cfgectJlulf, 1f&1l(U{(}(Jli/[, Cl!

fiPIlHllllct11l

n3 CPnCKc rolnrnJc n 111nTUIlOrnJc

npnpcllno KOmCt1IlK 5YPUF;

CPTICKA KlbJtDKEBHA 3AJl,PYfA

IIAPTEHOH M.A.M.

1fIit!lllffl1tk

~"IHYlK CpnCKtlX HflPOllHtlX KcPOKfll17f1 o 5t1fbKfllt1ft

PYFionnc npnpcllnO n llOnYHnO KOJl1Cflflf! 5YPW;

ncorPllll W5'4

nOnHTHltn

je CnOH30p oeor aanaisa

CAEPAHWX Jl:EnA H3 CPflCKE PEJIUrHJE " MUTOnonUE

Becenuna fJajKuHOBuha

~~

, f 0 Eo A H K A _ ROCIIOBKa 6aIlKa cencxs KH>H)KEBHE 3A,QPYTE

ITPEArOBOP ITPBOM 113AAlhY (1985)

rO/lUlle 1935, Y IIlmOMCll11 y3 'maliaK 50CtlJb{/K, vlajxuuonnh je najauno »cnuc 0 penaraju II MI1TOJlOrlljH pac-rsuua y Cpea , xoja he eueuryanuo 6HTU oGjaBJbeH y IJI1JIY pC'IIIIIKa« (rEM, 10, [l}35,'41). rO!II1I1Y nann 110el1e Torn, 1936, y 4nUHKY Tpil II VIOl Y HapogHuj CpflCKOj peJiI/211!", uarnacao j~: »Ptajenaor- neoojuen.cuor- puna 0 peJlI1r11jU 11 MIlTOnOrl1jl1 611JbaKa« (CKr, 49, 1936, 125).

Ha H04eTKY -rinora npyrora \{JH1HKa yxaaao je aa nyrorpajuocr 11 O'lYFHIJIOC1' crapux epnCKI1X 8epoBlHha 0 6ltJbKaMa It ua a-axon auava] »aa nomana-se.onurre peJJIIrujc paconea«: »Pcnar-aja 611JbaK3 II ApseTa 51,wa je KOIl CTUpllX Cp6a jnso poaeajeua. Y TOM nOfJ1eAY Cp61l, 1I0/IYUIC, He 'II-!He H3Y3CTriK IlpCMU OCTaJ1HM enpOIlCKI1M HapOAI!M3, KOn xojax cy 61lJbKC 11 ApSCTa, y naneeoj CTapnua , ItManC rasobe DIlCOK yrnen; unax , OA auauaja jc 'IUlbCIHflla Ita ce 011 re permr-irje cavynano KOLI Cp6a 11 110 nanuuneer A;llIa uuure OCT<1T:JK3, II j ac aaj ux OCT3T3Ka, nero KO/l M!lOI"HX APYfl1X napona. Bene.a« 11 .aanuc' - AU C:JMO fbltX cnovreue a - HMiljy 11 nauac KyJJT KOjl1 najc npeaa OIIOM CTapl1HCKOM 1111 CMalheH HI1 H3Mel-beH. Y3 panoee «oje cy y OIlOj 06JlaCTI1 naJ1J.! Bemxep. Mauxap-r , Ii lIaj60JLIl IIUHaUJlbl1 ItCTP3)K11lJ3'l, Xajupax Mapuen. lIaYlI1! he noepo Aohl1, 30 no'nranau,c onurre penur-aje p.[1~TlIlb", II epnCK'1 t.taTCpHjan, KOjH je eorar J.! 1l0y1I1UIl« (tbid.).

HCKOJJHKO romura 3anlM, 1940, y cmrreau KYllill {Jpllefila II uU/M/Ka KO_q ciiiupu.x (:p6a (CKr, 60, 1940, l--{i), oGjaellllo je ua je Tnj KyJIT "y UUIllCM IHlpOJly ~I nanac jour HeofiH'FHO CIIC)f{ 11 jax« fl 3aTO IIITO je »jeAIIIHI

on crapux KYJlTOBa ca KOjllM ce lIPIW<l, HapO'II!TO uaruu npunccnannn , 6p30 n oeaycnoeuo H3MI!PWl<\«, a 'jaTI!M jc nr"Ka3<10 secroae rnanae OflJlIIKe (fine «arcropuje GHJhaxa: noepe II ane un a cpebuc II uccpchuc: paauc IIpc-rc:

CReTe, ceuoeure, neMOHCKC, 6mKaUCKe, MI1TCKe), na fin CC C p<l3JlOrOM verne npeTnOCTallllTlI na je no Tara BpeMCU<I ypanao HajllchH nee cuorn »Cllcm'yamlOr« IJC'IHI!K'1. AlII! Hlillo 1941l (Kall je YMpO) nuje ra Ito «pajn uonco - MO)l.;lFl Ii aaro IIITO je aartoperto C If.f!MC cnpewno CI1IIC 0 crapo] CPIICKOj penar-ajn U MI1TOJlOrHjl1, KOju jc TCK nonona nanncau (II aa xoju jc nOMCIlYTa cnnrcm npcnnuhcua suo IIoce6110 IIOI'JIHllJbe).

PYKonHC PC'I1H!Ka, cojn ce 'lynH '! ApXHRy CAHY non 6p. 13530, liMa 821 'leTDpTlUlY nl(iHKa, nucau je rpaCPIl1"1l0M OJlORKOM (I(]YJen IICKOJllIKO npexynauux c-rpuHIIlIa) II cpcl)eH je no a6ellenlloM pcny - np~Ma IICMa'IKHM H:l3!1811Ma GIlJl,aK:L Will xojux cy JlaTlIIICKIi. a U3a (JUliX II<1U.!I1. vlaj cauonuh jc ,6pojcUlI~la 0311,1'1110 cauo CTpa- 11lIlIC y 'lJIaHKY 11 3aTO JC y IIPXY CRaKe :1'HlIlC:lO IlCM'I'IKII IHIJI1B (I~a ce lie 611 rmueurane crpanuuc PU]lIIH 'lJI:lIIU;;a) Ami npCMeTaI-he ce nnu« ll.orOJIIIJlU II Oo.:'I"lIJIO '! IIHKIHI!IIlOj nan.JHOlllljl1 lienor pyxonaca, KOj;1 cc MOpaJla 11011080 ypaAliTa nonrro je CBe npaheno ua cuojc MeCTO. Tana je ycranourseuo na je ~!3ry6JbeHa npnu cTpalla 'IJHlliKiI 0 ja- 6Yllll.

Hena-ncauacnoua vnauaxa H aeenenun pen, HCMa'IKIl H1I311lHl GUJbaKa aa npBoM Mccry II ceaeeaua O":lIl(IK:l »cpnCKH« acnpen xaurax Ha311Ba, nenoun pYKonlica 1111 IICM:1'IKOM II ua MUOfllM MeCTlIMa y'j uamy PC'I onroaapajvh.r HCMa'IKa (xao rrpeeon) ynyhyjy na 3aKlh)"IfIK }l:l je vlajKaHOBl1n cnpexrao PC'HUIK aa HCMa'IKO I\3JlalJ.e, 311 II.HlIC H":IA<1Ib(~ IICMa'lKli HaCJIOll1i 3aMCILCIIII cy 1I<HIIl!M 11 -mauun

cy nopchaun no 1I:J6Y'1I10M I1UjKl1!IOlJllho.:lJ IICM~l'lf':lI

Tl'KCT npcneneu jc ua Haw (TO jc O·llIn'ICIIO v npu-

pd)CHOM TCKCTY) 11 H30CT,lBJhCl1C cy IleMa'IKe PC'lH nonucnuc YJ uaurc KHO npcnon (11<.1 rtp!lMCr: nocuc-Ityjv , wcihen ; KOniICTII, sicchcn: UJlIUJbIlK<I, Rcisholz}. a.nn jc ·jU}lP>KUH pcnocncn uaanua y CBalWM 'IJJaHKY: rl<.'.M:I'IKH, naruucxn, uaum (ucnpen KOjUX jc cuero, «no CYBI.J\l1l1a y Il<lUlCM II1ADtt.y. InOCTaBJbCII<1 031l<lKlI »CpIlCKII«). II aunp-

>KaHil cy IICM,I'IKII TCpi"III1HI 11] pcnnrujcxe mn-cpa-rype (Liebesorakel IIT/I.), c 1'IIM IIlTO 11M je AOnUI! npeeon ua nam je311K H":IMe~}' 3<lTBOPCIIl1X 'rarpana: ( ).

Kaxo cy y PYI.;:QIlIIC)' IIU "lHorHM MeCHIMa ynorpefin,clie pa3JIIi'1HTe cxpahenune aa jenan TC IICTII nacnoa KOPI1- urbenor 11.3Bopa. 113RPlilCHO je , C 063UpOM U ua -lajsanomrheee 06jUBJLCHC panouc. HeonXOAHO yiennasaeaee (D. Cl1IlCllK ClfpllhelllllW IIcnpCJ\ npnpeheuor- TCKCTa). OIl<lKBII KaKBH cy Y pyxcrurcy OCTnJlH. cy H y npapebenoa TCKCTY cxpaheun H1111 IJCnOTIlyHH liaCJlODI1 xoja HIlCY uuure nyra ynorpeen.cann Mary CC paJYMeTI1 (xao: c. H. arpc =:

CPUCKC lIapOIII-IC IIfpC) II IlCTe cxpahenaue I-IUC1101la KOjU cy IICJIM muue nyra HauC,nCIHl (xao WFK =: wald- und Feldkultc), AOK cy CKpllheHlI 111111 HeJTOTIlYHIi llaCJIODII xoju 611 CC TC)KC MOrJlfl ptl3YMCTlI AonYJ-bCIIH Y upupchcuo« TCKCTY I13Me!>y ":I<lTDOI'CIIIIX aarpana. Taxo cy yncceuu II

~I~~~II~ ~~~~~ ~1~~~:~~I(~I:~~~1~~i~r2~~j~HI::~~~lli2:i~~~Ci

obicaji Muslimana u Bosu 1 Hercegovini, Sarajevo, 1906) 121).

Kno IlCOM., ·1·C>KaK II ~<lMCTaH nocno 1l0lWJaJlO cc npe«ynanan,e pykonaca - ":IGor paana-nrt-ax TeKCTOBa (ua rp+ KOM, naTIIHC«OM, tICMa'l~OM) 11, jour BHIIJe, 360r MHoroSpojnux, xpahax flJIH lIy)i\IlX, nOA<1T<lKa Ii yveraxa (CKOpO na cnnxoj C1"plIHH) na MaprllHH II nu JT011ei)I1IlIl, 360r rora je u cpaau.uann,e npcsyuanor TeKCTa ca pYKonHcOM 611JlO nyrcrpajno II uanopuo.'

'ACllCTcur Mnpjnna JlCTtnuh, xoja jc C npllMepUUM nmKlhOM 11 crpnn.cu.ca npCKYllaJl~ p)'K011": (UCI1M rp"Kora rex c-r a. KOjll jc )tOKyl,aJl~ Cncrnnna CJmUW:lK), IJC,»1a je ncoaoma npnpC!)I1Bll'lY 11 yepc!)u-

lJall,y I1),K"'1I1ca. " '1(lllllCl1nill,~·M II;)CJIO,""I pY~"'IHey 11 UGj'UUhCl11IM

pnllOlJl!Ma 'lajKnII<J1IHilc·uIIM 0,,1Ill' >1 yjclllla'1al)illh3 cxpaho-

IlIlIl<l) 11 1I0I1U~l1l1al"o.:M lIa:mua GI1J1>1iK<I Illyncxn 11 CltMI)II(>1il1hn

(paIlI! Yllopcl)>IIJ<lIh" C,\ 'l,ljKml""l1hcIIIIM HilJI1UHMa), a lIapU'lHTO Y CPil1"hl1Un>hY npcxynnuur To.:K .. ·r.1 (~UjH jc cnn f!ICJI:I!W) C3 pYKOnltCUM (soin]c npupd)IIIHl'11"J1C/liU)},;II1I1. IPn >I(:lJ1()CT, UnA BI1I1I1: >Eltjc MO!"JW. IIIITI' ce xrorac Ilahll npyrn C~I's;lmt~ 3a paJH(.lBpCI10 KOJJal11101I11P:lII>C fl npyre CJ10}l;ellC 1l0C.Q<lIlC OKO 1llllll1pCMaIL3 ueAoBpurcHor pysonucn nn 11IrU.'tny

nOUJTO cy OTKJIOH,CIIC gllKTI.jJIOrpa{jKKc rpcruxc I.j] npexynauor TCKCT3, OCT:wn cy y J-bCMY (K<lO 11 Y pysonacy) MHora 11 MHora nejacua vecra. koja je rpcoano npOBCpl1TM Y I1]BOp!1Ma 11 yrupmrru urra CTOjJ.l a un-a je Iapsus calami y AOCJ10BHOM HllBo!_:ielbY flJll.j npCrrpWlaBaJ-hy nmopa H HHa'fe; OCTaJle cy MHorc H MHore npa]IHIHe (0]II<1'18I1C

TalllWMa f13Meryy MaJ1!1X U 6c] 1-b11X Hnf! I1C0311<1-

'ICHC), '360r KOjUX je upunrru nauana nonYIICK<l

HCTpa)l(UB<laa He ~u CC l-I311JJ1M onr-oeapajyhn nOAHI~~!

aernc y Kpyry '-IaJK<HIOUflheIHlX U]BOpa; ocrann cy 'Inj«auoautcan UeM3'!Kf1 TCKCTOIHI, KOjH cy CC MOpaJH! IIpeBOJlI1TH npeMa HaUJCM opl1rl1lW!Ty In «or-a Je aa H,UX y3C1 aarepujan (KaTKa)~, JlOKa3aJ!0 ce. AOC!TOBHO); OC1'aJIH cy CTpaHI! TepMHHI1 H JIUTaTH (rpllKl-l, JWHlIlCKI1, IlCMll'lKII). xoje je -rpefiano (u3Mel)y 3HTBOpCIlHX aarpana) upeaccru pnna naurer- 'fHTaOI~a, aJ1f1 llITO ce, aaj-rctnhc , unjc MOrJlO Y'lflHHTI1 6C3 npoeepaeae,a y KOHTCKCTY OpHrlma!Ta.

Y npl1pel)eHoM TeKcTY npapebaua-renc oojaunseu,a mMel)y 3aTaopcIHlx 'sarpana \I non

l\aMH ue noxnayjy caa 06HM Y'lfIfLCIIIIX npoucpa II JlCTpll>KHBaJ-bU. Hcrtpanxe MHOrl1X rpeutaxa 113 BpCTC «nja ce :lOBC lapsus calami HHCY 0311[llleIlC, 11.1111111 je MCl)y THM cny-rajIH[M OMaU,[KUMa 6HJIO nOJIOCTa Ii 'raicuux KOjC cy 36ylhuBUJlC Ii 011 «ojax cy caao l1eKC 03Ha'feUC, «ao WTO je , HOI npl1MCp, y 'l!TaHKY .I(1(!OP 1/ tc.aetr. rmcanor-r 1101 IICMa'lKOM (Ahom), norpeumu JlnCJIOll puna Tux. P. -Gorl)cBl1ha Opill(Uju (na ]a6YHa 6Y11C eeba: nuany'r T[lKO Ham!CHH, PYKOM H HU jennoj jenauoj npcsvuauoj cTpaHII!) YMCCTO 'ra-mer xacnosa OCilla/jll 060Jl((/UQ/b(l gpUCill(/ Y nne. OIlY- 3HMane cy npeMe II pante ncrtomynocru - «ao UITO Je YMeTaK Su G na Maprmm y IIC1'OM 'IMIHKY, jep J1011CTlI HI1KO mncan naje TaKO cxpa-r-an CIIC1'Olll1jU II u-erouor-a r(1JI6y (O'leBI1,[1HO, 'Lajxanonnh je TaKO aanucao nOIlCCTHI1K 301 ce6e). A aa nonvu.auan,c jeaue npa3HMHe {Me!_:iy MHOrHMa JU xoje H'3[10PI1 mlcy

'Jec1'O cy cc Mopane npernelJ;unl AeceTHIlC KfM[ra.

Cee 611 6Hno II nOM03Jt 60)l(c. JIll ce nuje TaKO 1'CIlJKO JlOna3UlIO 1\0 MllOrliX KfLUl'a. lIoce611O 1\0 OBIiX Koiflll-1n ce

QajKaJ[onl1h CJ1y)l(J.1o. C pa3!T01"OM cc o-rcxunam 110

he ce cue (y HajBeheM 6pojy, 11<11\11 y u.cro-

10

110j 6116m10TeLl,l1, soja ce 4yna Y Haponnoj 6H6!TH01'elll1 Cp6HjC, ::11111 TaMO cy xa.nre uenonucaue H non npaumnon (Beh ronanaraa}, auure 3<1 YKJlI1H nero an ynorpeoy. Hajc ce MOr!TO )\36ehH noryuarse 011 6116!THOTeKC }:IO GH6mfOTCKe J.1 MY'IHO caaaaae na, necpeben«. HeMaMO Ill! OHO WTO nMaMO.

Y BHIIIC snauaxa (y PYKOnllCY), C pa~HI:IX paanora. lJ(ljK<1nOBlfh ce n03HBa na cuoje ocjnen.eue pauoue, a y I1B(l Maxa TO '1flHIl parur aaxaanue ncpane: y 'l!Talll(lI.Ma Jlan II Ormx, Y npuoetc , «ao flOACCTHllK]<I cede, 3,1I11ICYJC BYIIY u .//{IH, a y ApyrOMc Cf3ag6eHe opcxe. TI1MC je onpeheno rne ce mL'la'3H aa-repnjan aa IIOP<lAY, amI ce 1v10P:]!lO ,I:IO,\Hiurn-am KaKO na cc OHa 1I3BCJlC. Kako jc npl!pc!)HIIU'l TO Y'II[IHlO I), nanowcue y:l nOMCIIYTC 'ImlHKC.

Jour Te)t.:t! np06J1CM cy npCIICT<lIlJL11J1e 3111lTIlC pa3Jl11KC 1l]~fe9Y PYKOJTHCHHX 11 urmwrrmntx nepaajn vnanmca 0 (iOCl!JL!.:y, rnor'y )1 'lPHY_ Kaxo jc l':lj npoGJICM PClllCfI B. nanowcne y] vnanxe: EOClUbaK, Faoe 11 Tpn

HCIIOBpmCIlOCTJt, neno-myrrocra H lIel~OCJlCAHOCTll 11M3 H Y Ha3H13l1Ma 611!T,aKa 11 y TCKC1'Y 0 BepOBafhl!Ma. Sa HCMWIKe f( !TaHII-ICKC naaaee HllCY nnaeneua I080Pll, a aa HCKe HalUC jecy (naj'teurhe Co¢puh H Sulek): muue JlaTliHCKI1X Ha311Ba HC,[IOCTuje, a IlCKn lleMtl4K!1 uncy noaoJb}JO onpebeuu: HaJllIIX HU3lfBa nernc liMa BI1We (113 pa3HJ1X «pajena), a nerne ueaa HeK"X KOjH cy pacnpOCTpal-bCl-H1 no Cp6J1jll (HI1 xan !IX Sulek liMa). no ynopchauua.y ca gPYrt1M pe'IIH1l1I1M<l, a H<lpO<HfTO ca CI1M0l10nlihelHIM

OOilla}/U'IKU.M (H3 1959), KOjl1 cagp)Klf H

!lCMa'IKe yueceue cy Y npl1pel)cHI1 TCKCT (H3Meby

3a1'BopcIIIIX aar-pana) caao lI:ljIlCOJ1XOJlHHjC nonyue: !TaTflHCKH !lU3Hlnl 1'aMO rne I1X ueeaa J1 Ollpel)clIl1jH He~a'IKIf ya HCI\OBOJbHO onpchene, a Ba)l(lmju lla~JIf Ha311llH KOJIIX aeera y pyl~OJ1ncy YllIJlH cY y}1o.Qaill(/h· l{OjK{/l/o(Jllne(J(J.~ ~PC'Ul1lKY«, 1. - 300r paanuxc y ]IJa'lCILY HCMU'!KUX II nauurx HH]HBa OC1'HJIC cy Y UCTOM -rnnnxy no J~I)C OI!_'bKC: jaaop [f «nen. unua H KOlhCKH 60CIIJbUK (B. uauoweuc Y] TC -mauxe), ,[10K cy. !lanpOTIIB, aopana 6HTH cnojeua ABa vrrunxa Y jenau 0 I\neTY AHHlllloh Ii TaKol)e ABa y jCJ\aH 0 '1114KY, a rnanoconxa oneojcna Oil KyKypCl(a (n. IJaflO\fCIlC y3 OBC <IJlafIKe), H30CTanJbCH je '11li!I!HK Go,lIt}!' ,qP(Jq{', jcp

11

OCIIM xaaaua (10 Corppana) ue CaIlP>K1.J JHHlITa (a 6o>Kje ]:IpBU;e IfJOCTaBJhCHO je Ii xao jeuan Oil: naanua aa PYTY, Y 'maHKY Pyiila, jep y BYKOBY Pje'iHUKY, ua KOjU ce -Iajxaaonah rroanaa, I1Me 60)l(jc npuue I1Ma npyru 6I1JbKa). J.1 TaKO je , 3601' oeor cnajan,u, paCTaBJblHhll II aaocraurt.uIba, Oil 217 -manaxa Y PYKOITHCY OCTaJlO Y npapeheuo« TeKCTY 215. - Y TeKcTY 0 aepoeaa.nwa (y PYKOTII1CY) najBHl11e He]:lOCJle]:lHOCTI1 I1Ma Y nacaa.y ronaaa ya Spojeue '-IaCOIlI1Ca H nepHO).l,HKH H y YIlOTpCGH o-mnxc i~idcm: .nollcrue ce romma CTallHO nounun,a, rtoucrne cc jnnn,a JCW:lIInyr , a rtonerne HM. TOJlI1KO, a ibidem (111111 ibid. 111111 ib.} y MHorl1M 11 MHOrHM cnyuajeeaaa auje ynorperoseno: y Ilpl1pcbeHOM TeKcTY, pa]:ll1 ]:IOCJIe]:lHOCTI1 11 pa]:lH p<lCTCpChClb3, rOf.vma ya I1CTI1 Spoj (yxonuxo cc jaun,a) OCTUlJJbena je caero jenaanyr Y je]:lHOM 4JlaHKY, a ibidem je ceyna 3aMeHI11l0 IlOHOBJheHU npCTXO]:lHI1 HaCJlOB. KaKO y TCKCTy 0 eepoaaa-a-ra TaKO 11 y ~1<l311BI1Ma (y pyxorurcy) I1Ma ucnoCJlC,[IHOCTIi J.I Y ynorpeca 3HaKOBa au-repnyukuajc, HHpO,{I1TO Y JW}KI1M Ha6pajilfMfMa, na je y npapebenou TCKCTY U TO TIOIlpaBJbCHO (O]:lHOCHO yiennavexo) y neonxonnoj Mepl1 . Ilpyrax H3MeHa y rrpanonacy I1Ma MaJIO, TOJJllKO KOJlIfKO ce O}J, canaunt-cr paansncyjc DCJIHI1ClJ, «or-a ce L{ajK3HoBlfh npacac (yr.nauucn). OCTaJIC cy HCT<lKHYTC cue OC06CHOCTI1 tseroaor 1"13pa}KaBa~ba - lbCrOBI1 ]:IlJOCTpyKH 051l11U;11: ynorpeon.aaa H ynorperin.yje , npUJ10BeTKU H npHnoueun: u.eroea HapOACKH 06JJI"II..\I1 YMeCTO KlbH}KeBIIHX· vena, 'raua; WT]:I.

y PYKOJ1WCY, xao na cy y caCTHBY pe'IHHKU, -lajxauoBl1h ynyhyje ua -rnauxe 0 6aAlbaKY, 3an11CY, xonuvy, MHTCKOM 6HJbY, ceHOBHTOM npnehy, ceTBH If Ta6YHpal!OM 6IfJbY, ana TI1X 'IJlUHaKa HCMa (B. DCBP"!" 1111 TO Y J1.ogafilKY, Ill).

npUpC9l1Ba'l je cnc'rauuc J1.0guWIlK l1ajt.;wl()(JuhN!OJ>1 "Pe<IHUKY" pnna HanOMCHll «oje HIfCY y uenocpennoj lle]11 ell fberOBI1M TeKCTOM Ii pana nper-nena eepoaan.a 0 5liJhKaMa xoja cy oejaurseua IlOCJJe a.eroue CMpTI1. Y TO ]:I06a, y HarnMM IlpoMeHaMa uanoua npaupebuaau,c H flaCKOJIHKOr )KHBJhelba, necrajana cy J1paCTapH 051f'lajll Ii eeponan,a. ana cy OHH TaJW, y MIIOfl1M cpncKuM «pareIlI1M3, nplll1 IlyT aanucana II oocnonas.cun (MU II 110 cella-

12

Ihy ua cy nocxopa nocrojanu). Flopen MllorllX aepoean,a J.lCTHX xao WTO cy U y Pe'IHuKY, oojann.eua cy 11 aexa JlPYK'lI1ja, H OHa cy yueceaa y ,llogafJ1aK, 1. Bepoean,a 0 6lfJhKUMa KOjHX HeMa y Pe'iHUKY yneceua cy y.o.ogafJ1aK, II, 113 «ora ce BIf]:l~1 !Ia je BeOMa MaJl11 6poj 6UJbaKa BC3aHlfX aa permrnjy , MJ.lTCKJ.lX U CTBUPflllX, H3MaKao L£ajKaHoIlHheeoj na}Klblf. J1 npux 11 IlpyrJ.l nee .o.ogaiilKa CBC]:IO'le na je OH 06aBif0 orpovaa nocao. Kawy5a je C npaBoM aasrsy'H10 (sa nanty 3CMJ1.y): »Fnaauo MCCTO y CCOCKOj flPHUPC}~- 1I0j M<.Il)l1jU ]ay3HMao je 6UJbHH CBCT« (rEM, 37, 1974, 168), a 'raj ce 3aKJhY'laK C pa31loroM MO}KC ]:IonyHI1TH: He caeto y npnapenno] MabHjl1 Hero 1I Y pa3HllM ]:IpyrHM BH,[IO- 811Ma BepOB<lfba (K<.IO WTO cy n.yfiamra spavan,a HJlH Sajau,a npOTHll 60JlcC'TIf). Ilpeva TOMC, 06pa]:lHBWif peJJHr-ajy 5J.1JbaKa, -lajxaaoeah je naapurao pexoucrpysuajy BeJIIIKor nena uenokynue crepe cpncse pemo'nre.

HMBO je, KBO I1CTpa}KJ1Ba'l eepoeaa,n 0 6I1JbKaM3, caao jenner npe'rxomntxa 1'0]:1 Hac, Flanna Coopaha, KOjU je, no ]:IC J'yoepnaracy, CaCTaBIlO cnac TJI(u3HlIje 6ll.fbc Y napoqnou eepoean-y U ile8albY KOg Hac Cp6a (1912) U aa «ora je OH y KYAfIly apoetaa U 6U.lbUKa KOg cfilapux Cp6a pCKHO: »Ienan , na }Ka1l0CT, 3B60paBJbCIl amt UPJiO [lapOBI1T, mun ac-rpaacuaa-i«. MebYTI1M, Y 'lJlUIlKY TpH 1/ 2.1102 KaO" cnojc npane pope HMeHOBao je Be-nrxepa , Mauxapra H Mapncna. CO¢Pl1ft je, np)l(ChM ce ]:Ie I'ycepna'ruca, y CBOj CllHC yueo If 5111bKC 0 xojava HeMa H3WHX nepoeau,a (1i3Me"y npyrax, M 60}f(je npeue): "4ajKaHoBlfh nnje yueo flH jenny TaKBY 6MJbKY (Mana je y uenper-neuHOj xovnapa-rxnnoj 1IHTepuTypl1 0 penarnja 6MJbaKa I1Mao varepajana nanpe-re«}, Hero je OCT3BlfO npa3aH JlHCT C HaCJ!080M DOJICje qpoue. np}Kchl1 ce cavo MeTO,[la uajxpynuujax IICTp[I.)I<J.lBa'ra KaKBIf cy 61111[1 lberOBU YJOPIf, OB CBY naacu-y 06paha flit CpnCKI1 MaTcpl1jUJJ U npaBl1 nopcbClba cawo y MCpl"! xojy 3BXTeBa YTBpbl1Balbe CTapHHe, ocjauneanae,e CMI"!CJla If acr-aumee 60raTCTBa 'rot-a MaTCpajana If eerouor- 3Ha'laia »aa ncanaaan,e orrurre pCJJHruje pacnosu«. OH CC BeOMa '{eCTO noanea HU Coppaaa, aan , flO npaBlwy, He H3BO]:lH rpahy 1f3 aera. H TaKBUM nocrymcoa y CTB3Plf npencpyuyje CIlIfC "AapOBI1Tor uaurerI1CTpa}KUBa'!a« xao CIlIfC KOjH, 5e3 05:\[1pa na no-rou,e

13

pe3YJ1TaTC, aanpscann CIlY cnojy 3aHHMIl>I1BOCT. COCjlPl11i jc 'leCTO oruuapau (napo-nrrc I<a/l npenpuuaua M!4TOBC 11 nerenne). H '1'3 MUll" MQ}I(C na 6YAC npHBJl3tlHa (u OJ\ KOPIICTM) HCKHM tH1TaOl~IIMa; YajKaHo!lHh, KOjl1 o6pa~yje nona'rxe M3 neynopennno ueber 6poja H3Bopa. YBCK jc Ca)KCT 11 '13K WKpT Y CllaKOM H'jJWr3H>y OCIiM y epryvcmuuaa.y. y 'lCMY je MIlOro nyra. pana uay'urc y6eAJblillOCTII, 11 ueoaa mnaurau. Co¢pl1h He nctpawyjc y CHllM IlPilUL\11,\1a HI1 AD xpaja 11 aanouon-nuu CC otrncrwa; vlajxauouah ynopHo Tpara aa CMI1CJIOM CBaKe nojane Il 3.1 eeaaaa Meby pa311UM nojanaaa, :HI nopeanov II QIIJhCM nojcnauax aeponan,a It xynra pUCTHlba y L~CJ1HfHl.

Y A06a nocne vlajxanoenha KOA Hac y otipana xyrrra paCTlll-ha auje fiuno noxyutaja ueher 0611Ma nero IUTO jc ouaj y caCTaBY CflUITCr MllTOJlOlUKOr pC'THliKa (1970), a all lie nne nan,e OA MaJl06pojHHx Ii KaTKaA acnornynnx 06aaenrren,a. Me~ynIM, y TO A06a y CBCTY, IHl paj]]IIM jC31iQHMa, nojaea.yjy ce 3Ha'JUj1Hl panOBlI 113 0611aCTH MMTa u penar-aje (nonyure, He y nl1ny pe'l1l1lKa xao IUTO je -lajxanoeaben, M He caao 0 6MlbKaMa), ,11Ht IIH OHH (u on TaKO KpynHl1x MMeHa «no uno cy Eaajane. Ilpon, JIeBH-CTpOC) He YMaJ-byjy aaaqaj tseroaor Y'IHI'IKa, Hero ra, nanpc'ruu. no-rupbyjy, If naje npCTcpflllO penl1 na 611 C fi.,IlMC 11 OHII 611JH1 601b111t nOTnYHMjl1.

YajKallOBlfh je nHC(\O pe'IIHfK rrpcaa 113nOpllM<I (HapoAHIIM YMOTBOPUHUM;'l II pa"]IH1M 3(}11IIcIIMa) In upeMella KUIJ, cy KOP; Cp6a uepounu,a (0 6ltJhKaM<I H 'AP}Ta) eana y rtyeroj CHa311. aJlI1 ra je nncao 1\ y upccre Ka)1 cy ra eepoeau-a 61ma jour y CHa31i lie car-to y ceny Hero M y rpan,y, M KaA cy ce Morna yn0311<ITI1!1e CiJMO U3 «u.nra ner-o II U3 >KHIIOTa nenocpenuo (B. :1<'1 TO, na npuseep, 'lllaHKC 0 6opy, 30BH, jaaopy, xporanapy MTA.). Pauujc H n031H1je, TO je RpeMe KaA KOA naurer aapona Kyl1T paCTJHha HMfl B<l)KHY ynory y MHorliM npanaxaera OA po~eH,a AO CMPTIf H Y MHorHM nOCJJOIlHMll (}I(eIiCtOIM II MYWKIlM), Y ponne II npaaHH'lHe neue II y paaaa A06a naua 11 Holm. Y eeccn.y II y »canoc .. "TM, Y Jhy6aBlI H y MP)Kthll, Y 0'IYO.1II>Y anpann,a 1\ y acuerse+sy OA 6oneCTII, y uaaanaau-y nnona ]j'Y 06e36el)lIeae.y ponn , y onepun« on CII<lKe accpcbc 11 Y CTlIL\:\lI>Y cnaxe cpebe. 113 crtpersor nOlIC311naH,a jacnax OCT<lTHK:l

14

ca jacaajavn. U 113 CMMlllJl,CHMX nopebcs,a vlajxanonuheIlIlX, pacre IUUPOKU Ii CHalKHa cnmca HeKaAUUHbMX lbYAI1:

KaA upurc panre 06pcJ\e (oneaeun M Ham), KaA npliHoee pa:JJlII'HlC }l(PTDC. KaA npavajy 11 6ajy, KaA npeaoce aepoBMb;) C jcnue npCTC Ha Apyry (xao C naaa aa 1<0HOnJbY) u KaJ{ neue npCTc YI:I0Ae y CTapl1 KyllT (kao «poannp II xyxy)lYJ). K3J1 CnCT<l npnera n060)l(II0 )10TII'IY PYKOM HJlU QeJlHaajy a onacua A<lJleKO ocunaae, Karl paAu JICKa nporone CTOKY 113MI!I)y Il<lTapa II npOBna'le ncuy Kp03 pyny ucrton scuna cnacoaocue 6H1bKe, KaA paAI1 3aWTHTe yceaa "]a6<1- najy rpnu-rauc no 1\,\1BaMa, 11 y lIe6pojeHuM APYfl1M pallIt>a.M:l II nOCl'ynQI1Ma soje jc Tpa)KMO )l(MBOT Y nyrov HM3Y uexoua II napuurra]a.

360r -rora je pe'lllllK BepOBatha 0 6111bKaMa auavajan IIC caao aa cne uayke KOjC ce Saae 40BeKOM Hero 11 aa lJaCKqnl1KY YMCTHOCl'. Ko npoy-mBa KfhU)KCBHOCT, ua npuMCP, lIahl1 he Y fl,CMY, nopen OCTaJlOr, oTBopeH nyT so]u nOAH rtpano y caucao MHorHX neCHH'IKIlX CIlM60JIU, xao lIJTO he nacau YMCTfIMK MnM cnaxap Hanll 60raTY Ii noyanauy r-pahy :13 CnMI<C 1t3 npOillJlOCTM.

KII .. era 0 KyJlTy pacrun.a, CTI1QajeM OKOJIHOeTI1 11 ltrpOM 36MDatha, npcTBapa ce M y ClleAO'laHCTBO 0 MYAPOCTI1 npenaka YUPKOC Ib(1)(OBI1M 3a6nYAaMa: Ofll1 cy 6M1bKe 060}l(anaJIM Ii 'IYBanH, a nOTOMI.l}1I1X yaaurraeajy (11 C I-bHMa BOAY, eaanyx. -rrte , }l(HBOTHlhe H ce6e). Y naae KaA cy yrpo}l(CWl M'.!BOpM encxonaxor- }l(HllOTa M nenora HaA nenorava cuera. 1<<10 An I!HeTI1 rnjeea 11 CTOJleTHa craona 113 npomnoCTH HCrtW y AaJbllHll IUyMe Tyry HaA nOTOtbMM epevenov.

BojuCJWU 1Jypuh

BECEJlHH 4AJKAHOBH'I\

PE'-IHIIK CPDCKIIX HAPO,o:HIIX BEPOBAlhA

o EIIJhKAMA

ARW - Archiv Iur Religionswissenschaft ASPh - Archiv fur slavische Philologie BB - BOCUHCKU BHJla

BerOIH!h - HI1KOJla Beroeah, )Kl1nOT Cp6a rpanavepa, 3arpe6, 1887.

Bolte-Polivka - Johannes Bolte und Georg Polfvka, Anmerkungen zu den Kinder- u. Hausmarchen der Bruder Grimm, Leipzig, 1913, 1; 1915, 2; 1918, 3; 1930,4; 1932, 5.

Valjavect - Matija Kracmanov Valjavec, Narodne pripovjesri u Varuzdmu i okolici, Zagreb, 1890, npyro 10- AUI-be.

Bpqeaah, Ilceaa,e.; Tpa - ByK Bpveaxh, Iloseaa,e cpncae uaponxe Cne4<1HOCTI1 ya MJ.!~orpe)1He HapO)1He 0611'1aje, IT<lHl.JenO, 1888; Tpa rnaetre naponxe cee-ra[IOCTH, EO)l(l1h, KpCIIO liMe Ii ceanea, Jteu-reeo, 1883.

rEl1 - rJlaCHHK Brnorpaccsor IIHCTIIT)'Ta fEM - fJlaCHI1K Eruorparpcsor MY3eja f3M - fJlaCHHK 3eMaJbCKor My3eja

fHY - rO,!!,l1lUH>l1l.\a HI1KOJle l.lymtha

Dahnhardt - Oskar Dahnhardt, Narursagen, Leipzig-Berlin, 1907, 1; 1909, 2; 1910, 3; 1912, 4.

)KCC - M. D. MumfheBuh, )KIIBOT Cp6a CeJbUKa, Beorpan, 1894.

ZNZOJS - Zbornik za narodni fivct i obica]e Jufnih Slavena

LM - Ausfuhrtiches Lexikon der griechischen und romischen Mythologie

JIMC - JIe'forIHC Maraue cpncKe

19

f1PHJlO:HI - f1PHl!03M aa KI'bH>KenHOCT, jC'jIIK. ii"il'Plljy H ¢OJlKJ10p

RJA - Rjecnik hrvatskoga iIi srpskoga jezik., (Rjccnik - Jugoslavenske akademije)

PCA - Pe'!HItK cpncxoxpua'rcxor KH,lll1<eBl!or 1\ 1!''1,oJII10r jeauca (Pe-nunc Cpncse aK3.Qe1>mje)

CE3 - CpnCKIl. eraorpaccsa 360pHlIK

CI1MOI10lll1h - Ilpar-yrua CI1MOHOBUh, Bor-amou;n ]'C'IHHK MMeHa 6M1baKa, Beorpan, 1959.

CKr - Cpncxa KfblDKeBHM rmtCHHK

Co¢pHh - Fnaauaje 6111bC y HapoAHoM eepouau.y H neearey KOA Hac Cp6a. flo AHrcJlY ne ry6C1'~t~tn!cy. Ckynno II eaCTaBHO HHWeB1baHHH (Flaarre ( llqlpllh). Beorpan 1912.

TP'B, KHP; HH)K - Tax. P. 'Bop~eBflh, KP"l !WUlC PYMYlle, Beorpan, 1906; Haur uaponun >KHa.·r. 1-10, Beorpan, 1930-1934

Handw. DA - Bachtold-Staubli. Handworterbuch des deutschen Aberglaubens

Schneeweis (a Illaeaajc) - Edmund Schneewcis , Die Weihnachtsbrauche der Serbokroaten, wien. 1'125 Sulek _ Bogoslav Sulek, JugosJavenski irnernk bilja , Zagreb. 1879.

20

AJbMA

Zwiebel, askalonische (allium ascalcnicum). A1bMa.

o a. I1Ma pa3J1H'lHTMX aepoaaIba. Hseao ceue lie kynyje ee, aeh ce Tpa)IOi aa nOKJlOH. rne ce a. cana, HC rpeca HM nOAH3aTli Kyhy 1m cnaaa'ra. KaA ce jennoa aanarn, He nan-a je aarapa'ru (CE3, 32, 1925, 16).

EArrEM'"

Akazie (robinia pseudacacia). Barpev , fiar-peu, carpena, er-arra-rcko TPIbe, «arnnmxa , «pyusaua, HCPO,!l (Co¢pllh, 10).

B. uujc noepo npuo. Ibera He -rpefia np::KaTH 6J1H3Y s yhc, jep he y «yby rpOM YAapHTH (r3M, 19, 1907,320). Ken cuaTOBH ,!Io1)y npcn MJlaAO::KefbHll), «yhy, Mehy 6apjake na KUKBO npso ripen KyhoM, arm TO HHKa,!l lie CMe 6111'11 6. (CE3, 19, 1913, 154).

'Y psn- TP!! DCp311jC: ItBe ua cpnCKOM H jCAHa 110 UCM3'!KOM, Y [ennoj cpncxoj ewuawc.:o wp/l,e 11 HfpOg npeaeneaa cy H3 UCM3'IKII

21

EAJlEM

Mandel (amygdalus communis). Ea}~CM, 6aja)l.l, MCH}l,YO, sorrnan (~ulek).

E. 3ejTl-IH ne« je on KpacTa' (CocrpMh, 12, .tl3 cpdyn,a), 11 on yxo50Jbe (CE3, 40, 233). E. je U CPC}l,ClllO npcrae KOJil1KC (ZNZOJS, 14, 76). fOpKI1 6. ca inebepoa

nex cy 311 OHe KOjU nn.yjy KpB (0. c., 67). .

»Ko xobe na ce He onaje, uexa HaWTe cpue nojene ner ropxux 6a}l,eMa« (113 cpeyn,a, Co<ppllh, 12. Jow PHM-

CKO aepoaasse! B. Co<ppHh, I. c.). .

Y KOTapHMa acne MJla}l,y K 6YHapy, »a KOJI1 ona Mche jafiyxa, opaxa, H 5., na TO neua rpa6e (TP'B, HH>K, 3,34).

DEJ1A n03A

Waldrebe (clematis vitalba). Bcna noaa, naBHT, naBI1T1ma, B. Sulek, Rad, 39,16. Y suleka (Imenik} 33 naaxua.

Beayjy je OKO ceee, H roeope 5acMY, »ceae xoje >t<eJJC na HMajy neue (ZNZOJS, 7, 1902, 179). U.seToM ce «anc all ypoKa, nnasa H -crpaae (c. Tpojaaouah, Be-rpa, 188). Ha caeror- I1r!-han (20. XII) aaxpaaa >t<ella )l(llaJ.tHY y xpyry on 11.* (»Jl.a 6yne CBe y «yny, y Kpyry«, CE3, l~, 69).

Ila 6H ce rpat,cBHHa onpacana, 6uJla je aexana norpeena JhY}l,CKa »tprua ; )."IaHaC ce TO cynCl"IiTyHIue H y311- t,yje ce 'lOBeKOBa CeIIKa. To ce pap;1I oeaxo. Kan xaxan 'lOBCK WJlH ven.ane nobe 6Jl113y no MeCTa IHI KOMe 3H}l,UPH pane. aajcrop Y3MC ~. H KPHllIOM 1h0Me H3MepH -ren.anery cenxy; no TOMe nojene CBOjy concreeay noran, Ii OII/~a Y3HAa II. y 311}l, 1I xaxe: »AOKJIe OBa 11. 6YAe CI!pOBa, )."IOTJle 11 onaj 'lOBCK 6HO anpaa: ncxne OBa n. 'rpajana, J{OTJle II oaaj 6110 )l(HB« (CE3, 16,265).

~e[]pBHHa3I\u6ejWIW;j",YTeKCTyjeY[]OTpe6JbCHaCKp(lhCHHlIal1. (OIlWl(IUW)

22

(6Errl1) KPHH

Lilie (lilium candidum). (Bena) xpmr , JhI1JbaH, nujcp (rp-rxe PC'II1), 3UH6uK (TYPCKH), 60rOp0}1I1'II1H0 ueebe. Serra 60rHUlu (ynop. Sulek; Corppah. 146), I1BUHOBO ueehe (Bpseeuh, OOM[llhe, 43)

Y llapOAHUM neceaaraa K. ce KaTKUJ{ ~1J{CHTJ.I<puKyje ca MOMKOM {e.mtjep-eaosaue«, B. Corppah, 147).

Ila lie 611 nanao POA C npee-ra , rpeca 11[1 CBaKO J{PBO MCTHYTIl K. KOpCH (113 cp6yJha, B. Corppab , 147).

K. ce ca}~11 00 ryaurrnan na Liner-a (CE3, 19,40). Y nOJbY 6epe ce HU OHJbaJlH nerax (ibidem, 47).

Apxaaben Faapnno, «ana je HaBCCTllO )J,enll Mapujn }l3 he 3a'ICTfl Heyen, npscao je oaaj UBCT y PYUIf, u 3aTO ce 011 aouc 6orOpO!l11'1I1H l~lICT (Bp-reenh. ttovaa,e. 43).

Tej 011 K. xopeua npcnopy-ryje ce y Luicevoj Ljekarusi sao CPCACTBO npoTl1D aospahaor- nccxa If KaMeHa (ZNZOJS, 14,86).

EEJIHJ1YK

Knoblauch (allium sativum). Benu nyx, -reurau., 'leCIIO, -teunsax (Sulek; Coopah, 149), cnpaMcaK (5B, 16, 1901, 280).

Y uaponnoj MCAl1l.\HflH 11 Bpa1,l511HaMa liMa 6, n. Me!)y CIH1Ma 61lJbKaMa IHljnchH 3113'1aj. 3a n-cr-a je KapaKTepMC1'WIHH nOCJIOIJHl\[l y KOjOj on onouan,e -roeexa: ,)TH Me He -ryunj 0,[( 1I0K1'3, a ja fly ille6e og coaxom 3J!a« (BYK, noCJI., 6419; yflOp. H Mojo Mcnah, Bajenu JlyK 1\ HOKU1', JUBOp, [891, 189 nn.). 3aHHMJbl1BO je rasobe uaponno uepoumee na 6. n. MO)l(C n01>1Ohll npoTlfB MCTI1Jba (eaa J{Ba naua 11 ABMje Hohlt lie jene ce mmrra, na oima jeJ{11 capeacaxa - 611jenorH JIyK<l - UITO MO)f(eW DHI1JC«, BB, 16, 1901,280); 3Ha ce, Mel)yTlIM, AU MCTIIJb KO}l, C1'OKe narn HapOI(, I1Ha'IC, CMUTpa HCI13ne'1I1BI1M (»McnIJbY je nHjcK 110)1( ItOII rpno«, rH'-I, 32, 1913, 344; »Ka}1 cy HJ.tjeMlIl1

23

yXBaTlU1H ~aBOJla rta ra nJ-naJII1 UITa je JlI1jCK 0,'1, «ernn.a, OH 11M jc «aaao: KaJ\ nonanury CIlC OBI~e AO jenuc , llOWJbCJl.IhY -rpcfia 061lHjCTII OKO 'ropa, rta enure Mil

nehe JIItnCaTH QCJ{M )-be<" BYK, PjC'IH., s. v. MCTlllb).

E. ]1. je HajYHMBcp3aJlHHjH ancrportajon y 6flJbHOM uapcray, Ii jenau 0).1. najjauax YOJ1UlTC. Ha n, »ae CMC unxaxna HC'IaC1'HBa CHJla« ()KCC. 326). HapO'[JiTO ce on a-era nnaure BCWTllU.e Ii CUIf KOjH croje y eean ea apa-tn- 1-hJ.IMa Ii raTalbHMa (ynop. BYK, nOCJl., 974: »Ila He jcnc Gnjenora nyxa, 61-10 611 epau«, ea o6jawfhCtbCM. »Kojn He jCJl.C 6. n., csrarpa ce aa BCWTl1U;Y«, CE3, 32, 41). 3a llPCMC }>HCKPllITCHlIX nana« ssera aoce :.13 nojaco« »kao npencxpaay 0,[1 CBaKC HC'I3CTHBC cane« ()KCC, 177); 0

~~I~~~U.~Ot~~¥~~s~B;, cf3~a~J, ~~~);e)n;~: ;:a~~~!~ ~~

npcrtopyxy Ije) MeTllynl OKO BpaTa eenau 6. n., -rakohe orr: BeWTlILla (ZNZOJS, 6, 300); 6o>Kl1hHH 6. JI. -rpctia cranuo HOCIlTI1 COfiOM, 11}111 ra y Hy>KAU MaJlO aarpucru (ZNZOJS, 19, U8). KaA y acro-moj CP6111·r.r epa-rape »1I31l0Ae I)aBone« (KOjH cy Ii neMOHlI BOAe'" OHAa je cran,c BpJlO onacno, Ii MHorH He cuejy na ce MaKHY OA Kyhe 5el 5. n. Ii 60CH!bKa (EB, 7, 1892, 399).** Kuo cranaa anorponajox /\p>KU ce OH euure Kyhrll1x npa'l'<l (ZNZOJS, 7, 1902, 386), H ynnahe ce Y IiBaH,J\,H1CKH ucnuu KOjH ce OCTfiBJba muue upa-ra (0611'lllj y Bcor-pany H ccyna). HapO"lHTO je 5. n. norpecan nnorpcnajon 3<1 nonopobeno ncre H 33 rrOpOAI1Jby: sonopobenxery ce 6. n. Mehe TlOA rnauy I1JlI1 rropen rnaee , »na ra He 611 uaranure nohxuue« HJlI1 OA 5a5l1ua, HJlI1 »na GOJbe cnaua«, H Ty CTOjH 40 uaua (CE3, 13, 1909, 394; 14, 109; 16,171; 176; C. Tpoj., Barpa , 184), I1JlI1 ra, III I1CTOr pa:JJlora, IbllMe Ma>KY (CE3, 13,283), I1JlJI nnsyjy cassuarauasa G. n. (CE3, 19,101), liJlI1 My ee aenra oxo apa'ra (CE3, 17,73; 19,95), 111111 ce HaTaKHe aa BpeTeHo H 06ecH Y3 aepure (na epann aoeoponea-re OA BeWTHL(a, )KCC, 194, Crnr), HJlII ce (TaKoi)e OABeWTlII~a) Ma>Ke IMtMe uonopobeme Kp03 cena« nana no pobersy (CE3, 17, 534 ~I 535), ~tnH ce MeTHe nopen aoeopobeuue-ra, aajenuo ca HO)l(eM (r3M, 6, 1894, 667), HJlI1 rnanuuy 6. n. aaxonajy TaMO rne je HOBopol)ewICTY, rrplinl1KOM MepCII>a, ynapana rnaua (s Kan TI1 HHKJla, onna

24

Il,CMY ImY!(HJIC ueurraue«, )KCC, 194). Ilopen nOpOAI1!be aopa 6UTit 6. 11., 06H'IHO Kp03 40 uaua (Kapauab, 1, 1899, 246; 4, 1903, 118; r3M, 6, 1894, 670); I1nH joj ce 6. n. ueura ° upaT 1i1l1i 0 uecay pyxy (CE3, 17, 72), HnH joj ce ymuna y Kany ()KCC, 194), I1JlI1 je fhHMe Ma>KY Kp03 7 nana nocne nopobaja (CE3, 17, 534 M 535); raxohe joj ce 6. n. Ma>KJ epaneuuue (na je He Aojl1 aopa lInM aoaaaue, ZNZOJS, 7,1902, 187; CE3, 32,1925,418); TO ce nape'UITO pann aa ,naH Cuerora TOMe (CE3, 7,1902, 199), B. n. ee Mche ne're'ry y aseajnujy ()KCC, 295; CE3, 13, 289; Kapaunh, 4, 1903, 194; 196; 198; 2(0), I1Jl1I My ce rrpanmsa 1(1 «any (na ra urruru OA Mope linli HohHHua, r3M, 6, 1894, 688; CE3, 13, 287), I1JlH ce Mehe ua npca HJlI1 no~ MltlllKy (Kapauah , 4, 1903, 196), I1nH non rnaay (Hnngi (Zivot i obicaji Muslimana u Bosni i Herceg<;)Vi~i, Sarajevo, 1906) 121); lIapO"lI1TO ce Mehe y araajnxjy 6. 11. «oju jc nponmcao Kp03 rnaey yGl1jeHe 3MI1je ()KCe, 196; Kapauuh , 4, 1903, 195). 0 oypi)eBAaHY Mche ce 6, n. y ropey ca eeMe~beM koje ce, y anorponajcxoa UI1JbY, curia OKO rcpa (CE3, 19, 51). OA BeWTHua 11 caakor anor naxauuja YOllWTC Ma>KY ce H nella 11 o,!\paC.I1M 6. n. no AnaHOIHlMa, Ta6aHHMa, npcava. acnon MHWKe, HapO'lI1l'O 0 noknnuawa, UJII1 ua Mnaneaue, HnH Banner- eevepa ()KCe, 183; 326; r3M, 6, 1894, 662; 671; ZNZOJS, 7, 1902, 139; 140; CE3, 13, 1909, 400; 445; CE3, 40, 45; 83 BeroBI1Ii, 103; 200). lblfMe ce ACTeTY Ma>KY oaa MeCTa sa xoja ce MllcnH na IIX caure Mopa (Beroeah, 163). Tene'ry cc 6. n. aeura OKO npa-ra, 0):1 ypcxa (CE3, 14, 338). B. n. ce Ma)l(Y BHMeHa H CTOL(I1, na joj "II1HHnl1Qe He 61:1 onyaerre MneKO (CE3, 17, 577; 19, 56); Hnif aa 'Bypbeenan nnanunxa rOHI1 xpaee. 113Mel}y ABa aaeescsaja Y KojllMa HMa 6. n. (BeroBllh, 120). Y OKOnHlI11 oeBi)enHje na BenMKH "ICTBpTaK 6. 11. KHTe nece ca CB~llleHHM Gy6aMa (»,I\a HX He ypeKHy«, CE3, 40, 58). lbllMe ce onacyje eenpnua o Bypbeenany (CE3, 14,63), 0611'1aj na ce, aKO My>K U »ceua HeMajy neue a >KeJlC na HX A0611jy, ripen cnouraj MY>K Ma)!(e 6. n., HMa ceasaxo aa gHJb na ce ogarnajy 3nH AeMOHIl KOjH cae-rajy :Ia'tcliy (ZNZOJS, 7, 179).

Hajfion,e cc 1l1lJl.1t pennrnjcka ana-raj 6. n. Hl '111Il>eIIHUC na cc 011 pu'ryanuo jene 11 na ce thUMe Jbynu y HeKY

25

pyKy npa-reurhyjy 0 noxrtnnaeaa (Knpaunh, 2, 1900, 100) u 0 oaj:{lheM Be'lepy (Kapauuh , 3, 1901, 64; CE3, 16, 148; 40, 1927, 83). I1Ha'lc ce JbYAIi 1h~IMe JV!1l1i1l1l311pajy {ayauMajy ra xao npC):IOXpaHY«) Ka):l cc nojauu '!yMa (CE3, 19, 234). ifnI! «onepn (~E3, 14,239). flllH yonurre «oja 5rUlO enugeMI1]a (c. Tpoj., Bu-rpa , tl3). Y TOM CJIY'!aJY litl..(Y Ma)KY yae« npen cnanaa,e 6. n. (CE3, 19, 20).

Hapo-nrry nob liMa 6. n. KOjl1 je npOHI!KaO 1i3 rnanc npse 3Mllje xojy y nponebe BII):IIIMO (I1JlI1: 113 3MHje «ojy y611jeMo npe Bnaroeecm, IInH y Mel)y,[lIlCllIIUe). Ko TaKaB CTpyK 6. n. HOCH ca C060M yrnenabe [ua npBOM 6eno~1 Bony xora cpeme] l)aBona ca [UpHHM] lIITan'leTOM; 011 roeee aa yrpaca I)auony r-aj UJTan (caao npu TOM):Ia naan na ra hauo He npenyxa-rpa, na I1JlI1 yryaje, ~1111t WT<lIl'-!eTOM rtouena oneno, xoje ce rtocrre tra TOM MeC'I'Y HI1Ka):la nehc Mohu 3aKpoIITII), na he r-a ~auo MOpan! CllY)KIITIi (KapaI.mh, 1903, 194 an). Ko raxaa 6, n. HOCH aa xanoa, IInIl IlO1l jeauxoa , IfnH y aMajJllljli, Monu he [uu YCKpC y I..(pKBIIJ n03113TIf BCWTIIlIe (r3M, 6, 1894,672; )f(CC, 98; Kapauuh, 4, 1903, 195), II Ha Ihera nehe CMCTI1 IlIlKaKBa auer lUI alll)aMa (CE3, 32, 41).

6. n . yno-rpefin.yje cc Ii y rarnn-uva. Y OKOJH11111 Iieul)eJHfje, MajKa «oja IlM<l uuure neue IIlI xohe na lN311l1 xoje je najcpehuaje, yO'lH Byphennaua HaMelIH y fiaun-n no jenau CTpyK 6. n. CIl<lKOM ACTeTY, U1TYI..(yjc IIX M<lKaaaaa. na 'mjll yjYTPY najexure IICTcpa, TO ACTe je najcpehmrje (CE3, .40, 65). Ileuojxe ynaua-re yo-ur 'ByphcnJWHa OTKIIHY nOjJJe):lHaKO Ana ncpa na crpyxy 6. n., TIa aKO yjYTPy necao nepo 6Y,[le oehe, ynahe CC, a aKO neno 6YJle sene, aehe (CE3, 32, 1925,40; CJlI1'-1HO a-yfiauno rarns,e H Y Kapauna, 3, 1901, 123)

Y aapcneoj MCAHQllHH 5. n. ce jann,a, TaKO pehu, xao YHHBcp3anHo CpCnCTBO, sao nanascja; OH nejcr ayjc II TaMO rne HHKaKBO npyro Cpe}:lCTI:lO IIC nOMU)KC; npl1 ne'tea-y, Me~YTlIM, AOJI<I:.HI rOTOBO yecx y 05311P u.erona eraopuacra-uca npnporta. H rpeTMaH C fbllMe je npno ~!CCTO y Be311 ca Bpa'laIhIlMa, 6ajalbl1MU, :lUITI1CI1Ma. OTYA<l je npaponaa creep ,[Ia je IInp. HapO'IIfTO neKOBIiT ouaj JlyK KOjH je 6IfO YllJleTCH y eenau 0,[1 11UHIhCKor uaeha. 0 Hnau.nauy ()KCC, 133)., I1JIIf KOjH je npomucao Kp03 3Ml1-

26

jUIlY rnuuy (Kepauuh, 4, 19m, 194; CE3 32, 41), If JIll KOjl1 je 0 SaAfheM ae'lcpy 6HO na crony (ZNZOJS, 19, 118). E. n. ynorpeon.aea ce «ao nex 3U CBe fionecrn: nCnllKI1 xauran, (CE3, 13, 1909, 3~3), ryuroeon,a (ibid., 33R), rnneorion,a (CE3, 32, 40; ZNZOJS, 11,262), rpseeu y C'fOM<1Ky (CE3, 13,378), cpnoeon-a {.)f(CC, 311; CE3, 13, 297), cyumua (CE3, 14, 219; ZNZOJS, 11, 262), TII¢yC (CE3, 40, 240), rp03HIl1..(3 ()f(CC, 280; 281; CE3, 13, 340; CE3, 17,542), )KyT111..(3 (CE3, 40, 229), OTOUH, ryxe, xpajfllll..(ll()f(CC,133),A3naK()KCC,282),3y606oJba()f(CC,319), oK060Jba ()KCC,317; CE3, 16,428), yxoeon,a ()KCC, 318), rnacre , 11 Y TOM cnyvajy 0511,{HO ce HOCII 0 BpaTY (ZNZOJS, 9, 52; 19, 206; CE3, 13, 369), naa-r-naorapa (CE3, 13, 1909, 350 11):1; 14,226), '-IMlf'laK (CE3, 40, 232), JllIWUj (CE3, 13, 369; 40, 235), myra (CE3, 19, 228), npl1WT ()f(CC, 263; CE3, 13,373; 14, 233; 19,226), MpTBa KOCT (CE3, 13, 380), MeTllJb (SB, 16, 1901,280), peyM<lTH- 3aM (CE3, 19,218; 40, 229; 236), MHUHfia (CE3, 40, 236), I\JOCTUHaK MeHcTpY'!Ulfje (CE3, 13, 392). E. n. ce Melle y McneM aa pane (ZNZOJS, 11,262) If on yjena 6ecHora nca (ZNZOJS, 15, 124). H>llMe -rpn.ajy ne-ro no YCTHMa xana I1Ma »5a6Hl..(e«, na c-reace MajKY aa cace (CE3, 13, 395). E. J1. JIC'111 cc II OKo6oJb3 KOA CTOKe {ibid., 430) 11 (Aaje ce) KOKOWKUMa, «ana je nOMOp (ibid., 428). fhllMC ce Ma)KY onuneaa 60JleCHa BIlMClla (CE3, 19, 331), a KOlbliMa ce uajc y cnphe-ry OA roerrypaha (CE3, 14, 350).

Jleven,e cc ofiH'mo BPWIl ya MarH'lHe pamse H no HapO'IHTuM Marll'IHIIM nponacawa. E. 11. ce 6aje OKO eonecnor- Mecra ()f(CC, 329). Kora xuara rp03I1Hu,a, 11Cne'!C rrpe cyuua rnaaauy 6. n., OAe «axsoj Bp61l, 'rpecne je If peknc TpH ny'ra: »He TpCCCM C reee pOCl1uy, ner-o C MeHe rp031J1tl()''', na OHA<l MCTl!e 6. n. aa spoy fl xaace: »Kan OBa raaauua npoxnajana, OHAa 11 MeHe rpoantrua YXB3T11na«, II 6C)K11 Kyhll 6C3 063Hpa ()f(CC, 280). EonecHI1K MO)Ke na npeucce rp03fJIIUY, nocne 3<111aCKa cyuua, 11 aa 6. n., KOjl1 nocne 6al..(H 113BaH xyhe ()f(CC, 280). Bonecuax OA rpoaHllue rpeea AU llJbYHC na jaje H 6. nyx, H TO ce saxona «cnoa napexa KOjlfM ce nonynape nno'r (»OSAe aaxonaeaea H. H. rp03HIfU,Y - 'ry HCKa H OCTaHe!<, CE3, 14, 224. 0 npcnouren.y rpoaaaue aa 6. n. ynop- 11 CE3, 17,542). Ilpa

27

riajaa.y 0,1:1; npnurra ynorpecrayje ce 6, Jl., KOjM cc vopa acryha na KaMeHY urro »ce He nOMepaBa« ()KCC, 263).

Y EOCHlf If Xepneroeasa sepyjy na 611 CCMe 0):1 6. Jl Morno l.JOBeKa Yl.JI1HHT!.f 6eCMpTHJ.lM, ana na ra je HeMOryhe naha, jep r-a BHJle noxyne: 3aTO OHe H )1(J.lBe gOK!1M ce )!(IfBOT H.e nocana, M cuna r-a 0):1 ce6e onoaue, na 6e3 fona yMpy (ZNZOJS, 6, 130)

Bernt nyx He -rpeoa Tpe6!.fTI1 HOKTI1M3, »jep O){ -rora nnave, (Corppab , 150). He ean,a ra gOHOCWTH peaa-uu.a, na He 6w rpan 'ryxao BHHOrpa,[l (CE3, 32, 1925, 25), On l-berOBa MHpHca 6e)!(e 3MHje (CE3, 40, 238). G. JI. neqe ce y3 60)KWnHe xneooae, »pnna 3):1paIJJba« (ibid., 81). 0 Ga}1- fheM Be4epy jeae ce 6. n. aajenao C Me,[lOM (Ber-oeuh, 86, a una-re cnynal}, 11 Mene aa KOJl3'-l (ibidem). G. Jl. ca,ulf cc '111M ce uyje ,IJ;~ ronyd nynrsaur BI1l.Je: »xnunyx« (CE3, 32, 10). OR ce ceje npeKO Bene uerten,e, »eraxap caao jenna neja« (CE3, 14, 32; 19, 33). He ceje ce y »pacanau« Meceu; (CE3, 19, 11).

AKo yMpe Cl1pOM~X, na ce HeMa HI111IT3 na 3aKOJbe, OHLla ce na ropfhW «paj cocppe Melle rJlaBI1U;a 6. JI. (TPlJ, KHP, 36).

JIuiilepaiilypa: Mojo Me,[lJ.lfi, El1jcJlI1 JIYK !.f HOKaT, Jaaop , 1891, 189 HJ.I.; Tl1x. P. lJopl)elmh: Benn ny«. Kapauah, 4, 1903, 194 I1A.

(BEJ1") CJ1E3

Eibisch (althaea officinalis). (GeJlI1) CJle3.

C. je Y aaponso] MeAIH.(I1HW jenno OA najnonyrrapunjxx Cpe,lJ;CTaB3 OA, -raxo pea», CBIiX 60JlecTW. OH jc "JYHaK ca CBa"lH]CM: aMa na paxy, aaa ua xojyron 60lby

28

aoteur. c. uajnpnu HAe« (ZNZOJS, 11, 270). Hap0411TO jaxy CHary I1Ma c. KOjl1 je yepaa aa EH~aHIi nerax (Kapauab, 3, 1901, 121), aa Bypheanaa (ZNZOJS, 19, 171) W Y Me!jYAlIeBwU;e ()l(CC, 134). Jlek je on scaurn,a, aaaefia, rpyg060JbC (CE3, 40, 242; f3M, 4,163; 12, 1900, 159; EB, 16, 280), npoeana ()l(CC, 305), CTOMaKa (f3M,}0, 1908,347), aa'reopa (nar« ra 40 rtaaa aaurre CPI..\C, ZNZOJS, 11,270; r3M, 4, 163), mupnaxa (CE3, 16,433), aayuraxa 11 60Jlc(..'TII yurnjy (f3M, 4, 163; CE3, 16, 433) aanua Hnll npwllITa (f3M, 4, 163; CE3, 13, 1909, 374), )I<I1Be pane (CE3, 13, 358; 17, 569); MHUI1He (CE3, 14,237; 40, 236), BPCHf"C WJlIt cUQJwJll1ca (CE3, 13,370).

EMBEP

Pfeffer (piper nigrum). Baeep.

jYH3KY p~~~O~:H:ar~:~~:e~~~M~;j~aM';j;!~~;~H::C:~~~

6116epa (BaJhaBeU2, CTp. 111), HJIIt ra HOCIlJla nOA rtojacoa (CE3, 41, ,M 11); 11, rne c~ raj H3'UlH napreaoreaeae He cnOMllfhe H3PIlKOM, j3CHO je na r-a rpeoa npCTnOCTaBI1TI1, jep CC jYHaK Ha311Ba WMCHOM O!.f6CPKO W CJI. (B. HHa'IC npl1Mepe y MOM KOMeHTapy CE3, 41, 499). Ha je):lHOM MCCTY (EB, 7, 1892, 327 W,[I):I) jYH3K ce 30Be »Tlailp usca-JaH"Ie«.

Y XPB3TCKOj Mchy 6w6epa y MJla,[lO:>KCfhI1He '1H3Me, "ga 6J.1 My neua I1MaJla upxe o-me'" (TP'B, HH)I(, 3, 106).

O. Y pakaju (WJlW BI1Hy) npOTHB rposaaue , 11 xao npuveca npyrnx cpencraea (f3M, 12, 1900,151; 20, 1908, 346; CE3, 16, 424); y U.PHOM BIlHY, aajenao ca OpaIll"lI1- heM, KapaMQJWJlOM, ll,HMCTOM, npOTl1B cpnooon,e (CE3, 13,1909,346).

"Y pen. ona pe'[Ctl)l~ajc IW HCMa'lKOM

29

sormu«

Schwertlilio (iris germanfca). Boruura, nepyaaxa. «anyhep, B. CE3, 17, 117.

Ilpeaa je,uHoM H npyroa tbeHOM HMCIlY Morno 611 cc nOMHCJlI1TI1 na CTOjl1 y De311 ca tiozou (summus deus), rpOMOBHI1KOM Jlepvaoa. 3a OBO H}:IeHTH<pI1KOBaH:.e roBope 113BeCHe'II1JheHuu;e: I) eormua 6epe ce, 11 HOCII Y U:pKBy ua 6J1ar0CJ10B, na CrraCOBAaH, a -raj nau (ltJlH HeKU 1t3 're ceaoee) r-rorao je aexana npunana'ra Ilepyuy; 2) y .uy6pOBHHKy nocroj« cnaea 5~owuta, aeaaaa aa KyJlT cneTor Ile'rpa Boraurapa (cf. ZNZOJS, 23, 318): CBeTH Jlernp je aeren.ax Ilepynoe [101 cpncKo HMe Flcpa naje nOCTaJIO 011 I1MeHa Fle-rap, Hero je TO XHnOKopHCTI1Ka OJI ITepYHj, H MU Y aTpM6YTY Bor-muap HMaMO (KaKO ce TO 11 mta-re rteuranu. ynop. KOIl Ipsa (JbYACKa MMeila 0w!.p6pa)*) ca'IYHaHO MMe, enaxnecy, cora xora je CHeTI! Ilerap HaCJ1eJ!flO; 3) B3>KHO je WTO rr. ** - fior-auiy - xoja je Tor }:IaHa ocaehexa pa3HOCI1 HapOA KyhaMa na 611 ra OHa '-IyB3J1a OJ! zpowa. B. nO}:l3TKe H cyrecruje y C. Tpojanoaaha, CE3, 17, 116 HA.

D. jc aaaue OMHJheH uue-r, 11 pane cc r-aja no Orun'rava , aarnena joiu 0):1; BeJlI1Ke crapn-e (CE3, 17, 1.19). no BI1Horpa,nHMa cnAI1 ce na 611 <JYBaJ1a Bl!HOrpa,n OA rpoaa (npora CT . .0.. (= CTeHa AUMHTpl1jeBHh). OHa je OMI1JheHH opHaMeHaT aa aeaoanaa (CE3, 17, 120).

Y JJ:aJlMau;Hjl1 npl!'la ce An je jeAHoM DoropOAIIQa H3JTe'-lI1JIa J1cycy rpllo 60rHwoM (CE3, 17, 117); TO je a.tnov (= y3pOK, rIOBOJl) aa 06Hllaj y .uallMaQl.fjll na ce rpJIO nevn 06JIaraH:.eM 6. KOpeH:.a (CE3, 17, 117). Ha HCTII Ha'IHH ne<J1I ce r-ytuofion,a 11 y ):Ipyrl1M xpujeaaaa ()KCC, 277; CE3, 17, 119). EonCCHIiK 0):1 npcllre (cw:pl!mlca) rpeea na aa 40 jyrapa rmje rej OA n. (CE3, 13, 1909, 370). COK 1i3 xopeua, HnH aejrua fin KOMC je KopeH ncnp)l(eH, carra ce y oeoneno YBO (CE3, 17, 118 11):1). BOJl.a y KOjOj je nororusea KOpCII n. nex je on CPA060Jhe (CE3, 19, 216). BOAa y KOjOj cy 6HnH n. 11 AyKaT JIe'-ll! »cyruuy (f3M, 4, 152); COK ca )l(YMaHucTOM uoneuy 60JleCT (ibidem). O}J; n. npaea ce C MC}J;OM MelleM K<lI~ je npecescaa

30

Ml1lJHIQa (ibidem). fl. ce 6epe y Mei)y,nHenllue (CE3, 19, 13). .

»Ileeojxa je }:IllBJba n.« (y naponaoj neCMM, CE3, 16, ·309).

<Hermann Usencr. Gcncroamen. Bonn. 1929, 349 fll\lI (unp ZiVlO~ H ZI:V(OV 01\ Zeuq). 13. !1 Erncstus Sittig, De Graecorum nominibus rhcophorts. Halts Saxonum, 1911 (rllccY135cJlClKcl-(OMHOraJhYllcKo IIMCIIn. )f(CUCKn II MYWK3, nacrann (nOJ:ja1l3IbeM paJlllt'IHTltXcyqJIIKca) 011 IIMel1n eoroee II eornn,a: Seaca, Xcpe, ATCIIC, Anonoua, Apreesnne. ileMcTpc II np.). YHOp. KOII aac 'lajKalloIlHh, 0 BPXOBIIOM Gory, XII; (13 naurc crape penarnje, Haure ccno, Beorpan. 1929, 332 .

uKllo CKpahemru,c ynorpesn.cua cy !Ilia nO'lCTH3 CJ1Olla: 5. (Oil 601U""') It 11. (OlluepYIiIO<ll)

EOfOPOllVl\.IVlHA TPABA

Hartheu (hypericum perforaturn). Dorop0I1.WHlIIa Tpasa, rocnaun ueehe, rocnaaa rpaaa, rocnano 3CJhe, ropau, rop'mn, IfBal-b'lHlI,3, nn-ycxaaaua, npOCTpenHI1K, npocrperseuc sen,e, CMaKHe>K, CMI1U;aJhKll, HBlllJOSa Tpana, 'rpaea CB. I1BaHa (B. CO<PPl1h, 13; r3M, 4, 145), 60rOpOAHlI,a (CE3, 14, 67), eoroponasuna (CE3, 19, 231).

VlMa jaky AeMoHcKY CHary. D. T., yepaua y Mehynneuuuc, cHrypaH yryx npOTHB neun-aua (Kapeuab , 3,1901, 188); 360r 'rora ce Mehe If y awajnaje (r3M, 4, 145). AKO aceua ycnen 'IMHM He MO>Ke na 3aTpY}:lHM, rpeea I1.YXOIlHlfK na Onnr-ocnouu rOCnHHY TpaBy; Tpana ce JaTHM CKYBa 11 HeKOnl1KO nuua naje M3jYTpa aaurrany. CeM rot-a, aceua osy rpauy -rpefia Jla HOCU yaa ce (Gluck y Wiss. Mitt. Bosn. Herc., 2,1894,409; cnH'IIIO y r3M, 19,1907,489).

Y uaponuoj Me):ll1qmm 6. T. ce ynorpefirsaua;" KOA J3CTapeJ1or xaum,a H aCTMe (r3M, 4, 145); Ka}:l je 1l0PCMC~eHa aencrpyaunja (CE3, 17,563); KOA reurxor nopobaja (f3M, 12, 1900, 150); K3}:I xora 60JIli yrpofia (f3M, 20, 1908, 353); Mc"e ce ua nocexo'nnry (CE3, 13, 1909, 354;

31

17,565; 19, 231); rtporua Gecnana (CE3, 17,562; ynop. u Handw. DA, 3,1490 H ZVV, 8, 61). nOHCKaJ.l ce 6. T. C31>1O KaAH 6OJICCHHK, a IlIiKaKO ce He Kylla (CE3, 14,68). Hapo'lHT)' CHary HMa 6. T. ycpana aa HBal-hAaH (ibid., 67).

o nOCTaHKY nera na naurhy 6. T. npa-ra ce, y OK?nHHH Hama, eraonounca CKaCKa. Boroponmia, nOWTO je YMecHna xnec, onpa.rra je _PYKe, H OA «ann-aua KOjC cy rtanc an Ty 6UJbKY A06uJlo re mmlne rrere (CO(I)P~lh, 13)

EO)KHKOBHHA

Stechpalme (Hex aquifolium). Bosoucoaunn. 6o)!(je ,I:IpBQC (Sulek).

