ª È≈Ò ¡Â∂ Í≥‹≈Ï È≈Ò Ëº’≈ ’ΔÂ≈ ˛Õ «√º÷ª È∂ √Ì
ÂØ∫ ÚºË ’πÏ≈ÈΔ¡ª ’ΔÂΔ¡ª Í ’ª◊√ È∂ ¿π‘Ȫ ˘
ωÁΔ Êª È‘ƒ «ÁºÂΔÕ ⁄ø‚Δ◊Û∑ Â∂ Í≥‹≈ÏΔ ÏØÒÁ∂ «¬Ò≈’∂
Í≥‹≈Ï ˘ È‘ƒ «ÁºÂ∂, Í≈‰Δ¡ª Á∂ Ó√Ò∂ ”Â∂ Í≥‹≈Ï È≈Ò
˺’≈ ’ΔÂ≈ «◊¡≈Õ AIHD Á∂ «√º÷ ’ÂÒ≈Ó «Úº⁄ «ÁºÒΔ
«Úº⁄ ’ª◊√ Á∂ ØÒ ˘ ÚΔ ¿πÌ≈«¡≈ ‹ªÁ≈ ˛Õ ¡≈Í
ÈÚƒ Í≈‡Δ ‘؉ ’’∂, «¬√ «ÚπºË ’«‘‰ Ò¬Δ Ï‘πÂ≈
’πfi È‘ƒ, «√Î «¬‘Δ ˛ «’ «¬√È∂ «ÁºÒΔ «Úº⁄ √’≈
ω≈ ’∂ ÒØ’ª È≈Ò ’ΔÂ∂ Ú≈¡Á∂ Í»∂ È‘ƒ ’ΔÂ∂Õ
¿πË ’ª◊√ ¡’≈ÒΔ-Ì≈‹Í≈ √’≈ «ÚπºË
ÍÃ⁄≈ ’ÁΔ ˛ «’ «¬√ √’≈ ÁΔ¡ª ÈΔÂΔ¡ª È∂ Í≥‹≈Ï
˘ ÏÏ≈ÁΔ Á∂ ’ø„∂ ”Â∂ ÒÀ ¡ªÁ≈ ˛Õ Í≥‹≈Ï «Úº⁄ ¡ÓÈ’≈˘È È≈Ó ÁΔ ’Ø¬Δ ⁄Δ˜ È‘ƒ «‘ ◊¬Δ ˛Õ «¬√ ≈‹
«Úº⁄ ◊π» ◊ÃøÊ √≈«‘Ï ÁΔ ÿØ Ï∂¡ÁÏΔ ‘Ø¬Δ ÍÃø» ÁØÙΔ
¡‹∂ º’ È‘ƒ ÎÛ∂ ◊¬∂ ‘ÈÕ ’ª◊√ Í≥‹≈Ï «Úº⁄ È«Ù¡ª
ÁΔ ◊ºÒ ÚΔ ’ÁΔ ˛ ¡Â∂ «¬√ Ò¬Δ ¡’≈ÒΔ ÁÒ ˘
Ìø‚ÁΔ ÚΔ ˛Õ Í «¬‘ È«Ù¡ª ÁΔ √Óº«√¡≈ Á≈ ‘ºÒ
«’Ú∂∫ ’∂◊Δ? «¬√ Ò¬Δ «¬√ ’ØÒ ’«‘‰ Ò¬Δ ’πfi È‘ƒ
˛Õ ’ÀÍ‡È «’√≈Ȫ ˘ ’«‘øÁ≈ ˛ «’ ¿π‘ ıπÁ’πÙΔ¡ª È≈
’È, «¬º’ Ú≈Δ ’ª◊√ ÁΔ √’≈ Ï‰È ÁΔ Á∂ ˛
«’ ¿π‘ «’√≈Ȫ ÁΔ¡ª √≈Δ¡ª √Óº«√¡≈Úª Á≈ ‘ºÒ ’
Á∂Ú∂◊≈, ÂÁ ¿π‘Ȫ ˘ ıπÁ’πÙΔ¡ª ’È ÁΔ ÒØÛ È‘ƒ
ÍÚ∂◊ΔÕ Í «’√≈ÈΔ ÁΔ¡ª √Óº«√¡≈Úª ’Δ ‘È? ¡Â∂
¿π‘ «¬‘Ȫ ˘ «’Ú∂∫ ‘ºÒ ’∂◊≈? «¬√ Ï≈∂ ¿π√ ’ØÒ
’«‘‰ ˘ ’πfi È‘ƒÕ ¿π‘ Í≥‹≈Ï «Úº⁄ √È¡Â È≈ ¡≈¿π‰
ÁΔ ÚΔ ◊ºÒ ’Á≈ ˛Õ Í ¿π√Á∂ √≈ÙÈ-’≈Ò √Ó∂∫ Í≥‹≈Ï
«Úº⁄ √È¡Â «’™ È‘ƒ Òº◊Δ? «¬√ Ï≈∂ ¿π‘ Ó»ø‘ ÏøÁ
‘Δ º÷Á≈ ˛Õ Ì«Úº÷ «Úº⁄ √È¡ÂΔ ÈΔÂΔ ’Δ ‘ØÚ∂◊Δ?
«¬√Á≈ ÚΔ ’Ø¬Δ ÷πÒ≈√≈ È‘ƒ ˛Õ ‘ª «¬√ Ú≈Δ ¿π‘
¡≈͉≈ ÷»ø‚≈ È‘ƒ ÷Û’≈™Á≈ ¡Â∂ È≈ ‘Δ Ï≈ÁÒª ˘
‹∂Ò∑ª «Úº⁄ √πº‡‰ Á∂ ÁÏ≈’Û∂ Ó≈Á≈ ˛Õ
‘ª «¬√ Ï≈∂ ÁÏ≈’Û∂ «¬√ Ú≈Δ ¡≈Ó ¡≈ÁÓΔ
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

Í≈‡Δ Á∂ ¡≈◊» Ó≈Á∂ ‘È «’ Ï≈ÁÒª ˘ ‹∂Ò∑ª «Úº⁄
√πº«‡¡≈ ‹≈Ú∂◊≈Õ ¿π‘ È«Ù¡ª Ò¬Δ ¡’≈ÒΔ¡ª ˘ ’Ø√Á∂
‘ÈÕ Í «¬√ Ó≈ÓÒ∂ Á≈ ¿π‘ ’Δ ‘ºÒ ’È◊∂, «¬√ Ï≈∂
’πfi È‘ƒ ’«‘øÁ∂Õ Í≈ÒΔÓÀ∫‡ «Úº⁄ ¡≈Í Á∂ ◊πºÍ È∂Â≈,
Ì◊Úø Ó≈È ÁΔ Ù≈Ï Á∂ «’º√∂ ÓÙ‘» ‘È Â∂ √π÷ÏΔ
Ï≈ÁÒ ÚΔ «¬‘Δ ’«‘øÁÀ «’ ¿π‘ Í≥‹≈Ï «Úº⁄ ÈÙ∂ ÷ÂÓ
’È ÂØ∫ Í«‘Òª Ì◊Úø Ó≈È ÁΔ Ù≈Ï Âª ¤π‚Ú≈ ÒÀ‰Õ
‹ÁØ∫ «¬‘Ȫ ÂØ∫ Í≥‹≈Ï Á∂ Ó√«Ò¡ª Ï≈∂ Íπº«¤¡≈ ‹ªÁÀ
ª «¬‘ ’πfi ÚΔ √ͺه ’«‘‰ ÁΔ Êª ’«‘øÁ∂ ‘È, ““«¬√
Ï≈∂ ÈΔÂΔ”” ω≈¬Δ ‹≈Ú∂◊ΔÕ «¬‘ ’ª◊√ È≈ÒØ∫ ≈‹∂
«ÚπºË ÚºË ÏØÒÁ∂ ‘ÈÕ «¬‘ ÚΔ Á≈¡Ú≈ ’Á∂ ‘È «’
«¬‘Ȫ È∂ «ÁºÒΔ «Úº⁄ «ÌzÙ‡≈⁄≈ ÷ÂÓ ’ «ÁºÂ≈ ˛Õ
‘≈Òª«’ ‘’Δ’Â ˛ «’ «¬øÈ∂ ÊØÛ∂ √Ó∂∫ «Úº⁄ ‘Δ «ÁºÒΔ
√’≈ Á∂ ‡ª√ÍØ‡ «ÚÌ≈◊ «Úº⁄ «¬º’ Úº‚≈ ÿπ‡≈Ò≈
√≈‘Ó‰∂ ¡≈ «◊¡≈ ˛Õ «ÁºÒΔ √’≈ Á≈ ⁄‘∂Â≈ Óπ÷
º √’ºÂ
√Δ.ÏΔ.¡≈¬Δ. Á∂ «Ù’ø‹∂ «Úº⁄ ¡≈«¬¡≈ ‘Ø«¬¡≈ ˛Õ
Ï≈ÁÒª È∂ Ï«·ø‚∂ «Úº⁄ ¡÷ΩÂΔ √ÁÌ≈ÚÈ≈ ÀÒΔ
’ΔÂΔ, «‹√ «Úº⁄ Ù≈Ï ¡Â∂ ÍÀ√∂ Á∂ ’∂ ÏøÁ∂ «Ò¡ªÁ∂ ◊¬∂Õ
(ÀÒΔ ¿πÍø Ù≈Ï ÁΔ¡ª Í∂‡Δ¡ª ¸º’Δ Ò¬Δ ‹ªÁ∂
Ïø«Á¡ª ÁΔ¡ª Â√ÚΔª ÓΔ‚Δ¡≈ «Úº⁄ ¡≈¬Δ¡ª)Õ «¬√ÂØ∫
¤Ø‡≈ Ï≈ÁÒ «¬øÈ≈ ¿πÂÙ≈«‘ ‘Ø«¬¡≈ «’ ¿π√È∂ ’À͇È
˘ «¬øÈΔ Úº‚Δ ÀÒΔ ’È ÁΔ ¸‰ΩÂΔ Á∂ «ÁºÂΔÕ «¬√ÂØ∫
«¬º’ ÀÒΔ Óπ’≈ÏÒ≈ Ùπ» ‘Ø«¬¡≈Õ ’ª◊√ È∂ Ï«·ø‚∂ «Úº⁄
ÀÒΔ ’ΔÂΔ Âª Ï≈ÁÒª È∂ ¿π√∂ «ÁÈ Í«‡¡≈Ò∂ ÀÒΔ ’ΔÂΔÕ
Í Óπ’Â√ «Úº⁄ ‘≈’Ó «Ë ÁΔ Î»’ «È’Ò ‹≈‰ È≈Ò,
«¬‘ ÀÒΔ Óπ’≈ÏÒ≈ ÏøÁ ‘Ø «◊¡≈Õ «¬‘ ÀÒΔ¡ª Á≈ ÙØ
˛, Á≈¡«Ú¡ª ÁΔ ÌÓ≈ ˛, ÙÏÁΔ ‘ÓÒ∂ ¡Â∂ ÓØÛÚ∂∫
‘ÓÒ∂ ‘ÈÕ ⁄ø‚Δ◊Û∑ ÁΔ ’π√Δ ÁΔ ’πÙÂΔ Ò¬Δ ÍÀ∫ÂÛ∂Ï≈‹Δ
’ΔÂΔ ‹≈ ‘Δ ˛Õ Í «¬√ Ï≈∂ ÙØ-Ù≈Ï∂ «Úº⁄Ø∫ ÒØ’ª Á∂
‘’Δ’Δ ÓπºÁ∂ ◊≈«¬Ï ‘ÈÕ ÙÏÁΔ ÂØÍ-◊Ø«Ò¡ª Á∂ ◊πÏ≈
«Úº⁄ ÒØ’ª ÁΔ «˜øÁ◊Δ Á∂ ÓπºÁ∂ «’Â∂ πˇ ’∂ «‘ ◊¬∂ ‘ÈÕ

«’ºÊ∂ ‘È ÒØ’ª Á∂ ÓπºÁ∂?
‹ÁØ∫ «¬‘ «ÂøÈ∂ «Ëª ‘ ‘ΔÒ∂ ’π√Δ ‘«Ê¡≈¿π‰
Ò¬Δ Ò‡≈-̓ÿ ‘Ø ‘Δ¡ª ‘È Âª ‹≈‰ Ïπºfi ’∂ ÒØ’ª ÁΔ
«˜øÁ◊Δ Á∂ Óπº«Á¡ª ˘ «¬√ ÙØ-Ù≈Ï∂ Á∂ ’Ï≈Û ‘∂·
ÁÏ≈«¬¡≈ ‹≈ «‘≈ ˛Õ ¡≈˙ Á∂÷Δ¬∂ «’ ÒØ’ª ÁΔ «˜øÁ◊Δ
Á∂ «’‘Û∂-«’‘Û∂ ‘’Δ’Δ ÓπºÁ∂ ‘È?
ó ‹ÁØ∫ ¡º‹ ¿πμÂ-¡≈Ëπ«È’Â≈ ÁΔ¡ª ◊ºÒª ‘Ø
6

ÎÚΔ-B@AF

‘Δ¡ª ‘È Âª Í≥‹≈Ï «¬º’ΔÚƒ √ÁΔ Á∂ Á»√∂ Á‘≈’∂ Á∂
Á»√∂ ¡ºË «Úº⁄ ÚΔ ÍÃÓπº÷ ÂΩ ”Â∂ «¬º’ ÷∂ÂΔ ÍÃË≈È √»Ï≈
˛Õ Í≥‹≈Ï ÁΔ ’πºÒ ’≈Ó≈ Ù’ÂΔ Á≈ D@% ÷∂ÂΔ «Úº⁄
Òº◊≈ ‘Ø«¬¡≈ ˛ ‹Á«’ B@A@-AA «Úº⁄ Í≥‹≈Ï ÁΔ ’πºÒ
ÿ∂¨ ÍÀÁ≈Ú≈ «Úº⁄ ÷∂ÂΔ ÷∂Â Á≈ ÔØ◊Á≈È BD.BB%
√ΔÕ «¬√Á≈ ¡Ê ˛ «’ D@% ’≈Ó≈ Ù’ÂΔ ’∂ÚÒ BD%
’Á Á≈ ¿πÂÍ≈ÁÈ ’ ‘Δ ˛Õ ÓÀÈ»ÎÀ’⁄«ø◊ ÷∂Â
B@A@-AA «Úº⁄, ’πºÒ ÿ∂¨ ÍÀÁ≈Ú≈ «Úº⁄ ’∂ÚÒ
H.BE% Á≈ «‘º√≈ Í≈™Á≈ ˛Õ «¬‘ Í≥‹≈Ï Á∂ ¡≈«Ê’
«Í¤Û∂Ú∂∫ ÁΔ Ó»ø‘ ÏØÒÁΔ Â√ÚΔ ˛Õ
ó ÷∂ÂΔ ÷∂Â Í≥‹≈Ï ÁΔ ¡≈«Ê’Â≈ ÁΔ ËπΔ ˛,
Í «¬‘ ÷∂Â ÏπΔ Â∑ª √ø’‡ ÁΔ Ó≈ ‘∂· ¡≈«¬¡≈
‘Ø«¬¡≈ ˛Õ Í≥‹≈Ï ÁΔ «’√≈ÈΔ ’˜Á≈Δ ÁΔ Ó≈ ‘∂·
¡≈¬Δ ‘Ø¬Δ ‘ÀÕ Í≥‹≈Ï ÷∂ÂΔ Ô»ÈΔÚ«√‡Δ Á∂ «¬º’ ¡«Ë¡ÀÈ
¡Èπ√≈ Í≥‹≈Ï ÁΔ HI% «’√≈ÈΔ ’˜Á≈Δ Á∂ ÏØfi ‘∂·
˛Õ Áº÷‰ ͺ¤ÓΔ Í≥‹≈Ï «Úº⁄ IC.E% «’√≈ÈΔ ’˜Á≈Δ
Á∂ ‹≈Ò «Úº⁄ Î√Δ ‘Ø¬Δ ˛Õ ’˜∂ ÓØÛÈØ ¡√ÓºÊ «’√≈È
ıπÁ’πÙΔ¡ª ’ ‘∂ ‘ÈÕ ¡º‹’ºÒ ‘ ؘ ¡Ω√ÂÈ B
«’√≈È ıπÁ’πÙΔ¡ª ÁΔ ıÏ ¡ıÏ≈ª «Úº⁄ ¤ÍÁΔ ‘ÀÕ
ÿ‡ÁΔ ¿πÍ‹≈«¬’Â≈ (productivity), Ò◊≈Â≈ ÚËÁΔ
Ò≈◊Â, √ø’‡ ¡Â∂ ’˜Á≈Δ ˘ ˜Ϫ Á∂¬Δ ‹≈ ‘Δ ˛Õ
ó ‘∂ «¬È’Ò≈Ï Á∂ È≈Ó ‘∂· ¡≈¬∂ ÷∂ÂΔ Á∂
√≈Ó≈‹Δ Ó≈‚Ò È∂ È≈ ’∂ÚÒ «’√≈ÈΔ ˘ ’˜Á≈Δ
«Úº⁄ ‹’Û «ÁºÂ≈ ˛ ÏÒ«’ «¬√ÁΔ Ï‘π √≈Δ¡ª Íª
‘ÈÕ ÷≈Áª-ÁÚ≈¬Δ¡ª ¡≈«Á Á∂ »Í «Úº⁄ ¡øÈ∑∂Ú≈‘ ÚÂØ∫
È∂ ˜ÓΔÈ ÁΔ «√‘ (soil health) ˘ ÏπΔ Â∑ª ÏÏ≈Á
’’∂ º÷ «ÁºÂ≈ ˛Õ √≈«¬‰ª ÁΔ ÷ÍÂ Ò¬Δ Í≈‰Δ Á∂
Ï∂Á∂◊ ÚÂØ∫ È∂ Í≈‰Δ ÁΔ ¿πμÍÒΔ Âº◊Δ Í»Δ Â∑ª ȫͺÂ
«ÁºÂΔ ˛Õ ‘π‰ Í≈‰Δ Ò¬Δ „≈¬Δ-«ÂøÈ √Ω Îπº‡ ‚»øÿΔ Âº◊Δ
«Úº⁄ ‹≈‰≈ ÍÀ∫Á≈ ˛Õ «¬√ º◊Δ «Úº⁄ Í≈‰Δ ÁΔ Ó≈Â≈
Ï‘π ÿº‡ ˛Õ «‹√ Â∑ª ËÂΔ ”⁄Ø∫ Í≈‰Δ «÷º«⁄¡≈ ‹≈
«‘≈, Ï‘π ‹ÒÁΔ «¬√ º◊Δ «Úº⁄Ø∫ ÚΔ Í≈‰Δ ÷ÂÓ ‘Ø
‹≈Ú∂◊≈Õ ÷∂ÂΔ Á∂ √≈Ó≈‹Δ Ó≈‚Ò ’’∂ ¡º‹ Í≥‹≈Ï
Ï∂‘ºÁ ◊øÌΔ Í≈‰Δ √ø’‡ Á∂ Óπ‘≈‰∂ ”Â∂ ÷Û≈ ˛Õ
«¬‘Δ È‘ƒ, √≈«¬‰ ÁΔ Ï∂Ê≈‘ ÚÂØ∫ È∂ È≈ ’∂ÚÒ
ËÂΔ ¡Â∂ ËÂΔ ”⁄Ø∫ ÍÀÁ≈ ‘؉ Ú≈ÒΔ¡ª Ú√ª ˘
˜«‘ΔÒ≈ ’ΔÂ≈ ˛, ÏÒ«’ ‘Ú≈ ¡Â∂ Í≈‰Δ¡ª «Úº⁄ ÚΔ
˜«‘ ÿØÒ «ÁºÂΔ ˛Õ «¬ºÊØ∫ º’ «’ ◊ª ¡Â∂ Óª Á≈ ÁπºË
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

ÚΔ «¬√ÂØ∫ Óπ’ ȑƒÕ ¯ΔÁ’؇ ¡Â∂ «ÎؘÍπ «˜«Ò∑¡ª
«Úº⁄ Ó≈Â≈ ÂØ∫ ÚºË Ô»∂ÈΔ¡Ó Í≈«¬¡≈ «◊¡≈ ˛Õ ’πfi
¡√≈ Í«‘Òª Ù‘ΔÁ Ì◊ «√øÿ È◊ Á∂ ’πfi ÷∂Âª
«Úº⁄ ÍÙ»¡ª ÁΔ¡ª Í»¤ª ¡Â∂ ÷π fiÛÈ ÁΔ¡ª «ÍØ‡ª
¡≈¬Δ¡ª √ÈÕ ¡º‹ Í≥‹≈Ï Á∂ Ò◊Ì◊ √≈«¡ª «˜«Ò∑¡ª
Á≈ Ë ‘∂·Ò≈ Í≈‰Δ ÏπΔ Â∑ª ÍÃÁ»Ù Í≈«¬¡≈ «◊¡≈
˛Õ ’À ∫ √ ¡Â∂ ’≈Ò≈ ÍΔÒΔ¡≈ «‹‘Δ¡ª È≈Óπ  ≈Á
«ÏÓ≈Δ¡ª Ó‘ªÓ≈Δ Á≈ »Í Ë≈È ’ ◊¬Δ¡ª ‘ÈÕ
«‹√Á∂ «√º‡∂ Ú‹Ø∫ ÁÚ≈-’øÍÈΔ¡ª Á∂ ÓπÈ≈Î∂ ¡Â∂ «√‘Â
√È¡Â Á≈ «Ú√Ê≈ ‘Ø «‘≈ ˛, ‹Ø ÒØ’ª «√ ’ø◊≈ÒΔ
ÒºÁ ‘∂ ‘ÈÕ
ó ¡º‹ Í≥‹≈Ï «Úº⁄ È«Ù¡ª ¡Â∂ «¬√ È≈Ò ‹πÛ ’∂
‹π¡≈ÈΔ «Úº⁄ ÒÎø‚Íπ‰∂ (lumpenism) ÁΔ ÏΔÓ≈Δ ÚΔ
Ó‘ªÓ≈Δ Á≈ »Í Ë≈È ’ ◊¬Δ ˛Õ √‘ºÁΔ ÷∂Â «Úº⁄
ÿª Á∂ ÿ ÷≈ÒΔ ‘Ø ◊¬∂ ‘ÈÕ ’πfi ÿ «√Î «ÚËÚ≈Úª
Á∂ ÿ ω’∂ «‘ ◊¬∂ ‘ÈÕ «⁄º‡∂ ¡Â∂ √ÓÀ’ «‹‘∂ È«Ù¡ª
«Úº⁄ ËπºÂ √À∫’«Û¡ª Á∂ «◊Ø‘ ÈΩ‹π¡≈Ȫ Á∂ «ÎÁ∂ ‘ÈÕ
«‹‘Ȫ ˘ ‘≈’Ó ‹Ó≈ Í≈‡Δ¡ª, ÷≈√ ’’∂ ¡’≈ÒΔ’ª◊√Δ «¬‘Ȫ ˘ Í≈ÒÁ∂ ‘È ¡Â∂ ¡≈͉∂ ≈‹ÈΔ«Â’
¡Â∂ «ÚºÂΔ «‘ºÂª Ò¬Δ ÓØ‘«¡ª Úª◊»ø ÚÂÁ∂ ‘ÈÕ ÈÙ∂
«Úº⁄ ËπºÂ «¬‘ ÈΩ‹π¡≈È ¡øÈ∑∂Ú≈‘ ÏøÁ≈ Úº„ «ÁøÁ∂ ‘ÈÕ
«¬‘Ȫ ˘ ‹Ó‘»Δ ¡Â∂ «¬È’Ò≈ÏΔ Ò«‘ «ÚπºË ÚΔ
Ú«Â¡≈ ‹≈ «‘≈ ˛Õ
ó «¬√ √Óº « √¡≈ È≈Ò ‹π Û Δ ‘Ø ¬ Δ √Óº « √¡≈
Ï∂π˜◊≈Δ ÁΔ ˛Õ √∂Ú≈Á≈ ÁΔ¡ª AH ¡√≈ÓΔ¡ª Ò¬Δ
◊À‹»¬∂‡ ¡Â∂ ÍØ√‡-◊À‹»¬∂‡ Í≈«Û¡ª Á≈ AH@@ ÁΔ
«◊‰ÂΔ «Úº⁄ Íπº‹ ‹≈‰≈, Á≈Ò∂ «Úº⁄Ø∫ Á≈‰∂ Ó≈Â
ÍÃ◊‡≈Ú≈ ˛Õ ‚≈’‡-«¬ø‹ÈΔ¡ E-G ‘˜≈ ÁΔ¡ª
ÈΩ’Δ¡ª ’Á∂ «ÎÁ∂ ‘È, Ï‘π’ΩÓΔ ’øÍÈΔ¡ª ÚºÒØ∫
ÍÒ∂√ÓÀ∫‡ Á∂ √πÎÈ∂ ‘π‰ ⁄»-⁄» ‘Ø ¸º’∂ ‘ÈÕ ÈΩ’Δ¡ª
Ò¬Δ ÍÛ∑∂-«Ò÷∂ Ï∂π˜◊≈ ’Û≈’∂ ÁΔ ·ø„ ¡Â∂ ’Û’ÁΔ
ËπºÍ «Úº⁄ Í≈‰Δ ÁΔ¡ª ‡À∫’Δ¡ª ”Â∂ ⁄Û∑’∂ «ÁÈ-≈ª
◊π˜≈Á∂ ‘ÈÕ ÈΩ’Δ Óø◊Á∂ Óπø‚∂-’πÛΔ¡ª Ï≈ÁÒª ÁΔ¡ª
ÀÒΔ¡ª «Úº⁄ ÍπÒΔ√ ¡Â∂ ¡’≈ÒΔ ÒΔ‚ª Á∂ ◊πø«‚¡ª ÂØ∫
‚ª◊ª ÷≈‰, ͺ◊ª ´‘≈¿π‰ ¡Â∂ ◊πºÂª ͇Ú≈¿π‰ Ò¬Δ
Әϻ ‘ÈÕ
ó «√Î ÍÛ∑∂-«Ò÷∂ Ï∂π˜◊≈ ‘Δ È‘ƒ «˜øÁ◊Δ È≈Ò
‹»fi ‘∂ ÏÒ«’ ¡ÈÍÛ∑ «’ÂΔ ÚΔ Ï∂π˜◊≈Δ È≈Ò ÿπÒ
7

ÎÚΔ-B@AF

‘∂ ‘ÈÕ ÷∂ÂΔ Á∂ ÓÙΔÈΔ’È È∂ ’øÓ ÓΩ’∂ ’≈ÎΔ ÿ‡≈
«ÁºÂ∂ ‘ÈÕ √È¡Â «Ú’√ È≈ ‘Ø √’‰ ’≈È «¬ºËØ∫
«Ú‘Ò∂ ‘ج∂ «’ÂΔ, ◊À-‹ºÊ∂ÏøÁ ÷∂Â «Úº⁄ ‘ºÊ-ÍÀ
Ó≈Á∂ ‘ÈÕ ÍÃÚ≈√Δ «’ÂΔ¡ª ÁΔ ¡≈ÓÁ È≈Ò «¬‘
√Óº«√¡≈ ‘Ø ◊øÌΔ ‘Ø¬Δ ˛Õ «‹√Á≈ Ò≈‘≈ ÒÀ ’∂ ’πfi
Ù≈ÚÈÚ≈ÁΔ ÂºÂ √Ê≈È’ «’ÂΔ¡ª ˘ ÍÃÚ≈√Δ «’ÂΔ¡ª
«ÚπºË ÌÛ’≈¿π‰ Á≈ ÔÂÈ ’Á∂ ‘ÈÕ
Í≥‹≈Ï «Úº⁄ ÓÈ∂◊≈ ÁΔ √«ÊÂΔ Ï‘π ÷≈Ï ˛Õ
’∂∫Á ÚºÒØ∫ Í≥‹≈Ï ’ØÒ ÒØÛƒÁ∂ Îø‚ È‘ƒ ¡≈¬∂Õ «‹‘Û∂
¡≈¬∂ ÚΔ ¿π‘ ÚΔ Í≥‹≈Ï √’≈ ÚºÒØ∫ ÓÈ∂◊≈ „ª⁄≈
Í»Δ Â∑ª È≈ ω≈¿π‰ ’≈È Ú«Â¡≈ «◊¡≈Õ ’πfi
Ï≈ÁÒ È∂ √ø◊ ÁÙȪ «Úº⁄ Úø‚ «ÁºÂ≈Õ «‹‘Û≈
Ú«Â¡≈ ÚΔ «◊¡≈ ¿π√Á≈ Úº‚≈ «‘º√≈ ÏÒ≈’ ¡¯√ª,
Íø⁄≈«¬Â √’ºÂª ¡Â∂ √Í≥⁄ª ÁΔ¡ª ‹∂Ϫ «Úº⁄ ⁄Ò≈
«◊¡≈Õ ™fi ÚΔ ÓÈ∂◊≈ «‘ √≈Ò «Úº⁄ A@@ «ÁȪ
Á∂ ’øÓ ÁΔ ‘Δ “◊ø‡Δ” ’ΔÂΔ ◊¬Δ ˛Õ ‹Ø ¡≈͉∂-¡≈Í
«Úº⁄ Ï‘π È≈’≈ÎΔ ˛Õ Í «¬ºÊ∂ ª ‘’Δ’Â «Úº⁄ «¬√Á≈
ÚΔ ÂΔ√≈ «‘º√≈ ‘Δ Ó√∂∫ ‘Δ Ò≈◊» ˛Õ
ó Í∂∫‚» Ó˜Á» ‹Ø Ó؇∂ ÂΩ ”Â∂ Á«Ò ‘È, Ï∂‘ºÁ
’«·È ‘≈Òª «Úº⁄ ‹ΔÚÈ «ÈÏ≈‘ ’ ‘∂ ‘ÈÕ
π˜◊≈ ÁΔ √Óº«√¡≈ Á≈ ¡√ƒ ¿πμÍ «˜’ ’ ¡≈¬∂
‘ªÕ «¬º’ ‘Ø Úº‚Δ √Óº«√¡≈ Ú√∂Ï∂ ÁΔ ˛Õ Á«Ò Ï√ÂΔ¡ª
ÁΔ¡ª Âø◊ ◊ÒΔ¡ª ¡Â∂ ‚ºÏΔ¡ª Ú◊∂ ÿ ‘ÈÕ «‹Ú∂∫
Í«Ú≈ Úº‚∂ ‘πøÁ∂ ‘È Âª √ÈÓ≈È‹È’ Ú√∂Ï≈ ¡√øÌÚ
‘πøÁ≈ ˛Õ √’≈ È∂ AIGE «Úº⁄ «‘≈«¬ÙΔ ÍÒ≈‡ Á∂‰
Á≈ ÎÀ√Ò≈ ’ΔÂ≈ ‹Ø ’πfi ¤Ø‡ª ˘ ¤º‚ ’∂ Úº‚Δ ÍºË ”Â∂
Ò≈◊» È‘ƒ ‘Ø«¬¡≈Õ «„º‚ ˘ fiπÒ’≈ Á∂‰ Ò¬Δ ’πfi Ó˜Á»
ÍÙ» ÚΔ Í≈ÒÁ∂ ‘È Í È≈ ª ¿π‘È ’ØÒ Íº«·¡ª Ò¬Δ
√≈ËÈ ˛, È≈ ÍÙ» Ïøȉ Ò¬Δ Êª ˛ ¡Â∂ È≈ ‘Δ »ÛΔ Ò¬Δ
‹◊∑≈Õ «‹ºÊ∂ «’Â∂ »ÛΔ Ò¬Δ ◊«Û¡ª Ò¬Δ Êª ÚΔ ¤º‚Δ
◊¬Δ ˛, ¿π√Â∂ √Ê≈È’ ⁄ΩËΔ¡ª È∂ ’Ϙ≈ ’ «Ò¡≈Õ
Í«‘Òª ‘Δ √Ó≈«‹’ √πº«÷¡≈ Á∂ È≈Ó ”Â∂ Ó˜Á»ª
È≈Ò ’Øfi≈ Ó˜≈’ ’ΔÂ≈ ‹ªÁ≈ ˛Õ „≈¬Δ √Ω πͬ∂ Ó‘ΔÈ∂
ÁΔ ÍÀÈÙÈ «¬√ Ó«‘ø◊≈¬Δ Á∂ ÁΩ «Úº⁄ Ó˜≈’ ‘Δ Âª ˛Õ
ÈÚ-¿πÁ≈Ú≈ÁΔ ¡≈«Ê’ ÈΔÂΔ¡ª ÁΔ «ÁÙ≈ √Á’≈
¡Â∂ «ÚÙÚ ÚÍ≈ √ø◊·È Á∂ ÁÏ≈¡ ‘∂· ’∂∫Á ¡Â∂
≈‹ √’≈ª ÚºÒØ∫ √Ï«√‚Δ¡ª ¡Â∂ √Ó≈«‹’ √πº«÷¡≈
«Úº⁄ «Âº÷Δ ’‡ΩÂΔ ÁΔ «ÁÙ≈ Ò¬Δ ‹≈ ‘Δ ˛Õ ¡≈¬∂ √≈Òª
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

Á∂ Ϻ‹‡ «Úº⁄ √Ó≈«‹’ √πº«÷¡≈ ¡Â∂ ÌÒ≈¬Δ Îø‚ª ”⁄
Ò◊≈Â≈ ‘’Δ’Δ ’‡ΩÂΔ ’ΔÂΔ ‹≈ ‘Δ ˛Õ «¬√Á≈ √Ì
ÂØ∫ ÚºË Ó≈» ¡√ ‹≈«¬Á≈Á «Ú‘»‰∂ «’ÂΔ ÒØ’ª ”Â∂
‘πøÁ≈ ˛Õ Ú‚∂Δ ¿πÓ Á∂ Ϙπ◊ª ˘ ‹≈«¬Á≈ÁΔ ÂÏ«’¡ª
«Úº⁄ ª ‹≈«¬Á≈Á Á∂ Ò≈Ò⁄ ˘ ¡Ω«÷¡ª Ì≈«¡ª √øÌ≈Ò
«Ò¡≈ ‹ªÁ≈ ˛Õ Í ‹≈«¬Á≈Á «Ú‘»‰∂ ÂÏ«’¡ª «Úº⁄
¿π‘Ȫ ˘ πÒ-÷πÒ ’∂ ÓÈ Ò¬Δ ¤º‚ «ÁºÂ≈ ‹ªÁ≈ ˛Õ
ÏΔÓ≈Δ ÁΔ ‘≈Ò «Úº⁄ ¿π‘ ÍÃÌ≈ÚΔ «¬Ò≈‹ ÁΔ ¡‰‘Ø∫Á
«Úº⁄ ‘º‚-◊Ø‚∂ ◊ÛÁ∂ «ÚÒ’Á∂ «‘øÁ∂ ‘ÈÕ «¬‘Δ ‘≈ÒÂ
«ÚËÚ≈Úª ¡Â∂ Ï∂√‘≈≈ ÒØ’ª ÁΔ ‘πøÁΔ ˛Õ
ó «Í¤ÒΔ √ÁΔ Á∂ ¡≈÷Δ Á‘≈’∂ Á∂ ¡≈øÌ «Úº⁄
«Èº‹Δ’È, ¿πÁ≈Δ’È ÁΔ¡ª ÈΔÂΔ¡ª Ò≈◊» ’ΔÂΔ¡ª
‹≈ ‘Δ¡ª ‘ÈÕ «ÚÙÚ ÚÍ≈ √ø◊·È Ï‰È Á∂ Ì≈ÂΔ
‘≈’Óª ÚºÒØ∫ Ó≈’Ù √øËΔ ” Á√Â÷ ’È ÂØ∫ Ï≈¡Á
«¬‘Ȫ ÈÚ-¿πÁ≈Ú≈ÁΔ ÈΔÂΔ¡ª ÁΔ ¡ÓÒÁ≈Δ «Úº⁄
Â∂˜Δ ¡≈¬Δ ˛Õ «¬√ «‘ «√º«÷¡≈, «√‘Â, ‡ª√ÍØ‡,
«Ï‹ÒΔ, Í≈‰Δ ¡Â∂ ‘Ø √∂Ú≈Úª Á≈ Â∂‹Δ È≈Ò «Èº‹Δ’È
’ΔÂ≈ «◊¡≈ ˛Õ ¿πË, ¿πÁ≈Δ’È ÁΔ¡ª ÈΔÂΔ¡ª
√Á’≈ «¬‘Ȫ √∂Ú≈Úª ÁΔ ÍÀÁ≈Ú≈ «Úº⁄Ø∫ √’≈ Á∂
Ï≈‘ ‹≈‰ ¡Â∂ √’≈Δ À◊»Ò∂‡Δ ÁıÒ¡øÁ≈‹Δ ÷ÂÓ
‘Ø ‹≈‰ È≈Ò «˜øÁ◊Δ ÁΔ¡ª «¬‘ √∂Ú≈Úª Ï∂‘ºÁ Ó«‘ø◊Δ¡ª
‘Ø ◊¬Δ¡ª ‘ÈÕ «¬√ ’’∂ «¬‘ √∂Ú≈Úª ¡≈Ó «’ÂΔ
ÏÙ ÁΔ Í‘πø⁄ ÂØ∫ Ï≈‘ ‘Ø ◊¬Δ¡ª ‘ÈÕ
«¬º’ Í≈√∂ ’À∫√ ¡Â∂ ’≈Ò∂ ÍΔÒΔ¬∂ «‹‘Δ¡ª ◊øÌΔ
«ÏÓ≈Δ¡ª Ó‘ªÓ≈Δ Á≈ »Í ¡÷«Â¡≈ ’ ◊¬Δ¡ª ‘ÈÕ
Á»√∂ Í≈√∂ «√‘ Á∂ «Èº‹Δ’‰ È≈Ò, ’≈ÍØ∂‡ Á∂ «√‘Â
÷∂Â «Úº⁄ ËÛºÒ∂ È≈Ò ÍÃÚ∂Ù ’È È≈Ò Í≥‹ Â≈≈ √πÍ
√ÍÀÙ«Ò‡Δ ‘√ÍÂ≈Òª Á≈ ÎÀÒ≈¡ ‘Ø«¬¡≈ ˛, «Èº‹Δ’È
’≈È ÁÚ≈ ’øÍÈΔ¡ª ¡Ê≈‘ ÓπÈ≈Î∂ ’Ó≈ ‘Δ¡ª ‘È Â∂
ÁÚ≈¬Δ¡ª ÁΔ¡ª ’ΔÓª ¡√Ó≈È ¤»‘ ‘Δ¡ª ‘ÈÕ
◊øÌΔ «ÏÓ≈Δ¡ª Á≈ «¬Ò≈‹ «¬ºÊ∂ ‘Δ √øÌÚ ˛ ¡Â∂ Á√ª
È‘πø¡ª ÁΔ «’ ’Ó≈¬Δ Ú≈Ò≈ ÏøÁ≈ «¬ºÊ∂ «¬Ò≈‹
’Ú≈¿π‰ Á≈ √πÍÈ≈ ÚΔ È‘ƒ ÒÀ √’Á≈Õ Á»√∂ Í≈√∂
√’≈Δ ‘√ÍÂ≈Òª «Úº⁄ Ó≈«‘ ‚≈’‡ª ÁΔ ◊øÌΔ
ÿ≈‡ ˛Õ «‹‘Û∂ ‘È, ¿π‘ ÚΔ Í»Δ «‚¿»‡Δ È‘ƒ ’Á∂,
¿π‘Ȫ Á≈ «Ë¡≈È ‘√ÍÂ≈Ò «Úº⁄ ÒØ’ª Á≈ «¬Ò≈‹ ’È
ÁΔ Ï‹≈«¬ ÍÃ≈¬ΔÚ∂‡ ÍÃÀ’«‡√ ’’∂ ÍÀ√∂ Úº„‰ ÚºÒ
«‹¡≈Á≈ ‘πøÁ≈ ˛Õ ˜»Δ ÁÚ≈¬Δ¡ª ÁΔ ‘√ÍÂ≈Òª «Úº⁄
8