6. CC, Y Caaoeooy (XpUOTCKO), AOHOC,", na E~,I:I!-hll AaH 11 KHTH ja6YKaMa, opaCHMa, JIClllHlIlIHMa',K<lO !UTO ce TO aaa-re pana ca jeJiKOM I1nH OMOPIIKOM (ZNZOJS, 18, 57 11,1:1). E. ce Mchc U aa 6o)!<HhHY norn-ry (0. c., 60).

EO)K.YP

Pfingstrose (paeonia femina). Bccsyp, 60)KypaK, Spoarea, ACBeTaK, nyxoacxa py'<a. Kpa.n.CB lI,BCT, KpeCHI1K, «ypjax. Ma'-lyp, nHBOHKa (Sulek; Corppaa, 14).

o nOCTaHKY 6. npaqajy ce paaue CKaCKC. TIo jeunoj, 6. je 6110 aajnpe Sene 6oje, arne je aa KOCOBY on KpBH cpncxxx jyaaxa A06lfO UpBeHY Sojy, 11 nocne ce kao UPBCH UBCT cBYAa paUlI1pHO (Coppah, 15). Y OKOJIHHH Ttycreumora nanaaa ce UpKBa Cnacouaua, OKO KOjC I1Ma MHoro 6o>t<ypa: aa -raj 6. npH'la CC An je nOlll1K1I0 WI nOMCm<lIlC KpBit Cp6a Ii Byrapa, KOjJ.l cy CC HCKaAa Ty cyKo61-11l11 (Kapauuh, 1, 1899, 12). Hajaan, 33 6. na Jl.o6pwly (TOnJIH'l"KU oxpyr}, KOjH je paann-nrre eoje, nplf'lfl. uapon Aa je nOCTaO nocne jCAHe aenaxe 6I-1TKC, y KOjOJ cy ce

32

60pllJlC .pU3JIH'III'I'C »ucrc,,: l~pHfI 6. Ii0CTao je OA 1.\lIrUIICKc xpnu. rUWBa on TypCKC, 3 qpBCHH 0):1 cpnCKe (Bpacrao. 7, 1896.52).

E. I1Ma y ce6~1 H3necHY cynpauopuamry cuury (roae je cuaxaxo Morna uonpauc'ra 11 aaponna cruaonoruja koja rserono HMC AOBOAII Y BC3Y ea »60r«). KaA 6it, yO'!1! BIIAoBAafla, TlOJl3'JIlJ1a 'leJh<11J; 113 Kyhe 113 OpO, AOMahl1l! 611 CB3KOMC npenao 110 CTpyK 6. II pCK30: »Ila 6Y.1l.ew «ao ouaj lI,BCT upeen it j3K« (Co¢pHh, 16). »KOMy CIlCT rapua ripen 0'II1M3, Aa nnje CCMC 6o)l(YP()(w npese cynvcna HCTOK3 H .1\3 ra Hoell «on ceee II y none \I na CIl3KO MCCTO nocpo jc(HapOAH~1 JICK, B. Co¢pllh, 17). B. CC ~IOCfI 0 epary sao cpcncrao npOTI1D nanaeaue. JJYAIIJla, npOMyKJlOCTH II npaT060Jbe ([3M, 4, 138). Jlcpen )f{pTneHllx jcna soja ce 0 T:.ypryeBAaHY uoce 113 annuc, Mopa ce 06JHlr3THO uananrr« II 6. (CE3, 16, 137).

BOKBA

wegerich (plantago maior). EOKBa, eoxunua.

Y uuponnoj Mel\lll\111I11 11111111\C OA 6. jc C3CTaUIIIl IICO MeJleMa L)j\ palla (CE3, 13, 190<).354; f3M. J892, 138; ZNZOJS, 9, 4<); Il, 263), II OA yoona (CE3, 19. 235); KYBaH[I nporuu rpo3HHUC II rnucra (f3M, 1892, 138). J.1'Ifl'le je, aajenno C G06H1.{aMa C noaopuxe it y eeno« BUllY, nCK KaA60Jlll yrpoba (f3M, 20,1908,354). CCMe 6. je nCK OA nuaearepa]e: COK 33 60nOBe y YBY, on BOnCHC 60JleCTlI, IbitMC CC MlI)!(Y nojxe (f3M, 1.892, 138). Tcj 0.11 6. nnje ce npo-nrn [lJbyD31b3 KpBI1 (ZNZOJS, 14. 68). Ko [l3TII OA »acenynaun« (npourapen,e croaaxa") rpeea na I-1CKOna 6. 1-1 na joj xaxe: »Tpaeo 6., nOM0311! )Keny',e, .1l.0~lI rne en 6110, II rue CIl ce POAI10«, rta OIJAa An je nojene ()!(CC, 287)

33

60P

Kiefer (pinus silvcstris). Bop. oopa, 60pUK<l (Sulek; Co¢pwh, 17). Pc'! je npaCJIOBCHCKil.

Gop je HCTilKHYTO CCHOlll1TO ApIlO. To BCPOBillbC UilUJJ!O je aapaaa y HCKOJIHKHM MOTl1UllMa H3 IHlpO}tlH!X necaea H npanoeenaxa. Y HCKf1M cpnceu» npnnoncrxru,a rnna eon-ene Melle (CE3, 41, 243, N~63; Corppnh , 28) In ycujene l.\apl1'HUIC neue 1131H!KHY 60pOBI1; HeTti MOTIII\ jae»,a ce 11 Y HapOrlHHM nccr-raraa 0 HCnl!110 norunyruu-ra. 11m!, lIccpehHHM Jhy6aBHHl\I1Mil ( •.. »Te CHpaHIl rtnoje neue cnoje: Ha MOMWPY 3cnCH Gop 1-1 11 K<10, Ha rp03JFlJIH BI1IlOna J10JIH,{a; Cananu ce noaa OKO eopa« ... BYK, IljeCMe, II. 29, 390 BAA. Ynop. J1 1,345,226 ]fAA: Kpacub , neCMC, I, 21, 55; CE3, 31,1924,64; Mannhardt. WFK, !. 40; ynop. 11 R. Kohler. Von fortlebendcr Secle in der Pllanzenwelt, KI. Schr., 3, 274 flllJl.. Ilpu rove je Ba>KHO na jc IHI rpo6y 6: mrxao caM og ce6e). Taxobe rtocroja 11 locus cornmums 0 yrtopeheu.y voucxa c 60POM (»ABa cy Sopa nanopeno pacna, Meby j·bHMa ranxoupxa jena: To He GUlla gila Sopa aenena; Beh TO 6HJIil }:IBa Spom pobcna« ... BYK. njecMe, 11, 5, 1 11].1,11.; EB, 10, 1895, 362; ynop. 11 ibidem, 92; .. .).

Y 6. MO>Ke 611TI1 onuue-ruopcnn II unn: TaKaB jc O.

KOjH nnaaa 'uPHHOM 11 OMeTa nO/.lWJ<lIbC muuerpartcxc hynpuje (CE3, 17, 155); 6. MO>KC OllTil 11 CC}:IIlIJITC mille, «oja ce uanaau non KOpOM (Bar 113 MOM'ICTY ana-rue pore, II OHO »npoeonc KOP}" An' y Gopy ernana MOMa, n:1K sacnja xao cyaue«, Hap. necxta , Codipuh , 26 II.!J.).

Ami aa 60p eeayjy ce II nmue npeucruec. Of! MOiKC 611,." 60>KallcTIlo. Taxau kapux'rep 0611'1110 uMajy nojcgtlHH 60pOBil K?jH ey racyepanu 11 3<1 koje je Be3aH '1I1T'W «ynr-. <I aa KOJe ce npn'ra na cy 1"( ITOC<lWIJJe U31lCCliC BCJII1Ke .JII1'IHOCTll J.l3 uaneke IIpOWJIOC"l"I1. TaKO je y Hepo].I,HMJhy JC}:IaJi Gop nOCa}:lHO «pun, MI1JIy"I"IHI (CE3, 4l, 1927, M 139), Apynl jenan u,ap Ypow (ibidem); y jeAlloM ncn.y cena PaKJbC (cpyureeavxa OKOJll1Ha) IlMa 6. KOjH je nOHI!xao 113 rpan-nnte xojy je uapnna Munnua nocona y 3eMJhy aa naH pobeu,a ceora cnua Jlaaapa (MIIJlIllieBuh, Kflc}I(c-

34

DlHH-l Cpoaja. 767). Hapo-m-ro je I1HTepeCaHTaIl 6. KplUM MUJlYTJ.lIIa. Ilpuor-a naua {ycxpca] KOJl, n-era ce J],p>K1I cacop, eoja KynMI1Hl1pa y oeeny, npa KOMe Mecro y 3a'feJbY 3apuMil Gop; OKO Sopa H3BO].l,e ce J.l BHTeWKe nrpe, II arpa sono, rtenajyha necMY (ceaxaso 06PMHY) y KOjOj ce unocrporpapa 6. Ko ron je y 60p JVlpUO, 3110 je npomao. Kan je jeuau ApllaYTI1H cexao ca cope nY'I, Jl,a 611 OCaeTJlHO ceo] TOp, +yo ce J.l3 6. xope aa mtcax, II 're Hohl! ApHaYTHuy cy ByUH 1I0KnaJlH CBe WTO je y 'ropy HMao, '>Kpaj 'lonopa naca KOjl1 HI1Cy HH naHynH«. Ken je Tal Gop, Y jYHY 1932, nauanana nenoroaa. CeJbaUH cy «open H je,llaH nee CTaGJla apaTHJ1H ua cuoje vrecro, a ocrano npec pC3epBHCaJTH au IIKOflOCTac y U,pKBH (»BpeMe« 0Jl, 7. jyua 1932).

no cenaaa, II npanccnaamoa II. MYCJlHMaHCKItM 113Mel)y Hose Bapoura J.l Ilpntioja, liMa O'fYBaHHX crapax 60pODa (a raxof,e H npyrax APBeTa) KOjH cy ceerau,a II He CMCjy ce ceha. Flpaaocnaann Ty Jl,p)l(e caeope. a MycnHf.-WHI1. rerpepn-re. 113Y3eTHo MycllHMaHJ.l na OBa «ecra aanaae H. }l(eHCKH H MyUIKH (CT. ,UHMJ1Tplljenuh).

BHUle MaHaCTHpa Maneureaa y ceny uexan MHJleiueeuy cana XHcapJ)I1KY, y KOMe )1<Hne Cp611 MyCllI1M3HII, nanaaa ce 60p 113 uajcrapajax npeaexa, KOjl1 qyaajy xao cue-ro APBO. He CMe ce HJ.l rpaHa ca -sera onceh», »jep je aJIOIJIlTO«. JbYAI1 KOjl1 cy noxyurana Aa CKI1Aajy ca fhera CMOllY, HJlH noxyne onane rpane, OCaKaTI1JlI1 cY (CT.,UHM.).

113BCCHY pcnurujcxy 11033Jl,HHy HMa MO)K,Qa II xne'raa »eopa MH«, Ii »eopve«, M. »Sora MH« ~I »60rMc« (BYK,

j~~I~~~ ~~~;u7!~,~~: ,~~~~' ~~~1~6;o~~~' :!;01'}:l:p2~e~~

Boacajera He nOMHlbY Y3anYA« (BYK, J. c.; ynop. J.l craporp'!KI1 xi'jva (= rycxe MH) M. Zftvu (= Seece MH); HeM. potz 11 kotz , tppu. bleu, b. Grimm, DM\ 1, J3). Mor-yhxo je, MebYTI1M, ua Mil OBJle uMaMO cTapHHCKY KJleTBy CaMJ.lM 60pOM, OIl.HOCHO HYMeHOM KOjH je y fheMY, ynop. CllH'IHY KneTBY ca ].I,pyrHM je].l,HlIM Maru'fHI1M npeeTOM, »rnora MIl« (BYK, ibidem, H Corppeb , 23). Ken CTapBX Fpxa ynop. KneTBY val Ilit ,.~v KPUIlPIlV {= rake MH

35

«ynyca) soja je raxobe tepa (= ellen) (Athen. 9, 370~; Bergk, Hipponacr , frg. Jl 475).

Bopoea eonuua (soja 11CTC'IC 113 aace-reuor 6opa) nc« je OA eyne 60neeTM (Kapauuh, 3, 1901,201). OJI 6. cuone npa~ll ee MeJJeM aa caaxy pallY (f3M, 20, 1908, 351; ZNZOJS, 11,270). E. nmanua ynorpeon.yjy ce «ao JlCK O,Q Xe1>iOpOHAa It naaearepu]e 11 xao JlHypCTI1K (f3M, 4, 138).

EOPOBHJ.1UA

Heidelbeere (vaccinium myrtillus). Bopoeueua: opycuuua: epncnu,c 11 HI' (Sulek).

ITJloA OA 6. je JlCK OA CPI~o6oJl>e (f3M, 4, 166:

ZNZOJS, 11, 263).

.60CJ.1.lbAK*

Basilicnkraut (ocimum basi li cum) DocHJLaK,

(~~~~;S~~~~08;')~~~~~b'e~~I~~~b~~~CIl'

BeCJll1rCH, aecnajjan, ¢CCJlH~aJ!, cj.lCCJlHl,WI!, ¢CCJIHi)eH, ¢cCJInrclt, MI1Cllolje!!, M~tCJlOI)HII, B. Corppah, 33 11M; RJA, 3, 51; EB, 9, 1894, 153 HA: .11, 1896, 251

E. nrpa H3B3HpeAliO eascuy ynory y Marujlt, pcnurujn II xynry. Y Me.ll.MJ..I;l-lHll, Y nocanjn cpncKor HapoAH. »OBa je 611JbKa HallJeM aapony Oel1M MIlOI"I1X npyrux , KOjC cy pacTa BHt)eHujer, UBCTa H Mllp~lca ncruuer-, uajvanaja, 'lCMY je aap y3pOK raj UITO 6. npar« Cpdaua Kp03 cee O]6H1J.1II1jc npJ.1JH1KC y )l(I1BOTY, on po~eH>a, file ce rananeuuy KHTa 6. y oceebeuoj SOJlI1 AO yarnaun,a Mche, /.10 CMPTH, rile My ceCTpllH2 HllH 6011ehe soje cponmuie PYKa CTPYK 6. ua rpoe nOe21111« (JOCHCP Ilauqnh , EOTaHHK(I, Beorpan, 1868,251). Y jC.[IHOj ByKOBOj neeM~1 (5. 708) K2:+:e ce: },y

36

PYKY joj M;)'13 0/.1 5., on 6., on cpiicxour ueena«. Y no~ynapHoM cpncKoM pOMUHy »Pajxo 0/.1 Pacaue«, 0.[1"4. MHP-onnha, crape Cpnxnu,a, xoja )1(11811 Y najeehoj 5C.[Ilt H nepc Ty~C pyon,e AU 611 ]apa,{ll111a aa xnefi, uehe HI1 aa KaKaB aonau rta Aa caojy cakcnjy ca 6., 31111 KaA je carnana Ail je 6. norpeceu na 611 ce MeTHYo nopen jenner nornnynor- Cp511Ha, nana r-a je npare B01be oecnnarno. E je 6o)ffjll Ijoeffi; IIPBO ce y 6al1lTH noceje OH, na TCK OHJla IIpyro ueehe (Ep3CTBO, 9-10, 1902, 442). Y peracrpy ya jC,lI3H 0,1( najfiorsax 360pHMKa nanrax 06H'laju (0611'1ajH cpncxor uapona 113 cpe3a XOMOJbCKOr, 19. KH>. CE3) uajqemhe nyra OA cnux CTBapl1 yorturre (55 rryra) cnosuuse ce 6

E. ncjcrnyjc «ao cnrypan anorponajon. J'apo« OA 6. npa[HI ce uoeooobeu-re-y KpCT aa veny, xao yTyK 011 6a6H1~a (CE3, 45, 1930,42; 184); 111111 My ee 6. Mehe OKO rnaee {ana 611 cnaaano«, CE3, 16, 1910, 171). Tkaunue KojHMa cBcKpBa onacyje Hony MnaAY, na Tpl1 eecra 3UKUheue ey 5. (CE3, 19, 1913, 166); 6. y uenaxoj «ana, CMltJbellliY, KOjJ.1 MJla,[.la HOCH Kp03 40 nnua "OCJle eeu-rau,n, -raxolje je anorponajou (ynop. HI1KOlla Sera, Yho6H'lajCHC Mlla,[.llllie Kane Y Cp6Hjl1, rEM, 1, 1926, 74, 11 TfYB, HH:>K, 3, 1931, 54; Flpanoaa l!poY'lanalbY naponxe 1I0C311je, 2, 1935, 215). E. ce 6aje OKO 60JJCCHor Mecra ()KCC, 329; CE3, 16, 275); 'lI1CTH ce, npHJJHKoM epa'mn-a. nona (CE3, 17, 1911, 578); npannxora CCTBC Mehe cc Y ceac (ibid., 14). )KIIBI1Ha ce HHa'ie aa EaAH>11 AaH CK1JaIba y c-rajy: aKO ee H] KaKlIl1X paanora HC MO)l(e CKJlOHI1TI1, nakane je 6. »na je 11I1CI1Ue 11 TllOPOll11 He carapy« (CE3, 19,74).

KaA ce jauu xyra, OH,[.Ia cc y )Kynl1, nopen APYfHX uno'rponajcsax npenvera ('l2!HlK none , 'leWa1b), OCTaBJha YUC'IC 1-1<\ coqrpn II CTpyK 6. (CE3, [7,35). Y ~ICTO'lHOj Cpdnjn, aa BpcMe AOK npa'lapa, apurehn »lIpHe« spau- 61111e, »H3!lOAU 1)1lBOJlC«, MHorH He oaejy HH nn ce MaKIlY H3 Kyhe 6c] 6. H ocna nyxa (EB, 7, 1892, 399). Kuhen.c 60CltJhKOM y IIPJIO MHoro cny-rajeea ItMa anorponajcxa lIHJh. Ha HOllY romury aceue Mehy 6. aa necnc yno , a MylllKH aa Kany C AeCHe crpaxe (CE3, 19,20); HCTO TaKO 6. aa YBO Mche aceun xoja MCCI1 xona.r na BellHKY Cy60TY (ib., 44).

37

6. ce KIITII ,!IOMatmH xan Ybe y xyhy H YCCTUTU bO)l(1111 (ib., 76); nO]l3)1(eHHK (CE3, 32,1925,369); 0 cBaJ(6H nescp (CE3, 19, 155); ua Tonopony Cy60TY (KO}hCKII Ilpa"JHlIK!) xoa, xoju je parvanuo npojaxau (E8. 11. 1896, 78, CBpJbHr); rtpumtxoxr rtpnor opau,a uonoun (CE3, 17, 14), II japaa (CE3, 19, 358); npl! cepnrerxy ~eTne »Eo~jn epana« (CE3, 17, 17); npn CBpweTKY nptuaja croacep {ib.. 18). Caarpa ce, Me~YTlIM, na je rpexcra KIITIITH ce (CIIC)I(~!M) 60CHlbKOM rtpe Kpcroen unaa (rEM,S, 1930, 40). Anorpcnajcxa U,I1IL CIl<lKaKO I1Ma H 0611'Hlj na ce KJla,!lCllau KI1TI16. 0 EO)l(J.lhy (CE3. 17, [07; Kapauah , 3,1901,65), II o cnaua (CE3, 14, 1909, 196); I1CTO TaKO l! CYA ell BOAIH(OM aa 3HaMeft>e (CE3, 16, 167) 11 ca eorojaeu.eucso« 1l011H- 110M ()KCC, 179; CE3, 40, 1927, 25); ft>HMe ee KHC II ,!IoMahe H qpKBeHe I1KOlle (8. nnp. bpaCTBO, 9-10, 442) Oenc MO)l(na -rpefia cnOMeHYTII H o61i'mj na ce nc'nusa «oca , nourro jc KYM PltTYi.lJIHO oncc-re . -ryua nocnc Y 6.

(CE3, 16, 181).

Kao ja« ano-rponajoa, 6. je neaaocrauau npn paanuYI1TIIM lIyciilpaI4uja.lw. «oje ce 113BO/.le rtpexo Kabcft>fl 5., ItJJI1 npeKo nMje}hU BOAe Y KOjOj je 5. nOTOnJbClI, nnn Kyna}heM y raxnoj BO/Ui, HJIM npcKllibeM I-bOMe. Mecrc Y xoje je ynapao rpOM nan-a OKaIl.I1T~ 6. (CE3, 19,391) rtpen xpaj caantie, Kall. CBaTOB~ -rpcea na cc pa:H1lla3C, 6~Bajy OHM HaKaryeHlI 6. (ib., 179 ~]:I): TO ec nauac cwrrrpa xao mana, ana je npsocxruo 611no MO)l(]:Ia nycrpanuja nocrre TpO]:lHCBHOr copaen.eu,a y cpenauu nyura npeuaxa, xoje 0 cBa]:l6u HeBII,[IlbfIBO y31!Majy yueruha y CBIIM )l(PTB3IoJa H 06pC,[IHMa, 11 y aajenmoucoj oopenuoj rO'J6J1 (ynop. 0 CBeMY yonurre Sumter. Geburt. Hochzeit lind Tod , Leipzig, 1911). Y cnaxoa cnyuajy, rtponuc na cc >Kap IDa Kal)e}ha Mopa rtpocyra ya KaKBO POIIIIO npuo (CE3, 1. c.}, AOKa3 jc Wl je lICO oGpC/.I IIMao PWl'y,uwlI Kapm-::n::p. Ha gorojaan.eu,e y BOAY xoja ce yjYTPY AOUOel! ~a aaaopa, MeTHe ce 6., na ce nOCJJC fbOMC CIUl Y Kyllu aanoje (CE3, '14, 22 111..1.). Y BOA~I Y xojoj je n(JTOnJhCH 6. Kyna cc nOpOAHJba nOCJIe nopohaja (CE3, 19,93), 1I110S0POi)CIl'JC aa BpeMe npaax 40 nana (CE3, 14, 117; [9,97); nn YCKI?C ce Y 'raxaoj BOA~I «ynajy CBa ncua yonurrc (CE3. 14,50). E. tuxporm 'raurra ae'ra Kall joj «eo MJJa!lO>Ke}ha npDH nyT

38

Aol)c y. «yhy (CE3, 19, 142); npenepyra -ren.an y KyhH (CE3, 16, 157); Y06al111H ua 'Bypteenaa ouuc (CE3, 19, 56); oajanuua MeCTO na KOMe je 60neCfIIIK »orpajacao(CE3, 16, 276); Y Bony y KOjOj ce raca yrn.ean.e Mchc 6ajaJJHll,U 6. U TpH apua l.(pHa nacyn,a (CE3, .19, 265); JJOBl.(Il, »oen nonaaa« y JIOn, -rpn.ajy pYKe 6. (lb.,. 348). MO)l(lP OBAe -rpefia pU'lyW1TlI H nponHc na y >KilTy K0111M he flO'ICTH cerea rpcea A" npeuohu 6. (CE3, 16, 258). WKpO' ruseu,e 6. npHXIlUTHJJa jc 11 upxaa. 11 oceehen,c BOAC eca 6. HC MO)KC ce HU H:.WpIIJUTfL

Kao ano-r-ponajon 5. HMa aaasajny ynory y rcypru'r!111M pann.aeca IIpl1 JK:pfIilJlI 11J.IO/lllfIi6U. BocMn.KOM CC ~I!TH mana YCKpWH,e nc.rcrumc lCE3, 19,45), 11 oena KOJH ce KOlLe npl!mlKOM 113Mflpeft>U MOMKOBe It neeoja-nce Kyhc (sana ce necuna orsoura. ib .. 139); raxobe H Sapna« upyhe 3aMCAJbaHC paxuje ()KpTUa np.eLUlMa! Ynop. TaKBY paxajy o 33nYUUllluaMa!) 0 cuantin (ib .. 168). H.CTO TaKO, 6. ce KHTe 1\J111 60AY >KPTllCIIII KOlla'IH 0 eBall.5u (ib., 159), 3l.lI1.YWI!HI(aMa (ib., 25), CJHlIlII (CE3, 7, 1907,53; 19, 92; BpaCTUO. 8, 1899,82), HUBoj rOA~!HH (CE3, 19.20), MJlafl.CH· UHMa (ib., 37), T)yp~eBy nauy (ib., 49). 0311 OUI1 KOlla4.H jecy >KpTBe npeujwu, I1JIII XTOIIH'-IHHM ]:ICMOHlIMa yomure:

MJJaACHU>I cy nan JJ.lIIjll 1= AYIl13] , 11 11M3 >IX Ycrp[lCCCT, a 1"0 je MpTBa'IKII 6poj KO[lUaC (ynop. lIapO'JHTO M. Murko, Dns Grab HIs Tisch [woncr und Sachen, II) Heidelberg. 1910,86 itA); bypl)eBcKI1 sona-r MeCJ.f. ce hyiilehll; aa ocrane sonave creep je jacua c 06311POM ua nan 0 KOMe ce nplluoce. Y Capajeny cy uexan ea 60)l(HhHI1M «ona-utr-ta 611JJe 113pa!jllBHHe -rauc OA TeCTa ca rpanoxr on 6. (Ilcuuua, 7, 1866,399). Crapo Cp61l II Cpnxaa,e, KOlA any Y l\pKBy. II nanac acce KMTy 6. (ecrerna xao el'pltHa 6.«, e. H. nocn.; B. 11 rEM, 5, 1930,40), UITO jc CBaKaKO eTapOBcpc"lI 0611- 'wj, ynop. unp. Soph. Ocd. rex, 3, II Paul Stengel, Die gricchischen Kultusaltertumcr-, MUnchen, 1920, 80

E. HMH yrJJC!lHO MeCTO H y Atpfi1.0G'IKOJ.1 KYiJiily, MO)K[lfl II Ty kao anorponajou. Kan 'IOBeK H3A<1Xlle, Melle My CC Y pyxe 6. (CE3, [9. 240). Y unehy soje scene AOHOCC 113 MpTua'IKII onnp, sropa 5HTIt »na npBOM MCCTy« 11 6. (CE3, 7.75; 19,241; Bpacreo, 9-10, 442). i-bHMe ce KllTIt cxppa 0 3:lAYIUHOj CY()OHI (CE3, 19,29); Ka,[lll cc MpTBa'IKn )KpTBa

39

npHJlllKOM »nyurrua,a none- 0 BCJII1KOM 'lcTDPTKY (ib.. 41); 0 Ilyxoeuaa KHTe ce KPCTOBH no rportounaa (rEM, 7, 1932, 74, OKOJHlHa BCJlec3); 11 IlHa'le '''HMe ce KIne rpo- 601111 (Bpacrao, 9-10, 442). 0 'J,\fIY1JIIIIH~nMil Mchc ce Y PCKY, 33 MpTBora (CE3, 19, 254; ynop. u G. «oju ce 0 cllagoll cana y peKY, ib., 162 H 164). Y OKQJ1I1Hfl ·r:.eul)cmrje MpTB3Lzy acnon r-nane Melly jaCTYK nYH cyna 6. (CE3, 40, 252; «ao uno cy CTapJI AT1UbalH! CTallJbaJIJI origancn, yrrop. E. Rohde, Psyche>", 1,219, JlJ111 xao WTO cy 'lCpKeCKH nocerseuuua KOA nac MCTaJlll OKO npreaua HeKaKBY jaxo apcesarn-my Tpany, xojy cy y l,IaKOIH1M3 noucnu 1J3 ceoje AOMomlHC, ynop. TP'B, HI-DK, 8, 87). Y OKOJllIH!1 Ilcopu , rrpIIJ1l1KOM npyror (nouounor-) norpeen. nopen nOKojHI1KoBe mil Be Mehc ce 6. (Gp<lCTBO, 9-10, 438). Hajaan, )KCHC 0 O'rBOPIlHM 3a.llYluHI111<lM<l cane 6. no rpoGoBlfMa (CE3, 19,61). MO)KII<l OUAC TpCG<l pa'tysatu U 06J1<13j na ce 6. aaacury]c y TilK03n,IHY »IlJ3peHY rrpojy«, koja ce MeCH 0 cn3J\GIf: ocrann cacr-ojuu «oju cc y npojy creurajy, MOrJllI Gil IlMaTlI XTOHlf'IIIH 31Jl1'Jaj, " TO cy. nopen OCTllJIOra. opacu, PC'JlllI KaMcwlIlhll, TpH {aa opnxc " rpu B. nounaje s. V. Opax " TPH; 11:"1 cy PC'lfUt KaMen'whl1 CClwtwillu no npcuucxoncrny cf. CE3, 31, 1924, (;7 fll~) .

no 6. apure ce 11 eataan.a 0 ygajll. Ilcnojxu, aKO JKCJHI na ana aa «ora he ce yna'ru. Y3MC yee-re YO'II! Borojaun,cI"a una-rpn crpy'ca G .• one na peKY, IJaMClltt CUflKI1 CTpyK nonexoer MOMKY, H nofionc CTpyKOUC nopcn pexc. Ha KoiCM crpyay cytpa GYAe un-a, aa Torn he ce MOMKll yna'ru: aKO ce He YXBaTH Hll aa ie)]'HoM, fiche ce y)],1I"I">I aa re MOMKC, a aKO ce YXBaTI1 ua cna -rpn, Mohu he na 611P<l (CE3. 14,24; yncp. H 19,22 itA). - E. jc -raxobe nnc-r- KOjll 113n:HlBa wnl1 OAp)KaIH! n.yfian. II TO je jcnaa on paanora !lITO CC nesojee H MJ1aAC »reue 'bltMe xu-re H HOCC r a Y3a ce (ynop. 60caHCKY neCMY y Ilannun, 9, 1868,65), a neaecre ra y jeny »aasepauajy« CBOjl1M MY)KeBltMa (HapOIlI1<1 neCM3, Bpveeuh, Jloaaue. 32). Ouaxuo CXB3T3I-bC, 110 cuoj npIlJHILlH, JlaJ10 je nonona aa nmecne ceanecne 0611- -mje y KojuMa je 6HTHO r-nenan,e KpO'J 6. Will 6. BCHal~. Y Flpaapeny KaJl npcreuunjc Y1l3]C Y ncpenu-tuuy «yhy, OHa rpcfiana ax KpHillOM rtor-ncna KpOJ6. (TP'G, 1-11-1)1(,3,1 I J).

40

Ha KOCOBY, Kall. cnarouu yJH\3C y MJ1llllltHO )],DOPIlIllTC, rpefia A3 M11aAa nornena M11aAO)Kel-hY Kp03 6. " na peKHe: »Ja 're rnenav jellHflM OKOM II uarnenax re ce, a I'll MeHe en oGa lie MOJKC1J1" (ib., 3. 123). »Y TeMHlfhy yO'lM ceence MJ1<l)],a acnne-re BCHau, 011 G. M Y n.era MeTHe ABa nap'leTa ruehepa, HaMCI:byjyliu jenuo ceca a jenno MJJaAO)KeI'bU, 113 xan yjYTPy yr-nena caaroee, rpeea MJlaAO)KCl-hY U H:.I1X na norncna Kp03 raj uennu« (ib., 12). IToHcKaA ce npMJlI1KOM T3KIIor rnenaua acxauyje »cen.a aa A06ltjaH.eM nopona [ih., 92). - Hcnpouresa neuojsa man-e MOMKy crPYK G. (rEM, 5, 40; EpaCTBo, 9-10, 412).

6. 11M3 llIJlPOKY yno-rpefiy y epa(i6ul/{/.,Iw II l1apoglloj Me.gI11iIllIU. Ko ce cxyna y 1I0IlH Y KOjOj jc npeaohana CTpeJIIIu,a on r-povn , upuoxcpacra 6PHTBI11(U, HanpaBJbel13 y MeI)YAHCBUu.e, HOKaT 01\ OpJ1U KpcT3wa U KUTa 6., 1J3J1e'lHhe cc Mn KaKO na je J1 Ma sonuso na je nyro 60J1eCTaH (CE3, 19.390).6. ce DPJlO P<1AO yno'rpefiruyje npl1 Marlt'l!lOM »o'raapau.y« 6011CCHI1Ka (CE3, 14,296; 19,262; 266; 268). CeMeHoM OJIG. rre-m cc 8pytH1tt~ ()KCC, 303) H KUj3- uuua (Co<VPl1h, 45). Y BOIII1 y KOjOj je 6. nOTOnJbeH xynujy ce 60J1cCmulfl OA »BCJ1UKC 60nccTI1« (onnc: TlIqJYC_? CE3, 19,216). Hser-ou COK ynorpecn.yjc ce npoTuII 3MIIJcaor- yjcua (r3M, 12, 1900, 149); MCTO raxo. 6. ce npuunjn Kn)]; yjcne '-1C11n IHllf 3011,3 (CE3, 40, 245). E. Y cupher-y uarou« 3MHjy aKO 6M (no HapOAHOM aepoaan.y) yuma 'IOBCKy y acenynuu (ZNZOJS, 14, 1909,83); 6. «oja je nencr 111lHa II ~CIJCT 1101\11 6110 'i 3CjTIIHY, DD1ha HaMaaara nere «ojc HM3 rnacrc (ZNZOJS, 15, 1910, 160); TaKaB je ~ejTlfH 60RcnM 33 CBaKY pany (ib.). Mapucaa,e cyuor 6. nOI>JaJKC O'iHOM 1H1IW (r3M, 6, 800). Bonov KOjOM jc r<lWCI!O yrJbeB1he II y KOjOj je CTPJbHH 6. aana]a ce ypeueno nere ()KCC, 30l). E. ce Mehe na nynar.:: nerery xoje riMa »nnaxe« (HeKaKBIl CTOMalJHI1 rpseea}, An Gri ce cue aar-ouurre (CE3, 13, 28?). Y apavan-y npOTl~B rpoamtue 6. cc acruajy JleKOU~1 (ib., 292). Hapo'IMTO je nonynupno cpencrao KlIoell,e 6.: l-hMMe ce xane Gon~cHH~1I yonurre. na 6H ce »pacrypuJ1a 60JleCT «ao oeej JlIfM« (CE3, 19,263 II)];): na Ollila ouu KOjH cy A06uJ111 rplJcne y CTOM<lKY (ib., 218), 11 xojc je 06Y3e110 JlYIII1J10 (ib.. 64: aa raj turn, Y311Ma cc G xoju jc yaacpau aa Cueror MaKU-

41

seja r- OCYllIeH nOLI crpejoa). E. cc HUKabyjy It cnnn.uuu KOIMI (ib., 333). Hajmn, 6. pane yno-rpefin.yjy nopoue.n,c. Ila 611 ce »ceua namue rtoponena, -rpefia ua nnjc uony ca KPCTOBJl,UHCKI1M 6. (ib.. 65), Hap04HTO jour aKO je ua KpCTOBAaH yxpanen ca I1KOHe (CE3, 14, 106). AKo nopoIII1!bY caananajy 6a5111\C, rpeoa je IH1KagHTI1 HOKTOM 0).1 u,pHor JUI1IeT3 soje je aa pacxpcauun 33KJ1aO yztouau. 11 G (CE3. 19, 99); HJHJ je rpeea oKyn3TH y nOAH y kojy jc MeTHYT 6. 113 AeBeT Gauna (CE3, 14, 111)

Y HapogHlfM JmpCKI1M rrecsrasaa cnosuu+e ce 5. aauanpernio -recro, 11 TO 06H'IHO ca aflHMI1CTH'!KI1M CXU<lTa!MIMa. Mnan M?MaK Ii neaojxa ynopehyjy ce H l1Jl,ell"ruqmKyjy ca 6.; nenoja'nca nyura, tUlH IIYUH! n060)KI-lOr cTapor UJIaCTenana, Ml1pl1We aa 6.; G. KOjl1 je neaojxa "HaMeHHJH! ua BOjHOBY cpchy« aa floh je HHKao, aapacrao , H y aopy pa3AeJbeH je CBaTOSHMa (BYK, f1jecMc, 1,36). Y npsnoBeTKl1 »Cyavapesa uajxa« (BYK, M 66) neoojca ce ponuna 113 6.

TIOWTO 6. na oeaj Ha'-!I1H MO)!{e 611TI1 CCHOIJl.1Ta 6I1JI,Ka, pa3YMJbliBO je UlTO je uaurac npaaeuy 11 y Ilpa'IilI-bHMa aa no-mpnnan,e JhYACKC nJlOJl;1l0CTH. AKo MJl:lt\a )fo;eJlI1 rta 11M:! neue. rpcoa. KaA HAe KMTy 6. (CE3, 19, 84; H1\ BCH'JaI-bY, YllJHBa ce MJI3L1a 1I0CH ua aeH'JalhY 06w-!aj (ynop. nrtp. TPT:., HMjC yaex jacaa. C npyre xyje C '-lOBCKOM. Y vajxa« (BYK, M 66) 6. ce KOCOM.

11M3 nua nasa y ronmm CBCTI1 Maxnnej (I. aurycr (29. aerycr). THX A1lH<I 6. co -ryua 31\ penarnjcxe norpeoe

Y MHTOJIOrHj!1 Ii JICrCHAaM<l cnouan,c ce 5. apno 'reCTO. Y pajy HMa najnmnc 6. H pyace (BYK, Fljeccc. 1, 209, 8 an). Eoroponuna uujpannje MI1pHlllC 6., 11 TO joj je H3jM!1Jlltjl1 lIBCT (Cocppub , 34); »ouua paaenynnnna« 611.113 je jenao« KOrl Bora WI llC'ICPH, 11 Ty joj je Bor nao 3Jl<lTl-IY jnoyxy, a Boroponana KI1TY 6 (y nCCMJI, EB, 17,

42

1902, 14). CBt:TI1 Apanhco eann nyure npneeziaaka 6. (ynop. 11 nOCJIOlJI11-\y: »Ilyura My na 6. Ml1pl1We. Ka>KY 33 nocpor 'IOBeKU«, rEM, 5, 127; y"3 one ynop. BYK, Iljecve , l , 173, 8), ouako I1C1'O «ao UITO y neCMH arnuuua 6YAH ceora ary 6. (Corppeb , 45). 0 6. ce npasajy H p33He eiilHOJlOUlKe CKUCKe 11 JlCUHgC. Hoaa 6. ocaehyje ce na ,u,ml Cneror MaKI1Bcja - oceehyjc cc 3aTO WTO je oeor-a galla Hai)eH CaMOlll-1KaO na rpo6y XPHCTOBOM (CE3, 14, 71). Do npyroj ncrcuna. 6. je npBo rIOHHKaO na rOJlrOTH, na MecTY rne je XPI1CTOC paaarre'r (Corppnh, 34). Y rtecaa »Bor HliKOM JJ;y)!{ali HC ocrajc« (BYK, 2, 5) pacrprnyra je KOlbl1M3 HCBllHa, Jla>KHO onTY)KeU3 Jermua: [lIe je Oil; lhe xartana KpB, 'ry je pacno CMH!be 11 6ocl1!be. Y nJlaHI1HI1, na MCCTY rne je «pan, BYKallJUH y6HO u:apa Ypoiua, HHKao je ycpe,u, 311Me 11 nena 6., 11 BPJlO j3KO Ml1pHCao (Hap. rteoee , 36J1pKa H. KaWI1KOBl1fta, pan. CKA, KyT, II)

• Sa OHO H311[l)bC Y3CTa v rEM, 10, J935, 4-10, 11

KOjYJC

oojnaao nero pv«o-

EOCTAH

Melone (cucumis melo). EOCT3H.

1. Wassermclone. Jlyeeunna; mtnyn.

Y OKOJll11-Hl »eubCJlHje JI. He CMe H30CTani ca 6aJ];l-bl1- ,u,aI!CKC corbpc (CE3, 40, 82). Ta JI. yno-rpetjn.yje ce AOUfll1je kao JlCK ozt uoneire 60JlCCTI1 (CE3, 40, 228), H Karl nc-re y eHY MOKPI1 (CE3, 40, 83). l'laaue jc .11. JIeK all AaJIKa (uona Y KOjOj je n. ayuana, IKCC, 284); CCMCIlKe CaMCJbY H [lUjy Y BOJl,H OJIH KOjl1 He Mory na MOKPC (r3M, 6, 1894, 801). 01\ MaJlOr 3CJ1CllOr Jly6ell'ICT<l, Hapo'lHTo Mel)YIJ,l-JCBW1Kor, naje ce LIn jene OHOMe KOjH naTI1 OLI cyuraue II upybane (CE3, 7,110; 13, 1909, 380). Hapo-nrro cc yno'rpeOn.yje K<lO nex JIy6CfI'IC yfipauo y Mel)YLlHCBI-1u,e (CE3, 13,437).

o n. HMa pa3Hflx sepoeaa,a. CBeTH J1oUpl111aU; !l0MOKPI! cc y Soc-ran, 11 0):1 runa cY Jly6cfll1qe uonenc (ZNZOJS,

43

7. 1902, 147).0 .IIaRY Cneror- Jasoea (25. jyna) caapcuajy 11. Ii 3<11'0 Tor caeua sony caera JaKOB uuuyl/up (ZNZOJS, 23, 318). Ko jene apene 11. (xoje ey crnjane aa CYIIIW) }.IoGHile rpO:JHHIW (CE3, 40, 229). 1I. C(lIMITlI 31H1'!H jen (JbyTHHy) II conecr (CE3, 32, 1925. 119). Ha .IIaH C[JeTOI" Jouaua Fnuaoccxa (29. IX) He jene ce n (CE3, 14,72; 19. 65).

2. Zuekermelone. ,O,Hl-ha

Ea}JJbHllallCKa.ll. J!CK jc all BOAeHe GOJICeTH (CE3. 40, 228). CTY<JCHIIM CCMeHOM 011 .II., H OOMCW<HlI1M ca cupheTOM, Ma)l(C ce -rpfiyx «an GOJIII ()KCC, 287)

Y 60CTaJi IIUTU<Je ce HU un-an , «no anorponajou.

OB'13 MJ!11 xpaun,a norian,a (CE3, 40, 332 lin).

EPEEEPJ..1HA

Windroschen (anemone nemorosa) Boeeepuna (P[lIH1J!lHJ,a; OIl'!jC. rYHO, Sulek)

!-bo.\1e ce xpnue anne (CE3, 32, 1925,378).

SPE3A

Birke (betula}. Bpeaa

I. Bpeaa liMa anorponajcxy Moh. 011 n.c CC ruuuue eeurrnue {Corppnh, 46). Karl caaroua nOJJ<13e 0.11 xyhe y qpKBY, OHI1 npenaae npexo Speaoee MeTJle - O'!CllIl!lJIO Y liaMepn ua epeaoea ere-rna 3,U(PJKH ypOKC II '3JlC AYWC (OUII-mj 11l1l)eH y Beer-parry). »Houoxynn.eunu Ii 'IIICTII~I 6pC'JIIHHM MeTJJaMa ... npH3HlH1JY ce [}IIJ!C ua 1!0CeCTpIIMJbClhC« (Codipab , 48). 0):( epcaoec KOpC npuec cc >'JII!JJC« (OYK'rnu,e) xojnera ceo YO'III HB(lIhrl31la liml Fle-rpounnnu, Bplllli nyc'rpanuja CTOKe (PYIIHfIK; Orapn Bnax: Bnaccuuua , ynop. )KCC, 133 1l/1; r3M, 6,1894.386. Ynop. P)I~I-

44

CKe nannnuje, O~ vera MO>Kna II pe'! . .II.IIAC? B. rn cohe H Eugen Fehrle, Ole kultische Keuschheit rm Alrertum, 213). .2 . Bpcaa je JlCK OA 8011Clle 60JleCTli (xynau,e y BOj:(H Y KOjO] je CKYU<l110 5. naurhe, )KCC, 308), II npooann y rpYIll/Ma (COK OLl 6PC3C, )KCC, 305).

3. 3a 6. cy ueaaxc nne eTH0J10WKe CKaCKe. Saurro je 6pc]a npOKJlCTa? Cnacu-ren,a cy wffGanli 6. wIl61bHK3Ma, 11 3aTO jy je 011 npOKJ1CO (r3M, 19_ 235. Ynop. II caC811M CJlH<JIlY XOJiHIl}:lCKY cKacKY Dahnhardt , 2, 202). Saurro 6. liMa GeJIY sopy?" Y}:lOBUQa nOWJ1a yne.re y WyMY, na Hai)e WI16y ]3 CBOjy tlCMIiPHY neuy. J.l 3aMOJlli Bora .IIa joj no OHOM apa'cy noeorae Hahli noeap epeaoa fTPYT. Bor OU.IIa 1IapeAIi na epcaa noeen», KaKO 6n je ynoauua J1aKWe MorJla Ona31t1"M. 11 OLl -rora .II06a Speaa je Gena (Kapauuh, 3,1901,44).

4. no 6. mueneu jc nOCTa BeJHIKI1 6poj ronorpnq» CKIIX aeaena, Il. RJA

• Y pK!l. n08Ae (OJ\('11,3K ep. 3) na !!CM,l'!KO.\l

BPEKl1l-bA

Elsbecrbaum (sorbus torminalis}. Bpexaa,a, epexa, 6peKYJb<l (Sulek).

o nOCTallKY 6. Ka)l(e jeAII~ nauru aapouua neC~13 one.

Ileuojka je nacna jencne. na JC npe'repana CTaAO npCKO ~leKe uone, a cava anje verna npeha. Ouna je jenan Je1lCH CBOJI1M poroeava npefiaun IW .IIpyry ocany, H rnc je neuojxa nana , TY je I!HKnU G. 0.11 're G. '106allll ua'tnuc ceupanc, H 113 .bliX ce nocne jennaxo -ryno: »Cnpevaj (neeojxo) napoee« (CoCPpllh, 49).*

y oxonaun Coeocan,e aabparseno je cchll 6peKHtbe - »CBC CC1J,1i, C!lMO Spcenu.c IlC« - »3I1TO 1111"0 je J..1cyc

fr~~':;, ;a6~'jCA~:~~~a~~~, ~r:aTr;;~~al~~O~Y'tb;: l~:

JCJlc, ana cc IHI rpall'JIlQa ne CMe ynorpcorsaeara IIH 33 ut-ra (CT.,O,J1MllTplijenllh). Herne ce ynoepeon.yje aa J!I\Ke aJ1aTKe {japeaone, -ryuxoae aa -ncaa,e,

45

MOTal-be npene), jep ce JIaKO paAI1 11 naxa je, aJUI ce uurnc He Mehe na BUPY (CT . .IJ.I1M.)

Y ceny 1.J:ymH.\HMa nepyje ce na je 6peKI1l-ba on nesojse flOCTaJ1a, 11 3aTO je rpexo-ra cehl1 je (CT . .IJ.UM.).

Bpexnna je anOBIITO ApBO. OHa ce He CMe cehn. jep KO 611 ncrcrao cexupo« na u.y. »lItlMepliO 511«: YKO'IIIJT<l 611 My ce pyxa 11.1111 acra. 11.1111 611 ce H ueo YKO'"lUO, HJlU 511 cc Ma on vera pascoaco (CT. ,UliM.). 'uPIlO, 11 Kall C<lMO naunc, aa oraa, ce He Mehe (CT. ,UI1M.). Y WTaIHl'lKOM cpeay (un nyry HOSI! Flasap - PO)Kaj) MpTBl1 ce caxpaa.yjy y »Kopa611« OJ{ jaaopa IUIn 6YKIlC, alII{ uuxaxo He on epcKl1fhe (ncnnrnaan,a CT. 'uI1M.)

* Kon Byxn (Jljccac, 1,244): »npCJlII. uoero. nnponc!«

EPECKBA

Pfirsich (amygdalus pcrsica). Bpecena: npacxa. lIIeSTeJlI1ja. urerrrenuja (Sulek:

Co¢pl1h.49).

BpCCKBa je , xao Ii ja5yKa, nnon Jby6aBI1, CIIM60]1 3aJby6JbCHOCTI1 (CT. CPCMaU, Souc 3aM¢l1pOsa).

E. CJlY)KM xao nCK 0/\ pa3nl1<II1T1IX 60nCCTI1. »Koumrua OJ{ G., umausa M jadyxa ca 6Cnl1M JlYKUM y KOMOBI1UII naje ce On rp03HI1QC« (CE3, 13, 1909.341). Kopa 0.11. 6. cxyeaua y BOAII nex je OJ{ 3y60GoJbe. O. ua-raaaaa xpun.y 01.1 MCHc-rpyauaje (npa 'leMy ce I"Oil0pU 6acMa) peryJll1WC MCIlcrpyauujy [ibid., 296). Hajuuurc ce y aaponuoj MClIl!UllHl1 ynorpeen.yie 6. nmuhe: OHO ce 06na)Kc ua npcH II epar nCTCTY koje na-ta on rnncru (r3M, 12, 1900, 138; 151); ua rnasy 6onccHI1KY on aanarsea,a M03ra (CE3, 13,377); 1I11 neha xon-y KOMC cy oaa uapmeanrseua (CE3, 40, 383). I1CTyuaHI1M 6. JlI1WheM, HcnpaHIIM y KpaDJhCM MaCJly. M<l)l(Y cc )KCHII ncrryuaae CllCC (CE3. 16.431).

46

EPEer

UI.mc (ulmus campestris). Bpecr. Pe4 je 3aje.l1.IH1'!Ka cnOBeHCKa.

6. je n0311aTO nCMOHCKO npeo. Ha IberOBlIM rpnnava napo-nrro pano cenc sane, »jep na TO npeche BparOBJ1 He caejy« (ZNZOJS, 7. 1902, 116). KOA liIl1Aa (y CpeMY) CflOMUIbe ce jenuu nauecrau 6., na KaMe I1Ma lIajBI1L1le euna (ibid .• 122). B. ce puno ynorpeon.yje aa aanac (D. 1'.),* II y TOM cny-tajy TaGYl1paH je (CE3, 16, 151). Y Joiuauana It nauac (1913) nocrojn jC):IUH orposmn, Bpno CTap11 GpeCT, non KOjl1M jc 6uo 3a1l1lC. Kana cy CCJbaQIl, Ge)Kchll 011 Typaxa, CTBOpl1nl1 HOllO nacen,e. 113a6panl1 cy 11 HOIl aanuc. a oeaj epecr rrponanu cy HeKonl1KI1M JbyAI1MU, ana r-a IntKO I1l1jC aorao npcceba. »JeA,HI je xpeuryhn rpauc npcccKuO CCKI1POM uory 11 jenaa OCTao )K111l; upyr-a je nac rJlaBa'IKC 11 yl'pyBlIO ce., a rpeb» C]IOMI10 pyxy jour aa caMOM AplleTY" (CE3, 19, 210). BeJlHKIt II paarpana-m IlPIlMCPUII 6. 0611'1110 ce y lH\lIICM uapony cva-rpajy aa CDCTlIlt.y. 11 KaA je KaKBa npouecnja, nOA fhl1Ma CIlCWTeHI1K "3i1CTaHC 11 0'1111'<1 jeuanhen,c 11 naje 6narOCJIOB (Bpqenuh, Floaau,e. 76).

KaWI cC,:la l.IPCMC Cfll1neMlljc, BaAI1 )KIIBI1 orate, npouna-us cc CTOKa I1cnOA G. »cana (C. Tpojauoaah, Ba-rpa, 97).

O. ce yno-rpcfin.yje ~ y Bpu'!afhI1Ma aa npenouretse ApeMJbHUOCTI1 (HOI G.? ZNZOJS, 6. 319).

Y aaponuoj MC}l.IlQI1HI1 G. je nocra fl03HaT. 6. »aume. CKYBaHO, curta ce y paxy 6paB4eTY xoje ce yupan.ano (CE3, 17,582). B. vcarpa, IfcKynaHa y KpaBJLeM MJleKy, npaauja ce ua yeo] (>KCC, 268). B. xopa, U neuypse c epoe , CKYDaHe y cuphery. ne« cy OA 3y6060Jbe ()KeC, 319); 6. xopa , YTyqaHa, caCTanHI1 neo ofinorn 301 )KCHY KaA jc Gone cuce (ZNZOJS, 9, 49). BOAOM y KOjOj cy npoxynnue 6. )KIWC 11cIlIlpa cc MeCTO oeonenc OJ{ upneuor UCTpa (CE3, 40, 233).

y jennoj CKnCI~11 rtort IlpOKnCO cuora y61tlW »rw ra Mp~n}1 MPTB~ nanaumjy HOI 6.«, It TO ce H necano (ZNZOJS, 10,242).

47

BPOn

Farberrothe (rubia tinctorum}. bpO". PC'I je npaCJIOSCHCK<1.

Bpoh je , na ueJTOM HCTOKY, jour on OpJTO CT<lplIX BpeMCHa (ynop. Henry F. Lutz, Textiles and Cost.UIll.CS among the Peoples of the Ancient Ncar Ea.st, Leipzig. 1913, 1923, CTp. 80 I1A), 11 Y rrpacnoeencxoj 3ajeAIHH.('1 (ynop. Sulek y Rad, 39,1877, 33) ynoTpe6Jb~BaH]3 cnpaBJbalhe QPBCHe Soje: CBaKaKO C 06311POM Btl jaKY MantYHY cuary upneuc Soje ({lJajKaHosl1h y CKr, 29, 1930, 523 'Il{; 0 epxoeaoa Gory, 194.1, 34; E.rnst Sarntcr , Ocburt. Hochzeit und Tad, Leipzig lind Berlin, 1911, 10811/111; 190 I1n):{; S. Eitrem, Opfcrritus lind Voropfcr dcr Gr~echcn und Romer, Kristiania, 1915, 458 11M)) nocrao JC 11 Gpon SpllO jax ano-rponujou. "'·Ia nyTy My 6poh It rnOrOB? -rp-se« - Ka)KC ce 0 eajanapy, 11 Y01l1lITC 0 CU<lKOMC]:l «or-a Hi1CMO paAI1 na ,[Io~e (ByK, Flocn., 3702. Ynop . .rICTOIlCKH o611yaj na cc nyr Kp03 ceno It nOJbC KOjl1M hc CC KpCTaTI1 MJYfBa'lKII cnpoaon nocana OTpOBHI1M TI1CLlIUlM rpalhCM. »na 611 CC AyxyOTC)KllO noupaTaK«."' ARW. 17,1914,496).

Bpoh cc jene nporuu KOCT06o}bc (>KCC, 307); TaKOI)C jc 11 .rICK npOTI1B »rtoraauue« y OKy (r3M, 12, 1900, IS?; CE3, 14, 229); 6. cxyeaa y mlHy 113a3!lBa MCHcTpyal.l,!1JY (CE3, 14, 241). OH ce naje It crena »na 61t II]Ap)!(aJIH ceaxy 60JlecT« (CE3, 17, 582). Ha ,o:I1My 0,0: aanun-euor 6. Kopeml aaxabyje ce KOH> KOjl1 naTI1 0,0: C\lnH>C (CE3, 19,333).

"Y PKfT. ORa PC'ICHI!u,ajc lin I!CMWIKOM

48

6PWJbAH

Efcu (hcdcra helix). Bpum.an, 6pW1"UH, 6p11TaH, nn.yurr (Corppub , 50; r3M, 20, 1908,34911).

Bpum.au I1Ma jaxy ano-rponajcxy Moh. 0,0: a-era 6c)I(c ueU1TliLIC (Kapm,lI1Ii,_3, 1901, 187); pana 'tor-a Mchc ce 011 y Ile'ljc KOJlCUKC (Z~ZOJS, 7, '1902, 293; 388), J1apO'lI1TO 0 nypbeBAaHY (ZNZOJS, 22, 311) a na ba/lJ.bJ.l AaH H.I1MC ce KIITC epa-ra \I tlpo::lOpl1 na Kyhi1 (ZNZOJS, 1, 212). Y XepqeroBI1HI1 It ITpWMOpjy KI1TC 6pWJbaHOM oamsaxe (r3M, 6,1894,379; Schneeweis, 19 - «ao y PI1CIlY nonopnKOM, BYK, Pje-rn.. s. v. 6aAH>aK), II 6mKI1hHY cauujy (r3M, 6, 380). Y BOKI1 flJlaHI1HU)l Melly rpaH'II1UY 6. 60)1(11- hnoj nC'ICHHI.l,I1 y YC1"a (Bp-reeab, Tpn, 28).

Bpuueca ce yncrpecn.aea 11 y Jby6aBHoj IVIBIlHaQujll.

Ilenojxe YO'III MJlallC uenen-e I1JlI1 nCTKa OTKI1Hy rpaHy 01< 6pIUJbmra IHl «oju je nao nOCJICA}h\l 3pHK CYHqa, caenjy je y BCII<II~ 11 Ka)KY: "CYHaUIl.l,e aa 3axOAY. naj na y cuy UIIAI1M cnoru eyl)cHI1K3«. nOTOM MCTIlY aeaau ua rnany 11 xaxcy: ,,3CJleHlI neu-re , Til hew cc OCyWI1TIt aKO HC JNUC[.ICW Mor cybeHI1KH na TC CKI1He« Ii C TI1M BCHI.l,CM JlCrHY CnaBaTI1, na he y CHY BlIACTII cyi)eHJ.'IKa {Codipnh, 53).

Ileucjxc Mclly 6. y l)ypbcBAaHcKe nemte (CE3, 19, 53). fullMe cc xu-re cnarona (CE3, 16, 204; 19, 143; ZNZOJS, 11,114; 117). ~ XCPU:CroBI1HI1 ce nouerne 0 SO)l(lthy KIITC Kyhc 6. (ZNZOJS, 6, 302). Ha UBCTII HOCH CC 6. Y llPKBY ua 6mlrOCJlOIl, rta ce nOCJIC na CTOI.1I1 na ra nojeue (ZNZOJS, 18,73).

Ko no-nrc aa AaH Cee-re JIYUl1je (13. neuevepa) na npann CTo'lIIh 0,0: 6. ApscTa, 11 paJlchl1 cnaxor-a naaa 1l0MaJIO noupiun ra ua baAH>e UC'lC, MO)l(e -re BC'IepH Y L\PKBlI, crojeb» aa }hCMY, n03HaTH cne BCWTHqC (ZNZOJS, 10, 55; lllaeeajc, 8).

Y Xcp1lerOUI1HI1 npnxa ce eTI10JlOWKa CKaCKa 0 nOCT<HIKy 0611'I<Ija na ce ua lio)l(J.lh KI1TI1 Kyha 6. Ken je HpoJi HapCAI10 J10KOJh ACQC, OHAa cy Jeepeju, I1Jlyhlt 113 Kyhe y xyhy, MCTHYJlI1 6pWJbaHOUY rpuHy na ceaxy Kyhy rne cy ACTe nor-yfiunu, AU ce HC 6u 110HOBO Y Ty Kyhy

49

naapahann. M oana jc na Kyhrn y KOjOj je Sao Hcyc aaxenazta H3HHKao 6., U TaKO je ltcyc enaeeH,_ a llaMa ocrao 06wmj na ce a GO>Kllhy Klllril Kyna 6. (ZNZOJS, 6,

302)'6P''''"'" je nc« ou ,m060Ube (",,,,,hc. r3M. 20. 1908, 349), MaMypJJYKa (murbe. CO{IIPlfh, 54), «pacm (nnurbe. ibid.}, OTOKa (oenor ~o~ KynaI!Or.1II1Ulil.a 01\ 6 »KOjl1 He rnena y aopc«. ZNZOJS, 9, 4~). oneKOTuIIC (60611Qe It JH1CT, f3M, 1. e.350), )k:IIBC paue u ]~HeMapeuc pane yorrurre (:>KCC, 270: r3M, 4. 140); eOKO]{o.llCKJC OJ~ cnenohe (r3M, 4, l40). HapO'lIiTD je .llo6apJJCK 0.11. cuaxc paHe~ 6. COK xojn ce Halle,lJ,l{ ua i-1B<lI-b,llaH npe cyuua (ZNZ01S. to, 53).

»Kojc ueebe aajxyonuo pacne? - Haj.~y6allo IIBdiC 6pWJbaHOBO, Jep ce eaje y3 Sopjc ]CJICHO, Kac MOM'le y'J neno neaoj-re- (nap. rtecaa, Coq,p,l-th, 53; ClUl'HIO 1-1: CE3, 16,280).

EYKBA

Buche (fagus silvatica). EYKBa.

Y pemfrl1jH 6YKDa HeMa TaKO naacuy jnor-y K<lO, npnwep, xpacT HJm rpae, aJJII jc ~jIHlK 11 OIIJ IIMaJJlI mnc. cran ana-raj. Y EOCHII y:HI~la ce OHa (1.lopen xpacra} 1-1 an 6aAtbaK (r3M, 6, 1894,381; Schneewcis. 17). Ha Cnocon.o:au, y UPHOj Fopu , npcepurrajy cuaso ;+;111'0 ]CJICIIOM 6YKOBOM rpaHoM {axo ueua necicouc}. II r+rre 6YKO~II~1 rpaaaraa TOp 1-1 xyhy (CE3, 17,181; y OKOJlItHI1 Hilwa 11<1 'Byp1)en.o:aH npe cnanyha 110110en ce Y Kytl}' 6. rpanunua, CE3, 14, 134). Hopen Mecra IHI KOMe CC, 0 Hnal'hllall)" JlO>KC (JlyeTpuTI-1UHe) uarpc. ycahyje cc <O!lCC'ICII:l) 6yKBlI: ncuojxe je OKI1TC lIBcheM, It oaa -r-y CTOJII 1I01l~Kaj\ npcko uene rOAIIHe (r3M, 6, 1894.387). YO'III I.MlIJa. y Ca~IO' 6opy, nocone ce cne-rano nopen 6yllapa uaano 6. npac, soje ce npeTxOAHO OKItTII. To ~pBO 30Be ?C »MaJY~~« (Maibaum). Y nonaaau.y II Kl{hclbY Y'lecTBYJY cuu KOJII ca Tor Syaapa aoce BOAY, »Majye« CTOJII TY ::W BpeMC uencr aaja (ZNZOJS, 18, 77). Y cC1IY EjcJJo6Y'l.iY

50

(scrap TCWatbCKI-I) ~IMa jCAHa 6YKBa, rtopen xoje ce ysex JaYCTaBJba CnpOBOJl: ceeurreuux '1!-!.Ta OneJIO, a jenaa 1-13 cnponona na 6YKBI! ypeoce KPCT, 'raxo na sa reoj liMa MHom vpeaauax «pcronn (Kapauah , 1, 1899, 165). Cp61i aepyjy na cc BHJle pahajy 11[1 6. rpan-usuaaa: TY je MaTI! POf.\I1, 11 noeaje y aeneno JlIIJJJhc (Beroanb, 198). Y naponuoj npnnoucr-xu »'BUilO n MOMHK« »caue 1)aOOJIIi y uexaxuoj ruynn.oj 6YKUll (6B, 16,1901,402). 'BaBO, KaA je yKpUO cyune , ocecao raje I-Ia 6., An CBCTJlH caao H>CMY (CE3, 41, ,,0163).

6YKOBO naurhc yno-rpeersaoa ce «ao JJCK aa 0'111 (r3M, 20, 1908, 355).

6YHllEBA

Kurbis (cucurbita rnelo). Bynnesa. TI-lKBa.

He earsa na ux neua jeny, jep he 11M pacra ryma (CE3, 13, 1909, 405); KO jene }bI1XOBe KOlllTI-IlI,e, 1l,061{he aaurn (ZNZOJS) 19, 202). Ko 6, vxpane It jene, A0611he Il0J.leHY 601leCT (CE3, 40, 228). Y KOpy 0.1.1 6. vette ce »capa H TftMC «nne pycaue Ita nperv.na ce He 113):1epy npl1 JJY>Ketby (ZNZOJS, 7, 1902, 184). KaA cve 6. cane, Mopa ce jaxo JJaraTH, na he 61-1TH neeene (ZNZOJS, 19, 201).

Y «yuauoj 80AI-I OJ{ 6., >KaJJOCHe Bp6e 11 «pacraeaua napll ce OA nOKOCTIlQe (ZNZO)S, 7, 1902, 164).llp060M on 6. oG1Ia>Kc cc MHlI,l-Ili3 (ZNZOJS, 11, 263), rle-rena 6 JleK ou MeTltJb<l (ibidem).

EYHJ.1KA

Bilsenkraut (hyoscyamus niger). Bynnxa: 6YII, 6illlaM, 6JICH, 611eM, 3yGtbaK, ]y6I-ba'lU, -rpaaa O,Q ayfia (a. Corppah, 58); MO)I(JI.a H: opaoopau (r3M, 20, 1908, 347).

IboMC ce JIC'1lI 'Jy606oJba (r3M, 2,1890,315; 6,1894, 800; ZNZOJS, 5, 95; CE3, 19, 222); »acrepyjy QP811 H3

51

ayoa« (Kapauah, 3, '1901, 167, AJICKCltlHll~); (lhOMC ce ne<IIt) It oxooon,a ([3M, 3, 1890, 315); 60neCHe cuce KOI' noponnn.e (CE3, 19,112). ITpeMa paurupeuow BepOBaH>y, KO 0.11 a,e oxyca, ryfin nasrer (ByK, Flocn., 2468: »Kao ga ce 6YHuKe najco. Kao ua je nonyheo. jep Ka)KY na 'lOCK nonyna 0.11 6YHllKe«). Pe-r aa 6YHllKY aonaau 0,[( 6YHHTI!

6YPJAH

Anich (sambucus ebulus). Bypjou. aoan, aera , aBTl1Ka, anroauna, an-ryra. xada-r (Coeppl1h,9 an), »KOPOB" (CE3, 13, 1909, 437). 8. II Sulek, 11 ZNZOJS, 14, 77.

D11JbKa ca cnaCOHOCHOM Marl1'!HOM CHarOM. !-hOMC CC xare nonone (CE3. 17, 183; Kapaunb • 3,1901,203 IIA), 11 a-esre rpaH"IItQe no'ranajy Y 1l0AY, na Kan yi)y y xyhy, rrpceajy H>ltMa xersan (Kapauah, l. c., 20~). Kan "IOBeK ne)fat aa TpaBH 6nlt3Y 6., He aopa ce 60JaTI1 Aa he r-a yjecrn 3Mltja (»360r Ml1pI1Ca«, JIMC, 139,88).

.l1CK 0.11 60110aa y noraaa It nci)IiMa (r3M, 20, "1908, 346; ZNZOJS, 11, 262), CP.ll.060lbC ()KeC, 312; CE3, 17, 562), caruse (TCj OR l.\BCTa, ZNZOJS, 11, 262), 01:1 'm~a It aTOKa (sao CnOlbH>C cpeACTDO, CE3, 14, 230; ZNZOJS, 9, 45); iseron sopea, I1mt no~apcHo .nmuhc., npanuja ce KOA yjeA,_a 3Mwje I1ml UtKOPf1l:JC ()KCC, 332; Beronah, 24; ZNZOJS, 1, 16). Tasobe Je ne« 0.11 nanaauue (KOpCH), 0.11 nanxa Ii )KYTltQe (m1Ulhe), aa 'lltllJhel-bc (606ltQe, r3M, 1892, 137). MarH'IHItM Ha'lltHOM ce c nonohy 5. n.e'llt 11 rp03IHtQa: Hai)y ce TpU C-I'PYKll 6:, aauuxna It'] jcnuor xopena, na ce cacraee npxonn, CUBItJY na 3eMJbY, tlpltntCHY KaMeHOM, 11 HcnOA IhHX (co) 60neCHltK Tplt nyra rrpoenaxn: nocne -rora eonecuu« ctpy'coec noce'te , roaopebu: »Y TpH CTPYKa rrocexox -r-pn rp03HI1Qe: KUA ce OBa Tplt c-rpyxa nOAMnaAHnu, OHJ{a ce 11 rp031lHQU nonpa'rnna« ()KCC, 279). HapO'lHTO je aa nes; J{06ap 6. y6pUH Y Mct)YJ{HCDHQe (CE3, 13, 1909,437).

BI1J{11 E. Majewski, Bez i hebd. Wislu. 14, 1900. 527-597 (Perpepa-r y ZNZOJS, 7, 409).

52

EYCEH

Rasen (caespes). EYCCH.

Yno'rpefin.yje ce npa Bpa'l3H>HMU, Hnp. KUAa ce xpaeu xobe AU »npeoKpeHe« MneKO. Y TOM cny-rajy Y3MC ce QeAHno Kp03 «ojc ce Qe.o;l1 MneKO, MeTHe Ha TpaBY, OKPY)KU Ho::+:eM, It TUj 6. U3BUAH na ce «aortaxo 6al.\H ua Mecro rile Kpaaa ne)l(H, roeopeha: KaKaB 6., TUKBO BHMe; KaKO ce Y TOPY 6. "peoKpeHyO, 1'3.KO ce y KpaBH MneKO npeospeayno (Kapauah, 1, 1899, 207). Hu "Bypi)e.BAuH !(oMuhltll IWIt npyra KO OA MylllKHx ItCKonU acnon HUJpOAauje UlJbItBC 6. -rpnue, na r-a na rrnaHI1HQI1 (= )KCHl! «oja y TOj l"'OAltllH PYKyjC MneKoM) na ra Mehe nOA cynone Y KOjHMU ce CUpll cup ann cKHAa xajaa« (CE3, 19, ~7). Kan na -renc uanane Tyi)C -rcne, 11CI1THil ce 6. ca HaJHODIlJer rpoea U 6aQH aa Tyi)I1QY (Beroeah, )KCr, 240).

Ha Bycas« nOHeAeOHltK* (npa« nOHeACOHHK no YCKPCY) onnnae aceue na rpoeoae cBOjl1X yMpnHx 11 »fiycajy« I1X, -rj. ceKY MOTI1KaMU fiycerse -rpaee 11 06nu>KY rpoeoue (CE3, 19,6) .

·Y pKTl. Ina onere y aarpane: ("Monlagdcs Rasenerneuerns« II.

Mllrko, Dns Grab, 89). Ha TOMC MCcry (y CTYlllljlt Dns Grab uts Tisch, wortcr und Snehcn, Heidelberg, 1910, Band II, 79-160) M. MypKO r"PAII 1I11 jc OBaKllB Kpaycce npeaon cpncscr IIJpa3a ua neMa'IKH 111)6ap: Fr. S. Krauss hal dicsen »pobusani [auch pob/I!en;) po"etlcljn;k« gUI mil »Montag des Rasenerneuerns« wiedergegeben. H H3 oaora ce H"IlIlJID.jC YnjKaHI)BHh IIMDO HU yMy HeMa'lKO 113113lheCBora pe'IHI1Ka .

BEJhA

Wacholdcr (juniperus communis), Be-sa, capexa , cMpeKoBuHa, «nesa, Sopoanaa , nynon-aua. vnop. IT. Cotppuh, 60.

Kao H KOn ApyntX uapona «(I1H,QltjaQa, Fpxa, PIIMrsaua. Tanajana. Hewaua , JIY>KIl'l.KHX Cp6a) B. Corppub , 60 IIJt), 11 KOA uaurer napona B. I1Ma 113BaHpC]];HY artorpo-

53

najcxy «ob. Ilporaa eaeotnpa ynorpeersy]e cc B. «onau, HCTO OHaKO xac J.l rnoroa C)KCC, 326); MO)I'.o;a acruunn, I1Ma J.l ofinqaj y Cavooopy na nOXOrlHH1\H ~!pTnal(,! uncpone KI1TOM B. yMO'lCHOM Y 6narOC110Be!-lY eony (ZNZOJS, 18, 128). ITpanOCJlaBHIl y raQKY (Xepncroaaaa) «ehy B. aaiue KyhHI1X epara, "AU 60neCT He 6Il aorna yba y xyhy« ([3M, 6, 370). 3a apewe aupaae apure ce K<ll)elb<l c." (C. Tpojaaonnh , Ba-rpa, 188). Ken rroc-roje onncnocrHOA aapaae 6eCHl1nOM, Bap;11 ce )f(IlBIf or-an, H3 c. (ib., 71).

»Y npl1Mopjy, y Xpaa-rcxoj , Mclly y Ml1anO)KCIMIHC 4H3Me 6u6epa J.l een,e na 6H My nena UMana qPHC ocm«*' (TP'B, HH)J(, 3, 105 ].Ill)

,Y. H.UPO.QHOj MeAl1QHnJ.l B. I1M<l neJJJIKY rtpur-tcny. Bo~a Y KOJOJ JC lI.>eH rtnon H KOpCH KYBaH l!l1H nOTOnJbCH naje ce OA BOACHC 6011eCTI1 ()KCC, 308; 309; r3M, 4, 164); rUKol)e 11 pascaja y KOjOj je nOTOnJbCH c. TI110A Ii KH'IHlJ,a (CE3, 13, 1909, 376). OHa je l1CK If 0,[1 «aurn,a 11 cunu,e (rej , ibid., 352; YTYQuHa MC3rpa, C MeAoM, xoja ce jene, ibid., 368); r-yuroeon,e (naxana-ra saeoj, )KCC, 277); 6011eCTI1 »cpua« = CTOMaKa (rej Oil C., nerrena, KaAYJbc, CJJC3a, f3M. 20, 1908,347); YBo60Jbe (napcs,e B., CE3, 13,344; [3M, 4, 164); '1MH'IKa na ORY (COK OA 3CJlCHe B., CE3, 13, 379); xpacra KO,[l CTOKe (llcTY1\aHO naume, ibid., 429). Hcryuaira apaa B. caCTaBHH )l,CO oenora npoTIHl nponana (ZNZOJS, 14, 61). Oaa rasohe CJlY)KH xao npOCpHJIaKTHKyM on 3apa3HIIX 60neCTH (CE3, 12, 1900, 152).

BETPEHA TPABA

Hirtentaschel (capsella bursa pastorts). Be-rpcua 'rpaaa , rpaua Oil: rponurue , xccana,

xecaua MajKe 6o)Kjc, Ma'IKHHC (Sulek:

JlMC, 139, 86; Y Suleka 39

I1Ma jaxy ano-rponajcxy CHary. I1P)KH ce au oxery, ga 6u cc onaraarre nCllITI11l,C (KapaI)I1B, 3, 188).

54

Ko je rp03HHQaB, y3l!Ma lbCHe nrronoae y BapeHIIKIl HJlH Ka¢lll (JIMC, 139,86).

Gauchheil (anagallis arvensis). BH}:I; BH,[IaQ; BllAOBKa, BllAOBa 'rpaea; BHIl:OB'IHUa (Cocpah, 62); MHllljaKHlba ([3M, 6, 801); KpHKa (ibid., 373).

Csea-rpa ce «ao Orakelpflanze (= 6llJhKa aa rarau,e]. )l(eHe ra y0411 BIIAOB}:IaHa 6cpy II Mchy nOA jacry«, H m'm TC nC'ICpl1 can.ajy, TO he HM ce }:IeCI1TH (r3M, 6, 1894, 373). Ilceojxc ra re BC'ICPH, aajeaao ca npuHM ~[ nOCJJCAl-bJ.lM aanorajeea xneoa H MaJIO COJJH, Mchy IlOA jacryx 11 aaxmnsy: »BHAe, BHAel Taso TIl COJIH 11 xnefia, 3CMJbe n ueua, Ka)KU MH KO he MH 611TH cyben! Hexa MU 113al)e IJa can!« (ibid., 643. CJJH4HO raraa,e II y JIMC, 139, 87, car-to illTO TY B., npe HO WTO ce MeTHe non jaCTYK, rpefia TpH ny-fa o6HeTI1 OKO xyhe).

BJ.lA ce cMaTpa xao CllrypaH JJCK 0)), O'lujy, H 360r rora ra ua BI1AOBgan Sauajy y BOIl:Y H TOM ce BO)l,OM YMHBajy (ibid., 373; CE3, 14, 67. [1PH TOM aan,a HarnaCHTH na CBa »Banoaa npena« JJC'le, aa BHAOBAaH HJJJ{ HHa4e, on 04Hjy, cf. nnp. CE3, 41, 1927, Ng 185; MHJJl!BeBHh, KHe)KeBHHa Cp611ja, 133). liMe 611JbKC 8Ug HMa MO)f(Aa aeae ca CTapllHCKI1M HCTOllMCHHM 60)f(aHCTBOM ({qajKaHoBHh, 0 BPXOBHOM eery, 106; 121; 153; 158). liMe MHllljaKHlba, aa 6HJhKY «oja je JIeK aa O'lll par excellence, gOIIIJIO je accsna oryna llITO MuweSH, y rrpHIIOBeTKaMa, 3HBjy TpBBKy xojoa ce Mory HCLtCJ1HTH OQH, B. CE3, 41,1927, M 44, 97; ynop. II ibidem, eTp. 506. - Haaae je B. noaaa'r 11 xao cnon.ree Cpe-)lCTBO (06JJ03n) OA eparoeon,e, H xan JIllQC OTeKHe ([3M, 4, 155).

55

(BI1HOBA) 1l03A

Weinrebe [vitis vinifera]. (BIiHOsa) ]]03a.

B. JlOJa je CCHOUHTO pacnlH,e. OHa cc cana no rpocoUI.JMa ([3M, 6,1894, 154). Y HapO).1H!1M IlCCMaM3 cnOMIHhC ce B. 11. soja je caun nOHfIKHYJla ~13 rpa6a (s'Ie [uap] capaan naoje neue cnoje. Ha Mouapy 3CIlCH Gop I!ItKaO, Ha rp03g3HH ennoea nomua: CaBIfJTa cc noaa OKO 6opa, K'o cccrpHHa OKO opera pYKa, BYK. njccMc, II, 29, 390 l1AA. B. a BJl. Kpacnh , necMc, I, 21, 54. Y 6B, 16, 1901, 247 TaKBy cenoeary 6. J1. nocanamr cy npyrn. Ynop. If oeaj PC'lIU:lK s. V. Sop, Ii Cenoeutaa gpoeiIlfi. Ynop. If R. Kohler, Von fortlebender Seele in der Pflanzenwelt, Kl. Schr.. J, 274 Him) . Ila je n. n. CClI01HITO CBCAO'IIl H3M II rrponnc A(I nocnc 33JlaCK3 cynua »11C BllJ1,a 6111"11 HI! I!O}~ K3KIHlM ApnCTOM, OC06HTO HC nOA JlOnOM, jep hell! orpauca-n« (r3M, 6, '1894, 674). - C npyre cTpaHc, B. JI. jc CSCTO pacrna,e (»OA tbcje ceera KPH«), 11 na Ihy ne eM011H nYKOAJraK, 1111 mcaxan aao nesaou: JaTO aKO orm~ rQIIC xoaesa , rmj6on.c je na ce CKJIorUl y anaorpan (ZNZOJS, 6,149; 23, 185)

3aUITlITHHK 1l0lC f1 aauorpana jc COCUI Tpm:J)YH. OH je. npcraa JlCrCHJJ:H, f1 caa 6110 B1ll1()rpaJlap, H jC)\IIOM nplIJlIlKOM oncexao je KOCIiPOM ceen uoc (CE3, 14, 26). Tore nasa rpeea noxeru ope:mBafbc urutorpana , "iaKap caera 2-3 ruue (CE3, 14,26; 16,71). fl03Y rpeoc peaamu era Ceeror- Marajy, 24. II rr. H. {xao UlTO ~I rpoadjc -rpcfia Spam na jecen.cr Caeror Marajy, 2l. IX: »Marnja PC)KC, Maruja Tpra«, ZNZOJS, 23, 317). MC~yntM, uc TpG6a pesarn Jl03Y HM na Ceeror BaJICHTIIHH (14. I I!. H.), Hlf ua CIlCTor AHTy OrTBTH (17. I), jep nehe Su-m rpo,KDa, .1,111 he fa 61'lT~1 Bp.'10 MaJIO (ZNZOJS, 10,41; 42).

Ha JI03H cnarsyjy ee cnena. »Kan je cnan.nnan cae'ru Caea. iseroae MOIUTII !lIley ee Morne ca)Kchli na f{pnllMn 11 06WlHOj na-rpn, Hero ey cevene no 1.I1l110rp:rJ],JllI.llI rnue, '10KOne, Ii 113 n031'1 cy ra cnpscans« (8JI. liOPODUh, CBeTl1 Caaa y nap. np., 187, yrrop. u EB, 16, 1901., 212). Cacm AHAPHja Ira «pajy cuor npllor >KUnOT<l {npe cnoje rrannnreuecaje] cnanao je caM ce6e !HI JI. (CE3, 41. N~ 1(6)

56

8. 11. liMa y 6ajafbllMa I{ naponuo] MeAlu,tHHIi Sa)KHy }'nory. COKOM KOjl1 n. rtyurra KaA ce y nponehe ope)Ke (»n03I1Ha cyaa«) Ma)KY )KeHe H ):ICRojKe xocy, na 61:1 pacna (Kapauab, 3, 1901,200; CE3, 13, 1909, 413). Haj60Jbe je aKO CC TOM IIpl:lnUKOM H oeaje (CE3, 13, 296). HapOqRTO jake nejcrno aa pnurhen,e xoce liMa eOK A06RjeR yOqH Bypbcmmna ()KCC, 117). Paurhes.y «oce novaxe uax Ii nona on xxrue xoja ce na n. aanpxana (f3M, 6,1894,656). CCAaM IIJIII AeSCT yrn.enona 0):1 noae, craersenn y BOAY, ynorpeen.yjy ce npu 6ajafby KaA je nere ypeveao (ZNZOJS, 7, 1902, 388). )KeHa KOjOj ce neua He AP)Ke, rpeea - KaA OCCTH Jla je y npyroa cr'aiey - rta ce oxyrra y BOJIII Y KOjOj je rtoronn-eaa eyxja ja6yqHl..\a I{ B. n. (CE3, 13, 290). Ileneo OA B. n. y KOMOBHll;J-1 rtuje ce OA ROAeHe 60JIeeTiI (CE3, 13, 376); raxobe If rej on n . «opens (f3M, 4, 153). OCyUlCU JI. nHCT, nonajen y 80AI1, uaaaeehe MeHcrpyaunjy ()KCC, 187). COK OA 8. n. nex je OA YB060Jbe (CE3. 40, 231); rrOMeWMI c Me.rtoM, ne« aa jaurrepmre y YCTI"IMa (f3M, 4, 153). 1IIICT HaMa3aH MeAOM npaaaja ce ua palle (ibid.).

BHJbAfA

Wein (wilder) (partbenoctssus). Buisara.

EOJleCHIlKa OA BCJIHKor xaurn,a rpeea rrpe cyaua npoeyhu Kp03 n. (Kapauuh, 3, 1901, 128; CE3, 13, 1909, 342).

BHCI1BAEA

Schneeglockchen (galanthus nivalis).

~~~~~a~~;,~~~~a(tJ:~o~~¢:'i::~£:a,

ncrnoe-mha (CE3, 16, 134).

rtpeua eTIiMOJIOrMj[.1 aarnenano 61{ ua user CTOj[.1 y Belli en iKCHCKHM fiO>KarlCTDOM Ba60M: 8. je npOneTH.[.1l.1BCT

57

par excellence, a Sa6a je 60>KaHCTIlO xojc ce HapOl{I1TO y nponehe MalH1<pecTyje (ynop. »Bacy c japrueaa«. 113 ¢c6pyapn, Ba6y KOPH3MY, 6a6y 113 KnpHeBanCK~!X naua , B rn-r {41, 1932, 189, 222}). Sepe ce pHTyanHo na 'Byp~eB.[pH (CE3, 16, 134). Ha UseTn neeojxe je npeHOCC H3 utyere Y CDOjy eaurry (CE3, 19,40).

BJ111HbA

Weichselkirsche (cerasum apronianum). Bmuu,a.

B. liMa Illl>KHy ynory Y apll'laH.HMa 1\ reraa.nua , aapo- 4HTO Jby6aBHl'!M. KaJ:{ ee raca yrrscerse na 6H CC J:{03HaJIO KO je Jl.eTC ypexao , ynorpccn.yjy ce rpaH'IIH(C OJ:{ a. ()KCC, 299). Ha "Byp~eBAaH nenojkc ce «ynajy na B. JI.IliI je jaure (»CTHMonomKO« apa-rae,e: na 611 MO~Iu.n »carrcna- aa 1-bI1M3, Kapauuh, 3. 1901, 123). Y Capajeay, YOl{11 'JsypI)CBIl.<lllil, Ilol)c neuojxa-ynaua.ra non B. 11 aa-rpece jc »na IIC 6YAC AOrO/llIHe KOlt MHTCpC«. OIlAa uanorau B. rpan-raua, H cBaKY llaMCIll1 1I0lleKOM MOMKY, na ux CBe YBC'le !>ICTllC nopeu ceor «pcnc'ru. Kojy qXlll'111U.Y yjYTPY, ue rncnajyhu , npuo noxearu PYKOM, 3D Tom he ce MOMKa (Kapauab , 4, 1903, 167). Koja ).(CBOjK<l IKenH

MOMaK Ao~e ua call, rpeea Y rJlyno AoGa uobu AU ce

r-ena, na ,tIa y TpH nyra P",·KUC, uajnpc y ouaxy, na onna nOA n., uajmn npeu ).(BOpI1Il1HI1M epnraetu: »Moj cybcHH'Ie, linl1 CM y ropa UJlII y SOJ:{H, HnH C/1 y nyry ana en y hYMYPY, J:{O~H uonac na ce BMl{HMO« (r3M, 6, 1894, 658). yf3 oaor 611 H3na3HJlO na je anunsa CeHOBI1TO npuo, jep cy OCTaJJa MeCTa, ouax 11 npa-ra, vecra rnc ce nyauc acxynn,ajy «(CE3, 14, 179; 17, 134; 19, 71 lin; f3M, 19, 322; Samter , Geburt, Hochzeit und Ted, 56. 143 Il~), a 11 l1ua'!c 3HaMO na AYUIC Mp1"BH)[ waJLY can «(Golther, Handbuch der germ. Mythologie, 85 11.11; yrtop. II R. M. Meyer. Altgermanische Refigionsgeschichtc, 112 1l,'J,:~: Traumgeisterj).

Y jCD,HOj aapcnuoj neCMH cnO,\lt1lhC ce .113 ucrton B. anne BOIW «one (Co¢pllh, 69).

58

BOJ:{OM Y KOjOj je CKYBUHO nltllIh.c 0):1 B., rpeunee, jarone 11 Jby611'lHl.IC acnapajy rJIaBY OHl'! KojHMa onana «oca (CE3, 13, 1909, 361). B. nHwhc nUKHIlICJbeHO y

(~i;, ~~~ 5~~~~~io~~~~'I,n~;:)~ja ce aa 60neCHe O'!H

BPATl-rl:l

Rhcinfarn (tanacetum crispum, tanacetum vulgare). Bpa'ran, rtoepa'rav (YMaHHKa, Sulek).

"BpaTH'!« 03Ha'IUDa 611JbKY xoja Marltl{HHM Hal{l'!HOM epaha HeWTO aa crapo craa,e, xoje je TY"HM spaueaaaaa ('jllno nopeeebeso. OTY}l,a jc pa3YMJbllBO na OBHM HMeHOM Ham uapon MO)l(e oasavaaarn pa3nHl{HTC 6HJbKe. - B. MufIi,cKO tiun;e.

B. cc Gnjc npexc KpaBJbHX neha, na 6H KpaBa HMana MJleKa (CE3, 32, 1925,425). AKo «paua li3ry6H MJICKO, Ollila joj cc B. Ma>KY cure (ZNZOJS, 7, 1902, 181), I1nH ce CTaDJb<l IHl BpaTa OJ:{ urr-arre (ibidem, 180). Bepe ce UD BI1Jh3UH ne-rmc (CE3, 14,57).

BPEA

Y crapoj cpncso] peneruja HMa D. Bpno yrnenao MCCTO.

D., KO'lO!lepHa n 6yjna xao WTO je, noxaaana ce npno 3ro}l,II0M Aa nOCTDHe MarHl{Ua wH6JbHKa, Lebensrute (= wuGJLHKa IKtlSOTa). B. r-paaentuasaa wH6ajy ce Me~y COfiOM neua H onpncna na .QaH Mnaneaaua, Jlaaapeee cyeore II UseTH; UpH TOMe ce rOBopH: »PaCTH sao e.« (CE3, 14, 43; ByK, rTOCIl., 1006; Kapaunh, 1, 1899, 163), Ii na "EypbeBAaH (r3M, 6, 1894, 374. Y CKOnJbY '!MHe TO 11

59

TYPU}I, »jep je TO noepo aa anpaerse«, I'Hvl , 24, 1905, 280). Ha MJIaAeHlI,e ff ua Bnarosecra 1I1II6ajy B. WH6- .lblfKaMa jar-areue, »aa anpaarse CTOKe« (oB, 10, 1895, 91 11.11). 0 MarWlliOM IlHl6aH>Y B. H CE3, 31, 1924, 46 HA. npllJlliKOM CTpJ.:DK6e B. rpanvauaaa ncronrseuna Y BOAY nowKponff ce CBaKa OI)QU (CE3, 7, 319). MCTO TaKO npaxrmcyje Haw HapOA H Man1'lHO ouacueau.e Sp60M, Il TO HapO'lI!TO '1t1l1e >KCHe; OHO ce RPWII, 06U'lHO npe cynua 11 y Be31i ca pliTyaJlHI1M KynaH.CM, ua "Bypl)caAaH ()KCC, 121; CE3, 7, 106; f3M, 6, 1894,371; 374; Kapaunh, 3, 1901, 124; 4,1903,168), aa Lleera (r3M, 6, 265), HU Mnanenue (CE3, 14,43). Ty a. HeKIi CKHUY '111M CYHlJ;e orpeje ([3M, 6,371: 374). Oee] 06H'Iaj 3ajeAHI-I'IKH je Ii APYrJiM HeKIlM ae (= IiHAoeaponcKHM) uapome-ra, ynop. E. Fehrle , Die kuhischc Keuschhcit im Altertum. Giessen, 1910, 142 HA,lI. B. rpau-muava H JlHwheM onacyjy cc 11 KllTC JIa3aplll.\e, 0 Jlaaapeaoj Cy60Tlf (CE3, 7, 302; 14, 47), Ii ,lIOAOJle (KapaIJHh, 3, 1901,203; 204; CE3, 16, 157; Benau 14,738. Ua ap?a y no-rapaaan-y KHUle ItMa 1t3BeCTaH sua-raj npHMCTIlO je JOw M~nnhardt, WFK, 1,283; e. H Fehrle, o. c., 144°). B. ce, najaan, aa 'Bypbennan onacyje H nenpuua aa MJleKO {»,lIa MJleKO y seAplIQI1 pacre, «aoape «ao e.«, Kapauah, 3, 1901, 122; CE3, 32, 1925, 109; ynop. Plin. NH, 24, 61: [duo genera viticisjlectis ubertatem faciunt ( =jnne SpCTC wll6Jbl1Ke] yra-ry era 06Mlbe MJJCKa), M Febrle , o. C., 143)

B. rpauvaue cy artorportajon, M K<lO 'raxau ucurajy cc o ~paTtl.1i npoaope- [HI "Rypl)eIl,!{aH (oruu-ra cpncxu o6wraj, KOJI1 HI1JC nartyurreu '1aK HI1 y nCmlKI1M QCHTpJtMa KaKaB je Beorpen! Take pane flnp. If TYPQIl Y Cxonn.y, [HY, 24, 1905,280) It na CnacOBAaH ()KCC, ]24). To MCTO '1l1HH ce, y IICJlOM cpncxou fJapOJIY, If ria Jlaaapeey Cy60TY (TO 611 T060>KC onronapano rpaH'111QaMa q.mHI1Ke y NT, Jo. 12, 13); -ror-a ce AaHa OHC, »xao CaCTl1fLa«, Mehy aa ornenano II IIKOliy (Beroenh, !O8). B. MMa aanarax na -ryen xyhy on rpoMa. Ilpeaa YCMeHOM caonurree.y, soje ce O,u:HOCIl na OKOJIHIlY PYMC, Sp60IlC rpau-nnre He rpeoa YHOCI1T1l y xyhy npe Llne-ra , a 'rora naua 1I0HCCY ce 113 QPKBC II H>I1Ma OKI11'H xyha, »,!{a jc vyaajy OA rpova: jep y B. r-poa He ynapa, a aKO 611 ce 6aw IICCHno It na ynapa. He MO>Ke joj HaWKOAI1TH«. Y HeKIiM «pajeauaa -ra aafipana BC3aHfl je

60

aa "BypI)CO,!{flH (Kapauuh, 4, 1903, 168). Y crapoj rpaHJ.:IQI1 110 'Bypheanana He yaoce ce y «yhy HHKaKae aeneae rpaa-raue , .a na nypl)cB,!{aH OKl11'lf ce H>I1Ma H xyha It QPKBa; ,IIOQHI!JC, aKO aanpera rpan, KpCTM ce THM rpaH'IJ.:IQaMa rtyr 06J1aKa II ronopa: pacryna ce (Beroeah, )Ker, 121); raxobe ce aa npexse rpana KH,[Ia apoaua If yHaKpCT fiaua y earpy (Beroeah, 223). C TlfM ce cnecse ManO'IaC crtcveH}'TO eepoeau,e Aa baao, 360r «or-a rpOMOBIIHK 11 uran-e sa 3CM.lbY rp?M, He cMe aa npfiy. - Y OSOM CMMCJJY - xao anorponajoa - rpeea npoTyMa'lHTH If 0611'1aj na ce y 3eMJhy rne he ce cejar« JIaH MJJH xoaonn,a aacanajy TpM npyra B. eeaaaa QPSCHHM CBlfJIeHJ.:IM KOH''lHhHMa (CE3, 17,16).

Hapoxary cnacOHOCHY CHary J.:IMa l}ypl}es,!{aHcKa ap6a.

Flopen OCTaJlOra, -raxaa B., HCH1'H>eHa, Mehe ce eta BaAH>1I ~~;/ xpauy KOjOM he ce HaxpaHIlTIl >KI1BI1Ha (CE3, 7,

Ilpeea jenacj erxonoursoj cxacxa, a. je rtpoxnero JlPSO, jep je jenaoa , xana je Hcyc roHHO baBoJla, noxaaana vaaOJIY rryr KOjl1M rpefia ,IIa ce cnace. 360r -rora a. HeMa pone ([3M, 6, 1894, 371). M y cpncxoj pe,[laKQlijH npH'[e 0 gC.MOIIY «ojy WHU H06opol;eH.'{ag (cf. (BYK, PWHI., s; v. Mall,apyo; CE3, 19,95; 45, 4211 184; 50, III, 16; :auly-WLS.S., .1, 1006; Roscher, LM, 2, 1819)) npoKyHe JYHaK S., JCP jc npHKpHJla !}asoJIa (CE3, 41 M 167). AJIH je .13. unax ll~aJla ~L3BeCliO caoje yrnenao Mec1'O y peJIHrHJl1. Ha ILOJ ~OJIC lIayCe,lle eane (»jep ua TO npnehe nparonn IIC cMeJY", ZNZOJS, 7, 1902, 116). MMa H nojeAIfHI1X CBCTI1X npioaepaxa. ,D;06poBcKa BOlla, 113BOp y 6J1H- 3111111 Pecua, koja Y>Kltsa nOWTOSaH>e H 6Haa nocehaeaaa IIC,lIC]bOM. 1I:lIJllpe ncnon jenne crape B., »xojy HI1KO He cue ,?60PMTI1« (fH1.I, 24'.26.1). DJIlt3y Kpyureeua 611na je pauaje IICKaKsa 6apa, KOJa Je neuana HapO'll1TO on rpoauuue , a rtopcn Ibe WH6Jbc H a. OOJJeCHHK, noWTO 611 ce YMflO II nuo acne, ocraeao 611 aa WH6JhY HJIIl Sp6H KOH'IHh ca cnora onena, H 6c.lKao KyhH 6e3 063Hpa, »jep aKO ce ocepue, II rpoanmta he ce c H.HM spaTHTH« (THx. P. "Bop!}eslIh, OCTaQIl 060>KasaH>a npae-ra y Hac, Kapauab 3, 1901, 147). )KpTBa je OBAe O'leal1):1HO 6KJIa HaMeH>eH~ 80/111 (II nauac ce Ty ocraan.ajy KOH'IHhH OA onena, HaKO a.

61

aaure aeaa: ynop. II npyre npllMepe, I. c.), ana je 1I Ty S., xoja II IIHa"le neva on rpcaaaue, HapoA nOWTOBao.

Kon cerra Ourrapuja (vonpyurso-pnjesen xpaj) Sana je uexana rtopen aexor nexoearor 1I3Bopa nemuca CBeTa epoa, no KOjOj jc It 1l3BOP noeno lIMe Bp6uu,a. Ty II naxac cBaK_e MJIaAC aeuerse (OC06iITO nera) AOJJa3e 6011eeHItU.iI (ZNZOJS, 14, 132).

B. ItMa It csoje npa3HltKe. To je onurra 6H1b1l11 rrpa3- HIIK, 61I1baHIt nCTaK (cf. Hnp. Kapauxa, 3, 1901, 121) H Bypbeanaa; TO je Cnacoenaa; " TO je, npe caer-a, 1Ta3apeaa cyeora, 01lHOCHO UaeTM, KllAa ee B. oceehyje y ~PKBll, II KOjW ce AaH 11 naanaa Bp61l.1-\OM. Y OKonHHlI T::.eni)enltje Tara naaa Oil B. rpall'IlIua y t\PKBIi ll:06ujcHltx rurere ce eenau, It »eura nopen lIKOIlC. CTUPH acnan (011 npOlllne ronaac) vyna ee HOK CC lie 3<1MCflH !lOllHM, TIn CC ouna JlCHTHH If ca MeKlflbaMa na]e 1l0nOBHMa (CE3, 40, 56). TaK<lB 06H'laj nOCTojM H no ApyrHM xpajcauera. Ycnurre , ocaehnaaue n. rpau'mua ua J{aH Bp6Mu.C BemlKU je HapoAHH npa3HIIK, KOjH je y Be3H ca eonrerseer nu-ruje. npa3HIIK je ceakatcc 3ajCJVIH'lKM ClIOBeHCKH (»Bep6Haja senen-a« MJIM »Bep6HII~a«, «on Pyca}, ynop. Co¢pHIi, 73. U;pKBa jc TOMC oou-rajy nana caoje ocjaurI-bCl-be (y neaa ca Jenanben.ev no JOBmlY, 12, B). 11 JIOKam130Bana ra na l~BcTH.

8. MMa aeae II ca «ynrou MpTBIIX. Y 1by6mhcKoM xorapy 8. ce cane no rpoen.y (r3M, 6, 1894, 154). Y OKOnlHlM Ilpecnaucxor jcaepa, Kalla CC, 0 Ceeroj Tpojaua. »J{aJY Kp'la3M aa /.l:ymy«, y «psar ce 33/.l:CHe, nopeA pan-or useha, jow It 06aBc3HO, opaxoeo nuurbe [0 XTOHH'lHOM xapexrcpy opaxa B. -maaax Opaxj It rpau-nuie J), (rH4, 24. 250). OBJ{e caaxaxo crtana !l 061t'laj ua npH »J{pyrapw'lelby« ua n06yCUHII nOI·Je/.l:eOIIlJK (xojn je 'UlCTO MpTsa'IKII rrpa3HIIK, ynop. pana opujenraunje , M. Murko, Das Grab als Tisch. 89) MOMll,II H neuojxe nnery BCHu,e OJ{ e. MJIUnuu,a, 11 Kp03 lblIX cc Jby6c Ii n06paTilMJhyjy (BYK, Pje-m.. s. v. J{PY>KIt'lano; A(CC, 108; Kapal,luli, I, 1899,271).

Y 6ajulbHMa U HUPO}:lHOj MC}Vlumlll D. lIMa BCJTHKH ana-raj. Ha fhy CC Mory npCIlCTI1, OJ{HOCIIO, aa IbY cc Mory »uex-ta-ru« 6011eCTH, rponnnm II rnaeooon,a. oonCCHHK 01\

62

rpoauuue acneve ~naBHtzy 6ena JIYKa, H paso yjyrpy one KaKsOJ B., 3aTpece Je II KU>Ke Tpii nyra: »He rpecev e -refie pOCf1U.Y, nero e MeHC rponuuiy«. Onna MeTHe 6em" nyK MC~y e. paxn,e Ii xasce: »KaA OBa rnaeaua npoxnajana, OHl\a 11 Melle rpoaaxua YXBaTIIJIa«, rta 6e)KH KyhH 6e3 ooaapa ()KC:C, 280). I1ml: Y3Me oepve SOUlTaHe ceebe, MaJIO COJm, JC'IMU IinH 306M, na one KUKBOj MnaAoj Bp6II H rpa rtyra je 061I~e ronopehn: »Ilanox KOlbY 306, Bony co, II eencax rp03H1lUY aa apfiany«. 3aTHM npanertu ceeby na epfiy, )KUTO H eo npocne non a-y, na 6e)KH KyhH 6e3 06311pa ()I(CC, 279). Ko nara OA rnaeoeon,e, Ha<iHHH 'ronuxy BOlllTaHY caehy na je MO)f(C 06aDl-lTH OKO csoje rnanc. nn ouna one «axeo] a., 3anaJIM cechy It TpM nyra OKO II. 06Hcce roeopeha: »Beu-rax CBOjy 60neTIIQY aa Ilp6HUY« ()KCC, 314). Ilonerne ce »BeH'IaOaH.>e« rpoaaaue aa B. DplUH ynexc (CE3, 17, 542). Y 6aeMII nporae xou.urraxa (KpllB1belba KI1<iMe) 6ajc ce Aa ce e. HCKPIlBII, a 60necHMK IlCnpaBIl (CE3, 19,232). C rtcvohy B., rto cnna auancrtre «araje, MO)f(e y'lIIHHTH neeojxa na joj nopacre xoca. Ha Bypbeenan npe cyaua neeojxe ce -reum.ajy na e. rpnn-muaan, »na 611ltM xoca pacna xao D.« (r3M, 6, 1894, ~69; 656); 1l01lCKaJ{ ce veuneajy cCJ{ehH na xouonuy, KOjM je ycsu Bypbeanaaa rrpcnohxo aa a. ("Aa MH pacre «oca xao S., a 6YAe nyra xao xoaonau«, )KCC, 118). Herne ncaojse ocrann.ajy aej'ran na na e. npeaoha, na H.HMe rtocne ~~a:i\y Koey (r3M, 6, 371). Ha 'Byp~eBAaH venrn.ajy cc neeojse aa B. »na coca If OHe pacry xao B.« (ibid., 269).

B. je nCK on CPll:060lhC (aearpa on >KHne, y BHHY, )KCC, 311); «auusa (TCj 0/\ e. pcce, CKYBaH H noxnonnea xne- 60M, r3M, 20, 1908, 345); rplJeBa y CToMaKY (r3M, 4, 165; ZN20JS, J4, 77); rpomaue (r3M, 4, 165; xopa It Me3rpa cxyucuc y DHIlY, )KCC, 280; -rej Oil: B. xope , CE3, 13, 1909, 339; xopa y paxaj», CE3, 16, 424); jexraxe (rej Oil: B. »oom, CE3, 14, 219); npaurra (f3M, 4, 165; neneo OJ{ B. «ope. C MaCJiOM, 3<1 npceajaa,e, Kapauuh , 3, 1901, 165); ly6060Jbe (ne-rypeo C e. It 6PCCTOBU Kopa, y cnphe-ry, )f(CC. 319); 6paJ:laBJ.lI\a (r3M, 4, 165). KaJ{ ce nere aaueH.yje, uan,a OTKtlHyTM rpaauauy e. «oje 1I0J{Mpyje BOJ{Y, MeTHyTH y BOllY It IhOMe ne're aarraja-rn (CE3, 14, 132). npu »ornapau.y« 60JIeCHIlKa HCH30CT3BaH je npyr on; B.

63

(CE3, 14,295; 297; 299). Illan KO.u. CTOKe ne-m ce TejoM on B. «ope, KOjl1M ce )KIlB!1HQeTY acnnaxay ycra (CE3, 13, 429). Ilpeaa jenuoj »eeapyiua J.!3 XV eeka, 11. je CaCT<lBHJ.! .u.e_o 'reja KOjH rpeea J1:3 nnje )KCHa na 61l UMalla anexa (ZNZOJS, 15. 128).

»Bp6a xoja rpQ)ld,CM pona« cnana y TIIJlI1'1Ha aoUVUn1 ("" WTO He MO)Ke (i~ITIl) Y HapOAHHM nCCMaMa 11 TlOCllQBI1- uaua (nnp. CE3. 16,353; E>B, to. 1895,28; 16. 1901, 364: »Ila Bor nane 're ce He ynana, nOK He can'na -rpa xa IIc6y cynua, .aOK He 'lyn3 KaKO pnfia njena, .aOK lie POAI! jnuop ja6YKaMa, )Kyn apen I"PO)KryCM 61IjemljeM« ... ; By", Flocn .. 2187; Corppuh, 74). Heeepua »cena Tpa)KJ1 on MY)Ka na joj noaece »ca B. jafiyxec (y rtpnnoeerxn. CE3, 41, 492).

'"111M n. O)KI1BII (eapeonyu«), uapon ecpyjc na KOg >KCHU nopacre [JOJlHI1 HarOH (CE3, 14, 8. Ynop. BYK, Flocn., 162: »6a6a crapua aaana ya apfkmyn, a crapau joj ce onaaeao y3 BI-IHo6cp«)

rABE3

I1Ma y ceca 1f3BaHpC,UHY cnaCOHOCHY caar-y. )!(!lJle OA upaora r., KYBaHc y MlICKy, npanujajy ce Ka,n ce xohe na WTO cpacre. Hapon eepyje na r. liMa TOJIIIKY CIIlIY All 611 ):IBa npc-ra , «an 6J.! ce 40 nasa OBaKO npnaujana. cpacrta jeAaH aa Apyrlf (ByK, Pje<lHIIK, s. v., cf. II Jb. HcnanoBl1h ... On r-. MClIeM aa pauy J1 Beroaah, 249; ZNZOJS, 11, 264). Ynop. It I!CMa'IKO eepoeaee 0 SaJlCpHjaHY, C noaohy «ora »das Fleisch im Topfe zusammeuheilt« (=»Meco Y JlOHU.Y cpacre«) (Mnrzcll y Handw. DA, s. v Baldri.m).

I1Haqe cc r. yrtorpefin.yje npll KPBOTOKY »ra-repuuc, npOHIR nanauaue, nacjer yjc)1a. hClIaOOCTII (f3M. 4, 144), aa pane 11 «pacrc (ZNZOJS, _?, 49; 19, 171), 0):1 MIfUllIIe (ZNZOJS, 9, 47), AaJIK3 (ZNZOJS. 14,95).01'1 je

64

It C3CT3BHH neo McnCMa K3A je KOMe »orexno OKO cpua« (r3M, 20, 1908, 347).

rflABOEOflKA

Nieswurz schwarze (= Schneerose] (helieborus niger). I'naeoeonxa, rrraaofion-mua.

He CMe ce YHOCIITH y «yhy, jep 0):1 !he 60118 rnaaa, II KOKO]UlI Ilene na uoce aKO ce nonece nOA KyhHII xpoa (ZNZOJS, 19, 203). *

~y p'cn- TCKCT 0 rnaoo6Qm;:n ll<1nR31t co Ha Kpajy '1llaFIKR 0 KyKypeKy(nO!l2)

rnor-

Weissdorn (crataegus oxyacantha). Fnor-. Pes jc npacnoeencxa, B. Sulek, Rad, 39, 15. »UPHIi« r-. (crataegus nigra Ii prunus spinosa). Peqjy »r-,« oecnexaea ce y OBOM 'IJlaHKY Ii jenaa Ii npyra apcra r., jep ce aa H>IiX neayjy IiCTa BcpoBalba.

HajMohlllljlt anorponajon nporaa eaannpe (It eeurruua), Ii 311HX AeMOHa (nnp. 6oneCTH) yorrurre, Ma y KOM ce 0611HKY jaezsana. »Ee3 rnorosa KOUa HIiWTa My 611TH He MO)Ke«, xasce ce 0 HeKOM KOMe je TCWKO noxaxarx (BYK, noCJJ., 178). Hohy rpefia C060M nOHeTH r. urran, 11 OIlAa ce lie rpeoa 60j31'11 IfI1<1Cra (MM, 6, 1894, 372; It HHaQC -recro'). Y npBOM perry je r. nonYJI3pHO opyscje Y 6op6H npoTIIBy B!lMrmpa, Hap04lfTO aKO je TO r-. »jep;11H3K« (YIlOp. ZNZOJS, 7, 1902, 132; 134. Ynop. yonurre MOj pan »YGuja!he eaemapa«, CKf, HC, 9, 1923, 275 liM). Ken ce savnnp IfcKOHa 113 rpu6a, 011 ce no npaBliJly {kaxo ce TO Blfilif 113 6e36pojHlfX Tlfnl1'IIHIX nplfMepa) »y6Ifja«, npo-

65

Sana r. KOLl,eM; npBoGI1THO, OH ce r. KOlleM (Man['[KJ.l) ilplI'lfJpwhwJao aa rpoG, KaKO cc, yOCT<lnOM, ncacrne H no aajcxcpuje npoumocra panano: H3 rrpHMCp, Y jyscaoj UanMaUlljH II EOCHH (B. Kapaunh, 3, 1901,213). Y ceny tlll'fKOIlII, cpeay 3P"JbCKOM, 6110 je rtpe ABe rOIHlHe jcnan B3MTlllp TaKol)e r-noroeaa KOQeM flpUKoaaH 33 rpof (a. »BpCMe« Olt 31. XII 1933). Ynop. II CJllI'laH 0611'[uj KOII: crapux Fcpvanaua. C3 )f(CIICKI1M JICWOM 113 I[C1"O'!lle ¢PI1- 311jC, KOjl1 jc 6110 se33H 3<1 Kon<1Q II nOKpl1SeH TpfheM (a. Karl MOllenhoff, Deutsche Altertumskunde, 4, 245,; R. Schroder, Lehrbuch der dcutschen Rechtsgeschichte, 83; CKr, HC, 9, 277). D,OBOJbUH jc H caM r. mpH na ce naanup ymlLllTH I1J1H OTCpU. nOHCKaA CC MPTU3QY, au «ora nocroja eojaaan na he ce nOBaMIlHpHTfl, aaoone y nynaK arna unit TpH on upnora r. ()KCC, 326); 1l0llCK3A ce Y!hera 3aGaJ:Ia r. rpn npen cave cnYWTalbe Y paKy (CE3, 13, 1909, 447). Aoaon,lIo je na ce IIcrrpe,!l eaemnpa c-rana IInH MaKap na My ce C3MO OOKa>Ke r. lP", rra he GUTU oaecnococn.en IiJiH o-repau. r. rpaHa Mopa ce H3a xrpt-aaua .up)I(unt y Kyilll MaKap caao jeAHY HOn. ()KCC, 345). Aa ce MPTDa!~ He 611 nonasmapao, aacanajy ce rasobe y rpo6 r. umn.rur C)KCC, 343). KaA cc HC :H1a Ta'fHO y KOMe je rpofiy l3aMTmp, rpcea. aa Cl3aKH CJIY4aj, n06l1TI1 y CBe none rporione TIO jenan r-. «onau, H HaMeCTI1TII 3aMKe on por03HHe (CE3, 40, 1927, 261). Au He 611 aatanap yuiao y Kyhy, -rpcfia Ita cna npa'ra Ii npoaopc MCTHYTH rrpYTHB upnora r., IInI1 33TSOPl1TII cnon.aa KyhHa epa'ra r. K0l.\eM (CE3, 13,447; r3M, 6,161. 0 CJHI'[lIOj oA6paHII OA MpTaa'-l.KHX ACMOlla, KO.Q I'pxa 11 PI1MJbaUil, ynop. E. Rohde, Psyche, I, 2373, n E. Samter, Geburt. Hochzeir und Tod, 73 11.11). Kan cc cnceeue UUMnap, -rpefia pehn: »Ha nyry My epob II r. rpn.e« (YI10p. ByK, Ilocn .. 3702). Ynop. 11 repM3HcKH 0611'w.j na ce neureua 11313CCllllX I3latoOuVU1:01 (= nacunuosr cxiphy YMpnllx) (sa koje ce 3Ha na cy onacun 11 A3 ce xohe nn noaaenupe) noxpaaajy TplheM, Tac. Germ., 12.

On r. ce nnaure H fhl1Me ce -repajy II Apyrn 3JHt .ueMOHI1. Ty cy y opaoM peny AeMOIIH 60necTH. KaA je HeKO Iioncc-ran 0.11 namca, Sajanaua ra oneene aa GYfhllwTe (xoje je uua-te 3GOpliO MecTO 33 ane nyiue U1TO 1t3a311Bajy 60neCTI1), 11 Ty ,[IeMOHY eonecru npe'ru r. TPHOM

66

()KCC, 284). Kana ce nojaaa «axaa ernrneeruja, cua 'tersun 113 Kyhe na caojc -rxamtue 6aja.nHI.\I1, rra MX OHa jenue aa npyrc nacraeu, laKa'Ht aa KyhHa BpaTa, na onna pacrerse, H AOKJle Aol)y, ua TOM MecTY 1l061{je y 3eMJby r. KOJlaQ, rta ce oxpeuc aarmny It «axe: »Ilo xoua nouma (eonecr), a Kon3L\ He nperunal- ()KCC, 309). Ha CJlH'faH Ha'fI1H Tepa ce r. KOI.\CM If rraA3BIIlIa ()KCe, 291). OA r. rtrtaure ce 11 aemTHIJ,C, Ii aero MlIorll CTaJllIO ,!IP)I(C y Kyhll r. xonau ()KCC, 326. YIlOp. II CJ11i'lllO I3CpOB3Jbe KO,!l CTapl1X Fpxa, Dioscorid. De mat. med., 1. 9011 Sumter. o. c., 741; Frazer, GBJ, 9, 1532). r. ce repajy Ii 3Mltje: y GaCMI1 xoja ce roaopl{ 0 maBHOM 3MUjCKOM ,!IUHY, JepcMl{jllHoM AaHY, 11360na je 3Mltja 0'111 »IJa ,l.\SU -rpua rnoroaa, ua 'feTMpH liJHI10Ba« ()KCC, 124; BCHalJ" 14, 1929,528. YIlOp. Theocr. 24, 88, rne jc r. T3Ko~e ynorpcen.ea aa YHI1111TeJbe 3MHja) . Ila ce 3MI1ja He 611 »noeaannpuaa«, npenyaawajy ce 11 npyre pana,e, If TO ynex OHe KojlfMa ce axave cnpexaaa nOBpaTaK YMpnux JbYAIf. Kana ce, 1933. ronnue, y OKomfHM Crpyre nojauano epno MHoro 3MHja, JbYAH cy IIX najnpe y6l1ja.n1l H onna, 6e3 orcapa aa TO WTO cy aeh MpTBe, cuaxy eea IOY3eTKa cnnn.aaana. »Ilocroja, HaJ.lMe, crape o611'1aj na ce 3MI1j3 Mopa cnamet-a, jep aaave OHU oxuou« (»BpeMe« 0.11 26. MapTa 1933). Oaaj mrrepecatrtaa o611'faj MO)l(e 1l0CJ1Y)l(HTit xao HOB gOKa3 aa -reopajy na je CTlaJbHuon,e, KO,!l pa31lllX uapona, ,!IOMCTa nccrano y HaMepl{,!Ia ce noxojaauaera KOlla<IIIO oHeMoryhH nOBpaTaK. - Ha r. APBO XB3Ta CC 11 bane (D. npanoaeray, EB, 3, 1888, 103 HA, H erojy H3rrOMeHY y CE3, 41, 1927,519), soja ce MO>Ke If o'rcpn-ru r. lIJH1I10M, a yOlfTit llO:>KeM -tuje cy KOpl1QC OA upnora r. (Bcuau, 14,609).

Kon Ol3aKDIIX CBOjl1X OC06liHa HMjC 'f.y.uo WTO ce I.\pHI1 r. npno 'leCTO yWHBa y evajnuje y BHAY xpcrana I1nll JbYCJ1lUl;3, na 6u ce ncre onpxano, HJlIf na ra HC 61{ nanao uaranap (B. TPo, Avajnnja, Kapaunh, 4, 1903, 198; 200; CE3, 13, 289; 447). UPHHM r. ypeayje ce H3 xonavnhy aanac IlPOTI16 necuana (CE3, 13, 297). Ha UaeTI1 r. rpaa'1HL\aMa KIITC ce xyhe 11 060p" (CE3, 19, 40). Ha Bypbeenaa fIpe cynua Mchy )f(ClIC rnor y oaajy y KOjOj hc ce «ynaru.

H3 Sajau,a H upasarsa y De3H ca r. jacno ce BH.uH na

67

je r. caarpau «no !l.P"O ccuomrro. Ha ThCMY ropanc ,[ICMOHH KOjM cy y CTUfhY An rToJUUJbY roaecr. Yo-m MJtaAOr YTOpHI1Ka epauapa onsece non KaKUI3 r-. y nOJbY Many nora<[HU:Y, 8lma, BOAe, COJlH, ueeha, KOlbCK~ nOT~OBIIu.y II KJIMHall" H 3aKJlHfhC ACMOHe na r-., sive feminae, STye mares (= 6MJlQ Aa cy )!WHC HJHl MYlllKaplIU), na "PUMC )!(PTDY 1\ OCTane 60JJCCHIIKa aa MUpy (CE3, 13, 294 'IA.) Yarpeu MO)KCMQ cnOMCHYTI! na y oeo« CJlY'H1jy HMaMO 3aI1I1M~M1HY BC3Y H3Mel)y «araje Ii KYJlTa. D,eMoHlIMa ce, C JCnHC cTpaHc, npTHIOCH JlCpfJ10(l (nor-avuua, BIIHO, nona, co, ueeac), An 611 ce O.l(06PODOJbHJlH 11 en ~M1Ma fia'HlI1110 caBC3, ann y HCTO BpCMC, KaO.Aa tlH'lCra uajc HII 61tJIO, OHJI ce Manl'IHIfM Ha"lI1HOM f11epalY {jep ce 011 (JOTKODHlI,C, II OJ]. ue-rana yomIne, a HapO'II1TO fBO)l{i),l, nnaurc ACMQtH1: o'ryna, H:1 npuwep, nportac na cc nCKOBlITa ~I1J.bKa He CMe BMI1TU H3 3eMlbe HO)({CM, na HC 6UIJ;CMOI!, KOJII JC Y 6I1lbU.lI, nooerao). Mannnynanaje ca ~1I110M, Mel)ynlM, y npOTIlnype<lHocTIi cy ca C811M ODI1M, Jep je E~HMa cMep J:{3 rionec-r UpUKyjy 33 ,(IpBO (KaKO cy TO pa,(llUHI JOW PHMlba.11H). CJ!yqajeea OBaKBor ynyrpnuueer CHHKpCT.H3MO, cnajan.a 06~Eqaja KOjH cy Ii xpOHonOWKH If canpceajao pa3JHE'IliTI1, liMa KO,(l Hac ,(IOCTa. - Fnory ce MO)!(C »npenarn« KOCT060Jb<l, 1\ TOM npHnllKOM T3KOl)C My ce npIiHOCL1 )KPTB3. DO.TJCCI!!1K cnpewa «ona-rah, II one non kaxaa r'., mtpne ra -rpu nyra, xaace CBOjOj 60neCTH lI;a I1,(1C »y r-.«, OCTaBIl ua r. KOna'llih »na ra THU.e (:= Aywe?) nojeny«, na 6e3 06311pa nne Kyhll ()KCC, 307). Fnory ce H HHa'-lC npnuoce )({pTBe, Ii xao ~aKDY rpeoa (y CBaKOM cnysajy Gap ':1° cpOPMII) cva-rprrru JCA~H nocrynac noana-ror cpncKor lYHaK3 113 npuor ycranxu, Bace qaparmha: Kall; je OH, xajnyxyjyhu, BIlJJ.CO Y IlP?nehe ua ABanH I1pBH r-. KaKO je OJl!ICTaO, 113jJaI~110 yo u;BaHU;HK H napaeao ra (MllnHhcul1h, Knecseeaua CpGIIJ~' 75). r. II aaave MO>KC Y)({lIBaTI1 nOWTOUUlbe xao pCTKO KOJC ApBO. OH ce nonexan ua311Ba COCUZU-II ApBeTOM (u -. npuvep y r3M, 6, 372). UHraUI1 y llIyM3AHjll npaueurhyjy ce H~ 'BypryeuRaH r. J[I1CTOM ()KCC, 103). [10CTOJI1 H aanne'rua: »rnora MII« (ByK. Flocn., 502) -}1.<l JIll KaT' ey(j)eMHCMOIl (:= ey¢eMHCTI1'1KIt} ,(Kao uno je KOn ~pKa: nai rna .hen" (:= TaKO Mit r-ycxe], H npliMepll K0.1C lIaBO!\H Grimm. Deutsche Mythologies. 1.13, PO!Z tauscnd. parblcu I11\P·)'

68

111111 jc TO creapua 3aKJJeTBa CBCTHM APBCTOM (ynop. Corppnh, 75), TeWKO je pehn.

,0;" r. MO)Ke GHTH ceHOBHT, uaje ce HaCJJYTHTH II ll3 jcnuor 06H'-Iaja 1i3 ItCTO'lHC Cpoaje. )l(eHa xoja HeMa j\eu;e a >KeJlH,(Ia HX ):I0511je, -rpefia na ee npe cysua oxyna y BOAII ca xojc ce uatuio )KyT GIIK II Y xojy jc CTaBJbeHO TpH 3pHa r., It rtocne -rora jenuo 3pUO nojene, na 6H aavena (CE3, 19,85).

»AKO xobeur na 1I;0l)e ona uonpaaua xoja 'rn je onnena cpebyrmp. KOA firrara, Mopaw namrrn aaTpy r. ,(IpBIIMa« (ZNZOJS, 19, 118).

Y enrronorujn r. MO)({e I1MaTI1 K03MH'iKH auacaj. Caa 3CMlba c-rojn ua rpaHaMa eenaxora r., Ii aa -raj r. Be3aH je BcmEKH lIPH nac. Taj nne jCAHaKo rJlol)e r., rta xan ra cxopo CaC[)IIM npcrnobc, OH crane Byhll li3 CBe cnare na 611 rn npCJIOMlfo. TaKO nacruje 3CMJbOTpee. AJIH 3eMJba anax lie nponanue , jep Ollila cne-ra Flerap npexpcrn WTanOM, If. r. oner rtocrane l.(CO (CE3, 19,391).

r., cryuan na KaMcHY xoja ee He nOMepa, tHIHH CaCTaBHJI ACO McneMa xojn ce, y3 6aeMY, rrpamrja aa npllwT ()KCC, 263). JIIICT 0.0: r., II «open all; MaCJIa'-lKa, y paKl1jl1, JlCK je OA rp03HIH{C (CE3, 17, 1911, 558). OJ( rnor-nn,a Kylla ce TCj I1pOTlfB cpnocon,e ()KCC, 312). Ha r. ce , KaJ( ce jaau enaneeaja, BaAI1 )KHBH oraa, (a TO Kall; je ernrnexurja KOA JhYAII; a KaA je KOA croxe, oRAa ce BaAH aa m1nODHHlf, C. Tpojanoeuh, Ba'rpa, 81).

* lCAIlY DCP)lljy 'l.~aIlKO 0 rnory 06jOBlfO jc qajKDIlOBllh y CKf,

49. !936. l28-lJO, nolt nacnonose »Tpu II rnor Y HOPOAHOj cpncxc] pCJlllruju«. TC~CT TC eepanje YJCT je 3D oeHOEY onora llJltalbO, amr je 3agplK3n~IIIOKyMCHl""lflja fl3 PYKOIlIICU, rne ce, CCM rora, nanuae II HCKO ecponnu,» »oja IlIley o6jnllJ~eHO. UITDMllulla ecpaaja (crp. 129) C3JlPlKH ABa nonrrrxa •• cojn KIICY Y HcnocpcAltoj BC311 ca rnorcoa: npBll je 0 CIIOJI,ltllalbY ~M!lja " IIua"c, n Y J.lPyroM je , ITOllOAOM :«pTBe rnory YKn3DHo lin nJW!I-!MJLlIlIY BC3Y 'HMC~Y MDrllje II KynTD.«

69

rOPYH

Stielciche, Sommereiche (quercus pendunculata). rOpYH, ropYHOBO )J;PBO, Jly)J(!l1I xpacr (Sulek)

.D,PBO cn Uap0'lHTOM .nCMOHCKOM cuaroa. Kp03 rsera HpOIlJIa'le HC.nOliOl1l'IaA, KUA HC very na sanpenyjy (CE3, 13, 283). MpTsa'IKII canny« npauu ce 0.0: KaKIlUX 6HJIO nacaxa , ana KpCT «cpa GIITH OJ( r. IIJl11 rpnuu.rcnor- nlpoeor npue'ra (TPD, KHP, 34).

rOPYUU1U,A

Scnf (sinapis arvensis}. Fopyun-ua

r. CCMC (c IICpWyHOM H BCH>OM) nuje cc on BOACHC 60JleCTH ()KCC, 308); raxobe o-rxnau,a nepvr II KpacTc an rnaun, H ynorpeen.yjc cc npOTHD ronoea y KpcTHMa >1 rpyl1HMU H npoTl1B ry6e (f3M, 4, 144)

fPAG

weissbuche (carpinus bctutus). rpaG. Pe-, jc I1paCJlOBeHCKa.

r. je y CTUPIIHCKOj pennrajn MOpUO IIM::tTll SC1JJ1KlJ yrnen, ami «oju je nanac aaeneneo. r. ce ncncsnn ce-re 3i1 6a.o:lh3K (CE3, 32, 1925,368). Itonerne cc Oil. u.era npaBH J.I Maibaum (= MUjCKO APSO): y KpcU!eBY (Bocua) yOtUl HsulhAalia HanO.lKH ce ua'rpa; nocno cc y TO onL.HWTC ycann rpa6, KOjlt neeojsc OKHTe ll,SChCM, 11 OH nOKUTKa.o: Ty crojn npeKO uene ronauc (f3M, 6, 1894, 387). He Bnn,c- 111-1 IlCTUK HanOMC ce r. rpauuaue, na CC na r..ypi)COJtUH !bIIMU KUTC npoaopn II npa'ra (Kapnunh, 3, 1901. 121). »Gnpaun.a pana« HapOI, ce «yna y npenoj BOAII Y KOjOj jc no'ronn.eu r. (CE3, 17, 533).

Flocrojc II upaueuuc y nC31i ca r-. «oje cy CTHMOnOI.U-

70

«or- rtopexnu. Ha nypi)cB/1,aH neaojxe ce xynajy era r-, IIJlH ra jaury, »AU ce "loMUIi zpatie aa lhllMa« (Kapauab, 3, 1901, 123). Sa cmt-nra apavan,a ynop. ByK, )KUBOT II 06., 29~ ~jC~IH., s. v, TJypbcBAaH II rpafinno. Taxobe ce KpaBII, KOJO] JC rprvro MJlCKO, naje y MCKIUMMa r., na 511 »norpaeao« MneKO HaTpa\_ ()KCC, 125; Beroanh, 229; yrtop. U Scroeab, 119; ZNZOJS, 20, 47) .

Y Cnanonaja aepyjy na je r. ):Ipno »apaaqc«, AOK cy

~~~~~~~JJ(~~f~~r;', xfg~' {~~)~ ,;~~a~~:KA~:;::~::~

no «ojuaa narnena ua je r. ):IOilCTa IIMao 60.lKaHCKO nOWTOBUibC H uorao 6][1'11 cperaur. Ceno Fpari y xepueroaaua naauauo je no jCIl.HOM BeJlHKOM r-.. non KOjH ce »y rtpeaunea upcacna« uena OKonHHa cxynn.ana It 'lltlH1na BlDKIlC ncrouope (CE3, 5, 1903, 1255).

Y jCIl.HOj nnponnoj npllnOSCTKH 0 nencpnoj .lKeHI1 (CE3, 41, M 54) MOMaK H nceojxa aeasajy ce in aller Form (= 110 npormcy) 0611JlU3Chn OKO rpa6a; MO.lKAa je 000 OCTaTaK crapnucxor nponltca, ynop. napancJle ibid. cTp.520.

fPO)Kl)E

Trauben [uvac). rpo)!(be.

ynorpcoa r. y xyn'ry IIHje HapO'lUTO BCJllIKa. Ibera aopa 611Tll, Y OKO.'lHHII T)eBi)~m{jc, aa 6a):lfbltnaHcKoj BC'ICPIl, It r. c~ TC ncuepe nocne JC nCK sa pane (CE3, 40, 81). npCJ1 '"'pal 6cp6e, OA rrocnemeer YOKOTa r. npaBH ce »601'y 6pall;)" (CE3, 17, 17; 212). ITpa3HHK r-. je FlpeoGpa.lKCfbc. Flpe Ilpcodpaaces,a He earsa ra ieCTH, a 'rora nana uocu cc y '-'PKSY lJ ocaehyje 11 DpDlI nyr, xao npaseurbe, oxyuta, H naje cc 60nCCHI1I..\ItM,a ()KeC, 140; Berounb , 30; CE3, 14, 71; 40, 74; ZNZOJS, 20. 49). f. je -raoynpauo ua nnu .Yc.eKosalha, uapo-urro I..(PHO, »jep TO noncctiu ua «pu KOJa je TeKJIa H3 rnaee cnerora Jouaaa« (CE3, 14, 72; 19, 65; ZNZOJS, 5, 278). Ha nail Jenaue Fopvauc (14.1X '!. II.) HC rpeea fiparn rpccsbe. »jep he 6111"ll 1"0pKO« (ZNZOJS, 10, 54). Bepoa r. je CSC'JUHOCT: y

71

eepey »ceue IiIW y CTajallcM pyxy, 11 cnpesta CC )KPTBCIHl pyva« (jaru,e. CE3. 14,274),

AKO cc na .60>Kllh MeTe xyha, onunahe r. (Kapaunh, 1, 1899, 21O) -; AKO aa Cnacoenan nana «aura, TO WKOJ.\H LlPHOM r-. (ZNZOJS, 19, 198). Ha Hocy romney 1J3Jha nojeCTIl Y nancrpany rJIally OA eccemrue , na he rpo)K~e .!I06po ponara (.6B, 16, 1901, 97). ,Ua He 6n rnue '!IiHllne r. urrc-ru, -rpefia na EapTOJ[OIlCKII nOCT npe cynua ua'uunrru y axxorpany crpaumno (ZNZOJS, 18. 83; 19, 210). Ha .lPH CnCTOra BU.!Ia (i5. Vin.H.) »ynam DIIHO y rpo)Kl)c«: aKO Tora..AaHa nana cnafia ionua, Helie OJ.l rpo)Kba 6liTii HI1WTa (ZNZOJS, 10,57).

Y naponno] MeJllflll1HII r .. HapO'H1TO ca 6aL{lbllL{aHCKC eevepe , B3)f{l1 sao JJCK OA paua (CE3, 40, 80; 83).

Be.no r. y CHy 3Ha'lli CY3e, a [IPIIO aua-nr accea.e

(ZNZOJS, 7, 1902, 385).

r. ca Bp6e cnane y n03HaTa aouv(lt(l (= WTO He MOn<C 6HTI1) 113 naponnux necaera ~I nocrtonuua (nnp. 60, 10, 1895,28).

Quitte (pirus cydonia, c. vulgaris). Fyn,a, HYH.n, TY.L<l, xyrun,a, MpK<lTYlha (Sulek, Corppuh , 77). Pe-r je rp'IK<l (KIJOWVlU 1-1.11',a), n03HaTa 11 y ApyntM CJJODCIlCKI1M jC31111I1M!l.

r.* y nepoean.awa I1Ma 'ICCTO I1CTn anauaj KOjl1 11 jacysa. Keo 11 KO,[l Fpxa «(Co¢pnh, 77; Helin. Kulturpflanzen". 245)), IbeH aaavej epOTll'IKlI je, II "3aTO ce yno-rpedn.yje y lby6allHI1M npauennaaa. Ileuojse, aKO scene na JfX MOMQJ.l BOJJC, rpeea na MCAOM HaM<.\)KY J1IlCT OLI r. HUOCC ra yaa ce (BB, 11, 1896, 249). f. cc 'teCTO CnO~lJIlhC y cBa/l:6cHIiM II lby6aBHHM nCCMUMa, H TO YBeK MCTacpopl1'IKU H CI1M60JJI1'!KH (D. npaeaepe y Corppuh, 78 en):

r. ce Mclle y YCTa 60n<HhHOj ne-rcruun, ()KCC, 169). r He »an,a »npncaru. jep lie 6p"30 na IICTPYJlll (CE3, 13, 1909,414).

Y llap0!iHoj Me/\lll1IHIII r cc YfTO'I'Pc6J1>yje npOT111l

72

CPAo60.n,.c (CE3, 13, 1909,347); xaum,a H caruee (KYBaHo CCMC, ibid., 368; npeaa cp6YlbaM3, rpeea je KylJaTI1 y Macny Ii nojccru JCJ a COK nOI1IiTI1, Co¢pl1h, 80); ryuro- 60lbC (COK r'., ZNZOJS, 14, 60); spyhnue ()KCC, 169); npoeopa (ceeeexe cxynaae y BO/l:I1, f3M, 6, 1894, 802); KaL{ acnyuajy upanaunue ua n<CHCKOj CHCI1 (caMJJeBCHa apaa, r3M, 12, 1900, 151). Ihy jeuy :>KeHe «an xohe na ypcne aeucrpyauajy ()f(CC, 187). Hapo'tI1TO je nCKOBHTa r. xoja jc 6una Y rJJaBI! 60)l(HhHe neveaane ()KCC, 169). Hua'le ce r. pane HOCII 60JJCCHI1L1liMa cao noayna (unp. y Hap. nCCMH, .6B, 7, 1892, 125).

Kana ce H'31l0j(11 )l(I1Ba earpa, rpeea rtopen OCTaJJora nOHCTH jeL{HY A. (c. Tpojasoeah, Ba-rpa, 81).

»PaKI1Ta xoja pa!)a L{.« je adinaton (= WTO He MO)l(e 6UTlI) y HapOJlHoj noeanja (CE3, 16, 353).

"Flopcn c~pnllc[m!le r. (OJl,l.y>ba). aa Kpnjy jc naanyr ynOTpct5lbe. 1111 cKpuhc[m[\J A. (Ol\yyu,a)

FI:cisamkraut, StiefmUttcrchcn* (viola tricolor}. )lulIl1lloll, Maliaxl1L1a, «ahexa, AIIK~IIlO OKO, MHJIODaHKa, ClIpOTa, cnporxua, YJ.lDBl1l1a, rocnaua lby61111a, 1"pOBpCHa Jby6llua, 60)l(jl1 UBI1T, MOltpa I1CKpI1Qa, «ahyxa (Sulek).

Flpeva HapO,[lHOM aneropacan.y, rrotsa naraua OJ( unera je Mahexa, L{BC cpernse, TO. cy fbe311He xhepa, a nee nehe, ropn,c, TO cy joj nacropxe. »Mahyxa cjena ua }."IBa CTOJIlIfi, CB!ll\lI. I1>C311Ha Khli I1Ma ceoj CTDJJall, a ooje nacropse MDpaJY na cjene na jenHoM CTOnQY« (ZNZOJS, 16,39).

Ha ernaonorujc pa3HI1X I1MeHa (one 6I1JbKe) gajy ce 1I3lJCCTif 3<1"-1hY'IUli 0 MI1TCKI1M cxsarae.ava 0 noj. liMe »cncora« onronnpa l1eMa'IKOM cxaaraiey, 11 npernocrann,a (uko nauia pc'r 1111jC nOJajMl1l1a?) na je 11 KOJl. Hac 110CTO-

73

jao CJJH'IaH C'l'IIMOJ101!IKH MJiT xuo 11 KOI~ Hesraua '(0 KOMe B. Cotppab , RO)

~y pKn. 1I011111lJ I!CMW'K~ !lJ311Bn (J jCl<ll1lM HnTlIIICKIlM) aecceuo cy !l~TJ !lllil ,1CJIn ouora 'UlaIlK~: 0 MJhCXH II KhepHM3 II 0 un'nmy "CIlPOT"«.

LI,A(})HHA

Oelbaum , wilder (elaeagnus angustifnlia). ,QacpHH<l.

Y jcrmoj MIITOJJOUlKOj lIceMl1 »flJICMCHHTa« A. pacre CpC,[I paja: rpaae cy joj on 3JJaTa, a mnuhe OJ\ cpeepe: lion fLOM je nocren,a nocyra CBaKODpClIlIM usebea. Hajuaure 60CI1JbKOM 11 PY)KOM, II na nOCTeJbH ce onuapa CBeTH oran Haxona (BYK, Iljecve , 1,209). CYBa n., 0 KOjOj cy oficurcuu HCSHHH MOMHP Ii Fpoanaua , xojc cy JJa)l(lIO OKJJCUeT<lJIH, oacncnana je II uuerana 6CJ1IIM LlUCTOM, a M01>mp II Fpoaneua ua n-oj 1l0CUCTlIlll1 ce {Byx, Iljecve , 11, 29, 374 HAn)

Y cp6yJb<lMa I~. raacno ncx H myrc

(Corbpnh , 82). YkrYl~aHlI~1 /1. ce 60ncCHC

o-m (ibidem).

.uETEJ1HHA

KI.ce (trifolium prutcnsc). D.eTCJJlflJ;1. PCC! je

Kao Il KOA npyrnx unpona ({CoCPPllh, 83; Marzcll , Die heimische Pflanzenwelt, 1922, 106 1IJ1}), -ruxo ce 11 KOJ{ uaurer napona nerenana ca ·teiiillpli JJIICTa CMaTpa .11:1 JlOHOCII cpeay: C noaoby fbC MO)f{C ce OTBOPIiTII CBaKa Iipaaa (ZNZOJS, 7,1902,288; 10, 2?6; Kapauuh, 2,1900, 216 u.n.), ~IO)I{e ee HahII HOBaLla (ZNZOJS, 7, 116; 19, 211; HapO'IIlTO aKO je nabenn npe Bypbeunana, o.c., 19,211), HM<1he ce cpehc y nosy (ibidem, 184), naahc ec cpebc yonurrc (ZNZOJS, 7. 116: 19,203). Kan KmJ. arn nr ua

74

T::tJ;:ny n., ucuanuy My ceu KJlHH1VI 113 nOTKOBHu,a (ZNZOJS, 9, 226). Ko HMa Tpl1 eTuapH: wHnKY AafHl)l,ODY, TpaBy KPH)I{UTl1qy HA. ca '1eTHpHJll1CTa, MO)!{C xona-rn 6naro rue xohc (ZNZOJS, 10,226). Ko 611 aaurao '1eTUOpOllHCHY !l.. 11:1 HBafLAall, pa3YMeo 6J.1 )KHBonHhCKIl je3HK (ZNZOJS, 6,319). TaKDa ne-renaaa MO)!{e ce aaba oeaxo: Orp8.[1H ce Koplha'!.IIHO rucano npYTOBIIMa; xoprsa-ra Kall .[lope Ii BlIlIH na lie MO)KC yltyTpa, one HeKYA J.l non jC311KOM nouece A. ca 4cnipII IJIICTa, AOllUPHC !hOM OHy orpany, a orpaAa. ce pacnanne: can '-IOBeK rpeoa na joj I1Pll1'p411 II ?TMe A. (jep 611 je one ana-rc OJ\Max nocne yno-rpefie nojeaa). Ta }:I. Mehe ce y nnau: Mall ce paecl.Je, Y n.er-a MeTHe }:I., a vexa ce na pana 3<1paCTe. Ko HMa ,[I. Y AnaHY, MO)KC OTBOpllTIi cDaKY epaey 6e3 KJbYl.Ja (Kapauab, I. c.) . Il. ca l.JeTHplI nUCTJ yncrpcdn.yje ce II y Jby6aBHuM BpaI)6U:HaMa: ABa JllICTH ACIlojK3 uauazce M3cnOM, a npyra naa MeAOM, na HX 6aqll 11<1 IIBC c'rpane nyra KYA3 he rtpoha MOMaK; U xan npcbe, OHa "X oncr CaCT3Ult Ii lIOCH ca C060M, 11~ he MOMaK 6UTH aeu (r3M, 6, 657). AKo TaKBOM /I.., aepvre ce y ,Ile6py, uouapuc KpawoM MOMaK neuojxy, 3a~y6lthe ce 0113 y uera, II 06paTHo (Bpacrno, 8, 50). ACBOjKa rpeca 11.3 1I<11)e !I. 0/1 'ICTHPI1 lIHCTa, H lIa je caxpnje non '!3CI~Y l'pne·jy y U.PKlJ11, U na Ty OCTaHe Kp03 TP" cJJY)l{6e; HCKa JC [lOCItC 113JJHAli f1 oonece OKO ccfie TpH nyru, It MCTHe noll. npcTell: «or-a MOMIW HIM npcTCHOM lIoT3KHe, OH he ce aa JLOM OKpCHyTlt (Bcroeah. 219) .

Taxobe IIM;l Murl!'!lly cuary H 11.. ca goa JJl1eTa: H OHa !lOM3)KC Aa cc 3<1KOna1l0 6JJam nonarue. a 1I.06Hja ce 011. Kopn.3'lc, IJa rope cnoMeHYTH H3l.JltH (Co¢puh, 84). Cpchy JlOIIOCfI 11 II. en ilcili JllICTa. Ta 11.. H3Jla_J1I ce OIlAe rnc jc nnna nn.yuynu, a TO ce peTKo neuraea, jcnea y CTO romum je/l.<1Il!1Y1' (ZNZOJS, 6, 130). "ITeTonHCTa« j\. cnoMJifbC ce u y Gpojaunua xoja ce maopH aa nOKJ13Ae (aa xojc) npcu cnauan,e, «ao yT)'K 011 aeurraua (Kapaunb, 2, 1900,100).

3a CCj3fLC II xourcn,c j\. Ba)KC OBa npaBuna. He -rpefia jc ccjaru 0 Mn311.0M racceny, jep ce OJ\ TaKBe n. {rta Ma 6HJJa II cyec) lIaAHMa CTOKa (ZNZO~S, 19, 201). 0 Mnaj\OM aeccuy lie rpeca je nu KoelITH, jep he CTOKa, /l.OK je jcne. 6unl cmumua (ibid., (97).

75

Il. ce rtaje y paKMjH 60JlCCHMKY «ora 3aalfja nynaK (II npH TOM CC roeopu 6aCMa, )KCC, 286). Taxohc je nex on aanjcxor yjena (r3M, 12, 1900, 134; 150), II nayperux (f3M, 1892, 142). Tej OJ{,!{. najy »cerre xoje HCMajy MCHcrpyanajy (ZNZOJS, ~1, 263). HCK!!, MCl)YTHM, MIlC11C Aa Ol~ CBHX Tpaua »jenna JCAlIHu;aTa<, ]:I. uuje nCR riam Hll 0H sera (ZNZOJS, 6, 129)

,Ul1BI13MA

!<6nigskerze (verbascum}. ,QHIH13Ma, prop'lnll, aonyx, aenucn-yxo , KpaJhCBCKO cpue (Sulek).

J111cTOalJ A. cnuuaaajy xpnanu K(lW,Uh (Bart.v-Sulek , 67; y BIiHy, f3M, 4, l42), M JlC4e rpno {xao ofinor-, ibidem); cxyaaua, K<lO o6nor, JlCK aa npcnoean.euy KOCT (ibidem); ueehe ceyaaao Y MncKY ne'll1 6e1[0 rtpau.e (ibidem).

"Cupahcnauy Bart. Sulek o6jn(IlIb<lJla nn Ir~"J wiianski i slovinski i od mlloghi naravnc I'ctr,l Bartulovichiu - Puo"icili~. kanonib i Mnkarskoj. IS07~

.QHBJbAKA

»Vogelkirsche« [Marzeli, Dic Ttere. 94J (prunus avium). ,Ulfl:l1baKa (n'ru-rapnua, Sulek).

J1e~ on nrayccaeuua (n., ne'ICHC Y TltXOM ncncJty, npcullJaJY CC, )f(CC, 263).

76

IlHBJbA Jl03A

Wildrebc (clematis vitalba (=: vitis silvcstris}). ,UI{BJba noaa, .D:HBOn03a.

AHIlon030M ceorana rnaay. I{ OMDTaaa ce caa, npnall Mei)y npnopymaMa (ZNZOJS, 7, 1902, 256).

.QJ1BJbA PY)KA

,U. p. je n03HaTa xao cllrypaH ano-rponajon. lhy /l:P)KC Y Kyhll na ue 61{ nouuta xyra (ZNZOJS, 7,1902,175).

Ha A. p. MO)KC ce npelleTlIll 60neCT H3 raj H3"1HII WTO he ce 150JlCCIlIlK, na MJla/l:1I ne'ras; H1I11 aenen.y, npoeyha Kp03 paCIICnJbCHH npyr OA JJ.. p. (f3M, 6, 1894, 375).

,UHBJbJ.1. KECTEH

Rosskastanie (aesculus hippocasrenum). L11{uJbu KeCTeH .

,Ua MO)Ke GIITII CCIIODI{1"O .qPBO, BlI.lIH ce H3 06ll'Jaja na ce callII na rpodn.y (f3M, 6, 1894, 154).