ÎÚΔ-B@AF

¡‰‘Ø∫Á ‘Δ ‘πøÁΔ ˛Õ Í≥‹≈Ï «¬º’ ◊øÌΔ «√‘ √ø’‡
ÚºÒ ÚΔ ÚË «‘≈ ˛Õ «¬√∂ Â∑ª «√º«÷¡≈ Á∂ ÷∂Â «Úº⁄,
ÍÃ≈¬ΔÚ∂‡ «√º«÷¡≈ √ø√Ê≈Úª, ÍÃ≈¬ΔÚ∂‡ ’À∫Í√ ¡Â∂ ÍÃ≈¬ΔÚ∂‡
Ô»ÈΔÚ«√‡Δ¡ª ËÛ≈ËÛ ÷πºÒ ‘Δ¡ª ‘ÈÕ «¬‘Ȫ
¡Á≈«¡ª «Úº⁄ «√º«÷¡≈ «¬º’ Ϙ≈ «Úº⁄ «Ú’‰ Ú≈ÒΔ
¿πÍÌØ◊ Ú√» ˛Õ «¬√˘ ¿π‘Δ ÍÃ≈Í ’ √’Á≈ ˛ ‹Ø
Ϙ≈ «Úº⁄ «¬√ÁΔ ’ΔÓ Â≈ √’Á≈ ˛Õ ’Ø¬Δ ÚΔ «’ÂΔ
«¬√ ‘≈Ò «Úº⁄ È‘ƒ ‘πøÁ≈ ˛ «’ Ϙ≈ «Úº⁄Ø∫ «¬√ Ó«‘ø◊Δ
Ú√» ˘ ÷ΔÁ √’∂Õ ◊ΔÏ Â∂ ¤Ø‡∂ «’√≈Ȫ ¡Â∂ Ó˜Á»ª
Á∂ Ϻ⁄∂ √’≈Δ √’»Òª «Úº⁄ ‹ªÁ∂ ‘È «‹ºÊ∂ ¡«Ë¡≈Í’
¡Â∂ «√º«÷¡≈ ÁØÚ∂∫ ÁπÒºÌ ‘ÈÕ «¬√ ’’∂ «¬º’ ¡«Ë¡ÀÈ
¡Èπ√≈ ¿πμ⁄ «√º«÷¡≈ «Úº⁄ B.F% Ϻ⁄∂ ‘Δ «Á‘≈ÂΔ
«Í¤Ø’Û Ú≈Ò∂ ‘πøÁ∂ ‘ÈÕ «¬‘ ÚΔ «Á‘≈ÂΔ ÷∂Â Á∂ ËÈΔ
Ú◊ «Úº⁄Ø∫ ‘πøÁ∂ ‘ÈÕ È≈ «√Î «√º«÷¡≈ ÏÒ«’ «’√∂ ÚΔ
ÍÃ≈¬ΔÚ∂‡ ¡Á≈∂ «Úº⁄ √ø«ÚË≈È ÚºÒØ∫ «ÁºÂΔ ≈÷Ú∂∫’È
ÁΔ √‘»Ò ¿πÍÒÌÁ È‘ƒÕ «Èº‹Δ’È Á∂ ¡ÓÒ Á∂ ¡º◊∂
Úˉ È≈Ò ≈÷Úª’È ¡ÍÃ√ø«◊’ ‘Ø ’∂ «‘ «◊¡≈ ˛Õ
ó «¬‘Ȫ ÈÚ-¿πÁ≈Ú≈ÁΔ ÈΔÂΔ¡ª «‘ ’∂∫Á
¡Â∂ ≈‹ √’≈ª «’ √πË≈ª Á≈ ≈◊ ¡Ò≈Í ‘Δ¡ª
‘ÈÕ ≈◊ ‘Δ È‘ƒ ¡Ò≈Í ‘Δ¡ª, «¬√˘ Ò≈◊» ’È
ÚºÒ ¡º◊∂ ÚË ‘Δ¡ª ‘ÈÕ «¬‘Ȫ «’ √πË≈ª Á≈
¡Ê ÍÃØÒ∂Â≈Δ Ú◊ ÚºÒØ∫ ÒøÏΔ¡ª ÒÛ≈¬Δ¡ª ÒÛ ’∂
ÍÃ≈Í ’ΔÂ∂ ¡«Ë’≈ª ˘, ‹Ø «’ «’ ’≈˘Èª «Úº⁄
’Ø‚Δ «¥Â ‘È, ˘ ÷ÂÓ ’È≈ ˛Õ «¬√Á≈ Ó’√Á ˛
√Ó≈¬∂Á≈ª ˘ Ó˜Á»ª ˘ Ó˜Δ È≈Ò ’º„‰-º÷‰ Á≈
¡«Ë’≈ Á∂‰≈Õ ¿π‘Ȫ ˘ Ó˜Δ ÁΔ ¿π‹ ¡Â∂ √∂Ú≈
Ùª ˘ ÂÀ¡ ’È Á≈ ¡«Ë’≈ Á∂‰≈ ˛Õ ≈‹√Ê≈È
«Úº⁄ Ì≈‹Í≈ √’≈ È∂ «’ ’≈˘Èª «Úº⁄ «¬‘
Ïπ«È¡≈ÁΔ √Ø˪ ’ «ÁºÂΔ¡ª ‘ÈÕ ‘Ø ÚΔ ’¬Δ ≈‹
√’≈ª «¬√∂ «ÁÙ≈ ÚºÒ ÚË ‘Δ¡ª ‘ÈÕ ÓØÁΔ ÁΔ
¡◊Ú≈¬Δ Ú≈ÒΔ ’∂∫Á √’≈ È∂ ¡ÍÀ∫«‡Ù«ÙºÍ ¡À’‡
ÏÁÒ «ÁºÂ≈ ˛Õ «¬ø‚√‡Δ¡Ò «‚√«Í¿»‡ ¡À’‡ (√ØË)
Í≈ÒΔÓÀ∫‡ «Úº⁄ ˛Õ √’≈ª Ï≈’Δ «’ ’≈˘Èª «Úº⁄
√Ø˪ Ò¬Δ Â≈‘» ‘ÈÕ «‹ºÊ∂ «¬‘Ȫ √Ø˪ Á≈ ¡ÓÒ ’≈ÍØ∂‡
ÁΔ Ó˜Δ ¡Èπ√≈ Â∂˜ È‘ƒ ¿πμÊ∂ «È¡ªÍ≈«Ò’≈ ¿π‘Ȫ
ÁΔ √‘≈«¬Â≈ ’ ‘Δ ˛Õ ¿π‘ «È¡ª«¬’ ÎÀ√«Ò¡ª È≈Ò
¿π‘Ȫ Á∂ º ˘ Ò≈◊» ’ ‘Δ¡ª ‘ÈÕ
ó ¡≈¬∂ «ÁÈ ¡Ωª ”Â∂ ‹Ï ÚË ‘∂ ‘ÈÕ ¿π‘Ȫ
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

˘ Á≈‹ ÁΔ ÏÒΔ ⁄≈«Û¡≈ ‹≈ «‘≈ ˛Õ ’øÓ Ê≈Úª ¡Â∂
‘Ø ‹ÈÂ’ Ê≈Úª ”Â∂ ¤∂Û¤≈Û ¡Â∂ ÚË∂∂ ◊øÌΔ «‹‰√Δ
¡Í≈Ë ÚË ‘∂ ‘ÈÕ ÏÒ≈Â’≈ ¡Â∂ √Ó» « ‘’
ÏÒ≈Â’≈, «Ì¡≈È’ ‘ºÁ º’ ÚË ◊¬∂ ‘ÈÕ «Ì¡≈È’
«‹‰√Δ ¡Í≈˪ Á∂ Ó≈ÓÒ∂ «Úº⁄ Ï≈ÒÛΔ¡ª ˘ ÚΔ È‘ƒ
Ï÷«Ù¡≈ ‹≈ «‘≈Õ Ï‘πÂΔ Ú≈ «¬º’ ’π’Ó È˜ÁΔ’Δ
«ÙÂ∂Á≈ª ÚºÒØ∫ ’ΔÂ∂ ‹ªÁ∂ ‘È ¡Â∂ ’¬Δ Ú≈Δ Âª
«Í˙/Ì≈ ÚΔ ÁØÙΔ ‘πøÁ∂ ‘ÈÕ «¬√ÁΔ ‹Û∑ «Úº⁄ «ÍÂ≈Íπ÷Δ √Ó≈«‹’ ÍÃÏøË ˛, «‹√È∂ ¡Ω ˘ Ϻ⁄∂ ÍÀÁ≈ ’È
Ú≈ÒΔ ÓÙΔÈ ¡Â∂ Á»√∂ Á‹∂ ÁΔ «¬È√≈È Ï‰≈ ’∂ º«÷¡≈
˛Õ ‘π‰ √≈Ó≈‹Δ √º«Ì¡≈⁄≈ ¡Ω «‹√Ó ˘ «¬º’ Ú√»
ω≈ ’∂ Í∂Ù ’ «‘≈ ˛Õ
ó BAÚƒ √ÁΔ «Úº⁄ ÍÃÚ∂Ù ¡Â∂ ’¬Δ √Ó≈‹ √πË≈’
Ò«‘ª Á∂ Ï≈Ú‹»Á ¡‹∂ ÚΔ √Ó≈‹ «Úº⁄ ‹≈Â-Í≈ Á≈
’Ø‘Û ÓΩ‹»Á ˛Õ «¬√ÁΔ¡ª ‹Û∑ª ¡Ë≈ „ª⁄∂ ¡Â∂ ÎÀÒ≈¡
¿π√≈ „ª⁄∂ «Úº⁄ ˛Õ Á«Ò ‹≈«¬Á≈Á «Ú‘»‰Δ ‹Ó≈Â
‘ÈÕ ¿π‘Ȫ È≈Ò √Ó≈‹ «Úº⁄ «ÚÂ’≈, ˺’≈ ¡Â∂ ‹Ï
‘Ø «‘≈ ˛Õ ¡º‹ √Ó≈«‹’ Ï≈¬Δ’≈‡ ’ΔÂ∂ ‹≈ ‘∂ ‘ÈÕ
¿π‘Ȫ Ò¬Δ ≈÷ÚΔ¡ª √‘»Òª ˘ ËÈ≈„ ‘ÛºÍ ‘∂ ‘ÈÕ
ó √’≈ ⁄≈‘∂ «’√∂ ÚΔ Í≈‡Δ ÁΔ ‘Δ, ÒØ’ª Á∂
‹Ó‘»Δ ¡«Ë’≈ª ˘ Ò◊≈Â≈ ’π⁄«Ò¡≈ ‹≈ «‘≈ ˛Õ
AIG@ «Úº⁄ Ï≈ÁÒ Á∂ Óπº÷ ÓøÂΔ ’≈Ò √Ó∂∫ (È’√ÒΔ)
’«Ó¿»«È√‡ «¬È’Ò≈ÏΔ Ò«‘ ˘ ’π⁄Ò‰ Ò¬Δ fi»·∂
ÍπÒΔ√ Óπ’≈Ï«Ò¡ª «Úº⁄ Ó≈-÷Í≈ Á∂‰ Á≈ ‹Ø «√Ò«√Ò≈
Ùπ» ‘Ø«¬¡≈, √Ì √’≈ª ÁΩ≈È ⁄ÒÁ≈ «‘≈ ¡Â∂ ¡‹∂
ÚΔ ‹≈Δ ˛Õ ÒØ’ ¡≈◊»¡ª ”Â∂ fi»·∂ ’∂√ ÓÛ∑ ’∂ ¿π‘Ȫ ˘
‹∂Ò∑ «Úº⁄ √πº«‡¡≈ ‹ªÁ≈ ˛Õ «ÏȪ ‹Ó≈È ÏøÁΔ º«÷¡≈
‹ªÁ≈ ˛Õ √˜≈Úª Ìπ◊ ¸º’∂ «Ú¡’ÂΔ¡ª ˘ «‘≈¡
È‘ƒ ’ΔÂ≈ ‹ªÁ≈Õ ÒØ’-ÿØÒª ”Â∂ ‹Ï ¡≈Ó-ÚÂ≈≈
˛Õ ‘π‰ «¬º’ ØÒ‡ ¡À’‡ Ú◊≈ ’≈Ò≈ ’≈˘È “√’≈Δ
¡Â∂ «Èº‹Δ ‹≈«¬Á≈Á ÌøÈÂØÛ Ø’» ¡À’‡” Ï≈ÁÒ √’≈
È∂ ω≈ «Ò¡≈ ˛Õ «¬√Á≈ Ó’√Á «‹ºÊ∂ ‹ÈÂ’ Ø√
«Ú÷≈«Ú¡ª ˘ ¡√øÌÚ Ï‰≈¿π‰≈ ˛ ¿πμÊ∂ «¬√Á≈ Ó’√Á
‹ÈÂ’ ¡Â∂ «√¡≈√Δ ÒØ ’ -ͺ ÷ Δ ‹º Ê ∂ Ï ø Á Δ¡ª ÁΔ
ÒΔ‚«ÙÍ ˘ ¡≈«Ê’ ÂΩ ”Â∂ ÂÏ≈‘ ’È≈ ˛Õ ‹ÈÂ≈
Á∂ ‘’Δ’Δ ‹Ó‘»Δ ¡«Ë’≈ ª Á» ÁΔ ◊ºÒ, «‹‘Û∂ ÊØÛ∂
Ï‘π ¡«Ë’≈ ÍÃ≈Í ‘È, ¿π‘ ÚΔ ’π⁄Ò∂/÷Ø∂ ‹≈ ‘∂
ddd
‘ÈÕ
9

ÎÚΔ-B@AF

‹ø◊ ÁΔ ÿπÓ
ø ‰ÿ∂Δ ”⁄ ¿πÒ«fi¡≈ √ΔΔ¡≈
ͺ¤ÓΔ ¬∂ÙΔ¡≈ Á≈ Á∂Ù √ΔΔ¡≈ ÏΔÂ∂ Òº◊̺◊ Í≥‹
√≈Òª ÂØ∫ «¬º’ «’√Ó ÁΔ «ÙÙ’∂Δ ‘Ø¬Δ (proxy war)
ÿ∂¨-‹ø◊ Á≈ «Ù’≈ ˛Õ C@ √ÂøÏ B@AE ˘ »√ ÚºÒØ∫
√ΔΔ¡≈ Á∂ ≈Ù‡ÍÂΔ Ï√ ¡√≈Á ÁΔ ÎΩ‹ ÁΔ √‘≈«¬Â≈
Ò¬Δ ‘Ú≈¬Δ ‘ÓÒ∂ Ùπ» ’’∂ ‹ø◊ ÁΔ ¿πÒfiΔ Â≈‰Δ ˘
«¬º’ «ÁÒ⁄√Í ÓØÛ Á∂ «ÁºÂ≈ «◊¡≈Õ È≈ÒØ-È≈Ò Íº¤ÓΔ
¬∂ÙΔ¡≈ «Úº⁄ «¬≈È È∂ ÚΔ √ΔΔ¡≈¬Δ ‹ø◊ «Úº⁄ ¡≈͉Δ
Ì»«Ó’≈ ˘ ÎΩ‹Δ √Ò≈‘, √√Â∂ ‘«Ê¡≈ Â∂ √‘≈«¬Â≈ Á∂‰
ÂØ∫ ¡◊Ò∂ ÍÛ≈¡ º’ ÎÀÒ≈™«Á¡ª ¡≈͉∂ ÀÚبÙÈΔ
◊≈‚ ÁΔ¡ª ‡π’ÛΔ¡ª ¡√≈Á ÁΔ ÎΩ‹ ÁΔ ÓºÁÁ ÷≈Â
√ΔΔ¡≈ «Úº⁄ Ì∂‹ «ÁºÂΔ¡ªÕ Ï‘π-ËπÚΔ √ø√≈ ‘’Δ’Â
Á∂ √ÈÓπº÷ √≈Ó≈‹Δ ÁÙª ÁΔ ÷«‘Ï≈‹Δ ¡Â∂ ÷∂ÂΔ ⁄ΩË
÷≈Â «ÌÛ ‘Δ¡ª ¡Ï ‘’»Óª ÁΔ «÷º⁄ØÂ≈‰ Á∂
⁄Ò«Á¡ª √ΔΔ¡≈ √Ó∂ √Óπº⁄≈ ͺ¤ÓΔ ¬∂ÙΔ¡≈ «Ú√Î؇’
√«ÊÂΔ «Úº⁄Ø∫ ◊π˜ «‘≈ ˛Õ √ΔΔ¡≈ ‹ø◊ «’Ú∂∫ Ùπ»
‘جΔ? ÓÀÁ≈È ¡øÁ ’Ω‰-’Ω‰ ÒÛ «‘≈ ˛? «¬√ÁΔ
ÓÈπº÷Â≈ ˘ ’Δ ’ΔÓ Â≈ÈΔ ÍÀ ‘Δ ˛? «¬√Á∂ ’Δ ÍÃÌ≈Ú
‘È? ¡√ƒ «¬√ ¿πμÍ √ø÷∂Í ”⁄ ⁄⁄≈ ’ª◊∂Õ
B@AA Á∂ Ùπ» «Úº⁄ ¡Ï ‹È-¿πÌ≈ ÁΩ≈È
√ΔΔ¡≈ «Úº⁄ ¡√≈Á √’≈ «ÚπºË ‹ÈÂ’ ÍÃÁÙÈ
Ùπ» ‘ج∂ «‹È∑ª ˘ ¡ÓΔ’≈, «¬ø◊ÒÀ∫‚ Â∂ Îª√ √Ó∂Â
Âπ’Δ Â∂ √≈¿»ÁΔ ¡Ï Á∂ ‘π’Ó≈Ȫ È∂ «√Ù’∂ ’∂
√ΔΔ¡≈ ˘ ◊ë‘-ÔπºË «Úº⁄ ˺’ «ÁºÂ≈Õ »√, ¬Δ≈È Â∂
«ÒÏÈ≈È Á∂ «‘‹ÏπºÒ≈ ≈Ù‡ÍÂΔ ¡√≈Á ÁΔ √‘≈«¬Â≈
’ ‘∂ ‘ÈÕ ¡√≈Á ÁΔ¡ª √’≈Δ ÎΩ‹ª ‹Ø Ï≈ˆΔ
√ΔΔ¡È ◊πº‡ª, ‹∂‘≈ÁΔ¡ª ¡Â∂ «¬√Ò≈«Ó’ √‡∂‡ «ÚπºË

ÒÛ ‘Δ¡ª ‘È Â∂ «¬√ √Ó∂∫ ≈‹Ë≈ÈΔ ÁÓ√’Ù ÂØ∫
«¬Ò≈Ú≈ ’∂∫ÁΔ Â∂ ͺ¤ÓΔ √ΔΔ¡≈ ¿πμÍ ’≈Ï‹ ‘ÈÕ
Á»√∂ Í≈√∂ ¡√≈Á «ÚØËΔ Ï≈ˆΔ ◊πºÍ «‹È∑ª «Úº⁄
¿πÁ≈Ú≈ÁΔ ’ΩÓΔ ◊·‹ØÛ, ÎΔ √ΔΔ¡È ¡≈ÓΔ, ’πÁ
Ï≈ˆΔ, ¡Ò’≈«¬Á≈ È≈Ò √Ïø«Ë ¡Ò-Èπ√≈ Îø‡ ¡Â∂
«¬√Ò≈«Ó’ √‡∂‡ ‘ÈÕ «¬‘ √Ì ¡≈͉≈ ÍÃÌ≈Ú Â∂
¡◊Ú≈¬Δ √Ê≈Í ’È Ò¬Δ «¬º’-Á»‹∂ «ÚπºË ÚΔ ÒÛ
‘∂ ‘ÈÕ «¬√Ò≈«Ó’ √‡∂‡ «¬≈’ Â∂ ¿π√ È≈Ò Òº◊Á∂
√ΔΔ¡È «¬Ò≈’∂ ”Â∂ ’≈Ï‹ ˛ ‹ÁØ∫«’ ¿πÁ≈Ú≈ÁΔ ’ΩÓΔ
◊·‹ØÛ, ÎΔ √ΔΔ¡È ¡≈ÓΔ, ’πÁ-Ï≈ˆΔ Â∂ Èπ√≈Îø‡ √ΔΔ¡≈ Á∂ ¿πμÂ Â∂ Í»Ï «Úº⁄ Ӌϻ ‘ÈÕ
¡ÓΔ’≈, «¬ø◊ÒÀ∫‚ Â∂ Îª√ ¿πÁ≈Ú≈ÁΔ ’ΩÓΔ ◊·‹ØÛ
˘ √‘≈«¬Â≈ Á∂ ‘∂ ‘ÈÕ ¡ÓΔ’≈ Á≈ È≈‡Ø √«‘ÔØ◊Δ
Âπ’Δ ÎΔ √ΔΔ¡È ¡≈ÓΔ ˘ √‘≈«¬Â≈ Á∂ «‘≈ ˛Õ
√πøÈΔ ≈‹≈Ù≈‘Δ √≈¿»ÁΔ ¡Ï, ¡Ï ‹◊ ”⁄ √πøÈΔ¡ª
ÁΔ «√¡≈√Δ ¡≈◊» ˛√Δ¡Â ‘≈√Ò ’È ÷≈Â Èπ√≈Îø‡ ¡Â∂ «¬√Ò≈«Ó’ √‡∂‡ ˘ √‘≈«¬Â≈ «ÁøÁ≈ ˛ Í
Ó»ÒÚ≈ÁΔ √πøÈΔ √ø◊·È «¬√Ò≈«Ó’ √‡∂‡ ÚºÒØ∫ √πøÈΔ
«√¡≈√Δ ¡≈◊» Ú‹Ø∫ ‹≈‰Δ ‹≈‰ Ú≈ÒΔ ‘√ÂΔ ÷ÒΔÎ≈
Ú‹Ø∫ ¡≈͉∂-¡≈Í ˘ ¡ÀÒ≈È ’ΔÂ∂ ‹≈‰ Ó◊Ø∫ √≈¿»ÁΔ
≈‹≈Ù≈‘Δ ¿π√˘ ¡≈͉∂ ÙΔ’ Ú‹Ø∫ Óøȉ Òº◊ ͬΔ
«‹√Á∂ «√º‡∂ Ú‹Ø∫ ¿π√È∂ ¿π√˘ √‘≈«¬Â≈ Á∂‰Δ ÏøÁ ‘Δ
È‘ƒ ’ΔÂΔ ÏÒ«’ ¡ÓΔ’≈ Â∂ √«‘ÔØ ◊ Δ¡ª Ú‹Ø ∫
«¬√Ò≈«Ó’ √‡∂‡ «ÚπºË ‘Ú≈¬Δ ‘ÓÒ∂ Ùπ» ’È ”Â∂ ÚΔ
’Ø¬Δ «¬Â≈˜ È‘ƒ ‹Â≈«¬¡≈Õ
«ÚØËÂ≈¬Δ¡ª ÌÍ» «¬√ ◊πøfiÒÓ¬Δ √«ÊÂΔ «Úº⁄

ddd

‘Ø Í≈‰Δ Ï≈‘ Á∂‰ ÁΔ¡ª ’Ø«ÙÙª Á≈ ¡√Á≈«¬’ «ÚØË
’È≈ ¡Â∂ Ø’ Í≈¿π‰Δ ‹»Δ ˛Õ «¬‘Δ È‘ƒ, Í«‘ÒØ∫
Ï≈‘ ‹≈ ‘∂ Í≈‰Δ ÁΔ¡ª Â‹Δ‘ª Â∂ Ș√≈ÈΔ ’È≈
ÚΔ ˜»Δ ˛Õ
«¬‘ √≈∂ ÓπºÁ∂ ÒØ’ª ÁΔ «˜øÁ◊Δ Á∂ ÓπºÁ∂ ‘È, Í
⁄؉-ÙØ «Úº⁄ Òº◊Δ¡ª «¬‘Ȫ Í≈‡Δ¡ª Á∂ ⁄؉-ÙØ
«Úº ⁄ Ø ∫ «¬‘ √≈∂ Óπ º Á ∂ ◊≈«¬Ï ‘ÈÕ «¬‘Ȫ Á∂
«Ï¡≈Ȫ/Ì≈Ù‰ª «Úº⁄ «¬‘ ÓπÁ
º ∂ Ì≈«Ò¡ª È‘ƒ «Ê¡≈™Á∂Õ
(Ï≈’Δ ¡◊Ò∂ ¡ø’ «Úº⁄)

ó «‹Ú∂∫ ¡√ƒ «Íº¤∂ «‹’ ’ ¡≈¬∂
‘ª «’ “‘∂ «¬È’Ò≈Ï” Á∂ √≈«¬‰ ¡Ë≈« ÷∂ÂΔ Ó≈‚Ò
’’∂, Í≈‰Δ ÁΔ ¡øÈ∑∂Ú≈‘ ÷Í ’≈È Í≈‰Δ ÁΔ ¿πμÍÒΔ
º◊Δ «Úº⁄Ø∫ Í≈‰Δ ÷ÂÓ ‘Ø «◊¡≈ ˛Õ ‘∂·ÒΔ Âº◊Δ «Úº⁄
«¬º’ ª Í≈‰Δ ÿº‡ ˛ Á»‹∂ «‹Ú∂∫ «¬‘ Í≈‰Δ «÷º«⁄¡≈ ‹≈
«‘≈ ˛, «¬‘ ÚΔ Ï‘πÂ∂ Á∂ º’ ⁄ºÒ‰ Ú≈Ò≈ È‘ƒÕ «¬√
’’∂ «√ø‹≈¬Δ Ò¬Δ ‘Δ È‘ƒ, ÍΔ‰ Ú≈Ò∂ Í≈‰Δ ÁΔ ÚΔ
√Óº«√¡≈ ÷ÛΔ ‘Ø ‘Δ ˛ ¡Â∂ Í≥‹≈Ï ◊øÌΔ Í≈‰Δ Á∂
√ø’‡ Á∂ Óπ‘≈‰∂ ”Â∂ ÷Û≈ ˛Õ «¬√ √«ÊÂΔ «Úº⁄ Í≥‹≈Ï Á≈
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

10

ÎÚΔ-B@AF

◊ë‘-ÔπºË ÁΔ Ó≈ ‘∂· ¡≈¬Δ √ΔΔ¡È ‹ÈÂ≈ ˘ «¬√ÁΔ
Ì≈Δ ’ΔÓ ¸’≈¿π‰Δ Í¬Δ ˛Õ B.E Òº÷ Á∂ Ò◊Ì◊ ÒØ’
ÓΩ Á∂ Ó»ø‘ ”⁄ ‹≈ ¸º’∂ ‘ÈÕ A@ Òº÷ ÂØ∫ ÚºË ÒØ’ ‹÷ÓΔ
‘ج∂ ‘ÈÕ ‹ø◊ Ùπ» ‘؉ ÂØ∫ Í«‘Òª ÓπÒ’ ÁΔ Ú√Ø∫ Á≈ ¡ºË≈
«‘º√≈ Ò◊Ì◊ A ’ØÛ AE Òº÷ ÒØ’ ÿ-Ï≈ ¤º‚ ’∂
ÙÈ≈ÊΔ ‹ΔÚ‰ ‹Δ‰ Ò¬Δ Ó‹Ï» ‘ÈÕ «¬È∑ª «Úº⁄
D@ Òº÷ ÒØ’ Á»√∂ Á∂Ùª «‹Ú∂∫ «’ Ô»Í Á∂ Á∂Ù, Âπ’Δ,
‹≈‚È, «ÒÏÈ≈È ¡≈«Á «Úº⁄ ÙÈ ÒÀ‰ Ò¬Δ Ó‹Ï»
‘ÈÕ «¬’ºÒ∂ Âπ’Δ «Úº⁄ B@ Òº÷ Á∂ ’ΔÏ √ΔΔ¡È ÒØ’
ÙÈ≈ÊΔ Ï‰∂ ‘ÈÕ ÒØ’ ¡≈Í‰Δ «˜øÁ◊Δ ÷Â∂ «Úº⁄ Í≈
’∂ «ÚÁ∂Ùª ÚºÒ ˘ ÍÒ≈«¬È/ÍÃÚ≈√ ’ ‘∂ ‘ÈÕ √ΔΔ¡≈
Á∂ ¡øÁ ÚΔ GE Òº÷ Á∂ Ò◊Ì◊ ÒØ’ ¡≈͉∂ ÿ-Ï≈
¤º‚‰ Ò¬Δ Ó‹Ï» ‘ج∂ ‘ÈÕ ¿πÈ∑ª ÒØ’ª ÁΔ «˜øÁ◊Δ
ÁπÙÚ≈ Ï‰Δ ‘Ø¬Δ ˛Õ ÒØ’ ÷≈√ ’’∂ Ϻ⁄∂, Óπº„ÒΔ¡ª
√‘»Òª «‹Ú∂∫ ÍΔ‰ Ú≈Ò∂ Í≈‰Δ, ¡È≈‹, ÁÚ≈¬Δ¡ª,
«√‘Â-√‘»Òª Â∂ «Úº«Á¡≈ ÂØ∫ Á» ‘Ø ◊¬∂ ‘ÈÕ ÍΔ‰
Ú≈Ò∂ Í≈‰Δ ¡Â∂ ¡È≈‹ ÁΔ ÿ∂≈ÏøÁΔ ’’∂ «¬√˘ ‹ø◊ΔÁ≈¡Í∂⁄ª Ú‹Ø∫ Ú«Â¡≈ ‹≈ «‘≈ ˛Õ «¬‘ ¡øÂ≈Ù‡Δ
’≈˘È Â∂ ÓÈπº÷Δ ¡«Ë’≈ª ÁΔ ÿØ ¿πÒøÿ‰≈ ˛Õ «¬√
‹ø◊ «Úº⁄ ‘π‰ º’ B@B ¡Ï ‚≈Ò Á≈ ¡≈«Ê’
Èπ’√≈È √ΔΔ¡È ÒØ’ √«‘ ¸º’∂ ‘È Í ‹ø◊ ˛ «’
Óπº’‰ Á≈ Ȫ È‘ƒ ÒÀ ‘Δ √◊Ø∫ ‘Ø ÎÀÒ ‘Δ ˛Õ
»√ ÚºÒØ∫ √ΔΔ¡≈ ¡øÁ ‘Ú≈¬Δ ‘ÓÒ∂ Ùπ» ’È
Ó◊Ø∫ ÚΔ¡≈È≈ «Ú÷∂ ÙªÂΔ Ú≈Â≈ ‘Ø¬Δ «‹√ «Úº⁄ »√,
¡ÓΔ’≈, Âπ  ’Δ, Ô» . ’∂ . , Îª√, ‹ÓÈΔ, «Ó√,
«ÒÏÈ≈È, √≈¿»ÁΔ ¡Ï √Ó∂ ¬Δ≈È Á∂ «ÚÁ∂Ù ÓøÂΔ
È∂ Í«‘ÒΔ Ú≈ «‘º√≈ «Ò¡≈ Í √≈Ó≈‹Δ Á∂Ùª ÁΔ¡ª
«Âº÷Δ¡ª ‘Ø ‘Δ¡ª «ÚØËÂ≈¬Δ¡ª Á∂ ⁄Ò«Á¡ª ‘≈Ò∂
’Ø¬Δ ·Ø√ ‘ºÒ √≈‘Ó‰∂ È‘ƒ ¡≈«¬¡≈Õ ‘’Δ’Â «Úº⁄
√ΔΔ¡≈ «Úº⁄ ¡◊ª‘ Á≈ √Â≈ ÂÒ≈Ù‰≈ ’Ø¬Δ √Ω÷≈
’≈‹ È‘ƒ ˛Õ Í «Î ÚΔ »√ ÁΔ √◊Ó ÁıÒ¡øÁ≈‹Δ
È∂ ≈Ù‡ÍÂΔ ¡√≈Á ˘ Ӌϻ ‹» ’ΔÂ≈ ‘ÀÕ
«¬√ ‹ø◊ Á∂ √ΔΔ¡≈ ÷≈√ ’’∂ √ø√≈ Â∂ ͺ¤ÓΔ
¬∂ÙΔ¡≈ Â∂ ’Δ ÍÃÌ≈Ú ‘؉◊∂ «¬√˘ «Ú⁄≈È ÂØ∫ Í«‘Òª
ÒÛ ‘Δ¡ª √≈Δ¡ª «Ëª ÁΔ √«ÊÂΔ Â∂ «¬º’ ¿πμ‚Úƒ
fi≈ Ó≈ÈΔ ‹»Δ ˛Õ
¡ÓΔ’È √≈Ó≈‹, ≈Ù‡ÍÂΔ ¡√≈Á ˘ ‘‡≈ ’∂
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

«√¡≈√Δ Í«ÚÂÈ Á∂ ‘º’ «Úº⁄ ˛ Í «¬√ Ò¬Δ ¡ø«ÂzÓ
√’≈ Á∂ ÂΩ ”Â∂ ¿π√Á≈ Á≈¡ ¿πÁ≈Ú≈ÁΔ ’ΩÓΔ ◊·‹ØÛ
”Â∂ ˛Õ «¬‘ ◊·‹ØÛ «ÚØËΔ ◊πº‡ª Á≈ «ÓÒ◊ØÌ≈ ◊·‹ØÛ
˛ ‹Ø «’ ’Ø¬Δ ÍÃÌ≈ÚΔ ÏÁÒ Ï‰ √’∂, «¬√ Ï≈∂ Úº‚Δ
Ùø’≈ ˛ «’™«’ «¬‘ ◊πº‡ ÒΔ‚«ÙÍ Ò¬Δ ¡≈Í√ «Úº⁄
ÚΔ ÒÛ ‘∂ ‘ÈÕ «¬ø◊ÒÀ∫‚ ÚΔ ‹∂‘≈ÁΔ Â∂ ¡ºÂÚ≈ÁΔ¡ª
˘ ¤º‚ ’∂ ¡√≈Á ÂØ∫ Ï◊À Ï‘πËÓΔ √ΔΔ¡È √‡∂‡ Á∂
‘º’ «Úº⁄ ˛Õ «¬√ Ò¬Δ ¿π√Á≈ Á≈¡ ÚΔ ’ΩÓΔ ◊·‹ØÛ ”Â∂
˛Õ
Á»√∂ Í≈√∂ ¿πÁ≈Ú≈ÁΔ ’ΩÓΔ ◊·‹ØÛ ‘≈Ò∂ º’
¡√≈Á ˘ ‘≈¿π‰ Á∂ ’≈ÏÒ È‘ƒ ‘Ø«¬¡≈Õ ¡ÓΔ’≈
ÚºÒØ∫ «√ºËΔ ÎΩ‹Δ ÁıÒ¡øÁ≈‹Δ ÂØ∫ «¬È’≈ ’È Â∂ ¿π√
«Úº⁄ «È≈ÙÂ≈ Á≈ ¡≈ÒÓ ÚΔ ˛ «‹√ «Úº⁄∫Ø ‘Δ «¬√Ò≈«Ó’
√‡∂‡ Ú◊Δ Ó»ÒÚ≈ÁΔ ‹ºÊ∂ÏøÁΔ Á≈ ¿πÌ≈ ‘Ø«¬¡≈ ˛Õ
«¬√Ò≈«Ó’ √‡∂‡ √ΔΔ¡≈ ˘ √πøÈΔ «¬√Ò≈«Ó’ √‡∂‡
Ì≈Ú Ó»ÒÚ≈ÁΔ ≈‹ Ú‹Ø∫ ¿π√≈È≈ ⁄≈‘πøÁ≈ ˛Õ
ͺ¤ÓΔ ¬∂ÙΔ¡≈ «Úº⁄ ÷∂ÂΔ ⁄ΩË ÷≈Â Âπ’Δ ÎΔ
√ΔΔ¡È ¡≈ÓΔ ÁΔ «ÚºÂΔ Â∂ ÎΩ‹Δ Íº÷Ø∫ ÓºÁÁ ’È Á∂
È≈Ò-È≈Ò ¡√≈Á ˘ C.E Òº÷ ÒØ’ª Á∂ ’ÂÒ Ò¬Δ
«˜øÓ∂Ú≈ Â≈ÈÙ≈‘ ’«‘øÁ≈ ˛ Â∂ ¿π√ÁΔ «’√∂ ÚΔ √øÌ≈ÚΔ
Ì»«Ó’≈ ÂØ∫ «¬È’≈Δ ˛Õ ¡ÓΔ’È √≈Ó≈‹ ÚºÒØ∫ ¡≈͉∂
«‘ºÂª Á∂ ÓºÁȘ «¬√Ò≈«Ó’ √‡∂‡ ÚºÒØ∫ ’Ï‹≈¬∂ «¬Ò≈’∂
÷Ø‘‰ ÷≈Â ¿π√ ÚºÒØ∫ ¡ºÂÚ≈ÁΔ ¡ÀÒ≈È ’ΔÂΔ ’π«ÁÙ
‹ºÊ∂ÏøÁΔ ’π«Á√Â≈È Ú’˜ Í≈‡Δ ÁΔ √ΔΔ¡È
«¬’≈¬Δ ÁΔ ¡≈͉∂ ‘Ú≈¬Δ ‘Ó«Ò¡ª √Ó∂∫ Á≈¡Í∂⁄’
ÓºÁÁ (¡ÓΔ’≈ ’πÁª ÁΔ Ò«‘ Á≈ «ÚØËΔ «‘≈ ˛) ÂØ∫
¿π‘ ¡ÓΔ’≈ È≈Ò È≈≈˜ ˛ «’™«’ ’πÁª ÁΔ Ò«‘,
«¬≈’, Âπ’Δ Â∂ √ΔΔ¡≈ Á∂ «÷º«Â¡ª «Úº⁄ ÎÀÒΔ ‘Ø¬Δ ˛
¡Â∂ ’π«Á√Â≈È Ú’˜ Í≈‡Δ Âπ’Δ √’≈ «ÚπºË
‹ØÁ≈ √øÿÙ ⁄Ò≈ ‘Δ ˛ «‹√ ’≈È Âπ’Δ È∂ «¬√
Í≈‡Δ ˘ ¡ºÂÚ≈ÁΔ ‹ºÊ∂ÏøÁΔ ¡ÀÒ≈È ’’∂ ¿π√Â∂ Í≈ÏøÁΔ
Ò≈¬Δ ‘Ø¬Δ ˛Õ ÎΔ √ΔΔ¡È ¡≈ÓΔ ¡√≈Á ÁΔ ÎΩ‹ «Úº⁄Ø∫
Ì◊ΩÛ∂ ‘ج∂ √≈Ï’≈ ÎΩ‹Δ¡ ÁΔ ‹ºÊ∂ÏøÁΔ ˛ Í «ÚØËΔ ◊πº‡
«¬√ÁΔ ÍÃ Ì » √ º  ≈ Óø È ‰ ÂØ ∫ «¬È’≈Δ ˛Õ √ΔΔ¡È
√È≈ÊΔ¡ª ÁΔ B@ Òº÷ «◊‰ÂΔ ÚΔ Âπ’Δ Ò¬Δ «¬º’
Óπ√ΔÏÂ Ï‰Δ ‘Ø¬Δ ˛Õ ¿π√ ÚºÒØ∫ √ΔΔ¡È √È≈ÊΔ¡ª
¡Â∂ ‘«Ê¡≈ª Á∂ Ï∂Ø’-‡Ø’ Ú‘≈¡ ˘ «¬√Ò≈«Ó’ √‡∂‡
11