Y Capajcny cy no uajcxopaje rrpotunocra HOCHnH cTapH 1bYAH Y3a ce nnonone n. K., aepyjyhn na IIX TO "YBa 01.1 pCUM<l1"ll3Ma (r3M, 6, 1894,372. Taxo je paaao Ii MOj OTm~, xcjn je Guo pOAOM 113 Capajeea). npOTHB CPAO-

~~~~B~e n~j~~~C yj~~~<t(~~t~~~, ~·t2~~.CC, 312); OJJ.

77

nPArYMJ111

Brunnenkresse (nasturtium officinale). nparyMI1h, sonexa ropyunma, norovapxa.

Y jennoj nexapyuru XV BCKa nppropY'lyjc ce /1..

BIIH}' kao nek OA aonene 60neCTn (ZNZOJS, 14, 95).

.o:PEH

Hartriegel (corn us mas) . Ilpen. Pe-r je npacncneucxa.

n. 11Ma H:Hl3HPC/1.HY cnaCOHOCHY cHary; 011 je uuxapaauuja anpaan,a (KO y 'fCCHHl\l1 !-tai)e nap-re A., 611he uene rO/.\I1Hc anpan, CE3, 14, 93; »3}:1paB xao npen«, epno pawnpella nocnonaua. -raxohe fJ xnayayrta y fiacjaaara , unp. )KCC, 283; 286; 287; 293; Kall ce jan-be, 'IHM ce OKOTI1, nonnnre ca 3eMJhe, noeyve ce 'rpu nyra aa yWM 11 Ka)Ke My cc: »nYWTI1 neCKOBY, Y3Mn ApeHOBY« Tj. javnuy Kapaunh, I, 1899,205, TeMHflft 11 Jleuav}. To je jC,!IaH 0):1 paanora WTO ce !-MIMe Icuf1J.e (nnp. r3M, 6,1894,371), aapo-urro 0 Bypbesnany (»,[Ia 511 61lJIIf 3,!1paBH xao APCH«, Kapauah, 2, 1900, 99; Corppah, 86), Ii onacyjy (sna cyny 3Apanu xao npeu. Kapauab , 3, 124), 111111 ce 0 H,CM}' /by,bajy (pann snpaun,a, I1JIll »na He 6u 60Jlcna »eba«, Coqipnh, 86; r3M, 6,371; ZNZOJS, 6, 297). Ha Jlaaapcey Cy50T}',}' CnunoHl1jl1, aehe ce A. y BO.!lY aa YMUO(lf/;e (»pa,llH 3Apa13Jha«, Kapauah, 1, 1899, 163); Ta!<o~e CC, »anpaun.n paAI1«, nan.a oxynara Y apyhoj BO.ll;I1 Y KOjOj je 110PC,!I HeKIlX ,!IpYfllx 611JhaKa MCTIIYT 11 A. (CE3, 17, 533). Il. ce ynorpeon.yje Il xao Lebensrutc (= WI16JhliKa )KIlJlOTa): ua MmIAClll(C 11 aa Bnaroaecra yjYTPY llm6ajy ce APCH081lM npYTo811Ma jaraa.un »aa 3ApaBJbC CTOKC« (BB, 10, 1895, 91 11}:(, Cupn.ar-). KaA ce CTOKa npeba 113 fIJtOIHlllC Y TOp, 1(01l<1Uhl1l1 je Bpojll WH6Jl,HKOM caao OA JteCKC HJIH II. (Bpve- 811h, nOM3tbC. 50). MCTO TaKO -rcpnjy cc xpaue caeto T'IK!H1M 1l1HGJhflKaMa «ana HX rOHC GIlKy, na aKO cc r-ona JI. UJH5JI.f1KOM, o-renuhe MYIUKO TCJlC, n aKO JlCCKO!JO~I. OTC-

78

Jlllhe )KCHCKO (ZNZOJS, 19, 208). Y EOCHI1, nourro ce npe cynua OKMTe ,lIPCHOM, 113HI)y na COKaK H IlPBOMC xora nsne »rtperrany« gplljeM (r3M, 6, 666). »,!J;PCM« ce »npenaje« 11 caMOM npeny KnA ce y nponehe IlpSI1 llyT yrnena aeros lIJ3eT (Coopah, 86), HJlH aa TJyp~eB):IaH rtpe 30pe: MOMlIl111 acnojxe y rpn «axa nen.y ce na A. cracna, roeopenn rtpa TOM: »Te611, n.. MOj rmjea 11. APujeM, a MeHU anpaan.e If nnnjea« (Bpveeeh, Iloaarse, 28). Ana ce A., rtoaerne. yrrotpetin.yje 11 y apaJ,l6UHaMa aa npeaaa,e (B. 1I0p. Ceop~~¢"bI1~~a18~;)~;H5~3)~OTBOpeHlIJb, HaYKa H KHH)KHHHa,

.0:. jc 11 npno nonynapau aflofJ1pouajoH.. npOTI18

(~~O~~~~ ~~61~~) ~e Pi:I~K oX~~aZ~6~A H~~~I1~~ ~a:~:~

ACMOfIU yonurre HaJlOMe ce lin EWJbaHH nCTaK A. rpaaaaue , na cc xa nypl)en.n.aH ILIiMa K!1TC np03opl1 11 npaTa (KapalJuh, 3, 1901, 121,- Y JIeB'lY); UCTO TO 611Ba H aa ll,aCTI1 (CE3, 19,40; ZNZOJS, 19, 168); TaKo~e ce, eta nyp~eB,[IUH, KHTC ApeHOM aenpuue, na 6u ce ofieafienane «pane «vaopc (CE3, 32, 1925, 109). Kan je KJbY'13oHHua aa TOpy Oil /.\., Ifnu KU.n. je 0/.\ A. rersur- aa 3BOHO, He ~lOry 'fl1HlIJlIlU:C HnWTa y-ramrrn CTOQIi ([3M, 19, 320) . .0;. rpax'nme fipaue It OA r-poua. Ha U,BCTHY nenen-y HOCl1 ce CBC)!{afb A. rpaa.a na enurocaoa Y QPKBY, rta ce OH):Ia Mehe Y coey un" na KyhHH KPOB, II Y cnycajy nertorone 6au:a Y aaTpy sao YTYK 33 rpoa (ZNZOJS, 7,183; 18, 73; 13, 34) . .0:. ce rpan-mne lIana)!{y na »)Kunn orau,« (C. Tpojaaoeah, Barpa , 68; 99; 125), KOjl1 cc nUAIl Y nycTpaTI1BHOM UUJhY; aa A. ce sax rtonerrte 11113BO,[lU )10183 ea-rpa (ibidem, 238). Haropena« A. rrpyTOBI1M<I, npHJlHKOM n3Bo~elha )!{l1l1e BaTpe, neua ce CTOKa (ibidem). n. ce TaKol)e yno-rpefirsyje Ii npu cKliAalhy '[fIUU (Bcroeah, 253). 3aHUM]hllBO je na je Y KY'fIlMa (u.. I'opu) nocrojco 06U'taj na ce 1I0B0l13a6paHoM aojBOAII ckurrc Kana, OKI1TU ApeHOM, Ii MCTHe My ce na r-nany (CE3, 8, 212).

JJ.. ce ynorpeen.yjc u Y cBaA6eHI1M Bpa'faH.ItMa, KojHMa je turn, na ce o.n.p)!{n Me~y cynpy)KHlil.UIMa error-a If Il:J1I30BC 11JlOWIOCT. Ha Kocony. KaA cearoan ynaae y MJlaAII1]Y xyhy, -rpcfia An MnaJla nornena KpllWOM MJlaAO)!{CtbY "PO"J /I. ueuau U na K:\)!{C: »Ja -re rne,!laM jeAIIl1M OKOM, H

79

uar-nenax -re ce , a Tit Melle ca oea lie ~IOJl(ClU« (TPn, HH)K, 3, 123); TOM npltJlItKOM sotana TtlKotJe. roeop«: "J~}WIl 6op, ABa 6opa, rpeba tierra copaxa«, TJ. na nMa uajnpe n60je «yuree neue, na -rpehe )!(eHCKO (0. c., 92).

nJlOA Oil. n. ynorpecn.yje ce npo'rua: CPA060JLe ()KCC, 311; 312; r3M, 4,143; ZNZOJS, 14, 80; CE3, 13,1909, 349, ct. H 380; 14, 220); ore-reae CJIe3HHe (CE3, 13,380); OCI1It aa KO)l(Il (r3M, 4, 143); KaA cc KO orpyje (ibidem); on uryn.eaa (enpax 0).1. ACUel' opaxa", neaer 1IeW~JllKa, ACUCT Apefbl'lHa, neae'r apna rpaxa« ZNZOJS, 7,1902,155); KaA nopcnany »caenanajy 6a61111e«, II )!(CHCKIIX 60]lCCTH yonurre (3 APCfbHIIC, snpaaan It 60CltlbaK, C:E3, 19, 99; [3M, 4, 143). KaA je nere KItJlaBO, np~IBI1Ja My CC aa MOWHllue I1CTyuaH rtepuryu npenuecn COKOM OA 11.. (CE3, 19, '109). Hpenoaa rpaHYIHl,a liMa eascay ynory Tlpl1 »oraapaH,y 60neCHHKa« (CE3_, 1.4, 295; 299; 60JlCCIlHK ce Mopa cxynu'ru y BOAU Y KOjOJ je TaKBa rpanunua npc!!?hI1Jla, CE3, 19. 262). Hapo'HITY cnaCOHOClIY CHary I1Ma]y npefbHHe y6paHc y MebYAHcnUlIe (CE3, 14,220). A. npyrah HMa eaxary ynory H npl1 epavaa-y na ACTC npoxorta (CE3, 14.133) .

.0.. je I1Mao umpox ana-raj Ii y CTapIlI!C~O~l KyJ1Ty. l-hI1Me ce Haw HapOA 11 naxac Y UpJlO CBeyaHOJ cj_)QPMI1, In aller Form, HaWTe cpue , fiPU'ICUlhyjc, ItCTO 01l~KO xao 11 naoopov. 0 BO)Kllhy ()KCC, 169, 1l13Ga'lKIl KP3J; r3M, 6. 1894,371, SOCHa; Kapauuh , 3,1901,64, PCClIllU; CE,J, 14, 89; 17, 534), 0 MJlaACmVIM3 (CE3, 16, 131),? )CKpC)' (CE3, 14, 50; TPB, KHP, 53). 0 MJla}l,CIlu,HM3 re »uI\CH.e y npea« (na 611. ce uaepano nynOJ1,aKU aa npnqcurbe} UpU1CHO »ca aajueboa cuevauourby- (C.E3, 16, 131). CBuKaKo Y UHJhY ,[(J.lUIIHH3au,Hje, npea ce AUJC 1I110POAI1JhIl, OAMax nocne nopobaja (CE3, 13, 1909, 395), It aebe {nyrtoraua) Y Mam'IHO jCJlO npI11H!KOM na~cH,u »acuue aarpe« (c. Tpojauoeab , Barpa. 165) . .aP~CTO~ Oil. ,[I. wapa ce '1eCIIHua ()KCC, 173, ~o~epHHa): Y jcnnoj nCCMII, xoja je eepoearao 06pe}l.Ha Oep Je neaajy ')KpaJhI!Uc«; 11 jep ce y aoj jaan,a peq,pcH JbeJhO), K)'HC ce ACBO]Ka

"APCHY aa xopeuy« ()KCC, 126, Llpua pCKU). .

3601' uera je A. MaJ1H H K30 3APoGJhCH, npll'13JY cc OIlC eruonourxe CKaCKe. Oil u.em je y'lCTO upno aa Hcycoe

80

KpCT, na ra je aa'ro 60r npOKJ!CO Ila 6YIIC MaJHI (ZN:Z.OJS. 16, 39). Kafl je Me!{BCA 0 Cll~tmmJ.1I 113HUlilO rnanaa H~ jnae , nuncc je na jc A. npao uae'rao, rta jc OCTao Kpn) n-era na 'ICKU, MUCJ1Chu na he II H,erOB 11110]\ uajnpe caape'nr. KUA je BI1AeO na ce !lpenapl!o, y JbYTH1!!1 :IAp061l0 je n .. na je aaro n. It jl311aC lAPo6JheH (ibidem).

Flcornauu parte jCI\Y J1,Y.uc, a aapo'urro OI!C xoju cy ItKUH jcml npcu.uua (Beroeah, 202).

Y cncso] noeaujn H uaponuaa npunoee'rxaxra npo6a enure upum ce npeKO n. npae'ra. Mapxo Kpan-euah , HOCl!C TP01'OJlltI!1H,er TaMHOBHlha, nuncc je A~ jc cnocooau 311 ~lel'!W!l TCK KU]:Ia jc ~(pC!lOlIItf!y). KOp ce na 'ranuuy CYLUIIJI<l ACBeT ronaua , CMPBlfO 1\ 10 fbe ItCue1l.11O Aile KaHI!

1I0!{C (BYK, rIjCCMC, 2, 66, 120 YIlOp. Ii CTOj,U!OBllh,

flpu!J. (= f'uckc pripoviedke i Zagreb. 1867) N~ (23), II ZNZOJS. 10,226).

.QY13AH

Tabak (nicot. tabacum). Ilyaau.

CBCTl1 Calla npexpcrnc je LllTnKOM It 6JlarOCJ10RltO 1\., Ii 011 'rana !jano 0]:1 A. AUMa 6e)f(ll: «an i}nllo yxuaru '101.1eK<l. uajupe My npnraupatue YCTlI, na aKO CMPAC na J.~., onna ra nyctu (E8, 16,1901,95. Ynop. II Polivka Y ASPh, 21 (1899), 264, 275, II B. 'Hoponnh , CIlCTH Cana y Hap. upe".,248)

J~. ce ynorpcnn.yjc K1I0 cnon.n,e CPCACTllO (c Me,,{OM It CJHltll!1I0M) »IWMe jc uapm OAHBHO« (r3M, 20, '1908, 354). Jlruuhc on 11.., HaMa3aHO MCJlOM, npuuuja cc on npoocnu (CE3, 14,221). Flpaxou on n. nocurtajy ce KpncTe (ibid., 231), II nocexu'rune (CE3, 19, 231). YnoTpeG1baIJ8 cc Il K<lO J~c3!1!l(I)CK!AJ!ja O'l'POB!lUX paHa, 11 xao nex 0]:1. cnpafia (r3~, 4, 143). Am,loM 011. n. «ane xora je :!MI1J3 yjena (ZNZOJS, 9. 45).

311 n. HI,; CMe ce 311XllaJl1!T11, jep OI!]:Ia ]:111M :111 jC31!K neue (ZNZOJS. 19,2(3).

81

I1YI1

Maulbeerbaum (morus) . .uYA; MypBa.

Jl.YA IH.~a H]llCCHO caojc MeCTO Y pCJlHrI1jJ.l, H3PO'H!TO Y OHliM xpajeeaaa rne ce r-aja CBHJleHa 6y6a; TO .[{OIlCKJIe

~o~6~~j~(~~~P~~~~:~A~JT~r;~Or& ~ea;:;I~~,H~, 6{~~~,j~~~

HA; Dahnhardt , 2, 247 HM};* rasobe II eyq)CMllcTHtlKC H3311RC (e. peA, s. v. 6y61lQ3, 2, Ii RJA, s. v. svilcn, b = svilac). Y U.PHOj Fopu JW,u; ce ce-re 33 6alll-b3KC (Kapal,H!ft, 2, 1900, 150); y OKOnltHI1 neul)emtje 0,[1 a. ce, na Ea}:lH>1l nan, CCKY »synanasxe« - Manl'lHH npYToBH xojava ce, HAyhH 1f3 «yae y xyhy, 601J,Ka no nerterry If Marll'IHHM Il.03HB3tbCM, HMItTOB[iH>CM rJIaCOU3, no-rapana )!OIDUHa (CE3, 40, 79 11,1:1). KYJIIf}:la'lKa ce nocne -ror-a fiaua JJ:aJlCKO Oil; «yte. »na 611 H 6YBC Gllnc AaJlCKO OJ]; xybe« (eyse ~ AYWC). 3Ha'lajHo je na ce OIlH 06M'Iajn C));. IJpwe o EaAI-bCM nany - gaily nyura ; A. je, naxne , ceHOSHTO npeo.

Y u. Fopn nepyjy na ce na LlPHOM A. caynn.ajy eeurTHIIC (Kapaueh, 3, L901, 188).,U. HHjC nofipo Ap)KaT!f «paj «yhc , rep aKO )K111111 011 a-era non Kyhy nohe, ucna he Kyha 1f3yMpeTI1 (f3M, 19, 1907, 320). CBltJIeHe 6y6e noupexe aKO 11M CC An nxurhe c A. acrton «ora je ncnan.ena nyurxa (BB, 16, 1901, 97). CBaTODtI, KaA nohy Kyhu, IUlKaf,1U He ocraaraajy Sapjax na A. unn 6arpcM (neh najpannje na mmy, CE3, 19, 154).

Y OKOJIHHH 'Benl)enHje epure cc c nor-why ,0:. It Jby6asHa raraa,a. YO'!1f Mnanenaua ~lChy nenojxc opyTift. 0,0: ,0:. npexo 001"OKa IIml 6pa31W, na he 11M y CHY ,o:OtHl cybeaax (CE3, 40, 46). Ha Tonopoey Cy601·y xaarajy ce aescjke 06eMa pYKaMa aa ,0:., na 'l.1f.je liMe rana 'lyjy, 'raj he 11M 611TI1 cyl)elHtK (CE3, 40, 43) .

.uy,o:~nbe ce ynorpefirsyjy xao CnOJl,HO cpencruo OA ¢e6pe (r3M, 12, 1900, 151). Llpue ,o:y,o:H}be «eby ce y KHlllHHU;y koja je y Mebynneeaue yxeabena y -rencuja, If TO aertocpenno c ueea, a He c KpOBa, 11 TO je nex 0):1 jexrwxc (BB, 16, 1901, 281). On muuha Senor A (aajenuo c ApyTI1M 6HJbKaMa) xyna ce rej IIpOTlIB )KyTlIIIC (CE3, 16,431),

82

" y pKI1. norpetuuc nnecsea «ao H3BOp 33 nerennc 0 CBHncHoj lSylSH CE3, 41, 37 Hit.; acnpnaaeno [JpeM3 '-iajK3HoBl1heBoj arrronortrju "CPUCKC naponrrc np"nODcTKe«, Bcorpaa, 1929, 405, rile je KOMCllTUpllCUfin upanonc-rxa M 148 (»KUKO je [JOCTana caanena 6y6a«).

"DYMBI1P

Ingwer (zingiber officinale). "DYM6HP [pe-r opajenrancxa, B. Lokotsch (Etymologisches worterbuch] M 1930], MCIIOT, epyha 1paBa (Sulek).

Y n3TUHCKOM TeKCTY Luiceve Ljekaruse npenopyuyje

~~~~/K~r;I~"f~~~:If:~ ~~~~63~~ i~~6j;,C~4~;~). H03~p-

nYP'BEBAK

MaiglOckchen (convallaria mnialis). 'Byp~eDaK, I)ypl)uh, I)YP~HII, ~yp'-'HQa, l)ypl)eDa!~, hypheao usehe, 60KapHh,

~~~~~~~~~ (S~~~:;~Qa, uapeeo unebe,

'B. ce yO'IM l:'ypl)eBAalia aaoepe, na ce yjyTPY, npe cYH1I3, cacywl! If crpn.a, II OH.l1a ce unapve nponm xajanunc (>KCC, 118).

EH,I].I1BI1JA

Endivie (cichorium endivia). EHAHBKja, UITpnKa.

83

)l<AJIOCHA BP6A

Trauerweide (salix babylonica). )KaJloclla epea: janaea; jal{HKOBIlHa (Sulek).

o )1(. B. J10CToje cynpcrua BepOU3H>a. Flpeua jenaoj CKaCKM, oua je cnycrnna caoje rpaue na 61{ 3aWTIITnJl3 Boroponauy «ana je oeacana ca I1CYCOM, jep cc »caxcaJJMJla«: oTY.Qa cY joj rp:lHe ocopene, M oryna ce aoue »)f{[I.~OCHa« B. (ZNZOJS, 7, 1902, 195). V1Ha're ce 0 )1<' a uepyje na nOA J-bOM c-ranyjy l1e'!aCTHlH!. Cror-a, Ka,[l rpMH, He earsa MhM nOA I-by, jep je cee'ru I1nMja ynapa rpoMoM, ral)ajyhu banone nOA fhOM (f3M, 6, 1894,371).

HMe jarmxa HOCII y ceea phano 3H,u .. rea,e, II TO je npasif paanor- WTO ce n-ean APSO yno'rpeen.yjc y H3SCCHliM C1[Y'tajesHMa aaanorae «arnje. Sapy-nnrua JIa3e P<lJJ.aHO-

~;~~~, H:y~::~P~:'j (:1ell~:r~H>~::,[I K~~Y:~IJ~ ,K~~O~lja~~~

«yjeur« (BYK, Iljecae, 3, 79, 136; yllop. H 3, 75, 222) Focnonap rtper« KOJt,y na he MY, axe nonece pbaey neaojxy, Ha'lHHHTM jacne jannxoae (a aKO nenojxa 6y,[lc noepa, H3'[HHUfte My jacne jaeopoec, BYK, Iljecve. 1, 23). OaHY pa36J1YAHI1KY (y aner-opajcxo] nCCMI1) «ynyje ce 3U0110 OA j{aAHKe): »Kyn rOA H,[IC, HCK£! jajnucyje« (ZNZOJS, 20, 38),

)1<. e. 'iMHI1 caCTaBHHJ:{eo 'reja KOjHM ce J1apH O,[lIlOKOCTI1u,e (ZNZOJS, 7, 1902, 164).

)KAJI¢I1JA

Salbei (salvia offlcinalis}. )f(ancj:mja, «anyn,a, cnaayn,a, !!I1TOMH nenuu (Sulek).

OHa je yTYK npOTHB 3JllfX }:ICMO~!f!. KaA cy npouccnje a Pycan.a-ra CUyxoBI1Ma) H 0 Bpaurau-rcny, npocHna cc OWl ny)(( nyra. Aa ce onar-najy eeurrnue (y Flpuaopjy, Kapa- 1,lIIh, 3, 1901, 191). Kocy xojy je KyM oct-pur-ao }:ICTCTY 'tyna MajKa aajenao ca rr(eJIIIIIOM), 3ApaBUCM 11 60clIJbKOM (CE3, 16, 181).

84

Y HapO.llHoj. ~e~HL~HHM nMa seJlHKY. J1pHMeHY. Y BPYhoj BOAM Y KOJOJ Je nOTOJ1JbeHa, aajenao ca ,ll;pynlM 6~fJhKaMa, )K., aynajy ce »anpaen.a pMH« (CE3, 17, 533). Tej 0,[1 )K. naje ce OM rpoauaue (CE3. 16, 424; OJ:{ ueuor KopeHa, 13, 1909, 341), a aajenuo ca CP'laHI1KOM [gentiana lutea?; HJlJ.J: polygonum bistorta IiJllI alpinum?), cneaoa (althea off.) l1 upnenoa CMpeKH!-hOM (juniperus communis) mtje ce «an eonn »CPQC« (= CTOMaK, f3M, 20, 1908, 346; yrrop. II CE3, 16, 428; Sulek); rseuo mnuhe, y paKMjH HJlH caphe-ry, nuje ce on rpoamrue (CE3, 13, 341). Taxohe ce yno-rpefin.ana KUj\ uaocr-aje acncrpyauaja H y )KeHCKHM 60neCTI1Ma (r3M, 12, 1990, 150; 4, 147), xon clf<lI1je (ibidem), npOMyK!lOCTIl (ZNZOJS, 14,60), xao oenor aa paHe (r3M, 4, 147), H K3.l1a lIJ:{C KpS na HOC (ibidem).

)l<YLJE}bI1UA

HapOAII!! nek KOA XCMopoMMa, If Kan je pbaea «pn, H aokpuha onceh )f{YTa (r3M, 12, 1900, 152). Y Luicevoj Ljekarusi nex 01\ cywlHlc (rej, ZNZOJS, 14, 66).

3AHOBET

Geissklce (cytisus capitatus). 3aHOBeT.

Mosce 611Tll anorponajou. Y U.PHOj Fcpa aceae, Ka.ll uohy 113)la3e H3Bali Kyhe, ynarre 3., »jep OHa syea 0,11; neuunn.nac uaynfie« (uurm- y C. Tpojenoeab , Barpa , 238).

vncrpcrin.aua cc xao Liebesorakel (= Jby6asHo npopo-mncrso}. YO'JH M!la.lle nerxe, HJlll Mna.lle nenea,e. MCTHY neuojxe 3UHOSCT ce6H non rJIaBY M peKy joj: »33!WSeTH, TM HC 33110acTaj, Hero peua cyhexmcy MOMe HCKa MH ce «ohac y CHY jana« ()KCC, 207).

Y Tpeeae.y na MllTPOBlPH aa MeCTY rue cy '106aHH

85

jeJJH npcrapauv Speiseopfer (= najy aaaoae-rn.

Tejoa on 3. «crmpajy ce YCTa, Ka}:1 60Jle neCHH (CE3, 14,228)

3D.PABAIJ.

Storchschnnbel (geranium macrorrhizum) Snpaaan.

3. je 6ltJbKa xoja CI1MOOJll1311pa IJ nouapaua 3I\p,mJJ,e It aartpeuax, J.I I1Ma y ce6fl anorponajcxy Moli. Hapo-un-y cynpanopaarnsy cnary I1Ma 3. KOjl1 ce Gcpe IHI EHJhrlHH nerax M yO'lM Bypheaa naua (CE3, 14, 57; 19,47; 53). To Spaa,e flMa pHTyaJlaH KapaKTcp, 11, K01ll1Ka je BreJ\lWCT 3., BI1t1H CC H3 -rora un-o ce, uaxo ce TOM npUJHIKOM Sepc H MHoro npyrux 611JbaKa, TO Hge!-he 30Be ugcfI,c y ;Jgpa6ntj (cf. CE3, 19, 121; BB, 9, 183; B. 11 MaJIO 1I0Jle). 3. ce Mello:

Y BOAY Y KOjOj he ce na 'Bypi)eon.aH, H ua YCKpC, KYll3TH (Kapauab , 3, 1901, 124; CE3, lA, 50: 60: 17,1.77); Melie ce aa rtojac (CE3, 8. 309; Kapauah, 3, 19(H, 124); neecjxa, Kan. nOJJa3H na eeu'ta+se , nonece ra y lleApHM3 (CE3, 19, 151); KI1TC ce eenpaue C MJleKOM (Kapauah. 3, 1901,122); Mehe ce y CCMC aa ce-rny (CE3, 19, 361); Melle ee nopell )!(pTBeHOr jena, xoje ce 0 'Dypi)eB.lI3I!Y HOCll ua 3afluc (CE3, 16, 137). Ha 'Bypi)cBAaH CTOKa ce Tepa cauo aupaauew (CE3, 8, 309). On. n.era ce llJlCTY HCH1\I1, KojuMa ce WTI1Te JbygH H CTOKa rsn, 9, 1894, 183; THX. P. 'Dopl)cBl1h, l1gelbe y artpaeau, Kapauab , 4, 1903, 208 Hg), Kpoa TaKaB eenau My3e ce MJleKO 01-1 OS3l.\a (TP'D, l. c.). Ll06<:lHI1H Meile Haj60Jhoj OB1\H H3 Bp3T SCHa1\ on. JlCKOBHTor 6HJba, Mei)y KOjHM na llpSOM MCCTY O,Q 3. (KapaIJ1IIl, l , 1899,273). Kopeirvuh on. 3. aehe ce 11 y asaajnnjy. "AU 611 ce nere OAp)!(aJJo« (CE3, 13, 1909, 289); aoca «ojy KyM OCTpl1)!(e .lIeTeTY 'tyaa ee nocnc nopen a. (CE3, 16, 181). Y HeroTHHY 11 Kn.yvy KaJlyl)epl1, K3A yby y 'll1jy «yhy, najy .!IOMuhHHY H AOMuhm-\>l 3. (Co(PPl1h. 98)

3. HMa ynor-y 11 y Jby6UBHI1M Spa'lUl-bflM3 . Ileuojsa. 11<1

86

611 je MOMlJ,11110JlCJlIl, -rpefia ua YO'IH 'Eypi)eog311a MeTHe '3. (11 npyro HeKO uuehc} 113 npeaoha non. py)l(OM,

«ehe y BOgy Y KOjOj he ce xynaru (CE3,

jlesojse na lI,DCTH npccahyjy 3. 113 mYMe Y

(CE3, 19,40).

Y OKOJJI1HI1 Haura upwla ce Aa je 3. nocrao 011 BoroPOAI1'll1!wr auoja, KOjH je Kan30 na JCMJbY xana je no 6pJll1Ma 11 SpJle'J'HMa 6C)!(3JJa ca HOBOPOi)CHI1M J1CYCOM (Corppnb , 98)

Y uaponuoj Megl1QI1HIf 3 . nejcreyje yrJlaBHOM er30plJ,IfCTH'-IKfl, Mal-be xao Me.llHKaMeHaT. Ilpa M3rl1'lHOM »OTS3pa.bY" 60JJeCHI1Ka, 60JleCHHK Mopa 6HTH oaynau y SO.llH Y KOjOj je npeuobeo 3. (CE3, 19, 262). ITopOJlHJba OI-lMaX no nopohajy -rpcfia 1-13 ce oxyrta y BO.llI1 ca 3. (CE3, 19,93). AKo ey je »caananane 6a6Hl.\e«, oana ce rpeea na oKpcHe HCTOKY, na je y TpM nYTa nOJJMjy BOAOM KOP je ncueceaa ca pexe y «ojy je (nopen OCTa1l0ra) MeTHYT 11 3. (CE3, 19,99).

3EEPVfLl,A

Mauerpfeffer (scdumacre). Secpuua , japnh, Jll1SJbM Opl1'3 (Sulek).

COKOM 0)< 3. neve ce 6paJ,lasl1u;e (r3M, 20,1908,352)

3I1M3EJIEH

Immergrlin (vinca minor). 311M3CJlel:!, 3HMOJeJICHKa, nauemca; llpHBHHaQ (Sulek).

JIeK llpOTHS CPA060Jbe (CE3, 13, 1909, 349), 11 npo-r-nn 60JlCe,.M YCT3 11 JleCHH (ib., 345), )l(yTI1UC, r-xaeooon,c; noaasce 1IY'!CH,e uoxpane ; ypehyje aencrpyausjy (f3M. 4,166).

87

3J1ATOfJ1AB

Asphodel! (= AffodiIl) (asphod.elus ramosus u a. afbus (= asphodel me Iutea i). 3nHT(II)ornan, 3nH1·ornHn3K, 3J1HTOrnHBIIl.iH, nonOBCKH perr, «pan.eao eonje (B. Codipah, 101), 'rpaea OJ{ >Ky'la ()l(CC, lI8).

Bepe ce J[ HH OH.lhaHI1 rterax (Kapar.lllh, 3, 1901, J21.

Jlena-r}. U yo-ur TJypl)ean.HHH ()I(CC, 118, lIIa6aL\), H Mehy rn y oMa.>.:y. KOjOM ceo 1Ia nyp~ellJ{lHl npe cymta, y~1TlBajy (sna 6u oane anarne«, Kapauah, 4, 1903, 168, Capajeuo). Bepyhu ra, roeopc My: »3naTllOrJ1HBe, 3naTHC nu CII rnaae , Til ~1It lHaD,CW TpHJ{ecT Ii Tpn -rpaae«, ()KCC, 118). 3. * ItMa ana-raja y Liebeszauber-y (= JI.y6aBlIllM npaueuHaMa). Hsera xoce Y3a ce neaojee na 611 ee nonane MOMl.i~fMa, a scene na 611 6ltJle MUJle MywKaplIMMa (ynop. jour Plin. NH, 22, 71). YeJ.beae O)~ 3. HOCC Y3a ce J.;QO npcnoxpaHy O.!1 'WMe, rp031111l.iC, Il 0,[1 »cuaxe HCMOh!t« (ibid. Ynop. ~1 Plin. NH, 22, 67: defectis corporibus et phtisicis constat bulbos eius cum risana dccoctos aptissimc dari (= cr-ta'rpa ce «ao BCOMa 1l01"0}~II() na cc: onevohamora II cyunouunnaa AaJY user-cue !lyKOBHQC C jC<IMOM CKynane i).

*y pKn. yrro-rpCU!hCIlO jc K~O cKp~hemrt.la A (llO'!CTr!O C.'lOBO IlC""~Kor H~JUO")

30BA

Ho!undcr (sambucus nigra). 3011a (OA eysona - 630Ba), 6a3, fiaaa, 6a·3/10B, _9aluKn, 603a; 630nKa, )OBUKa, 6C)roBHHa (Sulek;

COCPPHM, 101). PC'I je npacnouencca.

30Ba je, sao II KOA npyrux uapona {(Co¢puh, 101 uTlJt; Mnnnhardt , Wald- und Feldku!tc. 1, Berlin, 1875. 10 flWI; 63, 629; Marzefl, Die hcimischc Pflanzenwelt nn Volksbrauch und Volksglaubcn, Leipzig. 1922, 99 11):1), U

88

KOJ\ Coca /.ICMOHCKO npno. Ha J.bCMY Oopaae sane, M KO ra nOCC'IC, IlJH1 OWTCTH, H!l1i OrIQraHH, ,[IOJla3H cauxmrja (OIlY3CTOCT, 11J111 CMpT); aanporna, KO ra vyea, TOMe he cue ll?hl1 Y Han_PC,[IaK (CJIYUIaO OA ... actpan-repa U3 jY>KHe Cp611Je, KOMC JC O):lY3eT3 ncna crpaxa, jep cy My - KaKO caM K3)1(e - »neua uarpnnna 30By«). ITo pacuaeraua« 30BaM3 BI1~a ce It baao (Benau, 14, 609).

3. I1Ma HapO'lHTY npllMeHy Y Bpa'l3J.bMMa OKO croxe.

I-bOMC ce 6aje npeKO KpaBJbI1X Kpera, »na 6u spaea I1MaJla Mn.eK~«. (CE3, 32, 1925, 425). AKO KpaBI1 TprHe MJleKO, fl.<IJe ]0] ce y MCKIIlhaM3 301la, xoja ce anocrpotpupa Aa qosooc MlICKO (>KCC, 125). UeB 0,[1 3., ua xojy je HaTaKHYT y IlPlfpOJl.11 HaveH npoeyuren KaMCH (eeenryanao npeacroPHjCKII), yno-rpefin.yje ce y i)ypl)eBJ{3HcKHM Bpa'l3}bllM3 OKO CTOK.C (CE3, 17, 174). Hasecraa KyJITI1'lKH 3113'mj 30BlIH neje cc npe'rnocrnmrrn 1f3 'lHJheHIU.le na ce H:.OMe KIITC .o;O,[lOJIC (CE3, 40, 434). lJ,eS'lUUOM 0):1 3. 60):lY ce xonauuhu »MJla,[lell'lJIhI1« (9. aap-ra , CE3, 16, 131).

3. He ean,a JIO:.KI1TI1 aa BaTpy, »jep he 're 60JbeTl-l 3y6w" (BB, 11, 1896, 292, J'ops,a «pajaua).

. y cpnc~HM npnnone-rxaeca 'runa MI1):1C (0 uapy TpopHy ca K03J~tM yIlIH~W, BYK, .N'd9) , 113 3CMJbe KOjOj je nooepCII<l TaJlta 0 TI1M HaKa311ltM yuraeca W3HMKHC aoaa, H Ka):l cy '106aU'Bfhlt 011 H>eHHX npYTOBa Ha'lI1HUJUI CSltpaJle ,11 rl(?'lCJI11 e~lIpaTJt, Kp03 caapany -ryo ee mac: »y uapa rpOJOIiH K03Je ynru« (Corppah, 103, MHcml na oaa rtpnnoI.lCTKa 11M3 eTHOJlOIUKI1 «apaxrep). Ha CJlH'IaH aavan OTKPltJI3 je 3. -rujuy I[ ° Sany ca KpMehMM YWHMa (Bercmdt, xcr, 189).

Y Ilap0,[ltloj »enmnora 3. mm WHpOKy npaweay. Tej OJ{ uaera Jc lICK oft rpynaax 60neCTH (r3M, 4, 167; BB, 16, 1901, 280; ZNZOJS, 11,50),11 maB060Jbe ()KCC, 314; r3M, 4, 167); nHCT ce yno-rpefirsyje nporne rnasoeon,e ()l(CC, 316) II on rscr-a ce npalHl MelleM aa paHy (r3M, 20, 1908, 345); CCMC y 6eJlOM B~lHy njrje ce nporaay 3anTHcau,a (>KCC, 306); 0,[1 vnanora rparsa npaBH ce MeneM aa p<lHy (CE3, 17, 566), TaKo~e ~l 0,[1 JheHe Me3rpe If xope ()f(CC, 331); MC3rpoM 0.0; 3. 3aYCTaBJba ce KpB KaA ce H3BH.o;Il 3y6 ()KCC. 320); na 611 >KCHa naxute ponana. aanajajy je lJOAOM en cpuev 113 aonc ()f(CC, 193); 3. «cpa je .rtex xan CC

89

aaeone TpH non HOKaT (CE3, 40, 235); 3. )IOlJlC JlCK cy 0,[1 KO)KHC 60JICCTI1 (r3M, 20, 347); npon1B I"YIHo60Jbe CHIm ce y rywy IHlwagop Kp03l{CBKy 0,11; 3. (CE3, 13, 1909, 338). 3. ce UHa'lC nC'1H J1 aoneaa 60JlCCT, peYMaT1f3aM, TCllIKO MOKPCl-hC, If3JlY'H1B<'Il-he MnCKa H3 nojxn (f3M, 4, 167).

»30Fla TW aa oru.uurry HWKHyJla« (K1!CTBa), Kapaueb , 1,1899,97

o 30BH ynop. E. Majewski, Bez i hebd. Wisia, 14, 1900,527-597.

flBA

Bachweidc (salix helix}. HBa.

360r CBOjC ano-rponajcse cnare Mchc ce y asaajnuje xoje ce npaunmajy ne-re-ry y Kany (EB, 27, 29). »JJ;a MW HC 611 IIBe H OMaHa, He nonrojax ceor CHHa OCMaHa« (ibidem).

I1BAlbCKO l..l,BEliE

Labkraut (galium verum). Huae.cxo ueenc, HBaHOBa rpapa, rocnuao uaehe, rocrutn npocrupa's (Sulck; Corppub).

Bpno OMllJbCHO ueetic Y HallJCM aapony. Itpcea XPI1- urhaucxoj MI.fTOnOrl1jl1, OHO jc nocucucuo cnCTOM JOIl3fIY JlCTl-hCM, UJlII Boroponnua. Kan je Boroponnna XTCJliI na OKyMM cne'ror Jocana. OHa je yaona KIlTy M. u., II orumna CBeTOM JOBaHY, noxnoxarra My CC »KPOTKO fI CMepHO«, ~I 3aMOJll1Jla ra na npHMH KyMCTno (Bpueunb , Flossan.e, 44 - Y neCMH).

YO'lH Haaienaaa, I1Jl1! ua caa I1Ban.naH (24.jyHa no CT.). paHO yjYTPY nesojxe 11 aceue 6epy II. u., fi!IeTY OLI eera ueaue , 11 «ehy HX na xybe, ua at-pane, y rsnae, Y JlYKOBe, ira 'ropone, HTA. Y BeHU,c ynnnhy H 6CJlH Jly~, KOjH je rtocne JleKOBMT. Ilneryba 1'C BCHI..(C, neaajy

"J1Bal-hCKO ueebe, nCTpOBcKO, HU<lH ru 6epe TC

90

6epc, Majua ra Mchc y KPHJlO~ A srajxa Fle'rpy na rnaaye ()KCC, 133; Berceah, 123; ZNZOJS,5, 278). Y Jluuu )!(CHC yO'l1l H:na!-bnDHa HaMCl-hyjy no jenaa CTpyK cuaxov '1CJbaJ{CTY, II yjYTPY npe aope rnenajy ax, 11 'llljl1 je CTpyK yaenyo. 'raj he 611T11 eonccran 11 HCTC rOAHHC yMpeTI1 (BcrooHIi,123).

Kp03 HBal-hCKI1 aenau npOBna'lC ce Kp)!(JbaOa ACLla, na 6H 60Jbe «anpenoaana (CE3, 14, 127). COKOM OJ{ H. u.

~1~~~~~~~O~~~~T~~±t~rs~Br~: i~i.· IbliMe ce aanajajy M

B. Ilpunuiiann.

I1MEJIA

Mistel (viscum album). Haena, vena, nenax, TH"ljlf nHM (Sulck).

Hatn napon eepyje na nOA OHOM JlCCKOM aa KOjOj CC Hal)c H. (IlJTO npJlO perxo 611Ba) I1Ma ryja C AparHM KaMCflOM na rnann, H npyro 6na1"O (ByK, PjC"IH., s. v. MCJla, 11 ZVV (= Zeitschrift des Vercins fUr Volkskundc) 11, 12l); HJII1 eena 3Ml1jD, H nopen !-be 3JlaTHa jD6YKa (ZN2:0JS, 1, 10). AKO 61-1 "I0BCK, AOK 'ra tierra 3MHja

~~ya~~~~~~~Ka~r:f~~ ~~~aKr:~~~e (~~~b~~~~~~.)~aKa 611

Bo611u,e, cxyuane y 6enOM BHHY, nxjy ce OA wYJbCBa (CE3, 13, 1909,380; f3M, 4, 145); cKYBaHa Y BOAII, nex je O)~ jCKTIIKC (CI;3, 17, 557; f3M, 4, 145). TaKoi)e je nex H o}:lcmi)H1II1cu-(f3M I. c.).

o II. B. 'B. nOKHIi, 0 nanacxy maene (viscum album L) Y BOCIIII, r3M, 11, 1909, 125-126. = Gjokic, Ueber das Vorkommcn der Mistci (viscum album L) in Bosnicn, Wiss. Mitt. aus B. u. H., 7,1901,695-696.

91

JA6JIAH

Pappe! (populus pyramidalis) Ja6JJaH

~ f10JbH~H (UaJlMHL\Hja»). ce yausra aa uaj: OH 6HBa 1. MaJa noceveu, osanen Oapjaxov, 11 ya nyuaa,c nYOIaKa ycuheu npe/"! xyhy rnaeapcuy, rne oc-raxe nyro apeveua. TaKaB j. rpeea na je BHIUH on xyhe (ZNZOJS, 10, 50)

J. je anorponajoa: nocahcn ya Kyhy, -ryua jc 011 rpOMa ([3M, 6, 1894, 37l).

J. HMa J.l3BecHY ynory y n.ycaunoj CI1MBOJ1J.ll.\H. Ha gaH L »raja MOMaK ra ncxnaa,a cuojoj (ZNZO.rS, 10, 51). Y aapomroj noeaajn I1cnOIl

ce rtocren,a aa MJlal1eH!(e (CE3, 16, 280; 316).

Y jenaoj npl!IIOBeTKH CHr¢pll110BOr -nma y gOlf,eM eBeTY aanaaa ce J H na I-beMY rHe3AO ~HlTCKe nll.l;e (CE3, 41, M to, 337).

JA6YKA

(Apfel (pirus malus). Ju6YKa (Cod.pnh , lOS: Sulek))'.

J ce BPJlO 'leCTO naje xac nap, IIJIH rcao nonyna, I1JlH kao AOKa3 Jby6auH II npajaren.croa ("EOCHJbUK ce ou naje, Jatiyxa cc OA MliJIOCTI1 naje«, BYK, Iljecve ,

1, - TaKO 'leCTO An je pe-t j. nO'ICJln 0311a'laD3TlI gap,

yonurre {sTuoju j. aehe nonmyrx. Kan KO «ora 3H UITO MOJl!1.« BYK, nOCJl., 6318. B. H RJA s. v.). UH ce j HOCI1 60J!(~cHOMe xao nOHYAa, TO je arrCOJlYTHO upaanno KOA Hac; Y npH!lOBeTKaMU 0 aeeepncj )KCfll1, MtljKn, IHIH

l1J1I1 acena nperuapajy ce AU cy Oonecnc U npllpO/{Hy creap Tpa)!{C on jyuaxa ua 11M ann xoje je TCWKO HJlH uenoryhc A06aIJHTlI

AOl.\HHje). BYK CnOMI1~be 06Wlaj, KH,[I CBOM ntan,e , na ce MOJlO 3arpll3c, KOJl)1KO 3y611 (npllMeA6a y3 Iljecae, 1, 386. Ynop. H Scar. (2, 177 ~IA). Ha cJlany 3BHWfl.\e cc 30BY

92

(CE3, 19, 194). 0 j. xoja ce HOCI1 KaQ nap !lPIfJlIIKOM npocance a. MaJIO AOQHl1je.

Y HeKMM CJ1yo.rajesl1Mu j- ce seposaTHO liMa cxsamrx KaO )!{pTBa, Ha npmacp: j. xoja ce aebe y yCTa 60)!(MhHOj ne-renmnr (ceyna! ynop. Hnp. )KCC, 161) HJlH ce ua EO)!(l1h paHo yjYTPy Saua y oyaap (aXnanaa SOAO, ja Te6H AajeM Aap ... a TH MeHH cpehy H anpaun.e«, ** Schneeweis, 74; B. J.l ZNZOJS, 12, 300), HJTJ.l xojy {ca HOBU;lfMa 3a6o,[leHIlM y fLY) ocrann,a nOJTa)f(CIIHK ua 6aAfbaK (r3M, 6, 1894, 381), una xoja ce Melle y CJlaBCKH sona-r (Berocah, 43; EB, 6, 1891, 75), H CBtlKtlKO H OHa j. xoja ce Mehe Y YCTa y6\1jeHOM H HcnYl-bel!OM uyxy, ea KOjl1M he ce nocne Hnl1 OJ); Kyhe AO Kyhe II npOCIlTJ.l (ZNZOJS, 7, 1902, 254). l1HTepccau'my IKPTBY (noaahea) H3S0PY lIJlll 6yHapy [ceaxaxo:

AYU13Ma npenaka xoje ce Ty aaeuuun.ajy], KOjH je KOA CpGa naacaa u;eHTap aa gOMahH «yrrr, HMaMO np"nHKoM ceanoe. KHp;H CBaTOBIl noneny MJlaAY y HOSIl ,!10M, OHAa OWl, npno, CTynH na npar H Ty 6yp;e aartojeaa BIlHOM, a OAMax 3aTHM CBIf enaTOBI1 OAY AOMaiieM fiyaapy; ~fJlaAa 11 MJIa):(O)!(efba 06Hljy TpW" nyra OKO a-era, H oxna Gaue y 6YHtlP (1IJ111 ocr-nee nopcn 6yHapa) CBaKO no jenny j., y KOjOj cy 3a6ogeull HO!H.jI! (TPn, HH)K, 3, 33 II 34). Herne oncr MJlalla, KaA je yeeny ACBepJ.l y xyhy, nOJby611 orrsnurre H napyje ra j., 11 cane je ,[IeBep" Tpll nYTa OKO ort+aurra 06nel1Y (ib., 28). Ha OBOM Mecry srory ce cnoveuyra jow HeKIl o6wmjH. Y 3aropjy xana yO'UI cnaae AOMahHH ITOCJlY)l(ll rccre paxnjora , OHH My AaAY j. (EB, 6, 1891,74).0 6o)l(Hny JbygH ce yaajanao napyjy ja6YKaMa (BcrOBJ.lB, 92). Y Uy6ponllHKy neua aoja H,!IY na '1eCTM-rajy HOBY rommy, uoce j., ITa -r-y aaeanajy HOBu;e IUTO lIX nofinjy (.6YAMaHH y RJA. 4, 388<). Y je):(HoM neny CJlaBOaaje 0 Kpel10M IfMCIlY u3}l,y6u: ee «axea eenaxa j., MeTHe y Ihy KOJLI1DO If HOCH Y l.I;pKBY (Beroenh , 42). Konebana y npmtopjy ua CBOjy mer-any Ha6H}l,ajy j. (ZNZ01S, 22, 15)

oeac If ca ,!IOI-hI1M CBeTOM. Oua ce cana 154; CE3, 16, 337, HapO,[lHa rrecaa), 11 ceaoerrra. 1. ce pane yorpecn.yje If KaA KO nonocc My j. (CE3, 19, noponaua nOKojHJ.lKOBa

93

«ebe My UX 110 KpCT ([3M, 6, 159), I1JlIl My UX, 030AYlll/HIuava , aaxonaea y rpoe, KOA rnaae (CE3, 19,253). BO)KHO je 11 TO lUTO npne nJIO):lOBC j., no onWTCM cpncKoM 0611- sajy, nejy. sao MpTBa'lKy )KPTBY, MajKc Kojl1Ma je yapno JCAHO ana auure neue (TO ce 30Be »nanan,e 113 pyxe«), II TCK ce nocne TC xpree j. CMCjy jeCTI1 (6. vane JI.OUHlljC). Ynop. 'l111-bemll~y na je j. jenaa 0):1 aTpl16YTa repraancxe eormse no-sera CBCTa He! (R. M. Meyer [Altgerrnanische Religionsgeschichte, Lcipz~g, 1910) 392). IlpcMa cpncKoM crapancso« cxaaran.y, J. npncra nanaae ce y pajy; tbJ.1XOIle ITnO):lOBe Ao611jajy yrapna neua (Kapauah, 3, 136); 11 y jermoj aaponno] nCCMI1 11] BaCHe: »Ja6YKa je imcpen paja pacna , Ha naxao rpOHC uanuajena« (EB, 2, 106). Flpeaa JCAHOj mlHc6YPWKoj cscacxu, ua yaaay y AOtbl1 CBCT CTOjl1 jaoyxoeo npuo (Gunmen. Kalypso, 80: yuop. II Mannhardt , WFK, 1, 61). J.1 JCAol! CBM6cIIIJ 0611- -raj 1-13 BOCHe yxaayje ua TO na je j<'l6YKa )KpTBa CTaHOBHIIUHMa noeser- cnera: »KaA CBaTOBIi HaH~y na 'npey hyrrpajy HnH BOAY, Mopa vrnana HO npBOM xpnjy bynpnjc OCT<lBHTH MapaMY Ii ja6YKY, 0 y cpenaaa 6aUIITI1 jenny MapOMY HIl3 l!OAY, na joj IlC'laCTllBH He 611 naynamt'« (TP'B, HH)K, 3, 73). Flpa TOMC BOJha HMOTH 110 yMy I~a cc MpTDa'IKa :>KpTB3 yonurrc eana y pexy (a. [HY, 41, 219 I1A), 11 1\3 »~aDO« 'lCCTO uajc HHWTa ):Ipyro aer-o nyura II0KojHllKa*** (0. c., 223 lIAA). Jow jenaa an'repecarrrna )KpTna 3a6cJIC)KCHa je KOA 60caHCKIlx vyxaxrenauaua: OHiI Ganajy JhYCKC OA j. Y earpy »To50:>Ke sa nTIIU;y, soja .>KHSH y aamyxy II xpanu cc COMO OBaKSI1M MHpOM« ([3M, 6, 270). Oeo je, 1f3DCCHO, Mp1"Da'lKO )KpTBa, jep ce »praa »TIIUOMa« liMa no npaBHJIy YBeK An cxaarn xao )Kp1"Ba gyuwJ,!G.

J. c-ro]e y eeaa ca npa3H1IKO~1 Caerora Ilcrpa (29.jYlla). OIiC ce AOTJIC He CMCjy jccm. a rora nana I1Majy ce npeo »AaTH 113 pyxe« (npraauxa scprea), na onna TCK jCCTH. Y jenaoj 6aCMlI npOT>JB epyhaue Tpa)Kll ce 11 ):I0611ja j. KOjOM he ce 113ne'lHTI1 eonecunc - OA caerora Fle-rpa (ZNZOJS, 7,1902,170 11J1). Ilpe [cecrora Fle-rpa MO)KAaje j. rrpananana rpoMoBHIIKY ITepyny: TaKO cc MO)Ke pa3YMeTH aacpaaa na ce npe] Flc-rpoenaua HC CMC HHKO ar'pa'ra c j., »jep he aaa-re 6HTII rpana« {ib., 146). Jenne BpCTa j<l6yKC 30SC ce ncrpoeava. Y OKOJIIfHH Cvenepeeo

94

3aGc::nC)I(CH [e CTHOlt 360r vera ce j. npe Ilerposnana He jeny: Tara naua »aarpece caera Ilerap y pajy jadyxe«, 11 neua ce cxyne na xyne j.; ana cne-ra Flerap neje caao OHOj JI.CUII na jeny vaje aajxe AO Tara nana HHCY OKYCHne j. (Kapauuh , 3, 1901, 136). Y CaM060py, 113 IlCTOr paanora , MajKe KojllMa je nere yMpno He jeny j. npe Marte Manre (ZNZOJS, 19, 199). Y Cnaaoanja He jene HIiKO j. rtpe J1Datb):laHa (U<lPO'lHTO HC TpYAHe )KCHe, »na 11M ACTC IiC 511 6HJI0 aeneuo«), a rora naaa oxyce If x, 11 TO HaWTC cpue (ib., 74). - Ha nail vcexoaaa,a (29.asrycTa) He CMC CC jeer-a upeena j. (CE3, 19,65).

113BaHpeJ\HO IJCJIHKY ynory I1Maj. y OAHOCHMa H3MC~y MOMKa 11 neaojxe, npn npocHJl6H H CSaJl6H. MOMaK CC, 0):1 MI1JIOUlTC, 6aua ua ):ICDOjKY ja6YKaMa (H. rrecva. BB, to,

~~~~ 7~di~&~~·l~W 6~~~;r~KJy;~~ti~H'g ~~~~~~'J~;