ÎÚΔ-B@AF

È∂ ÏÛ∂ ’≈◊ „ø◊ È≈Ò Ú«Â¡≈ ˛ Â∂ ¡≈͉∂-¡≈Í
˘ Ӌϻ ’ΔÂ≈ ˛Õ
√πøÈΔ ≈‹≈Ù≈‘Δ √≈¿»ÁΔ ¡Ï ÚΔ Íº¤ÓΔ ¬∂ÙΔ¡≈
«Úº⁄ ÷∂ÂΔ ⁄ΩË ÷≈Â √ΔΔ¡È Ï≈ˆΔ¡ª ÁΔ «ÚºÂΔ Â∂
ÎΩ‹Δ Íº÷Ø∫ ÓºÁÁ ’ «‘≈ ˛Õ ¿π‘ ¡√≈Á ˘ ‘ ‘ΔÒ∂ Í≈√∂
’’∂ ¿π√ÂØ∫ «ÏȪ ‘ºÒ ⁄≈‘πøÁ≈ ˛Õ ¿π‘ ¡ø«ÂzÓ ÍÃ√≈ÙÈ
«Úº⁄ ÚΔ ¡√≈Á ÁΔ ’Ø¬Δ Ì»«Ó’≈ È‘ƒ ⁄≈‘πøÁ≈Õ B@AC
”⁄ √ΔΔ¡≈ «Úº⁄ √≈«¬‰’ ‘«Ê¡≈ª ÁΔ ÚÂØ∫ ‘؉ ”Â∂
¡ÓΔ’≈ ÁΔ ÎΩ‹Δ ÁıÒ¡øÁ≈‹Δ ÁΔ ⁄≈‘ º÷‰ Ú≈Ò∂
√≈¿»ÁΔ ‘≈’Ó ¡ÓΔ’≈ ÚºÒØ∫ «¬√ Â∑ª È≈ ’È ÂØ∫
’≈ÎΔ ÷¯≈ ‘ÈÕ Í «¬√Ò≈«Ó’ √‡∂‡ È≈Ò ¡≈͉Δ
«√¡≈√Δ ÙΔ’∂Ï≈‹Δ Á∂ ⁄Ò«Á¡ª ¿π‘ «¬√Ò≈«Ó’ √‡∂‡
˘ ÷ÂÓ ‘Ø«¬¡≈ ÚΔ Á∂÷‰≈ ⁄≈‘øπÁ≈ ˛Õ √Óπº⁄∂ »Í ”⁄
¡√≈Á «ÚØËΔ «¬‘ ÷∂Ó≈ ¡√≈Á ˘ ‘‡≈¿π‰≈ ⁄≈‘πøÁ≈ ˛Õ
«¬√∂ ’’∂ «¬øÈ∑ª È∂ ¡√≈Á «ÚØËΔ ‹ÈÂ’ ÍÃÁÙȪ
ÁΩ≈È √πøÈΔ-ÙΔ¡≈ «ÚÚ≈Á ˘ ‘Ú≈ Á∂ ’∂ √ΔΔ¡≈ ˘
◊ë‘-ÔπºË ÚºÒ Ëº’‰ «Úº⁄ Óπº÷ Ì»«Ó’≈ «ÈÌ≈¬Δ ˛Õ
Á»√∂ Í≈√∂ √ΔΔ¡È ¡Ï≈ÁΔ Á∂ ÿº‡ «◊‰ÂΔ
¡ÒÚ≈¬Δ‡ ÙΔ¡≈ «¯’∂ È≈Ò √Ïø«Ë ¡√≈Á ˘ «¬√ÂØ∫
«¬Ò≈Ú≈ «¬√≈¬Δ Ú√Ø ∫ Á≈ √ÓÊÈ ÚΔ Íà ≈ Í ˛Õ
¡ÒÚ≈¬Δ‡ ¿π Á ≈Ú≈ÁΔ Óπ √ «ÒÓ «Î’≈ ˛Õ «¬√∂
«ÚØ Ë Â≈¬Δ ˘ ¡ÓΔ’≈ Â∂ ¿π √ Á∂ √«‘ÔØ ◊ Δ¡ª È∂
Ú«Â¡≈ ˛Õ ¡√≈Á ÁΔ √’≈ ˘ Ùπ» ÂØ∫ ‘Δ »√ Â∂
«¬≈È ÂØ∫ √‘≈«¬Â≈ «ÓÒ ‘Δ ˛Õ »√ È∂ Ô».¡ÀÈ.˙.
«Úº⁄ ¡√≈Á «ÚØËΔ ’¬Δ ӫ¡ª ˘ ÚΔ‡Ø ’’∂ ¿π√ÁΔ
√‘≈«¬Â≈ ’ΔÂΔ ˛Õ
»√, √ΔΔ¡≈ «Úº⁄ ¡√≈Á √Ó∂ ¡≈͉∂ «‘ºÂ Â∂
Ì»«Ó’≈ √πº«÷¡Â ’ÈΔ ⁄≈‘πøÁ≈ ˛Õ ¿π√ ¡Èπ√≈ ¡√≈Á
√ΔΔ¡≈ Á∂ «√¡≈√Δ ‘ºÒ Ò¬Δ ¡«Â ÒØÛƒÁ≈ «Ú¡’ÂΔ
˛Õ »√ Á∂ √ΔΔ¡≈ «Úº⁄ ÎΩ‹Δ «‘ºÂ ÚΔ ‘ÈÕ ¿π‘ ’≈Ò∂√≈◊ ”⁄ ¡≈͉∂ ‹ø◊Δ Ï∂Û∂ Á∂ «¬º’Ø-«¬º’ ¡Ë≈ √ΔΔ¡È
ÏøÁ◊≈‘ ‡Ø‡√ √Ó∂ ÒÂ≈ÚΔ¡≈ √»Ï∂ «Ú⁄Ò∂ ¡≈͉∂
‘Ú≈¬Δ ¡º‚∂ ˘ ÚΔ Ï⁄≈¿π‰≈ ⁄≈‘πøÁ≈ ˛Õ «¬√ Ò¬Δ ¿π√È∂
¡√≈Á ÁΔ ÎΩ‹ ÁΔ √‘≈«¬Â≈ Ò¬Δ ‘Ú≈¬Δ ‘ÓÒ∂ Ùπ»
’ΔÂ∂ «‹√˘ ¿π√È∂ “√Ì «’√Ó Á∂ ¡ºÂÚ≈ÁΔ¡ª” «ÚπºË
¡Í∂ÙÈ Á≈ Ȫ «ÁºÂ≈ ˛Õ Ú‰ÈÔØ◊ ˛ «’ ¡√≈Á
√’≈ ’ΩÓΔ ◊·‹ØÛ √Ó∂ √≈∂ √ΔΔ¡È Ï≈ˆΔ¡ª ˘
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

¡ºÂÚ≈ÁΔ ¡ÀÒ≈È ’ÁΔ ˛Õ »√ È∂ ‘Ú≈¬Δ ‘Ó«Ò¡ª
ÁΩ≈È «¬√Ò≈«Ó’ √‡∂‡ ÂØ∫ «¬Ò≈Ú≈ ¡√≈Á «ÚØËΔ
¡ÓΔ’È ◊πº‡ √ÓÊ’ Ï≈ˆΔ¡ª ¿πÍ ÚΔ «ÈÙ≈È≈
Ò≈«¬¡≈ ˛Õ «¬√ Ò¬Δ ¿π√È∂ ¡≈͉∂ ¡≈Ëπ«È’ ÒÛ≈’»
‹‘≈˜ª SU-34 ¡Â∂ SU24M2 ÁΔ ÚÂØ∫ ‘Δ È‘ƒ ’ΔÂΔ
√◊Ø∫ ’À√ÍΔ¡È √≈◊ Á∂ ¡≈͉∂ ‹ø◊Δ Ï∂Û∂ ÂØ∫ ÒøÏΔ Á»Δ
ÁΔ¡ª ’»‹ «Ó˜≈«¬Òª ÚΔ Á≈◊Δ¡ª ‘ÈÕ ¿π√ÁΔ √ͺه
‰ÈΔÂΔ ˛ «’ ¡√≈Á ÁΔ ÎΩ‹ ◊Ú≈ ¸º’∂ «¬Ò≈’∂ ”Â∂ ÓπÛ
’≈Ï‹ ‘ØÚ∂ Â∂ ¡√≈Á «ÚØËΔ ’Ó˜Ø ’ΔÂ∂ ‹≈‰Õ ¿π‘
¡√≈Á ˘ ¡ºÂÚ≈Á «ÚπºË ÒÛÈ ¡Â∂ «¬º’Ø-«¬º’ ¡≈◊»
Ú‹Ø∫ ¿πÌ≈È≈ ⁄≈‘πøÁ≈ ˛Õ
Ì≈Ú∂∫«’ Âπ’Δ È∂ ¿π√Á≈ ÒÛ≈’» ‹‘≈˜ ‚∂◊‰ ÁΔ
«‘Ó≈’ ’ΔÂΔ Í ¿π√È∂ ¡≈͉∂ ÎΩ‹Δ √≈‹Ø-√Ó≈È ˘
‘Ø Íπ÷Â≈ ’’∂ «ÚØËΔ¡ª ˘ √ͺه √ø’∂ «ÁºÂ≈ ˛ «’
√ΔΔ¡È √ø’‡ Á≈ ‘ºÒ Ú≈«Ùø◊‡È ÁΔ Êª Ó≈√’Ø Á∂ √Â∂
ÂØ∫ ‘ØÚ∂◊≈Õ «¬√Ò≈«Ó’ √‡∂‡ ÚºÒØ∫ ÍÀ«√ «Úº⁄ ’ΔÂ∂ ‘ÓÒ∂
¡Â∂ ÙÈ≈ÊΔ¡ª ÚºÒØ∫ Ô»Í ÚºÒ Ú‘Δª ÿºÂ‰ Ó◊Ø∫
ÍÀÁ≈ ‘ج∂ √ø’‡ ’≈È Îª√ Â∂ ‹ÓÈΔ ÚºÒØ∫ »√ ÍÃÂΔ
ÈÓ πı ¡÷«Â¡≈ ’È ’≈È √ΔΔ¡È ‹ø◊ «Úº⁄
»√ ⁄ø◊Δ √«ÊÂΔ «Úº⁄ ˛Õ
«¬≈È Ùπ» ÂØ∫ ‘Δ ¡√≈Á √’≈ Á≈ √ÓÊ’ «‘≈
˛Õ ¡√≈Á Ò¬Δ «ÒÏÈ≈È ÁΔ ÙΔ¡≈ ‹ºÊ∂ÏøÁΔ «‘‹ÏπºÒ≈ Á∂
ÒÛ≈«’¡ª ÁΔ ÓºÁÁ «ÈÙ⁄ ’È «Úº⁄ «¬≈È ÁΔ
Ó‘ºÂÚÍ»È Ì»«Ó’≈ ˛Õ «¬≈È, √ΔΔ¡≈ «Úº⁄ ÙªÂÓ¬Δ
ÂÏÁΔÒΔ Á∂ ‘º’ «Úº⁄ ˛ Â∂ «¬√ Ú≈√Â∂ ¡˜≈Á Â∂ Ï‘πÍ≈‡Δ ⁄؉ª ≈‘ƒ ‘ºÒ ⁄≈‘πøÁ≈ ˛Õ
√ΔΔ¡È √ø’‡ ÁΔ «¬√ ¿πÒfiΔ Â≈‰Δ «Úº⁄ »√ Á∂
‘Ú≈¬Δ ‘Ó«Ò¡ª Á∂ Í»∂ √ø√≈ Â∂ ÷≈√ ’ ͺ¤ÓΔ ¬∂ÙΔ¡≈
ÁΔ √«ÊÂΔ ”Â∂ ‚»øÿ∂ ÍÃÌ≈Ú ÍÀ‰◊∂Õ √ΔΔ¡≈ √Ó∂ √Óπº⁄≈
ͺ¤ÓΔ ¬∂ÙΔ¡≈ «ÚØËÂ≈¬Δ¡ª ÌÍ» ¡«‹‘∂ «Ú√Î؇’
‹ø◊Δ ÓÀÁ≈È «Úº⁄ ÂÏÁΔÒ ‘Ø «◊¡≈ ˛ «‹√Á≈ È∂Û Ì«Úº÷
«Úº⁄ ’Ø¬Δ ‘ºÒ Ș È‘ƒ ¡≈™Á≈Õ
«Î ÚΔ √Ì ÂØ∫ Í«‘ÒΔ ⁄Δ˜ «¬√ ‹ø◊ È∂ √ø√≈ ÁΔ
Ï‘π-ËπºÚÂ≈ ÁΔ «¬º’ Ú≈ «Î ÍπÙ‡Δ ’ΔÂΔ ˛Õ √≈Ó≈‹Δ
ÓπÒ’ª «Ú⁄’≈ «ÚØËÂ≈¬Δ¡ª Á∂ «ÁÈØ-«ÁÈ «Âº÷∂ ‘πøÁ∂
‹≈‰ Á∂ √ø’∂ √Ì Á∂ √≈‘Ó‰∂ ‘ÈÕ ¡ÓΔ’≈ Á≈ √Óπº⁄∂
ͺ¤ÓΔ ¬∂ÙΔ¡≈ «Úº⁄ ÍÃÌ≈Ú ÿ‡ «‘≈ ˛Õ ¿π‘ «¬√ √«ÊÂΔ
12

ÎÚΔ-B@AF

«Úº⁄ È‘ƒ «’ ÎΩ‹ Ì∂‹ ’∂ √Óπº⁄Δ¡ª Â≈’ª ˘
’ø‡ØÒ ‘∂· º÷ √’∂Õ ¿π√ÁΔ ’Ó˜Ø √«ÊÂΔ
’≈È ¡√≈Á «ÚØËΔ ◊π‡
º Â∂ ¿π‘Ȫ Á∂ √ÓÊ’
Âπ’Δ Â∂ √≈¿»ÁΔ ¡Ï, ¡ÓΔ’≈ ÂØ∫ È≈≈˜
‘ÈÕ «¬‘ √«ÊÂΔ »√ Á∂ «‘ºÂ «Úº⁄ Ìπ◊ ‘Δ
˛Õ »√ ÚºÒØ∫ «¬≈È, √ΔΔ¡≈, «‘‹ÏπºÒ≈ ¡Â∂
«¬≈’ ˘ «ÓÒ≈ ’∂ ◊π Í Â⁄ ¬∂ ‹ ø √ Δ ÁΔ
√Ê≈ÍÈ≈ »√ Á∂ ÚËÁ∂ ÍÃÌ≈Ú ÁΔ «ÈÙ≈ÈΔ ˛Õ
¿π√È∂ ¡ÓΔ’Δ ’Ó˜ØΔ Á≈ ÌÍ» Ò≈‘≈ «Ò¡≈
˛Õ
Á» √ ≈ √≈Ó≈‹Δ Á∂ Ù ª ÷≈√ ’’∂
¡ÓΔ’≈ È∂ ͺ¤Ó ¬∂ÙΔ¡≈ «Úº⁄ ÙΔ¡≈-√πøÈΔ
«ÚØËÂ≈¬Δ ˘ ÷ÂÈ≈’ ‘ºÁ º’ ‚»øÿ≈ ’
«ÁºÂ≈ ˛Õ «‹√ ’≈È √Óπº⁄≈ ͺ¤ÓΔ ¬∂ÙΔ¡≈
√πøÈΔ-ÙΔ¡≈ ◊πº‡ª «Úº⁄ Úø«‚¡≈ ‹ø◊Δ ¡÷≈Û≈
Ï«‰¡≈ ‘Ø«¬¡≈ ˛Õ «¬√∂ √«ÊÂΔ È∂ Ó»ÒÚ≈ÁΔ
«¬√Ò≈«Ó’ √‡∂‡ Ú◊Δ ‹ºÊ∂ÏøÁΔ ˘ ¿πÌÈ
Á≈ ÓΩ’≈ «ÁºÂ≈ ˛Õ
ÂΔ√≈ «¬È∑ª ‘≈Òª È∂ √≈¿»ÁΔ ¡Ï,
Âπ’Δ Â∂ ¬Δ≈È «Ú⁄’≈ ÷∂ÂΔ ⁄ΩË ÷≈Â
÷«‘-Ì∂Û ˘ «Âº÷≈ ’ΔÂ≈ ˛Õ √≈¿»ÁΔ ¡Ï Á≈
ÔÓÈ Â∂ ‘ÓÒ≈ «¬√∂ ’ÛΔ Á≈ «‘º√≈ ˛Õ
⁄ΩÊ≈ √ΔΔ¡È ‹ø◊ È∂ ’πÁª Â∂ Âπ’Δ
√’≈ Á«Ó¡≈È «ÚØËÂ≈¬Δ ˘ Â∂˜ ’ΔÂ≈
˛Õ ’πÁ Ï≈ˆΔ ¡≈Í‰Δ ’π«Á√Â≈È Ú’˜
Í≈‡Δ ÁΔ ¡◊Ú≈¬Δ ‘∂· ÷πÁÓπ÷«Â¡≈ ≈‹
Ò¬Δ √ΔΔ¡≈, «¬≈’ Â∂ Âπ’Δ «Úº⁄ ‹»fi ‘∂
‘ÈÕ Âπ’Δ È∂ ’π«Á√Â≈È Ú’˜ Í≈‡Δ
˘ Í≈ÏøÁΔÙπÁ≈ ‹ºÊ∂ÏøÁΔ ¡ÀÒ≈«È¡≈ ‘Ø«¬¡≈ ˛Õ
Í≥‹Úª Â∂ Ó‘ºÂÚÍ»È ÍÃÌ≈Ú √ΔΔ¡≈
√Ó∂ √Óπº⁄∂ ͺ¤ÓΔ ¬∂ÙΔ¡≈ ÁΔ ‹ÈÂ≈ ÁΔ
√≈Ó≈‹ Â∂ ¿π√Á∂ ÁÒ≈Ò ‘≈’Óª «Ú⁄’≈
«ÚØËÂ≈¬Δ Á∂ »Í ”⁄ √≈‘Ó‰∂ ˛Õ √Óπ⁄
º Δ ‹ÈÂ≈
√≈Ó≈‹Δ Â≈’ª Â∂ ¿πÈ∑ª Á∂ ÁÒ≈Òª ÁΔ¡ª
◊πºfiΔ¡ª √≈«‹Ùª Â∂ «ÙÙ’∂Δ ‘Ø¬Δ ‹ø◊ Á∂ ‹Ï
‘∂· ’≈‘ ‘Δ ˛Õ ¿π√Á≈ ÍÃÂΔØË «ÁÈØ-«ÁÈ
Ӌϻ ‘Ø ’∂ ‘Δ «¬√ √«ÊÂΔ ˘ ÈºÊ Í≈ √’∂◊≈
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

√‘≈«¬Â≈
ÈΩ‹Ú≈È Ì≈ √Ì≈ Á∂ ¡≈◊» π«Í≥Á «√øÿ ⁄Ω∫Á≈ (√ø◊») ¡Â∂ √ÈÁΔÍ
’Ω Á∂ ÿ ÍπºÂ ◊ΩÚÍÃΔ Á∂ ‹ÈÓ ‘؉ ÁΔ ÷πÙΔ «Úº⁄ Í«Ú≈ ÚºÒØ∫ ¡Á≈≈
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘ ˘ BA@@ πͬ∂ ÁΔ √‘≈«¬Â≈ Ì∂‹Δ ◊¬Δ ˛Õ ¡Á≈≈
Í«Ú≈ ÁΔ¡ª ÷πÙΔ¡ª «Úº⁄ ÙΔ’ ‘πøÁ≈ ‘Ø«¬¡≈ √‘≈«¬Â≈ Ò¬Δ ËøÈÚ≈ÁΔ ˛Õ
ÈΩ‹Ú≈È Ì≈ √Ì≈ Á∂ «¬Ò≈’≈ ÷ÈΩΔ Á∂ ¡≈◊» ÓÈÁΔÍ ÷ÈΩΔ Á∂
’πÓ≈Δ «ÏøÁ» È≈Ò ‘ج∂ «Ú¡≈‘ ÁΔ ÷πÙΔ ÓΩ’∂ ÓÈÁΔÍ ÷ÈΩΔ Á∂ «ÍÂ≈ √.
ÏÒ‹Δ «√øÿ ÎΩ‹Δ ÚºÒØ∫ «¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘ ˘ AA@@ πͬ∂ √‘≈«¬Â≈
Ì∂‹Δ ˛Õ ¡Á≈≈ √Ó»‘ Í«Ú≈ ˘ «Ú¡≈‘ ÁΔ¡ª ÷πÙΔ¡ª «Úº⁄ ÙΔ’ ‘πøÁ≈
‘Ø«¬¡≈ √‘≈«¬Â≈ Ò¬Δ ËøÈÚ≈ÁΔ ˛Õ
’≈. ‘Ó∂Ù «√øÿ „∂√Δ (√»Ï≈ ¡≈◊» «’ÂΔ «’√≈È Ô»ÈΔ¡È) Ú≈√Δ
¡ÒΔÍπ «˜Ò∑≈ ‘π«Ù¡≈Íπ È∂ ¡≈Í‰Δ Ï∂‡Δ ≈‹ÚΔ ’Ω ÁΔ Ù≈ÁΔ ÓΩ’∂ «¬È.
√≈‚≈ ≈‘ ˘ B@@@ π. √‘≈«¬Â≈ Ì∂‹Δ ˛Õ ¡Á≈≈ Í«Ú≈ ÁΔ¡ª ÷πÙΔ¡ª
«Úº⁄ Ù≈ÓÒ ‘πøÁ≈ ‘Ø«¬¡≈ √‘≈«¬Â≈ Ò¬Δ ËøÈÚ≈ÁΔ ˛Õ
ÏΔÏΔ √øÂØÙ ’πÒ («˜Ò∑≈ ’Ó∂‡Δ ÓÀ∫Ï «¬√ÂΔ ‹≈◊«ÂΔ Óø⁄) «Í≥‚
Ó≈«‘Ò ◊«‘Òª «˜Ò∑≈ Ù‘ΔÁ Ì◊ «√øÿ È◊ È∂ ¡≈Í‰Δ¡ª ÁØ ÍØÂΔ¡ª Á∂
‹ÈÓ ÁΔ ÷πÙΔ «Úº⁄ «¬È. √≈‚≈ ≈‘ ˘ AA@@ π. √‘≈«¬Â≈ Ì∂‹Δ ˛Õ ¡Á≈≈
Í«Ú≈ ÁΔ¡ª ÷πÙΔ¡ª «Úº⁄ Ù≈ÓÒ ‘πøÁ≈ ‘Ø«¬¡≈ √‘≈«¬Â≈ Ò¬Δ ËøÈÚ≈ÁΔ ˛Õ
ÍÓ‹Δ ’Ω Ï≈ÒÁ ’Òª (˜ÓΔÈ ÍÃ≈ÍÂΔ √øÿÙ ’Ó∂‡Δ ÁΔ ¡≈◊»)
√ø◊» È∂ ¡≈͉∂ ÍØÂ∂ «ÈÙ≈ÚÁΔÍ «√øÿ ÁΔ ÒØ‘ÛΔ ÁΔ ÷πÙΔ «Úº⁄ «¬È. √≈‚≈
≈‘ ˘ BA@@ π. ¡Â∂ ‹ÈÂ’ ’≈‹ª Ò¬Δ G@@@ π. √‘≈«¬Â≈ Ì∂‹Δ ˛Õ
¡Á≈≈ Í«Ú≈ ÁΔ¡ª ÷πÙΔ¡ª «Úº⁄ Ù≈ÓÒ ‘πÁ
ø ≈ ‘Ø«¬¡≈ √‘≈«¬Â≈ Ò¬Δ ËøÈÚ≈ÁΔ
˛Õ

ÙØ’ √Ó≈⁄≈
Ó≈. √Ï‹Δ «√øÿ Óø◊»Ú≈Ò (Ù‘ΔÁ Ì◊ «√øÿ È◊) Á∂ Úº‚∂ Ì≈
’∂ÙÍ≈Ò ¡⁄≈È’ √ÁΔÚΔ «Ú¤ØÛ≈ Á∂ ◊¬∂Õ ¡Á≈≈ Í«Ú≈ Á∂ Áπº÷ «Úº⁄ ÙΔ’
‘øπÁ≈ ‘Ø«¬¡≈ ‘ÓÁÁΔ Á≈ «¬‹‘≈ ’Á≈ ˛Õ
’≈. ÍÓ‹Δ «√øÿ ’Δ‘≈ («˜Ò∑≈ Ù‘ΔÁ Ì◊ «√øÿ È◊) Á∂ ⁄≈⁄≈ ‹Δ
’≈. ⁄ÀÈ ≈Ó Â∂ ¿π‘Ȫ Á∂ ¤Ø‡∂ Ì≈ Ùø’ ≈Ó ¡À’√Δ¡È √≈«‘Ï «¬º’Ø «ÁÈ
¡º◊Û-«Íº¤Û «Ú¤ØÛ≈ Á∂ ◊¬∂Õ ’≈. ⁄ÀÈ ≈Ó √≈Δ ¿πÓ √Δ.ÍΔ.¡≈¬Δ. (¡ÀÓ¡ÀÒ) Á∂ √ÓÊ’ ‘∂Õ ÁØÚª Ì≈Úª Á∂ ¡⁄È⁄∂ÂΔ «Ú¤ØÛ∂ ”Â∂ ¡Á≈≈ «¬È.
√≈‚≈ ≈‘ Áπº÷ Á≈ ÍÃ◊‡≈Ú≈ ’Á≈ ˛Õ ¿πÈ∑ª ÁΔ¡ª ¡øÂÓ √Óª ÓΩ’∂ Í«Ú≈
ÚºÒØ∫ E@@ π. √‘≈«¬Â≈ Ì∂‹Δ ◊¬ΔÕ
Ó≈. π«Í≥ÁÍ≈Ò «√øÿ «◊ºÒ √»Ï≈ ’Ó∂‡Δ ÓÀ∫Ï ‚Δ.‡Δ.¡ÀÎ. È∂ ¡≈͉∂
Á≈Á≈ ‹Δ √. «◊¡≈È «√øÿ «◊ºÒ «Í≥‚ ‹ø«‚¡≈ÒΔ (´«Ë¡≈‰≈) ÁΔ ¡øÂÓ
¡Á≈√ ÓΩ’∂ AA@@ π. «¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘ ˘ Ì∂‹∂ ‘ÈÕ ¡Á≈≈ √≈ÊΔ Á∂
Áπº÷ «Úº⁄ ÙΔ’ ‘πøÁ≈ ‘Ø«¬¡≈ √‘≈«¬Â≈ Ò¬Δ ËøÈÚ≈ÁΔ ˛Õ
13

ÎÚΔ-B@AF

¡øÂ≈Ù‡Δ Óø‚Δ «Úº⁄ Ò◊≈Â≈ ÿ‡ ‘Δ¡ª Â∂Ò ÁΔ¡ª ’ΔÓª Á∂ ’≈È,
ÍÃÌ≈Ú ¡Â∂ Ì≈ÂΔ ÷ÍÂ’≈ª ÁΔ ‘Ø ‘Δ ¡øÈ∑Δ ´º‡
‹»È B@AD ÂØ∫ ÚËΔ¡≈ Á‹∂ (ÏÀ∫‡) Á≈ ’º⁄≈ Â∂Ò
ÿ‡‰≈ Ùπ» ‘Ø«¬¡≈ ¡Â∂ «¬‘ AAE ‚≈Ò ÍÃÂΔ ÏÀÒ ÂØ∫
ÿ‡Á≈-ÿ‡Á≈ ‹ÈÚΔ ¡ºË ÂØ∫ Ï≈¡Á BG ‚≈Ò ÏÀÒ
ÂØ∫ ÚΔ ÊºÒ∂ ¡≈ «◊¡≈Õ «¬‘ B@@H-@I Á∂ ÓøÁÚ≈Û∂ Á∂
D@ ‚≈Ò Á∂ Óπ’≈ÏÒ∂ ÚΔ Í«‘ÒΔ Ú≈ «¬øÈ≈ ÿ«‡¡≈Õ
«¬√ Ò◊≈Â≈ ÿ‡ ‘Δ¡ª Â∂Ò ÁΔ¡ª ’ΔÓª Á≈ √ø√≈
¡Ê «ÚÚ√Ê≈, «‹‘ÛΔ Í«‘Òª ‘Δ ÷ÛØ ÂØ∫ ÓπÛ ÓøÁÚ≈Û∂
ÚºÒ ÚË ‘Δ ˛, ¡Â∂ ͺ¤ÓΔ ÚÍ≈’ ÍÃÀ√ È∂ «¬√ÁΔ
÷ÛØ ¡Â∂ Ò◊≈Â≈ ÚË ‘Δ «ÚºÂΔ ¡√«ÊÂ≈ Á≈ «‹’
º’ È‘ƒ ’ΔÂ≈ √◊Ø∫ «Ú’√Â, ¿πÌ ‘Δ¡ª Óø‚Δ
¡≈«Ê’Â≈Úª Ò¬Δ Â∂Ò ÁΔ¡ª ÿ‡ ‘Δ¡ª ’ΔÓª ˘
Ò≈‘∂ÚøÁ ¡≈«Ê’ Âº’Δ Ú‹Ø∫ Í∂Ù ’ΔÂ≈ ˛Õ
«Ú’√ Á∂Ùª ÁΔ¡ª √’≈ª, ¡Ê «Ú«◊¡≈È
¡Â∂ ÚÍ≈’ ÍÃÀ√ √Ì «¬È∑ª ÿ‡ ‘Δ¡ª ’ΔÓª ÂØ∫ ÚºË
ÂØ∫ ÚºË Ò≈‘≈ ÒÀ‰ ÁΔ ¡≈√ ”⁄ ‘È «’™«’ ¿π‘ √ÓfiÁ∂
‘È «’ «Ú’√ ¡≈«Ê’Â≈Úª «Úº⁄ «¬√Á≈ ÓÂÒÏ ˛
«’ ÚÍ≈Δ ¡Â∂ ¿πÍÌØ◊Â≈ ÁØ‘ª Ò¬Δ ÿº‡ Ò≈◊ÂÕ «¬√
È≈Ò ◊À√ Á≈ ÷⁄≈ ÿ‡∂◊≈ Â∂ Ï⁄Á≈ ÍÀ√≈ ÿ Á∂ √≈‹Ø√Ó≈È ‹ª «’Â∂ ‘Ø ÷«⁄¡≈ ‹≈Ú∂◊≈Õ «¬√ È≈Ò ÚÍ≈’
«ÈÚ∂Ù ÚË∂◊≈ ¡Â∂ ¡≈«Ê’ Âº’Δ ‘ØÚ∂◊ΔÕ ÍÃø» «¬‘
’º⁄ÿÛ «Ú⁄≈ «Ú’√ Á∂Ùª, ¿πμÌ ‘Δ¡ª Óø‚Δ
¡≈«Ê’Â≈Úª ¡Â∂ «√º‡∂ Ú‹Ø∫ Í»Δ √ø√≈ ¡Ê «ÚÚ√Ê≈
Ò¬Δ ◊Ò √≈Ï ‘ØÚ∂◊≈Õ «¬‘Ȫ Ò◊≈Â≈ ÿ‡ ‘Δ¡ª
’ΔÓª Á≈ Í»∂ √ø√≈ ”Â∂ ÍÀ «‘≈ Ó≈Û≈ ¡√ «¬√Á∂ ⁄ø◊∂
¡√ª ˘ ÚΔ ÿ‡≈ Á∂Ú∂◊≈Õ
√ø√≈ «Ú¡≈ÍΔ Â∂Ò ÁΔ¡ª ÿ‡ ‘Δ¡ª ’ΔÓª Á∂
√ø√≈ ÁΔ ÒÛ÷Û≈ ‘Δ ¡Ê «ÚÚ√Ê≈ ”Â∂ «ÂøÈ Óπº÷
ÍÃÌ≈Ú, «‹È∑ª «Úº⁄Ø∫ ’πfi «Á÷≈¬Δ Á∂‰∂ ÚΔ Ùπ» ‘Ø ◊¬∂ ‘ÈÕ
Í«‘Ò≈ ˛ «’ ¡ÓΔ’È ‚≈Ò ÁΔ ’ΔÓÂ ÚËÁΔ ‹≈
‘Δ ˛ ¡Â∂ «¬√Á∂ ¿πÒ‡ ¿πÌ ‘Δ¡ª Óø‚Δ ¡≈«Ê’Â≈Úª
ÁΔ¡ª ÓπÁ≈Úª ÁΔ ’ΔÓ ÿ‡ÁΔ ‹≈ ‘Δ ˛Õ «¬‘ ¿πȪ∑
¡≈«Ê’Â≈Úª È≈Ò ‘Ø «‘≈ ˛ «‹‘Û∂ Ú√» Ï≈ÓÁ ’Á∂
‘È ¡Â∂ ÷≈√ ’’∂ ¿π‘, «‹È∑ª Ò¬Δ Â∂Ò ÁΔ «ÈÔ≈Â
’πºÒ «ÈÔ≈ Á≈ Ó‘ºÂÚÍ»È «‘º√≈ ˛Õ Â∂Ò ÁΔ¡ª
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

«‚◊ÁΔ¡ª ’ΔÓª ¡Â∂ ¡ÓΔ’È ‚≈Ò Á∂ Ó«‘ø◊∂ ‘؉
Á≈ ¡≈Í√Δ √ÏøË «¬º’ ÒøÓ≈-⁄ΩÛ≈ «¬«Â‘≈√’ √ÏøË ˛Õ
Á»‹≈ Ó≈Û≈ ÍÃÌ≈Ú «¬‘Ȫ ÿ‡ÁΔ¡ª ’ΔÓª Á≈
«¬‘ ‘ØÚ∂◊≈ «’ «¬√ È≈Ò Ô»Í ¡Â∂ ‹Í≈È ÁΔ¡ª
¡≈«Ê’Â≈Úª «‹‘ÛΔ¡ª Í«‘Òª ‘Δ ÓøÁÚ≈Û∂ Á∂ ÁΩ ”⁄
Á≈ıÒ ‘Ø ¸º’Δ¡ª ‘È, Â∂Ò ÁΔ¡ª ÿ‡ÁΔ¡ª ’ΔÓª
È≈Ò ¡≈Ó ’ΔÓ ÿ≈‡∂ ÁΔ¡ª «Ù’≈ ‘Ø ‹≈‰◊Δ¡ªÕ
Í«‘Òª ‘Δ «¬‘Ȫ Á∂ ’∂∫ÁΔ ÏÀ∫’ª È∂ ’ΔÓ ÓøÁÚ≈Û∂ ˘
·ºÒ Í≈¿π‰ Ò¬Δ ÷Ϫ ‚≈Ò fiØ’∂ ‘È ÍÃø» ÓπÁ≈ √ÎΔÂΔ
«√¯ ÂØ∫ Úˉ ÁΔ Ï‹≈¬∂ ÓÈÎΔ ‘Ø ◊¬Δ ˛Õ
ÂΔ‹≈, Â∂Ò ÁΔ ÷ΔÁ È≈Ò ‹πÛ∂ ËÈ Á∂ ÿ‡‰ È≈Ò
√ø√≈ ͺËΔ «ÚºÂΔ √«ÊÂΔ ‚≈Úª-‚ØÒ ‘Ø √’ÁΔ ˛Õ Â∂Ò
ÁΔ¡ª ’ΔÓª Á∂ ÿ‡‰ Á∂ ‘ª ͺ÷Δ ÍÃÌ≈Ú √≈Δ¡ª
¡≈«Ê’Â≈Úª √Ó∂ ¡ÓΔ’≈ Á∂ ÚË≈-⁄Û∑≈ ’∂ Á∂÷∂ ‹≈
‘∂ ‘ÈÕ ÿ‡ÁΔ¡ª ’ΔÓª Á∂ ÍÃÌ≈Ú «Ú’√ Á∂Ùª Á∂
¿πÍÌØ◊Â≈Úª ¡Â∂ ÚÍ≈’ «ÈÚ∂Ù’ª Ò¬Δ Ï‘πÂ∂ Î≈«¬Á∂ÓÁ
ø
È‘ƒ ‘؉◊∂Õ ’πÒ
º «ÓÒ≈’∂ «¬‘ ÍÃÌ≈Ú √ø√≈ ¡Ê«ÚÚ√Ê≈
Á∂ ⁄◊∂ È≈ÒØ∫ Ó≈Û∂ ÍÃÌ≈Ú «‹¡≈Á≈ Í≈¿π‰◊∂Õ
‹»È ÂØ∫ Â∂Ò ÁΔ¡ª ’ΔÓª Á∂ ÿ‡‰ È≈Ò ¿πÈ∑ª
¡≈«Ê’Â≈Úª «‹‘ÛΔ¡ª Ú√» ¡ ª Á≈ «ÈÔ≈Â
’ÁΔ¡ª √È, «‹È∑ ª «Úº ⁄ Ïà ≈ ˜ΔÒ, «⁄º Ò Δ,
¡‹È‡≈¬ΔÈ≈, Áº÷‰Δ ¡ÎΔ’≈ ¡Â∂ ’πºfi ‘ºÁ º’
¡≈√‡∂ÒΔ¡≈ ”Â∂ Ï‘π Ó≈Û∂ ÍÃÌ≈Ú Í≈¬∂ ‘ÈÕ ÿ‡ÁΔ¡ª
Â∂Ò ’ΔÓª È≈Ò ¡ÓΔ’≈ Á∂ ‚≈Ò ÁΔ ’ΔÓ ÚËÁΔ
˛ «‹√Á∂ ÈÂΔ‹∂ Ú‹Ø∫ ¿πμÌ ‘Δ¡ª Óø‚Δ ¡≈«Ê’Â≈Úª
Á∂ «√º’∂ ÁΔ ’ΔÓ ÿ‡ÁΔ ‹≈ ‘Δ ˛Õ »√ Á∂ »ÏÒ ÁΔ
’ΔÓ CH%, Ú∂ È ‹» ¬ ∂ Ò ≈ Á∂ ÏØ Ò ΔÚ ÁΔ DE%,
È≈¬Δ‹ΔΔ¡≈ Á∂ È≈«¬≈ ÁΔ AB%, È≈Ú∂ Á∂ ’ØÈ ÁΔ
AG% ÿ‡ ◊¬Δ ˛Õ
Â∂Ò ÁΔ¡ª ’ΔÓª ÿ‡‰ È≈Ò ‘Ø ⁄Δ‹ª «‹Ú∂∫
ªÏ≈, ÒØ‘≈ ¡Â∂ √ØÈ∂ ÁΔ¡ª ’ΔÓª ÚΔ ÿ‡ ‘Δ¡ª ‘ÈÕ
«ÚºÂΔ √«’¿π«‡Δ¡ª ÁΔ¡ª ’ΔÓª ÿ‡‰ È≈Ò ‘Ø «ÚºÂΔ
¡√≈«√¡ª ”Â∂ ÚΔ ¯’ ÍÚ∂◊≈ ¡Â∂ ’ΔÓª ÿ‡‰ ÁΔ
«¬º’ ÒÛΔ ⁄ºÒ ÍÚ∂◊ΔÕ
14

ÎÚΔ-B@AF

Ô»Í ¡Â∂ ‹≈Í≈È Úª◊ ¡ÓΔ’≈ «Úº⁄ ÚΔ «¬‘
◊ºÒ ÍÃ⁄º«Ò ˛ «’ Â∂Ò ÁΔ¡ª ÿº‡ ’ΔÓª ’≈È
¿πÍÌØ◊Â≈ ¡Â∂ ÚÍ≈’ Â∂ ÿº‡ ÷⁄≈ ‘ØÚ∂◊≈ «‹√ È≈Ò
«‹¡≈Á≈ ¿πÍÌØ◊Â≈, «ÈÚ∂Ù ¡Â∂ «Ú’≈√ ”⁄ Ú≈Ë≈
‘ØÚ∂◊≈Õ ¡ÓΔ’≈ «Úº⁄ ÚΔ ’ΔÓª Á≈ ͺË ÿ‡ «‘≈ ˛
Ì≈Ú∂∫«’ Ô»Í ¡Â∂ ‹≈Í≈È È≈ÒØ∫ «¬√ÁΔ ¯Â≈ ÿº‡ ˛
¡Â∂ «¬√Á≈ ͺË B% º’ ˛Õ ¡ÓΔ’≈ «Úº⁄ Â∂Ò ÁΔ¡ª
’ΔÓª ÂØ∫ Ï⁄∂ ÍÀ√∂ Á≈ Ï‘πÂ≈ Î≈«¬Á≈ È≈ ‘؉ Á∂ ‘Ø ÚΔ
’≈È ‘È «’™«’ «¬ºÊ∂ «√‘ √∂Ú≈Úª, «√º«÷¡≈, Ó’≈Ȫ
Á≈ «’≈«¬¡≈ ¡Â∂ ‘Ø ÚÂØ∫ ÁΔ¡ª ⁄Δ‹ª ÁΔ¡ª ÚËΔ¡ª
’ΔÓª ’≈È «¬‘ ‘Ø¬Δ Ï⁄ ¿πË ⁄ÒΔ ‹≈Ú∂◊ΔÕ Á»‹Δ
√Óº«√¡≈ «¬‘ ˛ «’ ¡ÓΔ’≈ Á∂ ‚≈Ò ÁΔ ’ΔÓ Úˉ
È≈Ò ¿π√ÁΔ ÚË ‘Δ «Ú¡≈‹ Á ¿π√ÁΔ «ÈÔ≈ ¡Â∂
«Ú’≈√ ”Â∂ ¿πÒ‡ ÍÃÌ≈Ú Í≈Ú∂◊ΔÕ Â∂Ò ÁΔ¡ª ÿ‡ ‘Δ¡ª
’ΔÓª ¡ÓΔ’≈ «Úº⁄Ø∫ ⁄º‡≈Ȫ ”⁄Ø∫ ’º„∂ ‹≈ ‘∂ ÈÚƒ
«’√Ó Á∂ Â∂Ò, «‹√˘ Ù∂Ò ’«‘øÁ∂ ‘È, ÁΔ ÍÀÁ≈Ú≈ ”Â∂
Ï‘π Ó≈Û≈ ÍÃÌ≈Ú ÍÚ∂◊≈Õ «’™«’ «¬º’ ÏÀÒ Ù∂Ò ÁΔ
ÿº‡Ø-ÿº‡ F@ ‚≈Ò Ò≈◊Â, ’πÁÂΔ Â∂Ò ’º„‰ Ú≈Ò∂
Á∂Ùª È≈Ò Óπ’≈ÏÒ≈ È‘ƒ ’ √’∂◊ΔÕ «‹√ È≈Ò «¬√Á∂
ÏøÁ ‘؉ È≈Ò ¡ÓΔ’≈ Á∂ ¿πÁÔØ◊ ”Â∂ √º‡ Úº‹∂◊ΔÕ «¬√
È≈Ò ¡ÓΔ’≈ ÁΔ Ïª‚ Ó≈’Δ‡ ”⁄ Úº‚Δ «◊≈Ú‡ ¡≈
√’ÁΔ ˛ «‹√Á≈ ¡√ √≈Δ ÁπÈΔ¡ª ”Â∂ ÍÚ∂◊≈Õ
Â∂Ò ’º„‰ ¡Â∂ Ú∂⁄‰ Ú≈Ò∂ Á∂Ùª ÁΔ ‹ºÊ∂ÏøÁΔ ˙Í∂’
È∂ BH ÈÚøÏ B@AE ˘ ¡≈√‡Δ¡≈ ÁΔ ≈‹Ë≈ÈΔ
«Ú¡≈È≈ «Úº⁄ ‘Ø¬Δ ÓΔ«‡ø◊ «Úº⁄ √Ì «ÈÔÓ «¤º’∂ ”Â∂
‡ø◊ «ÁºÂ∂Õ «¬√ ÓΔ«‡ø◊ «Úº⁄ √≈¿»ÁΔ ¡Ï È∂ ˙Í∂’ ’ØÒØ∫
«¬‘ ÎÀ√Ò≈ ’Ú≈ «ÁºÂ≈ «’ ’º⁄∂ Â∂Ò ÁΔ ÍÀÁ≈Ú≈ È≈
ÿ‡≈¬Δ ‹≈Ú∂ ª «’ Â∂Ò ÁΔ¡ª Ò◊≈Â≈ ÿ‡ ‘Δ¡ª
’ΔÓª «Úº⁄ ’Ø¬Δ ¯’ È≈ ÍÚ∂Õ ‘π‰ √π¡≈Ò «¬‘ ÍÀÁ≈
‘πøÁ≈ ˛ «’ ˙Í∂’ ¡Â∂ √≈¿»ÁΔ ¡Ï È∂ «¬‘ ÎÀ√Ò≈ «’™
’ΔÂ≈? ˙Í∂’ ˘ ª ⁄≈‘ΔÁ≈ √Δ «’ ¿π‘ √ø√≈ ÁΔ¡ª
Â∂Ò ’ΔÓª ˘ √‘≈≈ Á∂‰ Ò¬Δ Â∂Ò ÁΔ ÍÀÁ≈Ú≈ ˘
ÿ‡≈¿π‰ Ò¬Δ Ú؇ ’ÁΔ, ÍÃø» ¿π√È∂ ¡«‹‘≈ È‘ƒ ’ΔÂ≈,
√Ø ÎÀ√Ò∂ Á∂ «Íº¤∂ ÓøÂÚ ’Δ ˛? «¬√ «Íº¤∂ ’¬Δ ÓøÂÚ ‘ÈÕ
Í«‘Ò≈, ˙Í∂’ ¡Â∂ √≈¿»ÁΔ ¡Ï ˘ ÍÂ≈ ˛ «’
√ø√≈ «Úº⁄ Ù∂Ò Â∂Ò ¡Â∂ ◊À√ ÁΔ ‘Ø ‘Δ ÍÀÁ≈Ú≈ È≈Ò
¡≈¿π‰ Ú≈Ò∂ √Ó∂∫ «Úº⁄ ¿π‘Ȫ Á∂ ÓπÈ≈Î∂ ˘ ÷Â≈ ˛,
√≈¿»ÁΔ ¡Ï È∂ ¤Ø‡∂ ¡Â∂ ’˜∂ Á∂ ÏØfi Ú≈Ò∂ Ù∂Ò Â∂Ò
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

’º„‰ Ú≈ÒΔ¡ª ‚«Òª Á∂ Ó≈Ò’ ¡Â∂ ÍÀÁ≈Ú≈ Á∂ Ó≈Ò’ª
˘ «¬√ ËøÁ∂ ”⁄Ø∫ Ï≈‘ ’º„‰ Á≈ ‘º¬Δ¡≈ ’ΔÂ≈ ‘Ø«¬¡≈
˛, √≈¿»ÁΔ ¡Ï ÁΔ «¬√ ’≈Ú≈¬Δ ÁΔ ¿π‘ ¡ÓΔ’Δ
Â∂Ò ’øÍÈΔ¡ª ÚΔ ÓºÁÁ ’ ‘Δ¡ª ‘È, «‹‘ÛΔ¡ª Ù∂Ò
Á≈ ËøÁ≈ ÏøÁ ’Ú≈¿π‰≈ ⁄≈‘πøÁΔ¡ª ‘ÈÕ ÍÃø» «¬‘Ø ‘Δ
’≈È È‘ƒ, «¬√ È≈Ò ’πfi ‘Ø ÓøÂÚ ÚΔ ‹πÛ∂ ‘ج∂ ‘ÈÕ
√≈¿» Á Δ ¡Ï ¡Â∂ ¿π √ ÁΔ¡ª √«‘ÔØ ◊ Δ «¬‘
¡ÓΔ’È ’øÍÈΔ¡ª, Â∂Ò √√Â≈ ’’∂ »√ ¡Â∂ «¬≈È
˘ ÚΔ «ÈÙ≈È≈ ω≈ ‘Δ¡ª ‘ÈÕ Â∂Ò ÁΔ¡ª ÿ‡Δ¡ª
’ΔÓª È∂ »√ ¡Â∂ «¬≈È ÁΔ¡ª ¡≈«Ê’Â≈Úª ”Â∂ Ï‘πÂ
Ó≈Û≈ ÍÃÌ≈Ú Í≈«¬¡≈ ˛Õ «¬√ ÈΔÂΔ È≈Ò ¡ÓΔ’≈, »√
¡Â∂ «¬≈È ÁΔ¡ª ¡≈«Ê’Â≈Úª ˘ ¡≈͉∂ ¡≈ÒÓΔ
≈‹ÈΔ«Â’ «‘ºÂª Ò¬Δ ÂÏ≈‘ ’È≈ ⁄≈‘πøÁ≈ ˛Õ È≈ ‘Δ
«¬‘ Í«‘ÒΔ Ú≈ ˛ ¡Â∂ È≈ ‘Δ ¡≈÷Δ Ú≈, ‹ÁØ∫ Â∂Ò ˘
√ø√≈ «Úº⁄ «¬º’ ‘«Ê¡≈ Ú‹Ø∫ Ú«Â¡≈ «◊¡≈ ‘ØÚ∂Õ
√≈¿»ÁΔ ¡Ï Â∂ √ΔΔ¡≈ Á∂ √Â∂ ’Â Âπ«’Ù
◊À√ Í≈¬ΔÍ Ò≈¬ΔÈ ≈‘ƒ Ô»ÍΔ √ÍÒ≈¬Δ «Úº⁄ √Ω ¯Δ√ÁΔ
√πøÈΔ Á∂Ùª Á≈ ’Ï‹≈ º÷‰≈ ⁄≈‘πøÁ≈ ˛, ‹Á«’ »√ ÚºÒØ∫
«¬≈È, «¬≈’ ¡Â∂ √ΔΔ¡≈ √Â∂ Ô»Í «Úº⁄ ◊À√
√ÍÒ≈¬Δ Ò≈¬ΔÈ Á∂ Ï÷∂Û∂ È∂ ÁØÚª «Ëª ˘ √πøÈΔ ¡Â∂
ÙΔ¡≈ Á∂ Â∂Ò √ÍÒ≈¬Δ ◊πº‡ª «Úº⁄ Úø‚ «ÁºÂ≈ ˛Õ √ΔΔ¡≈
Á∂ ≈Ù‡ÍÂΔ ¡√Á Á∂ »√ ͺ÷Δ ÚÂΔ∂ ’≈È √ΔΔ¡≈
‹ø◊ Á≈ ¡÷≈Û≈ ω «◊¡≈ ˛Õ ¡≈¬Δ.¡À√.¡≈¬Δ.¡À√. Á∂
ÍÀÁ≈ ’ΔÂ∂ ‹≈ ‘∂ ÷Ω¯ ÁΔ ÍÀÁ≈«¬Ù ÚΔ Â∂Ò √≈ËȪ ¿πμÂ∂
’Ï‹∂ ¡Â∂ «ÚØËΔ «Ëª ˘ «·ºÏΔ Ò≈¿π‰ Á≈ Ú√ΔÒ≈ ˛Õ
«¬‘ ‹ºÊ∂ÏøÁΔ ÚΔ ÍÀ√∂ ÁΔ ÷≈Â ⁄ØΔ ¤πÍ∂ √≈≈ Â∂Ò Ú∂⁄ÁΔ
˛Õ «¬‘ ‘ √≈Ò Ò◊Ì◊ E@ «ÓÒΔ¡È ‚≈Ò Á≈ Â∂Ò
⁄ØΔ ¤πÍ∂ Âπ’Δ ˘ ÏÒÀ’ ”⁄ Ú∂⁄ «‘≈ ˛Õ »√ ÚºÒØ∫
Ô»’∂È ”⁄ ÎΩ‹Δ ‘ÓÒ∂ Á∂ ÍÃÂΔ’Ó Ú‹Ø∫ ¡ÓΔ’≈ ¡Â∂
Ô»Í Â∂Ò ÁΔ¡ª ’ΔÓª ‚∂◊’∂ »√ ˘ √Ï’ «√÷≈¿π‰≈
⁄≈‘πøÁ∂ ‘È «’™«’ »√ Â∂Ò ¡Â∂ ◊À√ Úº‚Δ ÍºË ”Â∂
«ÈÔ≈ ’Á≈ ˛Õ Â∂Ò ÁΔ¡ª ÿ‡ÁΔ¡ª ’ΔÓª È∂ »√
ÁΔ ¡≈«Ê’Â≈ ˘ «‘Ò≈ «ÁºÂ≈ ˛Õ ¡√Ò «Úº⁄ »√ ¡Â∂
¿π√Á∂ ͺ÷Δ Â∂Ò Á∂ ¿πÂÍ≈Á’ Á∂Ùª Á∂ «ıÒ≈¯ «¬‘ ‹ø◊
‘«Ê¡≈ª ÁΔ Ï‹≈«¬ Â∂Ò È≈Ò ÒÛΔ ‹≈ ‘Δ ˛Õ ¡ÓΔ’≈
«¬º’ ÂΔ È≈Ò ’¬Δ «ÈÙ≈È∂ Ò≈ «‘≈ ˛Õ
Â∂Ò ÁΔ¡ª ÿ‡ÁΔ¡ª ’ΔÓª Á≈ «¬º’ ’≈È «¬≈È
ÚºÒØ∫ ’ΔÂ≈ ‹≈ «‘≈ ÒØÛØ∫ ÚºË ¿πÂÍ≈ÁÈ ÚΔ ˛Õ «¬≈È
15

ÎÚΔ-B@AF

√≈Ò B@AA «Úº⁄ ⁄≈ «ÓÒΔ¡È ÏÀÒ ÍÃÂΔ «ÁÈ
¿πÂÍ≈ÁÈ ’ «‘≈ √ΔÕ Í≈ÏøÁΔ¡ª √Ó∂∫ «¬≈È B.G
«ÓÒΔ¡È ÏÀÒ ÍÃÂΔ «ÁÈ Â∂Ò ¿πÂÍ≈ÁÈ ’Á≈ «‘≈,
‹«Á’ Óø◊ ÿ‡‰ ’≈È «¬√Á≈ «¬º’ «ÓÒΔ¡È ÏÀÒ
Â∂Ò ‘Δ «ÈÔ≈ ‘πøÁ≈ «‘≈Õ
«¬ø‹ «¬≈È A.G «ÓÒΔ¡È ÏÀÒ Â∂Ò ÍÃÂΔ«ÁÈ
Ú≈Ë» √‡Ø ’Á≈ «‘≈Õ ‘π‰ ÍÃÓ≈‰» √øËΔ ÂØ∫ Ï≈¡Á «¬≈È
¡≈Í‰Δ ¡≈«Ê’Â≈ ˘ ◊ÂΔ Á∂‰ Ò¬Δ ¿πÂÍ≈ÁÈ ‘Ø
ÚË≈¿π‰ ¡Â∂ ÿº‡ ’ΔÓ ¿πμÍ Â∂Ò Ú∂⁄‰ Ò¬Δ Ó‹Ï»
˛Õ Â∂Ò ¿πÂÍ≈Á’ Á∂Ùª Á≈ √øÿ ˙Í∂’ ◊πº‡ÏøÁΔ ’≈È
‘≈Òª ˘ ’≈Ï» ’È ÂØ∫ Í»Δ Â∑ª ¡√ÓºÊ ˛Õ ˙Í∂’ Á∂
‹≈Δ ¡ø’«Û¡ª ¡Èπ√≈ Â∂Ò ’º„‰ ”Â∂ A@ ‚≈Ò ÍÃÂΔ
ÏÀÒ ÷⁄ ¡≈™Á≈ ˛Õ ¡øÂ ≈Ù‡Δ ÓπÁ≈ Îø‚ ÁΔ
«ÍØ‡ ¡Èπ√≈ ‹∂’ Â∂Ò ÁΔ¡ª ’ΔÓª «¬√ Â∑ª ‘Δ
«‘øÁΔ¡ª ‘È Âª ¡≈¿π‰ Ú≈Ò∂ Í≥‹≈ √≈Òª º’ √≈¿»ÁΔ
¡Ï ÁΔÚ≈ÒΔ¡≈ ‘Ø √’Á≈ ˛Õ »√ ÁΔ √«ÊÂΔ «¬√ÂØ∫ ÚΔ
ÍÂÒΔ ‘Ø √’ÁΔ ˛Õ ¡ÓΔ’≈ ˘ ‘π‰ ͺ¤ÓΔ ¬∂ÙΔ¡≈¬Δ
Â∂Ò ÁΔ ÒØÛ È‘ƒÕ ¿π√Á∂ ¡≈͉∂ ‹ıΔ∂ ¿π√ÁΔ¡ª
¡≈Í‰Δ¡ª ÒØÛª ÓπÂ≈«Ï’ Â∂Ò ÍÀÁ≈ ’ ‘∂ ‘ÈÕ
¡ÓΔ’≈ ”⁄ Â∂Ò ÁΔ Óø◊ È≈ ‘Ø‰Δ ÚΔ Â∂Ò ÁΔ¡ª «‚º◊
‘Δ¡ª ’ΔÓª Á≈ ’≈È Ï‰Á≈ ˛Õ «¬ø‹ Òº◊Á≈ ˛ «‹Ú∂∫
¡≈¿π‰ Ú≈Ò∂ ’≈ÎΔ √Ó∂∫ º’ Â∂Ò ÁΔ¡ª ’ΔÓª ”⁄ ¿π¤≈Ò
Á∂ ¡≈√≈ È‘ƒÕ
Â∂Ò ÁΔ¡ª ÿ‡ÁΔ¡ª ’ΔÓª Á≈ «√ºË≈ Î≈«¬Á≈ ÓøÁΔ
È≈Ò ‹»fi ‘∂ Ô»ÍΔ Á∂Ùª ¡Â∂ ¡ÓΔ’≈ ˘ ª ‘Ø «‘≈ ˛Õ
È≈Ò ‘Δ Â∂Ò Ï≈‘Ø∫ Óø◊Ú≈¿π‰ Ú≈Ò∂ Ì≈ Ú◊∂ Á∂Ùª ˘
ÚΔ ‘Ø «‘≈ ˛Õ ¡ÓΔ’≈ È∂ Â∂Ò ÁΔ¡ª ÿº‡ ’ΔÓª Á≈
«√ºË≈ Ò≈Ì ¡≈Ó ÷ÍÂ’≈ª ˘ «ÁºÂ≈ ˛ «‹√ ’≈È
¡ÓΔ’≈ Á∂ ¡≈Ó ÒØ’ª ÁΔ ÷ΔÁ Ù’ÂΔ «Úº⁄ Ú≈Ë≈ ‘Ø«¬¡≈
˛Õ «¬√Á∂ ¿πÒ‡ Ì≈ «Úº⁄ √’≈ ÁΔ ÈΔÂΔ Â∂Ò ÁΔ
’ΔÓ ¿πμ⁄Δ º÷’∂ ÚºË ÂØ∫ ÚºË ‡À’√ «¬’º·≈ ’È≈ ˛Õ
‹ÈÚΔ B@AF «Úº⁄ ’º⁄∂ Â∂Ò ÁΔ¡ª ’ΔÓª BG ‚≈Ò
ÍÃÂΔ ÏÀÒ ÂØ∫ ÚΔ ‘∂·ª ¡≈ ◊¬Δ¡ª √È, ‹πÒ≈¬Δ B@AD ÂØ∫
Ï≈¡Á ‹Á Â∂Ò ÁΔ¡ª ’ΔÓª F@% ÂØ∫ ÚΔ ‘∂·ª «‚º◊
◊¬Δ¡ª ‘È Âª √’≈ ÒØ’ª ˘ A@% º’ ≈‘ Á∂‰
Ò¬Δ ÚΔ «Â¡≈ È‘ƒ, «¬√ÂØ∫ «¬‘ ÍÃÂΔ ‘Ø «‘≈ ˛ «‹Ú∂∫
√≈‚Δ √≈Δ ≈Ù‡Δ ¡≈ÓÁÈ Á≈ √ØÓ≈ «√Î ÍÀ‡ØÒΔ¡Ó
ÍÁ≈ʪ ÂØ∫ ‘؉ Ú≈ÒΔ ¡≈ÓÁÈΔ ‘Δ ‘ØÚÕ∂ √’≈ ÚºÒ∫Ø
Â∂Ò ÁΔ¡ª «‚º◊Δ¡ª ’ΔÓª Á≈ Î≈«¬Á≈ ÷ÍÂ’≈ ˘
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

Á∂‰≈ «¬º’ ¤Ò≈Ú∂ ÓÂ≈ ‘Δ ˛Õ ‹∂’ ’∂∫Á ÁΔ √’≈
Â∂Ò ”Â∂ Ú≈-Ú≈ ¡À’√≈¬Δ‹ «‚¿»‡Δ È≈ ÚË≈¬∂ ¡Â∂
√»Ï≈ √’≈ª Ú≈-Ú≈ ÚÀ‡ È≈ ÚË≈¿π‰ ª ÍÀ‡ØÒ ¡Â∂
‚Δ˜Ò ÁΔ¡ª ’ΔÓª Ï‘π ÿ‡ √’ÁΔ¡ª ‘ÈÕ
√≈Ò B@AD-AE ÁΩ≈È ÍÀ‡ØÒΔ¡Ó ÍÁ≈ʪ ¿πμÍØ∫
√’≈ È∂ ’πºÒ IIAHD ’ØÛ ¡À’√≈¬Δ˜ «‚¿»‡Δ «¬’º·Δ
’ΔÂΔ √Δ, Ì≈ ’π º Ò ÷Í Á≈ HE% Â∂ Ò Ï≈‘Ø ∫
Óø◊Ú≈™Á≈ ˛Õ ÓΩ‹»Á≈ √≈Ò «Úº⁄ Ì≈ ÁΔ ÷Í D%
«ÓÒΔ¡È ÏÀÒ Âº’ ‹≈Ú∂◊ΔÕ «Í¤Ò∂ ¡√∂ ÁΩ≈È
¡øÂ≈Ù‡Δ Ï≈˜≈ «Úº⁄ Â∂Ò ÁΔ¡ª ÿ‡ÁΔ¡ª ’ΔÓª
’≈È √’≈ ÚºÒØ∫ ’¬Δ Ú≈ ¡À’√≈¬Δ˜ «‚¿»‡Δ «Úº⁄
Ú≈Ë≈ ’ΔÂ≈ ‹≈ ¸º’≈ ˛ ¡Â∂ √’≈ Ó≈⁄ B@AF º’
BE@@@ ’ØÛ ÚË∂∂ Ó≈ÒΔ¡≈ «¬’º·≈ ’∂◊ΔÕ ‹Á«’
Ó«‘ø◊≈¬Δ ¡Â∂ ÓøÁΔ ÁΔ Ó≈ fiºÒ ‘∂ ¡≈Ó ÒØ’ª Ò¬Δ
Â∂Ò ÁΔ¡ª Â’√ø◊ ’ΔÓª Ò≈◊» ‘Ø‰Δ¡ª ⁄≈‘ΔÁΔ¡ª
‘ÈÕ „Ø¡≈-„π¡≈¬Δ Á∂ ÷⁄ ÿ‡‰ È≈Ò ¡≈Ó ˜»Â
ÁΔ¡ª Ú√ª ÁΔ¡ª ’ΔÓª «Úº⁄ ’ÓΔ ¡≈Ú∂◊ΔÕ ¡≈Ó
ÒØ’ª ÁΔ ÷ΔÁ Ù’ÂΔ «Úº⁄ Ú≈Ë≈ ‘ØÚ∂◊≈Õ «¬√ È≈Ò
·ø„∂ Ï≈˜≈ ˘ ◊ÂΔ «ÓÒ∂◊ΔÕ «¬√ È≈Ò ¿πÂÍ≈ÁÈ
Ò≈◊ª «Úº⁄ ’ÓΔ, ¿πÁÔØ◊ ¡Â∂ ÚÍ≈ ÁΔ Â∂‹Δ Á∂
È≈Ò-È≈Ò π˜◊≈ Á∂ Ú√Δ«Ò¡ª «Úº⁄ ÚΔ «¬‹≈¯≈
‘ØÚ∂◊≈Õ ¡≈Ó ÒØ’ª ˘ Â∂Ò ÁΔ¡ª ÿ‡ÁΔ¡ª ’ΔÓª Á≈
Ò≈Ì È≈ Á∂‰≈ ÷ÍÂ’≈ª ÁΔ ¡øÈ∑Δ ´º‡ ˛Õ

’∂.’∂.Ô». Á∂ Áπ¡≈«¬¡≈
ÏÏ≈Á ‘Ø¬Δ ¯√Ò Á≈ Óπ¡≈Ú‹≈
÷∂ÂΔÏ≈ÛΔ «ÚÌ≈◊ ÚºÒØ∫ «˜Ò∑≈ Ù‘ΔÁ Ì◊ «√øÿ È◊
Á∂ «’√≈Ȫ ˘ Ó‡ª Á≈ È’ÒΔ ÏΔ‹ Á∂‰ ’≈È E@@ Á∂ ’ΔÏ
«’√≈È ÍÃÌ≈«Ú ‘ج∂Õ «‹√ «Úº⁄ A@@@ ¬∂’Û Á∂ ’ΔÏ ¯√Ò
ÏÏ≈Á ‘Ø ◊¬ΔÕ «’ÂΔ «’√≈È Ô»ÈΔ¡È ÁΔ ¡◊Ú≈¬Δ ‘∂·
⁄ºÒ∂ ÿØÒ Â«‘ ‚Δ.√Δ. Á¯Â Á≈ «ÿ≈˙ ’ΔÂ≈ «◊¡≈,
√Â≈ ‹≈Ó Á∂ È≈Ò-È≈Ò ÙÃØÓ‰Δ ¡’≈ÒΔ ÁÒ Á∂ ÈÚªÙ«‘ Á∂
«¬ø⁄≈‹ ‹ÈÀÒ «√øÿ Ú≈‘Á Á∂ Á¯Â Á≈ ÚΔ «ÿ≈˙ ’ΔÂ≈
«◊¡≈Õ √øÿÙ Á∂ ÁÏ≈¡ «‘ ÍÃ√≈ÙÈ È∂ AA@@@ π. ÍÃÂΔ
¬∂’Û Á∂ «‘√≈Ï È≈Ò A ’ØÛ EF Òº÷ πͬ∂ «’√≈Ȫ ˘ BH
‹ÈÚΔ ˘ «¬‘ ’Ó ‹≈Δ ’ «ÁºÂΔÕ √øÿÙ ÁΔ ¡◊Ú≈¬Δ
«’ÂΔ «’√≈È Ô»ÈΔ¡È Á∂ √π«øÁ «√øÿ ÏÀ∫√, ’πÒÁΔÍ «√øÿ,
≈‰≈ ≈Ó‹Δ Á≈√ ¡Â∂ ÏÒÚΔ «√øÿ ¡≈«Á È∂ ’ΔÂΔÕ
16

ÎÚΔ-B@AF

¡ºÂÚ≈Á ÏÈ≈Ó ¡ÓΔ’≈
≈‹ «ÚπºË √∂«Ë ‘πøÁΔ ˛, ¿π‘ ¡ºÂÚ≈Á È‘ƒ ‘πøÁΔÕ
¡ºÂÚ≈Á ÁØ «’√Ó Á≈ ‘πøÁ≈ ˛Õ √’≈Δ Â∂ ◊À-√’≈ΔÕ
√≈Ó≈‹Δ¡ª ÁΔ √ø√Ê≈ Ô».¡ÀÈ.˙. ÁΔ «¬‘ Ë≈È≈
’Á≈«⁄ Áπº√ ȑƒ «’ «¬‘ ◊À-√’≈Δ ‘Δ ‘πøÁ≈ ˛Õ
¡ºÂÚ≈Á Á∂ ’≈È : ¡ºÂÚ≈Á Á∂ Ï‘π √≈∂ ’≈È
‘ÈÕ «¬È∑ª «Úº⁄ ÍÃÓπº÷ ó «¬«Â‘≈√’, ≈‹ÈΔÂ’,
√Ó≈«‹’, ¡≈«Ê’ Â∂ Ë≈«Ó’ ’≈È ‘ÈÕ ÒØ’ ¡ºÂÚ≈Á
‹ª ‘«Ê¡≈ÏøÁ √øÿÙ Á≈ √Â≈ ¿πÁØ∫ ¡Í‰≈™Á∂ ‘È
‹ÁØ∫ ÙªÂÓ¬Δ „ø◊ È≈Ò «È¡ª ÍÃ≈Í ’È Á∂ √≈∂ √Â∂
ÏøÁ ‘Ø ‹ªÁ∂ ‘ÈÕ ≈‹ÈΔÂ’, ¡≈«Ê’, √Ó≈«‹’ Â∂
«¬«Â‘≈√’ ÂΩ ”Â∂ ÒØ’ª È≈Ò Ëº’≈ ’ΔÂ≈ ‹ªÁ≈ ˛Õ
¿π‘Ȫ ÁΔ ËÂΔ Â∂ ¡«Ë’≈ª ”Â∂ ‘ÓÒ≈ ’ΔÂ≈ ‹ªÁ≈ ˛
Â∂ ¿π‘Ȫ ˘ «¬‘ ωÁ∂ ¡«Ë’≈ Á∂‰ ÂØ∫ «¬È’≈ ’ΔÂ≈
‹ªÁ≈ ˛Õ ¡«‹‘Δ √«ÊÂΔ «Úº⁄ ‹ÁØ∫ ¡º◊∂ Úˉ Á∂ √≈∂
√Â∂ ÏøÁ ‘Ø ‹ªÁ∂ ‘È Âª ÒØ’ ¡≈Í‰Δ º«÷¡≈ Ò¬Δ Â∂
¡≈͉∂ «ÈÙ≈È∂ ˘ ¡º◊∂ ÚË≈¿π‰ Ò¬Δ ‘«Ê¡≈ ¸º’Á∂
‘ÈÕ ‘ ‘«Ê¡≈ÏøÁ √øÿÙ ¡ºÂÚ≈Á È‘ƒ ‘πøÁ≈ «‹Ú∂∫
‘≈’Ó ‹Ó≈ª ÍÃ⁄≈ ’ÁΔ¡ª ‘ÈÕ ‹∂’ ¡«‹‘≈ ‘πøÁ≈
ª ◊π» ◊Ø«ÏøÁ «√øÿ ÚºÒØ∫ Óπ◊Òª Á≈ Óπ’≈ÏÒ≈ ’È
Ò¬Δ ÷≈Ò√≈ ÎΩ‹ ÁΔ «√‹‰≈ ÚΔ ◊Ò ‘πøÁΔÕ ˆÁΔ
Ï≈«Ï¡ª ÚºÒ∫Ø ¡ø◊∂˜ Ï√ÂΔÚ≈ÁΔ¡ª «ıÒ≈¯ ‘«Ê¡≈ÏøÁ
ψ≈ÚÂ, Ì◊ «√øÿ ÁΔ ¥ªÂΔ’≈Δ Ò«‘ ÚΔ ¡ºÂÚ≈Á
Á∂ ‹πÓ∂ «Úº⁄ ¡≈™ÁΔÕ ¡ø◊∂˜ Ï√ÂΔÚ≈ÁΔ¡ª «ıÒ≈¯
¡≈«¬Ù ΔÍÏ«Ò’È ¡≈ÓΔ ÚºÒØ∫ ÏøÏ Ú√≈¿π‰≈
¡ºÂÚ≈Á È‘ƒÕ ¡≈«¬ÒÀ∫‚ Á∂ ÒØ’ª Á∂ ’ΩÓΔ Óπ’ÂΔ ÿØÒ
ÁΔ «√ı √ΔÕ ¡ÓΔ’≈ Â∂ ‘Ø √≈Ó≈‹Δ¡ª ÁΔ Ù«‘ ”Â∂
«¬˜≈«¬Ò ÚºÒØ∫ ÎÒ√ÂΔÈΔ¡ª ÁΔ √˜ÓΔÈ ˘ ‘ۺ͉
Á∂ ’Øfi∂ ÔÂȪ «ıÒ≈¯ ÎÒ√ÂΔÈΔ¡ª (‘ºÓ≈√) ÚºÒ∫Ø Ò«Û¡≈
‹≈ «‘≈ ÔπºË ¡ºÂÚ≈Á È‘ƒ √◊Ø∫ ÎÒ√ÂΔÈ Á∂ √ÚÀÓ≈‰
Â∂ ¡˜≈ÁΔ ÁΔ ÒÛ≈¬Δ ˛Õ «¬Ó≈ÈÁ≈Δ È≈Ò «¬‘ √Ófi‰
ÁΔ ‹» ˛ «’ «’‘Û∂ ‘≈Ò≈ ‘È «‹√ ’’∂ ¡ºÂÚ≈Á
ÍÀÁ≈ ‘πøÁ≈ ˛Õ ◊ΔÏΔ, Ìπº÷ÓΔ, ¡≈«Ê’ È≈ Ï≈ÏΔ,
Ï√ÂΔÚ≈Á, ÈÚ-Ï√ÂΔÚ≈Á, «¬º’ Á∂Ù ÚºÒØ∫ Á»√∂ Á∂Ù
”Â∂ ‘ÓÒ≈, ¡«‹‘∂ ’≈È ¡ºÂÚ≈Á ‹ª ‘«Ê¡≈ÏøÁ Ò«‘ª
Ò¬Δ ‹÷∂‹ ˜ÓΔÈ Óπ‘º¬Δ¡≈ ’Á∂ ‘ÈÕ ’πfi ÒØ’ ’«‘øÁ∂
‘È «’ Ë≈«Ó’ ’º‡ÛÂ≈ «¬√ Ò¬Δ ˜πøÓ∂Ú≈ ˛, Í «¬‘