griech. Roman), 49 I{):I. Ynop. TaKOt)C 11 MOTI1S H3 aaponHIIX npanoeenesa na ce neaojca aa caora H3a6paHI{Ka 6au;a ja6YKOM, anp. BD, 10, 1895, 172; ByK, Fljecve , 1, 394). MOM'Ie 11 ncuojse, y HapO):lHI1M nCCMaM3, neace sa nOCTeJbIl H arpcjy ce 3naTHOM j., II nocne 'rora aacne (CE3, 16, 280: 316). AKO neaojxa )KeJIn na je MOMaK aaeona, ona 13pW~1 ca j. J.13SeCHa spa'laJ-ba y MJla):lH rrerax npe jope, na OHAn y nenen.y nil MOMKY na T~ j. nojeue (ZNZOJS, 7, 1902, 190). 0 npOllICDI{HIl J. JC TOJlllKO

~~~~o~~~~aM::.~ ;0~Kf8~1', ~~6:;C~~~e~:Se~{~H~~hz~nr~

Die Hochzeitsbrauche der Serbokroaten, Prag, 1929} 31), ,Aa cava PC'I »jaeysa« 3Ha'lH IICTO IlITO H »npoureeaaa, npc-rcli« a npocnoun 30DY ce »jarryvapa« (BYK, )KI{BOT 11 06.,304; CE3, 7, 11; Bcroeuh, 129 I{ np.). 11 0 csanfil1 I1Ma ca j. (xoja jc una-re nO]HaTI1 cI1M60n nnOAUOCTI1, cf. Handw. DA, 1, 511) nocra 0611'1aja, OA KOjl{X ce Mory cnosteuyru OBIt. J. cc Mche ua cnaTOBCKC oapjaxc (CE3, 7, 20; 16, 212; 19, 153), na poroae ceaaeeaor oatra H csaneeuax Spnea ycnurre (CE3, 17, 68, Jar-onana; 19, 167); TC j. nOCJIe jeny MnaAO II MJIa):lO)KClba H 6auajy ee ua KpOIl at-pane y KOjOj crraaajy MnaAllhll (= MnanCflUII) (CE3, 19, 180); na nplljaTelbcKI1 KOn3'l (CE3, 16,203). J. neeojsa naje HaKOtb'lCTy (CE3, 16, 223), eaua y KOJIO

95

()KCC,214; BB 16,1901,154, rauso). nmfJTpCKOMJIa,llO)l(CIbllHe Kylle (TP'lJ, HH)K, 3, 110. Koja neeojxa raxny j. yrpae«, npsa he ce YJ:laTI1, lIMC, 122, 112). Kan ce nojane ripen M0t._iU,11 - BeCHl!lIH na je B~H'mthC cnprueno, MlIa,llO)l(C~bl1lm MajKa !f~HOCIt ripen I-hltX J., 1I OHIt ce aa thy rpace [KO Je yrpa6n, TaJ he ce npuu O)f(eHllTI1] - U Haj3a,ll je aajenHI1'IK.11 nojeay (CE3, 19, 161). CBaTOBU cc ue rryurrajy y J~cBoJa4Ky «yhy npe 110 UITO H3 rtyunce rtcrone j. nOCTaBJbCHY ua »K~rrJby« H3 KaKBOM BHCOKOM MCCTY (BYK, IljeCMe, 2, 28, )03; 78,.240, d. CE3, 7, 21; 19, 139 IUt, I[ Usener, Kleine Schnften, 4, 96). Y .!lanMallujH Ka,ll cueTOBH J:lOBC,IIy MJlaJ:lY y IIOFHI J:lOM, OHa npefiaun j. npexo kyhe (raeo 11 HI!<I'1C Y 3anaJ:lHHM «pajennva, Ecrouah, L38), na ourta KJlCKHC 11 nOJby6H rrpar (TP"B, HH)!(, 3, 22). Y Pccuuu Saua MJlaAH j., «ojy CBaTOBH rpaee (CE3, 7, 40). Heme J:lesep eaua jafiyxe UJm 110B'!l1hc rtpeko xyhc, a neua rpue II rpaee HX (CTpa)l(HJlOSO, 6, 539). 3a BpCMC pysxa CBaTOBH y j- 3a6a,llajy HOBLle, II ona cc nOCJJe na HCIJCCTH (CE3, 32, 1925~394; JJMC, [22, J04); HerJ\C ce TO pann n rrpe caanee (ZNZO}S, 11, 113). Heucc-ra rpeoa A3 ea MlIaAO>KefhOM nonena H 3ajeJ\ml'IKH nojene j. {xojy je eucIITyWl!10 1I0r.:HJHI C060M y HeAPllMa un BCH<I~lI\.oe, CE3, 14,97; TP'B, HH)I{, 3,106),11 TO f!J1Il Ka)~ ynaan y MJlaIlO)l(CIf>HHy Kyhy (CE3, 13, 1909,_384), nJIH Kall yt,y y 1I0)l(HIH~y (CE3, 7, 45; 17, 70; ZNZOJS, 7, 1902, 193; Jle'ronac TI1MO'IKC Errapx., 3, 1924; TP'B, HH)f(, 3,12; l06) -. Crapor CRaTa MnH!lO)l(efha 30BC rpeher naira na py-rax Ja6YKOM (CE3, 19, 180),

Cn j. xao CUMOQAOM ililOgHociIlu croje y BC31f, cua~aKo.' MHorH CS2J\6C11I1 06wwjlf, ann ce ona II>CH2 npxporta JOw ja-re BIf}];ff 113 npnnoeenaxa rue je PC't 0 napreaore-

r:~)~J~;3, 41, 598; ynop. RGVV, 17, "1 (Clemen),

J. rpau'taua ce nOHCKa.n. jaan.a 11 xao Manl'lHa w1I6JbIfKa. Y jenaoj npanoeereu nesojxa aacaan,a aaxrreTor jeneaa aa raj Ha'llfll WTO ra ynapa 'rparaa MlIa,lllH.WMa Oil J. H KpyWKC (Strohal, (Hrvat. nar. prip., Zagreb, 1923) J, 46; B. Flonnuxa y ZNZOJS, 8, 169). Y nenr ca MarWlIiOM cnarora j. nocrao je BepoB,lTIIO II nponnc nu, KaA co IleTeTY rrpBlI nYT 06Jla'lH xouryn.nua. -rpefia Kp03 ~f>y

96

nponyc-ruru j. (»'Ia 611 IICTC cruro pYMello«, ZNZOJS, 7, 186),

J. ~e yno'rpetin.yje It y AHBHHau,ltjH, HapO'"lItTO Jby6nBlloJ. Ilpeaa TOMe na nM je (»J:loMaha«) 6a,tl,fhItJ:laHCKa j. 3J1paBa MJlH u,pBJbltBa, rara ce y Cpeay 0 3J\P3BJbY J:loMahHHa 11 ,IIOMahHlIe (r3M, 13, 465). KOM3A 're acre j. neeojsa ua HOBY rOllHHY yjyTpy, ripen KyhHHM BpaTHMa, aarpaae, 11 npexsa npeoee KOjH rvna npohe aasn.ysyje K3KBOr he 3aHHM3}b3 6HTH fheH 6YJ:lylm MY)f(***** (ib., 467; Schneeweis, 137). Ha EO)l(l1h yjyTpy Gallu neaojca j. y 6Yllap, II osexyjc na joj ce oryna onaaoee jCKOM J:lpanl (ZNZOJS, 1, 142). Ha uau CseTC Jlyuaje neeojse ona- 6cpy no jCJ:llIY j., na je cnaxn .QaH rroaeno rpH3y J\O Bane-era nuna, H 0110 WTO ocraae , oaue y QPKBH~Mel)y MOMKe, rra aa xora naAHC, -raj hc joj 611TI1 My)f( (ZNZOJS, 1, 245). Illro je OB,IIC rn-rae,e, TO je Y HCKMM .o;pyrMM cnyqajeuasra (0 KojllMa HMa JJ;OKYMeHaTa C3MO y naponHOj noemju) 60)l(jll cYJ\. Ha xora rtanae j- «cjy 6al..{M neeoisa, raj he joj rrOCTaTM MY)I(, ynop. n03HaTY HapoJ\HY rtececy: ,.,6aUaJ1a TOJ\a ja6YKY: Ha «ora nanee ja6YK3, Oner-e TOA3 na Jby6M« (BYK, 1, 394. B. II Worterb. DM 1, 93). Ha CJ[I1'IllH Ha'IHI! Sapo ce Y HapoJ\II11M npurtone-rxaeea H nap (SB, 3, 222 H~).

Y naponnoj MIITOJIOrnjH H rtpanoee'ncava j. ce cnoMIlIhC H3SanpeJ:lHO '1ceTO. HapO'lHTO je 'JCCTO pe'"l 0 MMTCKIIM l.. xoje paCT}' aa npaery KOMe eaerrryanao He npananajy, II xoje 0611'1110, y nnaHHHH H y jeaepy, syaa awneja, HlIl1 apcnan, nrm npyro KaKBO 'ly.o;OBHWTe: TaKBe j. rpcea na ,IIOHeCe jYHOK K30 noayny aeeepno] >KeHH, HJl" MajLl,H, unll CCCTPll, HlIU nO)KHOM uepeauhy (»ca fiyxse j. 113 BeMIKC DOJ\C KUJlaJ,IMjHcKe«, ByK, Iljecve , 1, 7, 154; »jouone j.«, Kpacuh, IIpHn., 2, 20; »joiueee j.«, CE3, 41,1927,213; »ca epoe j.«, ibid., 492, ynop. H CTp. 79 II 119; sa. 9, 1894, 138. 3a »jaeopoae« M »jaonaucxe- j. yrrop. Mojo MCJ:luh, Jacnaucse jatiyse, Bpaaxoeo K01l0, 4,1889,888 lIJ\,II:). H3 i- PO,!lII ce ,!ICBojKa (CE3, 41, 1927, 115); CTBOplt ce 3JlaTO (ibid., 239); xana ce 6alll! aa mlBJbY nnannuy, IHl'llfHIl ce Kp03 fbY rtyr (JIMC, 145, 1886, 106 HA); 0,11 ja6YK3, KO IlX nojene, HapaCTY poroea (CE3, 41, 1927,216; 520; IIollHDKa y ZNZOJS, 13, 1908,213); yMPJla

97

uapeBU Kh11, K<lll OKyCIl 01\ j «ojy jc MajKa nann CUH.y KOj~1 je y BOjCKy 1I0na3UO, O)KHBIl (CE3, 41,1927,59); J. xoje BCWTlH.(C najy eeurrypuu-ta. aKO ax KO upyru OKYCU, noxeapahe My CTOMaK (Kapauab , 3, 1901, 186).1. ce y npanoeerxava Y3HMa ~ aa npo6y acepeuocrn, KOA ABa npaja-ren,a: aKO je oaaj KaMe CC Aa naje npeceqe, ::l'!HO

(t~;~J1~~,H i9~~, ~~r ;~~.B~~~~'p~i~~a(~~s~e~I~7~r~T~~

EB, 1, 1886, 236; Cpn. najarr. 36opH., 1, 1905, 666; Illaynah, 1, 1,1-I'21;.N'2 17; 1,2,1-1'2174. Ynop. II CE3, 41, 1927,516,11 Handw. des deutsch. March., I, 92).

1. (ApBO) He MO)KC na penn 3aTO WTO je 1Ia »BHJ10BIiTOM« MeCTY (CE3, 41, 1927, 313); »ropxa Ii orpoesa« j. novaace ACJlHjy AeDojKY 3aTO lllTO jc rtpexra Iboi fiana na)KJbltBa (CE3, 41, 1927, 180). 311aiiiHe j. cnOMH!by ce aeoaa 'IeCTO Ii y HapOAHliM nplinoBeTK3Ma (anp. CE3, 41, 1927,189; 222), If nccaaaa «B. Imp. R.IA, 4, 388C»). y nerennawa »cp'monano veno, nOWTO CC necana naJ1HHreHCcnja. I1qxl cc ja6YKOM OA mara (unp. ByK, Iljecac, 2, 3, 116). J. xoja paCTe xacpen paja, a cnoje rpaHC HaAHOCH HaA naKJI0M CIlOMClIYTa je MaJlO paanjc.

3a 3MHje K3)KY na HMajy HCK<lKDY uynajy »xao 0'1I1 y r-naua«; !by 3HMii JlJ!)K~, a arpajy. AKO KO noxyura na MM je YJMC, Jype r-a ):10K ra He y6ltjy H j. He noapare (ZNZOJS. 19, 119). .

»Ja6Y'JI1u;a« xojy n,YAM IIMajy y rpJly (a scene je uenajy) nocrana je OA jadyxe «ojy je EBa nana AnaMY, na je OH (0):1 crpuxa «an je yrnenao Dora) aaje ~POI!\IIPO, Hero My je ocrana y rpny (ByK, Pje-m.. s. V. ]a6Y'II1LI'I; A. f-htKOJlHh, Cpu. Hap. UpHI1., CTp. l86; CE3, 13, 348; ZNZOJS, 19, 195). Flocrojn It jeAH~ BpCTa j. xoja ce aoue an.aM'I11Qa. H oua je nOCTaJJa on 1- xojy jc Ella nana A.!IaMY. Ha _Ii>oj ce jow 811AI1 [JeT 6pa3Aa OA Eaauux npcrajy (ZNZOJS, 16, 40).

KaA KO nexora xohc ,Qa n0308e na Mer,QaH, nouran,e My j., xojy oaaj, aKO npaxra n03118, nojene (CE3, 8, 292).

J. ce yncrpeon.yje Y Gajalbl1Ma, xao nca; uapo'urry cnacoaocuy cnary liMa j. xoja je rtevcxa y YCTHMa 60)K11- bHe rtevennue (naposaro nOMa)KC 60nCClUtQI1Ma on. epyhuue , )KCC, 169). J. ncvaace npcrae rpoanaue (11 TO sapo-

98

'!lITO n.cu Llpyrll POA, CE3, 13, 437); y TOM crryqajy aa rsoj ce pane »aanacyje- (Kapauah, 4, 1903, 203), H TO rtosnrxan COJlOMYIIOBO CJ10BO (CE3, 13,297). KOWTH1.(e on j. TaKo~c nOMa)KY OA rp03HHlJ;e (CE3, 13,241). KaA KO Gonyje 0.11 epybaue, OUAa ce aaure aeroae rnaae pacese j. 11 AA My ce lIa nojcne, a ceae li3 !be carta ce y JeMJbY, H TOM np"JlIIKOM ynyhyje ce MonHTBa caeroa Ilerpy (ZNZOJS, 7, 170). Jafiyxa je nex 11 on »H3eAa« (omure H3HeMornOCTII, ib., 172), ryurocccse (CE3, 13, 437; 14, 227), oneKOTJ.lHC ()KCC, 274), OLI epenaaaua (aacone ce y j. 40 rpHu MaK.e jenaa, na ce 6a1.(H y jeanex, rne Jby,Q1i He raae: «ana ce j. OCyWH, 11 epanaeaue he aecra'ra, CE3,

~Q~1~{~7 (i~~o;s ,C~{f~~~)~~~ j:y!::a6~j ~:H~~::~a J~~;

60J1e cace (ZNZOJS, 9, 49). 1. ce yonurre HOCH 60JleCHHl(J.lMa xac noayna (EB, 7,1892,125).

Jafiyxe y CHY anase aenpajaraocr, 60neCT, 6e}:ly (CE3, 13, 442; 32, 119; 36opHlfK, 137B); ana sna-re H roacy, [[HP (ZNZOJS, 19,206).

Meby rarra-nra &Mvura (= WTO He MO)Ke 6HTlf) y aaponno] noeanja nonaae j. ea jasopa (» ... YAaTl1 ce Hefty, .uOK He POAIl jaeop ja6YKaMa, Cyea Bp6a IutTOMMjeM rpO)K~eM«, ED, 10, 1895, 28; ynop. 11 16, 1901, 364; BYK, Flocn., 2187), If ca npfie (neaepaa sceaa Tpa)K1l Aa joj voee« ,E\OHCCe, npHn., CE3, 41, 1927, 492, 1-1'222).

"'YpKIl.ncnoCTojHCTp.10!IOra'1J1BHKB.

"Y pKn. AODAC (0/1: »Hm, cc 'l~ oO"'llh ... «) ua HeMa'lKOM

"·Y pKll. /lOIlAC (0/1: »npCMII CPIiCKOM crapeucxoa ... «) HII HeM:l'I":OM.

uny psn- ACCI!O 1111 MapmUlt y npaauy TII'!aKa H311 napreaoreucaa (caaxasc. pann yncpchuncrea) eanncano je: RGVV 17, 1 (Clemen), l47=C'lrl Clemen. Die gncchischcn und latcinischen Nachrichten tiber dle pcrslschc Rcligion.Xiicssen, 1920(ReligionsgeschiChtlicheVersuche und Vorarbeitcn, XVII Band, 1. Heft), 146-147: y crapo] Flepceja, IlJlOJIUOCTItP:lAH, MJlHAo",ell.ajeMopaonpcOAJlaCKay6pa'1HynQCTe.n.y na nojenc jll6yKy, II KOA Kapnxnpruaa, na 6H aauene, eeporxaae ce )I IlIlIWC ean.ajy nOA ycaM.n.CIIIIM ja6yKoBI!M IlPBCTOM.

..... uy pan. 0811 pcvcauua je aa lIeMa'lKOM.

99

JABOP H KJIEH*

Ahorn (aeer pseudoplatanus H acer platancidcs). JaBOP umt (y UPHOj Iopn, B. BYK. Pje<JH., s. v.) jaxcp. Feldahorn t·fJlM Massholder (acer eampestre). Kaea. 06e pe'tM cy aajenaa-rxe CJI0aCIlCKe, eepoea-ruo f! !tIIAOrepMaHCKe (ynop. Hehn, KulturpfJ7., 295 11 597, rue je YTBPbeJ! »3tl'IYIIO lfCTOpO}:1aH uaaaa y jC3lfQlfMa KCJlTa, repvaaa, CnOBcHa 11 - Tpa-ranu«).

Y oxomnm Bcahennje , KO.o. Mpaeacee Eaa,c , H8ntl3H ce c~eTl-! jaaop: nO}:1 !-bI1M 0 npe06pa)KCll.y. (6. VIII) I1rpaJY, a 0 YCKpCy »ce qpseHIfM jajnaa 'ryuajy« (CE3, 40, 323 liA). Y ceny Kynnae (oxonuna Haura) noc-rojn ceem IllBOP, fI nopell aera janop, 0 KOjl1 60JleCIHlQIi, nourro 611 ce ysnrmr H3S0PCKOM BO.lNM, aewajy neuncape, Map8Me, Kpne OA onena , xouue u CJI. (TJ>'Fj, OCTaQ!1 060)1(8- ~(IlM npeera y Hac, KapaUl1h,.3, 1901,** 146); eepoaaruo je TO »rp-rua H3BOpy, a He PIlOPY. Je)),8H CBeTH jnuop nanaau CC y pyureeauava nanynrreuor- Pynapcxor HaCCJh<l KOA HOBOr Bpna y jY)KHOj Cp6lfjl1 (CT. JJ.HMI11'pujcnlfh). KJleH MO)Ke GI1Tlt MeCTO rue ce cecrajy .o.eMOHH 60JIeCTH. KaA .o.CMOH 60JIeCTI1 HCKor aartannc, Dpa'fapa, »C ae-repn yO'l11 MJ18))'or YTopHHKa«, onuece nOA KJICH MaJIY nora'ty, 'Iawy anna. MaJIO nOAC, " "PY,!lu ce ,!Ia nOKpCHe ,l{CMOHa concern na nanycrn 060JJeJJora (CE3, 13, 294).

KJJeH liMa BeOMa BeJil1KY Moh y Of.{6PUHII 0;:1 'IUHlf It Y lhUXOROM pa36ujalhY. Hexa 6yna noaohy TpH neCKODe vnannue It eacne aayc-raanna je na jCAHOj lhllBl1 -rpn nnyra, car-to -re'rap'rn uuje Mor11a: K:l.l1 cy je yrurrana 3aUlTO, pCKna je na ua OBOM nnyry 11M[I HelUTO 0):1 K., »na My IIC Mope HUK<lKDa 6aeMa ElIUITa Y'!!1HIITH« (CE3, 41, NQ 186. Ynop. 11 Mapl1HOR (Haponua nbpa U pCJlItrn03HII IHlpOAHH 06H'JaU, C60PIlHK1, an naponuu yMOTOOpC!lI1~ It HapOf.{ODHC""b, 28, Coq:J1H1, 1914) 43, II MapQeJI, Handw. DA, I, 236). J.1 PltMJbaHIl lt3rnC,!I~ na c.y BCpOaaJ!~ y janoP~~lBY ano-rponajcky cHary (»acer In tutela StUPOflS est: et VISO equo [0.11 j.J stupuere Trciani« (= »jaeop je y

100

")aKpHJbY 3a1l3lhC!iOCTH: 11 TpojaHQI1, xan cy yrJJCAanH KOlha [0.0. j.], 3UIl3lblinJ.l cy ce«, yKO'lHJJH ce), Servo Aen. 2,16).

J. I1Ma U3BeeHe Be3C 11 ca MpTB3'1KHM xynro« 11 KYJJTOM npenexa. MpTBa'lKIi caanyx xecro ce rtpaaa 0]:1 j., nepOBaTHO 360r ueroae anorpcnajcxe MohH, H TO ce oceha xao OTMCHO (BYK, njecMe, 1,368; BB, 9, 170; 10, 316; 11, 293). Y lllTaali'l.KOM cpe3y [sa "YTY H. Flaaap >Poacaj] MpTDaQ ce caxpatsyje y »xopacx« (YKOJJHKO jour UMa uryee) 0,1.( jauopa fUIH 6yKBe (CT. JJ.HM.)."''''''' On j. ce npaee It rYCJJC, n03HUTU HHCTpYMeHaT cpnexe uaponae noesujc (RJA, s. v. juaop Ii rycne: B. U Kuhne. Rad, 38 (1 liM); jaacpoue eTaJ1111l je errarer aa rycne: »Y njeCMaMa CC CDe njena ua cy eycne jaeopoee«, ByK, Pje4H., s. v. jasopoe}, a jynavxa nocasja je M3 KYJJTa npenaxa HaCTaJIa It caCTaDHIl je nee 'rora KynTa.

J. he ce OCyl.lH1TH. aKO »necpehau 'lOBeK(( liJ1H 60JJeclIllK DOAY KOjOM ce YMHO npocne ua aeroe xopen y aaeaepa na caojy 60JbKY npeuece na npso {Codrpah, 115 liA; (ynop. H) Su(cton.) G(alba, 1»). Hacynpo'r TOMe »be eyn jaeop 03eJlClIHni aKO ra 06YXBaTIi KPHBO ocybea '!OBCK« (Cotppab. ibidem; Suo 0.(1. c.j ): Y'Beal)enl1jCKOj Ka3U, 0 'Bypl)cD,!Iauy, ua j. ce Bpllll1 ospenao n.yn-ae.e (CE3, 40, 68).

Y Ha.POI\1l0j noeaaju j. ce vecro Ii pan:o CIlOMHH>e. Y ormcaaa KaKBH cy y 6ajKaMa OJ]; j. cy jacne (ByK, Fljeo-re, 1,23), japaonn (ib., 236; CE3, 32, 6; TaKO aeh xon I'pxa crq>tvoa~lvor; ot Kat ~uyia 1tPOC; ni ~vyci "trov ).,oqlOujXt)v (= jasop H. 6peCT sa japaose rernene erose) ynop- H. Wagler y Pauly-Wiss., 1, 919). ABOpH (BYK, Fljecete, 1, 514). Y jenuoj MIITCKOj IUII1CypH ca MJ.lTCKUM npenpeKaMa nOMHlhe ce j. 1l1}"Ma (6B, 9, 138; yrtop. XYM6a6uHy KeApoBY myay, y Eny 0 Iunrasceury). J. ce ynorpeenaaa II xao Cpe,!lCTBO npu onaajas.y MOMKa on neeojse (uaponna nccsan , CE3, 16,307).

J. xoju poba jafiyxe cnana y THnH'IHa o.ovvu"tu (= IIITO IIC MO)Ke 6111'1I) y cpncecj uaponuoj nOC3H.jH (»,Ua Bor nane , Til ce He ynana: Jl.OK He BUA'na Tpll aa uefiy cYHQa, Jl.OK lIC uyna KaKO pI1.6a njeea. ,l1.0K HC pO,!l1i jaaop

101

ja6YK3Ma, )J(YTa epea rpO)J(l)cM 6IfjcmtjcM!« BB, j(" :'l;M; ynop. ibid., 10.28; BYK. nOCJl .• 1902).

0.1:1 pe-nt aa j. oepaaosaaa cy Milora 'ronorpurpcea UMeHa, HapO'l"IfTO ItMeUa nJJaHIfHa (B. RJA. s. V.).

Ha HOBOM BpAY Ca'lYBaHO je 0.1:1 CDC KyJIType caao UeKOJJI1KO OrpOMHItX j., y xoje npeocrana MelUTaHH He At1pajy xao y HCKY cueraa.y (CT. )1I1M.).****

"Heinrich Marzell y Hnndw. DA. s. v. Ahern KalKe All ce Y napoaHltM aepoaanonra KOA HeM3l1a He PU.JAIlKyj)· 1])11 spc-re: der Berg-A. [Acer pscudoplaranus), der Spitz-A. (Acer pseudoplaranoidesj II Feld-A. (MasshoJder. Acer campestre). f1peMa OIlOMe jc jacno IIITO cy cc y 'InaHKY KOjl1 je uanncaa lIa fICMIl'IKOM nOA IIIlCJIOBOM Ahom HaUIilH ~ajel1l1o jnllor II Knell. Knjll CC KOII Hac paJ!II1Kyjy (H. ByK, Pjcqnnx , S. v. jlllH.>p H KnCH. II IJ:par'YTllll CrrMOI!Omrtl. [;OT~rlll"KII rC'IHIIK fI~ICI.a UIlJI,'IKa, [;~orpJJI, ]959. s. v. jailor It encu).

"'Y PKlT., yMCCTO CI.\HX OIlIlX 1l01laTIlKa, CIIMO: 0PTalll1 (u TO YIlBa Maxa)

·"Y pxn. oaa pevcnuuaje ea CPllCKOM ·""Y pen. ODa re'leuHIUlje IlaCpnCKOM

JArnJ.1KA

Schlusselblume (primula veris elarior). Jar-nasa, jarop-reeaua, KJbY'laplfl{a, OIP'IIll{a, npaaanahe, cyxaunre (Sulek; Co¢pwh, 117).

Jlacr 0.1:1 j. rrpaaaja ce na 'IMP ()KCC. 264).

102

JAfO,UA

Erdbeere (fragaria vesca). Jarona. Pe-r je

npaCJ10neHCKa.

ynorperirsaaa ce sao Liebeszauber (= n.yriaana DpuI,l6HHa). OA jar-one ea nua MJ111. '-IeTMpli JlIiCT~ Ha'lHHIf ce neH'-Iuh. 11 sojy AeBojKY MOMaK Kp03 TaJ BCH'-IHh nornena. Mopa na ra 3aU0J1H (nccsapeaass« ospyr , Kapa-

UMh, ];r~~I~:~!~1I 3Ha'lH )J(aJ10CT ItJlH 60JleCT (CE3, 13,

1909J::;~;~' ~~~~~~!~~'j . .I:I06Mja ce HeMywTH je3HK (y

npunoee'rxa. CE3, 41, .N'~17). Y jennoj npxnoae'rxn THl1a »Der treuc Johannes« (= »BepHM Joxau«) uapee CIiH 6aLl,H rtpexo Mopa j., 11 CTBOPI:! ee M~CT (JIMC, 145, 106).

Tej OA j. mnnha Ii xopexa J1eK Je 0.£1 xaunsa H cans,e (ZNZOJS, 11,265).

JACEH

Esche (fruxinus excelsior). Jaceu. Pe-r je npaCJ10IleHcKu.

Jacen je APDO aa xoje ce seayje BeJ1MKO nowT~aau,e. 011 y ce61f HMU nemrxy crtacoaocxy CHary. Ha J. rpaae nOJJe Dime cena'ra, »jep aa TO npeebe nparOBIf He cvujy« (ZNZOJS, 7, 1902,116). BIfJ1a na j. cnOMlffbe ce Y necvu (ByK, 1,225). K0t.:'e ~a3anaL\ jene Ky~ypy3, nexa y

~;I~~,~lr~;y~:) y~~j~l~ ;~JyH~:y ~~~y~;j~~~i~:en~e6~~~~

nocabaaaru ()KCC, 70). J. ce ynorpecrsaaa Y MaHlmYJlaQHjaMa nplt cKH.QaH.Y 'l11H1l (Beroeub. 253). 0.£1 Banner aevcpa ,!{O Hone ronane '!o6aHHH, Y Xepuer~)BHHH, roaa CTaAO j. rrpyroa (r3M, 6, 1894, 380). Ha J. H3nOAH ce )Kf!UII oraa, (c. TpOjUHODUh, Ba-rpa, 77). Y npanoeeua »Hohano, Flouohnno II Sopnno« (ynop. Cotppaa, 124)

pacT~~,~ ~o~~~tj:T~~KynaHa j. xopa naje ce 0.£1 syeo-

103

601be (CE3, 48, 546), 11, «pee 'rerpxecer J.I3Ha, 0,[1 rpmIHlU;e (>KCC, 283). Koja aceua >KeJUI,[Ia «eva neue, -rpefia na l-lal)c caMOHUKao jacea , na r-a caropl1, npeocTaJ]11 yrJ],CH na rtpecaje ira -rpoje , nOMOKpH cc aa fb It aaxona ra H3 HeKO caxpuueuo MeCTO, onaxne ra nehe HI1KO I1CKonaTIt (f3M, 19, 1907, 493). HH3'IC jc j. nex 0):1 openaunna, I\pHOr npunrra. o.n:'ICHltX nor-y, narnynocrx (f3M, 4,1892,146).

J. KOJI1 pO):!11 OpaCI1MCl cnana y t-anavaa a8livu1u (= UITO He MQ)I(C 611T11) Y uaponuoj noenqn (CE3, 16, 353).

JACEHAK

Diptam (dicramnus albus). JaCeJ1aK, jacenau, jacen.a« (Cotppuh, 126).

Y cpncxou uapony I1Ma oaa 6ltJhKa H3BaHpe):laH yrnen.

ByK «asce na Y0'111 Cnacoaa ):IHe aohy Billie OTKI1H)' BPX jaceuky; 3aTO aJlOCaHY sen-an noce TC QCT<lRe OHY 1I0h non jaceueo«, MCTl!yUIlHI KOJI 60JlCCIII1K3 KOJl3'1 xncca 11 jenny -ratny BOAe a npyr-y BI1Ha (1.:a0 ec'repy BII1lfI), rra cyrpa yj)'Tpy xonajy non jaceuxoer 11 una nahy (Imp. upua I1JlI1 xaxoy 6y611u;y), OHO najy 60JleC!II1KY -re f1ojC,IIC I1JlI1 y UOAI1 nOTIHje, xao !lCK xojn My je uana ocranarra (BYK_ PjClIH., s. v.). To WTO ByK roeopu 0 CpeMY, aaeeJle)KCHO je H y OKOJlHHH Cvenepeaa. Ty, «on CCJla TICTPHjeaa , HMa MeCTO Iecena«, rile paCTC BpJlO xmoro ODC 6HJbKe. YO'1H Bypbeenaaa H CnaCOBJ~aHa AOBO!~e OB):Ie ?OneCHHKe, 'leCTO 1f3 BeJlHKC AaJbHHe. J-ba6epe cc nOTnYfi jacenax 11 06eJle)l(II neuncapoxr , K<lO 3HaK,IIa jc aayser. TIo 3anaCKY CYH'-IeBOM ):IOBe!1C ce 60JleCHI1K ~I HaMCCTW ce TIOCTClba, II TO 'raao rta My rnaaa Aol)c non jaccna«:

cTpaHe jacenxa MeTHe CC cyn C MeLlOM 11 rrora-ro:«,

IJHHa ~l xanra aone (s-aevepa BHJlI1«), 11 ynarm ce nOWTamtua. Ty ce 113BPWl1 Ii 6paTI1MJbCfhC (O):lHOCHO CeCTpI1MJhCn,e) 113Mel)y 60JlCCH11Ka H ouora KOjH ra jc 11013CO (Kapa~lHh, 3, 1901 (41 ~IM). OCTa!lO ce parur xao 11 CpCMY. BOJlCCHI1K ce, nopen -ror-a , 3aJlO)l(I1 Me1l0M H BHHOM. KOMe jaceaax nnje 1-13'IC1", '-!eCTO 60nccHHKY BHJla caonurru ncs y CHy.

104

neWKllpl1 ocrajy KO):l jaceasa; KO 611 HX ynorpeoxo, pacnao 5H ce 011 parra HJlW 51f ocneneo. Hoaex KOMe npl1- nana oua fhHlJll x'reo je ):13 I1CTpe6H jacenax, ):Ia My SonecHI1l.\1f HC 611 nocaxaaana, 3!l11 je nocne «parser BpeMeHa yMpO {Codipnh , 127 11,(1).

Ken ce jaceaas YBe'le yaatiepe 11 OCTaBI1 rue, HeCTaHe My aoby uae'ru (BYK, Corppnh}.

0,11 jaceuxa npaml ce MeJleM aa reee (f3M, 20, 1908, 351); nera ynorpedn.aaajy npM aoneao] 60JlCCTI1 xao ,1111ypeTliK (f3M, 1892, 146).

JACI1KA

Espe (populus tremula). Jacaxa, 'rpene'rn.nxa ; (jar-a.ena)

Y eTHOJlOUlKI1M CKaCKaMa «oje ce aa'repecyjy 360r '[era jacaxa YBCK TpcncpH, jacasa je npOKJICTO ApBO. Hsy je npoxnena Eoacja Majxa, «o]a je xrena na cnyura nojaa,c cuerora Ilerpc 1j HI1KOJle, 11 CBeTe AHl)en11je M Mapnje (HJlI1: Marnaneue JI JCJlCHe), na je aaxnena ceaxo 'leIIO, 11 ropy 11 nOIl:Y na hyre, JI CBe je 3ahYTa110, OCHM jacnxe, xoja je jenaaso TpenepHJla (BYK, Iljecae. 1, 197; Kapauub , 2, 1900, 142; BP'ICBJlh, Iloseaa,e , 10)_ .HJlJ1 jy je .601' npOKJleO na HIiKaA HeMa MMpa 3aTO WTO je onana XPHCTU COTOHI1, HJlI1 Jeapejaaa (MMnMheBMh, Knees. Cp6., 638). Ynop. H f3M, 6, 371; H 19, 320.

Mearpa 0):1 jacaxe rrpnanja ce OA OneKOTJlHa ()KCC, 274). BOlla «oja I1CnHWTI1 M3 jacnxe KllJI. je ua BaTplt, carra ce y yBO OHOM xor-a 60JlH yBO (ib., 318). Y KYBaHOM Jll1why 0,11 j. Kyna ce 6011CClllfK 0,11 epybaue (ib., 303). Tej OA j. KOpC nCK on 3y6060!'hC (CE3, 48, 546).

105

JEJIA

Tanne (abies pectinata). Jena.

C 063HpOM aa orpovny SCJJlFlIlI1y, Ayr013e'lHOCT fI neno-ry (cf. DTpl16YTe \IH:lCOKa, BUTa, 3CJJCH<I, TaHKU, T<lHxoupxa] Ii (TaHKa, nOIiOCHTa, B. anp. RJA)) , uaje 'IYJJ;O WTO je 33 j. Morno 6HTH se3UHO penm-ajcko nOWTOnae,e. nOHeKU npUMepaK flOCTDO je cpeTllWeM. lb. Flebo cnOMI":H>C, H?r.ne y cecepnoj EOCHIl, »KPIlIlY jenuxy«. xoja jc 'rpulanu no npc nenecemx rO):\I1H3. Y3 rseno Ac6JJO 6auaml cy ouyae« rpaae , })K30 3anY)K6I1Hy«, Ii rOBOPIlJlH: »Kprma jeJJO, eTO 1'e611 rp,me, nex Me He 60JJe HI1 neha Hll rpaHa« (rnasa''). Jenan je 6110 aananno Ty raMUJIY, na jc Op,60JlOBaO nOJJa ra)J;I1He (CE3, 32, 1925, 377). J. je CTaH, 11 eneweuat', ropcxe euae: ca cnoje jcrre BUJJa Il:03J.:1Ba Apyry Bl1JJY (y naponno] neCMI1, Corppnb, 131). Corppah MUCJJH, sepoB3THO 11 C npasoM, na CJIl1Ka 113

:~~o(H;;/~j;~~c~n~, c:3:~~~~ ~~:IlM~~~~ ~~~lI13~~:~

-raj (Corppati, 13'1).

Ila jc 11II<1'le j. ceHOlHiTO APSO, TO 611 ce AaJJO ll311CCTI1 He TO.'lHIW 113 'rora IIITO CC Y HHpOIl:HllM f1CCMaMH necojeu ynopel)yje H Il,uCHTI1q:lllKyje ca j. (urrp. BYK, Iljecne., 2, 5,2; ED, to, 1895, 92; 362), 11 UlTO ce nOHCKaA j., xao CI1MnllTeTl1'lHO APSO, CHAI1 II ner-yje ya neuojxy (BB, 11. 1896, 373), KOJlllKO 113 4l1lhC!fl1l1e na cc OHa C<JAII nopen rpoboua (uaponaa rtecvu, BB, 10,217). Y naponnoj npunOSeTKI1 0 eo-oenot »cenu uyura nOJ:laUJhCHc* AClIC npuapeMeHO ce CKJJHH>a y j. (CE3, 41, N~64).

y

ynecena je ca cTparle (YIiOp. 0 u rrmpClhy M. P. Nilsson y ARW Il9, 11 6p30 co paumpurm uajnpe KOA KIlTO-

106

JJIlKa, na nOCJJe 11 KO,u npaBOCJJaBHUX (aa cana no SChUM MCCTIfMa).

Kan nana Kpyrra, narre KaTOJJllQI1 nonerne y Bocaa nocacbeny jcnauy II co (r3M, 6, 370; 19, 317).

vy pxn nocc-rcnc M. !lOllnBJhCHC; MC!)YTIIM, y lIuBencHoj npnn jCJln jc nocevcan a JlCl(a cy 1l0llnUlhClla

Gerste (hordeum vulgare). Je-raea. Pe-r je 33jeAHI1'IK3 CJiOSeHCKa.

vnorpeen.aaa ce «ao BpCTa npenscprse (CBaKaKO He kao nycrpauaja):" lhHMe, na BaAlhll AaH, 611S3 nOCyT 6ap;IbaK, npe HO lUTO he ce CChH (ua Fnacnnuy, f3M, 6, 1894, 381), AOMUhMH (ib., 380), '106amlH, KaA p;ot)e na '1eCTUT3 BUAae neue (Tpecan,e, 379); 0 BmKMhy )l,oMahl1H nOCHIIa nOJJa)KeHI1Ka, 11 nOJla}KeHHK AOMahl1Ha (fJJaCHHan, 381; 382), AOMahl1l\a nocana BOJJa (fJJUCHHaL\, 382). Je-raa ce npocl1na nOA npfiy, xan ce aa ay »acavaaa. rp03HJ1[~a ()!(CC, 279).

J. ce yno'rpefin.yje n y lby6asHllM spa'laal1Ma U r-a-t-aHa Dypl)cBAall neeojxe ce npe 30pe aan.ajy no MOMU)I jene aa IbitMa" (y JICS'IY, Kapauah, 3, CE3, 7, 105).** YO'l11 nypl)esAaHa neeojse

HCKOJlHKO 3pHa j. 11 C aHMa npeaohc: cyrpa aaaeae (lojeJVillHM MOMI~HMa, a jCAHO ce611, II OHAa I1X aa npsce: na -mje cc 3pHO npn rpejan.y sajaaure npllI-bl1XOllOM, aa rora he ce MOMKa ynara (CE3, 14,

J. ce no-ma-e cejrrra 0 Mar-ajeay (ZNZOJS, 7, 147).

Y napormoj Mep;I1QUHU j. ce ynorpeen.aaa npOTl1s SCJlI1KOr xaurn.n ()KCC, 294), SOACHe eonecra (CE3, 19, 217), CPA060Jbe ()KCC, 311; f3M, 4,146; CE3, 13, 1909, 348), iuspotpyna (CE3, 19, 225), yjena 3MHje (f3M, 12, 1900, 134; 150). Spera j., noronrseaa y SOAI1, JJeK aa KpBl!HY 0/.\ nponaaa (CE3, 19, 409); napa on j. JJeK KOlbY 01-1 r-ynrypaha (CE3, 17,581). BOJJCCHI1QI1 OA uryre 11 OA

107

"cync JlHUIC« ean.ajy CC H3 Dyp~eBAaH 110 pOCnOM je'-lMY (CE3, 17, 564; 568; npa TOM CC Ka)l{C TpM nyra: »uiyre , uryraue. Sojre ce je<IMCHHlIC, C Mefle cnmrre, aa jHaJ1AIfTe«. ZNZOJS. 7, 156). AKo je y xyhn HCKO 60JlCcraa OA aapaane 60JleCTM, y3My CC j .• 1 6060sa apna, aaaecsy y Kpnmw _ MeTHY aa rpeny acrton KOjC ce nponam. If TOM nplfJlMKOM Ka)l{C ce: ,,1. jevn, 606 6060'-le, rpena nescn aa cay KyhHY versan« (Capajeao , f3M, 6, 666). Hapo-urry cHary IfMa j. KOjl1 ce y6epe ua Ban.anu nCTaK (d. Kapa!.I1l1l. 3,1901,121).

Farae,e je'IMoM cnOMIHLe ce y pKJL 17 BCKa (r3M, 6, 451).

.y pKI!. can pc-rcnnua jc 'I~ IICMa'IKOM.

**~ba onorn Y psn- AOAUIlO ACCIIO na ~mprllllll (o'ICaHI1Ho: 3~ HHm~KO lt3i1" ... e): »Etymologischcr Zaubcr!« _ Gerstc h~issl je'IaAI. scufzenhcisslje""U;:,,

JOBA

Erie (alnus glutinosa). Joca (jax, jaxoaana, jenura. jouia ; CocpPlfh, 133). Pe-t je npacnoeencxa. Sulek, Rad, 39, 12.

JOBOBl.JM nHwhcM, y KpaBJbeM MJlCKY «ycaao«, 06Jla)l{Y ce cacenojnn,e, «an je cone ()KCC, 201), HCTO TaKO 11 xao nex npOTI1B MMlIllIIe ()KCC, 266).

Ha j. saAIl ce )KIlBII or-an, (c. Tpojauoanh , Ba-rpa, 72;

75). J. I1Ma BCJlIfKH yrJICII. KOA 60caHcKHx Kapaenaxa. KaA cy Plcyca 111l16aJIIf j. rpau-muaaa, one cy CC oncrax 113110- MIIJle, H aaro je Hcyc Onarocnoeuo j. (f3M, 19.235).

JOprOBAH

Flieder* (syringa vulgaris). JOproBlIH; japr-oaaa; jeproean; JbH1baK (Corppuh, 134).

Bepe cc , YO'IH "Eypl}con3lHl (I10HCK3A H npc C)'HU3 H3 AYXOBC, IfJlII aa USCHI), sao »lIeKOOIfT<I« 6~IJbKa,

!O8

ce KHTe npoaopx 11 epara (Kapauah, 1, 1899, 272; 3, 1901, 121; CE3, 7, 103; 14, 58; 19, 53; ZNZOlS, 19, 168). Joproeaa ce cnOMHfbe y (crapanceoj oopenaoj'') neCMI1 kojy naaapaue rtenajy 0 Jlaaapesoj Cy60TIf ()KCC, 99). Y BpJlO n03HaTOM cprtcsca crHlTanaMHYMY joprosaa ce ynope~yje ca HCBeCTOM (,,011.611 ce 6Hcep rpaHa 011. joproaaua, lot ncna .. 0,[1 ceoje «ajse«, Hnp. CE3, 7, 34). CB3TOSM ce KHTC j. (CE3, 19, 143).

• Y PKJI. Y uacnoey: Flieder, liirkischer.

KA,UI1¢HUA

Sammetblume (tagetes patula). Kanacaua.

Y HCTO'IHOj Cp6lfju, npHJII1KOM npBor opaisa, K. ce KUTC UO!lOIH1 11 rurvr. Takobe ce M y CCMC Mehe 60CMJbaK II K. (CE3, 17, 14). YOKOJlMHM Haura K. M 60CMJbaK aoce cc KOA -rpreaua (CE3, 16, 250).

KAJIEM

Pfropfreis, Setzreis, Setzling (surculus). Kane«, xanaa (pe-r apancsa, B. Lokotsch, M! 1023, npascsesa 011. Typaxa), HaBpT.

Kancscsen,e aonaxa cearpa Haw aapon »xao n060- )KaH 11 «apoeau rrocao« (fiB, 10, 1895,90). Kanea ce npaaa car-to »4UCTOM« -toucxy ()KCC, 96). Kaneseneree ce cva'rpa aa ceer, Soroyronaa nocao (ibidem). Hajnpe he ce OP"MltTIl Oint K3JIeMOUU xoja cy aaapureau aa Bnaroaecra (ib.), 111111 na Benuka rte'rax (CE3. 14, 50; 276), IlJIIi ua Mnaneuue (cf. )KCe, 96).

Ko PYKaMa 1I.0XBaTif MpTBaU;a, nehe My ce npHMIITIi K. (CE3, 32, 1925, 108)

HcnpIIM-K. H3 Tyl}cr a-rapa, npoeysea Tpll nyra neaer nyra Kp03 KynHHy KOjOj cy 06a xpaja cpacJla aa 3eMJbY, Mchc ce y asmjnajy {Kapauah, 4,198; CE3. 7, 161).

109

KAJIOOEP

Frauenblatt , Frauenminze (tanaeetum balsnrnita}. Kanorrep; MapHjfma TpUDa (cf. RJA, s. v.).

Y jennoj neCM11. «oja 'HfTIIl yrucax rta je crapmrcxa Ii oGpC.QHa Ii ca CTapHHeKHM pecj)peHOM Jlen,o, anocrporpnpa ce K. ya Flepyuoay (?) xunOKopUCTI!Ky: »Kanoncp Jlepo J1CJ['O« (DYK, njCCMC, I, 376). Kao y IICMa'IKOM, 1'aKO Ii y Hac, cyneb» no ernaonornjn, K. crojn Y Be3H ea 60ropO.tlJ!~OM. Ha Bypbeanan Mehe ce Y BOAY Y KOjOj he ee «ynaru (Kapeuah, 3, 1901, 124).

K. ee ca ,lIpynu.t MarH'IHllM 'rpaaaea yncrpeen.yje y Jhy6aBHltM apanfianaraa: 011 je y craesy J{3 OAP)!(M lby6as II cnpe'llt ceahy (eiilu.J.tO.JIOU/lW Manlja: MajKa ra naje yna- 1'Oj KhepH - "KaAOJH!pa, na ce {He} xapure«, Jl.aHII~a, 9,65; l.lJnt: »KaJIOnepa,,!Ia Me He noneoa«. Bpq., nOM., 31). Haave ce K. y aaponuoj noeanja cnosooee xao -rurnr.ran ~~~)~ ~8eT (6B, 10, 1895, 269; 11, 1896, 339; 17, 1902,

. K. jc 11CI' (~rI pycc (KO)KIHI GOJ1CeT, ca 6y6yJbHI\aM<1 KOJC ce npOSaJbYJY, )KCC, 269); CTOM<l'!l1I1X 60JICCTit (nncr K., CE3, 13, 1909, 378; f3M, 4, 148); BOgCHC 601lcCTII, rp4eaa y Ma1"epltU;I1, noepahas,a, aanan.ersa O'JHjy (f3M, 4, 148). Tej ou 'ly6pa H K. rmjy »ceuc «ojc xohe na nofiauc (CE3, 13, 393). K. ee Mehe H y aaeoje II McneMC (ZNZOJS, II, 265).

KAPAM<I>Hfl

Nelke (dianthus caryophyllus). KapaM<pHJI; KapaBI1JI, xapaaan,e, raporpaa, rapocpnn,e, KaTMcp, KnHH'IeJ.t (Sulek: Co<PPHn, 135); xapaaaon (CE3, 19, IfH,o;CKC).

Yno~pe6Jbyje ee,. y ,!IoMaheM KyJITy H aaa-re , «ao anorponajon, II OHJ{a je 05UC-!HO y Be3H C 60CHlbKOM. Ha DO)Kllh yjYTPy OKIITH ce K. xnanenau IIJIII 6YHap ea «or-a ee

110

eona .u,OIlOCH (Kapauuh , 3, 1901,65). lhHMe ce KHTH r-naua ne-reaaue 0 YCKpCy (CE3, 19, 45), 11 npllnJfKOM csaneesor Mltpel-ba (ib., 139); 0 cBa~6H l-hHMC ce KHTlI Sapna« c paKI1- JOM (ib., 168). K. ecpe ce lIa KpCToB,o;aH H ca 60CHlbKOM H 'ly6pOM, Y BOAH, rtaje 1I0POAHlbit na rtuje, na 51t ce »pacKpcruna« Speeena (ib., 65). Hosopoheaxe npBIiX 40 nana xyrta ce y eonu Y KOjOj cy no'ronn-ean K., 60Cl1lbaK It 'Iy6ap (ib.. 97).

Y OJ:\HOCI1Ma ~IJMe~y MY)Ka 11 )!(eHC K. ce ynorpeen.y]e y npav6l1HaM<l na 6fl ce cauyuana Jby6aB It MUp (eTItMOJlOWKa aar-aja: MBjKa I1ml cecrpa najy K. MJIa,llH - »Kapm-lqmna, na ce fie xapame«, Bpseeab , Iloeaa,e , 31; TPTI, HH)K, 3, 1I8).

Ken ce KaKBa CTBap H3ry61t, rpefia HaMa3aTI1 xprty xapaarpan-jarono« Il 6aU;ItTlf je aa OHO Mecro rne je crsap rrn-yfin.eaa, na hc ce eaha om-tax (f3M, 1907,496).

Y naponaoj MC,lt.Ht{11H11 K., cxyaau y BHHY, nxje ce npoTf1B sernncor KaUI1ba (CE3, 13, 1909, 343); KpOJ 40 jyrapa, npoTHB xaum,a, np06a.QH H rpynoeoa,e (ibid., 352); nporau cpnoeon,e (ibid., 345; 347). HCTyu:aH H noveman ca MegoM, cyvnopov It ~IfH~CpOM Y3HMa ee npOTIfB natrrn.a-rape (CE3, 40, 230). Kon rp'JCBB y cToMaKY (»H3gaTH«) 6011ec1I1lK ce HaKal)yje ua K. It 60CHJbKY (CE3, 19, 218). Ilpax rtoaeuraa C MnCKOM JJCK je aa xpacre aa rJlBBH (f3M, 4, 148). K. je 11 cacraanu neo JleKB rrpOTI1B cH(lmJJIICTI1'IKIlX 60JlcCTlI (ibidem).

KAPAM<I>HJlHn.

Gewurznelke (caryophyllus aromaticus). Kapaeerpamrh.

Mebe ce y ruynan, 3y6, na YMHHe 6011 (f3M, 12, 1900, 150; ZNZOJS, 14,70).

111

KAnYH

Knabenkraur (orchis). Kahyn, KahYHuK, roponaer, npeeax, npeacaau, nOApltMYHaK, canen (Sukk: Cocpplih, 136)

Kopeu 0,[1 K. HOCLL ce 1l0A nojacoa »na neua He 611 yMl1palla« (f3M, 1907, 49L).

KAwA

Kaffee (coffea arabica). Karha.

Ilpsccua Ll CUMnCBCHa W CKYBUHU, nex OJJ: CpA060Jhe ()KCC, 311; ZNZ01S, 9, 52; CE3, 16, 427; 434; 19, 216 - c nenenoe Ii paxajo«): KaA KO HMU aaTpy, I>ICne ce (sajenao ca KpOMnHp"MH, Ifnlf Jl!IMYHOM, Ifnlf 1.\.

'lena (f3M, 12, 1900, 150; ZNZOJS, 11, 266).

Ilpxeua K. «ehe cc ua 1f3rOpCTI11lC (CE3, 16, 429; ZNZOJS, 11, 266), If Karl ee neua ojeny (ZNZ01S, 11, 266)

Kan je saxua '>CMCTH;.U y M03ry", Y3Me cc K., rtoucura ca urehepoa aa MOAPOj xap-rnjn, cne 1'0 6a1(11 Y B<lTpy,.1f TI1Me naxann 60MCHI1K (f3M, 6, 1894, 801). Y paKHJI1 najc cc KOH..Y KOju 60nyjc Oil »BaJhaBlII\C« (CE3, 14,351)

rarae,e no TCJI(PH on Kmpe noc'rarro jc nocrre para nonyJJapHO.

KECTEH

Kastanie (castanea vesca). Kccrea (mIToMII). o oa,[libeM naay, y Kyhl1 Y KOjOj je HCKO ysrpo WJlI[ Y KOjOj je 6HJJO ceanec, IIC flajy neun-noxohauuna xonaue nero K. (CE3, 40,1927, 8!)

112

KHM

Kilmmel (carum carvi). KWM, KWMnl1H, KYMUH.

K. Y BlIlIy nuje ce nponlB HaAWMal-ba on BeTpOBa (ZNZOJS, 14,76).

Tausendguldcnkraut (erythraea centuunum). Kavaua (anarsa KIITuu:a, tpaBa on rpommte, .lKY'! Oil 3eMJhC. Sulek je 3a6ene)KMO 41 Ha3I1B).

Lleucu nCK y naponnoj Menl1U:WHW, HapO'!RTO aKO je yfipatra y MeDYJJ:lleBUQe (CE3, 13, 1909, 437; 14, 10; 17, 557). Tejov OA K., Mnu paxnjov Y KOjOj je K. 6lfna JtOTonJbCHa, JTc<LIt ce rponurua ()KCC, 278; 280; CE3, 13, 339; 14,224; 16,424; 19, 219; f3M, 4, 148); 6JhynaJ-bc y IJeC!3eCTH!~1i ()J(CC, 278); jexraxa (CE3, 17, 557); Tepa ce naur.su-mpa (CE3, 13,350).

KOBl1JbE

Pfriemengras (stipa pennata). Koann,e (aanona, crapa 6a6a, Sulek). .

Y Heaecau.y ne.lKY aa npYT KIlTy K. J.l3a60AY y necy 0,[1 Topa, Ii oana uyx ILene Monw y TOp (r3M, 6, 1894,373).

1!3

KOHODIbA

Hanf (cannabis sativa). KOHOnJba, KY):IeJLa. Peg «osonn-a je 3ajC!1HH'!K3 CJ10flCHCKa;

~~~~~~~~~c:~~r~~~o~~~:: :err~~eKJ10M je

CHaKaKQ"3 CKfiTCKor HCTOKa (oncyna je noutna II 6I1JbKa, n. Schrader, Reallex.. s. v.).

PeTKO je xoja 6HJbKa TOJlMKO 113J10.lKCHa ynl!.~ajl1Ma 3JlHX p;CMOHa, 11, C npyre CTpaHC, peTKO je xoja 6lfJhK3 TOJIHKO nyua HapO'lI1TC cnare xao K. (rtpn 4CMY CC He CMC 3a6opUIH1Tll na je, Y I1CTO'lHOj ESPOllJ.f, CCMC on K. 6WlO 00311a1' uapKoTHKyM H Rauschmittel (= onojuo CPC,[ICT30), xao M BHHO, Schrader, o. c.). OTY):Ia ce ACCI1JlO na ce , c jCAHC cTpaHe, 0,0: cerae na "OK ce He ocuyje 11 He 11331'K3, eTa/THO npC;:W3MMajy npO¢HJHlKTH'IKC wcpc H upavan,u y fbCHY Koplwr; C npyre CTpaHC, OHa je upno 'leCTO -rafiyapaxa.

K ce ceje ua Jepeaujeu JJ;3H (TO je nna-re A311 Kana ce nyure., soje cy MHK3pH"paHe y 3MlljaMa, repajy on xyhe , ynop. ByK, Pje-m., s. v. Jep. naH) npe CYHl . .\3 ([3M, 6, 1894, 660; CE3, 7, 108), ~InM na TJypbeBnaH (CE3, 7, 107). Cejy ce xajpanajc y nouencomnc IInM Cy60TY, a He cejy ee: y cpeny 1I y OeTaK (rana ee He pane HM npvra paJl;OBM oko K" CE3, 19, 371), Hli Benaxe HI-! Bene uenen.e (s. n01\HMje). Cejaa,e, II YOfllllTC eBH rrocnoan OKO K. ey I1CKJbYl.Hmo :w:eHCKU nOCJlOBH (CE3, 19, 283).

Y lheHOM cCMeHY crojano je YCKpilllhe jaje (»n3 je He 'ry're rpanc, CE3, 14, 51), Ilpen cejau,e aaxonajy cc TpM jajera y 3eMJbY (CE3, 17, 16), MlIH ce TO, ca je}J;I!HM jajeroa , '-IllHM nocne cejan.a (CE3, 14, 262). Kan ce noceje, OIITp'-lM ce oxo tse TpM rtyra >KMypetiKU, »na je TU1\e He eune 1I He IlOjeAY« (ZNZOJS, 7, 1902, 185). He CMe ce OOTanaTM MJIanC uenen,c MJUI y "pacHnaH« MCCCU. (CE3, 19, 10; 11). KaA GY.!le ace-reaa M no-rortn.eira y sony, He CMe ce y BOnM np)!(aTH a ClJeTOM HJIMjM, »na nc 611 ncrpyayna« (CE3, 17,)33, J<lro):lI1I1<I). He CMe cc rtpa'i-x aa BeJH1KI1 uera« (ZNZOJS, 10,46). He uen,a jc npeCTI1 0):1 Bamser nana no Cae'ror- JOBaHa (CE3, 32, 1925, 131);

114

MCTO rase, 0):1 Caeror- Haxone AO Baneer nana, " 0):1 EO)l(l.fha AO Ceercra Case, HHje nonynrreso CHOBaIbe xyaerse. Bpesas,a y n-euy KOpl1CT spute ce HapOl.JlITO 0 Bann.ev gaily H aa Bene rtoxnane. 0 BaAfheM AaHY y aauncoj OKonHHH vema ce 6a):lfhaKOM no neneJlY H }l,11>Ke ce y BHC, »na 611 TOJlHKO nopaCJIe KOHOnJhe« (Kapauah, 1, 1899,213, HMlliKO). Y Fpaxoay 6au;a ce aa KOHOnJhHillTe, ua Manu Boscah, KOMaJl; eaneaxa, »na 6" KOHOnJhe 60Jhe oonane- ([3M, 6, 1894, 661). 11 Y TOM H Y ApyrMM xpajeBlIMa, " H3 UCTor paancra, n.ynsajy ce aa Bene nOKJI3):Ie (ibidem; CE3, 14, 32). Y JIeB'IY aa rroxnane yaexe CTapajn JhYJlI1 arpajy »na 611 K. 1I0pacne« (CE3, 7, 156). 360r K. ssenc He pane ua EeJlH verapra« (CE3, 19, 7). na 611 cane noopa npeha, naje ce npBo nOBeCMO K. y 1\pKBy (ZNZOJS, 7,1902,185).

o IICMollcKoj CHa311 K. cnenove H pa3JlMl.JHTe aaepaxe c ~bOM y Be3U. K. He ean,a cejara Benaxe (HI{ Bene) aencn,e, jep KO 611 on u,e noaeo KQlllYJhY, raj 6" ce pa360- neo on »nenuxc coaecra« -TH¢yca (CE3, 17,537; 32, 108; 127). He nan-a I{X ccjara Bene aenerse H 360r -rora illTO he aaave Tyhl1 rpan (CE3, 32, 127). He aarsa ceja-ru K. aa MecTY rue je ccjan «ynyc, flU xynyc aa MecTY rne cy 611ne K. »jep he yapera HCKO If3 xyhe« (CE3, 13, 1909, 411; 32, 109). 11 aarpa na KOjOj je napcHa xynen.a Ii ueno ortsnurre na HeKH Ha'lliH onorarseaa cy. Ha TOj BaTpl1 He MecH ce 11 He xyna (CE3, 32, 133); na 6H ce MorJlO aa aoj xyna-ru, nOTpc6110 je na ce OHa »06}!(e)!(e« (CE3, 17, 537), I1JlH na ce ):ICDCT nocanaxa nerrena, 1111M caa neneo If36a1\H (CE3, 17,537; 32, 133); H" CYJl;ODH Y KojHMa je K. npeha npaHa He cvejy ce YIIOTpe6JhaBaTH ,[\OK ce ora.aurre He O'IHCTH, uua-re he ce 1106HTH epyhaua (CE3, 17, 537); cexpaq y KOMe je npeba napeHa, a CYJlOBIi Y KojHMa je nonourena nOA3 m nnpea,e., «opajy ce onpaTM y ):IeBeT nona (CE3, 32, 133). Ileua He caejy .r\OJJa3HTH KO}l, pyne rue ce K. npcha napl1, »nnaxc uehe paCTH« (CE3, 32, 133). HapO'-lI1TO flMa sotoro saepesa H IIpoqHfnaKTM'IK"X Mepa KaA cc K. cnyjc ~t »auaja. »He aan,a ce HI1KO na IIpeCKO'lH CHOBYTUK.. KO,[l IICKe Tyl)e xyhe«. »Kan ce rrpeha nauuja ... cpcTHa TJ.l peu- (CE3, 32, 135; 136 11,[1).

AKO 60JJeCHI1K yape y yTOpHlIK, l.JeTBpraK

115

Cy60TY, nOCTOjJ.1 y HCTO'IHOj Cpfiajn BCpOBalbC na he ce nonaranapa'ta. JJ.a CC TO He 6M ACCHno, MCTIIC CC OKO !-hcra MaJlO K. II aanann CBchOM ya xojy jc 1l0KOjllMK npcMHllyO na aar-opa (TPO, KHP, 33)

Y aaponnoj MC'!1I11..1I1HH ynorperinsyje ce K. npOTHB KpajHI.JKu ()KCC, 275, uraeasxo), aanyxc (f3M, 20, 1908, 352), rp03HH~C (r3M, 4, 149; Berceuh, 113), 60ncCTH acenyua (ZNZOJS, 14, 73), npyhuuc ()KCC, 304). Y ODOM nocnenn-ee cnyqajy K. CCMC nOCI1I1il cc no IIOCTeJLI1 oonecH1IKOBOj, TC HB !-beMY cnaaa Tpll nohu, II CBaKO jyrpo 0110 na KOMe je cnaeao npocne ce na 6YIM1u.1Te, »na ra -rnuc

~:3~~C%;~1~I~A ~~l~~~~' 7r:2~~rK~~~~;~d :~j~~ja Tj~

caropeHa na )t(J{BOj narpa najc ce CTOlll1 (C. Tpojaxoenh , Barpa, 68). OKO ACTJI!-bC xoneaxe Mchy cc aencac K. (»/la 611 uere 60Jbe cnannno«, CE3, 16, 171). HapOYHTI1 Heilkraft (= JIeKOBllTa cnara) I1Ma K. xoja je neacana noll. «praaue« (CE3, 17, 556); HCTO TaKO H K. «oja npoHlIKHC Kp03 rnaey 3MI1jC UlTO je 3aKJIaHa CpC6pHOM rtopoer:

I1cnOA TaKBC K. npoena-re 60nCCHI1Ka on rpoatuutc (BeroBl1h, 1.13); KO 0,[1, raxne K. HanpaBI1 GII'!, WTO ron THM 6WlCM nOTepa na uaump, noepo he npona'ru (Be!"OBl1h, 223). VI naa-re y BpaCJaJ.bHMa 11 raTa~LIIMa liMa K. ana-raja. )KcHa «ojaje xoca-ra rpeea Aa ocrpusce y MnaAy IICAe1hY npc cynua ge'rc Y K.,.n;a OCTPW..KCHY KOCy aaxona ncnon K., II osna ncre Helie HilKaA OhCJlaBIiTH (Fopu,o xpajaua, fiS, 11, 1896,292). K. npeyyKy )I{enCKO uoeopobcuve, »na 611 611na paneaaua« (ZNZOJS, 7, 1902, 186). Ka}l. ncuojxe npeny K., na Y soje uypa nn.yna-txa 1I3MCl)y npcTa, Gl1hc joj My)K nujaaaua (ib., 148). JJ.OK aceun liMa KYIIClhe ](1 npeuano, He CMC joj npelba (= npccmma) OCTHTH 6e3 K., Hero, YlIM ce jenua nOTpOWH, Mopa ce npyra aaMOTilTH: aKO IIpeJb3 npcuchu eona, 6Hhc CllH ILC311HH one rOAIiHe rona (ZNZOJS. 7,148).

AKO aceae yrnenajy npBR nyTv y nponche pony c rnaae , 6Hhc TC ronane Mano K. (ZNZOJS, 7, 144).

KaA ce y ceny Pa3rojIHI (necxona-uco) uojacc 06J1<lL\!1 C rpanou. crape »eue pacrepyjy I1X 6acMOM, xojy ncnajy r-nenajyhn Y 06Ji3K, Y KOjOj ce CnOMHJ.bY KOHOIlJLflUC MyKC (»jep neeta 6HJbKe na CBeTY xoju netic MyKe npe-

116

rpna«): Ty CC nOMIn-be cue AO cpae.a K., 'rortrsejee (TO cy napo-orro TCIlIKC MyKC!), YYKaJ.be (TplhCfbC), npeneu-e. TKaH>C, 11 OCTanO (CE3, 17, 144 I1A. Ynop., y HapoAHOJ Kl-bIOKCIlHOCTII uaaarrmjcxoj, 1t(j)PtKOA.CryO~, Krumbacher,

¥JTe:~~'H~~ ~;~J;~}a:8;. I~A~r~ c:n~~;h,n~~B~'r;6 M~~~

liM), 11 Fl. nOIlOB"!;, Flpcrncn, § 11; C. Tpoj. (fnllBHH CPITCI01 )I{PTIJCIlI1 Ofill'tajll) CE3, 17, I. c.). K. MyKC onucyjy CC II Y GacMII npo-ruu npo6aAH (CE3, 19,217. Ty nco TeKCT 6acMc!). Y 06a cny'taja K. je ynorpeerseua nponlB .Mpill(Ja'lKu.x .o;eMoHa (jcp ONU AODoAe rpan 11 onyjy, rasobe 11 GOReCT", ynop. (CE3, 17, 145; CKf, 18,595; ARW, 2, 86 lIM; Tambominc, Dc antiquorum daemon!srno, 7111):1; Stcmplingcr, Antike und moderne Volksmedizin, 10 111\; Samter, Gcburt, Hochzcit und Tod; 59): cnuxan yryx npOTIID xrprnaxxor AeMOHa "MaMO 11 y je):llloJ cpnckoj npanonerxa -rana Jleuope ({B8, 22, 1907, 91), ynop. raxohe H yTyK npOTI1B .o;CMOHa CHa (Ii capru) y neCMH 0 I'anraereury, XI, n. nan,e s. v. nweH.ul.ia. Jour y HeKI1M cnyuajeunva noaonn ce K. y Be3Y ca KYJITOM MpTBItX It npenaea: IIOJla)!(CHI1K (KOjl1 je npenax, ynop. (CE3, 31, 1924, 151}) eaua, nopcn ocranor, nOCYT II K. ceMCHOM (CE3, 19,69), It noGl1ja na nap ueonpeneuy KYACJbY (CE3, 32, 369); y MTUlIjy Cy60TY, 'rj. Y 3agyumy CyGOTy (ynop. Fnac CKA, 77, (1933, 33 11M» He earsa ce 0 npTCHHHH pana'ru, »jep lie .11111// 1131"PlfCTH KONoiiJbe" (CE3, 32, 375). OGpaTHo, K. jc IIOTlCKaA 113 MpTsa"lKor xyn'ra HCKJbY'lelia, Imp. aajc AonYUlTC[[o AU ce nOKpOB npaSH OA K. rnta'ma (CE3, 19, 242).

l-lapon y Xcpucrcuuun nepyje na aKO rne y 3CMlbif IlMa uaxonaua enara, TO enaro aajnpe be Hahn capom

ncaojxa nncryhn upuy K. (r:3M, 18, 1906, 393). .

3a KYJl.CJLY sutu-re ne3YJY cc CJlHYH:l aepouarea KOJa 11 3U nail, ynop. CE3, 31, 139 11M.

117

KOTIIlTlbAK

Haselwurz (asarum europaeum). Konarrsa« (TIllH4I1h); KOflI1THI1K, KOH.CKQ KOmlTO, KOnJ1Ta, KonMTIII11..1a (Coopab, 142); kyrtymrr C{CE3, 40, 1927, 261}*).

.EUJhKa ea jaKoM CJIaCOHOCHOM CHarOM. Y lheMY cc KynaJY »anpaen.a PaJJ:H« (CE3, 17, 533). Bepe ce pH1'yaJIHQ ua Bicsaaanera« (Kapauah, 3, 1901, 121) 11 y0411 'Eyp~co· AaHa (Kapeuan, 1, 1899, 272; CE3, 17, 177), H Mche (06W'IHO aajenno ea YCKPUHbJ.IM jajerov) Y lIeHa<lcTY BOAY, Y KOjOj he ce ua nypl)cBJl.aH xyrta-ru (CE3, 14,60; 17, 177; Kapauna, 3, 124). Ha 'Bypi}cSJlaH xa're ce iMIMe eenpaue C MJ1eKOM (ib., 122, Jleaav), 11 naje ce CTOLl,H »OA 60JlCCTH« (CE3, 17,582). JJ:CBOjKC ce, 6cpyhll unche 11:1 llypl)eal\ar1, uajumne -rpyne ua nal)y _KpCTaTI1 K., »jep he oana MOMU;11 I(oul-leiliu sa H.HMa« (ZNZOJS, 5, 277; CTI1MOJlOWKa wamja: KOUIITfMK - I('OUHeTH). K. ynorpefin.yjy II HepoTKHfhe y Bpa'lafhllMa aa neuy. TaKBc aceae paMO yjy" Tpy aaare BOAe c 6ape HJlI1 pese rne ce uanuo acyr 6nK, MCTHY Y .bY K., I! oxynajy CC npa ornopeaau upo'ravn H np030pHMa, Ii npH TOM nojcrty no jenno 3p1l0 0.0; mora II uramca (CE3, 19,85).

ZNzb~s,ofl, ~66feK je 0.0; »roponanu« (ermncncaja;

·Ha3I1BKYJlYIlIfT,3a6eJIe)f{eHy"Bell~eJlnjCKoj K33H,Hcj3nJbace1111 MC~y M3Kel1OllCKIIM H33HBUM3 y CUMOHonnhcllOM »EOT~1ll14KOM pC'!IlIiKy aeeerrn 6IlJl,aKa~.

KonPHBA

Brennessel (urtica urens). Konpaua, )Kapa.

Korrpana IlMa jaxy ano'rponajcny ~mh. Oua firmut CTOKY OA 'HtHl1nlf~a, If Y TOMe tnrn-y, All ce crouu He 611 onyaeno MneKO, Ma)l(Y ce CTO~H 0 'Bypl)c8AaIlY (ucrne It 0 Cee-roj Jea1\OKlljl1, 1. aap-ra) BI1MCHa K. (CE3, 19, 56;

118

32, 1925, 108 It,l{; 40, 112). K. ce Mehe nOpO,l{ItJbH IlOA jaCTYK, na je 6paHII on »ceHKC« (:lKeHCKH AeMOH KOjl1 rtopoAIIJhIl UIKO,llI1, CE3, 40, 112); raxobe ce ynorpeon.yje H aa Mam~IHY onspany ceanene 6y6c H 360r rora y OKonMHH Beahennje, rne je CBHnapCTBo paaeajeao, Ma)l(Y ua BeJllIKI1 -reraprax nece na KojMMa nesce CBl1nCHC 6y6c xonpaaov (ib., 58). Y CCMC HaMCfheHO aa CCTBY «ehe CC KOPCH OA K., soja ce rrplWI1KOM ceree aaxona ycpen H>MBe (CE3, 19,361). OTJypl)cnAaHY, H 0 vcexoaan.y (29. VIII), ueura ce K. muuc npara (CE3, 40, 64; 75). )J(eHe Y BOCHI-! eta 'Bypi)eBAaH KIITe ce K. »na IIX KO He ypeve« (Kapauuh, 4, 1903,168; r3M, 6, 1894.374), rasobe II cea npyra (CE3, 14,60 It 61; Kan. CpG06paH, 1896, 190). K. ce 0 'BypbeBA3HY KIlTM 11 BCAPJiU;3 (CE3, 32, 109). JbYAII ce 0 r..ypl)eBnany KI1TC 11 Mebyc06110 ynapajy K. paAII anpaan,a, J.lnll »na 6f! Gunu )!(YCTPIl «ao «onpuna- (Beronah, 116; Kapauuh , 2,1900,99), IInllAa IIX lie 611 yjenarm KOMapllH ()I(CC, 121). Hap04ltTO je K. rr03J1a1'a xao yTYK rrpOTIIB rpova. Kao WTO ce Tndepnje, K<I,l{ aarpaa, KMTMO JlOBOPOM (equod

~~;::!neH:ffloa,~le ner~e~~~<):d ~~~tU;n~ro;i~i~;. (»(JfJ); ia:[~~

Cp6[.1, Katl nplm nyr y nponebe 3arpMJ.I, KIiTe KonpMBOM (CE3, 14,332; 17, 169; 194); raxohc ce. y TOM cnysejy, 11 ncpltre KIlTC K., An He 611 rpo« ynapuo y KYh.y (CE3, 17, 194). Bpnc je paunrpena nocnoeaua (soja ce OOI1'1HO ynorperin.aaa y upoauja): »Hehe rpOM y xonpase« (ynop. uop. BYK, nocn., 4103 H CE3, 19, 390) IInl1; »He 6Mje CBeTIi 111lHja y eorrpaee« (CE3, L c.).

Y H3PO,ll1!Oj MCIIHl.(IIHH xonpnaa liMa 1lIlfpOKY IIpHMClly. Y BOAlI Y KOjOj je K. nOTOrrJhCH3 xyrrajy ce na Bypheenan, »3Apanjb:l p<lAlt« (CE3, 17,533; Kapauah, 3, 1901, 124, ., nua-tc 'ICCTO). Taxohe ce OHa naje It MapBH, »punu 3AP~H1llia u 0611Jha y MneKy« {Kan. Cp606paH. 1896, 1.89). K. ce, 'ICCTO Y uean ca MarH4HHM p3111i>aM3, yncrpe- 6n,una K30 nCK ol\._Mllorrrx 60neCTM: OA rp03HHQe ()KCC, 279); xaum.a (ZNZOJS, 14, 64); »cyruue (CE3, 17, 562); cPA060n,c (CE3, 13, 1909, 349); Kall cre-te neno 'reno (r3M, 20, 1908, 349); 011 ryTc (:>KCC, 274); rrpOTI1B 61bynnIt.a (ib., 288); «puonunraa,a H3110ca (r3M, 4,149); rtpcrun 60JleCTil o-mjy (CE3, 13, 415; r3M, 4, 149);

119

XCMOPOH):13 ([3M, 4, 149); "3<\ pcrymlcaJ-he MelICTpY,H~l1je flail nopeaehaja MaTCpl1l(e (CE3, 13,297; r3M, 4, 149); nporaa npoeann ()KCC, 305); rpynoeon,e (CE3, 14, 225); ou 3MI1jcKor yjcna ([3M, 4, 149); 0]:1 yjC]:I3 rtca KOjl1 aaje fiecna (ZNZOJS, 15, 124); 0]:1 pasc 11 yoojc ()KCC, 268; r3M, 12, 1909, 150; 20, 345); ronopeje (CE3, 14, 236); nporaay OnaAHH.a xoce (CE3, 13, 296; »y «onpaee B3Jba OCT3BlfTH ollll1waHY gC'-Ijy xocy, na he 6p30 napacrn«, CE3, 13, 418; ZNZOJS, 11, 266); on npocana (cauhaja, ZNZOJS, 7, 1902, 161); Ka,[l OBI..II1 OTBPAHY H ocone exec (CE3, 19, 331). Ha ceveay on K. koje je OC1"3nJbCHO y Me!}ygHenfuJ;c naxahyjy ce JbYAH 11 CTOKU on npuor 'llfpa (ZNZ01S, 11, 266).

K. ce yno-rpenn.yje II xao Liebeszauber (= n.yfiaarra Bpal)6rula) II Liebesorakel (=Jby6aBHo npopo-tanCTBO). Y OKOJHl.HI1 nCl:Il)cJlI1je ncnojxe, Ka,!l ce n.yrsujy, 611llajy ynapaae K. no noraua , nu 6w ce WTO npe ynane (CE3, 40, 70). Y BOCIlH 11 Xepueroanna K. nocane na nypl)cDgaH 6c] xopena y 3CMJl,y, If HU «ojy crpany nanue , o-ryna he Aohlf cea'roax (f3M. G, 1894, 643; ZNZOJS, 16, 15\); ynop. 11 Kapauah , 4, [\)03, 1(6); y nra5U'IKOM oxpyr-y :;laACHC ce J<1 «anujy, na mcu ce aarue uarton.e , nenojka he PKCC, 119). YO'HI MJlU)1eHaI(U (9. MapT CT. K.) Y OKonMHH 'Beahermje HaMcu>yjy TPfI CTpYKa K.

scranuhe: CYTp3,rlUH \CBaKa) rtoaoae IlCKY OA1I0jll jenau CTpyK, 11 'mjll CTpyK UlTO rnrra 611TlI CylyCHIfK (CE3, 40,

KaA K. nyjuo pUCTe, 6lfhc POAHCI ronaua (ZNZOJS, [6,154),

K. ce rrOKaTKaA ynorpeczsy]e KUO Lcbensrute (= Um6JbliKa :>KMBOTU), 11 yonulTe KUO 6f1JbKa ea Man1'lHOM CI1JlOM. v OKOJlI1HH KJby'lU (EoCHu) aa TJypi)CDJlaH }hOMe umdajy MaJlY neuy (r3M, 6, 1894, 375), lWI! ee onpacna Me!)yco6fJo umcajy (Beroeeh, 116). MeTJlOM Oil K., Y Cy60Ty uohy, »novaayjc« (nocaehyjc} napu eeurT1!lIa HOBY BeJJJTllU:Y, II Ka~a TO Y'IUHlI, OHAa uonoj eeurTHUll »npoaaxay «pana cnujenor-a MHllla, 06pa!13K joj ce nponyn,a , xoce ce paCrrJleT)" onjeha nocrauc U:PUH. H ran

120

ca OCT<UllijeM IIOJI(:TI1 K<lO ncm-ap- (Kapaunh, 3, 1901, 189).

o PCJll1rJ1jCKOM anavajy K. Haj60Jbu je }l;OK33 'Hlaeunua ua ce KorrpuBOM pu'ryanno npn-reurhyjy. K. ce npBM nyr OKYCH na "lIHCTIf [JOHC.n;COHUK, I1JlI1 na MJlaACHI . te, HJlM 1. MapTa (jlamma, 7, 664; CE3, 7, 133; 14,37; 19, 36; KapaUI1B, 3, 229; ynop. II Schneeweis, 126). Ha BCJlI1KI1 nCTaK 0)1 eBIlX BapMna caao CC OHa CMe [aopa"] [ecru (ECroBI1B, 111). Kan ce npnw rryT jeny, naeanajy ce sa CJIUMKY [0 aaasajy rora fl .. Schneeweis, 126], »,[Ia npcKo nera He 611 HMaJlO Gyua«. TOM npHJII1KOM nasa CBaKO}l;a ce lie nosann,e flO XaJbI1Hlf, WHa -re he ra 113CCTif naurxe If 6YBe (CE3, I. c.). Kan ce npan nyr osyce. rpeea na ce «asce: »Ha )Kif BOT n na 3gpaDJI,C, 1·1a Typ-raua 50JlCW'iI1Ha, na xanyhepa rpo:mwlHHn, a lin nona 'rcpnexesana«, IiJln C1I"'1110 (CE3, !3, 414; 7, 133; Kapaunh , L C.; ynop. If BYK, nOCJl., 4429 If 3GB). J-Ia YCKpC nplUlf cc (y BOCIlIi) npaveumaaan,e BIfHOM 11 XJle60M (xpmunancxn y'rauajl} J.1 KorrplfBOM (upao6uwlill ritus!, ynop. flnp. npavemhaaau,e .neCKOM, rasobe y BOCIIII, ynop. BOCUIlCKo-xepu;erOnU'IKIf I1CTO'IIHIK, 10, !896, 38! Uri), U -ro najnpc ce IIpW'IeCTW ):1oMuiuIH, II<J OHW:i cuu MyUIKH, na cuu »cencxa y Kyhlf. Ouaj KOjl1 ce npu-ieurhyjc OKpenc cc HCTOKY, 11 Y3Me npaxccr y Tpll Maxa, Ii nOCJlC cnaxor Y3IfMali>i.l oKpcHe ce y xpyr (CE3, 32, 399). Y U. Fopn OCTUBI1 ce ua Ea):1}h1f ,[IaH KOMaAl1h

nOT"a'IC, na lbllM nojeny Y aap'ry npnc Konpunc, CBa-

pelle (CE3, 152).

o npa3HI1Ky KOHCTaHTI1Ha If JeJ1CHC »y.n;ajy ce« xortpnne (11 Tara ce nrutu rtocrremsn nyr Mory jeCTM, CE3, 7, 1907, 133). Ha BemfKM ITeTaK raxohe ce »y):1ajy<' xortpnec Ii mrje rora naua norryurreao jCCTM ax (CE3, 14, 50),

»Kao ua je na xonpunc MOKpIfO. Ken je HCKO n-yr.« IToCJlODIlu,a, Kapauub, 1, 1899, 184 (xpar-yjeaavxo).

121

KOW11.EflA

Zurgejbaum (celtis). Kourhena (Sulek, 22 aaanna).

KaJ{ K. no-rae na A06wja narnhe, aKO ceaka jpaua 6YJ{e nonjcnuaxo aenena, Gllhc penna rojmaa (ZNZOJS, 6,315).

KOIllYTHLl.A

Kuckuckstulpe I"" Kiebitzei] (fritillaria meleagris). Kouryruna.

Jle« )KCHH »OJ{ anesa« (MnaJ{ Kopell K. rpeea jeer-a KpOl 40 uana uaur-re CP1\C, f3M, 20, 1908, 345). Ecpe cc na DHJb<lHH nCTaK (CE3, 14,57).

KPACTABAll

Gurke (cucumis sativus). Kpacranan.

Hajeon,e je ccja-ru I1X na Bermxu 'ICTnpnK, KaA cc anoaa »aaaeayjy« [y upxuuxra na Bcnacu 4CTBPTaJ.; yne-rc 3UBC3yjy ce 3801Ul, 11 MeCTO IMIX CBe .0;0 Ycxpca yno-rpefiruyje xnenano]. na he ce 11 xpacrauna panaje aaeeanna-ru (ZNZOJS, 19, 201). He Tpe6a !IX ccjara y ncr-ax, jcp he 6wfIl ropeu (CCJlTOMnW, Kapauah, 3, 1901, 115). HCTO -raxo 611he rcpxa aKO ce ccae 33 fbHX yKpa}:lC (CE3, 32, 1925, 19).

Kn}:l ce K. 1I0'IHY 3aae:HtBaTI1, l'pe6a KO}:l H.>HX Yiy-rpy npe cyaua laBC33TI1 KOMaJ{ noaua nnn ureprtc, na he ce 3aBC31IBaTI1 II 611he lIX lienor nera AOCTa (ZNZOJS, 19, 210).

K. ce ynorpefin.yje sao nex OM rnaeoocn,e (f3M, 6, 80'!), mll.llllle (CE3, 13, .160), KO(.ToGOJhe (npu TOM CC roBOPl1 6ac~la, ZNZOJS, 7, (64).

122

KPOMfTHP

Kartoffel (solanum tuberosum). Kpovnap, xp'rona.

no Mxnuheauhy (KHe)KeBIUla Cpoaja, 692), KPOMnup je npeuecen y Cp6ujy »113 Heva-nce« y npCMC KO'lHHe spajuuc (1787), sana jc J.l3AaTO aapebeu,e na caaxa Kyha aaccje no jenau nnyr KpOl>UUlpa. Itpa CBeM TOM, y yHyl'paWH.>OCTH OH aujc 6110 J{onOJbHO n03HaT, H ueroaa KYJlrypa narano je rtponarupana H 3BaHH'IHO rtcvaraaa cpeJ{HHOM 19. eesa, B. C. Tpojanocah y CE3, 13, 1909,68 1I.1U1.

o upeacny cahea,a K. nocroje pallia aeponaua.