ÓΩ‹»Á≈ ÁΩ «Úº⁄ ¡ºÂÚ≈Á Ï≈∂ ⁄⁄≈ ¡≈Ó Á∂÷Δ
‹≈ √’ÁΔ ˛Õ √≈Ó≈‹Δ ÓπÒ’ª ÷≈√ ’’∂ ¡ÓΔ’≈ ÚºÒØ∫
«¬√ «ıÒ≈¯ «¬º’ Óπ«‘øÓ ¤∂ÛΔ ‘جΔÕ Á∂Ù ÁπÈΔ¡≈ Á≈
’≈ÍØ∂‡ ͺ÷Δ ÓΔ‚Δ¡≈ ÷»Ï ÙØ-Ù≈Ï≈ Ó⁄≈ «‘≈ ˛Õ
ÓΔ‚Δ¡≈ ‘ ¤Ø‡Δ-Úº‚Δ ÿ‡È≈ ˘ ¡ºÂÚ≈Á È≈Ò ‹ØÛ’∂
Á∂÷ «‘≈ ˛Õ Í»∂ Óπ√«ÒÓ √ÓπÁ≈¬∂ ˘ ¡ºÂÚ≈ÁΔ ◊Á≈ȉ
ÁΔ¡ª √≈«‹Ùª ⁄Δ¡ª ‹≈ ‘Δ¡ª ‘ÈÕ ¡ÓΔ’≈ Á∂
≈Ù‡ÍÂΔ Á∂ ¿πÓΔÁÚ≈ ‚Ø¡ÈÒ ‡øÍ È∂ ª «¬ºÊØ∫ º’
’«‘ «ÁºÂ≈ «’ Óπ√ÒÓ≈Ȫ Á≈ Á≈ıÒ≈ ¡ÓΔ’≈ «Úº⁄
ÏøÁ ’ «ÁºÂ≈ ‹≈Ú∂Õ ÁπÈΔ¡≈ «Úº⁄ √Ê≈ÍÂΔ «ıÒ≈¯
¿πμ· ‘Δ «’√∂ ÚΔ ¡≈Ú≈˜ ˘ Á«‘ÙÂ◊Á ’«‘’∂
ÁÏ≈¿π‰ Á≈ ÔÂÈ ’ΔÂ≈ ‹≈ «‘≈ ˛Õ √≈Ó≈‹Δ ÓπÒ’
¡ÓΔ’≈ È∂ ‹Ó‘»Δ¡Â ÁΔ Ï‘≈ÒΔ, Â∂ ¡ºÂÚ≈Á Á∂ Ȫ
‘∂· «’√∂ ÚΔ ÓπÒ’ «Úº⁄ ÁıÒ¡øÁ≈‹Δ ’È, ÎΩ‹Δ ‘ÓÒ∂
’È Â∂ ÎΩ ‹ ª Ì∂ ‹ ‰ Á≈ Ò≈«¬√ø √ ÒÀ º « ÷¡≈ ˛Õ
‹Ó‘»Δ¡Â Á≈ ¡ÒøÏÁ≈, ‹Ó‘»Δ¡Â Á≈ ÿ≈‰ ’
«‘≈ ˛Õ √ø√≈ ⁄ΩË ÁΔ ’≈«¬ÓΔ Ò¬Δ ¡≈È∂-Ï‘≈È∂ ¡≈͉∂
‘ «ÚØËΔ ˘ «ÈÙ≈È≈ ω≈«¬¡≈ ‹≈ «‘≈ ˛Õ ’ΩÓΔ Â∂
«¬È’Ò≈ÏΔ Ò«‘ª ÚΔ ¡ÓΔ’≈ ÚºÒØ∫ ‹≈Δ ¡ºÂÚ≈ÁΔ
«Ò√‡ «Úº⁄ Ù≈ÓÒ ’ΔÂΔ¡ª ◊¬Δ¡ª ‘ÈÕ Ì≈ ¡øÁ
‹Ò, ‹ø◊Ò, ˜ÓΔÈ Ò¬Δ ÒÛ ‘∂ ¡≈«ÁÚ≈√Δ ÚΔ ¡ÓΔ’≈
Â∂ Ì≈ÂΔ ‘≈’Óª ÁΔ¡ª Șª «Úº⁄ ¡ºÂÚ≈ÁΔ ‘ÈÕ
’πÁ√Â≈È Ú’˜ Í≈‡Δ, ÎÒ√ÂΔÈ ÁΔ ¸‰Δ ‘جΔ
‘Ó≈√ ÁΔ √’≈, «ÒÏÈ≈È Á≈ «‘‹ÏπºÒ≈, ¿π√≈Ó≈ ÁΔ
¡Ò’≈«¬Á≈, Ï◊Á≈ÁΔ ÁΔ ¡≈¬Δ.¡À√.¡≈¬Δ. Â∂ ‘Ø Ï‘πÂ
√≈∂ Ë≈«Ó’ Â∂ ≈‹√Δ ◊πºÍ ¡ÓΔ’≈ ÁΔ ¡ºÂÚ≈ÁΔ
«Ò√‡ Á≈ «‘º √ ≈ ‘ÈÕ ’ÁΔ È∂ Í ≈Ò ÁΔ Ó≈˙Ú≈ÁΔ
’«Ó¿»«È√‡ Í≈‡Δ ÚΔ «¬√ «Ò√‡ «Úº⁄ Ù≈«ÓÒ √ΔÕ
‘π‰ √Ú≈Ò ¿πμ·Á≈ ˛ «’ ¡ºÂÚ≈Á ’Δ ˛? ’Δ ‘
‘«Ê¡≈ÏøÁ ÿØÒ ¡ºÂÚ≈Á ‘πøÁ≈ ˛? ‘ «¬º’ Á≈ «¬√˘
Á∂÷‰ Á≈ ȘΔ¡≈ ¡Òº◊-¡Òº◊ ˛Õ √‘Δ ¡ʪ «Úº⁄
«¬√Á≈ ÓÂÒÏ ˛ «’ “ÏÒÍ»Ú’, ‚≈’∂, ËÓ’≈’∂,
¡≈͉∂ ÒØ’ «ÚØËΔ «Ú⁄≈ «’√∂ ”Â∂ ·Ø√‰∂ Â∂ ¿πÈ∑ª ˘
Óøȉ Ò¬Δ Ó‹Ï» ’È≈ ‘Δ ¡ºÂÚ≈Á ˛”Õ «¬√˘ «¬√
Â∑ª ÚΔ «’‘≈ ‹≈ √’Á≈ ˛ «’ «‹‘ÛΔ «‘ø√≈ ÒØ’ª «ÚπºË
√∂Ë ’ΔÂΔ ‹ªÁΔ ˛ ¿π‘ ¡ºÂÚ≈Á ‘πøÁΔ ˛, «‹‘ÛΔ «‘ø√≈
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

17

ÎÚΔ-B@AF

ω≈¿π‰≈ Ùπ» ’ «ÁºÂ≈Õ ¿π√≈Ó≈ «ÏÈ Ò≈Á∂È ’Ø¬Δ ≈‹’Δ
Ù’ÂΔ È‘ƒ √ΔÕ ‹ÁØ∫ √ØÚΔ¡Â Ô»ÈΔ¡È ÚºÒØ∫ «¬È’Ò≈Ï
Á∂ Ȫ ‘∂· ¡Î◊≈«È√Â≈È ”Â∂ ‘ÓÒ≈ ’’∂ ’Ï‹≈ ’
«Ò¡≈ Â∂ ¡≈Í‰Δ ’·ÍπÂÒΔ √’≈ ω≈ Ò¬Δ Âª
¡ÓΔ’≈ È∂ √ØÚΔ¡Â Ô»ÈΔ¡È Á∂ «ıÒ≈¯ Ò≈«ÁÈ ˘
¿πÌ≈«¡≈Õ «¬‘ ÁØ Ó‘ªÙ’ÂΔ¡ª Á∂ Ì∂Û «Úº⁄ ¿πμÌ«¡≈
‘Ø«¬¡≈ «¬√Ò≈ÓΔ ¡≈◊» √ΔÕ «‹‘Û≈ Ï≈¡Á «Úº⁄ √≈¿»ÁΔ
¡Ï ˘ ¡ÓΔ’Δ ¡º‚∂ Ú‹Ø∫ Ú‰ Á≈ «ÚØË ’È
Òº◊ «Í¡≈Õ ¿π√È∂ ¡≈Í‰Δ¡ª ¡ºÂÚ≈ÁΔ ’≈Ú≈¬Δ¡ª
≈‘ƒ ¡ÓΔ’≈ ˘ ‘Δ ¸‰ΩÂΔ Á∂‰Δ Ùπ» ’ «ÁºÂΔÕ ¡ÓΔ’≈
È∂ ¿π√˘ ÁπÈΔ¡ª Á≈ √Ì ÂØ∫ Úº‚≈ ¡ºÂÚ≈ÁΔ ◊Á≈È
«ÁºÂ≈ Â∂ ¿π√˘ ÎÛÈ Á∂ Ȫ ‘∂· ¡Î◊≈«È√Â≈È ˘ ‚ØÈ
‘Ó«Ò¡ª Â∂ ÏøϪ ≈‘ƒ ÓÒÏ∂ Á≈ „∂ ω≈ «ÁºÂ≈Õ ¡≈͉Δ
ÎΩ‹ Ì∂‹ ’∂ ¡Î◊≈«È√Â≈È ”Â∂ ’Ï‹≈ ’’∂ «ÚÁ∂Ù ÏÀ·∂
‘≈«ÓÁ ’‹¬Δ ÁΔ ’·ÍπÂÒΔ √’≈ ω≈ «ÁºÂΔÕ
¿π√≈Ó≈ «ÏÈ Ò≈«ÁÈ, ¡ÓΔ’≈ ͺ÷Δ Í≈«’√Â≈È Á∂
¡Àχ≈Ï≈Á «Úº⁄ ÏÀ·≈ «‘≈Õ «‹√˘ Ï≈¡Á «Úº⁄ «√ºËΔ
’≈Ú≈¬Δ ’’∂ ÓÚ≈ «ÁºÂ≈ Â∂ ¿π√ÁΔ Ò≈Ù √ÓπøÁ «Úº⁄
√πº‡ «ÁºÂΔÕ Í≈«’√Â≈È ˘ Áº√∂ «ÏȪ ‘ÓÒ≈ ’È≈
Á≈Á≈«◊Δ È‘ƒ ª ‘Ø ’Δ ˛?
¡ÓΔ’≈ Á≈ Á»√≈ «ÈÙ≈È≈ «¬≈’ Ï«‰¡≈Õ
Í«‘Òª «¬‘ Ω Ò ≈ Í≈«¬¡≈ «◊¡≈ «’ «¬≈’ ’Ø Ò
√≈«¬‰’ ‘«Ê¡≈ ‘ÈÕ ‹ÁØ∫ «¬≈’ È∂ Ô».¡ÀÈ.˙. ÁΔ
‡ΔÓ ˘ ÂÒ≈ÙΔ Á∂‰≈ ÓøÈ «Ò¡≈ ª ¡ÓΔ’≈ È∂ ‡ΔÓ ÁΔ
«ÍØ‡ ¡≈¿π‰ ÂØ∫ Í«‘Òª ‘Δ «¬≈’ ”Â∂ ‘ÓÒ≈ ’ «ÁºÂ≈Õ
«¬≈’ ˘ ÂÏ≈‘ ’ «ÁºÂ≈ Â∂ ¿πμÊØ∫ Á∂ ≈Ù‡ÍÂΔ √ºÁ≈Ó
‘π√ÀÈ Â∂ ¿π√Á∂ Ú˜Δª ˘ Ϊ√Δ ”Â∂ Ò‡’≈ «ÁºÂ≈Õ «¬√
√≈∂ ÿ‡È≈¥Ó ÂØ∫ Ï≈¡Á «‹√ ’’∂ ¡ÓΔ’≈ È∂ «¬≈’
”Â∂ ‘ÓÒ≈ ’ΔÂ≈, ¿π‘ √≈«¬‰’ ‘«Ê¡≈ «’Â∂ È‘ƒ
«ÓÒ∂Õ ¡ÓΔ’Δ √≈Ó≈‹ ˘ «Î ÚΔ «’√∂ È∂ ’‡«‘∂ «Úº⁄
÷Û≈ È‘ƒ ’ΔÂ≈Õ √Ú≈Ò √≈«¬‰’ ‘«Ê¡≈ª Á≈ È‘ƒ
√Δ √◊Ø∫ «¬≈’ Á∂ Â∂Ò ÷»‘ª ”Â∂ ’Ï‹≈ ’È≈ √ΔÕ √ºÁ≈Ó
‘π√ÀÈ ‹Ø ¡ÓΔ’Δ ÈΔÂΔ¡ª Á≈ «ÚØË ’Á≈ √Δ Â∂ Â∂Ò
Á≈ ÚÍ≈ ‚≈Ò «Úº⁄ ’È ÂØ∫ «¬È’≈Δ √Δ, ¿π√˘
√Ï’ «√÷≈¿π‰ Á≈ √ΔÕ ‹∂’ «¬≈’ Á∂ ÒØ’ ¡ÓΔ’Δ
Ë≈ÛÚΔ¡ª Á≈ Ï‘≈ÁΔ È≈Ò Óπ’≈ÏÒ≈ È≈ ’Á∂, ¿π√Á≈
ºÊ È≈ Ø’Á∂ ª ¡◊Ò≈ «ÈÙ≈È≈ ¿πμÂΔ ’ØΔ¡≈ Â∂
«¬≈È ‘؉∂ √ÈÕ ¡≈¬Δ.¡À√.¡≈¬Δ. «‹√˘ Á«‘ÙÂ◊Á

Áπº√ ȑƒ ˛Õ «¬‘ ˜» ’«‘ √’Á∂ ‘ª «’ Ë≈«Ó’
’º‡ÛÂ≈ ÚΔ «¬√ Ò¬Δ „π’Ú∂∫ ‘≈Ò≈ ÍÀÁ≈ ’ÁΔ ˛Õ
«¬‘ ¬∂È≈ √Ë≈È È‘ƒ «’ ’Ø¬Δ ÚΔ «Ú¡’ÂΔ «√Î
Ë≈«Ó’ ÍëÚÂΔ ’’∂ «¬º’ÁÓ ‘«Ê¡≈ ¸º’ ’∂ ÒÛÈ
Ò¬Δ ‹ª ¡≈ÂÓÿ≈ÂΔ ÏøÏ Ï‰È Ò¬Δ «Â¡≈ ‘Ø ‹≈Ú∂Õ
‹ÁØ∫ √Ê≈«Í ≈‹ ÍÃÏøË ÚºÒØ∫ ÒØ’ª Á∂ ‘º’ ÍÃ≈Í ’È
Á∂ √≈∂ √Â∂ ÏøÁ ‘Ø ‹ªÁ∂ ‘È Âª ‘Δ ¿π‘ «¬√ Â∑ª Á∂
’ÁÓ ¿π·≈™Á∂ ‘ÈÕ
◊ÒØÏÒ ¡ºÂÚ≈Á Â∂ ¡ÓΔ’≈ : AIGB ÁΔ¡ª
¿πÒø«Í’ ÷∂‚ª «Úº⁄ ÎÒ√ÂΔÈΔ ◊πºÍ ÚºÒØ∫ «¬˜≈¬ΔÒ
Á∂ «÷‚≈Δ¡ª ˘ ¡◊Ú≈ ’’∂ Ó≈È ÂØ∫ Ï≈¡Á ¡ÓΔ’≈
Á∂ ÙÏÁ’ØÙ «Úº⁄ ¡øÂ≈Ù‡Δ ¡ºÂÚ≈Á Â∂ ’≈™‡
¡ºÂÚ≈Á Á∂ ÙÏÁ ⁄⁄≈ Á≈ «ÚÙ≈ ω ◊¬∂ √ÈÕ Ï‘πÂ
√≈∂ ◊À-√’≈Δ ◊πÍ
º ª È∂ ¡≈͉∂ Ó√«Ò¡ª ÚºÒ «Ë¡≈È
«÷º⁄‰ Ò¬Δ ‹‘≈˜ ¡◊Ú≈, ¡≈ÂÓÿ≈ÂΔ ÏøϪ ¡≈«Á
ÂΔ«’¡ª ˘ ¡Í‰≈«¬¡≈Õ Í«‘ÒΔ √ø√≈ ‹ø◊ ÂØ∫ Ï≈¡Á
»√ «Úº⁄ Ó‘≈È ÒÀ«ÈÈ ÁΔ ¡◊Ú≈¬Δ ‘∂· ÁπÈΔ¡ª Á∂
Í«‘Ò∂ ÍÃØÒ∂Â≈Δ «¬È’Ò≈Ï Á≈ ‹ÈÓ ‘Ø«¬¡≈Õ «¬√ ÈÚ∂∫
«’√Ó Á∂ ÚÂ≈∂ È∂ Áº Ï ∂ - ’π ⁄ Ò∂ ÒØ ’ ª ÁΔ¡ª
Ï√ÂΔÚ≈ÁΔ¡ª «ıÒ≈¯ ⁄ºÒ ‘Δ¡ª Ò«‘ª ˘ ÏÒ
Ï÷«Ù¡≈Õ AIC@ «Úº⁄ ÁπÈΔ¡ª «Úº⁄ ÓøÁÚ≈Û≈ ¡≈ «◊¡≈Õ
√≈Ó≈‹Δ¡ª È∂ «¬√ ÓøÁÚ≈Û∂ «Úº⁄Ø∫ «È’Ò‰ Ò¬Δ √ø√≈
ÁΔ ÓπÛ-Úø‚ ’È Ò¬Δ ÁπÈΔ¡ª Á∂ Á∂Ùª ˘ Á»√Δ √ø√≈
‹ø◊ AIDA-DE «Úº⁄ ˺’ «ÁºÂ≈Õ «¬√∂ √Ó∂∫ ÁΩ≈È «ÏÇ∂È
Â∂ Îª√ ÁΔ¡ª Ï√ÂΔ¡ª ÁΔ¡ª ’ΩÓΔ Ò«‘ª È∂ ‹Ø ÎÛ
«Ò¡≈Õ ⁄ΔÈ È∂ ’≈. Ó≈˙ ‹∂ Âπø◊ ÁΔ ¡◊Ú≈¬Δ ‘∂· AIDI
˘ ⁄ΔÈ «Úº⁄ «¬È’Ò≈Ï ’ «ÁºÂ≈Õ «¬√ √ø√≈ ÔπºË
«Úº⁄ «ÏÇ∂È, Îª√, ‹ÓÈ Â∂ √ØÚΔ¡Â Ô»ÈΔ¡È Á≈
’≈ÎΔ Èπ’√≈È ‘Ø«¬¡≈Õ ¡ÓΔ’≈ «¬√ «Úº⁄Ø∫ Â’Û≈ ‘Ø’∂
«È’«Ò¡≈ Â∂ ÁπÈΔ¡ª ÁΔ «¬º’Ø-«¬º’ Ù’ÂΔ Ú‹Ø∫ Í∂Ù
¡≈¿π‰ Òº◊≈Õ Á»√∂ Í≈√∂ √‡≈«ÒÈ ÁΔ ÓΩ «Íº¤Ø∫ √ØÚΔ¡Â
Ô»ÈΔ¡È √Ó≈«‹’ √≈Ó≈‹ «Úº⁄ ÂÏÁΔÒ ‘Ø «◊¡≈ Â∂
‘ΩˇΔ-‘ΩˇΔ ’’∂ «÷ø‚ «◊¡≈Õ √ØÚΔ¡Â Ô»ÈΔ¡È Á∂ «÷ø‚‰
È≈Ò ¡ÓΔ’≈ ˘ ¸‰ΩÂΔ Á∂‰ Ú≈Ò≈ ’Ø¬Δ È‘ƒ «‘≈ Â∂
«¬√ Â∑ª «¬º’ ËπºÚΔ √ø√≈ ÁΔ Ùπ»¡≈ ‘جΔÕ ‘π‰
¡ÓΔ’≈ ’ØÒ ‹ø◊ Ò≈¿π‰ Á≈ ’Ø¬Δ ·Ø√ ’≈È È≈ ‘؉
’’∂ ¿π√È∂ ¡ºÂÚ≈Á Á∂ ¡Ó» È≈‘∂ ˘ Ï‘≈È≈ ω≈’∂
¡≈Í‰Δ ˜≈ ¡Èπ√≈ È≈ ⁄ºÒ‰ Ú≈Ò∂ ÓπÒ’ª ˘ «ÈÙ≈È≈
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

18

ÎÚΔ-B@AF

Á¡√Ò B@@H ”⁄ ¡ÓΔ’≈ ÂØ∫ Ùπ» ‘ج∂ ¡≈«Ê’
ÓøÁÚ≈Û∂ È∂ √≈∂ √ø√≈ ˘ ¡≈Í‰Δ ÒÍ∂‡ «Úº⁄ ÒÀ «Ò¡≈ ˛Õ
ÿº‡-ÚºË √≈∂ ÓπÒ’ «¬√ ÂØ∫ ÍÃÌ≈«Ú ‘ج∂ ‘ÈÕ «Ú’√Â
√≈Ó≈‹Δ ÓπÒ’ ¡≈͉∂ ÓøÁÚ≈Û∂ Á≈ Ì≈ Á»√∂ ÓπÒ’ª ”Â∂
ÒºÁ‰≈ ⁄≈‘πøÁ∂ ‘ÈÕ ¿π‘ √≈Ó≈‹Δ «ÁÙ≈-«ÈÁ∂ÙÂ
ÈΔÂΔ¡ª ˘ Ò≈◊» ’È Ò¬Δ ÁÏ≈¡ ÚË≈ ‘∂ ‘ÈÕ «‹√
’’∂ ¡«Ú’√ Á∂Ùª Á∂ È≈◊«’ª ÁΔ¡ª √‘»Òª,
√Ï«√‚Δ¡ª, ÈΩ’Δ¡ª ÿ‡ÁΔ¡ª ‹≈ ‘Δ¡ª ‘ÈÕ «¬Èª
ÓπÒ’ª Á∂ ÒØ’ª «Úº⁄ Ï∂⁄È
À Δ ÚËÁΔ ‹≈ ‘Δ ˛Õ Í«‘Òª
¡Ï ÓπÒ’ª «Úº⁄ «Î Ô»Í Á∂ «Í¤Û∂ ÓπÒ’ª «Úº⁄ ‹È¿πÌ≈ Á∂÷‰ ˘ «ÓÒ∂ ‘ÈÕ ¡ÓΔ’≈ ͺ÷Δ Â≈È≈Ù≈‘ª «ÚπË
º
ÚΔ Ïˆ≈Úª ¿πμ· ‘Δ¡ª ‘ÈÕ √≈Ó≈‹Δ¬∂ «¬√˘ ¡ºÂÚ≈Á
‹ª «¬√Ò≈«Ó’ ¡ºÂÚ≈Á Ú‹Ø∫ Í∂Ù ’’∂ ÷Â≈ «Á÷≈ ‘∂
‘ÈÕ Í √≈˘ √Ófi ÒÀ‰≈ ⁄≈‘ΔÁ≈ ˛ «’ ¡º‹ ÷Â≈
«¬√Ò≈«Ó’ ¡ºÂÚ≈Á ÂØ∫ È‘ƒ √◊Ø∫ ¡ÓΔ’≈ Á∂ ≈‹’Δ
¡ºÂÚ≈Á Â∂ √≈Ó≈‹Δ «ÈÁ∂Ù ÈΔÂΔ¡ª ÂØ∫ ˛Õ
‹ÁØ∫ º’ ÁπÈΔ¡ª «Úº⁄ Ìπº÷ÓΔ, ◊ΔÏΔ, Ï∂’≈Δ Â∂
¡≈«Ê’ Í≈Û≈ ÚËÁ≈ ‹≈Ú∂◊≈, ¿πÁØ∫ º’ ÒØ’ ‘«Ê¡≈
¸º’Á∂ «‘‰◊∂Õ ‹ÁØ∫ ‘«Ê¡≈ ÒØ’ª ˘ È≈Ò ÒÀ ’∂ ÒØ’ª
Ò¬Δ √’≈ª «ÚπºË ¸º’∂ ‹≈‰◊∂ ª «¬È’Ò≈Ï ˘ ‹ÈÓ
Á∂‰◊∂Õ ‹ÁØ∫ ‘«Ê¡≈ ÒØ’ª È≈ÒØ∫ ‡πº‡’∂ ¸º’∂ ‹≈‰◊∂ ª
√≈«Ê’ «√º‡∂ È‘ƒ ’º„ √’‰◊∂Õ

√ø◊·È ’«‘øÁ∂ ‘È, «¬‘ «¬≈’ Á∂ ‘ÓÒ∂ ÂØ∫ Ï≈¡Á ‘Δ
‘Ø∫Á «Úº⁄ ¡≈¬Δ, «¬√ «Úº⁄ √ºÁ≈Ó ‘π√ÀÈ ÁΔ ÎΩ‹ Á∂ Ï‘πÂ
√≈∂ ÒØ’ Ù≈ÓÒ ‘ج∂Õ «Î ’Δ ¡ºÂÚ≈ÁΔ ¡≈¬Δ.¡À√.¡≈¬Δ.
Ú≈Ò∂ ‘È ‹ª ¡ÓΔ’Δ?
«¬√∂ Â∑ª ÒΔÏΔ¡≈¬Δ ÒØ’ª Á∂ ‹Ó‘»Δ ‘º’ª Á∂ Ȫ
‘∂· ¡ÓΔ’≈, Îª√, ÏÂ≈ÈΔ¡≈ Â∂ «¬‡ÒΔ Á∂ È≈‡Ø
ÓπÒ’ª È∂ «ÒÏΔ¡≈ ”Â∂ ÏøÏ≈Δ Ùπ» ’ «ÁºÂΔÕ «ÒÏΔ¡≈
ÁΔ ¡øÁ»ÈΔ ÒÛ≈¬Δ «’√∂ ÚΔ Â∑ª ’ΩÓªÂΔ ÙªÂΔ Ò¬Δ
÷Â≈ È‘ƒ √ΔÕ «ÒÏΔ¡≈ Á∂ ÒØ’ª ˘ ◊ºÁ≈ÎΔ √’≈
ÁΔ¡ª ÈΔÂΔ¡ª «ıÒ≈¯ ÒÛÈ Á≈ Í»≈ ‘º’ ‘À Í ¡ÓΔ’≈
˘ «¬‘ ¡«Ë’≈ «’√ È∂ «ÁºÂ≈ «’ ¿π‘ ¿πμÊ∂ ‹≈ ’∂ ÏøÏ≈Δ
’’∂ ¿πμÊØ∫ Á∂ ≈Ù‡ÍÂΔ ˘ ÓÚ≈ Á∂Ú∂ Â∂ ÒØ’ª ˘ ¡≈͉∂
‘≈Ò ”Â∂ ¤º‚ Á∂Ú∂Õ ¡√Ò «Úº⁄ √Ì ˘ ÍÂ≈ ‘À «’ ‹ÈÒ
◊ºÁ≈ÎΔ ‘Ó∂Ù≈ ¡ÓΔ’Δ ÈΔÂΔ¡ª Á≈ ’º‡Û «ÚØËΔ «‘≈
˛Õ «‹√ ’≈È ¿π‘ ¡ÓΔ’≈ ÁΔ¡ª ¡º÷ª «Úº⁄ Û’Á≈
√ΔÕ ¡ÓΔ’≈, «ÒÏΔ¡≈ ¡øÁ ¡≈͉∂ ͺ÷Δ √’≈ Á∂÷‰Δ
⁄≈‘πøÁ≈ √ΔÕ «’™«’ «ÒÏΔ¡≈ ÁπÈΔ¡ª Á≈ AFÚª Úº‚≈
Â∂Ò ¿πÂÍ≈Á’ Á∂Ù ˛Õ «¬√ Á∂ ’πºÒ Â∂Ò Á≈ HE% Ô»Í
˘ «ÈÔ≈ ‘πøÁ≈ ˛Õ ¡ÓΔ’≈ ÁΔ ¡º÷ ¿π√Á∂ Â∂Ò ”Â∂ √ΔÕ
Í»≈ «Ó‚Ò ¬Δ√‡ ‹ø◊ Á≈ ÓÀÁ≈È Ï«‰¡≈ ‘Ø«¬¡≈ ˛Õ
«¬√∂ Â∑ª √ΔΔ¡≈ «Úº⁄ ¡√Á √’≈ ˘ ‘‡≈¿π‰ Ò¬Δ
Í»≈ ‹Ø Ò≈«¬¡≈ ‘Ø«¬¡≈Õ

˜ÓΔÈ ÍÃ≈ÍÂΔ √øÿÙ ’Ó∂‡Δ ÚºÒØ∫ ◊π¡≈≈ (√ø◊») «Ú÷∂ ’≈ÈÎø√
◊¬Δ¡ªÕ «‹√ Á∂ ÎÒ√»Í ’≈ÈÎø√ «Úº⁄ ‘Êج∂ ÂØ∫ «¬Ò≈Ú≈
⁄Ω∫Á≈, Ï≈·ª, Ó≈‰’Ó≈‹≈, Ïπ‹, Òª◊ÛΔ¡≈, ÏÚÌΩ≈,
È≈Δ’∂, ≈ÛÚª, ÓØ‘Ø ≈‰≈, ÷≈ÈÍπ, √ÚÍπ, ÓÂØ¬Δ ¡Â∂
√∂«‘’∂ ¡≈«Á «Í≥‚ª ÂØ∫ Úº‚Δ «◊‰ÂΔ «Úº⁄ ÒØ’ Ù≈ÓÒ ‘جÕ∂
’≈ÈÎø√ «Úº⁄ ¡≈¬∂ ÒØ’ª ˘ √øÏØËÈ ’Á∂ ‘ج∂ ÏπÒ≈«¡ª
È∂ ˜ÓΔÈ ÁΔ ’≈‰Δ Úø‚ «ıÒ≈¯, Í≥⁄≈«¬ÂΔ ˜ÓΔȪ «Úº⁄Ø∫
ÂΔ‹∂ «‘º√∂ ˘ ͺ’∂ ÂΩ ”Â∂ Á«Òª «Úº⁄ Úø‚‰ Â∂ Ï≈’Δ
˜ÓΔÈ ¤Ø‡∂ «’√≈Ȫ ˘ ÿº‡ ∂‡ ”Â∂ Á∂‰ Ò¬Δ, ÒØÛÚøÁª ˘
A@-A@ ÓÒ∂ Á∂ ÍÒ≈‡ Áπ¡≈¿π‰ Ò¬Δ, ÓÈ∂◊≈ Á≈ ’øÓ
√‘Δ ÂΔ’∂ È≈Ò ⁄ÒÚ≈¿π‰ Ò¬Δ ¡≈͉∂ √øÿÙ ˘ ‹ºÊÏ
∂ Á
ø
’’∂ ‘Ø «Âº÷≈ ’È Á≈ √ºÁ≈ «ÁºÂ≈ «◊¡≈Õ «¬√ ’≈ÈÎø√
˘ ˜ÓΔÈ ÍÃ≈ÍÂΔ √øÿÙ ’Ó∂‡Δ Á∂ ¡≈◊» Óπ’∂Ù ÓÒΩÁ,
ÍÓ‹Δ ’Ω, ◊πÍÃΔ ◊π¡≈≈, ◊π‹ø‡ «√øÿ ÎΩ‹Δ, √π‹È
«√øÿ fiÈ∂ÛΔ ¡≈«Á È∂ √øÏË
Ø È ’ΔÂ≈Õ

«Í¤Ò∂ √≈Ò ÓÒ∂’؇Ò≈ «‘√ΔÒ Á∂ «Í≥‚ ◊π¡≈≈
«Ú÷∂ ˜ÓΔÈ ÍÃ≈ÍÂΔ √øÿÙ ’Ó∂‡Δ Á∂ fiø‚∂ ‘∂· Í≥⁄≈«¬ÂΔ
˜ÓΔÈ «Úº⁄∫Ø Á«Òª ÁΔ ÂΔ‹∂ «‘º√∂ Ú≈ÒΔ ˜ÓΔÈ ˘ ÒÀ‰
Á≈ ÿØÒ ⁄º«Ò¡≈ √ΔÕ Ï∂Ù’
º «¬√ ÿØÒ «Úº⁄ ‹ºÊÏ
∂ Á
ø Δ ÁΔ
«‹ºÂ ‘Ø¬Δ √Δ Í «¬Ò≈’∂ «Úº⁄ «¬’ºÒ≈ «Í≥‚ ‘؉ ’≈È
Ì«Úº÷ «Úº⁄ «‹ºÂ ˘ Ï’≈ º÷‰ Ò¬Δ ‹ºÊÏ
∂ Á
ø Δ Á≈
«Ú√Ê≈ ’È≈ ˜»Δ √ΔÕ «¬√ Ò¬Δ ˜ÓΔÈ ÍÃ≈ÍÂΔ √øÿÙ
’Ó∂‡Δ ÚºÒ∫Ø «¬Ò≈’∂ «Úº⁄ «Ú√Ê≈ ’È ¡Â∂ «Í≥‚ fiπ‚
ø ª
ÁΔ ¿π√≈Δ ’È Ò¬Δ «¬Ò≈’∂ «Úº⁄ ’≈ÈÎø√ ’È Á≈
ÎÀ√Ò≈ ‘Ø«¬¡≈Õ ’≈ÈÎø√ Ò¬Δ «Í≥‚ ◊π¡≈≈ ÁΔ ‘Δ ⁄؉
‘Ø¬Δ «’™«’ ¿πμÊ∂ √øÿÙ «‹º«Â¡≈ ÚΔ «◊¡≈ √Δ ¡Â∂
«¬Ò≈’∂ «Úº⁄ «¬√Á≈ ÍÃÌ≈Ú ÚΔ √ΔÕ «¬√ Ò¬Δ C ÎÚΔ
Á≈ «ÁÈ ’≈ÈÎø√ Ò¬Δ Â«‘ ’’∂ «¬Ò≈’∂ «Úº⁄ ÍØ√‡
Ò≈¬∂ ◊¬∂, «Í≥‚ª «Úº⁄ ÓΔ«‡ø◊ª, ÀÒΔ¡ª ’Ú≈¬Δ¡ª
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

19

ÎÚΔ-B@AF

√π¡≈Ò-√øÚ≈Á/ÁÒ‹Δ ¡ÓΔ

¡‰‘ج∂ Ò∂÷’ ÁΔ ÍÒ∂·Δ ¡Â∂ ¡≈ıΔ «⁄º·Δ
’È≈ Ï‘∞ Ó∞Ù’Ò ‘Ø «◊¡≈ ‘À
ÓÈ∞μ÷ ÁΔ ’ΔÓ ¿∞√ ÁΔ ¯ΩΔ Í¤≈‰ ¡Â∂ ¯ΩΔ
√ßÌ≈ÚÈ≈ Âμ’ Ó«‘Á±Á ’ «ÁμÂΔ ◊¬Δ ‘À «¬μ’ Ú؇,
«¬μ’ «‘ßÁ√≈ ‹ª ’Ø¬Δ Ï∂‹≈È ÙÀ¡ ÓÈ∞μ÷ 鱧 √Ø⁄Ú≈È Ú‹Ø∫
«⁄«ڡ≈ ‘Δ È‘Δ∫ «◊¡≈ Â≈«¡ª ÁΔ Ë±Û È≈Ò «√‹Δ
‹Ò≈Ò Ú≈ÒΔ ÙÀ¡ («¬‘ ∞fi≈È) ‘ ÷∂Â «Úμ⁄ Í√«¡≈
‘Ø«¬¡≈ ‘À, ¡«Ë¡ÀÈ ÂØ∫ ◊ÒΔ¡ª-’±«⁄¡ª Âμ’ ¡Â∂
«√¡≈√ ÂØ∫ ÓÈ-«‹¿∞‰ Á∂ ‘ ÍÒ Âμ’
ÓÀ∫ «¬√ Â∑ª ÁΔ «⁄μ·Δ Í«‘ÒΔ Ú≈ «Ò÷ «‘≈ ‘ª
ÍÒ∂·Δ ¡≈ıΔ «⁄μ·Δ ‹∂ ’Ø¬Δ ◊μÒ √≈¯ È≈ ‘Ø¬Δ Âª
Ó∞¡≈¯ ’ Á∂‰≈
Ù≈«¬Á ÓÀ∫ Á∞ÈΔ¡ª 鱧 √Ófi‰ «Úμ⁄ √Á≈ ˆÒÂΔ
’ΔÂΔ ‘À «Í¡≈, ÍΔÛ, «˜ßÁ◊Δ ¡Â∂ ÓΩÂ È±ß √Ófi‰ «Úμ⁄
’Ø¬Δ ’≈‘Ò È‘Δ∫ Í ÓÀ∫ √Á≈ ‹ÒÁΔ «Úμ⁄ √ª «˜ßÁ◊Δ
Ù∞± ’È ÁΔ Ï∂’≈Δ Ï‘∞ √≈∂ ÒØ’ª 鱧 «˜ßÁ◊Δ √≈Í
Òμ◊ÁΔ ‘À Ó∂≈ ‹ÈÓ Ó≈± ‘≈Á√≈ ‘À ÓÀ∫ ¡≈͉∂ Ï⁄ÍÈ
Á∂ «¬’Ò≈Í∂ ÂØ∫ ’Á∂ ÷«‘Û≈ È‘Δ∫ ¤∞‚≈ √«’¡≈ Ï∂’ÁΔ
¡Â∂ Ï∂∞ıΔ Á≈ «Ù’≈ Ïμ⁄≈ Ó∂∂ ¡ß◊-√ß◊ «‘ßÁ≈ ‘À
ÓÀ∫ «¬√ Ú∂Ò∂ √؈Ú≈ È‘Δ∫ ‘ª ÓÀ∫ ¿∞Á≈√ È‘Δ∫ ‘ª
ÓÀ∫ √μ÷‰≈ ‘ª «ÏÒ’∞Ò ı≈ÒΔ, ¡≈͉∂-¡≈Í ÂØ∫ Ï∂ıÏ
«¬‘Ø Á∞μ÷ ‘À «¬√∂ ’≈È ÓÀ∫ «ÚÁ≈ ‘∞ßÁ≈ ‘ª
ÒØ’ ÓÀ鱧 ‚ÍØ’ ’≈ Á∂ √’Á∂ ‘È Ó∂∂ ‹≈‰ ÂØ∫
Ï≈¡Á ÓÀ鱧 ı∞Á◊˜ ‹ª Ó±ı ’≈ «ÁμÂ≈ ‹≈ √’Á≈ ‘À
ÓÀ鱧 «¬√ ◊μÒ ÁΔ ’Ø¬Δ ÍÚ≈‘ È‘Δ∫ «’ ’Ø¬Δ ÓÀ鱧 Ï≈¡Á
«Úμ⁄ ’Δ ’«‘ßÁ≈ ‘À ÓÀ∫ ÓΩ ÂØ∫ Ï≈¡Á ÁΔ¡ª ’‘≈‰Δ¡ª,
̱ª ‹ª ±‘ª «Úμ⁄ Ô’ΔÈ È‘Δ∫ ’Á≈ ÓÀ˘ «¬μ’Ø Ô’ΔÈ
‘À ÓÀ˘ ÌØ√≈ ‘À «’ ÓÀ∫ Â≈«¡ª Á≈ √¯ ’ √’Á≈ ‘ª
¡Â∂ Á∞ÈΔ¡ª Á∂ Ì∂ ÎØÒ √’Á≈ ‘ª
‹∂ «¬√ «⁄μ·Δ Á∂ Í≈·’ Ú‹Ø∫ Â∞√Δ∫ ’∞fi ’ √’Á∂ ‘Ø
ª Ó∂≈ √μÂ Ó‘Δ«È¡ª Á≈ Ú˜Δ¯≈ Ï’≈«¬¡≈ ‘À «¬‘
’Ó «¬μ’ Òμ÷ √μÂ ‘˜≈ ωÁΔ ‘À «’Í≈ ’’∂ «¬‘
’Ó Ó∂∂ Í«Ú≈ 鱧 «ÁÚ≈ Á∂‰≈ ÓÀ∫ ≈Ó ‹Δ Á≈ Â’ΔÏÈ
⁄≈ÒΔ ‘˜≈ ∞Í«¬¡≈ Á∂‰≈ ‘À ¿∞È∑ª È∂ «¬‘ ’Ó ’Á∂
Ú≈Í√ È‘Δ∫ Óß◊Δ «’Í≈ ’’∂ ¿∞È∑ª Á≈ ¿∞Ë≈ Ú≈Í√
’ Á∂‰≈