Hajeonc jc cnJ{HTH ru BCJlIIKe neJ{CJhC, K~ j~ aara y «ancnnapy, na he 611TH BCJlHKH H 'rexcax (ZNZOJS, 7, 1902, 146); HanpOTHB, He nan.a ra Ca)l;HTH OA YCKPC<l AO Mnanor ycxpca, jep he 611TIl soneu (ibidem); K. ce C3}:1H H Ita BeJlIIK~1 nCTnK, nocne auce: axo ce ca Mllce paHO npaTe, 611hc cyn, IIHn'IC 6nhc BOJ{eH (ibidem). Ilpesta jeAHoM uaponnoa pCl..\CnTY, K. He -rpefia camrru rnYBHC lle}:lC.lhC «(npcJI. UUCTllY), na HC 6YAC rJlYB, lHl Lleerue, na He 6YAC npcusunc y I~BeTy, HH BO):lCHe [= on Ycxpca AO Mna-

~~~H~~Kr~::~I~~~~4~:~~ 1~0~~1t.~;:, ~,e~:t)~ - na 6Y}:lc

K. ce ynorpcrjn.yjc xao cnon.n,e cpeAcTBo npOTI1B rycc ()KCC, 270), rnuuooon,e (f3M,6, 1894,801; CE3,19, 220; 40, 230; ZNZOJS, 11, 266), rpo3HHlIe (f3M, 12, 1900, 150), onCKOTIIHC (>KCC, 274; CE3, 16, 429; ZNZOJS, 11,266).

no jCI~1I0)'1 waj1>ltBOM eTllonOWKOM 06jawH>eH>Y, DOf je CTIIOPHO kpcunup aa n.ycae ClipOTHH>e - »na 6H II cHponuba IlM,IJlU KOMe An rynn KO)l(Y« ('-IYo 0,0; fl)e J'naropajenah}.

123

KPYnI-U1K

Schollkraut (chelidonium). Kpynaa«, POCO/laCT, 'J1I<11"I111, Jl<ICTOUt1'lMIIU rpaua (Sulek).

Cpencrao nporua -mpeaa ua aoraaa ~I 6paAuBI111a (r3M, 12, 1900, 150; 152; ZNZOJS, II, 269), 11 KOn 'IMII"IK3 y OKY (u.eroe COK aaxann,e ce y OKO, ibidem, 152); -raxohc 0,[\ rp-reaa y eea'repmnr, eoneuc GOlleCTl1, »cyraue , rtanaaaue (r3M, 4, "161).

KPYlUKA

Birnbaum, Birne (pirus communis). KpYWKU.

Y cyrrpoTHOCTJ.1 ea ja6YKoM, K. ce caa'rpa sa 3JJO npao , aa npeo 31lHX neaoua. Y HapO~UHtM npanoue'rxaaa 11 CKaCKaMa non K. cxynn.ajy ce banoJJJ.1 (CE3, 41, N258). KaA je y ITOJbHllaMa jenan rpparap ncrcpanao hanona H3 neue >KeHC, MOJJIfO r-a je i)<lBOJi3 Mynorrycnl Aa It,(le 1101 IICKY K. Y 110JbY (ZNZOJS, 10,243). Ha K. [[UJJa3a ce H ncurruua (CE3, 41, .N~24). Y AaJJM<lQHjlt je »jCAuH '"IOCK« cunec HOtly jeAHY AI1BJbY K. »cny OKanCHY neurruuar-ra, Aa ce cun cjana«: OH y'lI1l1l1 KpCT 11 ortarm 113 nyunce; aeWTIU.J;e CC pa36~rHY, ana je oeove nOCJJe xpa-rxor- BpeMeHa ystpo CIUI (ZNZOJS, 22, 310). Ha K. onnere 11 KOM HUM,l3<lHfI DCUITl1411HOM aaurhy (CE3, 41, N2180). Ha K. nana ana xoja car-ape rpo)Kl}e y aauorpany (ibid., M 114). 3a K. aanena ce CMPT, xojy je 6a6a IlU,!{MYAPl1llU (ibid., CTp.487). Ha AHDJbOj K. ocraen,a ce II )KpTDa aa 'lyMy, xnna cc Manl'IKlI 'repa 113 ccna (CE3, 19,234 I1A. npnoGIiHIO MO)KAa 1I11Jb,[ln ce ayva aexce aa K., KaoI1CMpTyCE3,41,487) . Ila K. MO)Ke IIMa1"11 3U seurrnue npliBlla'lHy cuary, anrnr CC 11 113 jenuc cnauoucxe eapajaarc 1T0311aTe cpOpMyJIC «ojy nCIlJTlIQC roBope KaA ce Ma>KY Mawhy na 611 rrOnCTeJJC: »Hu 0 xnany HI1 0 nate, Hll 0 npuo HII 0 KaMeH, lUi 0 KpyUlKy TOAOPOBY" (Beroeah, 199). Crape K, npnera KOA aanrcr cy aapona ua 3JJy rnacy (ynop. COCPPllh, 143).

124

AmI jc K. y CTUpOj pcnar-aja, H3BeCHO, HMaJJU 60JbH yrneA I[ 'InK yacunana ~13BccTaH KyllT. 11 naaac, y oxonuua Dcn~enlljc, ua Apyrl1 AaH vcxpca ane npouecnja AO «asae CTapC K" II non TY K. npaxeurhyje aa raj Ha'lHH WTO joj

~;~'~~~~,CpC;:%~~~O~;~~I:~~E$' ~~~~~), g~~!e5Eo (~~~1

«pan, lie J.iJ:lC y LlPKDY ,(13 ce MOlll1 Bor'y, Hero non K. (»KPyw'1I1qa jc voja upxenua«) Ii MonUTBe My rrOMOrHY, jep cc rtocucru (nocraje »KpaJb jlaann«). K. ce pane cana II y naopum'ry noaononarnyrc Kyhe (CE3, 19, 278).

»)f(YTa paHa« HaTpJba ce KPYWKOM, na ce OH,[\a 'ra K 6uI..II1 na ym1l.1Y II Ka)Ke: »Ko Me y3Me, KO Me 3arpH3e, ua a-era paua, ua Melle lApaBJbe«, II 6e>KH cc 6e30631tpu,e (CE3, 40, 234). Onaxaa UIIJh 113rnC,(Ia MaJIO BepOBaTaH, jcp je MaJIO ncponaTHo Jla he HeKO nojecru onoran-eay K, Ha~elIY aa YllItLlI1. Beponarao je cane K. »cprua ,[ICMOHY 601lCCTll (Y3 )!(PTUY apaba ce ACMOHY 60ncCTI1 60JIecT): MH 3HaMO na ce K. PUAO npl1HOCH na )KpTBY nyurasta MpTDItX {xnp. CE3, 14,28; 16,250; 19,26; 253), a nyure MpTnHX cy re xoje aaaaaanjy 601leCT!! ((n, CE3, 48, 522; ARW, 2, ,8, 11M; U. UHlIlC S. v. KOHOiL'ba), K. rpaauaue ynorpeeJbyjy cc II npll Mnnl'IIIOM o'reapau.y eonecaaxa (CE3, 14, 297; 299). K, cc np!l!lOCll ua )l(pTBy 11 P;CMOHCKOj Me'IKI1, 0 Ceero« AIIJlPcju (CE3, 19, 67). Ilonerne 0 rrpa3Hl1Ul1Ma lUI KpCTonc noxojmnca Mchy th~IXOBI1 CPOAHl1l1l1 K. (r3M, 6,159).

Y jennoj naponsoj npanoeerxa neaojxa CKI1J1a Ilpal.l6UIIC ca 3<lKJleTOr jenena aa r-aj Ha'"lHH urro ra ynapn -rpuaa MJl3,[111LlaMa Oil. K. If jadyse , xoje je nocana OA ceoje MujKC oeurruuc (Strohal, (Hrvat. nar. prip., Zagreb, 1923) J, 46; n. ~I nOJlHDKa y ZNZOJS, 8, 169),

KaA je CUCTII Casu nYTOBao 113 Sere y EYJlI1MJbC, aaxonao je mwpx KOII,yxa non HeKOM K. cpeepae HOBLle, 11 1"0 ce MCCTO npoaoec Cpccpnana (CE3, 5, 1903, 580), Hua-rc nnpon «asce Ail ce cnern Caua 0 cnosre naay neu,e ua K., OKO KOjC ce ncxyrte eyua, 11 OH liM OIlAa ol1pebyje XP,IHY, aa uapC,[III)' ronmry (CE3, 7, 255 11,[1; ynop. ~I MOj -mauax »Cecrn Caua If ayua«, CE3 (31, 1924,

~~7-::,~;!' 3~M:p~I~~~;0 ({~~O~~).KI1~HH::~tB~y H~~e:r:~:~

125

O'1elH1AHO, no jegHoj useecnoj KPYIUKW; neposaTIIO je An cy y If3SeCHOM 6pojy OA rnx cnyvajeua y rnrrau.y AeMOHcKe, "ceHOBl1Te« KpyWKC.

KYKOJb

Kornrade (agrostcmma githago). KYKOIb, rpaxop (Sulek).

KOA KUTomlK3 y OKORlIHI1 BI1I1KOSaua, KaJl: ce ua EpaWaH'1eBO HMO)KW y neha aa-rpa aa xonaue H Aorope npau, CBe)Ke ce 38 npyruh K. H rpaopxa, na ce TliM 113 nehu Balla sa-rpu , ",[IC! lie 6Ylle HM K. HII rpaopxa y )Klny« (ZNZOJS, 7. 1902, 146).

AeaojKa «oja xohe na npuey-re MOMKa, caanje CMPTHY caehy u aanene y Il,y lIeUC,. apua K., na KPO] H.y Y Mnanl1 nerak KpMWOM nornena MOMKa H kaace: »Cnaxyna Tl1 ""paK fI 06J13I\, a I\OJ..l. MCIIC cyuue II Mcecq ... AIo.:O Me He 13I1IV1U!, eno Til KYKOJl,a na KyKaj ,[10K Me lie IHIAIIW« (comMOJlOWKa uaraja, Beronah, 220).

K. jc nek 0,[1 ne-rje 60JlCCTH 6y6u (»KaA nerc 'leCTO -reure uorc, K3A cy My X1JaAHe yWH, a rnana apena«): Tpl1 nyra no ACIJCT 3pHa K. CTYU.a ce 11 AC1'eTy cacne y HOC (CE3, 14,128).

KYKYPEK

Nieswurz (helleborus odorus). KYKypCK.

K I1Ma y ce6H H3BCCHY cy"pal10pMaJIHY emlry. Ibcra AOAO-'Ie Mehy y KOTao C !lOAOM KOjOM npcxajy '1CJLaA (Kapauuh, 3, 1901, 204). Kana ce c nponeha jaan K. (KOjH je HHa'1e jCAaH OA npsnx nponeru.ax uoc-roua), neua My neeajy neCMY: »K. c fipna aone: Oacemr-re Me! Jlcna pysca pyxy npyaca: nonCJ(I11'C Me«()KCC, 73).l1ua'ICll,eroll<l cuara MO)KC 6111'11 11 K06Ha, 11 aa-ro r-a napon ne nornt. AKO ce K. pauo c nponeha yncce y «yay, KOKOU1KC uchc HOC1ITI.J nenor JICTa (Kapauah, 3, 43); a-era yorrurre He nan,n yau-

126

Manl y pyKC npe Byphcunaua, »jep he yMpCTI1 KO H3 Kyhe« (CE3, 32, 419). Ha 'BypJ,eBAaH nocana ce K. OKO rope, na '1WIIHnHQc He 611 spau6HH<lMa onnene MneKO

(CE3, 14,58).

Y uaponnoj Me/l:HIJ,IIIlI1 K. je Jl:OCTa uenena 6MIbKa. 11 uera 6epy, c OCT<lJIIIM JlCKOBHTI1M 6HlhK<lMa, aa EHIbaHH nCTaK (Kapauuh, 3. 121; CE3, 19, 48), Y MeJ,YJl:HeSI1L{e (CE3. 19. 13); rasobe 11 ua UseT11 (ib. 40). BonecHHKY OA !lOACHe 60JlCCl'11 nnje cc MaJlO K. xopeaa, -re 113 !-bera »rcpa BOA), ua «oxpaby« ()KCC. 309; na K. Tepa sa aoxpcue 3HaJIH cy 11 CTapH, H JaTO cy ra nonexan OKO 1I03C cejanx, B. Theophr. Hist. plant. 9, 10,3; Cato De agr. 114, 115). npOTHB wyre aan.a ce «ynara Y BOJl:H Y KOjOj je 6wo nOTonn,CII xopeu K. (Kapaueb , 3, 1901, 222). OA 3y6o- 60JhC rtcpy ce 3y611 nOIlOM Y KOjOj je cxyoau KOPCH OA K. (CE3, 19, 222). K. co lIap0'1111'0 pane yno-rpedn.yje npu »J:lTpaIlJbllBalLY« KOlbO. Kan je KOIh oconee OA »aypnapJIYKa«, np06yulI1 My ce WHilOM KO)Ka ua bepnuny. H Kp03 Ihy npOUY'fC >KIIJIIH~n 01\ K. Hnjtion,e je Hahn K. »jC,[II1HO'-i«, ea JCAlmM rnauoa I1JIII jCAIJI.1M ll,SCTOM (CE3, 13. 429; 14. 350; 17, 579; 19; 333). 11 oaaj Ha'1HH nc-ren.a 6110 je no-mar jour PUMJLfllll1.M3 (lvcrg. Georg. 3. 451 I1AA}) , 11 OJ.{ IbHX JC IJCpOnaTlJO, HHAHpeKTHo 11 Kp03 J1111'CpaTYPY, AOllH10 11 llaMa. '"

"Y psn- lin J.:pajYI1011~rrCJ.:CTO rllaBo6oJJJ.:1f.

KYKYPY3

K. 11Ma IlCSHIKII auaqaj y Bpa'1aH.HM3, AIIBI1HaL{wjK, xyrrry 11 uapomroj Mt:AIII~IlHU; OH je y TOj 06naCTIi, O'1eBIIJl;1I0, lIaCJI{'.j\IIO CPO,ltIlC KYJlTYpHe fian.xe.

K. KOlla'l (OA sora CC jcnna nonounua aasona y IblWY np"JlIIKOM opaa,a) yryk jc IIpOTlIB rpana: H>IIMC ce MaXHe TpU nyru npCMa rpaA061ITHOM oenasy, Ii BapeAI1 My ce:

CTy! unn: narpar! (CE3, 17, 15). MCTO TaKO, Kalt npe'ra

127

rpan, neeejy apal!ape 6aCMapCKe necste y KojnMa ce cnoMJ.tf-bY MyKe Kp03 xoje rtponasx K. (cejaa,e, oxonaeaae, orpran,e., epan.e), 11 »eor-, KHA vyje cue oae MYKe, Ca)IWJlI1 ce II nehe na nycTI1 r-pan« (CE3, 17, 144. Ynop. s. v. Konoiin,a], Spno K. Mehe ee y aanjnujy npoTHB 60JTeCTH (Kapauub. 4, 1903, 199). MI1JTHheBl1h (>KeC, 78) cnoMl1fhe jeAHY rarapy soja je rarana no K. 3pHHMa: oaa 611 pClla K. apaa, npe'rypana 611 IIX HeKOlll1KO nyra 113 jenne uraxe y npyry, nana 611 OIiOMC KOMe ra'ra na TO I1CTO y'lIlHI1, na 611 OHAa raTalla. -

Y KyllTy 11M3 K. Belll1KI1 mauaj, HapO'l~ITO y OHI1M «pajeuaaa rne je OH mauna JbYAcKa xpaHa. OH ee npllaoca xao )KpTBa npeU;HM3, KOjH ce 'leCTO jaen.ajy y ¢yHKl\HjU 60)KaHCTa3 TIJIOAIIOCTII. 3a epeve cerae OMOJbCKU Cp6n KpyHe Haj60Jba apua ca KyKypy3HIIX KJlHOOna It OCTaan.ajy 33 ce-re, a TynycKe aejenno ca waWOM ua Ibl!Ma nYWTaJY, no aanacxy cyu-teuy, 11113 peay, »rc na II KyKypy3 no-re-te H3 3eMJbe «ao BOAa Hlt3 pexy« (CE3, 19, 361; uerue TO pane aa Borojaan.eue, CE3, 14, 23); npeu OKPYfbCHI1 K. Saua cc y 6YAI1 «ojy llOAY Y ncn.y (CE3, 17, 107): aDO cy KapaKTCpI1CT!t<]He Mp'rna'IKe )KpTBe 11 3aTO WTO ce npeuoce no aanacxy cyH'leBy. H :.Ja1"O un-o ce 6au,ajy y U3BOP HJTH pexy, y KOjOj ce , npeMa cpnc peompeno» BepOBali>Y, uanaae nyure npenaka 11 nOKojHI1Ka yornurc (ynop. S. Eitrem, Opferritus, 114 I1AA; W. Cal and y ARW (17) 493; It »roje panoee y CE3, 31, 1924, 56 I1AA; [HLI, 41, 1932, 219 HA). TaKO cc m1a CXBaTltTH 11 )KpTB<1 Y xyxypyay xoja ce 'lHHlt xan cev ua Bapnunan , I1Jll1 ua DO)Kl1h yjyTpy, nonaaa aorta (CE3, 7, 122: "17, 107: ~9, 76). K. je, ycc-ranov , '"teCTO caCTHBIHI nco uaucncprauje , KOJa JC )KpTBa npCl.(I1M<t no npcnacxoncrny (rJ-l4, I.e., 170). 11 OCTane K. )!{PTSC HMajy Ma!-be HJIH enure jacna, M<lI-bC IIJ1I1 amue aenocpcJI<l1l MPTIJ,l'IKII xnpnx'rcp. 0" CC Y ncro-uroj Cptutju onuBe3HO «yea aa cyeoruo nonyiujc (CE3, 19, 252). Y U. I'opu 0 6aAf-beM Be'Jepy Mopa 611nl «aurc OA K. cpaume (06cJlI!<I )KPTOU, Kapnuuh. 2, 1900, 151). Y oxonuuu 'F"eBj}"~JIHjc 0 6a,VbcM ec'repy. y Kyhll Y KOjOj jc IICKO yMpO HnJ.l crcro CBaA6e, He najy ,Il;eUH noxobannaa aortave., Hero K. (CE3, 40, 81). llOI".13hliH KaA Aol)e Kyhn ca 63,!J;fhaKOM, 6HBa y Socaeceoj nOeal3HHH nocyr KyKypy30M

128

(r3M, 6, 1894, 382); y IICTO'IHOj Cp6Hjl1 H Y Cna130Hujl1, K. ce rtocana nona)KCHHK (CE3, 19,77; ZNZOJS, 19, 158 llll). KaA je cpan,c K., He 6epe ce can K., Hero ce OCTaBI1 »aa MIIPOY n-rnne« (CE3, 17, 19). Tarta-ura xcp-rua y K. 611Da o Caeroa YlJllljH: 'rann ce cxyeajy 30POM TpH «nana xyxypyaa. na ce jCAY 11 najy Aeu,1f 1f3 CyccACTBa (CE3, 17, 133; 7, 110). Ha AUII Cacror- Aunpuje ({30.XI C.K.) npHHOCII ce K. ua )KpTDY »Me'IKI]« (aTpH6YT Ceerora AIIAPllje)KI!DOTIlH.>a na KOjOj OH jawe, 11, BepoBaTHO, n-eroe 'repuOMOPCPIHI nperxonnux). II TO na KPOSY 1I111f na ApDJballl1KY (CE3, 14, 1909,75; 16, 143; 19, 1913, 67): 11.111, Mel)yTHM, 3HUMO na cy TO aeopua crecra aa nyure (aa KpOB B. E. Samter, Gcburt, 55 11M; aa ApSJhaHI1K (CE3, 14,75; 19,67). Csera AIIIIPl1ja je »K. llpa:JlluK« (6B, 10, 1895, 281). npHJ1HKOM upuor opau,a, Y fhHUY ce, «ao >KpTBa, aaope K. KOJln'] (CE3, 17, 15).

BOAl! Y KOjOj je KyBml K. naje cc sao JJeK OA xrunn,a, np06a!{H 11 r-pynoecn,c (~E3, 13, 1909, 353; >KCC, 294; r3M, 6, 1894, 801; ZNZOJS, 9, 50). ITe'leH3 K. 3pH3 ynorpecn.yjy ce npOTfIB YCT060Jbe J.l 60necTH AeCHI1 (CE3, 13, 345). K. 6paJ.U1l0 je nex OA oneKOTHHe (>KCC, 274), CKYB3110 JICK OA Tp6060Jbe (ib., 287), H rJlaB060Jbe (oeaor-, ZNZOJS, 11, 265), Y XnU}:IHoj BOJl:11 nex xan 60Jle O'IH (>KCC, 317). K. «aura ynorpeon.yje ce aa Tonne 06JJore ([3M, 12, 1900, 150). Ko HMa acyreuauy, -rora kynajy HeHa'iCTOM BOAOM y KOjOj je 6110 IIOTonn.eH u;pBeHH K. (ZNZOJS, 7, 1902, 163); TpH 3pHa u;pBeHof K. cy nex Bony OJ{ «puofiypna (CE3, 17,581): »oapucKH« K. rrex je Ka.JJ. J{CHa I1Majy ryjaannc (r3M, 6, 1894, 801). »KpacTBBHM« K. KJtaCOM nc.re ce KpaCTc KOA CTOKC (CE3, 13,429). Flpx eabcrey xarupru'ucc )KHlle na'rpc norpecna cy nOHCKBA TpH xnnrta upucuor- K. (C. Tpojaaoenh, Barpa , 81).

Bra'JaIl,:1 Y KOrUeT K., y Be3H en pa31111M 3afipallaMa, apwe ce "CCTO, Hllp. 0 Bane.ea ee'repv (enarocnoa, It nnanoruc Bpal)6111IC, CE3, 19, 71; 73; Kapauuh, 1, 1899, 213), 0 CJ1H1J1I (1IoMa!lI11i<l TaKHe CIITOM Kp03 KOjC je cejana epaumo 3<1 sona-r y TaBaH, I1JlI1 y 311A amne rnaee, »na 61\ TOJIIlKO paCTao K.«, CE3, 19, 199), 0 CBeToM TpxcpyllY, 1. II {scene He pane HHWT3 11rl10M, »na UpBI! He 6H jcna K.«, CE3, 14,26), ua l[UCTII nOlleAeOHI!K (na BpaHe

129

He 6H jcne K. 113 aean,e: HC jene ce KalllJIKOM, CE3, 14,37; )({CHe He pa,[le PY''lHe panoae , CE3, 19,36), na »UPHIt TOpI!I1K<{ - npBI1 yropuax rtocne Tlypl)eB,[IaHa (npaanyjc ce, ))W uaaxe H BpaHe He jeny K.«, CE3, 16, 139), na Cn:JCOBA<lll (noepeny ce MaJlO no !-hltllaMa JleCKOIlH KpCTOBH., KOjH cy Ty no60AeHI1 na 'Bypl)eBp;3H, »na 611. K. nanpenonao«, CE3, 19,60), aa MI1XOJhg:lH (He XBaTa ce K., »I'P ra lie paannase« epane It <1<lBKe no !-hflIlH, CE3, 19,306). Ken cc K. noccpc Ii noeeura na cynra, rpeea nOA npBy neuraaauy MeTHYTlI 'laBag, na OH,IW ucbc IIHKan nocabunera raue Hll Ml1welll1 (ZNZOJS, 19, 210). Hap04HTo cy nmKHC upaucane y KOpJ.lCT K. OPH1II1KOM cerne. Ce.ac ce «cpa oxpyuutu na q)awHltK npe CYHlIa, na onna aebe ,[IOeal)un3TII -mue UJTeTO'Hme (ZNZOJS, 19, 210). Kan ce ceac nplllf nyr nmece Ha !-hHBy, fie CMC ce y KyhH. 1l1lpHTH )({HTO HU IlHpUBO (Bfs , 10, 1895, 90); TaKol)e ce y TO epeve HC CMC nvparu K. HlI BaTpH, »jcp he cua apna y 3CMJbl1 nonyua-rtr« (Kupeueb , 1,1899,212; EB, I. c.). DPHJlHKOM rrpuor-opa»,a 3:l0pC cc y !-hHBy nOJlOBHUa K. KOJJa'l<l (CE3, 17, 15); «an ce K. cejc , y rtpun OJ.laK aaxona ce ~WJlO 6a,[lfbH.nBHCKe ucvepe (CE3. 14. 86). Tpa naaa npen 'Bypl}eB):IaH He nan,a cejaru K. {wjep he till ra jene MHoro QPB«, CE3, 7,107).

Y Be3H ca K. nocroje aa'repccaerrtre Dpal.l6HHe Kojl1"Ma jc QI1"Jb na ce nnon ca Tybe uorne npcey're I!H CBOjy. Ilpn orpTaJby K. xorraxn OCTflBC jenan CTpyK xeoxonaa, eaue HU a.era no jenay MOTHKY 3CMJl,e, II oxrrre ra QBeheM, na nocenajy OKO a-er-a. Jenan 0):1 xonaua MCTHe HB ouax aacrpyr ca COJby, a OCTaJHf YIIUKPCT yMo'ie no jenan aanoraj xneoa H noleny. 06U'lHO jow noeatunr HiIlt aeroa CH:H (a HMKaKO acena 1'11111 KTII1) yKpa.o;y en TY!)~ !-hHBe K. na ra yxonaj y. KPUllIOM II 0,1.\ xona'ta. y oaaj ouax, II TO ce CMaTpa aa npeHOllIelbe Tyl)I1X f1J!O,[lOBa na CBOjy !-hIlBy (CE3, 19, 362)

KOJH1KO xenen,a npe Bypbeanaua aarpsau, 1"OJl!IKO nuuapa OHTIe CKynJl,H on npol!lJle r-omme (Kapaunh. 3, 1901, 136, Cvenepeao}. AKO y nyru npcoarrahyje >Kyra Soja. 611he TC rO,[lHHC ,[I06pa K. >KCTB3 (CE3, 19,396). Kag noponnn,a uran,e flOAY cueurrcenncy aa MOJ1HT!lY, KOJllIKO r-omura )KCJIIt,[la He pabu , HCKa y t+y MCTHe TOJll.J!~O 3pl!H K. (CE3, 14, 100).

130

KYKYTA

Schierling (conium maculatum). KYKYTa (rJlaBo60JlHO aen,c; CBIt!-haBaQ; eoncna MpKBa; MH.lIIje aen,e, Sulek).

Kon ryiuoeon,e ofiauuja ce 601lecHMKY epa'r K. H.cnp>KeIiOM na aejrtuty (>KCC, 277).

KYIU1HA

Brombcerc (rubus fruticosus). Kynaaa; octpvre. »1)aBOJbe rpo)({be« (BYK, Pjevn., Coqipab, 144 H CE3, 32, 95; 40, 74).

Y HCKOj KYf1lIlHl, nopen H3Dopa, KO):l Tpcrena (OKOJlIHW Ilyopoennxa) Hal}eHa [e HKOHa Boropona-mua: !'ICKOJlHKO nyra cc nOKYWUJlO na ce HKOHa npeaece y flPKBY, ami 611 ce OHa yueK npnhana na ceoje crapo aecro , y xyrnmy (Kapaun", 2, 1900,205). BepODaTHO je ga je ona JlCrCHJ\tI crapaja on xpuurtnacrea, jcp ce xyrtana H HI1U'le cnoxunse KUO cenuurre iKCHCKllX ,[IeMOHa 11 60)({aHcraua: y OKOJII!lHt Flpecnc eepyjy na y KynltHH c-ranyjy C<lMOIlHJIC, H 3aTO jc aaepan.eno ua TaKBHM MeCTllMa IIohuTI1 H MOKPI1TIl (rH1.I, 24, 1905, 262). Ynop. H sepoeaa,e na jc KynHTJa nocrnna aa MOJlHTBY Boropona-iaay (Corppnb , 144). Y ):IyamiCT114Koj K03MorOHHjl1 xyrtaaa je !lOKUTKU,[I ~aBOJICKIi nannau rpccshy ("bUBOJbe rpoxbe«, ynop. It Dnhnhardt, 1, 170; 203). OHa ce He CMe OKyCHTH npe 110 UiTO ce {xa rjpeocpaxee,e) OKyCJ.l rpccsbe, jep KO je paaaje OKYCH, raj je na »I)anOJlCKoj CTpaHI1« (CE3, 40, 74; 32, 295). 0 TOMe ce npnna 11. jenaa eTl1:0JlOWKa CKaCKa. Ha Kpalt «oja jc rtana aa 3CMlbY il3 Bccsjer- eaanor- npcra, fl3H11KJlU je Jl03<l, H 360r rora CC IhCH pO,[l Y3ltMa aa npH'JeCT. Bcaony TO GY):IC KPlfBO, na XTCne na H caa CTBOpH jour 60JbY JIO'JY, H o):lce'!e ce6n npCT, ana H3 rserose KpBH IlHKHe K. 360r 'fora ue MIJba OKyCHTH K. rrpe rpcceba. »jep cc OH~(a l)iwO panyjc« (CE3, 32, 116). Y gpyrnM crxononrKHM CKaCK3Ma K. je 'lac 6JlarOCJlOBeH3, 'lac npoxne-ra. Kan

131

jc 60rOpO.!(HUa rieacana ca 1I0DOpO~CHI1M XPI1CTOM (npasa ce y OKOJII1HI1 Haura). nOHI1KJIiI je, aa -seuy MOml.TBY, «ynaaa. soja je rOHI10Qe cannena ~l aanpxana (Cocpuh, 144; MOti. «ynaae na »3aAp)!(aBa« narnauryje ce II y CBaTOBCKIlM rtecaaaa, B. CE3, 7, 20); ynop. HMJl.epnaHl{CKY ncrcnny 110 KOjOj je «yruruu. Kal{ cy OA l-he ]fnpa)f(CUe u1116JhI!Ke 11(\ ce wH6a l-lcyc, »setzte er auf aile seine Zweige scharfe .. Domen , u.nd jeder, dcr ihn fasscn wallte, ~urde an den Handen gcntzt- (= »CTall~lJJ<I ua CDe CBOJC rpaHe ourrpo 1'pH,e, H or-peona pYKe CBaKOMe KO je xreo 1\3 je YXBaTH«) (Dahnbardt, 2, 201 UA). C Apyre crpane, oner y OKOJ!HHI1 Haura. npnua ce KaKO jc «ynnaa aunpacana neaojxy soja je Seacana «cnpen HCKor MOMKa, H -raxo je neaojxa nocrana H.erOBOM )f(PTBOM (Coopnh, 1. c.). a MYCJlUMaHU npnuajy Ko.KO je KymtHy npOKJlCO Myxaven, jep KaA je OH oeacao, KynHHa ce ncnpe-mna II OH ce ua thy canneo H nao, na ra aaxsarro uenpnjaren-u HIICY YXBaTI1JJJI (fHY, 24.1905,285 = TPn, HH)f(. 5. 128); Y3 OBO ynop. fleMa'lKY nereany. no KOjOj je xynuna rtocrana OJ): npyroua Kojl1Ma je I1cyc wII6aH (Dahnhardt , 2, 201), I\JIII PYMYHCKY, no KOjOj kymtna »nje xrena ua .lIpOKa)f(e jynaxy Ci1Cll!1Y l)aBO]I~1 ca YKpa}'lcl'Il1M JICTCTOM (I~. 54). - Y crapo upeae ImKO anje oayureo POA OJ{ K., na JC CBCTI1 CUBa 61H1rOCJlOBI10 na ce MO)f(e jecr«, 11 0.11. -rana ce K. jCIlC (CE3, 32, 116). - Ilpeaa HcpoumbllMa y ,UaJlMaUl1jll, y K. ce xohe p;a caxpnje H BYKO/lJlaK (ZNZOJS. 23, 185). Fpof jenner- uysccanaxa aanaau ce y K. (ib. 187).

Kp03 xyrrurry KOjOj cy 060. xpaja ypacJJa y 3eMIbY BPWH ce Manl'lI'lO upo6/lG'lell,c: na nypl)cBAaH npe CY"L\a, HJHl ana-re y nponehe, npoanaae co acnon H.e )!(CTCOUH II »erenaue. na HX He 6oJleJIe~a KaJ): )KaH.Y (>KCC, 119; BeroBuh, 242). Y Jlcevy 11 TeMHllhy npOBJIa'1H ce Kp03 a-y, rplt nyTa no n~BeT nyra. uenpau-xanev, KOjl1 he ce MeTHyTH y aMajJlI1JY (Kapaunn, 4, 198; CE~, 7, 161).

K. ce Hapo'IMTo pane yno-rpefin.yje y Bpa'!aIM1Ma aa nnOAlIOCT CTOKe H )f(IIBIIHC. )KilBuHa ce ua Ceeror I1rH>aTa (21. Xlt) xpan« y Kpyry OJ): K. Jl03e (CE3, 19, 69). K. cc naje If MapBIl. 0611'IHO y Be31i co. Bpa'!afbflMa »paAI1 aupnan,a If oGHIba y sorexy« (Kan. Cp606pUH, 1886,189; Berounh. 119). AKO CTOU,1i OMaJlU MJleKO, na ce cysnsa na rn

132

'IUHIlJluu,e OAYlI1Majy, BPWC ce apavau,a ca KynItHOM, na 6n MJleKO nOHOBHO »noxyrranae (Beroeaf 229. ETflMOnounca «arnjal). C novohy K. Bprue ce II »upae« MarHje,

~I~~ac:~~~~j (~~~~~~~ :';:;I~!:a:y~~:. ~.ll~~r~~S.O~b~

47). KaA ce xohe Jl.U IlCKOMC HaMeTHe rnaeoeon,a, npece'le ce )f(a6a na nnoje , II CDaKa nOnOBI1Ha MCTl'le ua no jenny K. C 06e CTpaHe lIyTa. Kalla TI1M nYTcM rtpobe <leJba}l,e KaMe ce xohe na llaWKOJ):I1, -rpefia peba: »Cxynao ce xao OBa Kymma., U 06ecHO xao OBa )f(a6a«, If 0110 he ce pa360ncTH (6eroBlift,237).

KYIlJllllIH KOpCH ynorpefirsyje ce npoTHu CpA060Ibe (>KCC, 311), H 60nOBa y npCI1Ma (f3M, 6, 801); JlI1CT ce ynorpeersaaa rtpcrxn CPA060Jbe (Beroanh, 247), CTOMa'lIIIlX conoaa (CE3, "13, 378), f! eonecra YBa (Co¢pllh, 144).

KynyC

Kohlkraut (brassica oleracea). Kynyc.

K. je jenna 011 najrnaunujax HaMl1pHl1l1a uanrer napona (n. anp. BYK, rIOCJI., 6552: »Typua nene: -rapaaa jc xpaua , A xaypa: «ynyc 11 cnunnna«: ynop. 11 BYK, FljeCMe. 5, 582. II CE3. 10, [908, 93. 11 tIH3'1e cc '{eCTO crtosnnec y nOC110DI1l1aMa U npIIJlOBeTKaMa). np"pOIIHO je WTO cy m u.era ucaaua MHora ncponan-a.

Muora UCpOBal1,a UC3aHa cy aa cejan,e. Haw sapon nepyje na na MeCTY rrte cy 6unc KOHOllIbe He rpeea cejarn K., »una-re he yMpeTiI HeKO If) «ybe« (CE3, 13, 1909,411; 32, 1925, 119; 411). K. aKO ce caAI1 KOIJ,eM, rana ce MY'IH Bnaaceaa J'ocna (ZNZOJS, 7, 1902, 382).113 oeor Beponau.a, Ii 113 DepOUUJb[l na Kynyc He rpefia MeTaTH y sauy cpeqosc HJlM UeWKO,\1 (CE3, 32, 190), J):UO 611 ce MO)f(J):a 113I1eCTH aaxn-y-rax 0 lIe311 xyrtyca ca KaKBIiM )f(CHCKIIM 60)f(aHCTIlOM. - »Kynycy jc pe'lCHO na je ua BpT0J10Mlijy (I!. jynn) y npTy, a 1Ir1 flYKY (18. X) Y KaUH« ()KCC, (25). Jloepo je Ita cc xynyc ca.!(H 110. JJ;seTH, jep he Haj60lbe ycnena'ru (CE3, [9,40); JlCTO TaKO II ua nyp~eBAaH lIJlII

133

MapKOBAaH (n. n. «un., ZNZOJS, 10,50). Herne y AalIMu- 1I.J.ljn ce ceae aa paean ceje aa Cu. TpU¢YlIlI, na K. uehe mecru Gyaa'i (ZNZOJS, 20. 40). Ha ycexoean,c He «che ce Y «any, jcp he ce no"aapHTli (Beroeah, "124).

PallJ.l Mam'me onopanc K. Meny ce Y «ynycuurre paana anorponaja: KOI"hCKU rnaeyua, HaT!JKHYTa na pa)Kal"h on 60)K11fiHC rrC4CIII1u,e (CE3, 17, 11); npOTl1B cyuasa «ete ce 'rononona rpUH'lI1u,a (ZNZOJS, 7, 183), I1Jli1 MeTnu KOjOM ce aa EnaroBcCTI1 aajnpe nOMeJ10 ryMIIO, na osna coea (ibidem)

Kynyc carsnru, noepo je (ZNZOJS, 7, 385).

Y naponnoj MeAHlIlillll liMa K. AOCTa orpcaa-rcuy npuMelly. y-ryuauo CCMC je JICK OA pycc ()KCC. 270), ryjauuua 11 rp4eu3 y eTOM3KY (r3M, 4, 151); nncr ce Melle ua P,HlC koje CC r-noje ([3M, 12, 1900, 150), na aaroper'aue (CE3, J6. 429), H_a MCCTO oeoneno on upeenor ne-rpa (CE3, 16, 427), UCTO TaKO J.l. KO!l 60JTCCTH yrpoec J.l. MaTepl1lie (ibidem). l.lop60M OA xynyca MU)Ky Ae1l.Y APYrJ.I nun KOpI13MeHII, »na I1X He 61l ryje yjenane« (ibidem); 6enu nyx, KOjl1 cc Mche na EaHY OA 3MI1jHlwr yjena. -rpefia CTaBHTl1 HU K. JJ!lCT (ZNZOJS, 14. 112).

JlA3APHUA

Scharbockskraut {cochlcaria otficinalis) JIa3apH1I.a.

Flpaurax OA 11. H on AIIBJbC xanyrse (salvia pratensis) JICK jc aa »)KHaO y KOC1W' (TPYJlC)K KOCTHjy, r3M, 4, 152).

JlAJlA

Tulpe (tulipa). Jlana.

YO'I\l Bypbeanaua Sepe ce ca oc-raJJJIM lJ,RellcM 11 TpaB<tMa H Mehe y HCI-!a4eTY BOJl.Y, C "OjOM ce cYTpa npe aope YJl.HlBH (CE3, 17, 177). Hnavc JT. IHlJC ~1Horo I.(CIhC!-J3, jcp HCMa MI1!)J.Ica (»TH CI1. JI,UIO, Jl,HRHa H npc-

134

xpncna. An' vapnca IHI m JTHjCK HCMUW«, HUpO,!lHa neoaa,

COG>Plth,145)

ITAH

Lein {linum usitatissimum). 11UH, herea.

11. cc 'leCTO ynorpeen.yie np" apa'l3H.I1Ma. YO'nI »yp1;CB!laIlU noveum ce JIUHCHO ceere ea nenenoa I{ nocana OKO cnora 'ropa. xao YTY" npoTitEl OlUlX KOjl{ xohe na CTOllH 0llY3MY MJICKO (»KUJl, oao npcepojuo, TaA MOjOj C"["01.(11 yvnuuro«, CE3, 17,579). Y HCTOM IIHJbY nponyurra ce 0 GO)Kflhy CTOKU fIlMC!)Y nne cuche H nccana onapenua 11. CCMCIIOM ("KaA OIlO C('MC flpoHHKHe, TaA H npOK1IeTHI1lie [= BCWTI1UC] HaUIKO}:1f1JTe«, CE3, 32, 1925, 370). KaA neeohca )l(cnl1 na UMa MlJOro npocurraua, ncceje Y04H 60)Kllha 01'0 nnora J1. ceae 11 'rpa nyra Ka)KC: »Ja cHjeM nan ua BUP;lbll nan, !lU Me rtpoce npocua CBaKIl !laH" .. (6B. 11, 1896,49).

3a ccjau,e 1I:HJU neaauu cy 113BeCHil PCJTHrHjCKH H Marfl'IKlillponHcH. Y Pecanu, KaA cejy n., aaxorrajy ce TpH jajc-ra y 3CMlbY; nOCI!e Tpl1 ruura Insane ce 1t3 3eMlbC, noleny, U rsycke eauc Y JlalHJWTe, a ua IhHXOBO MeCTO 31160JlY ce TpH npy-ra 6enc upec (CE3, 17,1911, 16. 3a CJiIl'IHC )KpTBe It Hochzauber (= BIlCOKa MarHja) KO!l Heseana R. Marzell y Handw. DA, s. v. Lein). Ha Cperen,e (2.11) 1l0HCCy »ceue Y lIPK[JY 110 rnn'nruy 11. CeMClJa, na ce ry nocne c11Y)f(Ge 6Jlaroe110[J1!, fl OIlAa he eon,e pa1)aTH (BcroHl1h, 105). fl. ce He ceje Y CPCRY H nerax , Bell OGI1'IHO y lJOIlCI~e()mIK li Cy60T)' (CE3, 19,361). Hajoon,e je noceja-ra rn ua U,l.IeTU, jcp he OIlAa Haj60.lhc lIanpCAOBaTH (CE3, 14, 48; 19. 40). He TOliH ce II youurrc lie PUAH IUIUIT:1 0 lI,eMY Y "paC11It311« Meccr~ H Bene IIC}lClbC (CE3, 19, II; 33). Cejun.e It cnc [IOCJJOBe OKO n. ptlAC caao )KeHe (CE3, 19,361).

Ila n., xao 11 KO}J, Hcnaua {Mnrzell , 1. e.), croja y Be3H en )KCIlCKfIM 60)KUHCTBl1MU HOKU3 je un-o ee jcnna a.eroaa upcra :rOIiC Coroponu-mu II. (BYK, Pje-m., s. v.). Hnaue jenna CTJlOJ10lUKa (cxacxa) 0 1I0CT<lHKY rpaJVlHe

135

»Berenaurra« (non BIfAojeBM~oM, Ilonpun,e) AOBOAU nan (nOCTllIl3K n.?) Y Be3Y ca MMTCKOM nwmonrhy >1 nertocenupllHI1M 6mK311CTBOM Tpojanou . Ila Gil «orac HanpBBl1TM onerro aa CBOjC BOjHlfKC, HayMIl Tpojau na ceje JI. HIIKaKO uaje «orao Hahlf 3roAHO Mecro, na 3aTO nYCTl1 C0KOJW, II rue eOKO ruutue , ua ru Ty ccjc. COKO 1l<J!~IlC IH] OBy rpannny, H Tpojan »CBOjOM PYKOM« Ty sacann n. (»hCTCU«). OTYAa ce ouo Mecro np030nc nCTelHHHTe (Kapauah , 2, 1900,65).

Y peJHlrHjcKffM CXBaTafbl1MiI Ii rtpuxcu J!. cc KOIl Cp6a, «ao 11 KOA I\pyrux napona, ueayje 3[1 ropn-u CUCT H CM,lT_PlI 3U KYJlTll'lKIl '1111.1" (KOIl Jenpeja If Mecnpaua »weil es nicht vom Beseelten herruhre«. (> »3aTO lIlTO fie nO.Twle on ouor-a '!CMY jc ~TBOpIlTClb Y.Il,axl-IYO AYU!Y«' B Wiedeman, Herodors Zweltcs Buch , Leipzig. 1890, -167) OT}'AB npormc 1I11 cueurt'eunun KOIl. BUDlIJ101hBI1.:t, <I)CHII'lalla . Jcnpcja. Mucapuua, MOP;ljy 1I0CII1'II OACJlO OJ!. J1.* KoJ!. VlHAHjaqa n. je rasobe cva'rpuu m KYJlTH() '1IlCT. VI KOA I'pxa aa KYJ1TI1C paAl-hc 'IeCTO je 611.110 npouncnunuo OIlCIlO 0/1 JI. Ha CT<lpOM OPHjCfl1'Y nucapu. npcxsa KOjll~W ce occbao 1f.31;1eCTaH 60)!{OHCKH pccnex'r II KOjU cy c1'ajUJIII non cneuujanuoa 3aWTHTOM 60}f(BIICTB<I (Hedn , lin" T01'<l H np.), HOOlnH cy raxohe n. xan.une., ynop. II »'--lOBCK3 06Y'leHOr y naaeuo nJlUTIIO C onpanou mrcupcKoM« y Je3eKI-I1b, 9, 2. KOA Cpfia JlaB cc IIC CMC y3UMf!TI-I IJIl Y PYKC flpeKo Sene nenen,e (CE3, 19, 33) - a Mil 311aMO na jc TO nenen-a Mp1'BHX; MpTBa'-JKlf nokpon HlmOJUTO He CMC Gl1nt on n. una-rna.

o DO}f(Hhy 1I0Jia)f{eUHK ce KI-1Tft ca Tpll n. 1I0neCMa (CE3, 32! 1925, 369). Y Cnanonujn nocnnajy ra J!. CCMt:HOM (ZNZOJS, 19, 159).

Cxyeano n. ceue je nex KaA crane aospaha ()KCC, 321). Jl . KpnOM 05JJ<1}f(Y ce Gonecue o.m ()KCC, 319). Olin. «arne rtpaue ce 06n031l KOI\ oneKOTHHa, pana, Ml!t(!'WC. ranan.eu,a nnyha, eonona - KOA neue - y -rpfiyxy, ryuro- 60JLC (r3M, 4,151; 12 150; Eeroeuh , 249; ZNZOJS, II. 260; 14.59).

Ynor-y n. npcysena jc y >KMIJ01'Y xouonn,a. 11 1:1 n-y CC yrJl<lBIIOM eeayjy HCTa ncpouau,« soja II }B 11.

B. llajKaHoB!lh, Bysa 11 nail, CE3, 31. 1924,139 IIIVI.

136

* Haa oaora YPKfl.llpS3Hl!fle a ynyraaua aa CE3,31, 140, rne ]e uaaenena nnreperypa au caSKH napoa nOlJ3oc06, n onexne je 011 »Kon MIIJIHj31.IS« JlO »Kon Cpfia« npcyre'r '"lajK3HoDlihen TeKCT. HSO~Jlefl3 11111'.: A. Jeremias y Roscher, LM, 2. 2352; H. Gunkel. Ocr Schreiberengel Nabu im A. T. und Judentum, ARW, 1, 1898,297; R. Smith, Religion dcr Scmircn, Frciburg, 1899, 118; Herodian., 5, 5, 10; Scharer. Oesch. d. jtldischen volkcs', 1898.2,81; Herod., 2, 37; Plut. De Is. et Osir .. 4 '. 352<; Theodor ~achter, Rcinheitsvorschriften im griechischen xcu. G!css.en, 1910, Religionsgcsch. vers. u. vorarb., 9.1. e-rp.20:

Philo.str. Vila Apoll, 8. 7. 309 K: Franz Dornsciff, Das Alphabet in Mystik und Magic. Leipzig-Berlin. 1922. CTp. 3

JIECKA

Hasclnuss (corylus aveltana): nCCKa; nrton: llCUI!!!IK. Pe-r jc 3ajeAHlI'IKa cnonencxa.

Jl. je H cnrypau YTYK, HapO'lHTO Oil rpova H rpagil. Y J1. IIC ynapa rposa (ejcp jy je I-1cyc 611arocn0D1lo, a rpoa ynapa cusro y 0110 IIPMO non KOjllM cjCAI-1 ~aBO«, MM, 6, 1894,370): seor rora, Kaf.l rpr-ru, JhYAI1, IHlpO'H1TO 'lo6aHH, KMTC ce J1. rpa1J<1I1110M, ana jc Mehy aa nac, IInH fiexce non nccxy (CE3, 17, 197; 32, 376; r3M, 6, 370). Be33 ca rpoMoM noeaayje ce If y BCPOB3fbY na he neunnnnr rtcupBaTIf, 1f1l1-1 na IIX uebe 6IfTM, aKO HU Caeror Hnnjy, Of.lllOCHO ua Flerponnau, rpMIi (CE3, 7,110; 276; 17, 133; Bcroauh. 245). Ha Bypbeanau uapc-urro ce apwe pa31111- '1111'U oClirypalba C 1I0Mohy n. 0.11 rpoMa 11 rpana, rtoacrne ce TO '!!1ttll ua UBCTI-I [lJlIl ua Cnacoenaa: fbOMe ce KIITe BpBTa, np030pll, crpeje na xyhaeca If TOpOBl-lMa; 11. npyTODI1 fl063.naJY CC 1-1 OC1'aDJLajy y TpJla, HoI1BC, fiaurre (MM, 6, 374; Kap'H.!IIh, 3, 1901, 121; 127; )I(CC, 117; CE3, 7, 302; 14,58; 16, 134; 17, 134; 181; 19,40; 32,108; 371; 372). Itonernc cc 3<1 raj J~IIJb np8ne OA n. npyha xpc-ruhu (>KCC, 177; CE3, 32, 108; Kapauna, 3, 125). BCHaH IKnO/! sora he cc lin 'Eoypl}cBlIaH 60AI-ITII OB~e aa My>Ky Bema ce 0 n . rpany (CE3, 16. l36). 11. 1Il116JbllKa I-IMa H3DallpCI1!IY MOll. (ynop. II CE3, 41. 524 11 ZVV (= Zeitschrift des Vereins fur Volkskunde ) 11, 1901, 1 HAn).

137

!-hoMe CC y6lfja baao (I1JlI1 6ap Tepa, CE3, 41, 1'1'217; 66),- 3Mlfj3 ("jep je J1. cnero APSO, a 3Mlfja je l)3BOJICK3«, r3M, 6, 370), oscnen.yjy lbYP;H (CE3, 41, N~ 12); Eor !-hOMe ourmre JIYKY 11 npe'rnopn ra y BOll3 (ib., N£ 68); npcKpcTH l-bOMe l! OP;BOjl1 Bony on BHH3 (ib.. N~ 166); IboMcvce npauu MarW!KH <P)" npeKo «ora He MO)Ke haec (ZNZOJS, 19, 148); TPIf n. MJI3p;Ifl.\e aaycraen.ajy ITJIyr (CE3, 41 NQ 186). OHa yonurre MO)Ke HcnyHHTH CBaKY )KelbY (ib., NQ 53)

JI. MJlHP;I1l.\H je 11 Lebensrute (= IUI16lbl1Ka )KHUOTa)' Y EOCIII1 WI nypl)euJ\3H »AOTaKIIC cc« 11. rpaH'IHI.\OM CB3KO M3pBI1H'le (r3M, 6, 375). K3A ce '1e11e Heile na poje, -rpeoa npe CYHl.\3 yfipa-ru Tpl1 n . rpaWIHI.\C ITa !-hl!Ma KpCl~yl'H OBl.\C, na OHAa yp;apl1l'l1 y TPMKY (Berounh, 241). HapO'lHTY CHary I1Ma JI. WW6Jbl1Ka soja je na Lleem 611JIa y L\PKBI1, ~KO ce OHa MeTHe y '1CmUbaK, -rene he aanpenoearn (ZNZOJS, 19, 168); UKO xpna-ra xohe Ail noacnepe npac!;le, Tpe6<1 je y}J.<lPITIf Tpl1 nyra TUKBOM W1H)OM (ZNZOJS, 19, 208). KaA ce OBL\e H3 rtnatutuc Bp:ne Kyhu, gOMuiHHI 11X GrojH Jl. HJlI1 !IpellOOOM IJ!I1UJhHKOM (BpveBUft, l!0~1U!-he, 50). Flpenoc cuare HMUMO CBaKaKO H y

o6wlaJY AU TpYAHa »ceaa 1I00t JICIlIHUK KOJH,

Kag ce noportw. Mehe Y eony nerc nplHl ny1'

«yna (f3M, 19,1907,321).

Y HOI\U Y KOjOj je KYBaHO UJIU HOTOl!lbCHO Jl. 1111111he xyrtajy ce Oonecaana OA Bpyhl1L\e ()KCC, 303, Flpexouopuen,e}; lfJlI1 yonurre 11 KOjM HUCY 6011ecHlI, »anpann.a pnna« (CE3, 17,533). Jl. naurhe , cnapeHO na capbe-ry, rtex jc on nepytuore (r3M, 20, 1908, 350). 11. )KI1JlaMa 11e'fl1 ce OTOK (Beroaah , 247). J1ewHllQI1 cy nex 0):1 cpnocon,e ()KCC, 311), on uryrseea (eneaer opaxa, AeBeT 11., rtpe-suna , neaer 3pHa rpaxa«, ZNZOJS, 7, 1902, JIeWHI1K I1Ha'le YWHsa ynana=ra y oneno, C

KUO aaajrnrjy (TP'B, HH)K, 3, 76), Y OMOJbY

110A nojac Jl., na 611 pabane MylllKy neuy (ib. »neurHI1K« je WMemnp -tyunccra pone). Ko nam on 'IHPCB<l, oayna co y 130AlI Y KOjOj cy 6J.:!J111 nOTOnJbeHI1 opacJ.:! 11 Jl., J.:! 01111 ce nocno fiaue na nYT, na KO nx Y3Me, na he -mpeaa npehn ()KCC, 266). Y Bocaucxoj

lJIIWJC, KO ur-tu «pac'rc , Ma>Ke ce n . Mnwlly

pYKaMa (f3M, 6, 370; Codipeb. 146). Koje accuc

138

M11eK_a, nexu IIHjy rej on Jl., JUtIIHHOr 11 epcoeor KopeHa (~NZOJS, 15, 128). II. nHlllhe naje ce xpanava.xan 11M TprHe MJleKO, Ii TOM npHnliKOM roeopn ce 6aCMa, y xojoj ce Jl. SOroM ceCTpUMH na cyne »CBeAOK« npa ncnersea.y «pane ()KCC, 125. Jl. cc y3HMa aa »csenoxu« H y jenuoj »anopycxoj npHITOaeTKIf -nnta »I16HKonMx »cnpanoea«, B. Bolte-Polivka, 2, 532). 11. ce, yO'l.11 Cnacoenaaa, 6aje y KOPHCT «apee (Kan. Cp606paH, 1896, 191). Ilpeva xaponHOj eTJ.:!MOJlOr!1jl1, pe'! 33 J!. je cpOAHa ca »nex- (Berormil,229).

Ilenojxe aa SO)KHfi rtpcny )KI1UY aa 11. M1IaAI1L\aMa xcje cy Torn jyrpa npe cyaua C BOIl.OM noaecene. J1 TC MJlagHl.\e 30BY ce 6UIl.lbUK (Beroeah, 89 If 96).

Ilpeaa neponau.araa uaurer- uapona, n. je 11 npeo MyP;pOCTI1, man,a. »Hnjc TpM nYTu OKO Jl. cacr-aersen« (BYK, Ilocn., 4243) oaaaaaea uosexa KOjH je Cyllyg, rj. KOjH unje Tpll nYTa 061lCCCH OKO 1ICCKe [na 6M nourao y gOgHP ca ~hCIiOM cnacoaocnoa, rtaaer najyhov cnarov]. Y c-rapoj cpnceoj llIKOJlH neua «oja He snajy JleKl.\ltjy 6~IJla 6H 1UH6aHa n. npyhe a , CBaKUKO 3UTO na 611 11M CC YTepana !lUMeT y rnUBY (B. MOj pall. y CE3, 31, 54. Ynop. 11 Wuttke (Oer deutsche Volksaberglaube, Berlin, 1869) 104 »dcr zUchtigende Haselstock der Corporale und Schulmoister durfrc rnehr als bless praktischen Grund haben« (= JlCCKOBaK KOjUM xaaosaeajy KaITJIapl1 Ii Y'l.I1TelbH aorao 611 I1MaTI1 munc Hero '{IfCTO npaaravaa paanor«). Yrrop. uacynpo'r TOMe, SUmler, Volkskunde, 790).

Ko 6tf aa JICCKOnOM urrany caaxora naaa on CBeTe Jlyuaje AO Bosorha 3upe3DO no jenny lIPTY, raj 61f HD ?~~i~:)J~~~9,1v~~~~ y UPKDU IT03HaTI1 CBe seurrane

JI. 11M3 BenUKU sua-raj H y «ynry; »jl. je P;PBO finaroCJlOBCHO« (C. Tpojaaonah, Barpa, 68). Ha fbeHOM I\pBeTY eana ce )KHBH or-au, (CE3, 17, 134; C. Tpojaaoauh , O.C., 75) 11 TIfM or!-hCM nann cc npaa BaTpa y 1I0BOj Kyhl1 (f3M, 19, 1907328 HJl.). 11. MnagHL\aMa aanpebe ce 'feCHHQU, 11 -re MJla,llHUC Mehy cc nocnc y )KUTO (Beroeah, 92; CE3·, 32, 370; 17, 134); Jl. npyhess noncra-re ce 6aA!-haK (CE3, 17, 134); y Bocun '!aK II 6aglbaK MO)KC 6HTI1 0,[.\ n. npee'ra: KOlA ra go~tai\lt1l !I0HCCC Kyhl1, OH l-bI1Me OKpyHH MaJlO 'fa9W no

139

TaBaHY II xyhy npCKpCTlI (CE3, 32, 368). Crapo JI. cMaTpa ce aa 6mK311cKO APIIO: thoj cc 'lOBeK MO)l(C I1Cl10BeAl1Tll »KaO cBCUITeHI1KY" (r3M 6, 370), Ii, H>CIIl1M nynOJhKOM HJIlt nellJHI1KOM, Ii nplt'leCTHTII MeCTO uadope, na DO)!{l1ft !1J!U YCKpC (>KCC, 169; CE3, 32. 376). Jenau crapau li3 CMOJhana (60cHa) OBaKO onucyje ncnoacnau,e II npaveurbuaan,e n.: »CYIllIIM yovu vcxpca. CKIlHeM «any. MCTaHUWCM KOA nujecxe Ii Ka)l(eM cue najccua urro cast arpnjeumo yxnaTIIBilll1 ce aa !-by PYKOM ... , nOTOM Ka)l(eM: onpOCTIi, najeCKO, O1'prHCM rtyn C !-bC H 113HjeM, -re TO Mif jc 6lino npn-reurae. Ha 113MaKY rOAIlHe ... aKO ce [n.] 6YAe ccyWUJla, onna HltjecaM ce npaeo IiCnODJI,[\IiO; aKO Jlli anje. OHJ1<l caM ce npauo «cnoannno II npaja'rao rtpuqeurhe npllMHO« (Bocancxo-xepucroeasxu ItCTO'!HUK, to, 1896, 381 an}.

Ha n. rpafle pane cenajy nane. »jep aa TO npacbe eparouu HC caujy« (ZNZOJS, 7,1902,116; ynop. H f3M 6,370). C npyre crpane. na KOjOj 6u ce JI. uanma IIMcna, non TOM Jl. HMa ryja c lipan-1M KaMeHOM ua rJmrJJ1, Hnl1 npyro xakuo 6JlaJ'O nopen !bC (BYK, PjC'IH., s. v. MCJln). 3~Hlja xoja crauyje 1101.1 !!. UMa 11 I1Ua'IC llapO'IHTY cllnry KO 611 TaKny »JICCKOBy :lMl1jy« UC1JCK,lO H KOMal~llh MC"fHYO y ycra , paayaeo 611 !'ODOP )l(I1BOTUH,n; KO 611 joj nojeo cpue 11 o-nuuno na nanany. cnaka 611 My TraUK(1 «amaana 0/1. -rcrn jc nCK (ZN:ZOJS, 1, 10). >Kel'J<l «ojc nojcne upua 113 n . npae-ra I1!!H nyrta, aa.rehe ()KCC. 188).

o nocTaHKY n. npnva Ham napon KaKO je cecnocneua 6a6a taonana Bora na joj na »[an" YUIlIlW, jan' 6YLlJl1U.Y, ja OPHJll'IUh, ja !!C1UHI1'IUh«, na Gif cc 3a6aSIIJlll. I1 60r joj jc me TO nao. II TaKO cy IIOCTanc aaruu. 6YBC, opaclI 11 J1CWHHI.II1 (Co¢pHh, 146).

Y ertceoj rtoeaajn, BIICOKIl Crerpau, Kalla je 113 Pycuje xreo na HCllJ1"O -rajao jaeu CBOjOj Maju.lI. MCTIlYO je nucao y -rojar-y OJI !!CCKOIlI1HC (6B, 11, 1896, 113).

KaA necxa ypOJ\11 neunrauava, a 9pax opaCHMa, OHC he ce roAI1HC pOJIJITlf MHO!'O neue (ZNZOJS, 19,203).

KaA xpaaa, K0611Jla nrm onua 1I0GI[jc smano, OHA" TP'-Hl KO OJI YKyhaHa na MnaJ1Yfl'lc npHXSaTI1; npll ,[I~13(!lby OH ra nOMepli C MeCTa H «asce: "nYCTH necxoay, Y3MII ApellollY« (CE3, 7, 162).

140

nJ1MYH

Zitrone (citrus limonum). 11HMYH.

Flpu npOClIJl611 npocHOI,(11 najy n. IlJlI1 ja6yKy xao yanapjc onoj neuecrn soja I1X je naponana MapaMOM (Cpn. AaJlM. Man131111, 20, 1861, 99). 0 cBa,u::61l. y Fauxoa HeDeCTa fiaua n. Y xono. a MOMI.I" II ACBojKe rpa6e cc KO he ra YXBanlTiI (6B, 16,1901,154). Haw napon noaana cnaroue n., IIJlH ja6YKoM, I1Jl1I pY3MapilHoM (Hap. rtocn., Cro]. (= Mijat Stojanovie, Sbirka hrvatskih narodnih poslovicah i rtecih, Zagreb, 1866). 109). Y MOCTapy rrOna)l(CHI1K, nOWTO rtpouapa naTpy, ocrann,a ua OrthUlUTY JI. y xojn je aaneacu 3!!aT[JH IIJl1", cpeepa xoeau (TP'B, HHlK, 3, 28).

11. je nex 011. cpn060JbC ()KCC. 312), )!{YTHL\e (ib., 271; CE3, 40, 229); rpo3mru.c PKCC, 280); 6Jbya::JH>a {Ib.. 288); «ao cnon.a,e cpencrno (npaenjae,e , rpn.an,e) OJ:{ rnaeo- 60Jhc (CE3, 40, 230) 11 «ann-e (ib., 244).

11HHlJ,YPA

Enziuu (gentiana Iurea). Jtunuypa.

Ynorpcfin.yje ce xao nCK OA rpoaaaue (CE3, 13, 340; 48, 511; 532), u cyumue (r3M, 6, 802; CE3 48, 512), r;13B060Jbe (ib., 5] I; 532), Tp6060Jbe (ib.). fhclI xopea ocmno cc nOT::JlHl y paxajy.

JIHnA

LinJe (tilia). Jlana. Pe-r je npacnoDcllcKa. Ilfynex, Paj:{, 39, 12.

11. je, KOA Cp6a Il Cnoneira yorturre, 611na CBeTO APBO (B. yonurre B. Sulek, Zasto Slaveni postuju lipu, Rad, 43, 1878, 149-188); H naaac cc nOKaTKaA MIICnli):la je n. cnera

141

Ii na jy je rpeXOTU nocebn ([3M, 6, 1894,327).11. rajenn J.I nojennna npnwepna MopaJlH cy 6111"H U,CHTUp H3IJeCHOr K)'1ITa: OKO CTapHx upxaaa Ii I.IUMHja HUJIa3e ce H nanac JI., H!TH HX je, nperaa JJOKUml.oj rpanauaja, 6HJlO npe MU!-be lIJUt ~l1llle rOAHHa (Rad, 43, 159; r3M, 6, 372); upxec It' l.IaMlIJe MO)KAa cy y lIojeAI1HI1M cny-rajennaa aaaeaane cuero nxne, kao UlTO je nnp. KOA 113BOpa y Ll,epHMKY (Cnaeouu]a) 6HJla HCK3ga npacTapa JI. (snajcrapnja jyrOCJIaSeHCKa nana!«), na je AOl.(Huje 'r-y CTaBlbCH KpCT (Rad, I. C., 164). 11 rtaaac cc aa npeae norscxe npouecnje aacr aje KOA no KaKBe yrnenae !T. !1 surra jeBaH~elbe (Bpveenh, Flosran,e., 76). Ilojenane CReTC nnnc CIIOMIHbY co 'le~T(). anp .. Xnl)H-JIfrIT<'l Y BaU,a!TYI(H (ll.he ojecu (Capajcuo ) 10, t903, 775), JIJlIla KOA CCJla »Jlunnmca« (oKOJIHHa Buxaha , BB, 6, 1891, 216), JI. KOA Tpcfia-ra (CJIUBOIurja, Rad, o.c., 159). HMe »Tpeea-r« nOCT3JIO je c~llKaKo o~ roeca = )KpTBa (B. HH,lICpJIC {Slovanskc starezJtno~tl, Zivot starvch Slovanu, Praha , 1924c, II, 1, 186 ~tAA», 11 ykaaaeano 6H MO)KAa aa KyJIT nann. 3auHMlbHBO Je ,[10. je y 6JIlf3lfHH !TlfnHI1'lKe JI. 61m «anacrap. If na je TOMe MaHaCTJ.tpy nOK!TOHJ.JO ara aeetn,c »KOJIHKO jc xea-ruo JlHnHH XJIaA« (a TO je, C 06311pOM na AY)KWHY CCHKe npu 33JI3CKY H H3JIacKY cyxua , 611JIO }WCTU, BB, 6, 217). 0,1. yorturre ~ 0 nojeAHHHM JI. npavajy CC JIereHAC. Hapon Y CnoBeHH1H aepyje na je Hcyc 6uo pU3ancT na JI. npuery {Rad, L c., 172). Ilopen cee-re JJJJlle y .EaH>anYU;11 6lfO je 110TO'lHn. Jeuau no60)KaH sroaex , xoja je Ty 6JIH3Y l'T;)HOsao, YO':!lI cuor- nOJIaCKa na ha6y onepe y !-be My PYKC, It K<l,[l J.lX je oepacao, OCTUBH IJeLUKUp eta nurry, ann nOCJIe 3a6op<lBI1 na ra yarae. Kana je c-nrruo !HI hariy, BHgH onjenuoer Ty OBy HCTy JIHny, If ua rsoj cuoj neuucap. On nelllKHp 06eJIe)KH, If xuna CC nOCJIe SpaTI10 y Ea!-ban),KY, Otic sea JIHilH If Ty Hai)e oaaj 06eJIC)KCliH nCWKUp. ITo TOM 'lYAY np030Be ce OHa Jl.vXal)lf[jlfHaj JI. (WK. oj., 10, 1903, 63; CJIH<JHO Ii y Hangi (Ziv()t i obicaji Muslimana u Bosni i Hercegovini, Sarajevo, 1906) 47). Ilon TOM MCTOM JI. ponuna je ueka neeojxa ne-re. )].CCH CC <IYAO: JI. CC 01~WIKHe 1.'pM MeTpa y crpany, a 1I11 MCCTY rne ce ACTC POAHJtO H36flJe I1:JBOP Iiac-rpe sage, ca «ora cy nOCJIC MyeJJlfMaliH Y3lfMaJIJ1 aanec (Illx aj., I. c., 775). Y Manoa Bpnon.y HU

142

J'panuua MMa jeAH3 ceera !T., nOA KOjOM ce HHKO He CMe OAMapaTH HH cnaaara, !THTI" ce CMe 6JJH3Y n.e HaCTUHIfTH. HCKH soaek OTKffHe rpaHY, na My n06ecHI1 KOIb; a Ka,u: je rpauy BpaTltO, KO!-b My osnpasn (Cotppuh, 148). - KyJIT n. je OA A:lBllHX epevesra y nexaneunnja, BepoBaTHo je na je ra nexaneuunja OTnO'leJIa jom npc,[I xpaj rrarauaava. Ilauac JIlma BeMa y HtllllHM «pajenaua anoro; MeI)YTHM, BCJlHKH 6poj ronorpaqxaax I:!MeHa no !-boj, MHOro eeha no no OCTaJlIfM rtpneraaa (a. Rad, I. c., 150), noeaayje na IlX je llpe MOpaJlO 611TH MllOro emue, H gu je CBaKo.KO Ii nourroaan,e npefl.ta noj 6H1I0 jave.

o BIfCOKOM pCJUlrHjcKoM ana-tajy JI. ctle,[lo:l.J If 'IIHt.eH111Ia na cc on n.c Ill60AH »>KHBH orau,«. KOJH ce ynorpeon.yjc aa oenann.au,e oaTpc, aa JIYCTpau;Hjy Jby,!llf H CTOKe, H aa 1IeK OA MHorHX 60JleCTH (BYK, Pjeva., s. v. )KIfOHOra!-b; )!{CC, 310; EB, 16,401; CE3, 17, 134; r3M, 6, 372; C. Tpojauonah , Ba'rpu, 75; 79; 81; 105; 152; 237). CJIOBeHU;Tl eepyjy AU y JI. TIe vnape rpov , »jep ce nOA (bOM O,llMapaJla Boroponaua K3J_( jc rieacana C I1CYCOM« (Rad, I. c., 156). 06paTHo, Cpea xascy na n_OA JI. He rpeea crra!laTI1 HHTH ce OA «rune 3aKJI3ibaTI1, »jep y Iby pa,!lO rpoa nyu;a« ([3M, 19,1907,320). JI. je KoplfcHa If sao ano-rponajou: lbeHHM rpaIJ'lHlIaMa K~ITe ce BpaTa If npo30pu 0 Tsypheay ,[IaHy (CE3, 14, 58) 11 Tpojauauy AaHY (CE3, 14, 66; 19, 61). 11. je 11 ar.bor felix (= cpehuo APIlO) H CTapl1 cprtckn HAOJlI1, 110 caoj npIfJIIfI~If, npaen-eaa cy no npeaacxoncruy OA JI. }~pBCTa, yllOp. 1f3pa3e; »JIlfnOB GOr« If »AP)KHIIl ee KaK9P .'lImOB 60r« KO,[l Cnosenana (c 06jawlbe!-beM xojc najy Sulek, Rad, L C., 172, H II. K. Byna'r, Jcn. ¢Hnonor, 2, 1921, 283, na ouna CE3, 31, 1924, 107), rasobe 11 CpnCKI1 H1pa3: "KpCTe nanoea- (BYK, Ilocn., 3101; He -rpefia 3a6opnBHTI1,ua cy KpCTOBH KO,[l Cpea aaeteHltJII1 CTapc IfAOJIe, CE3, 31, 106 HA). Ila je n. arbor felix nrmH cc M If) o611'JDja na caaTOBH, KaA ,[IO~y, oapjase uajpanjrjc ocraun.ajy ua JI. (AOK npyra npeera , unp. Oar-pen If JJ.YA, H36crallujy, CE3, 19, 154).

1I. je IIrp3!la 1l3BCClIY ynory 11 Y AOMahcM KYJITY. Y xepueroeana ce, Ka>KY, ~ICKaAa aexcau,e cacrojano y TOMC W'J'O ey MOM3K J1 ACBoJKa, y aeaersy npe 30pe, AOna311Jll1 y 60rOMOJbY ea ABa cuenoxa , ria 611 o6l1llJJII1 TpU nyra OKO

143

60rDMOJhC, 11 sa TO 611 BpeMe jenan CBeAOK Ap)KaO name l-bJ.!X n. rpawlI-lI.\y 11 rOBopHo: »Kao WTO BH 061fJl}311Te 60rOMOJbY, OHaKO 11 sac CBaKO 3JlO OGI1JIa3UJlO!« (ZNZOJS, 12,304; ynop. 11 TP"B, HH)f(, 3,34). l[HfheHIHl,a na ce nana pane C31111 no rpodn.y (f3M, 6, 154) AOKa] je All ce OHa cvat-pa H sao ceHOBHTO ApBO.

Y CKaCKH Ilenanoeor -rnrta, 0 nOAH3DfhY oepxanose uaaaje y EafhaJIYIVI, Ha4UHliO je Pane Hel1Map ce611 11 APYI:OllHM3 KPHJH\ OJ.( Jl. rpabe (Hangi , o. c., 23; ynop. 11 ZNZOJS, 19, 372).

Y naponee] Me/l:l1l..\fHHl I1Ma 11. yr-nenao MeCTO. )KI1BI1M orn-cw 113 J1. Jle'IH ce aapovaro CTOKa (a JbYil11 CC JIC'Ie 1K11BI1M orfheM 113 rnoroaane, C. Tpoj., Ba-r-pa. 81); rtencnOM H3a )KHIlOr ot-u.n neue ce xpacre (By«, PjC~I!I., S. V. )K. or.) 11 nepyhl1Ha (£8, 16, 401). Yr!hCIlOM OA J1. nC'111 ce »orea paua (CE3, 13, 358), Mal·HI cpua (ib., 366); nuje ce y BOP;II KOA 60neCTH CTOMaKa (CE3, 14, 225): nocunajy ce IbI1Me uore xan ce MHoro :moje (CE3, 19, 237): Kahcn,e 60JICCflUKH 'ICCTO ee BPWIt ua n . }f(apy (nnp. ZNZOJS. 14, 63). TejoM OA JI. JIe'IH ce xauran, (CE3, 13, 380), ~POMYKJl0eT (CE3, 16,428) U rnaeoeon,a ()KCC, 314) Tel 011.11·, JleCKOBor 11 IJp60BOr xopena uajc ce )KClll1 xoja HCMa AOBOn.uo MneKa (ZNZOJS, 15, 128). Hapo-ra-ro je /.I06ap 3D ncx J1. 1.(BeT yopan y MelJY,[v!em.JI\C (CE3, 13,437). EorrccHHK OA cynraue -rperia na MAe 'le"'pneceT naua yjyTpy non Jl , ria he o3ApaBHTH (r3M, 6, 372).

JIOBOP

Lorbeer (laurus nobilis). nOBOp, JIOIlOpflKa.

JaK anorponajou, on xora 6e}f(e BCll1TI11.(C (Kapauua. 3. 1901, 187). Cuaxaxo 360r n.cronc HHTH.lICMo.!lCKe cnare , U 6a/.llbal..\H 11 -recuuue KHTe ce n. (8yK, PJCCIll., s. V. 6a/.llbaK; ZNZOJS, 20, 36). Kana y eoGy y KOjOj cnaea ne-re YJl33H qeCTO KaKBO CYMIbHBO '!cJbaACL uaxane rte're 6o)l(uilHJ.JM Jl .. na He 6J.J 6ltJIO ypeKHYTo (ZNZOJS. 7.388)

Y Flpanopjy, 'lo6aHI1 na BapJ.JHA3H «peay OBlIe 0/.1

Kyhc na naury, rpeay Jl. 11 o6aBH1Y jc ceca OKO

144

npara (ZNZOJS, 10, 157). Tora AaHa OBlIe ce aa naury -repajy rpaHOM on J1. (ZNZOJS, 6, 320).

Jlaurhc all JI. je 1IeK rrpOTIlB l\pBeHor BeTpa ()KCC, 273). D06Hl\e cy JIeK OA CHQHje (r3M, 4,152; 12, 151). JI. je aaave nex all rto-rajae rpoanaue, J.J OJ]; "3y6060Jbe (r3M,

tzJf2JS~ 1J~~~)~Hfl rreo nesa OA xa'rapa Ii xaum,a

n030BHHA

Weinrebe (vitis vinifera insulta). JI030Bl1Ha.

Y l1,PHOj Fop« nepyjy na BeWTI1Qe rtpaee KpCT OA JI.

It MeTIiY r-a na /.IenUbe cpl.\e na ra nonajy (Kapaunh, 3, 1901, (93).

Kienholz (tacda). Jly-r.

JI. je KO,o; Harner HapOAa y BenHKOM nOWTOBalbY, »roTOBO ItCTO xao H nocax« (CE3, 32, 1925, 376). Oa 6paHM 0,0; 3.11HX nyxoea 11 aeurraua; 360r 'rora ce KpCTl1hH OA n. YWHBajy y X3Jbl1HC (r3M, 6, 369), a aa xyhe (nonerue y DOCHH H ,[IaHaC JOW) Mehy xrsy'taoaaue 0,[1 JI. (r3M, 19,320). AKo ce ncre H3HOCl1 nOCJIe 3aJIaCKa cyaua, rpeea ya a.era HOCItTl1 n. It xnec. Jl. ce He CMe ra3HTH, HH 6al\aTH ua oyn.aurre (r3M, 6, 369 H,[I; 375). JI. ce He CMe HaropeTH C 06e crpane, jep aKO TaKBY 3y6Jby Ha~e Kyra, cae he y Kyhlt nOMopMTM (ibidem); MJII1 he ce ca TaKBMM 3y6JbaMa TyhH anyxaaa - 1'0 je lbl1HO opyscje (68, 8, 9).

Jl , ce yno-rperin.yje xao JIeK OA 3y606oJbe OKCC, 319; Kapannh, 3, 1901, 222), n OA xpuc'ra (ib., 223). AKo'oaQY HCKaCanl1 ByK, -rpeoa je H3K3/.1l1TIt HaA J1., H osnpasahe. Ma K01lHKO na je ~ I1CKaeanJLCHa (caao ):Ia joj rpKJbaH naje npepeaau, ZNZOJS, 6, 124).

145

lbYBI1'4HUA

Veilchen (viola odorata). lhy6w·II1L(a, Ihy611lJ,a, xpova (aonpa, nOIhCKa) Iby6111.J;U, eaojna (~ulek).

lby6If.mu;a 11M3 CBOjy ynory y eTI1MOJ10111Koj aarnju: 11 )KeH3 naje CBOMC MY)l(Y, W nenojxa CBo~e CyI)CHMKy, fby6u'lillie AU 6u je yneK .I1,y6uo (y Hl1POAHOJ nco.nr: Bpueuuh, ITOM3lhe, 31; TP'B, HH)K, 3, 118). OHa jc II HII34C unehe ca M,Ull'-1UOM CHarOM: KO npllif nyr y nponebe BIlAH Jh., rpeea na joj OTKHHe rJl3J1Y If nojene, rta he 6HTH uene rOJJ;HHC MJlaA If 3ApaH (ZNZOJS, 20, 44). lb. ce (paryamto) fiepe na UBCTH (CE3, 19, 40).

BOAa Y KOjOj je cKYBaHo mnube OA n-.; -rpewlhe, BHUIlhC, jar-one, cnpe-rasa onanas,e xoce (CE3, 13, 361).

JbYTH'fi

Hahnenfuss {ranunculus ncer}. Jby-rnh, H:JjC,[l, )l{aGJb3K, )l{aGoKpcK, ropouuc'r, acspaua , 3J13TltUa, -rpaea 0,[1 asjena, MaMKa, B. Co¢pllh, 156.

Jlex on nanaauue (CE3, 13, 1909, 364), aa HeYI?eAHY »eecrpyauajy (CE3, 13, 1909, 378). Ilpocjaua It BOjHlllIH CHMYJlallTH ynorpeen.yjy r-a Aa ce6H aa TeJlY aavarre pane (Coopnb, 156). Hapovwry Moh HMa Jb. y6paH na HBa/bAaA (CE3, 19, 62).

146

MAJKHHA ,UYIlIHUA

Ouendel (thymus serpyllum). Majxmra nynraua, 6a511Ha nyurana, 63KHHa AYWHQ3, MaTcpHH3 nyura, MaTepHHKa, nynra , AYWllUa, nanpaua , nonouau TaMjaHHKa, nHCMeHa rpasa, rpyn, epajec (Sulek; Co¢pHh, 156; ZNZOJS, 14,73). HMe je 3ajeJ{HH'lKO CJlOBenCKO.

Flpeaa jenaoj CKaCKIf H3 OKOJlIfHe Kpyureeua, M. A· je nOHHKJIa H3 rpo6a jenae «ajxe, ua KOjH cy neuy CBaxora A3Ha ,(IOna3HJla If aa IbeMY nnaxana (Co¢pHh, 157). CYMOPHOCT H ueonpebeaocr OBC CKaCKe nejy HaM paanora na aepyjeao na je OHa eTHMOJlOWKOr nopeKJla. AJiH H3 pa3J1H"IHTHX HM~Ha OBe 611IbKe jacno je na je TO ceHOBHTa 6HlbKU, H ria CTO]H y Be3H ca CTUPHHCKHM 6mKUHCTBOM Ea6a

(Terra Mater). . .

M. A., cxyuanosr y [lOAH, ucnHpa YCTa oaaj KOJH HMa ayany (arpre, CE3, 17, 568); M. A, y epyhoj BOAH o6na)!(e ce na YCTU OHOM KOMe ce rpxe BHnHI..\C na He MO>Ke na ronopa (CE3, 14,239), 11J1I1 KO na-ru OJ{ nxuiaja (CE.3, 19, 226). Y naTlIHCKOM TeKCl"Y Luiceve Ljekaruse M. A· Je nex aa noxuapea )KCnYAau - HeMU/be anerara (ZNZOJS, 14, 73).

MAJOPAH

Majoran (origanum maiorana). Majopan, Ma>KypuH, caetcer (Sulek) ..

Yno'rperin.yje ce au cnpaaean-e BOAe npcwe crpaee (f3M, 12, 1900, 140; 151). Y nU.THHcKOM TeKCTY Lutceve Ljekaruse rej OA M. npenopysyje ce pann orraxuraeaa-a nacan,a (ZNZOJS, 14, 64).

147

MAK

Mohn (papaver somniferum). MaK.

KaA ce OTeJlH Kp3S3, nocarta ce MaK OKO urrane »na Beill1.:H~e He onnecy MJleKO, Jl,OK MaK He nOKync« (ZNZOJS, 7, 1902, 181). MJIa):l3 xoja ne acena na itMtl ,o;ClI,C HeK3 y3Me M. y xpny Ii caua Y 6YHap roeopeba: »KaA ouaj MaK noanxao, oana ja pOAllJla« {ib., 19211,1:1). Kora nojype BeUITUlI,C, OH y Ge)l(aJ+.Y rpeca na una ce6e npocHna M. I1ml npoco (ZNZOJS, 19, 122).

Ilaer OJ{ MaKa, KyaaH Y BOAH, ynorpeen.yie ce «ao ne« 0,[1 MojaCHJl3 (r3M, 6, 184, 801. »Mojacxn ce aoee 60ncCT K3):1 KOMe nyu,a KO)Ka. To ce uajsuure jaen,a no AJl3HOBHM3 It noraeca 113 Ta6aHHMa«, )KCC, 270).

MACJJAllAK

Lowenzahn {leonrodon taraxacum). MaCJl3'JaK, rtonnao ryMHo, nenana

rtorasaua, MMJlOCaSK3, )l(yhemll.\a, MJbeQIh3K, TpaBa on rpoaaaue (Sulek; Co¢plth, 162).

M. xopea je rrex on rp03HHQe (CE3, 17, 558). 1'13 KopeHa M. aauena ce COK rta ce uaxann,e y yeo xoje qypH (Kapauah, 3, 1901, 169).

MACnl1HA

M. je APBO 0.0; Bora enarocnceeao: 6e3 Ibera_He MO)Ke 6MTH mn-ypruja; u.era je rpexora nocebn (ZNZOJS, 7, 1902, 290). M. rpaH~U1Qe 6narOCHJbajy ce 0 LJ.seTHMa y QPKS!!; J.bHMa ce nocne KHTH sen.an, Kine ce Kyhc (ZNZOJS, 10,44; 20, 44); xoce ee y KyrryCItWTe, »na Kynyc aehe jecra IIps« (ZNZOJS, 9, 129); na YCKpC TaKaOM ce

148

rpaH<JMQOM urcpon« annorpan (ZNZOJS,)O, 47). Fpan<JHQe OA M. sacenajy ce y 'lecHHQY (ZNZOJS, 20, 36). ITpMIHfKOM caanee, aKO je Mna,u;HHa HnH MnaAO:lKelbHHa Kyha Y :lKanOCTH, uocuna ce Y PHCHY MeCTD Sapjaxa rpaaa M. (BYK ITjecMe, I, CTp.lO, H Tn, HH)K, 3, 53).

Y jenaoj CKaeUH 113 Jlee-ra (0 geMoHy KOjU. Kpage HO(JOpo!Jc1t'tag, yrrop. (s. v, Bp6a») [cnern] Kpcraaoje 6narOcnOBlt MaCJHmy (ena 6e3 rseaor- porta HHKO He MO:lKe »osaerx«) jep je noxaaana xyn je noeerao l)aBo (CE3, 41, 1827, M167). 0.0; M. nnaure ce BYKOAnaLl,H: ouaj xora nojypa BYKoAnaK, aKO ycne na YSKO'!Il Mel)y MaCJ1HHe, BYKOAnaK My lie MO>Ke aaurra (ZNZOJS, 23, 185). 0]1 M. fiexce H eeurraue., H crora ce 'IC1baA, aKO Aol)e y onaCHOCTO,[l BeWTHlIe, KaAH M. rpaH"IHqaMa (ZNZOJS, 13,307). AKO Y xyhy rne HMa neue yl)e KaKBO CyM1MIBO 'ren.ane, -rpefia AeQY nocne HaKaAHTn 60>KHhHOM M. (ZNZDJS, 7, 388). C npyre c-rpane , cTapn II1ynJbH nparaepua aery 6HTH aa any

(~~!0IjS~~3: 3t7~M3ri8)~ao II ua opaxy, Kyne neurraue

Y naponaoj Me/1,MLl,HHM, I1nOJ!. OJ!. M. ryua ce 1-1 npaaaja KO/1, xpajaaxa y ryuroeon,e (CE3, 40, 126; 231). Kora 6o!ll{ rnaaa , MJUl HWI aebe rtopevehaje y M03ry, K3AH ce H napa SpeJlOM BOJ!.OM y KOjOj cy cKYBaHe acane OJ!. M. (f3M, 6, 1894, 801). 3ejTMH 0/1, M. ynorpeon.yje ce aa sracaxcy KO~ peYMe, 60JleCTIf yrpoee, I{ AP. (r3M, 12, 1900, 152).

MAXOBHHA

Moos (muscus). Maxoaaua, KaMCHa nartpa'r (Sulek).

YO'IM nypbcD~aHa nocanajy M. no roeemeaa, na 61-1 ux ca<JYBaJHl. OJ!. 'IMHHnHl\a (r3M, 6, 1894, 660). MaXOBHHOM ea rpa6a KaJ!.H ee OA ypoxa, nnava »CTpaBe (c. Tpoja-

~~~~~' ~j:fa, 0~~8~~ ~~~~~~: 3~~~:~fB"I~~rKP~~:M~~:3~~

(f3M, 4, 154).

149

METBI'!QA

Polei (menrha pulegium). MeTBIU.J;a, ae'raua APo6Ha; rton.avax (Sulek).

Y JlaTHHCKOM TeKcTY Luiceve Ljekaruse npenopy-ryje ce li>eH npax (noMewaH ea je'-lMeHHM 6palllHoM) KaQ nex OA upeenor eerpa (ZNZOJS, 14, 108).

MI1PO'BI1JA

Dill (anethum graveolens). Mapobaja. «onap; (Penchel) (anethum foeniculum), KOMOpa'l (J:lHBJba MHpol)Hja).

Tej OJ]; M. Jle'lH cneeocr« »cenyua H noaaace eapes-y (f3M. 4,149; ZNZOJS, 14, 75). )KeHaMa ,lJ;ojlf1baMa nosenasa oaaj rej MJIeKO (f3M, L c.). COK 110MeIlIaH C Ae<JJOM MOKpanOM ne-ut HBaJIaKY aa OQHMa (ibidem).

MnPIHKA

Wolfsmilch (euphorbia). Mnequxa, MJIe'-l, Mne'lKB, vnevesau, anasep, uapeeau.

M. je y crarsy, no CJ!(JHI aaenorne »eraje, Aa KpaDH na , 11 OAP)!(H MJleKO. 360frora ce ua Cnacoonen spaee , npe KO WTO ce IJOMY3Y, Kine MJle'-lHKOM OKO Bp3T3 (sorpnaua«), OKO -rpfiyxa (snojac«}, H OKO -rena (snovenana«), a K3Aa ce nOMY3Y, cKH.u.a ce M. H HOCW Y soiexap (CE3, 32, 1925,372; r3M, 6, 1894,660). Ha 6a'lHjaMa, rtpen OnIlITy MY)I(y, '-IWHe ce pa3He epeueaae J1.a 6w ceue nane WTO eaure soiexa ; nope,!l ocranor-, aanajajy ce nOJ1.0M Y KOjOj je npeuohana M. (CE3, 19, 324). Y WCTO'-lIlOj Cp6wjw HU 6HJbaHJ.I nerax MJle'IHKJ.I ce '-13K npHHOCI1 11 acp'raa: Torn nasa 0,[1 ceera 6HJba uajnpe CC nOTpa)K)1 M., na ce ncrron ~be aaxona MaJIO xpaaaja 11 conn, H Ka)l(e joj ce: »Ja Te611

150

.u.ajeM co W xJ1e6, a TH MeHI1 MlleKO li c»p« (CE3, 14, 1909,

57) .

Ilpyror- H rpeber naua Ilyxoaa sceae Y OKOJ1HHH Bee~eJ1Hje Hny y rron,e H 6epy M. aa 60jelbe (CE3, 40, 72).

Kan nere cepe M., H311hH he My Spananaue rue ron nanne MneKO H3 ae (EB. 11, 1896,292).

Y uaponeoj MeJ1.HQHHH M. ce ynorpedn.yje xao nypraTWB, aJ1H It TO peTKO, jep ce 60je rseaor orpoaa (r3M, 12, 1900, 151). KOJ1lIKO je, MC~YTHM, jaxo YBepelbe Y ueay cnaCOHOCIIY caar-y, BHAIt ce H H3 aepoaaa.a .!Ia 0,[1 yjena 3elleM6aha, OLI '[era uaace He rtcseasce HHlIITa, jC.!lHHO MO)l{e novoha .!lCBOj3'-1KO MJlCKO (.!laKJIC, HeMa noaoh», jep aeoojnsxor MlleK3 HCM3 - TO jc THOI1'-1HH aouv(l"tOV (= OHO UITO He aoace 6HTH) y npanoeerxaaa, B. CE3, 41, N~78) Hlll1 M. (Beroeab, 241).

MPA30BHJ.1K

Herbstzeitlose (colchicum autumnale). Mpa30BHHK, Mpa30Ba cecrpuua, ao'tax, eon-mua, jecen,a KahYH, nea-txra, uryxyanenoua rpaaa, opnnyura [pe-r PYMYHcKor nopcxna; cf. nar. blandus, RJA, s. v.] (Sulek; Co¢pHh, 165).

Y Xepueroaann aepyjy na BHlIe nocrajy H3 Mpa- 30Bu;n;· 3aTO MOMUII nnsana Hehe OBY 6HJbKy na araae, ):10K HanpOTHB 6a6e TO '!Hlle KPIlWOM, paHO Y 30PY (Co¢pHh, 165). YO'1lf UBCTW H/\e ce "y 6pHJ1.Yllle«: KO ce yjyrpy era UBe'rH y IhCMY (rj. Y Mpa30IlHHKY) YMfl.je, 6Hhe CBe:lK It pYMeH; KO TO IIC Y'IUHIf, 6Hhc uene rOJ1.HHe KPMeJhHB (ZNZOJS, 13, 309).

• Koli. Co¢plthll Y IlnCJlOIIY «no rnamm 1l1lJHP, 1I.0K je Y BYKOBY »PjC'UIIlKY« nmmllt H1l1HP ~'(Ul3{)(J"UK.

151

MPTBA KOTIPI1BA

Taubnessel (Iamium). MpTBa KonpWBa.

TIpl1 apasas.ava Y KOPHCT CTOKe 0 oypJ.;eBgaHY, '106aHHH Mehe y ropcy rne je 6111Ia naacnepaaja 6enll nyx, JIIIC1' M. K., II BlIUKHO C rreha aajcrapajer OBHa (CE3, 19,51).

Ilonynapaa nek OA some paae: If JIll ce Kopelll1cTYU;a II J.:lcnp)KH JIll MaCTH, Ii na puny rtpaeaja (CE3, 17,569), HJIfI ce rtpuaaja M. K. aajenao ca TpaBOM neronpcroa (CJle30M) 11 paKl1joM (CE3, 13, 358). M. K. je JIeK If 0/1, scyruue (xopea ce KYBa Y fieJIOM B~IHy, CE3, 14, 222), 11 ryiuocon,e (oenor- 0):1 xcryrraaor- KopeHa, ih., 227).