ı∞Á’∞ÙΔ ÂØ∫ Í«‘Òª «Ò÷Δ Ø«‘ Ú∂Ó∞Ò≈ ÁΔ «⁄μ·Δ ÓΩ‹±Á≈
ÁΩ Á∂ √؈Ú≈ ı≈√∂ ÁΔ Â√ÁΔ’ ’ÁΔ ‘À¢ «¬‘ Ó≈¡È∂ È‘Δ∫
μ÷Á≈ «’ «⁄μ·Δ «Ò÷‰ Ú≈Ò∂ È≈Ò Â∞‘≈‚≈ ’Δ «ÙÂ≈ √Δ¢ Â∞
‹≈‰ Ú≈Ò∂ È≈Ò «ÙÂ≈ ÂÀ¡ ’È Á≈ ’ßÓ «¬‘ «⁄μ·Δ ’ÁΔ ‘À¢
«¬‘ Ó≈¡È∂ μ÷Á≈ ‘À «’ «⁄μ·Δ «Ò÷‰ Ú≈Ò∂ È≈Ò Â∞‘≈‚≈ ’Δ
«ÙÂ≈ ‘À¢ «¬√ «⁄μ·Δ «Úμ⁄ «ÁÒˆΔΔ, ÚÀ≈◊ ¡Â∂ Ø‘ Á≈ ‹Ó∑ª‹ØÛ
◊∞ß«È¡≈ «Í¡≈ ‘À¢ «¬‘ «⁄μ·Δ «¬μ’Ø Ú∂Ò∂ ¡ßÁÓ∞÷Δ ¡Â∂ Ï≈‘Ó∞÷Δ
‘À¢ «¬‘ ’≈ÂÒ≈È≈ Ó≈‘ΩÒ «Úμ⁄ √∞¯«È¡ª √Ó∂ «‹¿∞‰ ÁΔ ’ΔÓÂ
«Ï¡≈È ’ÁΔ ‘À¢ Ø«‘ È∂ «¬‘ «⁄μ·Δ «’√∂ 鱧 Ó∞ı≈ÂÏ È‘Δ∫
’ΔÂΔ ¡Â∂ “‹À ÌΔÓ” «Ò÷‰ ÂØ∫ Ï≈¡Á ¡≈͉≈ È≈Ó È‘Δ∫
«Ò«÷¡≈¢ ÓΩ‹±Á≈ ÁΩ «Úμ⁄ ÷∞μÒ∑«ÁÒΔ, ÷∞μÒ∑ȘΔ, Ï≈ÏΔ,
«¬È√≈¯ ¡Â∂ √Ó≈«‹’ «¬È√≈¯ Á∂ √∞¯È∂ Á∂÷‰ Ú≈Ò≈ ‘ ‹Δ¡
ÁØ ÊªÚª ¿∞μÂ∂ È≈Ó «Ò÷ ’∂ «¬‘ «⁄μ·Δ ÍÛ∑ √’Á≈ ‘À¢ ¡≈͉≈
È≈Ó Ù∞± «Úμ⁄ «Ò÷ ÒÚØ Âª «¬‘ «⁄μ·Δ Â∞‘≈‚∂ √Ó’≈ÒΔ È∂
Â∞‘≈鱧 «Ò÷Δ ‘À¢ ¡≈͉≈ È≈Ó ¡≈ı «Úμ⁄ «Ò÷ ÒÚØ Âª
√Ó’≈ÒΔ¡ª Á∂ È≈Ó «Ò÷Δ «¬‘ Â∞‘≈‚Δ ¡≈ıΔ «⁄μ·Δ ‘À¢ «¬‘
ÓÙ’ ’È Ú≈ÒΔ ‘À¢
““........ Â∞‘≈‚∂ «¬‘ ı ÍÛ∑‰ Âμ’ ÓÀ∫ «ÚÁ≈ ‘Ø
⁄∞μ«’¡≈ ‘ØÚª◊≈ Ó∂∂ È≈Ò È≈≈˜ È‘Δ∫ ‘؉≈ ÓÀ∫ ‹≈‰Á≈
‘ª «’ Â∞‘≈‚∂ «Úμ⁄Ø∫ ’¬Δ¡ª È∂ Ó∂≈ Ï‘∞ «÷¡≈Ò μ«÷¡≈
‘À ÓÀ∫ ¿∞È∑ª Á∂ «Í¡≈ ¡Â∂ «Ú‘≈ 鱧 Ì∞Ò≈ È‘Δ∫ √’Á≈
ÓÀ鱧 «’√∂ È≈Ò ’Ø¬Δ «Ù’≈«¬Â È‘Δ∫ Ó∂Δ¡ª ¡≈͉∂¡≈Í È≈Ò √Á≈ √Óμ«√¡≈Úª ‘Δ¡ª ‘È Ó∂Δ ±‘ ¡Â∂
Ï∞μ «Ú⁄Ò≈ fi∂Û≈ Ò◊≈Â≈ ÚËÁ≈ ‹≈ÍÁ≈ ‘À ÓÀ∫ Ï∂√∞ ‘Ø
«◊¡≈ ‘ª ÓÀ∫ √Á≈ Ò∂÷’ ωÈ≈ ⁄≈‘∞ßÁ≈ √Δ ’≈Ò √Δ◊È
Úª◊ «Ú«◊¡≈È Á≈ Ò∂÷’ ıÀ, Ó∂∂ «‘μ√∂ «¬‘ «⁄μ·Δ
«Ò÷‰≈ ¡≈«¬¡≈ ‘À
ÓÀ∫ «Ú«◊¡≈È, Â≈«¡ª ¡Â∂ ’∞ÁÂ È±ß «Í¡≈ ’ΔÂ≈
‘À ÓÀ∫ ’∞Á È≈Ò «È÷∂Û≈ ’ ⁄∞μ’∂ ¡≈Ú≈Ó È±ß «Í¡≈
’ΔÂ≈ ‘À Ó∂≈ «Í¡≈ ’∞Á ¡Â∂ ¡≈Ú≈Ó Á∂ «È÷∂Û∂ ÂØ∫
¡‰‹≈‰ «‘≈ ‘À √≈‚∂ ¡«‘√≈√ «’√∂ ‘Ø Á∂ ‘ß„≈¬∂ ‘ج∂
‘È √≈‚≈ «Í¡≈ Ó√ȱ¬Δ ‘À √≈‚Δ¡ª ÓÈΩª «’√∂ Á∂
ß◊ «Úμ⁄ ß◊Δ¡ª ‘È √≈‚Δ ÓΩ«Ò’Â≈ 鱧 Ó√ȱ¬Δ ’Ò≈
≈‘Δ∫ Ó≈ÈÂ≈ «ÓÒÁΔ ‘À ·∂√ Á∂ ¡«‘√≈√ ÂØ∫ Ï⁄ ’∂ «Í¡≈
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

20

ÎÚΔ-B@AF

Ó∂≈ √√’≈ √≈Á◊Δ È≈Ò ⁄∞μÍ⁄≈Í ’ Á∂‰≈ «¬‘Ø
√Ófi‰≈ «’ ÓÀ∫ ‘∞‰∂ ¡≈«¬¡≈ ¡Â∂ «◊¡≈ Ó∂∂ Ò¬Δ ¡μÊ±
È≈ Ú‘≈¿∞‰≈ ÓÀ∫ «˜ßÁ◊Δ ÁΔ Êª ÓΩ È≈Ò √’±È «Úμ⁄ ‘ª
““Í¤≈«Ú¡ª ÂØ∫ Â≈«¡ª Âμ’ ””
¿∞Ó≈ ¡ßÈ≈ ÓÀ∫ «¬‘ ’ßÓ Â∞‘≈‚∂ ’Ó∂ «Úμ⁄ ’ΔÂ≈,
«¬√ Ò¬Δ Ó∞¡≈¯Δ Óß◊Á≈ ‘À
ÓÀ∫ ¡≈͉∂ ¡ßÏ∂‚’ √‡±‚À∫‡ ¡À√Ø√Δ¬∂ÙÈ Á∂ Í«Ú≈
鱧 «È≈Ù ’È Ò¬Δ Ó∞¡≈¯Δ Óß◊Á≈ ‘À
¡≈ıΔ Ú≈,
‹À ÌΔÓ
ÓÀ∫ ’∞fi √ÓΔ √Âª «Ò÷‰Δ¡ª Ì∞μÒ «◊¡≈ ÓÀ∫
¡≈͉≈ ’ÂÒ ¡≈Í ’ΔÂ≈ ‘À ¡Â∂ «¬√ Ò¬Δ ’Ø¬Δ ‘Ø
«˜ßÓ∂Ú≈ È‘Δ∫ ‘À
ÓÀ鱧 «’√∂ È∂ ’∞fi ’«‘ ‹ª ’ ’∂ ¡«‹‘≈ ’È Ò¬Δ
È‘Δ∫ ¿∞’√≈«¬¡≈
«¬‘ Ó∂≈ ¡≈͉≈ ¯À√Ò≈ ‘À ¡Â∂ «¬√ Ò¬Δ √≈Δ
«˜ßÓ∂Ú≈Δ Ó∂Δ ‘À
Ó∂∂ ‹≈‰ ÂØ∫ Ï≈¡Á Ó∂∂ ÁØ√ª ¡Â∂ Á∞ÙÓ‰ª ȱß
Í∂Ù≈È È≈ ’È≈Õ
...............
«¬√ «⁄μ·Δ 鱧 Ú≈-Ú≈ ÍÛ∑È≈ ⁄≈‘ΔÁ≈ ‘À «’¿∞∫«’ «¬μ’
√Ó’≈ÒΔ ÁΔ ¡≈͉∂ Ï∂È≈Ó √Ó’≈ÒΔ¡ª 鱧 «Ò÷Δ ¡≈ıΔ «⁄μ·Δ ‘À¢
«¬‘ ÓΩ‹±Á≈ ÁΩ ÁΔ ¡ß«ÂÓ «⁄μ·Δ È‘Δ∫ ‘À¢ «¬‘ Ø«‘ ÁΔ Í«‘ÒΔ
«⁄μ·Δ È‘Δ∫ ‘À¢ ¿∞√ È∂ ¡·≈ª Á√ßÏ B@AE 鱧 ¡≈Í‰Δ Ô±ÈΔÚ«√‡Δ
Á∂ ¿∞Í-’∞ÒÍÂΔ È±ß «¬μ’ «⁄μ·Δ «Ò÷Δ √Δ¢ ¿∞‘ ÚΔ ÍÛ∑ÈΔ Ï‰ÁΔ ‘À
«’¿∞∫«’ ÁØÚª «⁄μ·Δ¡ª «Úμ⁄ Ï‘∞ ’∞fi √ªfi≈ ‘À ‹Ø Ø«‘ ÁΔ ÓΩÂ
¡Â∂ «˜ßÁ◊Δ È±ß «¬μ’ ÒÛΔ «Úμ⁄ ÏßÈ∑Á≈ ‘À¢

‡ßÍ È±ß Â∞μ¤ ‘؉ Á≈ ¡«‘√≈√ ‘ØÚ◊
∂ ≈ Â∞‘≈‚Δ «√Á’«ÁÒΔ
鱧 «Ë¡≈È «Úμ⁄ μ÷Á∂ ‘ج∂ ÓÀ∫ ¡≈Í ‹Δ 鱧 ÁØ «È◊∞‰∂ «‹‘∂
√∞fi≈¡ Á∂‰≈ ⁄≈‘∞ßÁ≈ ‘ª
A. Á≈ıÒ∂ Ú∂Ò∂ ‘ Á«Ò «Ú«Á¡≈ÊΔ È±ß Á√ ◊≈Ó
√Ø‚Δ¡Ó ¡Ω’√≈«¬‚ «ÁμÂ≈ ‹≈Ú∂ «¬‘ ‘Á≈«¬Â «ÁμÂΔ
‹≈Ú∂ «’ ‹∂ ¿∞È∑ª Á≈ ¡ßÏ∂‚’ ÍÛ∑È È±ß «⁄μ ’∂ ª
√Ø‚Δ¡Ó ¡Ω’√≈«¬‚ ÷≈ ÒÀ‰
B. ¡≈͉∂ ‘Ø√‡Òª Á∂ Ó‘≈È Ú≈‚Ȫ 鱧 ’«‘ ’∂
‘ Á«Ò «Ú«Á¡≈ÊΔ Á∂ ’Ó∂ «Úμ⁄ ÈØ¬Δ¡ª μ√Δ¡ª
Ó∞‘μ¬Δ¡≈ ’Ú≈¬Δ¡ª ‹≈‰
¡√Δ∫ ÷Ø ‹ ≈ÊΔ (ÍΔ.¡À μ ⁄.‚Δ. ’ ‘∂
«Ú«Á¡≈ÊΔ) «¬√ ÍÛ≈¡ ÂØ∫ Òßÿ ⁄∞μ’∂ ‘ª ¡Â∂ Á«ÒÂ
«Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª ÁΔ √ÚÀÓ≈‰ Ó∞«‘ßÓ Á∂ √◊Ó ’≈’∞ßÈ
‘ª ÓßÁ∂ Ì≈◊Δ∫ «¬È∑ª ‘≈Ò≈ª «Úμ⁄Ø∫ Ï≈‘ «È’Ò‰ Á≈
’Ø¬Δ ≈‘ ÷∞μÒ∑≈ È‘Δ∫ ‹≈ÍÁ≈ Ó‘≈≈‹ ‹Δ, «¬√ ’ ’∂ ÓÀ∫
¡≈Í È±ß Ï∂ÈÂΔ ’Á≈ ‘≈∫ «’ Ó∂∂ Ú◊∂ «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª
Ú≈√Â∂ Ô±Ê∂È∂‹Δ¡≈ («‘Ó ÁΔ ÓΩÂ) Ò¬Δ ÒØÛΔ∫ÁΔ¡ª
√‘±Òª Á≈ ÏßÁØÏ√ ’ΔÂ≈ ‹≈Ú∂ ÓÀ∫ «¬√ Ô±ÈΔÚ«√‡Δ
¡Â∂ ¡≈Í ‹Δ 鱧 √Á≈ ÿ∞μ◊ Ú√‰ ÁΔ¡ª ÙπÌ’≈ÓÈ≈Úª
«ÁßÁ≈ ‘ª
ËßÈÚ≈Á √Ó∂Â
¡≈Í ‹Δ Á≈ Ù∞μÌ«⁄ßÂ’
Ø«‘Â Ú∂Ó∞Ò≈
.................................
«¬√ ÂØ∫ Ï≈¡Á Ø«‘ ÁΔ ÓΩ ı∞Á’∞ÙΔ ÁΔ Êª ’ÂÒ Ú‹Ø∫
¿∞ÿÛ ¡≈¿∞∫ÁΔ ‘À¢ «¬‘ «⁄μ·Δ¡ª ¡Á≈Òª «Úμ⁄ ’≈ÂÒª ÁΔ
«ÈÙ≈ÈÁ∂‘Δ ’È «Úμ⁄ È≈’≈ÓÔ≈Ï ‘Ø √’ÁΔ¡ª ‘È¢ Ø«‘ √Ó≈«‹’
¡Â∂ «√¡≈√Δ ÒÛ≈¬Δ Á≈ √◊Ó ’≈’∞ßÈ √Δ¢ ¿∞‘ «¬√∂ ÒÛ≈¬Δ Á∂
√≈ÊΔ¡ª È±ß Í«Ú≈ Ú‹Ø∫ Ó∞÷≈ÂÏ ‘∞ßÁ≈ ‘À ¡Â∂ ¿∞È∑ª 鱧 «È≈Ù ’È
Ò¬Δ «÷Ó≈ Á≈ ‹≈⁄’ ‘∞ßÁ≈ ‘À¢ «¬‘ ¿∞√ ÁΔ «√¡≈√Δ «⁄μ·Δ ‘À ‹Ø
«√¡≈√Δ «ÍÛ «Úμ⁄ ‘Δ ÍÛ∑Δ ¡Â∂ √ÓfiΔ ‹≈‰Δ ‘À¢ ¡‰‘ج∂ Ò∂÷’ ÁΔ
¡≈ıΔ «⁄μ·Δ ¿∞√ ÁΔ Ò≈Ù È≈Ò ¯È≈‘ È‘Δ∫ ‘Ø‰Δ¢ «¬‘ Ú≈-Ú≈
ÍÛ∑Δ ‹≈‰Δ ‘À¢ ’Á∂ Í≈·’ Ú‹Ø∫ ¡Â∂ ’Á∂ Ò∂÷’ Ú‹Ø∫¢ «¬√ ȱß
«Ò÷‰≈ √∞÷≈Ò≈ È‘Δ∫ ‘À ¡Â∂ «¬√ 鱧 ÍÛ∑È≈ ÚΔ √∞÷≈Ò≈ È‘Δ∫ ‘À¢
Ï∂Ùμ’ “·∂√ Á∂ ¡«‘√≈√ ÂØ∫ Ï⁄ ’∂ «Í¡≈ ’È≈ Ï‘∞ Ó∞Ù’Ò ‘Ø
«◊¡≈ ‘À” Í «¬√ È≈Ò «˜ßÁ◊Δ ¡Â∂ «Í¡≈ ÁΔ ¡«‘ÓΔ¡Â ÚË
◊¬Δ ‘À¢ Ø«‘ Á∂ È≈Ó ¿∞μÂ∂ ¿∞μ«·¡≈ Ø‘ Ó∞Ù’Ò ‘≈Ò≈ «Úμ⁄
◊≈«¬¡≈ «˜ßÁ◊Δ ¡Â∂ «Í¡≈ Á≈ ◊Δ ‘Δ Âª ‘À¢ ◊º⁄ Ì ¡≈¿∞‰
È≈Ò «¬‘ ◊Δ ◊≈¿∞‰≈ Ò≈˜ÓΔ ‘Ø ‹ªÁ≈ ‘À¢

√«Â’≈ÔØ◊ ¿∞Í’∞ÒÍÂΔ √≈«‘Ï,
Ô±ÈΔÚ«√‡Δ ¡≈¯ ‘ÀÁ≈Ï≈Á
«ÚÙ≈ : Á«Ò Ó∞Ù’Òª Á≈ ‘μÒ
ÙzΔ Ó≈È ‹Δ,
ÓÀ∫ Â∞‘≈‚Δ «¬√ Íμ÷Ø∫ «ÁÒ ÷ØÒ∑ ’∂ ÙÒ≈ÿ≈ ’Á≈
‘ª «’ Â∞√Δ∫ Ï‘∞ «ÁzÛÂ≈ È≈Ò Á«Ò «Ú«Á¡≈ÊΔ ÁΔ
√ÚÀÓ≈‰ Ú≈ÒΔ Ó∞«‘ßÓ È±ß «Ë¡≈È◊Ø⁄≈ √Ó«fi¡≈ ‘À
Á«Òª «ıÒ≈¯ ¡ÍÓ≈È‹È’ «‡μÍ‰Δ ’È Ú≈Ò∂ ¡«÷Ò
Ì≈ÂΔ¡≈ «Ú«Á¡≈ÊΔ ÍzΔÙÁ Á∂ ¡≈◊± ÂØ∫ Í∞줫◊μ¤ ’È≈
Â∞‘≈‚≈ «¬«Â‘≈√’ ¡Â∂ «Ó√≈ÒΔ ’ßÓ ‘À ÈÂΔ‹∂ Ú‹Ø∫ Íß‹
«Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª 鱧 ‘ÀÁ≈Ï≈Á Ô±ÈΔÚ«√‡Δ Á∂ √Ó≈‹ «Úμ⁄Ø∫
¤∂’ «ÁμÂ≈ «◊¡≈ ‘À Â∞‘≈‚Δ ’≈◊∞˜≈Δ √≈‘Ó‰∂ ‚ΩÈÒ‚
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

21

ÎÚΔ-B@AF

’≈Ò∂ «ÁȪ Á≈ ÚË «‘≈ πfi≈È
˛ «‹√ «Úº⁄ ¡Ôπº«Ë¡≈ «Úº⁄ ≈Ó ÓøÁ ω≈¿π‰ Á∂ Ó√Ò∂
”Â∂ ÏØÒ«Á¡ª ¿π√È∂ «’‘≈ «’, ““¡øÁÒ
Ø È «ÚØËΔ Í≈‡Δ¡ª
Á∂ «ıÒ≈¯ ’ΔÂ≈ ‹ªÁ≈ ˛, ‘π‰ ª ÓØÁΔ Ï≈¬Δ ’Δ √’≈
˛ ¡Ï «’¡≈ «Î’Õ”” «¬√ «Ï¡≈È Á∂ Ó≈«¬È ¿π√ √Ó∂∫ ‘Ø
ÚΔ ÚË ‹ªÁ∂ ‘È ‹ÁØ∫ Ó»ÒÚ≈ÁΔ Â≈’ª B@AF Á∂ ¡≈«÷
º’ ≈Ó ÓøÁ ω≈¿π‰ Á≈ Á≈¡Ú≈ ’ ‘Δ¡ª ‘È ¡Â∂
«¬√ ’øÓ Ò¬Δ «¬º‡ª-ͺÊ ‹Ó∑ª ’ ‘Δ¡ª ‘ÈÕ
«‹Ú∂∫-«‹Ú∂∫ «¬‘ Ï«‘√ ¡º◊∂ ÚË ‘Δ ˛, «¬√Á∂
ͺ÷ ¡Â∂ «ÚØË «Úº⁄ ÚΔ ’Â≈ÏøÁΔ ‘Ø‰Δ Ùπ» ‘Ø ◊¬Δ ˛Õ
«¬‘ ’Â≈ÏøÁΔ «¬«Â‘≈√, ’Ò≈, «Ú«◊¡≈È, ÍÃ∂Ó«Ú¡≈‘, ÷≈‰-ÍΔ‰ ¡≈«Á ‘ ÷∂Â «Úº⁄ ‘Ø ‘Δ ˛Õ
‹ÁØ∫ ÂΔ‹∂ Á‹∂ ÁΔ¡ª ◊øÁΔ¡ª «¯ÒÓª «Úº⁄ ’øÓ ’È
Ú≈Ò∂ «‹øÁ ⁄Ω‘≈È ˘ Í»È∂ «¯ÒÓ «¬ø√‡Δ«⁄¿»‡ Á≈ Óπ÷Δ
Ò≈«¬¡≈ «◊¡≈ ª «¬√Á∂ «ıÒ≈¯ ¿πμÊØ∫ Á∂ «Ú«Á¡≈ÊΔ
√Û’ª ”Â∂ ¡≈ ◊¬∂Õ ‹ÁØ∫ √øÿΔ «Ú⁄≈’ √πÁÙÈ ≈˙ ˘
«¬«Â‘≈√ Á≈ Ó»ø‘ Óπ‘ªÁ≈ «Ú◊≈ÛÈ Ò¬Δ Íπ≈ÂÂÚ
«ÚÌ≈◊ Á≈ Óπ÷Δ Ò≈«¬¡≈ «◊¡≈ ª Ø«ÓÒ≈ Ê≈Í, ‚Δ.‚Δ.
’Ø√ªÌΔ Ú◊∂ ÓøÈ∂ ÍÃÓÈ
ø ∂ «¬«Â‘≈√’≈ «¬√Á∂ «ÚØË «Úº⁄
¡≈¬∂Õ «¬º’ Í≈√∂ ◊¿»-Ó≈√ ÁΔ fi»·Δ ¡ÎÚ≈‘ ’≈È
«¬÷Ò≈’ ÁΔ ÓΩ ‘Ø¬Δ ¡Â∂ Á»‹∂ Í≈√∂ ÓπÒ’ Á∂ ’¬Δ «‘º«√¡ª
«Úº⁄ ÏΔÎ ÎÀ√‡ΔÚÒ ¡≈ÔØ«‹Â ’ΔÂ∂ ◊¬∂Õ «¬√ Â∑ª
’Â≈ÏøÁΔ √ͺه ‘πÁ
ø Δ ‹≈ ‘Δ ˛Õ «¬√ ’Â≈ÏøÁΔ Á∂
’≈È «‘ø√’ ÈÂΔ‹∂ ÚΔ √≈‘Ó‰∂ ¡≈¿π‰ Òº◊∂ ‘ÈÕ «‹√
’≈È È«øÁ ÁÏØÒ’, ◊Ø«ÏøÁ ÍÈ√≈∂ ¡Â∂ ÍÃ.Ø ¡ÀÓ.¡ÀÓ.
’πÒÏ◊Δ Ú◊∂ ¡◊ª‘ÚË» Ò∂÷’ª ˘ ¯≈ÙΔÚ≈ÁΔ ‡Ø«Ò¡ª
ÚºÒ∫Ø ’ÂÒ ’ΔÂ≈ «◊¡≈Õ «¬√ ÚÂ≈∂ ˘ ÒÀ ’∂ ÓπÒ’
«Ú⁄ ÎÀÒ ‘Δ ¡√«‘‰ÙΔÒÂ≈ Á∂ «ıÒ≈¯ «‹ºÊ∂ Ï‘π √≈∂
Ò∂÷’ª È∂ ¡≈͉∂ ¡ÀÚ≈‚ Ú≈Í√ ’ΔÂ∂ ¿πμÂ∂ ’πfi «¯ÒÓΔ
‘√ÂΔ¡ª È∂ ÚΔ «¬√Á∂ «ıÒ≈¯ ÍÃÂΔ«’«¡≈ «ÁºÂΔÕ «¬È∑ª
Íë√ºËΔ «¯ÒÓΔ ‘√ÂΔ¡ª Á∂ «Ï¡≈Ȫ Á∂ «ıÒ≈¯ √øÿΔ
‡ØÒ∂ ¿πÈ∑ª Á≈ ÿ „≈‘π‰ º’ ◊¬∂Õ
’πfi «ÁÈ Í«‘Òª ˛Á≈Ï≈Á Ô»ÈΔÚ«√‡Δ Á∂
÷Ø‹≈ÊΔ Ø«‘ Ú∂ÓπÒ≈ ÁΔ ¡≈͉∂ ‘Ø√‡Ò «Úº⁄ ’ΔÂΔ
ıπÁ’πÙΔ ˘ ÚΔ «¬√∂ ÒÛΔ Ú‹Ø∫ Á∂÷‰≈ ⁄≈‘ΔÁ≈ ˛Õ «¬√
ıπ Á ’π Ù Δ Ò¬Δ «‹º Ê ∂ Ó» Ò Ú≈ÁΔ¡ª Á≈ Á«Òª Íà  Δ
Ó˘Ú≈ÁΔ Úº¬Δ¡≈ «˜øÓ∂Ú≈ ˛ ¿πμÊ∂ ÓΩ‹»Á≈ ÁΩ «Úº⁄

√≈‚∂ ÓπÒ’ «Úº⁄ ¡º‹’ºÒ∑ «¬º’ Ï«‘√ ⁄ºÒ ‘Δ ˛Õ
«¬√ Ï«‘√ Á≈ ’∂∫Á Ì≈Ú∂∫ Óπ‘≈ÒΔ «Úº⁄ ÈÚª Ï«‰¡≈
¡øÂ≈Ù‡Δ ¬∂¡ÍØ‡ Á≈ È≈Ó’È ˛Õ Í «¬√ Ï«‘√
Á∂ ’Ò≈Ú∂ «Úº⁄ Í»≈ ÓπÒ’ ˛Õ «¬‘ Ï«‘√ ¡’≈Á«Ó’
¡Á≈«¡ª, ‡Δ.ÚΔ. ⁄ÀÈÒª ÂØ∫ «È’Ò ’∂ √≈‚Δ¡ª √ºÊª
«Úº⁄ ÏÀ·∂ ¡≈Ó ÒØ’ª º’ Í‘πø⁄ ⁄ºπ’Δ ˛Õ Ï«‘√ Á≈ ÓπºÁ≈
Í≥‹≈Ï ¡Â∂ ‘«¡≈‰ ÁΔ √’≈ ÚºÒØ∫ √ªfi∂ »Í «Úº⁄
ω≈«¬¡≈ «◊¡≈ Óπ‘≈ÒΔ ¡øÂ≈Ù‡Δ ¬∂¡ÍØ‡ ˛Õ
«‹√Á≈ È≈Ó Í≥‹≈Ï √’≈ Ù‘ΔÁ Ì◊ «√øÿ Á∂ È≈Ó
”Â∂ º÷‰≈ ⁄≈‘øπÁΔ ˛ Â∂ ‘«¡≈‰≈ √’≈ Óø◊Ò √ÀÈ
(¡≈.¡À√.¡À√. Á≈ ‘«¡≈‰≈ Á≈ √≈Ï’≈ Óπ÷Δ) Á∂ È≈Ó
”Â∂ º÷‰≈ ⁄≈‘øπÁΔ ˛Õ «¬√ Ï«‘√ ’∂ÚÒ ÁØ «Ú¡’ÂΔ¡ª
ÁΔ Á≈¡Ú∂Á≈Δ ˘ ÒÀ ’∂ È‘ƒ ÏÒ«’ ÁØ «Ú⁄≈Ë≈≈Úª
Á≈ ‡’≈¡ ˛Õ «¬º’ Í≈√∂ Ì◊ «√øÿ ÁΔ ¿π‘ «Ú⁄≈Ë≈≈
‹Ø «‘øÁπ√Â≈È ÁΔ Ï‘π«◊‰ÂΔ ˘ ¡º‹ Á∂ √ø’‡ Ì∂ ÁΩ
«Úº⁄Ø∫ ’º„ ’∂ Ì«Úº÷ ÚºÒ «Ò‹≈‰≈ ⁄≈‘πøÁΔ ˛ Â∂ Á»‹∂ Í≈√∂
Óø◊Ò √ÀÈ ÁΔ ¿π‘ «Ú⁄≈Ë≈≈ ‹Ø ≈Ó ≈‹ Á∂ Ȫ ”Â∂
√≈˘ ‘˜≈ª √≈Ò «Íº¤∂ ˺’ Á∂‰≈ ⁄≈‘πøÁΔ ˛Õ ÚÀ√∂ «¬√
Ï«‘√ «Úº⁄ «¬º’ Èπ’Â≈ «¬‘ ÚΔ ˛ «’ Ì◊ «√øÿ Á∂
È≈Ó ÁΔ Ú’≈Ò ’È Ú≈ÒΔ Í≥‹≈Ï ÁΔ ¡’≈ÒΔ-Ì≈‹Í≈
√’≈ «‹‘ÛΔ ¡≈͉≈ ÒØ’-«ÚØËΔ «⁄‘≈ √ͺه ’
¸º’Δ ˛, «√Î ÒØ’ª «Úº⁄ Ì◊ «√øÿ Á∂ È≈«¬’ÂÚ Á∂
ÍÃÌ≈Ú ’≈È Ïª‚ Á∂ ÂΩ ”Â∂ ¿π√Á≈ È≈Ó Ú ‘Δ ˛Õ
«¬‘ Ï«‘√ ¡Òº◊-¡Òº◊ Èπ’«Â¡ª ”Â∂ Í»∂ ÓπÒ’
«Úº⁄ ¡º◊∂ ÚË ‘Δ ˛ Í Óπº÷ Èπ’Â≈ «¬‘ ˛ «’ ‹ÁØ∫
¯≈ÙΔÚ≈ÁΔ Â≈’ª √ºÂ≈ ”Â∂ ’≈Ï‹ ‘Ø ‹≈‰ ª «¬√Á∂
’Δ «√º‡∂ «È’Ò‰◊∂? ™fi ª ¯≈ÙΔÚ≈Á √ºÂ≈ «Úº⁄ ‘ØÚ∂
Ì≈Ú∂∫ È≈ «¬‘ Ò◊≈Â≈ ¡≈͉≈ ÎÀÒ≈¡ ’Á≈ «‘øÁ≈
˛Õ Í ‹ÁØ ∫ √º  ≈ «¬√Á∂ ‘º Ê ‘Ø Ú ∂ ª «¬√ÁΔ¡ª
Á≈¡Ú∂Á≈Δ¡ª Á≈ ÿ∂≈ ÚΔ «ÚÙ≈Ò ‘Ø ‹ªÁ≈ ˛Õ «¬‘Δ
’≈È ˛ «’ ‹ÁØ∫ ÂØ∫ ’∂∫Á Á∂ «Úº⁄ ÓØÁΔ √’≈ √ºÂ≈
Úº⁄ ¡≈¬Δ ˛ ¿πÁØ∫ ÂØ∫ Ò◊≈Â≈ ¡Ôπº«Ë¡≈ Á≈ ≈Ó ÓøÁ,
ÒÚ-«‹‘≈Á, ÿ-Ú≈Í√Δ Ú◊∂ ÓπºÁ∂ ’∂∫ÁΔ ÓπºÁ∂ ωÁ∂
‹≈ ‘∂ ‘ÈÕ ¯≈ÙΔÚ≈ÁΔ Â≈’ª «’√ ’Á √ºÂ≈ ”Â∂
Á≈¡Ú∂Á≈Δ ‹Â≈™ÁΔ¡ª ‘È, «¬√ÁΔ ¿πÁ≈‘‰ «ÚÙÚ
«‘øÁ» ÍÃΔÙÁ Á∂ ÍÃË≈È ÍÃÚΔÈ Â؈ÛΔ¡≈ Á≈ ¿π‘ «Ï¡≈È
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

22

ÎÚΔ-B@AF

”Â∂ «¬’º·Δ¡ª ‘Ø ‘Δ¡ª ‘È ¿πμÊ∂ ¯≈ÙΔÚ≈Á Á∂ √øÌ≈ÚΔ
÷Â∂ Á∂ È≈Ó ”Â∂ ¡÷ΩÂΔ √À’Ò
»  ¡÷Ú≈™ÁΔ¡ª Ú؇ χØ»
Í≈‡Δ¡ª «¬º’‹π‡
º ‘Ø ‘Δ¡ª ‘ÈÕ «¬È∑ª ◊·‹ØÛª «Úº⁄
«‹ºÊ∂ «¬º’ Í≈√∂ ‹∂.‚Δ.Ô»., ≈‹Á Â∂ ’ª◊√ Ú◊Δ¡ª
√Ó≈¬∂Á≈ª ÁΔ¡ª ÁÒ≈Ò Í≈‡Δ¡ª «¬º’‹π‡
º ‘Ø ‘Δ¡ª
‘È, ¿πμÊ∂ ‘Δ Ó≈’√Ú≈Á Á∂ È≈Ó ”Â∂ «Ú⁄ÁΔ¡ª ¡÷ΩÂΔ
’«Ó¿»«È√‡ Í≈‡Δ (CPI, CPM, CPM-Pasla, CPI (ML) Liberation) ÚΔ ◊·‹ØÛ Ï‰≈ ‘Δ¡ª ‘ÈÕ «¬√ÂØ∫
«¬Ò≈Ú≈ «¯’» ¯≈ÙΔÚ≈Á Á∂ ÚË ‘∂ ‘Ó«Ò¡ª «ıÒ≈¯
ÿº‡ «◊‰ÂΔ¡ª Á∂ ÒØ’ ÚΔ ¡≈͉∂-¡≈Í «¬º’-Á»‹∂ È≈Ò
‹ºÊÏ
∂ Á
ø ‘Ø ‘∂ ‘ÈÕ «¬√ÁΔ ¿πÁ≈‘‰ ÓÒ∂’؇Ò∂ «Úº⁄
«Ú⁄ ‘∂ Óπ√«ÒÓ «√º÷ Îø‡ Í≥‹≈Ï ÂØ∫ ÚΔ «ÓÒÁΔ ˛Õ
«¬È∑ª √≈Δ¡ª ⁄Δ‹ª ÂØ∫ «¬º’ ◊ºÒ ª √≈¯ ˛ «’ «¯’»
¯≈ÙΔÚ≈Á Á∂ ’≈Ò∂ «ÁȪ ÁΔ ¡≈‘‡ «ÁÈØ-«ÁÈ ÚË ‘Δ
˛Õ «¬√Á∂ «ıÒ≈¯ ¡≈Ú≈˜ª ÚΔ ¿πμ· ‘Δ¡ª ‘È Í ¿π‘
‘≈Ò∂ Ï‘πÂΔ¡ª ‹ºÊ∂ÏøÁ È‘ƒ ‘ÈÕ «¬È∑ª ˘ ‹ºÊ∂ÏøÁ ’È
Á≈ ’øÓ ’«Ó¿»«È√‡ «¬È’Ò≈ÏΔ¡ª ˘ ’È≈ ÍÀ‰≈ ˛
«’™«’ «¬«Â‘≈√ ◊Ú≈‘ ˛ «’ ¯≈ÙΔÚ≈ÁΔ ‘È∂◊Áª
Á≈ Ó»ø‘ ‹ÁØ∫ ÚΔ ÓØ«Û¡≈ ˛, «¬È’Ò≈ÏΔ ’«Ó¿»«È√‡ª È∂
‘Δ ÓØ « Û¡≈ ˛Õ «‘ø Á π √ Â≈È «Úº ⁄ ÚΔ ¬∂ ‘ Ȫ «¯’»
¯≈ÙΔÚ≈ÁΔ ‡Ø«Ò¡ª Á≈ Ó»ø‘ «¬‘Δ ÒØ’ Ìøȉ◊∂Õ