MYllHvlYJ1A

Mispel (mespilus germanica). Myumyna, na-mona, HeBeCTHu;a (Sulek).

Jeny je )KeHC na fiH ypegIfJle MeHcTpyaU;l1jy ()KCC, 18?). Y JIaTHHCKOM TeKcTY Luiceve Ljekaruse npenopv'lYle ce M. npOTI1B Sn.yaan,a (ZNZOJS, 14, 75).

HAHA H KOlbCKH BOCHJbAK*

1. Minze (Pfefferminze) (mentha piperita). Halla

Bepe ce, xao nex, aa Haaanaa (CE3, 16, 68), 11. Y Me~ygHeBI1~e ()KCC, 143). Yrto'rpefiruyje ce npOTIfB 6JbYBalba (ib., 288), H 60JleCTH CTOMaKa YO!lWTe (rej , CE3, 16, 428; 434), 11 urapnaxa (06JJ0311 0)1, naurha, ib., 433).

152

2. Minze (Bachminze) (mentha aquatica). KOH.cKH OOcHJhaK.

H ou ce, K3.0 nex, 6epe y MeI)YI\HeBHu;e (CE3, 13, 437). Ynmpe6.n.yje ce TIJ>OTHB urxpotpyna (Kapauah, 3, 223), 'I'p606oJt.e (CE3, 13, 380), 3y6050Jbe (Kapauah, 3, 222; CE3, 13, 380).

.. y pKD. IIOJI. jeWllI10I HeMa'IKIIM Ha3HBOM (Minze); oryna ABe pa:l1lH'IlITCfiIt.lbKeyje){HOM'IJl3I1KY·

HAPAHl.JA

Orange (citrus aurantium). Hapaava, nOMOpaH'1a (Sulek).

y 06H'IajHMa H ,lIoMaheM KYlITy H. 'leCTO 3aMeli>yje ja6YKY. Y Tpetian.y nOJla;.KeHHK OCTaDn.a ua 6a,lllhaKY ja6yKy HJIH H., Y sojoj cy aationeua HOBQIf ([3M, 6, 1894, 381). 0 Ea,ll;JbCM ee'tepy l\oMuhl1H ,lIe.lBl YKyhaHlfMa H. (l'3M, 6, 385). Ilparn npary OA MHJlOCTH raha HapaH"IOM (aaponaa rreceea, ED, 11, 277 - HCTO 3Ha'!H llITO If ).rf'jA.Cl ~lV. B. rope non Ja6YKa). 0 cBa,[l6H HeBeCTa caua H. y KOJIO (EB, 16, 154).

Y HapoJl)lHM neceeaeea 'leCTO ce cnoMHlbe KaKO MajKa CHua nene p;a yxona y rpofin,e, aeh ra caxpaa.yje y eaurrn, nop; H. (BD, 9, 169; 11, 293; Beroeah, 186). Ca ORaKBOM OPIlKCOM MO)KJl;a CTOjH y aem BepoDalbve Aa he, aKO ce y CHy BHAH H., yMpeTH nexo y P0J.1Y (ZNZOJS, 7, 385)_

Kao H ja6YKa, II H. ce HOCH xao IJOHY.lIa 601IecHHQHMa (BB. 7, 125). Haaqe IbeHa ynorpeca y aaponnoj Me,[lH~ l.\HlUI HHje B!=-"IIKa. CKYBaHa ca COJhY 11 3ejTIfHoM ne-ra OHa CBpat; (ZNZOJS, 15, 127). Y BHHy nuje ce 0,[1 BeTpOBa (ZNZOJS. 14, 75).

153

HEBEH

Ringelblume (calendula officinalis). HeBe11 (ora.au, )KYTeIb, Sulek).

CnOMIiH>e ee secro Y aeponnaa )Ke!leK~M Iby6aBHHM necvava, B. Coopah, 168 ~A. Bepe ce yo'-m oypi)cB.!IaHa f! 3aJ.eAHo ea yCKPWH>llM jaje-roa Mehe y aeaauery BOAY, KOJOM he ce pauo ua Bypbeenan YMKBaTIf (CE3, 17, 177).

H. je spno nonynapa« y [eTlIM01l0WKOj] lby6aBHoj Mamjlf. Heeecra nonocu CBOMe MY)KY y KItTIf naeha neeena, na 61f Benyo sa !-hOM (saponaa necva , ByK, 1, 645; Bpveanh, Ilovan,e, 32). AKo AeBoj1l;K HllKlle H., yaeayhe aa CBOjHM nparairosr (y aaponuo] rtecva, BYK, 1, 644). Y jennoj eocaacxoj aaponnoj neCMII nesojxa npxocchu xaxce ceov ,!IparOM na My je HCeKJ1a -rparoae II jenan 6aQlma Y H., npyra y oraa-, Tpehw y TaTyJ1y: )'H. eene , TI1 aa MCHC na eeaeur: Or81-b ropa , Tli 38 »eae na ropaur; TaTYJ1a rtyua, TH 38 aeae na rtyuaur« (oB, 10, 364).

COK OJ:{ IiCTYll,aHOr H. naurha J1eK je on jcx'ruxe (Kapauuh , 3, 222). Tcj cc naje KO,!l no-rajne rpoanmte, II KOn aeuoparaje (r3M, 4, 156). Kan 601le O'Hl, -rpefia Y lliHX 3a](J.ITIt »M~p~ca« (COKa?) 011 II. (ZNZOJS, l l , 268).

OBAC

Hafer (avena sativa). Oaac; 306.

306* HMa ,u:OCTa Ba)KHY ynory y ,!IoMahcM KynTy. 306lby ee rtocana npeo «oje he ee oncehn sa oanrea« (Kynpeunco norse, r3M, 6, 1894, 382); nOJHDKeHI1K, yna- 3ehli Y xyay, cana 3061i3 pyxaaaue (Y)Klit:(KO, )KCC, 169); 0 oaAlbcM ae-repy, 306. cnaaa npocrxpe ce no Kyhll (Y)Klit:(KO, )KCC, 161~. Y JIYKoByeaMo CeO,!l3. rrncre »Bory Spana« (CE3, 17,211). KaA ce aa upfiy »aCH'!aB3« rpoaHHI . ra , naje joj ce 306 ()KCC, 279).

3. HMa CBOjy ynory It y Iby6asHI1M ra'rau-aera.

Ileuojxa xoja )KeJIII Aa j{03Ha aa «ora he ce YllaTII, pncrte

154

yBe'le no ApslbaHHKY illaKY 3., na TO Mano aaenava CBOjOM CYKI-bOM; TY CYKH,y MeTHe yeexe IlOA rnaey, rra sora MOMKa can,a, aa -ror-a he ce YAaTl-t (CE3, 14,24).

Bona y KOjOj je cKysaHa 306 naje ce xao nCK 0]1; aenxkor xaurrsa ()KCC, 294); na napll OA 3. nape ce eonecHII1I;1-I 011 BOAeHe tonecra (CE3, 19, 217).

• l1alw je npBfI HaJHB Of we, y rcxcrv je cayna ;106. KOJl TC pesa (y »Pje'lHHKy«)ByKynyhyjeHaOBUc,aJlH sawe na ce n apyre apcre aorra (napo-urro je-raa) ynoTpe6.rt.aBajYJa 306Jhen.e {eac 306).

OAOJhEH

Baldnan (valeriana officinalis). OAOJbeH, rexohe Ii: O.!l01lHH, ):I01lI1H, ,!IOIbCH, AeneCI1H, Mau,IlHa -rpaaa, Ma'ija 'rpaaa. KYKaUl1t:(liHa rpaaa, B. Co¢plth, 169.

I. Bpno ja« ano-rponajon. »Cnaxoj 'rpasa sjeurTI1u,a OAOJbe1la, caao naje OMaHY H OAOlbeHY« (nocn., Co¢pHh, 171, TaKO J.l. KOII Heaaua, ynop. Handw. DA, 1. 854). O. yecx rpeca Ap)KaTH y Kyhli (Co¢plih, 171), aapo'IHTO 360r ACl.\C, xoja ra uoce y aMaj1ll!jH, 0 upeeaoa '" 6cnoM KOHu.y (CE3, 13,289), Hnli UM cc yuraea y neneae (Kapaueh, 4,1903,200), HJ11-1 Y xarry ()[(CC, 295; Co¢pllh, 171), H1IH Mehe y KoneBKY (ibid.). Jbera »ceue yuraaajy y nojac, xao OA6paHY OA »Bpa)KjHX o-rnjy« (Corppah, 171).

OH ee yuraea Ii KO}b~Ma y avoae (ib.). OH je HapO'lIiTO ueonxonen «eo 'IYBar MywKe neue. »Ila 3Ha wajxa WTO j' OAOlbeH -rpana, He 61i HIfKall yxonana CHHKa«, nenana je BI-IJla aaropxas,a 6epyhll rto ropli rresoaare rpase ()KCC, 295; ynop. M npvre HapoAlie rtecwe xoje Ka)KY OBO HCTO, Cotppah, 171). Y Boese H Xcpueroanna qaK ce npava A8 MyWKltX rJIUBa unje Hii 611110 cue AOTne AOK naje nOCTan8 Tpaoa O,!lOlbCH, jep 611 6e3 nera CBaKO «yurxo nere yMpnD aa IlaaAeCCT H 'ICTItPH saca (ZNZOJS, 6, 129). AKo BeW-

~I~~~~~n:oj!a c;e;~~~~P:2ea'l~:c (a~~~O)~Tf~,O~~n~u o.

155

2. O. je yrnaBlioM ynaecpaanuu nCK, OJ{ CBHX 60ncCTH (CE3, 17,536; Co<ppHh, 171). JbY,llH ce 06W1H0, H 3!l:paBH H 60JJeCHH, xynajy y BO!l:H Y KOjOj je o. nOTOnJbeH (CE3, 17,533; 536); CTOQH ce naje y COJJl! (CE3, 17,582;. Co<jJpwh, 17l). O. H3a3HBa paurbea,e xoce (ZNZOJS 7 1902, 290). »On O,llOJbCHa «oca ,lIO KOJJeHa«, n~CJI~ (Coeppuh, 171). Y Capajeay Mcky ra neaojxe y bypbeeAaHcKY ovaxy, na 6H liM 6HJJa xcca ,lIO KOJJeHa (Kapaunf 4, 168). Tej on o. rtaje ce xao npOTItBOTpOB; opaura« 0; xopeua, aKO ?e Y3HMa 4 nyra AHeBHO xpoa 40 nana, nex je en enanencnje; Y SHHy, perymune MCHcTpyaUHjy H H3a- 3H8a JJY'-lClhC «ospahe: TCj OA. o. yrrorpeen.yje cc H npoTH8y xaum,a (r3H, 4, 156).

3. 0: ce 6cpe aa BHJhaH'1 nerax (Kapaunh, 3, 1901, 121). OK JC, H xao nCK H xao YTyK, TOJJHKO jas na CC Mapa YO<;>Tpe6MTH H npyra (M3MHllIlbCHa?) rpaaxa , ogYMU./heN, KOJa he ra HeYTpanH30BaTH (Corppah, 171).

OMAH

Alant (inula helenium). OMaH, raxohe H: nenaxo 3eJhC, BeJlHKIt KOPCH, f,llCI3CCHJbC, AeBCCltJb (a Y ApyntM CJIOBeHCKMM je311QHMa MO)!{e na oaaavaaa paanasare 61IJhKC, ynop." RJA, s. v.), oaauoeaaa, .lIC6CnHUa, neeena 'rpaea (CE3, 45, 183)J, onna«, OHHHKa (Corppah, 172). PC'-I je npacnonencea, »gernetnslavisch« {Schrader, s. v.).

OMaH HMa jaxy ano'rponajcxy Moh. Hsera YUIHBajy (HapO'lHTO neun) y nojac Ii y XaJbHHC (r3M, 6, 373; BeroHHh, 246); TaKol)e ra yutauajy H Y avajnnjc (acrosua If UCHTpanHa Cpoaja, Kapauah, 4, 196 If.ll.ll); KOlhHMa ce y~ItBa y au, a CTOQH ce uaje y C01ln (Beroenh, 246). »JJ.a Hltle 'rpaae oaana, He 6M voraa MajKa OA ypoka 0.tt6paHIfTH CHHa« (HapO)];Ha nOCJIOBHua, r3M, I. c.; H Bch Y cnHCy]lYKC B1la.o;HMHpoBHha Svarhu Iikarstva, H3 1775).** HeKpwTcHO nere H noponan-y rpeea npen cnaaau,e uaxa-

156

AIITH lin 0., jep raj MIIPIiC lie Bone »COTOlle, He'laCTHBlIH II npyre yreape« (CE3, 19, 95). O. He naje '-Ie1laMB na noceray, H 3aTO ra, y Heeecaisy (Xepueroaana}, pane cane acnpen KOLUHJ.lQa (r3M, I. c.).

O. ce yrtorpefin.yje H y Jhy6aBHHM AHBHHaUHjaMa H Bpal,l_(5liHaMB. YO'lH 'Byp~eBAaHa, y rnyeo !l.o6a, HBMelhyjy neaojxe crpysose o. nOJe.o;HHHM MOMQHMa, H ocraen.ajy ~x HanOJbY: aa KOjH CTpyK .naallc uajeaure poce, oaaj he JC MOMaK -re rOAHHC eajaaure aone-ra. MehyhH 0., ACBojKe My ce Mone: »0., spare pOI)CHH! IIOMaMH -rora Ii 'rora aa MIIOM!« PKCC, 119).

Heporxaa,e, na 6H ponane, najy BOAy ca Bo.o;eHH'-IHOr TO'lKa KOjH ce ospeae aaneeo, y KOjOj je nOTOnJheH o. (CE3, 14, 99).

Y naponaoj Me.o;HlI,ltHH o. ce ynorpeccsaaa npOTHB pa3JlIi'IHTHX 60necTH xaunsa H rpynoeon,e (CE3, 13, 1909, 352; aeh y crapmtn n03HaT xao HapO)];HO cpencrao npOTIfB KaWJha*** - »barbarorum usus invenit salutare remedium« (=:= »HCKyCTBO npocTHX Jhy.o;H OTKpH1l0 je cnacoaccaa nex«}, Veget. Mulom. 2, 134, 3; ynop. Plin. NH, 20, 38: »si, ut erura, est, terram non adtingat, condita tussim cmendut« (=:= »aKO, nourro ce acxona, He AOTaKHe 3CMJbY, ca 3a'-lllHOM neva KaWaJb«»; cyurane (r3M, 1892, 157); np06aJJ:H (Kapauuh, 3, 1901,224; CE3, 13, 352); 601lCCTH CTOMaKa ()f(CC, 287; r3M, 20, 1908, 347); nasrrn-asape (CE3, 13, 350); nonene 6011eCTH (ib., 377); YB060n.e (ib., 344); cepaee, CU¢Ii1lHCa, peYMaTH3Ma (r3M, 1892, 157); cyrpe6a ():KCC, 262); »ane KpaCTc« (r3M, 20, 347); yonurre, 011 »cystizja cec 601leCTH« (CE3, 17, 1911, 536). Y 80AH Y KOjO; je o. nOTOnJbeH YMHBajy ce na 611 pacna xoca (TP'B, KHP, 70). IIopOAHJl:.a ce xyna y BOAH Y xojy je MeTHYl' O. (CE3, 19, 93).

O. ce 061i'IH0 6cpe ua D"JhaHH nCTaK (Kapauuh, 3, 121), "11M Y Mchynneeaue. Hseroa KopeH Mopn ce xonar« KaMCI/OM; KaJ{ ce ortxorra , eaua ce KnMCH y BHC, H OIlAa rpeca OMaH HW'-IynaTIi npe HO UITO ce KaMeH BpaTH aa 3eMJbY, HHa"lC ueae HMaTH T01lHKY Moh (r3M, 6, 1894, 373****).

157

~ Y pKTI. TCKCT 113Meby M3JIHX 33rp3)13 je ua HCMa'lKOM. ** Y pKTI. TeKCT 1133-r3'Il(C II 33T1cTCje 113 lIeM3'!l(OM.

*** Y pKTI. TCl(CT 113n Til'II(C H 3anCTC (,[\0 Jl:-tTHBCKor) jc Ilil IlCM3'<KOM

**** Haa caora Y pKIT. crcjn: »Ty je pex MebYll:llelllll<e rtorpeumc npeaezena ca Dammerung« (= eYMp3K). Mel)YTIIM, ry rrpeaona lIeM3 (3 111\3 ra liMa, npuecnea He Oll6unay IlC311eaOBliM '1n3HKoM).

OMOPHKA

Fichte (picea excelsa). Osropnen; OMopa

O. MO)J(e 6HTif ceHOBHTO APBO. Y teoj je 61-10 HHKapnapan ACMOH xoja HMje nao na ce nonurue byrtpeja KOA Baurer-pana: 'lMM 6M ce on hynpaje WTO nonnrno, HaHIIIna 6H APHHOM oMopMKa, ynapana 611 y hynpujy [f cpynrana 611 je. Haj33P;, aeavap ynapu Spanaoa , uaonaxo aacebeHOM, y OMOpIiKy, 1i3!be nore-re KpB, M npOrOBOpl1 rnec na he byrrp«ja QCT3TIt It -rora naaa M AO nexa (f3M, 6, 368, H3pO):lHa necva).

AJII1 0. I1Ma suaxaj J{ y KYJlTY, HapO'll1TO y nyc'rpauwjava. 0]:1 o. Kope npane ce nane aa neTpOB]:IaHCKe aarpe (f3M, 6, 368). Ha sse ce eana H )J(I1Ba BaTpa 33 vmuheee Jby):ll1 M aapse (f3M, 6, 272). y Caeooopy o. (ana capexa) MQ)Ke 6MTI1 M 6o)J(lthHOAPBO (ZNZOJS, 18, 57). Harnena na je 611JIO M CneTI1X rrp"MepaKa, KOjH cy 6HJlH uetrrap 'JI1Taeor raanor xyrrra -TO ce MO)l<]:Ia neje 3aKJbY'JMTM H3 eTI10JlOWKe CKaCKe 0 110CTaJbY jenae l,faMHje y vlajaa-ry: Mexaen-oery npIlBM):I>1J10 ce y B>1We MaXOBa K3KO aa xexoj o. Y'1ll xoua jeaau, If OH ua TOM MeCTY nOAH)I<e l,faMHjy (68, 16,177).

OIUlX

f:!l~~) ~:~~~(/~~~etens). Onax: uenep;

Ynorpefin.yje ce xac nex xan 60JlH rpJlo (f3M, 6, 801), H KOA Heypef{HC veucrpyanaje (CE3, 13, 1909, 378).

OPAX

Walnuss (iuglans regia). Opax

H3! Flpenpaaa-ru 'IJlaHaK MOj »CBa~6eHH opaca«." Y naponnoj Me]:lHUHHH H Bpa'laH>I1Ma HMU o. Ba)J(HY ynor-y. OH ce yno-rpefin.yje «ao »cnon.a,e cpeAcTBo,< rrpoTHB epyhune (f3M, 12, 1900, 151); H>eroB aejma nex je on )l<I1Be pane (CE3, 13, 1909, 359), a rap OA ncrryuaaax ycaHa (Kapaueh, 3, 1901, 224). Hapo-nrro cy noeap nex 6a):l!-bI1p;aHCKH opacx (CE3, 40, 81). JIe'JeH>e ce naj-reurhe Bpllm M3nl'!KIlM lIa'II1I1OM. Itporaa IUYJheBa HCnp)l<H ce M HCTYl.\a J1CaeT 0., JICWH>1Ka, ApeH,MHa, 3pHa rpaxa, epuraxa 0]:1 ~PHHX MeTJlI1, na ce Y3Me y neaer nyra yaese, ya «onxTSy »CYHlJ.Y aanany«, H ):IeBeT nyra yjYTPY, ya MOJlMTBY »cyauy HCTOKY« (ZNZOJS, 7, 1902, 155). Ko Sonyje 0]:1 nanxa, rtpoena-ra ce MCnO]:l o. )l<HJla (CE3, 17, 542), HJlM npllTHcHy o. nCTOM, aaoxpyace .rIpBeTOM OHO WTO je O. aaxea'rao, na HCTH O. oeece Ha.rl BaTpOM):Ia ce OCywH ()KCC, 283). Ko na'ra 0]:1 '!Hpena, OKyna ce y BO]:lH Y KOjOj cy noronn.exu o. H JleWHHLllI, rra OBe 6aO;I1!Ia nyr: KO ItX y3Me, HU n.era he npehn -rapeua ()KCC, 266). Ko nara 0]:1 »)I<YTe pane«, OH ua H:.y aa-rpn,a 0., eaua ra aa ynauy, If 6e)l<H 6e3 063Hpa: KO TUj o. Y3MC, ua n.era he npeha paHa (CE3, 40, 234). O. n.ycxaxra 110KpHBa )l<etla cpeneaane na npclfMa, AU joj Mopa He 6« urxonana (ZNZOJS, 7, 139).

01.1 Bepoaalba 0 o. aarsa 3a6eJle)l<HTH OBa. KaA na Ceeror Hrmjy rpeaa, noupen.ahe opacH (8YK, Pjexn., s. v. rpMJbCTH H HJlHjll nan; )f(CC, 138; CE3, 17, 133). O. He uan,a Y3HM3TI1 y PYKC 0 BO)J(Hhy, jcp he· ce ):I06MTH 'Il1peBH H ryxe 110 reny (CE3, 13, 411), HJlH he CTOLIH

159

H3HIHf ryxe (Kapamdi, 3, 65). I1CTO TaKO A06Hhe '1Mpene onaj KO napa opaxe lIITO cy Ha B~1bC BC'Ie 6a'leHH y qempH yrna (Kapaunh, 1, 1899, 213 "A). AKO HX neua ua oO)l(l1h jeny, naTHhe on xpejaaxa (CE3, 13,400). AKO ce nOpO,LIHJba na TpH ,!:IaHa nccne nopohaja oKyna y BOAM Y xojy je MeTHyna TpH 0., rta OHAa crane aa ceao, paJ)ahe CHHOBe (f3M, 6, 1894, 659).

Ha EaAJi.H AaH U oo)!{uh BplDe ce c nOMohy o. pa3JIH-nera raraa,a. Flpeao KOaJlltTery o. KOjH ce pa:muje ra'ra ce 0 3Ap3UJbY H fiepnhe'ry ()KCC, 174). Flpe py'lKa Mehy ce y '!3HaK C BUHOM II MeAOM TpH 0 .• na ce OHJJ;a 113Ba.lJ.e H H3MeHe na anpaan,e, n]JOA H POA, It eaue y -rpM coena yrxa: nocne pYlJKa paaoajy HX, H aKO KOj~1 6y.n;e KB3.pall. 0).43- nyhe ronana y OHOMe '-{eMY je 6uo HaMeu.eH (>KCC, 175).

Y OKOJIHHII Bauaoaaua IIpa'llt (KOjU paAe yJ capanrsy BUJla) HapO'lHTO pane non O. MOlle ceoje Momrme H nenc HapOAY 'rpaee (»jep Bene Aa H ua IbeMy 8M3 8M3". ZNZOJS, 7, 120).

Opaca y cuy 3Ha'le CHpoTHI-bY It WTeTY (CE3. 32. 1925,119).

• no CTapOM ucponnn-y Cpeo II Al'yrnx HIIJlocnpo11CJ(11X napoli" - Ka>l(C '-IajKiUlol:IHh y OI:lOM 'mailKy (HeK()JIHKC OIIUf1l'! nojaae y crapoj cpncsoj pe!tHT"IIjll, rH'l, 41, 1932, 167-228) - opax (K llpBO K lL'IOJU jc y IlCJII ca ),101'l>IIM cneroa " J\CMOlIlIMa AOlhern CIICT.l. Y pa3lII')I lIall'MM KpajcBllMallCpyjecCJlajcopax"APaoBC~"3Jl1U.qyxOBa". »xaJ101l1lTO« II aecpe+ao ApSO. Opax liMa X'IOI.M<fHH uparrep H y BCpOnalb!lMII Fpxa. Jeapeja. PIIMJballa, Tansjana, lOll HpCMa TOMe MO)l{C ce cave O'lCKHBaTIl An a-eros J1]JOA CA_}XU aa XPtllly xiiioH"·'III .... ge.lwlIIl"Il(l«. KOA Hac, sao xpma MJITBIIM3 Mil AC~moca. opaca ce ocr38Jb3jy ItO rpoGOBHMa, 0 BaJ\l/,cM lIC'lepy (jal{!ljy ce YI ouax M y yrnoae woo (rne cc 3aMIIWJbajy AYwe npc,llaxa) a Y .ytu. yupnora TC roAHt!C AeJlC ce JlCLI" YMCCTO sona-ra. AOK ce aa BpcMC CllKJI.eNlljc ocraan.ajy »na raaauy sa "YMY«. )f(pl"IUI y opacuaa rrplWOCll cc IlOKOjIIHM npclIliMn rrpHJlHKOM KaJ.:BOf aceor- Aornt,aj~ y nopo~, a ~lIapo-nrrc y OHOM cyAGOItOCHOM TpCHyTKy KaHa MJlaAY YOOAC y noBH AOM H Y ti.CH 110811 KYJlT«. Y PI/MY je TIl,tl.3 MJI<mo)l{eH.a 6a1¥tO opaxc iI:l 6M Oi\n(jpOBOJbIlO npcTKe. Y lIallaulIbOj "1IIIOIjH, Ha rolJl CBailGc. onn.t; HCBCCTHII, Y3 MOilllTOY. )1'll1'oyje opaxe Ilpcll.llMa. KOA Hac. KaA MJ/a)ll! yl)c Y CBOj 110811 !tOM. MJI~nO"'C'''''1I t'ipaT llpocllll:l Ol"'XC (KOjll 6118,ljy paarpncn.eua «eo ucxan KOII PIIM!halla).

160

OPAllItlJ1li

Muskatnuss (myristica moschata). Ora~Cic.

0., KyaaHH y L1PHOM BHHy ca lliHllIapKOM, KapaMcpHJlHheM, UI1MeTOM Ii 6116epOM, nHjy ce 011 CPA060Jbe (CE3 13, 1909,346). CaCTanHlIIICO JJeKa 0)1, nepanxapaaor CTO:

MaKa (ZNZ01S, 14, 75). HCTyu;aHHM c. Y MaCJIy Ma)f(e ce mana npOTHB benaeocru (CE3, 40, 237).

OCKOPYlliA

Spcrberbuum (sorbus domcsuca] Oceopyma (Hlynex, PUA, 39, 13).

Y Mcl'YIIH~nHl(e 6epe cc »aa JlCK« (CE3, 13, 1909, 43~; 14, 10). o. JC nCK OA cpnofiorse (CE3, 16,434). CYBe o. jeny ce on nponuaa (r3M, 6, 1894,802) .

nAJIMA

~:~~~::j~;a~lJa:~~)~!mae}. Ilanva {rj.

Bnarocan.ajy ce y I{PKBI1 ua UueTH (ZNZ01S, 10,44).

OAMYK

Baumwolle (gossypium). DaMYK.

Bepe ce 1..CCflTcM6pa (no CT. «anennapy) , kora naaa nc-mu,e .,,60)l\J<1 romrua« (Hona rOIlHHa, »rto KOjOj ce ynpallJbaJY cncuu , fl xora naua Ear llOjeW1HHM yMpmfM onpaurra rpexe«, CE3, 40. 75 IIA). Fl. ce KHTH «ona-t xoju

~~~~;~e~~3.llr9~lf83~ar86)~He pu'ryanue iioxoge caojoj

161

nAnpl1KA

Paprika (capsicum annum). Itanpaxa. rtacju l)yM6Hp (Sulek); nartepxn.

J-h nOHeKMX 06M4aja SHAH ce [11111t flOCTOjl1 sepOBaTnoha HIIH MorYBHocTJ na je n. anorporrajoa (aascno je y TOM nOrJJeAY WTO ce noaexan, Hnp. CE3, 7, 46, jann.a aajenno c 6eJJI1M !IyKOM). Ilopen flOpO):ll1Jbe eeura ce upneaa TI., fJJaSHQa 6eJJa JJyKa M npcTeH, »na ce nere caLIysa 0):1 vpcxe. Ii na My He rrpH!la3e ueurrnue It Apyrl1 3JJI1 AYC[!« (Kepaunh, 4, 118). CTaKJIO ca BHHOM, xoje ce npao noaece «ao TIOHyAa nOpOAHJbJ.l, 3aKI1TI1 ce TI. (CE3, 14, 115). Onaj KOjM noaxaa y cna-roae HOCI1 'lyTypy SHHa H 3aKHneH je aeaue« 0.0. IT. (Beorpan). »Bojaona« 0 csaA611 HOCH OKO apara SCHa!.l, IT., a aa KanOM 1J031JaTa aTIOTpOnaja , (YITOp. HITp. (rHLf, 34, 1921,265 11,f1; 286» BMJbyurxy 11 KawMKY (CE3, 7, 43). Kan ce CBPWH caanria, rtpen pa3JIa3aK CBaTOBa, CTapH CBaT KaAH cocppy 60CHJbKOM 11 n. (»0):1 mane«? -):Ia je , MCi")YTI1M, OBO pHTyaJI SHAH ce If 113 npormca tla ce )!(ap rrocrre nponma ya KaKBO pO):lHO npuo , c MCTO'lHe CTpaHe, CE3, 19, 179 MA). KaA ce nool)aHM acnpabajy, KI1Te HX SeH!.l,I1Ma OA rt. (eE3, 19, 186). Ko cc npBI1 nyr ycen.aea Y CBOjy HOBY xyhy, nopeu xne6a M conn YHOCH H neaau fl. (ib., 276). TIOHeKaA je npa ncuen-y 60neCHUKa (B. 0 TOMe H wano AOQHuje) caeBHM O'ICnU}:lHa er30PQI1CTM'IHa MOTI n. Oua jc HeH30CTaSHa npn Manl'.JHOM HCTepHBal-hY »6a6(H.J;a« H3 rtoponnn.e (S. neo npO!.l,ec y CE3, 19, 99). TIp" fiajan.y on; »Io.naTH« (rpceua y »C1"OMaKY«) Mehe Gajanuua 60necHHKY na CTOMaK 00 Tpll apua KyKypY3a II rtacyn.a , W Tpii cewxe IT. (ib., 219).

n. liMa cuojy ynory II y lhy6aB~JI1M Ilpa'-l;tl-hHMa. I-Ia nypi")eBAaH neoojxa Y3Me 3eMlhY xojy je part«jc 113BanHlJa HCOOA MOMKOBe cronane, Mana a.erone xoce H KOMaAwh XaJbHHe, CBe TO crpna y jeAHY n-yr'y nanpllKy, sa-rprta CBe TO y BaTpy aa oneaurry, »11 «ao WTO TO CBe ropn, TOKO w MOMaK na ropH aa neaojxoa- (CE3, 40, 65).

IT. ce 05H'-IHO cann ua Bnaroaecra, na 6n 6nJIa Snara (CE3, 32, 1925, 10).

Y aaponnoj MeAnQHHH n. HMa wnpoKy ynorpefiy.

162

Bona y «ojoj je xynarra J1,yTa n. najc ce npoTMlly npOTHCJIH (ZNZOJS, 7, 1902, 161). Jlaurbe 0,[1 n., ocynreuo n cryuano, najy y BOAll acene xoje »cene na nodaue (eE3, 13, 1909,393). TIpOTHB rp031!11Qe Y3HMa ce n-yra n., C 6emfM JlYKOM W capneron (ib., 340), WJIW C aauranopov, y paxuja (ib., 341). IT. ce npana]a aa r-yry {=KpajHHKe) ()KCC, 274), na nplHllT (Kapeush, 3, 1901, 169; CE3, 19,227), If (ca CJIaHItHOM 11 OeTpOJIcYMOM) na epar KOA 60JIeCTIf »xaee« =: ,o;11¢Tepwja (CE3, 19, 221). IT. ce neLI" xou, OA ronrypaba (AU 511 ce narepao Aa xaurn,e, ib., 333). lboMe ean,a HaKaAUTI1 CTOKY nporaey aannr (CE3, 13, 430). Ynorpefin.yje ce J{ sao crron.a,e cpertcruo KaA xoa, He MO)!{e na MOKPW (CE3, 14,351).

Y aaponnoj npunoserxu jYHaK Mehe n. y O"lH, na 611 ononeo CHy (CE3, 41, 464). Y npyroj jemroj naponao] npnnoeerx« (BB, 7, 327) jyuax npunoeeree aone ce TIanpHKa-JaH'-Ie. B. 0 TOMe s. v. Bu6ep.

ITATIPHU

Koriander (coriandrum sativum). Flanpau, rranpaua, )!{I1DIfQa, KopHaHAYJIa (Sulek; ZNZOJS, 14, 75).

Tej OA n-era 110Ma)!{C uapea-y (ZNZOJS, 14, 75).

TIEJIEH

Wermut (artemisia absinthium). TIeJIeH, nenua, (ropk«) aKWeHaL.(, ocjeuau (Sulek).

3a cnacoaocny cnary o. CSeAO'-lIf 'ueeeanua na ra neeojxa , KaA nOJIa31f na uen-raa,e., Mehe y aenpa (CE3, 19,151; TP"B, HH))(, 3, 122). YO'lU Byphesnaaa Mehe ce, aajcnao C YCKpUll-hHM jajero«, y aetraqe-rv BOAY, y KOjOj he ce aa 'Byp~eB,o;aH YMHBaTH (CE3, 17, 177).

l1Ma yrnenao MeCTO Y aapornroj Me,o;iUJ;HHll. TI. ce ne-m soneaa 60neCT (CE3, 13,377); rpynae 60JIeCTH (BB,

163

16. 280; ZNZOJS, 14, 62; 19, 206); 60!lCCTH eTOMaKa (r3M, 20, 346; CE3, 14,225; 40, 245; ZNZOJSl.19, 171);

~~~~~~~~);~~~~~T:Jb~(tG~:~j3~ ~~;; ~~~~~~~~~; ~~:

78); J{<lSIaK ()KCC 284), rpoaanua (ib .. 281; r3M, 12, 151; CE3, 40, 229); rSJaBo601l>a ()KCC, 314); H:JllltB KpBIt KOA )KCHCKliX (CE3, 13, 378); <ppe!-haK (f3M, 20, 346; 356); oK060Jba (ib., 355; ZNZOJS, 15, 125). AKo ACTC 60SH! YIJO, yTyl\a cc n., na ce ACTC y a-era novoxp«. It OHJla My ce TO uaxann,e y yso (CE3, 19, 107; 221). Flosca'rxan DaIKC aa JlC'ICfbC Man14H" nponucu. KOJl 60JlCCTIt CTOMaKa, IWIt M,rrCpH!~C, rpeea HaUlTC cpue nojecra TPfl npxa n . (ZNZOJS, 18, 191). Ko xobe JIll cc 113J!C'!H OA cYJJlH!\C,

~~~~C~ln:~~~c ;~::J~~;~a (~~¥~~~~~~,c2~~)~M n. OCyWH,

flEPllIYH

Petersilie {petroselinum sativum). Itepuryu. nCTpO)f{HJl, neTpyCI1H (Sulek); «ajnouoc (f3M, 4, 158); fTCTPO)f{CJb (y Bana+y).

Ilonynapan nCK OA BOACIIC 60nee-HI ()KCC, 308; f3M, 12, 1900, 151); ryruofiorse (ZNZOJS. 14, 59), 3y6060Jbe (r3M, 4, 158). Tej OA cryuauor ceaena IIJlII JHtwha yno-rpefin.yje ce xao AMYPCTI1K (f3M, 4,158; ZNZOJS, 11, 268).

DETPOB KPCT

Einbeere (paris quadrifolia). ITeTpoB KpCT.

Bepe ce Ha fiHJbaHH nCTaK Hnl1 yO'!~ .1JypbesAa.Ha ." :JajCJlHO ea I\pyruM 6ltJbCM H U,PDCHI1M FI]CTOM, KO]C.l~ npno aa YCKpC otpapeano, «ehe Y HCHa'ICTY BOilY, Y KOJO] ce ua 'Byphennan npc cyHu,a, pana 3}J;paBJbU, xyrrajy (CE3, 14,57; 17, 177).

164

nHPHHAtl

Reis (oryza sativa). nHpHHa4; 0pln; PH)f{; pJ.f::Ka, capauencso IlWCHO (Sulek).

Y KyllT)' W BCpOBa!-hWMU, n. je yrnaeaov nourao aa MeCTO mUeHI1QC, HnH ce jann,a C fbOM aajenso. Y aananHOj Cnanonajn, Kaf.\ ce 0 BO)I<I1hy npa're AOMahll. H3 upxee , nocanajy !IX n. Hnn TIWeHI1u,OM (Beroeah, 86). ,Ueu,11 «oja cy yMpJl<I nc OKyCHBlIl11 jour xne6a, xysa ce aa AYWY II. ()[(CC, 182 11,!{) - paayve ee, 3aTO WTO I1Mje TO H aa ODOM ceery 6Hlla xpana. Y uaponnoj npll'lH -rurra CI1,<ppl1/.1a ::KCHa HOCH fTOJi nojacov no 3pHO 6116epa, mnennue u n.. 11 aarpynnu (CE3, 41,.M 11).

n. jc y naponnoj Mcp;nu.IlHIt nex on cpnoeon,e (npxea rr., Y DOJlH, f3M, 6,1894,801; KynaH n., )[(CC, 311; CE3, 16,434). Kyeaa Y MncKY npnuuja ce aa 3aywKc (CE3, 16, 432).

lTHCKABAU

Teufelsabbiss {succisa prutensls). ITHcKaBaQ, rtacxannna , »apasqn ,PH3« (Sulek).

Haur napon ucpyjc y ano-rponajcxy Moh n. 011 je Y crae-y na 4ySU 0J.l, anux oqnjy, H OA aapaaa (f3M, 4, 159). Tej C BI{![OM yncrpeon.yje ce «ao nex Oil. npl1WTa n OA 60ncCTH y MaTcpIH{!I (ibidem).

165

ITO,UEEIT

Huflattich (tussilago farfara [Hegi]"). Ilonoen: nOA61to; KOnItTl-h3K; KO}bCKO KOnI1TO, OCeJlCKO KOTIliTO; nenyx It .!IP (Sulek).

Bepe ce aa EHJhaH11 rterax ()J(CC, 143, Y)Kl1'IKO), H Y Mebynaeeaue (ib.). Tej on KopeHa ce mtje rrporua npo- 6a):ll1 (ib. 305), a 0):1 narnha rrpo'rauy xanrn.a H cyunrue ([3M, 4, 159; npOTI1D xaurn-a jour creon: cf. rp'l. Ha311B ~ljxtoV 0):1 !3tl<HYW KUWJhaTH), r-axohe 11 K3.!1a ce xohe aeopTyC (ib.). COK je .!I06ap aa ynooon.y (ib.). JIH:UJlie cc yno-rperin.aea npOTH:B Ma «axue pane (CE3, 13, 354), 11 y60/13 (CE3. 19.235).

Hegi, Illustricrte nora von Milici!leTH tl~3111J ce H~Jln3J1 II y JIPyrllM

nOMOnHI1UA

Nachtschatten (solanum nigrum). I1oMohHl1l1,a, nacxeana. nacja [arona (rpoadie; 3CJhe); xauje rposche (Sulek)

IT. ce npwnacyje UeJlHKa Moh neuen,a. Ilpne 606e, mnuhe y BOAM cxyeano. nex cy »0):1 cunjy 60JleCTI1 y (f3M, 6. 1894, 801).

ITPHJH1ITA1.IA

Klebkraut (galium apurine) Flpanarta-ra, epobassa, ripotuuca (Sulek).

Ilenojxa soja )KeJlH ):IU ce norranae , KaA no"e ua 36op, Y3MC -rpaae 11 .• MCTHe je Y JICIIY lJapaJlY U Tpll IlYTa Mal~C ]'pa6Jba~m aa C060M (ZNZOJS. 23, 31.4). n., xana ce pOJc

166

rr-ene , 3aMu'IY y sapeIH1Ky (CJlaTKO «nexo) M MU)J(y KOWHMlI,C u:myTpa, na 611 O'ICJlC panaje YWJle (lIMC, 139, 86). B. doan.cxo ueene.

nroco

Hirse (panicum miliaceum). Ilpoco, CHTHa npoja, .iKJ1TO (Sulek).

Hekana je 611Jlo rJJaBHU xpaaa: .!IOIl,Hl1je ra je, KUO 11 Y OCT3JIOj EBpOrIl1 (YrIOp. Schrader, Reallex., s. v.), no'rncnyna nutemuta 11 sysypya, H na TC nne npcTe )J(HTa !IpeUeCCHH ey IlCpOUalHI 11 o6u'"IajH KOjH cy ce panaje IIC'jlllHl.nu 3<1 npoco.

CB3K~KO KUO )f{pTSa CHnUHO je OHO ucxana y -reaen,e, II aabeuo JC y pa3nUJll1HaMa rpanoea Coxona, Cepn.nra, K03HHKa, Mapxoaor- xanera (CE3, 17,60 MA). Kao rIpSO- 6J1THy )J(pTBy ['1HHHmU\UMU ~I nCWTHL(UMU = nyurava] ScpoBaTHO rpcce CXnUTI1TH 11 o6ll'-wj .tIU ce npen ec'rcpy xa MCCHC 1I0KJl3.n.C nocnna no Kyhu (CE3, 40, 1927, 34), a YO'II-! T~yp"cBAaHa no nnopnurry, 11 OKO «yhe It Toposa (r3M, 6, 1894,660; CE3, 14,59; 40, 1927,64; C. TpojaHOBl1h, Ba-rpa, 191), a na EUAlLH Ami yue'-le no WTaJH1 (Beroeah, 228); rpopayna xoja ec TOM npMJlUKOM rOBopM (vxnna 'HHIHJI!fIl.C OBO O. nUKYrII1Jle, OHAU na HaM y3MY Kc~eT«, It cn.] «oxna je AOQHHja aa'reprrperauaja 0611- <lap (d. MOTHB KY[JJ],clba y HapOAHHM rIpMOOBeTKaMa, B-P {e-Bolte-Polfvka ) , 2, 28). Ha 'Bypbeanan yjYTPy ):IOMahHJJ;e nonaae Kpane 11 nocanajy It IbHX npOCOM; Hap011 TO cxnara xao OA6pUllY OJ), DCIlITII1I,3 (»KUA ... noayrre n., OHAa na B3M OA.Y3MY napCIH1Ky«, ZNZOJS, 13, 160), ana je ncponaruujc na ouo -rpcfia cxaa'ra'ra K30 :iKpTSY: na J1CTU 1!:l'Il1H nocuna cc "KUOlJKa" = u.OJW.JfCemIK 0 l£HCToM nOHCJ.lCOIIHKy (Beronuh, 105); KOKOIlJ K3J.1 ce nacahyjc, nOCMfJa ce TaKol)e npocoa, »ua he ce 60Jhe neha« (BB, 11, 276. OSAC cc fJ. MO)KJ.la aeee AYlUC soje he ce I1HK2pHHpaTH y 1l11J1I1hnMJ., OHaKO 11CTO KlIO urro nOIlCKH npl!MI1TllSHH uaponu uafic gyllly cnnajyhu IlttPHIl3'1, Ii. Samter, Familienfcste, 61); ua ncu BCII'lalhJ. lIeUCCTU. ya ocrana KatCtXU-

167

cpur« (jacyxe , opaCH, neunuum) fiaua non ere H fl. (SeraBHh, 134. KUmxUGllo.TO. cy »cprsc npeuava, B. yonurre Sanner. Familienfeste, 1 H.IUI; Eitrem, Opferritus, 262. KapaI(Tep~ICl'H'fHO je If WTO ce rtpoco cuna uci1ug emOlJa, a-ry ce ocraen,a )l(pTBa npeQHMa u a SaA!heM ne'fepy; KllJI. ce )l(HDo.M 'fOBeKY naje novaaa, 1101( CBlf OCTaJiH. cene sa CTOJlOM, OH Jle>K11 "flog CTOJlOM). Kao >KpTBy BepOBaTHO rpeea CXBaTI1TH H nponl1c na oaaj «era nojype BeU1TI1Qe [xoje cy MPTIHj'lKI1 geMoHI1 11 naunaa aaanapy] rpeea 113a ce6e na caua n. (ana he ce 36YHHTH nenrrnue xcje 'ra apua «ync«, ZNZOJS, 19, 122).

n., «ao 11 rturexnua, I1Ma CBOjy ynor-y H y Jby6aBHHM Bpa'l'lIbllMa . Ileeojka koja )l(CJH1 nyno rtpocuaaua, ceje aa OaAfh!f AaH npoco OKO nnora H. Tpl1 nyTft «axe: »K01lJ1KO

~:~~«nFc~~:~JI~~~~::::;~ja~l~O~~~~M M~A;~~~JlB~I, n~~ce~~

OKO!he n., ynapa je HorOM H K3)1(C TpU nyra: »Ilpuo MeHI! AOWJlH aarnena-m Hero. Te6H Sepava« (oB. 11. 249).

n. ce ceje ~Ia nau CBCTO!" Amrceja HJHl Jenccnja, 14 jyua (s Anncej, npoco cej«, CE3, 14, 67; ZNZOJS, 20. 48). 0 Bunounany ronopc ccn.uuu ucceay: ».JCJICClljC npoco cujc , HJle .l3u111:' }\<I lJ(jHj\C: WTO jc rnlKJIO )Ia jc AHKJIO, A WTO HHJe. HeK He more« ()KCC, l32; ZNZOJS, 20,48).

ITPOCTPEO

Kreuzenzian (gentiana cruciata). Ilpoc-rpeo, MaJlH Cp'faHHK, Ma'Jjc 0'11\ (Sulek).

Bepe ce aa SHJbaHIf rterax {Kapauuh, 3. 1901, 121) Ilaje ee Y MeKHI-baMa CTOll,H oooncnoj OA npOCTpCJla (CE3, 17, 581).

168

nllJEHI1UA

wcizen (triticum vulgare). Ilurenana; »)I(ItTO«. Pelf je npacnoeencxa. Haura npeua noananann cy je, MD)I(,Il.a, jam y npencropajcso 1I06a (rp'JKH cttov = xaure »)I(I1TO«?).

Y penar'ajn n. je rJ1aBHIt )l(PTBCHH apntKaJI, H TO HJlH KuocaMOCT31lHa acprna, HJlH KaQ npenacp-ma (1tp6flulla). 11 y ~OMaheM, 11 y jaBiiOM «yrrry 'JeCTO je OHa y Be3H ca BJiHOM, unH ca COJbY (YIIOp. cranxe aapaae KaKBIf cy »BHHO H n.« mtp. BYK, Fljecac, II, 1, 48, 70, If Flocn., 6167: »Taxo MI1 CORII H xlbc6a«).

IT. je, npe cuera, OCROBRa H HeH30CTaBHa >KJYfBa Y MpTsa'IKOM KyJlTy II KynTy npenasa. Ka.n. '10BeK 113AaxHe, ,[10K je jour y Kyhu, Mehe My ce eaure rnaec n. (noneeen fl. H IIHUO); 1\ on rora 'rpeayrxa na npanaxoee caaxor noaeua, noceeuor u onurrer-, noaaher 11 lIpKBeHOr, -n. je HeH30CTaBII3. n. MO)l(C 611TI1 J1J[H 1) Y npCCHOM CTaH>Y, H otma cc HJ!ll OCT:HlJr,<l uu onrouapajyheea MCCl'y (unp. MeCTO rue je noxojuu« H3}\axuyo, UJIH rpoe). HllH ce (aso ce )KpTlla ynyhyjc AYUlaMa) paatianyje, linH 2) II. je «ynana (»KOlbHBO«), H onna ce HJlH OCTaBJba ua onroaapajyhCM MecTY (nnp. na rpoey), "nli paaoauyje, liJlH aajenIIH'fK" jeae. Hajaan - H TO. je aajcaspureusja crynau, - n. MO)l(e 6UT" H3pa"CH3 y KynTlf'JKH xnefian ".rm «onax, B. 'In. Konov. n. ce HeKHnYT jaen,a cava, a HeKlmYT je (najeaacmju) cacranun nco naacnepan]e. OHa ce npl1- Ho.CH ua )l(pTny, nopcn noceeaux pOKona (AaH norpe6a, IlpBU cyocra, -rerpnecer uaaa HTA.), jour " 0 npa3HHQ"Ma npenaxa H npa3HIlQIIM3 "3 noaaher «yara (cnae« = BCJIIfKOM npa1HHKy MHTCKora npcTKa; 6aAIbeM nevepy; MnalIeHll,IiMa, cBan6H; JlCTfhl1M npouecajaaa), H «a MeCTHMa rne ce aanaac nyure 1l0KojHHKa H npcgaKa (rpoe: H3BOP IfJIH pexa; pacxpiube: 6Y!hHWTe; ,[IpBJbaHI1K; KpOB on Kyhe); unn CC norypa npeunaa na 'raj Ha'lH!f I!lTO ce naje lbY,[lHMa ~IJlJ1 )l(Hl;IOTlllhaMa y KojHMa cy oaa HHKapHl1paHH (KOKOUIII; 'rauc: uyx ; nonroseua«). B. 0 caeMY MOj -mexax o noucrtepvnju, rHI.I, 41, 1932, 171 an. npeQHM3 je,

169

ucpoua-rno. lIaMeH,CII.:t II. kojy, ° TOAOPOIlOj Cy60TU, OCTaJ3Jbajy KOA noGl1jCHor KaMCHa (KaMeH-cpentW y 06J11IKY 'IOBeKa, Gmny "Bea~e!lHjc) aeporsnu,e, lUI 611 Ao6~!J[e ncuy (CE3, 40, 44); MCTO T(1KO II n. koja ce Mche aa cBaA6el'IY not-a-ry (CE3, 17, 70). Y cpcay 60lbeBalJKOM, n. ce curta y -reaen,e (ib., 60): TO je. CBaKaKO, )J(pTBa neMOHCKIIM uyuapuea Kyhc, JbYAIIM:l IIJUl )J(~mOTllfhaMa xoju cy -ry pHTyallHo 3aKJiaHH 11 3<"lKOnaIlH; 111111 oncr nyuraaa npenaxa, «ojn cy uexana Mornli 611TI1 y KyftU caxpan.neann (ynop. MOj lJJlaHtiK »Caxpauaaan,e nOA nparoxt«, CE3, 31, 1924, 127 11M. Kyhaa aauja, «oja jc unxapnaunja npersa. )J(llBH y TCMelhY, Kapauxh , 2, 1900. 189). Kao (nocpenay) )f{PTBy npeuuaa rpeea, BepOBaTJlO, CXBUTlITII II 11. xoja ceo npen noae'ta« cejae,a, cane )f{HBliHH II CTOl.lH (CE3, 17, 15); " OHO snacje xoje ce, rrpHJlHKOM »ce-ree, OCTaBJba uacpcn I-bIlBC »aa rrTH'lWl.IC 60)f{je« (ib. 19).

D. MO::+:C 6HTII acp'raa ycmn're y CBaKOM xyn-ry. Hsone ce imp. nocurta 6t1,!1lbaK ()((CC, [61). Ilocroja 11 HI!TCpCcanruu CJIYlJ<lj oeenne »qrrnc 60gfl)OKY: y HHlllKOM ospyry AOMahll1i !la'II1HII CllP,!IJIOM YAy6Jbe}hc na 6all.}haKY, na Ty Menle M<I]10 Mena, Mac1'J.[ H n., II on 'tor-a CBaKH rrOCJIe HMa JW JHl31lC (Kapuuah , 1, 1909, 213). TUKOOc jc 3allllMJblID c-rapHHcKII 06wwj y Pecanu na ce, 11f! BmKHM, npu-reurhyjy BIIHOM, npeliOM Ii nUJeHH'lHHM XJIC60M (Kapauah, 3, 1901,64).

»Fl. je on CIIIIX ceweua sn uojaehc nourronau-c« ()!(CC, (2). Jenaa og 311,IKOUf! na JlOJJa3U CMaK CUCTa Iinhe y TOMe IUTO he ua 3CMit,II IICCT<lTU II. {BYK, Iljccac , Il , 1, 70; 2, 41: )((CC, 62). Y HapO,!lHlIM CKUCKUMa H npanouerKaMa croja n. y aaaecnoj Be31t cn )Kn60M: ::+:a6a je xao uajnenunr lIBeT na CBeTY rtpornacuna rt.. 11 3aTO je nOCTaJIa u,apHlIoM (,,)Ka611l\a uapmm«, JIMC, 147,1886, 135 HA == Mikulicic (Nar. prip .. Kraljcvica. 1876) M4); xJIe6 xoja je 3aKIIHyT npocjaunva I1peTBapa ce y )!(a6e It lMltje (ZNZOJS, n. 281. N25 II Boltc-Polivka, 3, 4621); (mucua-ma) norasa xojy je KyM 3aKI.JHYo KyMy npe-raopnna ce y ()f{a6y) «opuaxy (BYK. Pje·IH., s. v. xopa.a-ra}. )Ka6a. Me~YTHM, MO)f{e 6111'11 XI1nOCTa33 «axaor- »ccncxor- ,QCMO!!::! (yrrop. BepoBa/be na jc )!(a6a II::! 3CMJhlf Y crnapu (lUAU Y CBe-TY nO/I 3eMJbOM, ZNZOJS, 10, [905, 261 11)1,; )!(a6a

170

TlOCT'ljC BIWOM, JIMC, 147, 1886, 136, rnc pea 01'03 rpeca H3MCHI1TH y aHa), Ca 6paWHOM HMa jenuaxo nocna, no ueo ):laM ra cejc H MeCH. H '>):IHBHja 6a6a« y CBOjOj jajau (CE3, 32,1925,378, MIl2). Ynop. H 'IHlbCUHll,Y na je n. 11 y ):IpyrHM penarujaera nuxapuauaja :JI(CHCKOZ 60)f{aHCTB3, Hrrp. ,O,HMlnpe, Llepepe (B .. Y:ajKaHoBH~ y. CKr, ~, 1940 119; M. P. Nilsson, Geschichte der griechischen Rehgioni• Munchen, 1955, I, 471 HM), ~I na y MO,!lepHI1M CKaCKaMa, «an n, ):Iol)e y onaCHOCT, 06H'IHO HHTepBeHMwe Boroponaua (anp. Kapauah, 3, 1901, 136. 11 Bolte-PoHvka, III, 417 11M). 11 Y Cp6a, xac H KO):lll.pyrHx uapona (D. Mannhardt, WFK, I, 204 HM. II passim) OCTaBJba ce rrp" CBpweTKY )J(eTBe O,Q nocnena,e n. »Bcceja epana«: OHa ce nOBC)f{C U;PBCHHM KOHlIeM. OKHTI1 neehe«, H OCTaBJba nOA crpexy, na ce lI,!1yhe CCTBC 0):1 !he noceje HewTO. 3pHeBJb.a (CE3, 17, 17; TP'B, C. H. urpe , 33). 3aHI1MJhHB je 06W'lUj, no CBHMa cpncKHM leMJbaMa, ):Ia ce aell'll1hH O,Q n. «nacja nocraarsnjy non IIKOIlY: 'lUlbeHH~a ):10. ce n. Mehe y lIapaPlljYM, rne cy uexana c-rajarra AOMaha 60)f{aHCTDa (B. MOj pail »Ila 1!11 cy crapn Cp6M 3H<lJIlI aa 1I):10Jle«, CE3, 31, 1924,108), MO)!():Ia 611 aeaana na 3Ua'lH na je TaKaD BCII'lHh 6140 {peTHUI, auxnpnnuaja 60::+:aIlCTll<l.

C 063HPOM IHl rOTOIlO 60)KallcKY npC/WOCT lI. H ua !bet!

BHCOK 3JHI'lnj 33 JI,y):lC, nujc 'IYAO WTO ce OHa +ynu H MarH'IKH ocarypnua, JlDPO'IitTO rrpH ceTBM Ii ace'rua. Ilosernx CCT13e CM3Tpao ce 33 rrpaauux {B. lJnaHaK Ccwoa( Y OKOJIItHI1 BI1I1K013aU;[i oua CC no-run-e ccja-ru 0 MaTlljCBY (ZNZOJS, 7, 1902, 147). Mucro je C1'apHjH oou-ruj, 0 KOMC I1Ma jacnax rparona y BOCHII, na nosem« ce.TDe aakaayjc »reacax-fiaura«, nora 611 ceJIO 6HpaJlO Me!})_' HajAOCTOjHlljJ.1M AOMahlllJHMa, H TO cse Bep~ jermor 3aJe,QIIJ.1'1- xor (CE3, 32, 373 IIJ~). CCMe ce !laJnpe OKUAJ.1, na ce MeTlIe y ropcy. 11 33 Ihy aaeesce napve onona ("Il.a n. 6YAe reurxa «ao on080«) II rto KOjH HODau; (".0:3 11. HMa A06py lI,eHY«); y3TO,QOJIa31111 )!(pTUeIiH pylJaK (Kapauuh. 1, 1899, 206; 3, 1901. 116). KaA ce n. novae cejaru, 11 ceve naaece 113 «yhe, He CMC ce rora ,!IaHa HHWTa H3 Kyhe ,!IaBaTH HH nponaeara, »jep nehe 6111"11 Sepahera« (CE3 32. 109); !lCTO TaKO lie CMe cc y KyhH BflPHTH n.. HM BapHTH HJ.1 nypu'ru KyKypy3 (BB, 10, 1895, 90). He CMC ce ra3lfT» no

171

MpnaMa xoje nOAHY en coopc. jep onna n. Hehe na 1'0):111 (CE3, 13, 410: 32, 185). Y jpmoj Cp6l1jll, yO'l11. CaerorCaaeyna (II. IX), Mehy 11. 1l0A 6oKpa'l, a cyrpa je noce y ~pKOy, If nocne TO noveurajy ca ceMeHOM aa ceTBy, Aa 6" ce n. ca.ryeana OA »naau.e« (rpana. CE3, 17, 140). LlpaeHlfM (M3rH'-fHHM, ct. s. v. Spoil) KOHueM eeayje paTap csoj npc'r Ka,!{ ceje npBI1 nanau 11., »na 6YAe n. upneua« (Kapauah, 3, 116, Cenroaam}; TaKSI1M KOflQCM 06aBMja ce n rtocnene,» OTKOC (CE3, 32, 110). Kan je epuraj, He nan,a aa ryMHy jeCTI1, jep he ce 11. rnaMIH1'II1TH (CE3, 32, 37). Ken cc n. oapure , He CMe c_e xJJe6 np)l(HTI1 xpaj naTpe. jep he 6111'11 rana y rt. (ZNZOJS, 7. 149). KaA je npnruj rOTOB, y OKOJlHIlJ1 HJ1111a KOJhe ce ya CTO)!<ep nerao, TaKO An cea KpB cl1~e y 11.; I1CTJla rtojeay nOCJ1CHI1QI1, a OKpnaBJheHa

;~j~n~~·p~~Jh:;~e C::~';a.o:~(~J;, C~~~"2~ ~:).To;;a~I~I::a ";

KOPllCT n. eptne ce napcxuro aa Eanlhn AaH (1IIlp. Kapal,m.h 1. 1899,213; Illaeea]c (22. 24. 43». Ca 110'leTKOM cCJllH,a, H ca :.saspweTKoM )KCTIlC, no cuoj I1plln~IU;H je y nean 0611'Iaj,[la ce na TOAOPOBY Cy60TY u ua Ilpeoopascen,e HOCIf «ynaua n. (CE3, 40, 43; 72; 74).

n. ce yno-rpefin.yje 1I y npallalM1M<l H ra-rae.awa. KaA ce xohe na DlI):IlI na JlI1 jc MeCTO xoje je rtpenaaheno aa :m,ll;a~be «yhe CpChHO, OCTaal1 ce yeeve na fbCMY HCKOJlliKO apaa 11. 11 -rama mura: na aKO ce yjYTPY TO esc Hn~e HeT3KHyTO, MeCTO je cpebno H MO)J{e ce luganl (.>KCC, 11). Jleeojsc MCTHy na HBafh.o:aH y JlOHaQ 3eMJhe I-f Ty noccjy HeKOJlMKO apna 11., na na Iterpoenau rnenajy KaKO je HHKJla: aKO cy xnnue C3BUjCHC K30 npcrCH, ouaa sene na he ce OHC roglme ygnnl (BYK, Pjexn., s. v. MBafhJ\aH; )!(CC. 134). HHa'le ce oaaj 0611'laj no upe aeay H ¢OPMH nonynapa ca n03H3TMM 'Aorovli50~ Ki'l1tOl (= AgOHUCOBI1 IJPTOnll, 'rj , :.seMJb<lHH CY/lOllH r/1C je 6HJlO mccjano II )1(111'0), ynop. (Pauty-wissowa. 1,38511/1; Roscher, LM, 1,74; Mannhardt. WFK, (1,279 H/I). H<I 1-b~IX Hac nonceha n OGH'lUj aa ce ua CneTY Bapnapy noccje MaJlO n., xoja he cc nocne, Ka.o: 03eJleUH, 1131leTI1 aa GanfbllA3HCKI1 (,''1'0 (ZNZOJS, 18, 87). Yo-ru 'Bypbeenaaa 113aGepy rteuojse naa CTPYK3 n., rra aa jenaa lIaMeHC J1 uescy CmtJlOM CBOjy cpehy. 3 na npyru »ecpehy: 11 KOjU CTpyK AO cYTpa

172

emuc 113paCTe, TaKO he HM 6111'11 (Beroanh, 222). Ha CaeTO. Aanpajy 3aBC)I(e neaojsa y Kpl1H1ZY Tpl:! spaa n. I:! MeTHe 110.0: jacryx, roeopeba 6acMY, Ila he y cuy aHAeTI:! cybeauxa (ZNZOJS, 7,189). Spnov )l(I1Ta 113 nna'ra «ojn je npOHI1Kao M3 3MlljuHe rnaae 11 caapeo , aKO ce .IIOAllpHe MOMaK If JIll neaojxa, :laJby6l1he ce y oaora KO je .IIOAlfpHyO (r3M, 6, 657). Farae,a I:! apa-ratsa HapO'lI1TO ce parte Bpille ca yKPQge/lOM n. YO'll:! TO.o:OPOBC Cy60TC neeojxe yxpany MaJlO xyaaue 11., xojy Tom naaa ceu y upxny noaoce , H TO 113 olle xyhe y KOjOj I1Ma HCKO HMC xoje auu-re y ceny lie nocroja. 3aTl1M KOA xyhc y Iiaurra cpnoa ooenesce 11 npeopy jonan MaJlH uernopoyrao, aacejy Ty 11. H Y TpH uaxa aaxyny cyhcanxa na HM .D;ol)e na can (CE3, 40, 43). YO'l11 "Eyp~cB.o:aHa nceojxe yxpauy n. 0,[1 xora cycena, Ii c lbOM npccnanajy; KOjH ~1nannh OA 're n. nocne OKYCH, ocerube n.yeae rtpoaa AOTH'lHOj neaojua It acnpocahe je (CE3, 40, 65). ~ Y OKomIH11 Ileveneaua (JleCKOSa'lKo), xana 33npeTI1 rpan, crape )l(eHe neeajy eaceapcxe necac y KojllMa ce CnOMItl-hY n. MyKe (KOKO joj je TeWKO y 3eMJbI1, KaKO ]0] QPBH nonrpaaajy Kopelbe, KaKO ce My'lJ1 y BOneHHUllIl3Me~y ,Il;B3 TCWKa xaeteaa , ITa OH.o:O y neha, H najaan y YCTI1Ma kana je »caahy), »J1 Bor-, K3A 'Iyje n. MYKC, caacana cc 1I nehe !~a nycru rpan- (CE3, 17, 144). Fpan noaone nyure MpTDKX {/iropot ~lalOeciva"tOl (= HeBHAJhHBM HaCH.IlHO npeMHHYJIH», H oaa eacaa yrryheaa je fhHMO; HCTO OHaKO xac UITO ce CJlH'IHe npH'Ie npavajy y npanoBCTKaMa -rana Jlcaope, na 611 ce aaaapao MpTDa'lKlf'ACMOH «EB, 22, 91; ZNZOJS, 7,128 HA», H MO)J{Jl,a xao UITO ce y neCMH 0 Fenraveury «XI) Ta6mru;a) AeMOH CHa H CMpTH HMa na caanana ua raj Ha'lHH WTO vrarraumeaoea :>KeHn MeCH (6paumeHc) xAe608e. AKO ce Y nyuncy MeTHY TpH 3pHa n. 11 ycspura,a ceebe, MO)Ke ce 113 lbe y6HTH BCUJTUI..I3 (Kapauuh, 3, 186). AKO 'lODCKa aohy nporoua KaKaB He'lHCT neMOH, HCKa ce, aKO MO)J{e, CIUIOHH y 11., H .o:eMOH My Hchc MohH HI1 AU npH~e (ZNZOJS, 6, 149).

Y uaponnoj MeAIlU;Hltl1 TCj on n. ne« je 0.0: nernucor «auin-a ()KCC, 294; r3M, 4, 165), cpnoeon,e (CE3, 13, 348). MaJlHX 60rHlb<I ()!(CC, 262); n. je 11 MCJleM aa y60je (r3M, 4, 165). Jlouesan jc ITOTpe6HO na n. xoja ce aa nex ynorpeen.asa 6YAe A061ljeHa MJlH cnpaan.eua na lIeKH

173

aaeaupenan Ha4HH. 0, cawreeeaa y rnyBo A05a, aaaeureua ea SOAOM y KOjOj cY YXBaheHH eYHUe H Meceu: «ana ce jeny, H »ucrteveaa- na CYIHl.)', nex je Oil: nanaauue (CE3, 17,44). O. xoja je H:mapeH3 H3 ryure »oreora ne'rrra naje ee AeUH «ao npenoxpaua OA 60rlHha (CE3, 17, 45). n. MO)Ke na nOeJlY)KH 11 K30 avajnaja. Tpn spna n., 33jeAHo ca Mano CTpaullma, rpeea A3 33BC)I(C Y KpnHUY 'mCTO nere II 06eCH 0 apa-r, sac avajnajy, AeTeT)' xoje UMa aanane «ppaurra« (ZNZOJS, 7, 172). HcTO TaKO rpa apna nureHItll,C - nopeA conn, »3MajOTJ)ccliHC« (rmcsyn ca AB3ne) II 3pH3 KyKypy3a - Mcny ce y avajnujy npOTfIB aapasaax eonecra (TPn, Aaajnaja , Kapauuh, 4, 1903, 199). 33 Kona4Hh 1-13 KOMe he ce uartnca-rn aanac (»COJlOMYHOSO cnoeo«) OJ], yjena eecnor nca, Y3HMa ce YSCK japaua n. cawncacna y !)OACrmlJ,11 xoja MeJbC 1l3J1CIW (ibid., 203). 3pHO n. koje je 611Jl0 caxpaueno HcnOA jenuuhersa K3A je -urraao 33 BpeMe mn-ypraje, 6paml OA nyl11Ke 11 HO)tW, OA BeWTI1u,a 11 BYKOAJlaK3 (ZNZOJS, 7, 294). IT. Y3CT3 113 BOJbaKa 3aKJlaHOr upnor ne-rna H upae KOKOIllKC 6e3 6enere, 11 YWI1seH3 y TK3HHlJ,e, onopaua je 011. Kp3CT3 [eorne,a] (CE3, 13, 297).

Ila n. CTOjH Y neaa ca Soneurhy 60rHl-b3 BHIVI ce 11 113 CI1MBOJlI1Ke cHOBa: n. carearu 3Ha'll1 p3360neTI1 ee 011. oorae,a (CE3, 17,584; 32, 119). Yonnrre, can-a-m speny n. npencxaayje HeKO 3J10 (ZNZCJS, 7, 385).

o n. npu-rajy ce 11 JlCKC CTI10JlOWKC CKaCKe. Saruro ce n. HOCIt y UPKBY? n. aeana p)l(eHHUY Aa I1AY Y UpKBy, 3 OHa joj onroaopana na BHAH ll,pKBy 11 onaane rne je, jep je eemoca: 3aTO 601' npoxyne P)KCHI1UY, a n. 6naroCJIOnH na ce HOCH y upxay 11 xyaa aa nyury (Kapeuah, 3, 136). - Saurro je Kn8C n. Manl1 «ao uraxa? JeJ],HoM je baBo yrtanao n.. 11 OHa n04He roPCTH; 60rOpOAI111,11 611 acao, cHbe c neca, YXB3TI1 waKOM aa «nac, If yracit BaTpy: Ii snac OCT3HC OHOJlI1KH KOJlHKO je Soroponaua YXBaTI1J1a (ibidem. 3a CJlI1'IHe cxacxe., rne nOHeKaJ], raxobe Boroponaua IfHTCpBCHI1Ule, ynop. Bolte-Polrvka , III, 417 11M). Ila je uexana )KitTO 611110 MHOro xpynuaje (»Kao «pyunca«}, TO je locus communis y npHnOBeTK3M3 0 crapo'« P;06pOM epeMCHY (ynop. npanoee-ncy. 68, 2.1887,76).

174

PAlK

Roggen (secale cereale). Pax.

~a nypbenAaH npe eyHL(3 Tpe6? ce npoaarsara no TyboJ p., na nehe 60nent KOCTI1 (ZNZOJS, 20, 46).

BOAa Y KOjOj je p. cKYBana ynorpeen.yje ce xac nex 0.0: rJlHCT3 ()KCC, 294), naa-rn.aqape (CE3, 40, 230), H KaJ], je nere 60JleWJhHBO, »vapaaeeso« (CE3, 40, 125). »Karpy« 0.0: np)l(eHe pa)KH narsa nl1TH xao neKOA KOCT060lbe (CE3, l3, 1909,369). Pa)KaH x!le6, ca CMonOM, -rpefia na jene 60neCH!1K 01\ cyumue (ZNZOJS, Ll , 269).

PA3rOH

Ehrenprcis (veronica). Paoron.

JIeK 011 rnasocon,e {rtpxnnja ce C nerreaov, )KCC, 314). Flpuanja ce 118 pany KaA ce nonn.yrx (CE3, 48, 542).

PAKHTA

Purpur- (Rot-) Weide (= Salweide ) (salix caprea). PaKI1T3.

Ha p. rpaHc paA!? cenajy BI1J1e, jep na TO npaebe l)a90nl1 HC CMCjy (ZNZOJS, 7, 1902, 116). P. rpaH41111,e uoce ce ua Llncra y lipKBy, a nocne ce lhl1Ma KI1Te Kyha 11 urrana, »J],3 O):lBpaTe OJ], AOMa 11 Mapne CB3KO 3J10« (ZNZOJS, 19, 168).

BO,ll8 y KOjOj cy KynaHI1 p. 11. nepuryn nex 0,[1 rpanepa (CE3, 14,236).

»PaKI1Ta xoja paba J],YlhaMa« (ueaoryhuocr, y naponaoj neCMI1, CE3, 16, 353).

175

PAHHIH1Cf

Betonie {betouica}. PnHfIJHICT; paa.ax:

Serynnxa.

Y uaponnoj Me,ll)tu,I1HH p. je !IOCT<I norrynapaa MelleM aa paBe (r3M, 4, 160), raxotc H 33 paHC OA 1MujcKor yjena. KOjOM ce npHnl1KOM rpeca na nuje If p. COl( (ibidem). Tej 011. p. je nes OIl:JPYAHI1X eonecra, cynntue, rp03HI1u,e (r3M, 4, 160; ZNZOJS, 14,62. KOA rp03HIH.(e ra rpeca Y311Manl sa BpCMC MeHe vccena). P. ce ynorpcersaea 11 sao ne« OA nanaeaue, rnaeoeon,c, rp'[elJa (r3M, I.e.).

PAlllTAH

Blatterkohl (brassica oleracea (acephaln )'). PaWTaH.

P., «yean y unexy, ne« je »OLl -ra-ropuje Il KypTa, JUTO yjcna uonjcxa an cpnc «ao nac- (r3M, 20, 1908, 35(1).

PEH

Meerrettieh (eochlearia armoracla). PeH; aopcxa porsaa; ropvaa (Sulek).

I1Ma BenHKY npuweuy y aaponnoj MeAllu,J1HH. KOpCH OJ{ p. ee npaaaja OJ{ npoeanu 11 rJJaB060Jbe (>KCC, 305; r3M, 4,160); npnanja ce na epame )Kline, xana Sene 0'"!11 ()J(CC, 317), 11 na 6YTlfHe H kpcra, sana »ceaa MMa IICypCJ{IlY aeactpyauujy ()f(CC, 187); lIllH. KaA xohe na nofiaua (CE3. 13, 1909,393); raxohe OA aanarscn,a M03r[l (CE3, 14,226); y311Ma ce e MellOM OA np06aAH ()KCC, 305), Il OA eemucor- KaJUJba ()KCC. 295); OJ{ jex-ruxe (r3M, 4, 160:

CE3, 14,219); Kyaa ce , aajenao ea nepruyuote , ropyllll1'llfHIfM eeMeHOM If aeaOM, Oil. BOAeHe 60JJeCTI1 ()KCe, 308); «yea ee ca xopenov OJ{ ucnepa Ii U,BCTOM Oil .n..yTl1ha y auuy

176

II nuje KU~ je MeHcTp~au,uja ncypenna (CE3, 13, 378); eOK ca 3e]TI1HOM yrpeje ce 11 xann,e y yxo, KaA yWH mrnyny (r3M, 20, 1908,348). JII1CT p. cxyna ce ea nunpHKOM H KonplfBOM, rta ce 'ra BOAa, ya 6acMY, nuje 0,[1 npoTH" eJHI (~NZOJS, 7, 1902, 161). 0,[1 nporacna ce raxohe npuaaja p. nHCT, nOKOWCH ua Caeror HJIHjy pauo yjy-rpo If npevaaau MCAOM (CE3, 17, 133). '"IHHM eaCTaBHH nee n.e~a OA 'rpunepa (CE3, 14, 236), a aa Koae 011 rosrypaha [ibidem, 350). ~I1HO, Y KOMe je rtcronn.eacryuau «open p., rpeea na RJ1]C KOMe ce snare 3y6H (ZNZOJS, 14, 71). P. je 11 cpeJ\CTBO OpOTI1R MeTHJba, 11 MeTflJbaBHM onnaaa najy ra Y Mebynueeaue (ZNtOJS, 11,269).

Ha .J{aH Caeror- lIyKC (18. X) -rpefia J\am uonoanaa ~~;)~ KOJlt je 6HO y D1tHy, na he 6111'11 jaxn (ZNZOJS, 6,

PEDYB

Pestilcnzwurz (tussilago petastres). Penya, perryura, pcnyurana.

Kopcn cxyaau y UOJ{II JICK OA np06<tAH ()KCC, 305), 1-1 ~laHTJbH'lape (CE3, 13, 1909, 350). Kopea cxyeaa Y KO"]JCM MnCKY OA rp031111u,C (ib., 341). 06nor 0/."1 p. H xacenor MneKa yno-rpefirsyje ce xac nex OA upeeacr aerpa (CE3 16,427), aaroperane (ib., 429), 'Hipa (CE3, 19, 224). P. e~ aa JIeK 6epe y MepY):lHeDI1u;e ()KCC, 143).

Johannisbrot (eeratonia siliqua): Porav, porn-ruh, CIJaTKH PO)KllI.\, upna KJIac (Sulek).

Y Xepueroeauu nakahyjy ce aa npaxy OA p. ooaecHIIU;II OJ{ npuurreaa y rpny (f3M, 4, 161). Tej OA p. je nex OLI HU3e6a (r3M, 12, 152; 4, 161).

»Illn.aae aa pOrU'IHMa« jc jenau anuaaroa (= WTO lie MO)f(C 611TI1) H3 lI<1POAHC rtocanje (ZNZOJS, 6, 155).

177

Por03

Rietgras (typha latifolia}. Poroa, poroanna, WCBap.

HMa jaay aHH!}:ICMOHCKy cnary, 11 3aTO ce yrtorpedn.yje y 6op6H en 1l3Mnl1pOM. Ba-map CUC rtpyro MOIKC }:In pacxune, OCI1M uprrue OA p. (CJIWIHY CHary I-lMa »}:IpH}:IapCKO TenIBO«, ByK, Iljccve, 1, 7, 196; »TeJlO TaM6ypoBO«, CE3, 41, 1927, M22; nCWTH'IMH:l «oca, Bolte-Polivka, 1, 554; CE3, 41, 1927, 505; 507), H 3aTO, xan xohe AU ra YTaMaHe, aaoaue My aa BpaT 3aMKY OA p. " TaKO 0ASYKY y pcxy (CE3, 40, 260). Kan ce He 3Ha KO je navrmp , Tpc63 Y cue Hone rpo6one !105!'!TH no jenaa KOJHl u Ii rraMeC1'IiTH 33MKe OA p. (ib., 261).

POTKBA

Rertich (raphanus sativus). POTKBa, pnaxoa. ponaxea, aunpxea (Sulek).

Ccjy ce 0 CBCTOM Bapronocejy (CE3, 14,67; 19, 61; 32, 13)

P. je JlCK OA ueruucor- xauusa (ca IKYTI1M u.ebcpoa , CE3. 13, 344); on BOAeHe 60JleCTH (COK OA p., ib. 376); cyunme II rpYAH~IX 60JleCTI1 (COK, ZNZOJS, 14, 65; 11, 269); OA acy'ruue (co« OA p., )KCC. 271); on pyce (ca f1CTYU.aItIlM ceMCHOM OA Kynyca H pene, cu Me.n;OM II 3c'ljOM KPB!by, «ao cnon.n.e Cpe}:lCTBO, )KCC, 270); 0)..\ MOKpefha y nOCTeJbY (p. ceece !1I1jC ce y nnny, r3M, 20, 349). COKOM OA p. 4HCTe ce patte; cr'yuaao ceac Mehc cc na raeaue. npo'raa rp03HI1u,C (r3M, 4, 161). Crpyraua p. c MCAOM npuaaju ce na onCKOTHHC u ynorpeen.yje ce npOHtIl onuuatt.a xoce (ib., 161).

178

PY)!(A

Rose (rosa gallica). PY)Ka, poca, pyca (Corppuh, 189). n03HaTa je I-l (rypcea) PC'I hyn.

Py)!(U arpa BCJIHKY ynory y epaueanaaa Kojl1Ma je UHJb na ce ocar-ypa anpaun.e. OHa ce yO'l11 Bypbeenaaa 6epe, aajenao ca ApynlM neKOm!THM rpaaaua, H Mche y HCHa'"lcTY SOAY, aajenno en yCKPWfhM.M jajerosr, H TOM UOAOM aa 'Eypbeunan pane Y"Hfsajy ce a jaje aaxonaaa nOA p. (CE3, 17, 177, mrporcxo; 185, EaHaT). Ha lhy ce, ya aauanynauajy ca UPUCIIHM n )!(yTHM KOHUCM, rrpeaocx Sonecr {cnaje )!(YTlfJlO aa UPReIlHJlo«), rwj'lewnc »cyraua ; npH TOMC ce nOHCKaA p. anocrporpapa xao »Boroa cecrpaua« (CE3, 17, 177; )KCC, 271; ZNZOJS, 7, 1902, 163). Taxaa aaaqaj HMa, MOJK.l\a, 11 60cafiCKH 06w!aj L1a ce aa JOBaHLlaH aecse CSHMa y KyhH npeeaa CSHna H 3JIaTHI1 KOIlU,1I OKO ACCHe pyxc H neae acre, na ce TO HOCM. .n;o nCTpOBAaHa, H ouna CKI1HC H MeTHe ua p., rne ocraje npCKO uerte ronaue (f3M, 6, 1894, 662).

P. je xao f1 KOA Apyrnx HapoAa «(Hchn, Kulturpflanzen", 25t ng» TaKO I-l KO}:l Hac, uae'r Jby6aUH. Y Jby6aBHMM HapOAllltM necMaMa cnoeouse ce '"ICCTO; ca Ji,OM ce '"IeCTO HACIITIHpUKyjC M.nal~a ncnojxa (ynop. Co¢pHh, 192 I1A). Jbyeaeua raraa.a C noecohy !-be spure ce au 'Byp~eaAaH. Y OKOJlHllI[ 'BeB~cJllfje yO'1I1 'Bypl)csaLlHe 06ene)!(11 }:ICBojKa I~PBCIHIM KOHlIeM -rpa p. uae'ra, J.I CSaKI1 lISCT Ha30Bc HCKHM MYWKHM HMCHOM; cyrpanau noaouc ApyrapHl(C na rtoaaacy KOjH xohc uae'r It na joj TaKO ncxascy cybemuca (CE3, 40, 65). Mar-n-nre rpaae 11 npegMCTI1, C nOMohy KOjHX nccojea npa-ra na je MOMilK 3aB011I1, ocraan.ajy ce YO'III 'Bypi)cBAaHa Ail npcuobe non p. (CE3, 14, 59). 3a pbae 3HilK cMaTpa ce aKO p. I..\BeT nanue C neeojavxe rnaae (Co¢puh,192).

P. ce parte caAH no rpoeosnaa (f3M, 6, 166), sapo'"IHTO HU rp060SltMU neeojasa (ib., 154). Ilyura MJlaAOr MOMKa MO)!(e »MMpllCaTu« aa p. (necve y Co¢pwh, 192). Y HapOI~HI1M nCCMaMa I1Ma nocra npIIMepa W3 KOjl1X ce Bll}:lJ.! na p. MO)!(C 611TI! ceuomtra 6HJhKa. Imp. H3 rpo6ona

179

aecpetnax .Ihy6aBHuK3 1i3HliKHY Jl03a M3 MOMKOBa 11 pysca M3 neeojsasor rpo6a, na ce OHLla Jl03a ooaenje OKO p. (BB, 16, 247). Y npanoserxa a 201beHoj »cenu AYIlJa n0611- jexe uapeae neue. nopca OCTaJlIiX aeruaopooaa, CKJlaH.a ce y p. (CE3, 41, 1927, .NQ63).

o nocraaxy p. Ii eene QPBeHe Soje npa-rajy ce y aaurea MapoAY pa3Hc CKaCKe. Bor- ce jenaoa pa3rHeSMO na "asona, H HapeAMO aH"cny na ra yxaaru. Ana baao 6YAe 6P)f{H, If aabeo lie Mor3,1.1He y4HHHTM HHWTa. 3aTO Bor- pe'le aH"eJlY na, KaA nojypa i)aBona, OTBOplf npen H>UM p rpaa,e. rta he ce "aBo aannecru. Tasco ce H AeCl1. OHAa "aBO rtpo'cyue p. na Ita IbOj 113HUKHC -rpe,e, a Bor ea csoje crpaae 6JlarOCJlOSH je na !JOCH uajnenum lISeT. 11 WTO cy pexna, If jenno 11 npyr-o CTeKJlO ce (Coopah, 191). Moryhe je na ce OBAe asrn y BI1JlY gUOJbtl p. Y OKOJllUlI1 Haura npl1'la ce na je p. najnpe 611113 Gena, ana OTKaKO CC aexa neaojka, He 3Hajyh~1 33 60AJbe y60Jl3, nocrane cy p QPBeHe (Coeppah, L c.}. TIo jenaoj CKacKH 113 (CepejeBa). p. je rtocranu 113 KpSI1 Hel:H11:10 norycrsene CCCTpe (Mattea Hrvatska, Hrv. oar. pjesme, 5, 116, B. TPO, HH)K, 5, 9). Mei)YHapoJUl.11 MOTl1lJ 0 neeojua KOjOj 113 YCTa nanajy PY)f{e (B. Grimm,.N'~ (13,89, 135) H Bolte-Polivka (1,100; 2, 279; 3, 91/) n03HaT je 11 y fHtlllHM OpnTIOBeTxaaa, HOp. CE3, 41, 4.78.

Y pajy I1Ma aajaxure 60CI1JbKa 11 p. (ByK, Iljecue., 1, 209).

AKO je )f{eHa pana na HeMa MeHC1 pyauaje, rpeoa na , «an je Ao6l1je, onepe ce6e 11 aannje p., oa je uehe HMaTIf 4aK AO Apyre rO}:lI1He, AOK p. onc-r He u,BCTa (.>KCC, 187; ynop. 11 r3M, 4, 162). vonurre. C rroMohy p. npa-ra ce Aa MellCTpyalll1ja 6YAe ypenna ("'py)t(o pYMella_, naj Til Me~!I1 -rsoje u,pselll1~O, eeo TI1 Moje 6e11111fO«, ZNZOJS, 7, 187). Ila 611 nopohaj 6110 naxum, nxje acena lIBeT OA CTo.nI1CTe p. (CE3, 14, 105). COK OA p., ca MeAOM II 6pWJbaHOSHM 1fHwheM, nex je 0,1\ rnaeoeccse ([3M, 20, 1908, 349). »Caphe onp.« (rj. capbe y KOMe cy MeTHynl u,seTOSH on p.) A06po Je aa rnaeofiorsy 11 BaTpy (ZNZOJS, 11, 269). COK 113 uae-ra je Cpe,l\CTSO npOTHS «onepe, a urxnas ce ynorpefirsyje (npOTItS) nJbYS3H>a KpSIl; cpJ{o60JbC; nanaanue (r3M, 4, 162).

180

PY3MAPl1H

Rosmarin (rosmarinus off.). PY3MapHH (pY3MaH, lHMopaA, QBMnpH>aK, pacaana,e, Sulek).

P. je CBaTOSCKO naehe 00 npeaacxoncrey, 11 sac TaKDO CnOMI11be ce 'teCTO y csaTOBCKI1M necsrawa (npnaepa y Co¢pl1h, 195). CBaKI1 CBaT «cpa 6HTI1 H>HMe aaxeheu. YO'!1t SeH'l3H>a neaojse ra na caevan Ha'lHH nparrpeuajy aa caa-roec. Ha Eo)t(Hh yjyrpy H>I1Me ce KHTH «naneaau Ilnli eynap (Kapauuh, 3, 1901,65). Mche ce y »nuee-r-an« SOAY y KOjOj he ce neua KynaTI1 ([3M, 12, 1900, 152). Cne 611 TO uaano Aa 3Ha'll{ na je p. carypan yryx npOTHB 31111)( LleMOHa (nepOBaTHO 360r caor jaxor- MUpI1Ca). Me~yTltM, cMaTpa ce na ra He ean,a y KyhH CaAI1TH 11 }:Ip)f{aTH.

Y 3aOa}:lHHM (KaTOJlH4KI1M) xpajesaaa p. ce y AOMaheM xyrrry jann,a nonexan TaMO rne je KOA npaBOCJIaBHIfX 60CIlJbaK. Keg KaT01IHKa y DOCHI1 If Xepu,erOBI1HIf MnaAo)f{eH>I1Ha MajKa ,I.I04eKyje MJlaAeHQe aa npary 11 uncporta I1X enarocnonenoa DOAOM H pY3Mapl1HoM (TP'B, HH>K, 3, 72). Y cReLlHHH 6a}:lH>I1L1aHCKe noraxe rtoxarxan ce Mehe p. (ZNZOJS, 18, 60).

P. ce ynorpefin.yje xao nex OA HeCBeCTI1Qe (06Jl03H 0,1.1 nnurha, [3M, 4, 166). Tej ce nuje on rpy,ll;HI1X 60JlCCTl1 (ZNZOJS, 14,62).

PYJ

Gclbholz (Peri.ickenbaum - rhus cotinus). Pyj; pyjaxa.

Y MC"YAIICBlIUC caaxora ne-nca upace cen.aua oeue rtpexo uenor naaa y -ropy 3aTBopeHe, a y nOAHe HM najy pyjltKe y MCKHlbaM<1 ()KCC, 143).

Cesena OJ{ pyjnxe je nex 0,[1 ayea ([3M, 20, 1908, 345).

181

PYTA

Raute (ruta graveolens). PYTa, pyna, pyruua, BMHCKa pyrnua, pyreuua. ncronpcruua. nnran-, ce.lleq" cenea-mh (Sulek; Co-ppnh, 196).

P UMfl BPJJO jaxy artorponnjcxy MO~. Ko ce OKHTH PYTOM, He Mory My BeW·fIIlJ,e HJ.lUlTa (ZNZOJS, 23, 194). OHa ce 3601" Tom Melle .lIellH Y neneue (»jep HE! raj MHpl1C He npHC"l'yna BeWTfIQa«, Kapauati, 3,1901,187), H Ima'le naje ce ,[Iel.{U, «an it,[ly BaH «ybc, na He 6y,[ly ypc'reaa (f3M, 6. 1894, 662). 3601" Tara ce, caaxaxo. it Melle 0 'Bypbeenaay aa nojac (Kapaunh. 3, 124); a (KO,l{ MyCJJUMaHa) MPTBOMe BI1We mane ([3M 6, 160); 360r -rora ce 11 rpoe neaojse llJlIf MOMKa KItTIt p. (r3M 6, 165). Y Cnaaonejn CB3TOBH ce, nopen PY'lMapJ1Ha, KIITC II p. (ZNZOJS, 11.117). AKa 611 ce era IiaA}h1l AilH upxncua npara OKllTl1JJa pyTO~. HC 611 MOrJlC nCIUTHLJ,C IHI yuyrpa 11[1 HanOJI.>C (ZNZOJS, 23, 194). AKo cy nere ueh nananc BeWTlIl.{C, I1Ce'l£, cc p. ynaxpcr-, na cc y KPUITCIlOj BOWl 11::1 /.IeTCTY (ZNZOJS, 13,307)

Y naponaoj MeAl1lilflUi p. ce, MeTllYTa y :lejTl1H, ynorpefin.yje «ao JJCK npOTfIB pcyae (f3M, 12, 1900, 152), >KeHCKHX 60neCTI1 y 1I0raMa II yTp0611 (ibidem); xan ce HCKO CTpyHIf ()KCC, 287). P. je raxohe SICK 0,[1 naaeea, CYBor xaum,a, rpYAHHX ~OJJeCTII, reurxor «ospen,a, oxooon,e (f3M, 4, 141; ~NZOJS, 11, 269). fbcfI 'rej 1133311Ba MeH· crpyaunjy (ZNZOJS, 11, 269). Texobe je oaa curvpan rrpOTHBOTPOB xon yjena 3MltjC II orpoeuor- nayxa ([3M, 12, 152; raxso nepoean,e jour y crapoe BCKY, ynop. Cocppllh, 196).

182

CEJ1EH

Liebstocket (Iigusticum levisticum).

Ceaen, n.ynvau, BeneCTHKa, Mllno,[{yx (Sulek; CO¢Pllh, 198).

ll03HaTU Liebespflanze ("" 611JbKa Jby6aulI), «ojy nenojxe 11 Mn<I,[{C >KCHC pane raje 110 6aWTaMa (CE3, 17, 118; Coopuh, 199). Ta rseroaa ocoeaua IlI1,[1ll ce J.t 113 e-eroaor HMetm, KO}:l Hac 11 IfHa<fe (HnH je AUJla rtonona na ce a.erouo HMe Ha'lltlm: »eTIIMOJlOWKO« cyjeuepje, B. Marzell y Handw. DA, V 1298). C. ce yno-rpefin.yje rtpu Jby6aBHilM npa'l3fbJlMa II rnrauuea, aapo'urrc 0 nYPl:>eanaay: npc Byphesnaua OH ce He 6epe H He MHpHwe, a 'rot-a AUHa cnaxo KO jc MJIUA y6cpe no jenau CTpY'laK, oxrupnure ra II 3aKIITII cc }hIIMe, 111111 ra 3aAeHC aa nojac, IIJJ1t aa l:>epA~H (Ka~. Cp606paH, 1896, 190; Co¢pllh, 199), a ,[IeaOJKe ra jour Melly Y oaaxy (MIfJJO,[{YX - na 611 61111e MHJte, Kapauuh , 4, 1903, 168); Mche ee Y BOilY Y KOjOj he ce YMlmaT11 IlJIH Ky1taTI1, l! TO 0611'1110 ca YCKPIUt:bJlM jajeTOM H, rJOIICKll/.l, 'IYU,lpKyhoM ([3M, 6, 1894,267; KapuI)lIh, 3, 19U1, 124; CE3, [7,177; 185); «ene ce au nojac (Kapauuh, 3, 124), Ka,l.l neaojxa rtponaan nopen xyhe MOMKOBC, <lKO >KCJJJI na je :laB01lU, -rpefia .Ita Y3a ce HMa CTPY'IaK c: (ZNZ,OJS, 7, 1902, 189). vY ItCTOM QHJhy ynoTPe6JbasaJY ,[{etJO)KC II c. «open (ZNZOJS, 7, 1902,191). Y HapOJl.HIIM neceasta CIlOMI1}he ce KaKO aeeecra ,[IOHOCH CBOMe My*y KitTy .MII/IOAyxa, na 611 ce.etcronanx (Bpxeeuh, Jloaaa,e, 31; TP"B, HH)!(, 3,118. ETIIMoSlowKa varnjal).

C. liMa ynory II y lby6anHoj Jl.IIBI1HaQlljll. YO'IM Bypbeanana 6epe ce CTpyK II nocana y 3eMJbY: aa «ojy crpaay KJlOHe, OTYAa hc Aohlf caaTOBH ([3M, 6, 643).

C. IlMa II nnorponajcxy Moh. Ha 'BypbeBAaJ.IL KIlTe ce fhHMe aenpnuc C MJJCKOM (Kapauah, 3, 122). Bepoeerao 113 I1CTOr p33JJO~a (ae-ro lllTO je anorponajon) KIITe ce }hIlMC 11 A~{(().Jle (ib., 203). rtopcnan,a rpeea na ce okyna y BO/(r! Y xojy je , nopcn OCTaJTItX rpaua, MeTHYl' 11 c. (CE3, 19,93).

Ken jenner- Ka~fCHa q)cTlllua (s Ceermsa«) y PY{(HII'IKOM oxpyry, Ka}l nne 60neclfilK na 61f IlHO none c esera.

183

rtonece ce nopen OCTaJlOr H C., aao >KPTlJ<\ (C. Tpojasronnh , Barpa , IS5).

C. KopeH yno-rpeen.aoa ce KO,[l 60Jlel.-"TH je-rpe (Corppah, 199), If Ka.E\ je OTCKJIO OKO »cPQa« ([3M, 20, 1908,347). C. nowacse 11 paiuhere.y xoce. )KeHe Ma)KY KOCY 3CjTI1HOM 1(0jl1 je YOYI1 'Bypi)cBAaHa npenohao y c., I1J1I1 MWjy xocy Y OOAM Y sojoj jc npeHoIH1Q c. ca ja6mlHOBl1M JlifWfteM ()KCC, 118; ZNZOJS, 11, 267). Ileaojxe ce , M3 MCTor pasnor-a, aa 'BypljeBAaH seuusajy aa c. ([3M, 6, 269).

Ilpaurax OJ,l c. xopeaa MeJIeM je sa yjen CBaKe )f(MBOTI1H>e, -rax M cecaora nca; KaA ce mrje , A06po je aa CTOMa'lHe cna60CTI1. Kabea,e c. perYJIlfwe aencrpyaunjy, It «ospabe (r3M, 4, 155). Mapa» ce naje

paJlfl 11 0611Jb<"1 Y MJlCKY (Kan. Cpooopau. 1896,

189).

CEME

Sa'!le (semen) Ceve

Knujan,e ceerena If paurhen,e 6~IJbKC je BCJlI1Ka Ml1cTepltja. CeMe~IY -rpefia OCHrypaTI1 nartpenouan,e , It 3<11'0 TpeGa YTI1QaTI1 ua MifC1'WIHe cnne OA xojax TO Hallpenoaas,e 3aOMCI1. 360r -rora ce aa C. H ceTOY aamrrepecosana II sear-aja If permruja. Beponae,a 11 pann,e eoje ce O):lHOCe na C. M cer'ey »aoroopojse cy.

HajBa)KHl1jH cy OOH nponMcM. He aan,a JJ;3B3TlI ):IPYrove ceece npe HO nrro ce caoje noceje, jep he CJJa60 POAMTM (ZNZOJS, 7, 1902, 382). 113 xyttc Y KOjOj je HeKO yvpo HC ean,a kynonaru c. (CE3, 32, 17). Oaora naxa KaA ce no-rae ceraa HC naje ce HHKOMe nnun-a 113 xyhe , na 'lUI( He apaba HM. creep «oja je nara y 3aj3M (CE3, 7, 321; 14,262; 32, 9; 109; 40, 332). He-ro T3KO, "A3 ce He 611 ceaeay cnpe'mJlo aanpertonau.e«. ue rpeoa ~IItWTa A3flaTI1 11.3 «yhe y MJIa.n:y HCACJbY, MnaAI1 yTOpUK I-! MJJarll-! rte-rax (ZNZDJS, 16, 160). YO'II-! ouom Willa l(aAC!

lIaMepalJa ceja-m He CMe na ce ua'rpa YTPHC Hohlt,

611 CC yTpHyJlO ceece 11a He 611. lH1KJI0« 160).

184

Onora jyrpo KaA nO'IHH,e CCTBH rpeea }:\3 AOM3hl-!Q3 pmlO 1I0YHCTH Kyhy If i)y6pe 1136aul1. aanon,e (CE3, 14,262).

Ilpen ce'ruy no-rpetiua je MOnI1TBa. !by O<IMTa una cnenrrenax (CE3. 40, 331). MJIH caa noaaban (npespcra ce I-! xaace: »KOJJM.KO apna, TonMKO epeha«, CE3, 19, 361). Tora JJ;aHa ceaeeaaa je nouerne 11 nOCT (CE3, 40, 331).

11CTO TaKO npen rtoxerax cerae 4HHe ce M )Kp1"oe. Ha npavep , KyKypy3 ce oxpyaa, a CBe OCT3JIO - Tynyc 11 muuhe - fiana ce y PCKY »rto 3aJI3cKY cyH'leoy« (CE3, 19, 361: O'lCBl.J,n;HO. )KpTBa XTOHIf'lHI1M ):IeMOHHMa). Ba)KHHja je 06eAHa )KpTBa, xoja ce cacroja y M3y3eTHO 0611J1aTOM PY'lKY, ca lJl1HOM I1JlIl paaajoec, M KOjl1 06l1'-IH0 HOCH aa IhHOY .!IoMahlU.\a JIH'lHO. M TOM npMJIMKOM enarocan,a (CE3, 40, 332; 7,163; 32. 9). Ha Kocony 1I0JbY -rora AaHa sccua 3HKOJbC ua ryrauy, xpaj CTO)KCpa, ne-rna 11 HOCH ua !-blmy opwmMa (CE3, 7, 321). Kan ce cejaa,e AOBPWIf, OH):Ia ce, »PH):I1f Sepabern«, jene »nweHHQ3 C neKMC30M I1nH iuehepov« (CE3, 40. 332) - JJ;aKJIe, KOJbI1BO, naHcllepMHja, aa xojy I1H3'JC 31-iaMO .fIa ce jenc xao oomrraraa .>Kp1'1J3 AyuJaMa MPTOHX I-! npcQlfMa UCAe ce 0 CBaKOM nonyrujy , 0 CJlaOH. H y 60)fwhHoj CC30HI1, cf. rH1.f (41,

168 I1r1A) , 11 4m'IHaK flWeHUl1a). Y Cavoeopv

rrOHeKJ.:! ccjaq npexpc'ra ce, I-! 6aUH jenny

]lUII<Y cevcn-a ronopehx: OBO illul!aMa! Fla 011113

6aQI1 npyry uraxy oner UJU cetie, J.l «aace: oooMUIt/est/Ma! 11 nocrre -rora 1I0YH~e riaua-m YHoflpeg, H KOA lIpBe uraxe xaace: 000 MeHIl! (ZNZOJS, 16, 265). 113rncJJ;a na HOBO rpefia y6pojl1UI y )KpTOY nyuraeca - ):IeMOHMMa flnOJJ;HOCTI1: yHaTpar cq1.8""CuO""tparni (=He 06311pyhH ce) eaua ce AeMOHMMa; na cy TMQe H MHllIeOM ceHOBMTe )f(HBOTHJ-be, TO je croap noauara: aa cpncxa OepOB31-ba yllOp. ITPMJI03M, 3, 127 MM; Fnac (CKA) 77,27, H):I):I.

3a cc'ruy norpeena je KynTI14Ka 'JHCTOTa. Ko ceje npao c. Kap; no-me CCTn<l, He CMe HMa1"H caouraja ca )KeHOM (CE3, 17, 15). AOMahHH rora jyrpa y3Me 'tucry npcooyxy (CE3. 14.262).

06l1'mjll IlPIIJlItKOM caaor cejaa,a «norocpojna cy. y npehy y KOjOj je ceuc aa cejnrse «ehy ce - y eebana cny-rajeua CBaKaKO xao ano-rponajou, HaKO 1"0 aapon penoauo cxeara xao aaanor-ay aarnjy - pease cTBapH:

185

CTpyK snpauua J.I KOpCH 0):1 KOnpH.nC (CE3, 19,361); HOBau, UJlI1 OJlOBO (CE3, 7, 163); -reuian,a 0,[1 KY"lIfHe, cpetipu npeTeH IiJJJ1 nonau {ib.. 321) KaJlHHKa Ii cpecp« npc-ren, neaau u,pnCHI-!M nYlleHMM KOHu,eM (CE3, 40, 332); upneaa ceana, KOHau, ca neeoja-rxe IIJlH cTapocnaTcKe noravuue, HOBau" OJlOBO (CE3, 32, 9); <JHCT neWKl1p (CE3, 14, 262). ~aA ce nO'IHY ceja'nt xonorrn,e, y ceac e~ MeTHe jenno jaje, xoje ce no CCTnl! aaxona y 3eMJbY (ib., 262. CBaKaKO, scpraa ACMOHliMa IlJlO,[lHOCTI!, ynop. (CE3, 14, 51; 262; 17,16 HA; ARW, 26,184; Handw. DA, s. v. Leinj ):

Y apehy, lIanpOTI1B, He -rpefia MeTaTiIIHl.WTa rapaao (ena ce )l(ltTO He 1t3rnaMHI1'Ja«, CE3, 32, 9). Iloaeaaa ce ceae Mche. y <Japwan KOjM je 6110 aa 60)l(HhHOj Tpne311 (ZNZOJS, 12, 298). KaA ce ceje rnueaaua, opav HaMI1'Ie aa npcr AeCHe pyKe upaeu KOHau, (CE3, 32, 7). 11CTO TaKO, aa epesre cejan,a rpeea Ap)l(aTH Hrny y YCTltMa, »na 'ruue aehe noqanmr, jep be BHAeTH caae ar-ne H rtonnaunrhe ce, (ZNZOJS, 19, 210). nOHCKa,[l ya cejax,e rpeca ncona-ru «(II. Hnp. Mannhardt, WFK, 1875, 1, 550; »Schimpfkrieg« = »paT ncoeauev«) nOHeKaA rpeoa J1araTM (unp. KaA ce eejy 6YHAe13e - na 611 61111e Ae6cJle, ZNZOJS, 19, 201)

KUA je cewe cTapo, OHAa npcn cejaa,e rpeea Tpl1 nyra BHKHyTll: »1..JYJ, 3eMJbO, crapo ceMe!« (CE3, 32, 9).

Ha epexre 11 AaTYM cejan,a BPJlO ce naaa. Terminus ante quem non (= pOK npe sora He) Be3UH jc 0611<JHO 3U noiennne npa311HKC, KOjH eapapajy npeMa TOMe 0 xojoj JC BpeTtI yceaa pe-r. 0 TOMe llilAH KOA nojennaux 61lJb3Krt. Kao OnJUTa ua-rena lIa)l(H OBO. CBe WTO ce eeje rpeea cejarn y nyHOM aeceuy (CE3, 32, 13). Ceee KOMe pen pac're uan 3eMJbOM, rpefia cejarujtpenonne, a KOMe pocre nOA 3eMJbOM, rtocnc nOAHe (ZNZOJS, 16, 266). Cpehnu A:!HII.311 cejau,c cy 1I0lieACOIIIIK (CE3, '!O, 331), CPC/I:! (ZNZOJS, 16,266; 23, 210), cyeora (ZNZOJS, 16,266); cpeAa 11 cytiora noepe cy 3aTO jep cy »)I(eHeKH ,[IaHM« [acencxora rpaera-rn-ncor- pona], na he ceere 60Jbe POAUTlI, »jep ey )l(CHCKe pomte« (tb., 266). Kojn je Ce~MM'lHH nan 0 npanuucy Ceere Fep-rpyne (17. III), Y -re nane lie -rpefia -re romnre uuurra ceja-ru IIH carurru, jep ~e KpTlt CBe nojeCTI1, MaKap H nocne CMaM romrna (ZNZOJS, 19, 199).

186

Y BOCHM, y capajeucxoj OKOJlHHH, nocrojana je ,[10 ecnauac npotunocru jenaa BpJ10 crapintcxa YCTaHOBa, soja je pcr-ymrcana rto-rerax opaH:.a M ce'r'ee. To je Te)l(8K-6awa, «ora je ceno 3aje,[lHl1tlKH 6MpaJlO, c 063UpOM na fheroBY 'leCTHTOCT M n060)l(HOCT, a 6e3 ocsapa KOjOj 0):1 rpu nepe (UCTO<JHo-npaBOCJIaBHa, KUTOJlll<JKa, MYCJlUMaHCK3) npanana. OH je »3I1ao« KaA je speMe aa nO'IeTaK opan,a H cejae,a, II 06ll'laj je 6J.10 na OH JlI1'IHO aaope npay 6pa3AY (CE3, 32, 1925, 373 MA).

CEHO

Heu (foenum}. CeHO.

TpH naaa nocno rtopobaja OKyna ce nOpOAMJba y BO,[lM Y «ojy je MeTHYJl3 TpM opuxa, na OHAa, »na 6M pabarta CIfHOHe((, craae aa ceao (r3M, 6, 1894, 659). Ilpe« HaSHJI.,3K ceaa fiaua ce y eouy rexyhauy (CE3, 17, 107): OBO je., naeecuo, )!(pl'lla npellMMa, vaje ce nyure 'IeCTO aavmun.ajy Y peua «s. l.IajK<lHonl1h y CE3, 31, 1924, 56 liM; rH1..J, 41, 1937,219 I1A; Eitrern, Opferritus und Voropfer, 114 11M; W. Caland y ARW, 17, 493), ry 11M ce M acp-rue rtpnnoce (ibidem); aa JIIlTBaHQe yilOp. Caland y ARW (1.,.».

Sa npnane KOjC ee fiauajy y pcxy liMa AOCTa napaJICJla (npBI1 KyKypy3, CE3, 19, 361; npne vapane KOjC nere acnnere, CE3, 14, 279; 19, 369, 11 np., ynop. CE3, 31, [924,76). )f(pTBa y ceuy MpTBHMa aepoaa-rna je M acor rora UlTO c. 3<1 MpTBe I1M<l lIapO'lMTY npllllJ1a'lHy cnary. Y jenHOj CKaCKII 113 aarpecexse OKOJlMHe MpTBIi, ycrajyhn 1I0ny 113 ceojux rpofiona, pcnonuo KpaAY e. M uoce ra y rpoeooe (ZNZOJS. 23, 266), ynop. 11 o61l'taj ua ce jeno flaMCf-beHO nyurasra rtpccrupc no CJlaMII, II ):13 ce cnava rtpocrxpe M no rpofiy (npHJl03H, 3, 126). 0 BeJlltKOM npa3- HHKy nyura , D.yxo(JIIMa, rtpocrupe ce no U,pKBll rtoxonrena rpaea - naxne, Mna~o ceuo. lIITo je npu KynJbef-bY c. aaepaueao na ce c. KOjHM he ee 3aBpWHTI1 nnacr KynM WO.1gClIlI.A/ rpaeyn.aaa M nunava (nell ce aopa KymlTH PYKOM), 113rneAU A3 orter MM3 M3neCHe aeae ca MpTn3'IKIlM

187

KYJlTOM 113 «ora je raccebe, kao WTO ce sua, I1CKlbY'--l.eHO «(Y.ajKaHOaMft, rnv. 34, 1926, 256 MJ{; 286; Pauly-Wiss.. . 1, 50; ARW, 10, 41 MJ{J{)).

I1Ma W3BeCHI1X AaHa y rOJ{WHW sana je Kymbelbe c. W yonurre CBaKM pan OKO c. sacpaaea. jep ra nnavc MO)({e yrtamrrn rpoM WJlW ra ogHeTI1 eona wnw ne-rap: TO cy HeauAaH (CE3, 14, 68; 19, 62), Oneena Mapnja (CE3, 19, 63), CseTH Creeaa BeTpoBMTI1, 2. aar-ycrn ()KCC, 139). 06H'--lHO ce npl1'--la, xac ui'nov (= y3pOK, nOBOA) 33 Y3Ap)f(ftBaJ-be OA pana, KaKO je HeKW '--lOSeK TWX uana paAHO OKO ccua, rta ynapao rpOM, 111111 AYHYO nerap na OIlIl~O H a-era 1-1 c. Ha MlfllIjH AaH (27. oicroopa) aacpae.eao re Al1paTH y ceno , ann TO lie 360r c., eeb AU ce He 611 Y3HeMl!pl1naJlI1 MHWeBI1, jep je -raj ~UH !-bHXOB npa3HHK (a. rJla.c CKA, 77, 27.I1M).

AKO je nyra , nopeu ocr-anor-, pCHO ofiojena aerieHOM 60jOM, 611fie -re rOAI1He /tOCTa c. (CE3, 19, 396).

CJIATKA TIAnPAT

Engclsttss (polypodium CJJUTKa nanpar-, CJlaTKa

Y neponnoj MeAH,--\I1HI1 c. n. ce ynorpecn.aaa npo-nrn 3MI1jcKor yjena (6HJbKOM npOTPJbaTI1 pauy. [3M, 4, 157). Kora 601111 3y6, rpeea na ce uaxana na ocyuretroee nanrhy c. n. (»Aa 611 nOHCna/l.3JHI l\plH1 Ji3 ayoa«, ib.).

CMI1JbE

Sandruhrkraut (helichrysum arcnarium). CMMJbe, CMI1Jb, U;MHJbe.

Ko.EI Cp6a c. je no npcnacxoncrsy nceoja-rxo, AeBH'!HHCKO 6HJbe; ncaojxe ce no np,lI3l1JIY KHTC c.. npHpoAHHM I1JlI1 senrra-ncnra (cf. CE3, 19, 119 It neny necsry .TleTpml. (= BOrOJby6 ITeTpaHoBHh, Cpncke napomre nlecac 113 BOCHe, Capujceo , 1867) 1, 69); c. He ,fIOJil1KYJe ynarna

188

)({eHaM<I (»He najre Me« - Ka:)Ke C. 0 ceca - "HeBeCTaMa, HeBeCTe Me PY)f(HO Hoce.. Ilonajre Me neaojxaaa, jlesojxe Me neno noce« ... C. H. necva, Cocpplth, 200) . Kao TaKBO, npanaua OHO It ananoj HCBeCTI1. KaA Aol)y caaTOBH, neaojxa «cpa noraenara na MOMKa Kp03 aeaau OA c. H 60CHJbKa ()KCC, 213). Y '--lYBeHOM cpncccv caaroeuy (enI1TaJlaMItYMY) aeaecra HOCI1 OMMH03HO I1Me CMUJbaIiG.

Kaheree CMI1JbeM 11 OCTane aaaanynanaje AOJla3e CBaKaKO OTYAa WTO C. HMa anorponajcxy Moh. Ila n.y AOHCTU I1Ma, SHAll ce 113 npuwopcxor o6wmja na ce, KaA cy npouecaje 0 Pycan.aaa (,o;YXOBI1MU) Ii BpaWaH'--lCBY, nOCI1n8 AY.>K llyn c., jep jc OHO y'ryx OA ueiu-r-aua (KapaI.!uh, 3, 1901,191). On C. (11 npyr-ax 6MJb8Ka H CTBap'IHIW) npaBI1 ce napo-urra Kana «ojy MJlaAa neaec'ra ItMa ,lIa HOCH 40 ,lIaHa nocnc neu-m»,a , I1JlM n,OK He 3aTpYAHM. Ilpeaa c., 'raxaa Kana 11 30Be ce CAIUJbeau/.{. TaKBa Kana no csoj npunaua]c anorponajon (eaaurrara OA03ro«, TP'B, HH)K, 3,54).

C. je BI1JlHlICKO ucehe. Ilpeua jenaoj CKaCKll ll3 Ilpaaena, cspaKC HAY y HeKY nycry nJlaHMHY, y xojy lbYAI1 aeaajy npl-lCTyna, H TY, aa BHJle, 6epy C., koje je 'ry 6MJJO nocejano , rta ra OHAa apmy y npeoj nOJlOBHHH aarycTa - 11 360r -rora cy I-fM aparoua oqynaua , jep cy 611JJI1 se3aHI1 sa croxcep (C60pHHK"b (aa HapOAHH YMOTBopeHI1SI, HaYKa 11 KHI1)KHllHa) 1,72 an).

Y syeeuoj aaponao] neCMH »Bor HHKOM JJ;y)KaH He ocraje« liMaMO, MO)({}1a, eTI10JlOlllKY 1IereHAY 0 nOCTaHKY c. Ty ce npl1"ia KaKO je caaja, H3 Mp)({J-be llpeMa aaonu, aaxnana pobeno ,lICTC M MY)Ky pelUla Aa je !-beroaa cecTpa y'lHHI111a, II OB jc )Kellll noaepoBao 11 HapeAHO na My ce cecrpa pacrprae KOlhl1Ma ua perroue. Ilan,e ce xasce na je 113 KpBH HeBI1HO y6ltjclle ceCTpe HMK1IO C. 11 60CHJbe (BYK, Fljecve , II, 5. Yrrop. H TP'B, HH)K, 5, 9). Oune, MO)!(Aa, HMaMO eTHOJlOlllKY cxacxy 0 nOCTaHKY c.

Koja scena He MO)f(e pO,llMTI1 (recsax nopohaj? HJlI1: nepo-rxnu.a") ueka joj MeTHY na rnaay neaau on c. na he pOAI-lTH (r3M, 20, 1908, 348).

CMHJbC cc y noeauju oGW1[lO aeayje ca 50CI-lJbeM UJlIt KOUJ.lJbeM. CMHJbC xoje »HI1'-!e no cOKaKY« je neCHH'IKI1 aouvu10V (= OHO WTO lie MO)Ke 6HTI1) (TIeTpaH., 1,208).

189

CMOKBA

Feige (ficus carica). CMOKB3.

H:mCCHI1 0611'l<ljH CBeAO'le 0 cnacouocuoj, anoTponajcxoj CH331i c. Kan npern uenoronn 11 rpan, rpeca sanaIIJ1TI1 rpau-uruy ):IIiB1be c. «oja je Snarocnoeesa aa SeJlY Cy60Ty [srpan CC CHpl1 Y Bee tleTSPTDK, a y SeJlY Cy60TY ypel)yje ce rue he J.l KaA nana'ra«, CE3, 50, 212] U !hOMe KpCT!:ITH npeaa 06JlaKY, na he cc 06JIaK P(lCTYPI1TI1 (ZNZOJS, 10, 46). C. ce HC CMCjy jecr« npc Flpeoepa)f{efhH, a Tara nana fhHMa ce npaveinbyjy (ZNZOJS, 20, 49).

C. Hrpa AOCTa Ba}KHY ynory y naponaoj MegHL(J.lHI1.

Hapo-ucro cy cnaCOHOCHC c. xoje cy OCTaJle 0):1 6aA!hIIAaHCKC se-icpe (CE3, 40, 81; 83). C. je ne« aaaetia (f'3M, 4,163; 20, 349; ZNZ,o]S, 11, rYLU9601be (r3M, 4, '163; CE3, 40, 83), MHll,I1Ue

ZN?-OJS, 9, 47), 11 paua (CE3, 40,

ZNZO.JS, 1 L 2(9) .

nor- vjenn (r3M, 4,

CMP)lJbHKA

Eberesche (sorbus aucupana). CMpJJJbHKa.

»!lPIlO aa xoje ce npanoenjena ):Ia je y1bC 113 fbeMY pacno ):10K uaje HeK<lKaB uap aexan 0 lheMY 06jCCHO npasa -roejexa« (ByK, Pje'IH., s. Y.). Ilpeva aepoaax-v y XepuerOBlU!H, 0 C. ce oeecao JYAa (CB. TOMuh).

CIIAHAn

Spinat (spinacia olerecea ). Cnanaf

npOTHB aecauuue uan,a ce H3Ka[.lltTU H3 AI1My 0[.1 C CeMCl"H1 (Kapauah , 4, [903, 125)

190

cnOMEHAK

Vergissmeinnicht (myosotis palustrts). CnoMcIHlK, ncvenax, nesabcpaeax , MajKI1He o-m, Ma'!l1je 0'[11, nOTO'lHHLl,a, )f{a611H3Q

(Coq,pMh,206).

Corppaf (207) 336cJle)J(110 je 0 IIOCT3HKY uuera jeAHY npH'ly, 33 xojy Ka)KC Aa je naponna , 113 oxonmre Hnura. Hexa neeojxa nO)J(CJ!eJla na joj MOMaK nouece HeKaKaB nert nnan QBCT Burne HeKC npoaanuje. MOMaK note, ana ce CPYWH Y nPC:B3najy 11 nor-nne. Jtocnene,e pe'lJ1 «oje je yny-r-ao ):ICIlOjllH 6l1!1e cy: »He aaoopaan ve!« 11 OTyJJ;a OCTUAe QueTY ].fMC HC3a60panaK.

Hajcrapaje MMC 33 6MJbKY CBaKaKO je )Ka6HHal.(, jep ce MCTa pelf. IlaJla31: ].f y nOJJ,CKOM ()f{a6I1K) l1!1y)KI1'IKO-CpnCKOM (.>Ka6JaLl,fl KBJCTKa). C 06mpoM H1I TO na ce 61i1bKa 30Be M MOjKWJe O'fI1, uaje ueaepoaa-mo na »cafia osne 03Ha'JUBa HeKO cTapHHcKo }KeHCKO 60)l(aHCT1l0, t.mjl1 je OHa a-rpatiy-r- (ynop. (s. Y. nIlICfIllI!O)").

crroruur

Eiscnkraut (verbena officinalis}. Cnopmu.

Bepe ce y MeI)YAHcBl1ue, aa nex ()KCC, 143). vnorpe- 61byje.ce xao rrex on rp03HI1I\e ()f(CC, 281; r3M, 4, 1§4) , M KOMe Je »cpue OTeKJlO« ([3M, 4, 164; 20, 352; ZNZOJS, 14,94), OA naAaSI1Qe, nponm paaa , 11 »Kag ce KO orpyje« (r3M, 4, 164).

191

CI'E)1(A

Ganserich (potentilla anserine}, CTeJKa; AI1B!ha IICpYHI1Ka (CE3, 19,216).

CTe)Ka y xoaoeo] pUKMjl1 (CE3, 13, 346), 11J111 COK J.I3 H.eHOr «opena (CE3, 19,216), nex 0,11 cpA060Jbe.

CfI1AAK

Mchre [caucalis grandiflora, ByK; daucus carota. natl.mh). CTIlAUK, cpuMaK (Caaa Jlerp.").

CTIlAUK MMa 6eo user 11 y CpCAIlHlf MaJIO u,pneH: Cp6M npanoeenajy na je OHO L{pBeHO 0,11 npe eehe 6MJ10, na OHAU CBUKora nana 6~lIla MaH.C, jep aecraje cfJ1uga MCl)y JbYAMMa (ByK, Pjevn., s. V.).

* Caan ncrpouun. J1C1<ou"TO 6ltJ1,c y Cp6Hj", ISS3,

175; q'il0l'(I (lKOJ1)'"C ]-["'''". Bcorpnn. IRR2. ~9R, Y

npe" Ha~t11t jc JKyiila "",;1{1 «([a "ellS carom). Hn CTp 111I(lCI1C"" cy cnenehn "a~H~H: ,,)I(yiila "eila. wflp"'peila, ""pKall, scpsasena, ci1lugaK. CpU.'WK, CPtlMY'llll<1I (01<0 Hnura)«.

CYHUOKPET

Sonnenblume (helianthus annuus). CYH1IOKpeT, cynuoraen, CYIl'IOllHL!;n, CYII'-IUHI1 uaujer , Jby60MIlp (Sulek).

c. ce jaen,a y IBaeCHltM epaucanaaa npllJlI1KOM ca611' paisa nOJbCKMX nJ10AOa3 - epauoeuava '-!Hjl1 L{HJb Hl1je caCOVlM jacau. Y HI1WKOM cpe3y Ka,Q ce oopwe nOCJleAH.e )!{MTO, nopen OCTaJlltX Marl1'-lHI1X paAH.I1, Kp03 npofiyuren c. curta ce nWeHI1L{a. VI nOCJ1e ce raj C. OCTUOJba y )!{MTHIlUIl (CE3, 17,20 ).1.11). Ha rtpeoepaxea,e, xora ce naaa ocaehyje HOBO rpo)!{l)e, y Hero-ruucxoj «pajaaa AOJla3110 je

192

IIOM<lhUI1 npe cYHQn Y III{HorpnA, I{, '1HM ce cynue POAI1, rahao U3 nyuncc y c. (xojera jc finno y cBaKOM BI{HOrpany), TaKO na cc ».erOBO ceae pacyno aa cue crpaae ()i(CC, 139 lolA). 3<1 ceae 0.11: c . .ll:06HjeHo 113 TOj H3'(1).111 AP)KI{ (ce) A3 je nex 0.11: npocena I{ rnaacnon,e (CE3, 14, 71). Pl una-re ce npeoepaxeacxn c. CM<lTpa 3<1 nCKOOHT (CE3, 16,431),

C. je n0311aT 11 y Jby6asHHM sp31.16HHaMa. KaA MOM3K xobe na ra 3a00J111 neeojsa, -rpefia .11<1 PU.II:ll OBO: na ua J{aH YC,eKOB3Iba CBeTOra Josaaa yaaeepe y M3 KOjOj neeojasKO] 6aIHTli c.. rtpooyuur ra 1I0BHM opCTeHOM, HaMa)Ke Ma~OM II.MeAOM II HOCI{ aa rtynxy Tpll IWHa Ii Tp).l HohH; K01Y .ll:CBOJKY nOCJIe nor-nona Kp03 Ty pyrrauy, OHa he ra OAMax 3aBoneTI1 (Kepaunh, 1, 1899, 122). Taxobe je noanar 11 y 6ajaH.MMa II uapomroj MeAI{IIHHI1. IbHMe ce 6aje npcrnu »cyraue (Kapauuh. 3, 1901, 170), I{JlI1 ce naje BOAa y KOjOj je CKYBaJlO nanrhe 0,11 npeoepaxeecxor c. (aaien •. 10 C(] .ll:Pyrl1M 6IlJbKOMO, CE3, 16, 431). Bona y KOJOJ Je nOTonJbCHO ceac 0,11 c. JlCK je 0.11: rJlaB060JbC (KUpUUMh, 3, 222). Heros UBeT nex je on BeJ1IiKOr xaunsa (CE3, 13, 1909,343).

TAMJAH

Weihrauch (thus). Taeajau.

Kao H npyrx jaKI1 MIIPHCI{, T. je Moholl anorponajon npoTHs CBHX 3Jll1X nyxoea. 0.11: a.era 6c)Ke 6a6liue (11 3aTO ce 011 Mehe nOp0.ll:UJMI !:lOA maoy, CE3, 14, 109), »MpaKH« (= .ll:CMOIIII MpaK3, ZNZOJS, 19, 145), II HapO"lI1TO seurraue. Hajeehy Moil HMajy ueurraue H3 Borojasrsen,e, 11 3aTO -rora naua Tpc631 MeTHYTII ocaebeuor T. y caa '1eTHpl1 coena yrna (ZNZOJS, 13,307). Ine ).IMa MaJ1e ACQC, Ty ce npen cnaaaa,e KaAIi coca T. (».II:a ce neua He 611 y CHy nnaurana«, CE3, 14, 19).

Hserona enorporrajcea Mon pa3J10r je WTO .ce 011 ).I3Aa'lIHO yno'rpefin-yje y MpTBa"lKOM KyJ1Ty (»Ml{pIiWe ua T.« - 0 60J1eCHMKY xojn he CKOPO YMPCTlf), It yonurre y KyJ!Ty, AOMrtheM 11 jauaoa , II y COI1Ma npunuxaraa xaaa je

193

nOTpe6HO penxrujceo ovaurheu,e. OH ce H3AalllHO yno'rpefin.yjc H. y UpKBH., H. He H30CTaje Hll. ll.3 jenner- oopena upxaenor. T. ce KaJlH ap'rnauxa )KpTBa (xnp. CE3, 19,41; 254), xan.aae «oje ocrajy Ina MpTBaQa Ii xoje ce rrocne najy CJ.1pOl'l1fhl1 (CE3, 16, 254), r-oaune npna «oje ce aa Bene noxnane nane na 611 ce MpTBll or-pcjena (CE3, 19, 30). Ilan,e , T. ce K3}U1 IKpTBeHO jan-he, 0 nyp!JeIlJ\3HY. IIpe HO uno he Aa 6YAe 3aKJJaHO (CE3, 16, 137), H (crosa ) rrpeA nove-tax onurre My)l{e (CE3, 19, 328); )KUTO, rtpcn cejan,e (CE3, !6, 258), cn3A6eHH KOJla4H H caaroua (CE3, 19, 178), coqipa 0 CJlaBH (CE3, 16, 124; 19, 198), 0 60IKHhy (CE3, 19, 77), 0 YCKPCY (ih., 45) aru. T. ce Kfl{.lH It npHIHlKoM ycaajau,a (ib.. 269), npl1JlI1KOM ycen.aena,a y HOBY Kyhy (ib., 276), xana ce aa xerroaaa'ror- 3J10'lI1HUa jaano Ii CBC4.HtO 6aU3 ana-rewa (ib., 308).

Kahcu.c r-, HaUlIJapOIl. cMaTpa 11 kao )l{PTBy. Y npanollCTKIt (CE3, 41, N~ 112) JIYAU Spa-r mum orpoMI'le KOJHI'lItHe 0,[1, pcacojuaxe y WyMI1 OCTaBJheHOr T. - Bor-y.

Y uaponuoj MCAlIlIHlU1 T. ce ynorpcen.yjc npliJ1WlIIO '-IeCTO. Paeuja y «ojy je (nopen npyror-a] MeTHYT T. nnjc cc Oil. jexraxe (CE3, 14, 219), H rrOKBllpcuor CTOMaKll (CE3, 19, 225). Hsera y TpH nyra r-yra GOJleCHnK OA H3,[1,8TH (rpsee« y CTQMUKY, ib.. 218). T. Ii Kawpop, nocyrn no aeajoj KO)]{M, ynorpecn.yjy ce xao 06J1or Oil. npoeana (CE3, 14, 221). Kora 6oJ1u 3y6, ache ce y urynn.uny ayca T. (CE3, 19, 222); UJll1 cc naxana na T.: na -raj jc f1U'IHH Y npanoaenor -rana Hnp. Aarne 1640-1674 nYAH 6pUT rranao BeJIHKY KOJlH'IHHY 3UnJIeH.eHOr T., H KaKO je cnyuajno eaur -rana EorOpOAUl.\Y (na aecy) Soneo 3y6, H3Jle'-lH joj OH 3y6 If Ao6lfje aarpany (CE3, 41, 479). Ha TOAOPOBY Cy60TY (KO}bCKH npa3HHK!) naje ce KO}bHMa TIOManO acryuasor- T. na He fiorryjy 0,[1 TeKHeBe3a (CE3, 19,37). T. ce Kall.H H rrpHJlHKOM MarH'-IHOr »oraapas.a- 60JleCHlfKa (ib .. 264; 266).

194

TATYIIA

Stechapfe! (datura stramonium). TaTYJJa (capnan, cMpgJbll.Ka, CBMH.CKa uyuruua , Sulek).

KaA ACBOjKa xohe na npany-re (aeeepuor) nparaaa, OHa My HCC'-IC Tpll Tpara: jenaH 6au,1l Y aeaea: AU 611 neayo aa J-bOM; JJ;pym y BaTpY:,[I3 611 naropeo aa }bOM; rpeha y T. -Il.a 611 nysao aa J-bOM K30 WTO nnon T. rtyna (6B, 10,364, naponaa necea).

TETI1BHKA

Stechwindej smilax aspcra). TeTHBHKa, TUTHBHKa (Sulek).

Tej o,n; T. jc HapOIl.HI1 ne« KOA eonecra acenyua ([3M, 12.1900, 152), If sana KOMe KpB »CTaHe« (xoae je KpB »Il.eeeaa. na He MO)KC Y )KllJlaMa na Hll.e«, [3M, 20,1908,352).

TI1KBA

Flaschenkurbis (eucurbita lagenaria)." TUKBa.

T. ee ynorpecn.yjc 33 M3rH'-lHO crryraaaa,e )KeHeKI1X AeMOHa. KaJJ; BCIIITl1ua »mrrac MJleKO« KpUBH, -rpefia yxyU,UTH '-IaBaO y T. 11 OCyltHlTI1 je na AI1My C ora.aurra: aeurl'HU,<l he »3aMaKHYTIf BO,[lli« 11 Mop<lhe npa-m-rn MJleKO (Kapauah. 3, 1901, 195). Ken Mopa cnbe ea QOBeKa, rpefia y TOM Tpel!yTKy 3<lTBopHnJ TMKBY, M onna he MOpM »CTaTH aona« U uaepabahe anybera ll.aHa ceaxa 'lac He 611 J1H OTBOpl1Jla T. (ZNZOJS, 23, 190). Ynop. 11 J[OCJlOBI1UY »yrepar-a aexora y any TUKBY" (= »YHccpehI1TI1«, ZNZOJS, 6, 145).

Kon neooja-ncc Kyhe, IWp; je ceanoa. o6eee T., na Kap; HUI11)Y MOMKOBH CBaTOBJ.1, ~IC nyurrajy UX Y Kyhy rrpe

195

110 WTO OI3Y T. 113 nytuaxa oGope (CE3, 16,.215; 19, 139. 0 CJlH'IHI1M ycnoaaera KOJe nocraun,a ,QenOj3'IKa crpaua - ral)Mbe y jacyxy, sternan , npecKaKulhe KOIhU, uanasseu-c uenojxc Megy ApynlM C1TH'IHllM - B. Usener, K!. Schr., 4, 94 I1JUI [TY cy yaerx y oeaap It CPU(·KU o6I1'.Jajll!], H uoje fl3ilalhe Flernaecr cpncKHx lIapOAIIHx necava. 166).

T. I1Ma 1·I3BecHY ynory y H3poAHOj MeAIIIl)IHtl. Ila 6u )KCHI4 6110 nopoba] JlaKWII, naje sony y KOjOj je KYBaH «open 0,11 T. (CE3, 14, 105). CpeAHHa ItJ T. o6J1a>Ke ce na uaropcruxy (CE3, 16, 429).

• Y piOl. eToju: Zaunrilbc [bryonia dioiea). MCI)YTlIM. TU 11~]UBIi .nmuc cnao: I1HB)l,a -raxnn. seer ucra cy 1aMCI~CIHt npCMa ApyrllM PC'I- 1IIII(IIMa (8)'KOBO~I, CUMOllOllHhcBOM. Sutckovom)

THe

Eibc (tax us buccula). THC.

THC yacuea ceyna fI3!H1HpeAHO nourroean,e , 11 nape'1IiTO y E,?cuM H UPl10j Fopa. OH pacnonaacc ell TaKIlOM ano-rponajcxov CHarOM KaKBY, OCI1M rnorounnc, HeMa 1111 jC.!IHO npyro £IplIO. 0):1 ruca 6c>Ke I)aBOJH\, IlCJUTI1l(e, MOPC, H npyre yraapc. Baeo ce XBaTa na rnorouuuy U TI1COUIIIlY (ES, 3, 1888, 103; 8, 1893, 364; CE3, 22, 1921, 170). TJ.lCOBIIHa ce npHlJlllBa AeTeTY .se Kany (r3M, 6, 1894,

~~~t~JHS~~ ,Mle9~~~ 2~~~Jl3~J~~ff3~J3~', ~~'2~~~n~ :~,JI;~f)~

na ra He 6M ypeKnJ.-I, HJlH AU My He 6w IWYAI1J1e aeiuruue. HeKaKBa Llar-anxa , 33 onKJl3AY, OA 50 nnyroaa KOjH cy na aescj IhMBI1 opa.nH aaycraeana je CDOjWM 6acMaMa 49, a jenan naje MOrJIa, jep je y poroBwMa DOJlOSa 611no yBpbene noecano THCOBHHe (II 360r 'rora »TaKaB rmyr- lie 611 MornH layCTaBllTH HH CBH cHxup6aJJ.I WTO If X liMa aa ceery« f3M, 10, 1898, 515). 360r -rora ce TMCOlllIHa HOCII,

'V

y 06.nUKY xpcraba , HJIl1 y 06JlJ.lKY 'IJ, 1f.n11 11 Ge3 HapO'1I1Tor 'V

06JlI1Kl.l, «ao aeeajnuja (CE3, 32, 377; 48, 311). )Kella Ka.!l

[96

1I0hy rrol)e c I\CTCTOM "'I CC.nO, nouchc C060M MaJIO TJ.lCOeor npnera ([3M, 6, 369); neua ra Mehy OKO apara, a AcaojKal>Ja y KOCY, npc-txn ypoKa (ibidem; Beroenh, 163); rasobe ra aeny OBHY 3£JOHUPY nopen 3BOHa, KpaB~Ma H BOJlOBI1MfI Y pore, BonOBIiMa y japau (ibidem J.I ZNZOJS, 11,271; 23, 316; CE3, 48, 311), Ao6pllM KOl-bltMa y rpHBy (CE3, 48, 311). »Haj!l~hll nOHOC J.I TBPAO YJAaH:.e y nanpena« CBaKOM Te?;KaKY JecTe HMaTH TCJbHrOA TIfCOBHHe« (CE3, 1. c.: B. H ZNZOJS, 11, 271). Tacoenaa ce Mehe W y oncno Ii Y caHAYKe c OACJIOM; 0,11 the ce npaee «auraxe (»jep TO Apao cua'rpajy vyeapea cpebe«), xopaue aa HO>KCBe, urrnnona, bepnaua. na 'JaK W MYlllTI1KJle, ana ce ua lbJ.lX He nyma, »jcp 611 TO 6~IJlO rpexcra« (r3M, I. c.). MYCJIHMal1ll OKO Bapema rose CTOKY THCOBI1M npyronawa II aepyjy na he liM TllKO CTOKa 60Jbe uartpenoaa-ra. Y Bnaceuuua noce TIICORI1I1Y y HOIl'JaHHKY, jep he ce TaKO HO/)I..l~! 60Jbe ca'tyna-ru (ibidem). KUA ce JleTH jaxo nao- 6na'IH, 60caHCKli KrtTOJlI!U,l1 narte T1ICOIH!IIY soja je aa UIlCTHY ueuen.y 611113 flOCIlCIH!Ha (r3M, 6, 369; ZNZOJS, [1, 271). Y Ilonpuu.y pane ce, 0 nypi)cny AHC, H3BeCHe Millll1nYJlrlql1jc en TIlCOIlHIIOM rrpoTliDy rpana (CE3, 17, [72). Tucouuuy P"I,O J\P>KC nOpC):IIIKOlle (CE3, 32, 377).

T. je BIlJlHHCKO npno. OKO aera ce CKYOJhUjy W ua lbeMY cc ·Ja):lp)!(auajy IHIJJC, U THC "pacTe car-to na 'lHCTOM Meery« (CE3, 32, 377; uaponna necva, EB, 16,277).

Flourroaau,e npcMa T. I1Ma rtoaexan ana-raj xyrrra.

Ha KOCORY, K"A cc TJ.lCOnHHa ynece y xyhy, uopajy na je npcnllope nUC ~fJIaAe ACBojKc »xao II Mplla« (Beaau 14, 6.10). Flocrojn o61f'!aj ua je na BaAfhl1 Aall npeneope M yUI'IYBajy »6YAHO AO 30pe« -rpn nnna, 11 y TOM cnyvajy J.lMa ona 1·IflPO'JI1TY CHary (CE3, 48, 311). nOJHaTa je H 113BeClla npcTa npW'ICllJI'IlIBaIhU TWCOBWHOM: aa YCKpC, KO ueeaa noceehes,a [vnora-m, npewaK CHP 11 jaja, llITO ce Snarocun.a HU BeJilIKY Cy60Ty«] nexa npllrpHJe ABU-'rpH nucruha OJ:{ ocacbeuc T. »na jenaaxo KO Ka,Q ce jc H HaHO nocnebersa« (ZNZOJS, 11,271).

Y uaponnoj Me}~III~IIIH! T. liMa caCUIIM orpaau-rcuy yno-rpcfiy. Tcj on xopena ncx jc OA rycepeynose nnyha , a «cpu cscyuaua y ~HK'Jly, aKO cc Y311M1I Kp03 40 naaa , l1"JllC'lIlhe nanauuuy (f3M, 4, 165).

[97

TI1TPHUA

Wucherblume (chrysanthemum leucanthemum). Te-rpaua, pana, npcrcHaK, aearecxa nesnaua MJlH pO>Ka;}lBaJH1,BHjeT; nerpoeo uaehe, aonyje ol(o.(Sulek, 36 aaanaa).

Yo~m J.faali>.nana 6epy ra neaojxe II aaneaajy y CllTO, HaMeli>YJyhlf ceaxoa ven.anery 113 xyhe no jenau crpyK, II oeece noll. CTpexy. Ha I1Sali>AaH YCTallY npe ryaua 11 rnenajy uaene y CItTy: 411jll cy crPYKOBH eccena, TO je nOBOJbaH 3HaK; a 'mjH je crpyx yeeayo. -raj he yMpeTI1 -re ronane (JIMC, 139, 85).

TonOJIA

Pappel (populus alba). Tonona: TpeneTJbHK<l (CE3, 19,402).

Flpeaa jeAH~j CK3CKH, Boroponaua, ?e)l(ehH OA Jeupeja, MOJlIfJHI je T. 1Fl je caspaje: T. HHJe XTeJHl 11 3aTO je Boroponaua npoxnena na joj ce mnuhe y~eK nenyja M 6e3 ae'rpa (ZNZOJS, 7, 1902, 195 I1A). [10 JJ:PYrOM, YrJHlIlHOM cynpo-mov eepoecu.y, ua T. sorre ceA3TI1 anne, »jep na TO npuehe eparoaa He CMMjy« (ZNZOJS, 7, 116; 167). TaKO je caCBHM npl1pOAHO na T. MO)l(e 6MTII cnaCOHOCHa. [lOll. Ii>OM neva ce rpcaaaua. 60neCHltK aanana na li>oj ceeby OA Ceerora Mapaa,a, M roaopehu 6acMY Tpa)KH OAT. (OIHOCIlO OA eana xoje cy na uoj) na ca li>era cxnne rp031I11UY; OHAa OTKHHe TpM T. rpaH'fMU;e 11 6allH H3a ce.6e, II OHAa orynn T. KOPY II TpH nyra H:.OMe ooaea]e T. (Ib., 167 HA). - T. rpa.H'lIIua aaeana ce y KynyCIIWTe, A3 casyaa K. on 6yua.w (ib.. 183).

Ha Aal! l. craja OAe CB3KH MOMaK Y urywy, I!al)e xpaCTuh.ItJlH T., OK~lnl je naflTJbMKaM3 tI ycana ncrtpen Kyhe AeBoJKe kojy BOJTH (ZNZOJS, 19, I7l).

T. Y uaponuo] MeAIlQl!HH HMa caCSUM Many npllMeHy.

198

Y aOI.\11 y KOjOj je npokyeano T. naurhe Kyn3 ce eoaecHllK 01.\ BpyhllQe ()[(CC, 303).

TPEIIHbA

Kirsche (prunus cerasus). Tpeura,a , QpewH.a. PC4 je noaajnaua u~ naTMHCKor, n0311aTa CSUMa CJIOSeHCKI1M Je3M~I1M3.

T. UMa umecraa penurujcsa ana-raj, 11 y 1I06pOM It Y pl)aBoM CMIlCJly. T. ApaeTOM He aan,a or-pahaea-rn rpoen,e. »jcp je [TO APDOI npOf..:neTO« (r3M, 6, 1894,672); C Rpyre crptille, MycJllIMaHl1 y Booor caarpajy T. 33 cee'rc JlPSO, 1\ o TOMe npuuajy jeAHY e'monourxy nereany: KaA je HUMPOI{ ca CSOjl1M JbY.l(UM<l xreo na cnanu Aupaan , jacaka je nana ceoje npao, a 3eneM6ah je ea'rpy nOTIlHpl1sao. CaMO TpeWH.3 He xrene HI1K3KO rope-r-a. 3aTO JtlCHKU uenpecrauo 'rpenepn, 3eneM6aha caazo y6l1ja, a T. je cuera (Corppah , 212). 0,[1, T. (l!JHI epeaoue) Kope npaee ce »nane« koje ce paryanuo narre YO'Ul HSalf:,A3Ha 11 rterpcnnaua ()J(CC, 133; [3M, 6, 386); aru, je eror-yhuo I.P je Ty paanor np<lKTH4Kl!, a He penarnjcxu. Tpeuma,a c nponcba U3JLa OKyCHTI1 HCKOJlltKO, a He carao jCI-IHY, »jcp he ce y nporaeno« 0,[1 jeAHe -raure paxuje OIlI1TI1« (CE3, 13, 4l6). 0.1.1 T. npuc-ra He ean.a 1l0)!{I1TI1 sarpy »aeor apyhuuce (r3M, 6, 672). Ha rpo6y MOMKa 1f1lH ACBOjKC, Y OMOJbY, caAH CC, y3 pa311e uepevonaje. T. [y xojy MMa AU yl)c nyure noxojnasona] (CE3, 19,249).

'!- HMa 113aeCHY ynory 11 y spa'lali>lIMa Ii ra'raieueaa.

D.eaoJK3 xoja >KeJIII na ce YAa npocTpe Y04H oyp~eB.I(aUa 11011 KaKUY M!HIAY T. HeHowCHY noeeaa-ry, na cyrpa npe cyuua 3aTpece T. II «axe: »Ilosesa-ra neuoureua, neecjsa lIenpOWC~I3, a nneana uexcurena: noeeaa-ty noaecoure, nJ-1Il11AY noxocnure, II neeojsy 3anpocHwe«. U,aeTQsC IUTO ca T. OllilJVIY nOKynH y noeeaavy 11 HOCl! Y3a ce (Beroauh. 222). Flpeca rpaH'fI1Q11 T., MeTHYToj na Annpaureao Y SOAY, ra'ra ce 0 Ay>KIlHl! )KHSOTa: aKO rpan'taua npouee'ra. 6~lke )!(~IBOT nyr. a aKO nponeera H OJlIfCTa, 6Hhe "paTaK (ZNZOJS. 19.202).

199

Y naponsoj Me.QHu,HHH JHIWhc OA T. ynorpeon.asa ce rrpOTHB onanae,a xoce (CE3, 13, 1909,361); T. CMOIla je I1eK OA 3y6060Jbe ([3M, 6, 802), crpyrornae OA T. ayrype nex OA,[IaJlKa ()KCC, 283). Hcnon rpaae naan,e T. nponrta-re ec neporxmse, ga 61-:1 aavene (CE3, 19,84).

8 Byrojuo - Ill-roaan.e rpennee. [3M, 7, 1895,467

TPH*

Dornstraueh. TPH (sing.); TplbC

upava (sing. It couect.) (H npau, B.

,[Ipa'J 11 neuecxn, npau, a. ZNZOJS,

OIH1M ItMeHI1Ma oar-onapajy JIaTIiHCKH uaaxnn: dipsacus , spina alba, erataegus mo.nogyna (»6cJIIt« TpH 111111 »6cJIa« npasa): paliurus acutcatus (»U,PHIt« TpH I1ml »l\pHa« npa-m).

Y'3 uno ,[IOJI:l'3H 11 rnoronc Tplbe (crataegus oxyacantha). 8. TJl.02.

Tpu, 111m npa-ra, BPJlO je MohaH yryx IIpOTHB CBHX '3JHlX AeMOHa. Kao TaKaB, ItMa OH HU)lHMaK qeeecun. (xao , YOCTaJIOM, Ii npyre ncxe M,ll'H'llle 6HJhKC, 1-111 npllMcp: onan), TO jecr , OH caM Ca,[lp)IHI TOJlMKY Moll KOJIHKY ge8eiil npyrux MarwHHlx 6~!JMIKa aajenao (a. rope s. v. 0.1/(/11). Hsera ce nnanre BeUJTm.(e (It '360r rora CC e1>JaTpa rIa ra jc .Q06po YBCK Y KyhH ItManl, )KCC, 326), i)aBOllM (BcHaQ, 14, 610), nYCT01l0BMQC (n aaro ee sonex MO)l{C on H,MX cnacra aKO ce caxpuje y TPH>C, ZNZOJS, 1, 98), H ceu 3J!M J1eMOHI1 yonurre (cf. artp. TPTI, HH)K, 3, 48). Y OK01lltl-lil Tp,:uliH,a IlU AU!I CBa}~Gc CHI1 ClJ<ll'OBI1, .1 1-IllPO'II1TO MJJa}lJl MOMQI1, 'safianajy y XUJbHHY «p!m 1'., »na HM njeurrauc lUlU '3JlM ,[IYXOI3I1 He naxyne« (TPTI, HH>K, 3, 48). Ko HOOI C060M UlTar! OJI upnora T., MO)KC Hh.M CJl060w-io KYll:a xohc (ZNZOJS, 7, 292; [3, J48), 01.1 T. 6JII1'3!JaKa (nee uanopcno cpacJle rpane) Y3ltMa ce KOMa}:lllh 11 npauraea ACTeTY na «any, xao araajnaja (CE3, 40, 107). Ila 31111 geMOHI1 He 6M MOrJlIt yhl1 y 3rpa,[ly M HanaKOCTliTH Jbygl1Ma M CTOIJ;l-l,

200

ocnt-ypauajy ce BpUTa HU raj Hal!J.j1l WTO ce enure IbMX Meh.e TpH MJlIt ros-e (ZNZ01S, 23, 56); TO ee, npe ceera , pana y OHe naue sana cY aeurraue 11 311M ,[IeM9HI1 Hapo'Il1TO HaepTJbHBIl, ua npltMep: 0 Bypbeenany (ZNZOJS, 20, 46) Kp03 -rpx,e l~eMoIUl He Mory na npohy. jep he MX OHO Y ec611 'JallPIK3TI1; TpH na raj ua-ntu MO)l{C 11 na npuBy'lC ,[ICMOHe,11 eesce UX aa ce6e It npOTlIB tbMXOI3C [JOJbe; 1-:1 3aTO neurrnue , Kalla ITOJJa3e na 360pUUITC, ITOtuTO ee HaMuIKY aaurhy, ronopc nO'3I-1aTy ¢OpMyJIy: HM 0 TpH Hit 0 rpM, nch 'ry n TY, jep aKO joj ce -ry 3anJlCTC xoca , 1l3ry6JbeHa je (B. Hnp. BYK, Pj~'lH., s. V. njeurrnua ; CE3, 50, 163). Mapso Kpnn.cenf JC y uexoj UpH!iMIIH paavpcao BM!iH socy «oja cc TaKO 6MJJa aannena, M BMJIa ra je 3aTO uarpa,[IM113 ua 6y.!lc JYHaK nan jYHUQMMa (Kapaunh , 1, 36). nOAUTUK na ce BYKO.QJlaK »pano yBJIal!J.j y P;PU'!CTHHY" (ZNZOJS, 23, 1918, 185), npesta OBOMC, aaje BepOBaTaH. Ila -rpn,e liMa murraruy CHary M na paaronu n;eMOHC eepoBaJIM cy, YOCTaJlOM, 11 Apyrl1, CTapl1 M noaa enponeKll HapOAH. DHOH, nO'3HaTM cjmJlo:lO¢, uenora aexa Xyll110 je IICl Sorone , ana Kalla ce y cTapOCTH 050JleCTMO - xasce n-et-on Gl1orpac!J - MCTI1YO je ua upara 0)); cnoje Kyne TpH II J10aOPJ1Ky.

Kao ano-rponajou, yrv«, T. co Hlll)(JlIMTO pano ynorpefin.yjc y 6op6H npOTfIB MPTBU'lKMX ACMOlla, 11 npOTHB noxojmuca 'lHjl1 110BpaTllK IKCJ!l1MO na oueraor-yhaeao. Flpe 110 IllTO ee MpTll1t cnycru Y paxy, 60,[lC ce T. KOQCM, »lIa co He 6~1 nOaUMnl1pI10« (CE3, 13, 447), 11111t My CC, MJ I1CTOra paanora, '3a6aAa Tplbe y nan-rene Oil. nory (CT. M. Jby6., Flpim., 207). Ilpoj-au aaMlll1pa noce ce YBeK C060M TIO TpM T. 60,[lJbHKC (ZNZOJS, 23, 186), 11 3a6ap;a ce TplbC non Kyhflll npar (CT. M. Jby6., Ilpnn.. 205). Xan.auc y xojuaa je HCKO H'3AaX!iYo eaue cc 113BaH CC1Ia, ua KaKBO rpn,e, »na -ry I1CTpylly« (>KCC, 340). Buemup cc 60AC (1JIIt rJIOrOBltM KOU.CM, UJIH KOqCM Oil; T. (Kapauah , 3, 6; 213; ZNZOJ~, 10, 246; 13, 14fl; 23, 186); lIapO'H1TY MOl'! HMU T. KOjH JC 6JlaroCJlOBCH na UIlCTH, lIlIl1 KOjM jc npCKO Benuxc 1I(;I-ICJ!.e crajuo ua on'rapy (ZNZO.JS, 10, 246). vnepeu,e ,[ICl MP1'Bll[{, ItJlI! n.eroua nyma, He MO>KC Kp03 Tpl'be, jep ra OHO npMB!Ja'111 11 aeayjc aa ceee, YTMu.aJIO je ua ¢OPMY coxpan.anaa,a. Ila ce MpTBaL\ He 6>1 f10BaMITHpI10, «ene ce

201