«Úº«Á¡’ ¡Á≈«¡ª Á≈ Ì◊Úª’È ÁΔ √≈«‹Ù ÚΔ
«˜øÓ∂Ú≈ ˛Õ «Úº«Á¡’ ¡Á≈«¡ª Á∂ Ì◊Úª’È Ò¬Δ
«‹ºÊ∂ «√Ò∂Ï√ «Úº⁄ ¿»Ò-‹¨Ò ’‘≈‰Δ¡ª Ù≈«ÓÒ
’ΔÂΔ¡ª ‹≈ ‘Δ¡ª ‘È, ¿πμÊ∂ ‘Δ Ô»ÈΔÚ«√‡Δ¡ª «Úº⁄
Í√» ≈Ó Ú◊∂ «Ó«Ê‘≈√’ Í≈Â ”Â∂ ÷Ø‹ ’È Ò¬Δ
⁄∂¡ª √Ê≈«Í ’ΔÂΔ¡ª ‹≈ ‘Δ¡ª ‘ÈÕ «Úº«Á¡’
¡Á≈«¡ª ¡øÁ √øÿΔ ‡Ø«Ò¡ª ÁΔ ◊πø‚≈◊ÁΔ «’√ ’Á
ÚË ¸º’Δ ˛, «¬√ ÁΔ ¿πÁ≈‘‰ «Í¤Ò∂ «Áȃ ¡Ò≈‘≈Ï≈Á
Ô»ÈΔÚ«√‡Δ «Úº⁄ Á∂÷‰ ˘ «ÓÒΔ, «‹ºÊ∂ ¡Ò≈‘≈Ï≈Á
Ô»ÈΔÚ«√‡Δ √‡»‚À∫‡√ Ô»ÈΔ¡È ÚºÒØ∫ Íë√ºË ͺÂ’≈
¡Â∂ “Á≈ «‘øÁ»” ¡ıÏ≈ Á∂ √≈Ï’≈ √øÍ≈Á’ «√Ë≈Ê
ÚË≈‹È ˘ “‹Ó‘»  Δ¡Â, ÓΔ‚Δ¡≈ ¡Â∂ «Ú⁄≈
ÍÃ◊‡≈Ú∂ ÁΔ ¡≈˜≈ÁΔ” «ÚÙ∂ ”Â∂ ÏØÒ‰ Ò¬Δ ÏπÒ≈«¬¡≈
«◊¡≈ √ΔÕ Í √øÿ È≈Ò ‹πÛΔ «Ú«Á¡≈ÊΔ ‹ºÊ∂ÏøÁΔ
¬∂.ÏΔ.ÚΔ.ÍΔ. ÚºÒØ∫ √ÀÓΔÈ≈ Ú≈ÒΔ Êª ”Â∂ «‹øÁ≈ Ò≈ «ÁºÂ≈
«◊¡≈Õ ¿πÈ∑ª È∂ ÙÃΔ ÚË≈‹È ”Â∂ «√¡≈‘Δ ÓÒ‰ ÁΔ
’Ø«ÙÙ ÚΔ ’ΔÂΔÕ «‘øÁ»ÂÚΔ¡ª ÁΔ ‘πºÒÛÏ≈‹Δ ¡º◊∂
fiπ’«Á¡ª ‘Ø«¬¡ª Ô»ÈΔÚ«√‡Δ ÍÃ√≈ÙÈ È∂ ÍÃØ◊≈Ó ‘Δ
ºÁ ’ «ÁºÂ≈Õ
«¬√ ⁄ºÒ ‘∂ Ó≈‘ΩÒ «ıÒ≈¯ «‹ºÊ∂ «¬º’ Í≈√∂ ¡◊ª‘ÚË»
ÒØ’, ÏπË
º Δ‹ΔÚΔ, Ò∂÷’ ¡Â∂ Òؒͺ÷Δ ‹ºÊÏ
∂ Á
ø Δ¡ª «¬º’ Óø⁄

ÒØ’ Ø‘ Á∂ ⁄Ò«Á¡ª ∂Â∂-Ï‹Δ Á≈ È‹≈«¬‹ ÚÓ≈ ÏøÁ
Í»∂ √»Ï∂ «Úº⁄ ∂ Ó≈ÎΔ¬∂ ÚºÒØ∫ ‘≈’Ó Í≈‡Δ ÁΔ Ù«‘ ”Â∂ ∂Â∂ ÁΔ È‹≈«¬˜ ÷πÁ≈¬Δ ’’∂ ÒØ’ª ÁΔ ¡øÈ∑Δ ´º‡
’È Á∂ È≈Ò-È≈Ò Á«¡≈Úª ˘ Èπ’√≈È Í‘πø⁄≈«¬¡≈ ‹≈ «‘≈ ˛Õ «¬√ Â∑ª ÁΔ ÷πÁ≈¬Δ «Úº⁄ ÍπÒΔ√ ¡Â∂ «√ÚÒ
ÍÃ√≈ÙÈ ¡≈͉≈ «‘º√≈-«ÍºÂ≈ ÒÀ ’∂ «¬√ Ó≈ÎΔ¬∂ ˘ √πº«÷¡≈ ÍÃÁ≈È ’Á≈ ˛Õ «Ï¡≈√ Á«¡≈ Á∂ ’¬Δ «‘º«√¡ª «Úº⁄
¡«‹‘∂ È‹≈«¬˜ ÷πÁ≈¬Δ Á∂ ’∂√ √≈‘Ó‰∂ ¡≈¬∂ ‘ÈÕ «Í≥‚ Ë≈ÒΔÚ≈Ò Ï∂‡ Á∂ Óø‚ ÁΔ ˜ÓΔÈ «Úº⁄ ∂ Ó≈¬ΔÎ∂ È∂ ∂Â
’º„‰ Ò¬Δ ÚÓ≈ Ò◊≈ ’∂ ∂ ÁΔ ÷πÁ≈¬Δ Ùπ» ’ «ÁºÂΔ, «‹√Á≈ ÈØ«‡√ ÒÀ∫«Á¡ª √Ê≈È’ ÒØ’ª È∂ «¬‘ Ó√Ò≈
«’ÂΔ «’√≈È Ô»ÈΔ¡È ¡Â∂ Í∂∫‚» Ó˜Á» Ô»ÈΔ¡È Á∂ «Ë¡≈È «Úº⁄ «Ò¡ªÁ≈Õ ‹ºÊ∂ÏøÁΔ¡ª È∂ ÎΩΔ Ò≈ÓÏøÁΔ Ùπ»
’ΔÂΔ ¡Â∂ H ‹ÈÚΔ ˘ ÚÓ∂ Á∂ √Â∂ «Úº⁄ ͺ’≈ ÓØ⁄≈ Ò≈¿π‰ Á≈ ¡ÀÒ≈È ’ «ÁºÂ≈Õ √»‘Δ¡≈ «ÚÌ≈◊ ≈‘ƒ
Ò≈ÓÏøÁΔ ÁΔ «Ì‰’ ÍÀ∫«Á¡ª ‘Δ ÍÃÙ≈ÙÈ ‘’ «Úº⁄ ¡≈ «◊¡≈ ¡Â∂ ËÈ≈ Òº◊‰ ÂØ∫ «¬º’ ≈ ͫ‘Òª ‘Δ ÚÓ≈
¸’≈ «ÁºÂ≈ «◊¡≈Õ ‹ºÊ∂ÏøÁΔ¡ª Á∂ √ºÁ∂ ”Â∂ ËÈ∂ Ú≈Ò∂ «ÁÈ √À∫’Û∂ «’√≈È Ó˜Á» ¡≈√-Í≈√ Á∂ «Í≥‚ª «Úº⁄Ø∫
Ë≈ÒΔÚ≈Ò Ï∂‡ «¬’º·∂ ‘ج∂Õ ÚÓ≈ ¸º’∂ ‹≈‰ ÁΔ ÿ‡È≈ ˘ «Ú⁄≈«Á¡ª ¡≈◊»¡ª È∂ «Ú⁄≈-Ú‡ªÁ≈ ’’∂ «¬º’
ÚÎÁ ω≈ ’∂ «‘√ΔÒÁ≈ ˘ «ÓÒ∂ ¡Â∂ Óø◊ ͺÂ Á∂ ’∂ ÚÓ≈ ÁØÏ≈≈ È≈ Òº◊‰ Á∂‰ ÁΔ Óø◊ ’ΔÂΔÕ «Í≥‚ «Úº⁄ ‘جΔ
ÀÒΔ ˘ ÏÒ«ÚøÁ «√øÿ Ï≈‹Ú≈, Â√∂Ó «√øÿ ÏøÈ∂ÓºÒ, √ÓÙ∂ ºÂÛ≈, Ì‹È «√øÿ, Ï÷ÙΔÙ «√øÿ, Í∂∫‚» Ó˜Á»
Ô»ÈΔ¡È Á∂ √»Ï≈ √’ºÂ ÏÒ«ÚøÁ «√øÿ ÌπºÒ, ¡Ó‹Δ ‹Ú≈Ò≈Íπ, «ÈÓÒ Ù∂Íπ √ºË≈, ‘ø√≈ Óπø‚Δ, Ï»‡≈ «√øÿ
ÂØ∫ √Ê≈È’ «’√≈Ȫ «Í¡≈≈ «√øÿ, √ÚÈ «√øÿ ⁄ø‚Δ◊Û∑Δ¡≈, ‹◊Δ «√øÿ, Òº÷≈ «√øÿ, Ó«‘øÁ «√øÿ, ’ÙÓΔ≈
Ìø‚≈Ò, «Í¡≈ Ìø‚≈Ò ÚΔ ‘≈˜ √ÈÕ «¬√ «‹ºÂ Á≈ Ë≈ÒΔÚ≈Ò Ï∂‡ ¡Â∂ ¡≈√∂-Í≈√∂ ⁄ø◊≈ ¡√ «◊¡≈Õ
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

23

ÎÚΔ-B@AF

........................... √ø ÿ Ù/√◊ÓΔ¡ª...........................
’≈Ò≈ ’≈˘È ºÁ ’≈¿π‰ Ò¬Δ Í≥‹≈Ï Ì ”⁄ Ø‘ ÌÍ» ËÈ∂ Â∂ Óπ‹≈‘∂
Íø‹≈Ï ÁΔ ¡’≈ÒΔ-Ì≈‹Í≈ √’≈ ÚºÒØ∫ “Í≥‹≈Ï
‹ÈÂ’ Â∂ «Èº‹Δ ‹≈«¬Á≈Á Èπ’√≈È Ø’» «ÏºÒ-B@AD” Á∂
È≈Ó ‘∂· Í≈√ ’ΔÂ∂ ’≈Ò∂ ’≈˘È «ÚπºË Í≥‹≈Ï ÁΔ¡ª DD
√øÿÙÙΔÒ ‹ºÊ∂ÏøÁΔ¡ª ”Â∂ ¡Ë≈« ’≈Ò≈ ’≈˘È «ÚØËΔ
ÓØ⁄≈ Í≥‹≈Ï ÚºÒØ∫ BI ‹ÈÚΔ B@AF ˘ «˜Ò∑≈ ’∂∫Áª ”Â∂
ËÈ∂ Â∂ Ø√ Óπ‹≈‘∂ ’ΔÂ∂ ◊¬∂Õ B@A@ «Úº⁄ ÚΔ ÁØ ’≈˘È
“Í≥‹≈Ï «ÚÙ∂Ù √πº«÷¡≈ ÏÒ ’≈˘È Â∂ «Èº‹Δ ‹≈«¬Á≈Á
Èπ’√≈È Ø’» ’≈˘È” «ÚË≈È √Ì≈ «Úº⁄ Í≈√ ’ΔÂ∂ √È ‹Ø
‹ÈÂ’ «ÚØË Á∂ ⁄Ò«Á¡ª Ú≈Í√ ÒÀ Ò¬∂ √ÈÕ «¬√ Ú≈
«ÚÙ∂Ù √πº«÷¡≈ «ÏºÒ ª ¤º‚ «Ò¡≈ «◊¡≈ ˛ Í Í≥‹≈Ï
‹ÈÂ’ Â∂ «Èº‹Δ ‹≈«¬Á≈Á Èπ’√≈È Ø’» «ÏºÒ ”Â∂
≈Ù‡ÍÂΔ È∂ ÓØ‘ Ò≈ «ÁºÂΔ ˛Õ «¬√ ’≈˘È ¡Èπ√≈
ËÈ≈, ÏøÁ, Óπ‹≈‘≈, Ó≈⁄, ÍÃÁÙÈ, ∂Ò Ø’», √Â≈
Ø’» Ú◊∂ √øÿÙ Á∂ »Íª ”Â∂ Í≈ÏøÁΔ Ò≈¿π‰ ÁΔ¡ª
«Â¡≈Δ¡ª ’ΔÂΔ¡ª ‹≈ ‘Δ¡ª ‘ÈÕ ‘ÛÂ≈Ò ˘ ÚΔ «¬√Á∂
ÿ∂∂ «Úº⁄ ÒÀ ¡ªÁ≈ ˛Õ ‘ÛÂ≈Ò Á≈ ‘º’ Ó˜Á» ‹Ó≈ ÁΔ
ÒøÓΔ ÒÛ≈¬Δ Á≈ «√º‡≈ ˛ ‹Ø«’ Ì≈ÂΔ √ø«ÚË≈È «Úº⁄ ÚΔ
Á‹ ˛Õ «¬‘ ’≈˘È Ì≈ÂΔ √ø«ÚË≈È ÁΔ Ë≈≈ AI Á∂ ÚΔ
¿πÒ‡ ÷Û≈ ˛, ‹Ø «’ ÏØÒ‰, «Ò÷‰, ¡À‹Δ‡∂ÙÈ ’È Â∂
‘ÛÂ≈Ò ’È Á≈ ¡«Ë’≈ «ÁøÁΔ ˛Õ «¬‘ ’≈˘È È≈◊«’
¡«Ë’≈ª, ‹Ó‘»Δ ¡«Ë’≈ª ¡Â∂ ÓÈπº÷Δ ¡«Ë’≈ª Á≈
¿π Ò ø ÿ ‰ ’Á≈ ˛Õ «¬√ ’≈˘È ≈‘ƒ √ø ÿ ÙÙΔÒ
‹ºÊ∂ÏøÁΔ¡ª ˘ ¡≈◊» «‘ ’È ¡Â∂ ¡≈◊»¡ª ˘ ‹∂Ò∑ª
«Úº⁄ √πº‡‰, Ì≈Δ ‹πÓ≈È∂ ’È Â∂ ¿π‘Ȫ ÁΔ ‹≈«¬Á≈Á
’π’ ’È Â∂ ÍπÒΔ√ ÂÙºÁÁ Ò¬Δ ≈‘ ͺË≈ ’È ÁΔ¡ª
√≈«‹Ùª ‘ÈÕ «¬√ ’≈˘È ≈‘ƒ Ò∂÷’ª Â∂ ͺÂ’≈ª Á∂
«Ú⁄≈ª Á∂ ÍÃ◊‡≈Ú∂ ”Â∂ ÚΔ Í≈ÏøÁΔ¡ª ÁΔ √≈«‹Ù «Â¡≈
’ΔÂΔ ‹≈ ‘Δ ˛Õ «¬º’ Â∑ª È≈Ò ¡‰¡ÀÒ≈ÈΔ ¡ÀÓ‹À∫√Δ
Ú≈Ò∂ ‘≈Ò≈ ω≈¬∂ ‹≈ ‘∂ ‘ÈÕ Ï≈ÁÒ √’≈ ÒØ’ª
ÁΔ¡ª ‹≈«¬‹ Óø◊ª Í»Δ¡ª ’È ÁΔ Êª ¿π‘Ȫ ˘ ‚ø‚∂
È≈Ò ÁÏ≈¿π‰ Á∂ ≈‘ ⁄ºÒ Í¬Δ ‘ÀÕ Ï∂π˜◊≈Δ, Ìπº÷ÓΔ,
◊ΔÏΔ Â∂ ¡≈«Ê’ Í≈Û≈ ÚË «‘≈ ˛Õ
«‹√ Â∑ª ÒØ’ª Á∂ √øÿÙ ÚΔ «Âº÷∂ ‘Ø ‘∂ ‘ÈÕ ÒØ’
«Ú¡≈Í’ ͺË ”Â∂ √’≈ª Á∂ «ÚØË «Úº⁄ ¡≈ ‘∂ ‘ÈÕ
’∂∫Á Â∂ √»Ï≈¬Δ √’≈ª ÒØ’ √øÿÙª ˘ ÁÏ≈¿π‰ Ò¬Δ
≈‹ ÓÙΔÈΔ Á∂ ÁøÁ «Âº÷∂ ’ ‘Δ¡ª ‘ÈÕ Ï≈ÁÒ √’≈
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

Á≈ «¬‘ ’≈Ò≈ ’≈˘È ÚΔ «¬√Á≈ «¬º’ «‘º√≈ ˛Õ B@A@ Á∂
’≈˘È Úª◊ ‘Δ «¬√ ’≈˘È ˘ Ú≈Í√ ’≈¿π‰ Ò¬Δ ’≈Ò∂
’≈˘È «ÚØËΔ ÓØ⁄∂ ÚºÒØ∫ Í≥‹≈Ï Á∂ √≈∂ «˜Ò∑≈ ’∂∫Áª ”Â∂
‘˜≈ª ÁΔ «◊‰ÂΔ «Úº⁄ «¬’º·∂ ‘ج∂ ÒØ’ª È∂ Ú∑Á∂ Óƒ‘
«Úº⁄ Ø√ ÍÃÁÙÈ ’ΔÂ∂Õ
ÈÚªÙ«‘ : Ϻ√ ¡º‚≈ ÈÚªÙ«‘ «Ú÷∂ ÓØ⁄∂ Á∂ √ºÁ∂
”Â∂ ’ΔÏ AE@@ ÒØ’ª Á≈ «¬’º· ‘Ø«¬¡≈Õ «‹√ «Úº⁄ «¬Î‡»,
¬∂ ‡ ’, √Δ‡» , Í∂ ∫ ‚» Ó˜Á»  Ô» È Δ¡È, ̺ · ≈ Ú’˜
Ô»ÈΔ¡È, ÍÃÚ≈√Δ Ó˜Á» Ô»ÈΔ¡È, ∂‘ÛΔ Ú’˜
Ô»ÈΔ¡È, «’ÂΔ «’√≈È Ô»ÈΔ¡È, Í≥‹≈Ï «’√≈È √Ì≈,
«Á‘≈ÂΔ Ó˜Á» Ô»ÈΔ¡È, «¬√ÂΔ ‹≈◊«ÂΔ Óø⁄,
‚ÀÓØ’∂«‡’ ÓπÒ≈˜Ó ÎÀ‚∂ÙÈ, ∂ÒÚ∂ Ú’˜ Ô»ÈΔ¡È,
Â’ÙΔÒ √π √ ≈«¬‡Δ, ‹Ó‘»  Δ ¡«Ë’≈ √Ì≈ ¡Â∂
ÍΔ.¡À√.Ô». È∂ ÙÓ»ÒΔ¡Â ’ΔÂΔÕ ÀÒΔ ˘ ’πÒ«ÚøÁ «√øÿ
ÚÛÀ⁄, √π«øÁ ÏÀ∫√, ‹√ÚΔ ÁΔÍ, ◊πÏ÷Ù ’Ω √øÿ≈,
ÏÒÚΔ ‹≈‚Ò≈, ÿ»È≈Ê «√øÿ, √»Í «√øÿ, √Ø‘‰ «√øÿ
√Ò∂ÓÍπΔ, ’Í» ‹≈‚ÒΔ, ÏÒ≈Ó «√øÿ, √ÚÂøÂ ’πÓ≈,
Ìπ«Í≥Á Ó≈È ¡Â∂ ‹Ø«◊øÁ ÏÿΩª È∂ √øÏØËÈ ’ΔÂ≈Õ
Í«‡¡≈Ò≈ : ’ΔÏ G@@-H@@ ÁΔ «◊‰ÂΔ «Úº⁄ ÒØ’ª
Á≈ «¬’º· ‘Ø«¬¡≈Õ ¬∂‡’, √Δ‡», «¬Î‡», ÏΔ.’∂.Ô». (‚’Ω∫Á≈),
«Á‘≈ÂΔ Ó˜Á» √Ì≈, ‹Ó‘»Δ ¡«Ë’≈ √Ì≈, ÈΩ‹Ú≈È
Ì≈ √Ì≈, ÍΔ.¡À√.Ô»., ¬∂.¡≈¬Δ.¡À√.¡ÀÎ., «¬√ÂΔ
‹≈◊«ÂΔ Óø⁄, «‘≈ÚÒ Á√Â≈ ◊πÍ
º (‡Δ.¡À√.Ô».) Ù≈«ÓÒ
‘ج∂Õ ÀÒΔ ˘ «ÓøÁ Í«‡¡≈Ò≈, «ÈÓÒ Ë≈ÒΔÚ≈Ò,
ËÓÍ≈Ò, ‚≈. ÁÙÈÍ≈Ò, √πº⁄≈ «√øÿ, ¡Ó‹Δ ÿÈΩ,
◊π⁄È «√øÿ, ◊π√∂Ú’ «√øÿ », Â√∂Ó Ò≈Ò Â∂ ≈‹ΔÚ
ÒØ‘‡ÏºËΔ È∂ √øÏØËÈ ’ΔÂ≈Õ
Ϋ‘◊Û∑ √≈«‘Ï : B@@ Á∂ ’ΔÏ Ú’ª È∂ «¬’º·∂
‘Ø ’∂ «ÚØË ÍÃÁÙÈ ’ΔÂ≈ «‹√ «Úº⁄ ‚Δ.‡Δ.¡ÀÎ.,
¡ª◊‰Ú≈ÛΔ, Á‹≈⁄≈ ’Ó⁄≈Δ Ô»ÈΔ¡È, ÈΩ‹Ú≈È
Ì≈ √Ì≈ (ÒÒ’≈) Ù≈«ÓÒ ‘ج∂Õ Á«ÚøÁ Í»ÈΔ¡≈ ÂØ∫
«¬Ò≈Ú≈ ‘Ø ÏπÒ≈«¡ª È∂ ÚΔ √øÏØËÈ ’ΔÂ≈Õ
‹ÒøË : A@@@ Á∂ ’ΔÏ «’ÂΔ¡ª È∂ ‚Δ.√Δ.
Á¯Â Á≈ «ÿ≈˙ ’ΔÂ≈Õ «¬√ ÓΩ’∂ Â√∂Ó ÍΔ‡, ÁÙÈ
È≈‘, ‘Ó∂Ù Ó≈ÒÛΔ, √øÂ÷
Ø Âº◊Û, ’ÙÓΔ «√øÿ ÿπ◊
º ÙØ,
Óø◊Ò‹Δ Í≥‚ØΔ, ¡‹∂ «ÎÒΩ, ‹√ÚΔ ’Ω ‹º√Δ, √øÂØ÷
24

ÎÚΔ-B@AF

«√øÿ √øË», ‹√«ÚøÁ ’≈˘◊Ø È∂ √øÏØËÈ ’ΔÂ≈Õ
‘π«Ù¡≈Íπ : Á‹È Á∂ ’ΔÏ «’√≈È-Ó˜Á»
ÓπÒ≈˜Ó ‹ºÊ∂ÏøÁΔ¡ª ÁΔ ¡◊Ú≈¬Δ «Úº⁄ C@@ Á∂ ’ΔÏ
«’ÂΔ¡ª È∂ Ø√ Óπ‹≈‘≈ ’ΔÂ≈Õ «‹√˘ ‘Ó∂Ù „∂√Δ,
ÏÒÁ∂Ú «√øÿ, ȤºÂ ’Ω, ◊ø◊≈ ÍÃÙ≈Á Â∂ ◊πÏ÷Ù «√øÿ
√»√ È∂ √øÏØËÈ ’ΔÂ≈Õ
¡ø«ÓÃÂ√ : «Ú÷∂ Óπ˜≈‘∂ ÁΔ ¡◊Ú≈¬Δ ËÈÚø «√øÿ
÷Â≈¬∂ ’Òª, ÂÈ «√øÿ øË≈Ú≈, ◊πÏ⁄È «√øÿ ⁄ºÏ≈,
◊πÈ≈Ó «√øÿ ¿πÓÍπ≈, ‚≈. ’πÒÁΔÍ «√øÿ fiø‹Ø‡Δ Â∂
√πº÷≈ «√øÿ ’ΔÂΔÕ ÀÒΔ ˘ Ë«ÓøÁ ¡‹È≈Ò≈, «‹øÁ
ÓfiÀÒ, ‚≈. √ÂÈ≈Ó «√øÿ, ◊πÈ≈Ó Á≈¿»Á, ÍÃØ. Í«ÓøÁ
«√øÿ, √π÷≈‹ «√øÿ √’≈Δ¡≈, ◊πÁΔÍ Ï≈‹Ú≈ Â∂ ¡‹ΔÂ
’Ω È∂ √øÏØËÈ ’ΔÂ≈Õ
◊πÁ≈√Íπ : «’ÂΔ «’√≈È Ô»ÈΔ¡È, ̺·≈ Ó˜Á»
Ô»ÈΔ¡È, ¿π√≈Δ «Ó√ÂΔ Ó˜Á» Ô»ÈΔ¡È, «Ó‚-‚∂ÓΔÒ, ¡≈Ù≈ Ú’, ¡ª◊‰Ú≈ÛΔ ÓπÒ≈˜Ó, «Ï‹ÒΔ ’≈Ó∂,
Ì»-Ó≈ÎΔ¡≈ «ÚØËΔ Óø⁄ Â∂ ‘Ø ‹ÈÂ’ ‹ºÊ∂ÏøÁΔ¡ª ÁΔ
¡◊Ú≈¬Δ ‘∂· Ø‘ ÌÍ» Óπ‹≈‘≈ ’ΔÂ≈ «◊¡≈Õ «¬√ ÓΩ’∂
√«ÂÏΔ «√ø ÿ √π Ò Â≈ÈΔ, Ò≈Ò ⁄ø Á ’‡≈» ⁄ º ’ ,
‹Ø«◊øÁÍ≈Ò, Ó∂Ù ≈‰≈, √ØÈ≈ Ó√Δ‘, ◊πÒ˜≈ «√øÿ È∂
√øÏØËÈ ’ΔÂ≈Õ
ÂÈÂ≈È : Ø√ ÀÒΔ ˘ «’ÂΔ «’√≈È Ô»ÈΔ¡È
Á∂ ¡≈◊» ÍÃÙØÂÓ ◊«‘Δ, ¡Ò≈Ò «√øÿ √øË», ’Ó‹ΔÂ
«√øÿ ÂÒÚø‚Δ, ’≈ÏÒ «√øÿ, ‘ÍÃΔ «√øÿ, ’øÚÒÍÃΔÂ
«√øÿ Í≥˘, ‹√Í≈Ò «√øÿ fiÏ∂Ò, ÏÒÁ∂Ú «√ÿ Íø‚ØΔ È∂
√øÏØËÈ ’ΔÂ≈Õ
ØÍÛ : Úº÷-Úº÷ ‹ºÊ∂ÏøÁΔ¡ª ÁΔ ¡◊Ú≈¬Δ ‘∂· CE@
Á∂ ’ΔÏ Ú’ª È∂ «¬’º·∂ ‘Ø ’∂ «ÚØË ÍÃÁÙÈ ’ΔÂ≈Õ
«‹√ ˘ ÍΔ.¡À√.Ô». Á∂ ‰ÏΔ øË≈Ú≈, ¿π√≈Δ «Ó√ÂΔ
Ó˜Á» Ô»ÈΔ¡È Á∂ Óº÷‰ «√øÿ Ïπø◊≈ √≈«‘Ï, ÓØ‘‰ «√øÿ
ËÓ≈‰≈, ◊πÈ≈Ó «√øÿ Â∂ ◊πÁ∂Ú Ï≈√Δ È∂ √øÏØËÈ ’ΔÂ≈Õ
√ø◊» : «Ú÷∂ ˜ÓΔÈ ÍÃ≈ÍÂΔ √øÿÙ ’Ó∂‡Δ, ÈΩ‹Ú≈È
Ì≈ √Ì≈, ÍΔ.¡À√.Ô»., ÏΔ.’∂.Ô». (‚’Ω∫Á≈), ÏΔ.’∂.Ô».

(¿π◊≈‘ª), Í∂∫‚» Ó˜Á» Ô»ÈΔ¡È ¥ªÂΔ’≈Δ, Í≥‹≈Ï ÷∂Â
Ó˜Á» Ô»ÈΔ¡È, Ó˜Á» Óπ’ÂΔ ÓØ⁄≈, ÷∂ ӘÁ»
Ô»ÈΔ¡È, √Δ‡», ¬∂‡’, ‚Δ.‡Δ.¡ÀÎ., ‚Δ.¡ÀÓ.¡ÀÎ. ¡Â∂
‹Ó‘»Δ ¡«Ë’≈ √Ì≈ ÁΔ ¡◊Ú≈¬Δ ‘∂· A@@@ Á∂ ’ΔÏ
«’ÂΔ¡ª È∂ Ø√ «Ú÷≈Ú≈ ’ΔÂ≈Õ ÀÒΔ ˘ Óπ’∂Ù ÓÒΩÁ,
Ìπ«Í≥Á «√øÿ ÒΩ∫◊ØÚ≈Ò, ’πÒ«ÚøÁ √∂÷≈ ¡Â∂ ‹Ø«◊øÁ
¿π◊≈‘ª ¡≈«Á È∂ √øÏØËÈ ’ΔÂ≈Õ
’Í»ÊÒ≈ : Í∂∫‚» Ó˜Á» Ô»ÈΔ¡È Í≥‹≈Ï, ÈΩ‹Ú≈È
Ì≈ √Ì≈, ÷∂ ӘÁ» Ô»ÈΔ¡È, «ÈÓ≈‰ Ó˜Á» Ô»ÈΔ¡È
ÁΔ ¡◊Ú≈¬Δ ‘∂· E@@ Á∂ ’ΔÏ ÒØ’ª Á≈ «¬’º·≈ È∂ Ù«‘
«Úº⁄ Óπ‹≈‘≈ ’’∂ ‚Δ.√Δ. ˘ Óø◊ ͺÂ «ÁºÂ≈Õ «¬’º· ˘
ÏÒ«ÚøÁ ÌπÒ
º , ’Ó «√øÿ, ’πÒ«ÚøÁ ‹Ø√È, √ÓÙ∂ ºÂÛ≈,
ÏÒÁ∂Ú «√øÿ, ◊πÓ∂‹ «√øÿ ¡≈«Á È∂ √øÏË
Ø È ’ΔÂ≈Õ
ÓØ◊≈ : «ÈÌÀ «√øÿ „πº‚Δ’∂, ◊πÁΔÍ «√øÿ ÚÀØ’∂,
ÏÒ’È ÓØ◊≈ ¡Â∂ √π÷Á∂Ú «√øÿ ’Ø’Δ’Òª ÁΔ ¡◊Ú≈¬Δ
‘∂· AB@@ Á∂ ’ΔÏ Ó˜Á»ª-«’√≈Ȫ È∂ Ø√ ÍÃÁÙÈ ’ΔÂ≈Õ
Óπ’Â√ : ÍΔ.¡À√.Ô». Á∂ ◊◊È √ø◊≈ÓΔ, ÏΔ.’∂.Ô».
¿π◊≈‘ª Á∂ Í»È≈ «√øÿ ÁØÁ≈, «Á‘≈ÂΔ Ó˜Á» √Ì≈ Á∂
‹◊‹Δ ‹º√¡
Ø ≈‰≈, ‘‹Δ «√øÿ, Íø‹≈Ï ÷∂ ӘÁ» Ô»ÈΔ¡…
Á∂ ◊π‹ø‡ «√øÿ, ‚ÀÓ’
Ø ∂«‡’ ÓπÒ≈˜Ó Îø‡ Á∂ ¡≈◊» ‹√«ÚøÁ
fiÏ∂ÒÚ≈ÒΔ, ÈΩ‹Ú≈È Ì≈ √Ì≈ Á∂ Óø◊≈ ¡≈˜≈Á,
‚Δ.‡Δ.¡ÀÎ. Á∂ ÍÚÈ ’πÓ≈ ÁΔ ¡◊Ú≈¬Δ ‘∂· G@@ Á∂ ’ΔÏ
«¬’º· È∂ ’≈Ò∂ ’≈˘Èª «ıÒ≈¯ Ø√ ÍÃÁÙÈ ’ΔÂ≈Õ
Ï«·ø‚≈ : ÏΔ.’∂.Ô». ¿π◊≈‘ª Á∂ «Ùø◊≈≈ Ó≈È,
ÏΔ.’∂.Ô». ¥ªÂΔ’≈Δ Á∂ √π‹Δ λÒ, ÍΔ.¡À√.Ô». ÁΔ
‘ÁΔÍ ’Ω ’؇Ò≈, ‹Ó‘»Δ ¡«Ë’≈ √Ì≈ Á∂ Ϻ◊≈ «√øÿ
Â∂ Í≥‹≈Ï ÷∂ ӘÁ» Ô»ÈΔ¡È Á∂ ‹Ø≈ «√øÿ È√≈ÒΔ ÁΔ
¡◊Ú≈¬Δ D@@ Á∂ «¬’º· È∂ Ø√ ÍÃÁÙÈ ’ΔÂ≈Õ
«¬√ÂØ∫ «¬Ò≈Ú≈ ´«Ë¡≈‰≈, ¯ΔÁ’؇ (C@@),
Ó≈È√≈, ÏÈ≈Ò≈ ¡≈«Á «˜Ò∑≈ ’∂∫Áª Â∂ Ø√ ÍÃÁÙÈ ’ΔÂ∂
◊¬∂ «‹È∑ª ˘ ¡ÚÂ≈ √»ÒÍπ, √ÚÈ «√øÿ ’∂.’∂.Ô».,
’πÒÁΔÍ ÙÓ≈, Óø◊ ≈Ó Í≈√Ò≈, πÒÁ» «√øÿ Ó≈È√≈
¡Â∂ Ì◊Úø √Ó≈™ ¡≈«Á È∂ √øÏØËÈ ’ΔÂ≈Õ

◊∞≥‚≈◊ÁΔ «Ú∞ºË Ó«‘ÂÍπ (‹ÒøË) «Ú÷∂ ÍzÁÙÈ
Ï≥È∂ Í≈ ’ ⁄πº’Δ ‘ÀÕ «¬√ ◊∞≥‚≈ «◊Ø‘ ÚºÒØ∫ BA ‹ÈÚΔ
˘ «’√≈È ¡≈◊» «‹≥Á «√≥ÿ Ó≥‚ ¿∞Í ’ΔÂ≈ ‹≈ÈÒ∂Ú≈
‘ÓÒ≈ ◊∞≥‚≈◊ÁΔ Á≈ «√ı ‘ÀÕ Ó«‘ÂÍπ Íπ«Ò√ ÈÙ∂ Á∂
÷≈ÂÓ∂ ¡Â∂ ◊∞≥‚≈◊ÁΔ ˘ Ø’‰ «Úº⁄ È≈’≈Ó ‘Δ ‘ÀÕ

◊Ø» Ϻ⁄≈ È≈ÓΔ ◊Ø‘ È≈Ò √Ï≥Ë ◊∞≥‚≈ ◊Ø‘ ÚºÒØ∫
Ó«‘ÂÍπ ÷∂Â «Úº⁄ Ù∂¡≈Ó ÈÙ∂ ÁΔ ’ΔÂΔ ‹≈ ‘Δ
√Ó◊«Òß◊ Á≈ «√º‡≈ «‹Ê∂ «ÈºÂ «ÁºÈ Ò∞º‡ª-÷Ø‘ª, ⁄ØΔ
ÁΔ¡ª ÿ‡È≈Úª Ú≈Í ‘Δ¡ª ¿∞Ê∂ ◊∞≥‚≈◊ÁΔ √≈∂ ‘ºÁª
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

25

ÎÚΔ-B@AF

«ıÒ≈¯ ’√Ï∂ Á∂ Ϙ≈ª «Úº⁄ Ø‘ ÌÍ» ÍzÁÙÈ ’ΔÂ≈
¡Â∂ Ê≈‰≈ Ó«‘ÂÍπ ¡º◊∂ Íπº‹ ’∂ ‹ØÁ≈ È≈¡∂Ï≈‹Δ
’ΔÂΔÕ ‚Δ.¡À√.ÍΔ Ù≈‘’؇ È∂ ÍzÁÙÈ’≈Δ¡ª Í≈√Ø∫ Ó≥◊
ͺÂ ÒÀ ’∂ ÁØÙΔ¡ª ˘ «◊ÃÎÂ≈ ’È ¡Â∂ ¡≈◊»¡ª
«ıÒ≈¯ Á‹ fi»·∂ Í⁄∂ ºÁ ’È Á≈ ÌØ√≈ «ÁºÂ≈Õ
ÒØ‘Δ¡ª : Í∂∫‚» Ó˜Á»ª ÁΔ¡ª Ì÷ÁΔ¡ª Óø◊ª ˘ ÒÀ
’∂ «¬Ò≈’∂ «Úº⁄ «Úº„Δ √◊ÓΔ Â«‘ «Í≥‚ ’ø◊ ÷πÁ
«Ú÷∂ F ‹ÈÚΔ ˘ ÍπÂÒ≈ √≈ÛÈ ÓΩ’∂ √≈Ï’≈ ’ª◊√Δ
Óø  Δ Á∂ ‘Ó≈«¬ÂΔ¡ª Úº Ò Ø ∫ ¡≈◊» ¡ ª È≈Ò ’ΔÂΔ
◊πø‚≈◊ÁΔ Á∂ Ó√Ò∂ «Úº⁄ ÍπÒΔ√ ÚºÒØ∫ ’≈Ú≈¬Δ È≈ ’È
«ÚπºË BA ‹ÈÚΔ ˘ Í∂∫‚» Ó˜Á» Ô»ÈΔ¡È Â∂ ÈΩ‹Ú≈È
Ì≈ √Ì≈ È∂ ’ø◊ ÷πÁ «Ú÷∂ Ø‘ ÌÍ» ÍπÂÒ≈ λ’
ÍÃÁÙÈ ’’∂ ◊πø‚≈◊ÁΔ ˘ Úø◊≈«¡≈Õ

«˜’ÔØ◊ ˛ «’ «¬√ «◊Ø‘ ”⁄ Ù≈ÓÒ ÒØ’ª ÚºÒ∫Ø Ó«‘ÂÍπ
«Ú÷∂ «¬º’ À√‡ØÀ∫‡ Á∂ Ó≈Ò’ ”Â∂ ◊ØÒΔ ⁄Ò≈¿π‰, «¬º’
Áπ’≈ÈÁ≈ ÁΔ Áπ’≈È ˘ ¡º◊ Ò≈¿π‰ ¡Â∂ ÓÈΔ ¡ØÛ≈
È≈ÓΔ ÈΩ‹Ú≈È Á∂ ’ΔÂ∂ ’ÂÒ Á∂ «ÚØË «Úº⁄ ÈΩ‹Ú≈È,
Ó˜Á» Â∂ «’√≈È ‹ºÊ∂ÏøÁΔ¡ª √Ó∂∫-B «ÈÂΔ¡ªÕ «’√≈È
¡≈◊» «‹øÁ Óø‚ Á∂ Í«Ú≈ ÁΔ ˜ÓΔÈ ‘«Ê¡≈¿π‰ ”⁄
¡√¯Ò ‘؉ ’≈È ¡Â∂ «‹øÁ ˘ √Â∂ ”⁄Ø∫ ÒªÌ∂ ’È
Á∂ «¬≈Á∂ È≈Ò ¿π√ ¿πμÍ ‹≈ÈÒ∂Ú≈ ‘ÓÒ≈ ’ΔÂ≈ «◊¡≈Õ
Í∂∫‚± Ó˜Á» Ô»ÈΔ¡È Í≥‹≈Ï, «’ÂΔ «’√≈È
Ô»ÈΔ¡È ¡Â∂ ÈΩ‹Ú≈È Ì≈ √Ì≈ Á∂ fiø‚∂ ‘∂· «’√≈Ȫ
Â∂ ÈΩ‹Ú≈Ȫ È∂ «¬’º·∂ ‘Ø ’∂ BG ‹ÈÚΔ ˘ ◊Ø» Ϻ⁄≈
È≈ÓΔ ◊Ø‘ È≈Ò √Ï≥Ë ◊∞≥‚≈◊Ø‘ ÚºÒØ∫ Ó«‘ÂÍπ ÷∂Â
«Úº⁄ Ú∂⁄∂ ‹≈ ‘∂ È«Ù¡ª ¡Â∂ ’ΔÂΔ ‹≈ ‘Δ ◊∞≥‚≈◊ÁΔ

‚Δ.¬Δ.¡ÀÎ. Í≥‹≈Ï ¡Â∂ ÓπÒ≈˜Ó Óø⁄ Í≥‹≈Ï ÁΔ ¬∂’Â≈
‚ÀÓØ’∂«‡’ ÓπÒ≈˜Ó ÎÀ‚∂ÙÈ Ï‰È≈ Á≈ ‘Ø«¬¡≈ √Ú≈◊Â
Á∂ Ò∂Ú∫∂ ÓΩ’∂ ¡≈Í‰Δ ÍÃÂΔ«’«¡≈ ÍÃ◊‡ ’Á∂ ‘ج∂ Ìπ«Í≥Á
«√øÿ ÚÛÀ⁄ È∂ «’‘≈ «’ «¬√ ¬∂’Â≈ È≈Ò √ø√≈Δ’È,
¿πÁ≈Δ’È ¡Â∂ «Èº‹Δ’È «ıÒ≈¯ ⁄ºÒ ‘∂ ‹Ó≈ÂΔ
√øÿÙª ˘ ÏÒ «ÓÒ∂◊≈Õ ‚ÀÓØ’∂«‡’ ÓπÒ≈˜Ó ÎÀ‚∂ÙÈ
ó ¡≈Ù≈ Ú’ª, ‹ø◊Ò≈ Ú’ª, «Ó‚-‚∂-ÓΔÒ
Ú’ª, Ú≈‡ √ÍÒ≈¬Δ, «Á‘≈ÛΔÁ≈ ’≈Ó∂, ’∂∫ÁΔ/≈‹
√’≈ª ÚºÒØ∫ «ÈÔπ’ ’ΔÂ∂ ·∂’∂ ”Â∂ º÷∂ ’Ó⁄≈Δ,
¡≈¿»‡√Ø«√ø◊ ÌÂΔ ¡ËΔÈ ’Ó⁄≈Δ, À◊»Ò ÓπÒ≈˜Ó
¡Â∂ Ô» È ΔÚ«√‡Δ/’≈Ò‹ ‡Δ«⁄ø ◊ /È≈Ò-‡Δ«⁄ø ◊
’Ó⁄≈Δ¡ª, ÏØ‚ª/’≈ÍØ∂ÙȪ Á∂ ÓπÒ≈˜Óª Á∂ «‘ºÂª
ÁΔ ≈÷Δ ’Á∂ ‘Ø ¬ ∂ «’√≈Ȫ/Ó˜Á»  ª/¡Ω  ª/
ÈΩ‹π¡≈Ȫ/«Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª ÂØ∫ «¬Ò≈Ú≈ ‹Ó‘»Δ Ò«‘ Á∂
ÿØÒª È≈Ò ¡≈͉∂ ’ÁÓ «ÓÒ≈’∂ ⁄ºÒ∂◊ΔÕ √. ‹ÓÈ‹ΔÂ
«√øÿ ¤º‹ÒÚº‚Δ ÚºÒØ∫ ¬∂’Â≈ Á≈ √π¡≈◊ ’Á∂ ‘ج∂ «’‘≈
«’ «¬‘ ¿π‘Ȫ Á∂ √øÿÙÙΔÒ ‹ΔÚÈ Á∂ ¡«‘Ó ÍÒ ‘ÈÕ
‹ÁØ∫«’ √ø√≈/Ì≈ ͺË ”Â∂ ÓπÒ≈˜Ó Ò«‘ª ‘≈’Ó
Í≈‡Δ¡ª, ÓΩ’≈ÍÃ√ ÷ºÏ∂ͺ÷Δ √ØËÚ≈ÁΔ ÒΔ‚ª ¡Â∂
«Ú¡’ÂΔ◊ ¡÷ΩÂΔ Ô»ÈΔ¡«È√‡ª ÚºÒ∫Ø Ò◊≈Â≈ ÷ØΔ¡ª
‹≈ ‘Δ¡ª ‘ÈÕ «¬º’ ÈØ¬Δ ÓπÒ≈˜Ó Ò«‘ Ò¬Δ ¬∂’Â≈,
‹ÈÚ≈Á Â∂ √øÿÙ Óπº÷ Èπ’Â∂ ‘ÈÕ «Ú¡’ÂΔ◊ «‘ºÂª
ÂØ∫ ¿πμÍ ‹ºÊ∂ÏøÁΔ ˛Õ ‹ºÊ∂ÏøÁΔ Á≈ Óπº÷ ¿πÁ∂Ù ¡≈«Ê’
«‘ºÂª Á∂ È≈Ò-È≈Ò ‹Ó≈ÂΔ ÿØÒ ÚΔ ‘؉≈ ⁄≈‘ΔÁ≈ ˛Õ
√ÚÈ‹Δ «√øÿ √ø◊» È∂ «¬√ ¬∂’Â≈ ”Â∂ ÷πÙΔ ÍÃ◊‡

Í≥‹≈Ï Á∂ ÓπÒ≈˜Ó Ú◊ «Úº⁄ ‹πfi≈» ¡Â∂ ‹Ó≈ÂΔ
√øÿÙª ˘ ÍÉ≈¬Δ¡ª ‘Ø¬Δ¡ª ÁØ ÓπÒ≈˜Ó ‹ºÊ∂ÏøÁΔ¡ª
‚ÀÓØ’∂«‡’ «¬øÍÒ≈¬Δ˜ Îø‡ Í≥‹≈Ï ¡Â∂ ÓπÒ≈˜Ó Óø⁄
Í≥‹≈Ï ÁΔ Óπ’øÓÒ ¬∂’Â≈ ÂØ∫ Ï≈¡Á ‚ÀÓØ’∂«‡’ ÓπÒ≈˜Ó
ÎÀ‚∂ÙÈ Á≈ ◊·È ’ΔÂ≈ «◊¡≈Õ √. Ìπ«Í≥Á «√øÿ ÚÛÀ⁄
˘ ’ÈÚΔÈ ¡Â∂ √ÚÈ‹Δ «√øÿ, ‹ÓÈ‹Δ «√øÿ
¤º‹ÒÚº‚Δ, ‘«øÁ «√øÿ Áπ√ªfi ˘ ’Ø-’ÈÚΔÈ ω≈¿π‰
ÂØ∫ «¬Ò≈Ú≈ AG ÓÀ∫ÏΔ √»Ï≈ √ø⁄≈ÒÈ ’Ó∂‡Δ ω≈¬Δ ◊¬Δ
˛Õ BA ÎÚΔ ˘ Á∂Ù Ì◊ Ô≈Á◊≈ ‘≈Ò ‹ÒøË «Ú÷∂
√»Ï≈¬Δ ‹ºÊ∂ÏøÁ’ ’ÈÚÀÈÙÈ √ºÁ ’∂ «¬√Á∂ ‹ºÊ∂ÏøÁ’ „ª⁄∂
Á≈ «Ú√Ê≈ ’È Á≈ ÎÀ√Ò≈ ’ΔÂ≈ «◊¡≈ ˛Õ «¬√ÂØ∫
«¬Ò≈Ú≈ ‹ºÊ∂ÏøÁΔ ˘ ͺ’∂ ÍÀƒ ’È «‘ºÂ I ÓÀ∫ÏΔ
√ø«ÚË≈«È’ ’Ó∂‡Δ, ’Ø ’Ó∂‡Δ ω≈¬Δ ◊¬Δ ˛Õ
BG ‹ÈÚΔ B@AE Á∂ √πÌ≈◊∂ «ÁÈ ÁΔ ¿π‚Δ’ «Úº⁄
ÁØȪ ‹ºÊ∂ÏøÁΔ¡ª ÚºÒØ∫ «Í¤Ò∂ «ÂøÈ √≈Ò ÂØ∫ ¬∂’Â≈
Íë’«¡≈ ⁄Ò≈¬Δ ◊¬ΔÕ «¬√ÁΔ Í«‘ÒΔ ’ÛΔ Ú‹Ø∫ √ªfi≈
ÓπÒ≈˜Ó ÓØ⁄≈ ω≈’∂ √ªfiΔ¡ª √◊ÓΔ¡ª ’ΔÂΔ¡ª
◊¬Δ¡ªÕ ‹ø◊Ò≈ Ú’ª, ÍΔ.‚ÏÒÔ».‚Δ. «¬øÍÒ≈¬Δ˜
Ô» È Δ¡È, «Ó‚-‚∂ - ÓΔÒ Ú’˜ Ô» È Δ¡È, ¡≈Ù≈
Ú’˜ Ô» È Δ¡È ÁΔ¡ª √ªfiΔ¡ª √◊ÓΔ¡ª È∂
ÒΔ‚«ÙÍ ˘ ‘Ø È∂Û∂ «Ò¡≈ ’∂ «¬º’-Á»√∂ ˘ √Ófi‰ Á≈
ÓΩ’≈ «ÁºÂ≈Õ
‹ÒøË «Ú÷∂ BG ‹ÈÚΔ B@AE ˘ ÁØÈØ ‹ºÊ∂ÏøÁΔ¡ª
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

26

ÎÚΔ-B@AF

¿π√≈‰ Ò¬Δ ‹»Δ ‘ÈÕ «¬√ Ò¬Δ ¡≈͉∂ «√˪’
ÓºÂÌ∂Á ÌπÒ≈’∂ ‹Ó‘»Δ ’∂∫ÁÚ≈Á ÁΔ ÈΔÂΔ ¡Í‰≈’∂
‹Ó≈ÂΔ ÿØÒ ˘ Ӌϻ ’ΔÂ≈ ‹≈ √’Á≈ ˛Õ
«¬√ ¬∂’Â≈ ’Ó∂‡Δ ÓΔ«‡ø◊ «Úº⁄ Ò÷«ÚøÁ ’Ω,
ÍÓ‹Δ ’Ω Ó≈È È∂ «’‘≈ «’ «’ÂΔ ¡Ωª Á∂ ‘º’ª ÁΔ
≈÷Δ Ò¬Δ «¬‘ ÓπÒ≈˜Ó ÎÀ‚∂ÙÈ „≈Ò Á≈ ’øÓ ’∂◊ΔÕ
¡≈Ù≈ Ú’˜/«Ó‚-‚∂-ÓΔÒ Ú’ Ô»ÈΔ¡È ˘ «¬‘Ø
«‹‘Δ ÿØÒª «Úº⁄Ø∫ Í÷Δ ‘Ø¬Δ ÒΔ‚«ÙÍ ÁΔ ÒØÛ ¡º‹ Í»Δ
‘Ø¬Δ ˛Õ ¿πÓΔÁ ˛ «’ ¡≈¿π‰ Ú≈Ò∂ √Ó∂∫ «Úº⁄ ¡Ωª Á∂
«‘ºÂª ÁΔ ≈÷Δ Ò¬Δ ’øÓ ’È Á∂ ÓΩ’∂ «ÓÒ‰◊∂Õ
‚Δ.¡ÀÓ.¡ÀÎ. Í≥‹≈Ï ÚºÒ∫Ø BI ‹ÈÚΔ ˘ ’≈Ò∂ ’≈˘È
«ÚπË
º ÓØ⁄∂ ÚºÒØ ’ΔÂΔ¡ª ‹≈ ‘Δ¡ª ÀÒΔ¡ª «Úº⁄ Ù≈«ÓÒ
‘Ø ‰ , CDDB/GAEH ¡«Ë¡≈Í’ª ÁΔ ‹Òø Ë  À Ò Δ,
¡À√.¡À√.¬∂./Ó√≈ ‡Δ⁄˜ ÀÒΔ, A-B ÎÚΔ ÁΔ ¡≈Ù≈
Ú’˜ Ô»ÈΔ¡È ÁΔ ÷‚» √≈«‘Ï ÀÒΔ, G ÎÚΔ ÁΔ
«Ó‚-‚∂-ÓΔÒ Ú’˜/ ‹ø◊Ò≈ Ú’˜ ÁΔ ÷‚»
√≈«‘Ï ÀÒΔ Á≈ √ÓÊÈ ’ΔÂ≈Õ
«¬√ ÓΩ’∂ ÏÒÚΔ «√ÚΔ¡≈, ‹√Úø «ÚÒΔ, ’Ó
«√ø ÿ ’Í»  ÊÒ≈, ◊π  Á∂ Ú √Ó≈¬∂ , Ȥº   «√ø ÿ
ÂÈÂ≈È, ◊π  «Á¡≈Ò Ìº ‡ Δ, «Ú’ÓÁ∂ Ú , ÍÚÈ
Óπ’Â√, √π÷«‹øÁ √«·¡≈Ò≈, ÈÚÍÃΔ «√øÿ, ‹√«ÚøÁ
«√øÿ fiÏ∂ÒÚ≈ÒΔ, ‹π◊≈‹ ‡ºÒ∂Ú≈Ò ¡Â∂ «√’øÁ «√øÿ
ÿª◊‰≈ ÚΔ ‘≈˜ √ÈÕ

’Á∂ ‘Ø ¬ ∂ «’‘≈ «’ ¿π ‘ Ȫ ¡≈Í‰Δ Óª-‹º Ê ∂ Ï ø Á Δ
¯≈Ó≈«√√‡ Ô»ÈΔ¡È Í≥‹≈Ï ÁΔ ‹ÈÒ √’ºÂΔ ÂØ∫
¡√ÂΔÎ≈ Á∂ ’∂ ‹ºÊ∂ÏøÁΔ ˘ «¬º’ ’ΔÂ≈ √ΔÕ ‘π‰ ‹ÁØ∫ ÓÀ∫ CA
‹ÈÚΔ ˘ √∂ Ú ≈Óπ ’ Â ‘Ø «‘≈ ‘ª ª ¿π √ ÓΩ ’ ∂ ÁØ
«¬È’Ò≈ÏΔ ÓπÒ≈˜Ó ‹ºÊ∂ÏøÁΔ¡ª ÁΔ ¬∂’Â≈ ‘Ø‰Δ Ó∂∂ Ò¬Δ
Ï‘π ں‚Δ √πÌ≈◊Ù≈ÒΔ ÍÃ≈ÍÂΔ ˛Õ ¿π‘Ȫ ‹ºÊ∂ÏøÁΔ¡ª
¡øÁ Óπ’øÓÒ ¬∂’Â≈ Ò¬Δ √»Ï≈ ͺË ¡Â∂ «˜Ò∑≈ ͺË ”Â∂
‘Ø «ÙºÁ È≈Ò ’øÓ ’È ”Â∂ ˜Ø «ÁºÂ≈Õ √. Óº÷‰ «√øÿ
¯ΔÁ’؇ È∂ ¬∂’Â≈ ˘ ͺ’Δ ’È Ò¬Δ √ø«ÚË≈È «ÚË≈È
ω≈¿π‰ ”Â∂ ‹Ø «ÁøÁ∂ ‘ج∂ Ó≈‰-̺Â∂ ”Â∂ ’øÓ ’Á∂
«Ó‘ÈÂ’Ù ÒØ’-√¯ª «Úº⁄ ‹≈‰ Ò¬Δ ÔÂÈ ’È ”Â∂
‹Ø «ÁºÂ≈Õ ‘«øÁ Áπ√ªfi È∂ ¬∂’Â≈ Íë’«¡≈ ÂØ∫ Ï≈¡Á
«Âº÷∂ √øÿÙ ’È Ò¬Δ √»Ï≈ ͺËΔ ÀÒΔ ’È, «√‘Â,
«√º«÷¡≈, ‹ø◊Ò≈Â, ÍΔ.‚ÏÒÔ».‚Δ. Ô»ÈΔ¡È ¡Â∂ ‘Ø
¡Á≈«¡ª ÁΔ¡ª Óø◊ª ˘ ÒÀ ’∂ Ò◊≈Â≈ √øÿÙ ’È
ÁΔ Óø◊ º÷ΔÕ √. Á«ÚøÁ «√øÿ Í»ÈΔ¡≈ È∂ ¡«Ë¡≈Í’
¬∂’Â≈ ’Ó∂‡Δ Á∂ ¬∂‹ø‚∂ ˘ Í»≈ ’È ¡Â∂ ¡«Ë¡≈Í’
‹ºÊ∂ÏøÁΔ¡ª ÁΔ ¬∂’Â≈ ’’∂ ‚Δ.‡Δ.¡ÀÎ. ÁΔ¡ª ⁄؉ª
’Ú≈¿π‰ ÁΔ ◊ºÒ ¡≈÷ΔÕ
¡Ó‹Δ √≈ÙÂΔ È∂ «¬√ ¬∂’Â≈ Á≈ √π¡≈◊ ’Á∂
‘ج∂ «’‘≈ «’ «¬‘ ÓπÒ≈˜Ó ¬∂’Â≈ ¿π‘Ȫ “ÓπÒ≈˜Ó Ú◊
⁄∂ÂÈ≈” Ú≈Ò∂ ¡≈◊»¡ª Ò¬Δ ÙΔÙ≈ ‘ØÚ∂◊Δ «’ ’∂ÚÒ «√˪Â
¡Â∂ ¡ÓÒ ÁØÈØ∫ ‘Δ «¬º’Ø-«¬º’ ÓπÒ≈˜Ó ‘’Δ’Δ ’∂∫Á

ÍΔ.¡À√.Ô». Á∂ √»Ï≈ ÍÃË≈È ÁΔ «◊ïÂ≈Δ «ÚπºË Ø√ ÍÃÁÙÈ
’ø ‚ ’‡ ‹√«Úø Á  «√ø ÿ È∂ Ϻ √ Í≈√ ‘Ø Ò ‚
«Ú«Á¡≈ʉª ‘؉ ’≈È ¿π‘Ȫ ˘ Ϻ√ ÂØ∫ Ϫ‘ ÎÛ’∂
ʺÒ∂ ¿πÂ≈‰≈ ⁄≈«‘¡≈Õ «Ú«Á¡≈ʉª È∂ Ϻ√-Í≈√ ‘؉
’≈È ¡≈͉∂ Óπ¯Â √¯ Á∂ ¡«Ë’≈ ÁΔ ◊ºÒ ’ΔÂΔ Âª
’ø‚’‡ È∂ Ϻ√ Ø‚Ú∂‹ ÁΔ Ú’Ù≈Í «Úº⁄ Ò≈ «ÁºÂΔ
¡Â∂ «Ú«Á¡≈ʉª ˘ ’¬Δ ÿø‡∂ ¿πμÊ∂ ÏøÁ ’Δ º«÷¡≈Õ
‹Á «Ú«Á¡≈ʉª ˘ ¤π‚≈¿π‰ Ò¬Δ «‹øÁ «√øÿ,
√π÷«ÚøÁ «√øÿ Â∂ ‘Ø «Ú«Á¡≈ÊΔ ¡≈◊» Á∂ ÂΩ ”Â∂
‹Δ.¡ÀÓ. È≈Ò ◊ºÒ ’È ◊¬∂ ª Ú’Ù≈Í ”⁄ ÓΩ‹»Á
D@-E@ Òº·Ó≈ √’≈Δ ‚≈¬ΔÚª, ’ø‚’‡ª È∂ «ÏȪ
’πfi √π«‰¡ª «‹øÁ «√øÿ Â∂ √π÷«ÚøÁ «√øÿ ÁΔ ÏπΔ Â∑ª
’πº‡Ó≈ ’ΔÂΔÕ ÍπÒΔ√ È∂ ¿πÒ‡≈ «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª ˘ ‘Δ
«◊ïÂ≈ ’ «Ò¡≈Õ ¿π√ √Ó∂∫ «Ú«Á¡≈ʉª ÁΔ «Ù’≈«¬Â
”Â∂ ÁØÙΔ ’ø‚’‡ Â∂ ¿π√Á∂ √≈ÊΔ¡ª «÷Ò≈¯ ÍπÒΔ√ È∂
Óπ’ºÁÓ≈ Á‹ ’ΔÂ≈ √ΔÕ È≈Ò ‘Δ ’ø‚’‡ ÁΔ fi»·Δ

¯ΔÁ’؇ «Ú÷∂ ¡’≈ÒΔ, ’ª◊√Δ¡ª ¡Â∂ √’≈Δ
Ï«‹øÁ≈ ’≈Ò‹ Á∂ «ÂøÈ ÍÃØÎÀ√ª ÁΔ Ù«‘ ”Â∂ ÍΔ.¡À√.Ô».
¡Â∂ ÈΩ‹Ú≈È Ì≈ √Ì≈ Á∂ ¡≈◊» ’≈Ò≈ «√øÿ Óπ‘øÓÁ ”Â∂
‹≈ÈÒ∂Ú≈ ‘ÓÒ≈ ’ΔÂ≈ «◊¡≈ √ΔÕ ÁØÙΔ¡ª ”⁄ «Ïº‡»
ÌÒÚ≈È, ‹º◊» Ï≈Û, ’≈Ò‹ Á∂ «ÂøÈ ÍÃØÎÀ√ª ÍÃΔÂÓ Ìø◊»,
ÈÚÁΔÍ Ù∂÷, Í«ÓøÁ «√øÿ «÷Ò≈¯ C@G, AB@-ÏΔ Á≈
Óπ ’ º Á Ó≈ Á‹ ‘Ø ¸º ’ ≈ ˛Õ Í Íπ Ò Δ√ ¡’≈ÒΔ¡ª,
’ª◊√Δ¡ª ÁΔ «√¡≈√Δ Ù«‘ ‘؉ ’≈È ÁØÙΔ¡ª ˘
«◊ÃÎÂ≈ È‘ƒ ’ ‘ΔÕ
ÁØÙΔ¡ª ÁΔ «◊ÃÎÂ≈Δ Ò¬Δ ÍΔ.¡À√.Ô»., ÈΩ‹Ú≈È
√Ì≈ Á∂ √øÿÙ ÂØ∫ Ïπ÷Ò≈ ’∂ ÁÏ≈¡ Í≈¿π‰ Ò¬Δ ÍπÒΔ√ È∂
√»Ï≈ ÍÃË≈È «‹øÁ «√øÿ ˘ «ÂøÈ √≈Ò Íπ≈‰∂ fi»·∂ ’∂√
«Úº⁄ «◊ÃÎÂ≈ ’ «Ò¡≈Õ B@AB «Úº⁄ Ù»ÂΔ ¡◊Ú≈
’ª‚ Á∂ ÁΩ≈È √øÿÙΔ «Ú«Á¡≈ʉª ‹Á ¯ΔÁ’؇ Ϻ√
√‡À∫‚ ÂØ∫ Ø‚Ú∂˜ ÁΔ Ïº√ ”⁄ √Ú≈ ‘Ø¬Δ¡ª ª Ϻ√ Á∂
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

27

ÎÚΔ-B@AF

Ó≈ÎΔ¡≈ Á∂ «÷Ò≈¯ ÒÛ∂ ‘ √øÿÙ ”⁄ √◊Ó «‘≈Õ
«¬√ Á∂ «÷Ò≈¯ ÈΩ‹Ú≈Ȫ-«Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª È∂ AA
‹ÈÚΔ ˘ Í≥‹≈Ï Ì ”⁄ «˜Ò∑≈ ’∂∫Áª Â∂ Ø√ Óπ‹≈‘∂
’’∂ Óø◊ ’ΔÂΔ «’ «‹øÁ «√øÿ √Ó∂ «Ú«Á¡≈ÊΔ
¡≈◊»¡ª ”Â∂ Á‹ Óπ’Á
º Ó∂ ºÁ ’ΔÂ∂ ‹≈‰, «Ú«Á¡≈ʉª
ÁΔ¡ª ¸øÈΔ¡ª «÷º⁄‰/¡◊Ú≈ ’È ÁΔ ’Ø«ÙÙ ’È Ú≈Ò∂
’ø‚’‡ Â∂ ¿π√Á∂ √≈ÊΔ¡ª ˘ «◊ÃÎÂ≈ ’ΔÂ≈ ‹≈Ú∂, ÈΩ‹Ú≈È
¡≈◊» ’≈Ò≈ Óπ‘Ó
ø Á ”Â∂ ‘ÓÒ≈ ’Ú≈¿π‰ Â∂ ’È Ú≈Ò∂
ÍÃÎ
Ø √
À ª Â∂ ◊π«ø ‚¡ª ˘ «◊ÃÎÂ≈ ’ΔÂ≈ ‹≈Ú∂, ‚Δ.¡À√.ÍΔ.
¯ΔÁ’؇ √π÷Á∂Ú «√øÿ ˘ Ï÷≈√ ’ΔÂ≈ ‹≈Ú∂, ⁄ø˘ ¡Â∂
Óº÷» «Ú÷∂ ÁØ Ó≈√»Ó Ϻ⁄Δ¡ª ˘ ’π⁄Ò ’∂ Ó≈ Á∂‰ Ú≈ÒΔ «È¿»
ÁΔÍ Ïº√ Á∂ Ó≈Ò’ «‚øÍΔ «„ºÒØ∫ ”Â∂ ’ÂÒ Á≈ Í⁄≈ Á‹
’ΔÂ≈ ‹≈Ú∂Õ √øÿÙ Á∂ ÁÏ≈¡ √Á’≈ ÍπÒΔ√ È∂ ÁØ ‘Ø ÁØÙΔ
«◊ÃÎÂ≈ ’ Ò¬∂ ¡Â∂ «‹øÁ «√øÿ ˘ «‘≈¡ ’È≈
«Í¡≈Õ Í ¿π‘Ȫ ÁΔ ÍÂÈΔ Á≈ «Íº¤≈ ’È Ú≈Ò∂ ÁØÙΔ¡ª
˘ ÍπÒΔ√ È∂ ‘≈Ò∂ º’ ÚΔ «◊ÃÎÂ≈ È‘ƒ ’ΔÂ≈Õ «¬√ √Ó∂Â
¿π’ Óø◊ª Ò¬Δ √øÿÙ ¡‹∂ ‹≈Δ ˛Õ

Á÷≈√ ”Â∂ «‹øÁ «√øÿ Â∂ √π÷«ÚøÁ «√øÿ «÷Ò≈¯ ”Â∂
ÚΔ Í⁄≈ Á‹ ’ «ÁºÂ≈Õ ÍπÒΔ√ È∂ «Ú«Á¡≈ʉª ÚºÒØ∫
Á‹ Óπ’ºÁÓ∂ ”⁄ ÁØÙΔ ’ø‚’‡ ˘ «◊ÃÎÂ≈ È‘ƒ ’ΔÂ≈ Í
«‹øÁ «√øÿ ˘ Ì◊ΩÛ≈ ’≈ Á∂ ’∂ «◊ÃÎÂ≈ ’ «Ò¡≈Õ
‘≈Òª«’ ¿π‘ ‹ÈÂ’ √◊ÓΔ¡ª ”⁄ √øÏØËÈ ’Á∂ ‘∂,
«¬º’ √øÿÙ ÁΩ≈È A@ «ÁÈ ‹∂Ò∑ ÚΔ «¬‘Ȫ «ÁȪ ÁΩ≈È
‹≈ ’∂ ¡≈¬∂, Í Î≈¬ΔÒª ”⁄ ÍπÒΔ√ È∂ Ì◊ΩÛ≈ ‘Δ º«÷¡≈Õ
‘π‰ ÍπÒΔ√ È∂ «ÏÒ’πÒ ¿π√ √Ó∂∫ «‹øÁ «√øÿ ˘
«◊ÃÎÂ≈ ’ΔÂ≈ ‹ÁØ∫ ’≈Ò≈ Óπ‘øÓÁ ”Â∂ ‘ÓÒ≈ ’È Ú≈Ò∂
ÁØÙΔ ¿π√Á∂ Í«Ú≈ ’ØÒ ≈‹ΔÈ≈Ó∂ Ò¬Δ ¡≈ ‘∂ √ÈÕ
«‹øÁ «√øÿ ÁΔ ÍÂÈΔ Á≈ ÚΔ ÁÏ≈¡ Í≈¿π‰ Ò¬Δ «Íº¤≈
’ ‘∂ √ÈÕ ¿π√Á∂ Í≥‹ √≈Ò Á∂ Ϻ⁄∂ ˘ √’»ÒØ∫ ¡◊Ú≈
’È ÁΔ ’Ø«ÙÙ ’Á∂ ‘∂ √ÈÕ
«Ú«Á¡≈ÊΔ Ò«‘ ˘ ¡≈◊» «‘ ’È Ò¬Δ
ÍÃ√≈ÙÈ ¡«‹‘Δ¡ª ’ØfiΔ¡ª ‘’ª ’ «‘≈ ˛Õ «’™«’
«‹øÁ «√øÿ «¬’ºÒ∂ «¬√ √øÿÙ «Úº⁄ È‘ƒ √◊Ø∫ ¡’≈ÒΔÌ≈‹Í≈ √’≈ Á∂ Ì»-Ó≈ÎΔ¡≈, ‡ª√ÍØ‡ Ó≈ÎΔ¡≈, ÈÙ≈-

Ïπ«È¡≈ÁΔ ˜»ª ÁΔ Í»ÂΔ Ò¬Δ ÒΩ∫◊ØÚ≈Ò Á∂ ÒØ’ª Á≈ √øÿÙ
Í≥‹≈Ï √’≈ ÁΔ¡ª ÒØ’-Ó≈» ÈΔÂΔ¡ª Á∂ ’≈È
¡≈Ó ÒØ’ª ’ØÒØ∫ Óπº„ÒΔ¡ª ÒØÛª «√º«÷¡≈, «√‘ √‘»Òª
÷πº√ ‘Δ¡ª ‘ÈÕ «‹ºÊ∂ ¡’≈ÒΔ-Ì≈‹Í≈ √’≈ ‘∂’ ˘
«√º«÷¡Â ’È Á∂ Á≈¡Ú∂ ’ ‘Δ ˛, ¿πμÊ∂ ‘Δ ¿πÈ∑ª Á∂
≈‹ «Úº⁄ «√º«÷¡Â ’È Á∂ Á≈¡Ú∂ ÁΔ Î»’ «È’Ò ‘Δ
˛Õ «‹√ÁΔ ¿πÁ≈‘È ˛ «’ Ì≈¬Δ ÓÂΔ Á≈√ √.√.√’»Ò
(ÒÛ’∂) ÒΩ∫◊ØÚ≈Ò «Ú÷∂ BB ÍØ√‡ª ¡Â∂ Ù‘ΔÁ Ì◊Ú≈È
Á≈√ √Δ.√Δ.√’»Ò (ÒÛ’Δ¡ª) «Ú÷∂ AD ÍØ√‡ª ÷≈ÒΔ
Í¬Δ¡ª ‘ÈÕ «¬È∑ª ÁØÚ∂∫ √’»Òª «Úº⁄ «Í¤Ò∂ √Ó∂∫ ÂØ∫ Úº‚Δ
«◊‰ÂΔ «Úº ⁄ Ó≈√‡/ÒÀ ’ ⁄≈ È≈ ‘Ø ‰ ’’∂
«Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª ÁΔ «√º«÷¡≈ Á≈ Ï‘π ‘Δ Ó≈Û≈ ‘≈Ò ˛Õ
ÒÛ’Δ¡ª Á∂ √’»Ò «Úº⁄ ¿πȪ Á∂ ÷∂‚‰ Ò¬Δ ’Ø¬Δ ÓÀÁ≈È
È‘ƒ ˛Õ «¬º’-«¬º’ ’Ó∂ «Úº⁄ G@-G@ ÒÛ’Δ¡ª ÏÀ· ’∂
ÍÛ∑ ‘Δ¡ª ‘ÈÕ ’Ó«¡ª ÁΔ¡ª ’ø˪ ˘ Â∂Ûª ¡≈
¸º’Δ¡ª ‘ÈÕ «¬√ÂØ∫ «¬Ò≈Ú≈ ◊øÁ∂ Ú≈Â≈Ú‰ «Úº⁄
’À∫√, ‡Δ.ÏΔ. Ú◊Δ¡ª «Ì¡≈È’ «ÏÓ≈Δ¡ª «‹¡≈Á≈
Â∂‹Δ È≈Ò ÚË ‘Δ¡ª ‘ÈÕ «‹√Á∂ Ò¬Δ √’≈ ÚºÒØ∫
⁄Ò≈¬Δ¡ª ‹≈ ‘Δ¡ª Ï≈ÁÒ ÁΔ ÎØ‡Ø Ú≈ÒΔ¡ª ¡À∫Ï»ÒÀ∫√ª
ÂØ∫ «ÏȪ ‘√ÍÂ≈Òª Á≈ Ï‘π Ó≈Û≈ ‘≈Ò ˛Õ ÍΔ.‹Δ.¡≈¬Δ.
Ú◊∂ Úº‚∂ ‘√ÍÂ≈Ò «Í≥‚ª Á∂ ÒØ’ª ÁΔ Ó≈ ÂØ∫ Á» ‘ÈÕ
«¬√∂ Â∑ª ÒΩ∫◊ØÚ≈Ò «Ú÷∂ ω∂ √’≈Δ ‘√ÍÂ≈Ò, ‹Ø «’
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

«Í¤Ò∂ √Ó∂∫ ÂØ∫ ÏøÁ «Í¡≈ √Δ, «Úº⁄ «’√∂ ÚΔ Â∑ª ÁΔ
«¬Ò≈‹ ª ‘؉≈ Á» ÁΔ ◊ºÒ, «√ Áπ÷Á∂ ÁΔ ◊ØÒΔ ÚΔ
È‘ƒ «ÓÒÁΔÕ ‹‰∂Í∂ Ò¬Δ ¡ÀÓ‹À∫√Δ Á≈ ÍÃÏøË È‘ƒ ˛Õ
«¬È∑ª ÒØÛª ˘ Í»≈ ’È ÁΔ Êª √’≈ È∂ ÒΩ∫◊ØÚ≈Ò
«Ú÷∂ √’≈Δ √’»Ò È∂Û∂ ¡Â∂ «Í≥‚ ÁΔ √ºÊ «Úº⁄ Ù≈Ï
Á∂ ·∂’∂ ÷ØÒ «ÁºÂ∂ ‘ÈÕ «‹√Á∂ Ò¬Δ ÈΩ‹Ú≈È Ì≈ √Ì≈
ÚºÒØ∫ «¬È∑ª Óø◊ª √ÏøËΔ ÒΩ∫◊ØÚ≈Ò ’ÈÚÀÈÙÈ ’’∂
«‘√ΔÒ «Úº⁄ Ò◊≈Â≈ I «ÁÈ Ìπº÷ ‘ÛÂ≈Ò ’ΔÂΔ
◊¬Δ ¡Â∂ ¡≈÷Δ «ÁÈ ÈΩ‹Ú≈Ȫ, «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª ÚºÒØ∫
Úº‚Δ «◊‰ÂΔ «Úº⁄ «‘√ΔÒ Á≈ «ÿ≈˙ ’ΔÂ≈ «◊¡≈Õ
«‹√ÂØ∫ Ï≈¡Á ’πfi ‚≈’‡ª ÁΔ «‚¿»‡Δ B-B «ÁȪ
Ú≈√Â∂ Ò◊≈ ’∂ ¡ÀÓ‹À∫√Δ ⁄≈¨ ’ΔÂΔ ◊¬Δ Â∂ DG Òº÷
Á∂ ’ΔÏ ◊ª‡ √’≈Δ √’»Òª ˘ Ì∂‹Δ ◊¬ΔÕ Í
‚≈’‡ª ÁΔ À◊»Ò «‚¿»‡Δ Ò¬Δ ¡Â∂ √’»Òª «Úº⁄ √‡≈Î
Á∂ ͺ’∂ ÍÃÏøË Ò¬Δ √øÿÙ ⁄ºÒÁ≈ «‘≈Õ B@ ‹ÈÚΔ ˘
«Í≥‚ Á∂ ¡’≈ÒΔ ¡≈◊» ◊Ø«ÏøÁ «√øÿ ÒΩ∫◊ØÚ≈Ò Á≈ «ÿ≈˙
’ΔÂ≈ «◊¡≈Õ «ÿ≈˙ ÂØ∫ Ï≈¡Á ÓøÂΔ È≈Ò ’ΔÂΔ ÓΔ«‡ø◊
Ï∂«√º‡≈ ‘ΔÕ √øÿÙ Á∂ ¡◊Ò∂ ÍÛ≈¡ Ú‹Ø∫ BF ÎÚΔ
˘ Í≥‹≈Ï Á∂ «ÚºÂ ÓøÂΔ Í«ÓøÁ «√øÿ „ƒ‚√≈ ÁΔ ’Ø·Δ
Á≈ «ÿ≈˙ ’È Ò¬Δ «Í≥‚ «Úº⁄ ‹≈◊Ø¡ª, ÀÒΔ¡ª ¡Â∂
‘∂’ ‘ÎÂ∂ Íø‹≈Ï √’≈ Á∂ ÍπÂÒ∂ λ’∂ ‹≈ ‘∂ ‘ÈÕ
28

ÎÚΔ-B@AF

BG ‹ÈÚ∆ ˘ ◊πø‚≈◊Á∆ «ÚπºË Ó«‘ÂÍπ «Ú÷∂ ’∆Â∂ ÍÃÁÙÈ Á≈ «ÁzÙ

ÈΩ‹Ú≈È Ì≈ √Ì≈ Á∆ ¡◊Ú≈¬∆ ‘∂· ¡’≈Ò∆ ¡≈◊» ◊Ø«ÏøÁ «√øÿ ÒΩ∫◊ØÚ≈Ò Á∂ ÿ Á≈ «ÿ≈˙ ’È ‹ªÁ≈ ’≈¯Ò≈

˜Ó∆È ÍÃ≈ÍÂ∆ √øÿÙ ’Ó∂‡∆ ÚºÒØ∫ «Í≥‚ ◊π¡≈≈ «Úº⁄ ’∆Â∆ ’≈ÈÎø√ Á≈ «ÁzÙ

Í∆.¡À√.Ô». Á∂ √»Ï≈ ÍÃË≈È «‹øÁ «√øÿ Á∆ «◊ïÂ≈∆
«ÚπºË ‹ÒøË «Ú÷∂ ‘ج∂ Óπ‹≈‘∂ Á≈ «ÁzÙ

Ù‘∆Á Ì◊ «√øÿ È◊

´«Ë¡≈‰≈

Í«‡¡≈Ò≈

’≈Ò≈ ’≈˘È «ÚØË∆ ÓØ⁄∂ Á∂ √»Ï≈¬∆ √ºÁ∂ «‘ BI ‹ÈÚ∆ ˘ «‚͇∆ ’«ÓÙÈ Á¯Âª ¡º◊∂ Òº◊∂ Ë«È¡ª Á∂ «ÁzÙ