You are on page 1of 2

Η μορφή του απελευθερωτικού αγώνα 1955-59

Έχει περάσει πάνω από μισός αιώνας από την έναρξη του ένοπλου αγώνα της
ΕΟΚΑ και όμως αυτό το ζήτημα αποτελεί ακόμα αντικείμενο πολιτικών
συζητήσεων. Γίνεται μια προσπάθεια να αποδοθούν όλα τα κακά που
επακολούθησαν, πριν και μετά την ανεξαρτησία, στη μορφή του αγώνα,
αφήνοντας στο απυρόβλητο το περιεχόμενο του απελευθερωτικού κινήματος. Στα
πλαίσια ενός άρθρου δεν είναι δυνατόν να αναλύσω όλες τις πλευρές αυτού του
ζητήματος, γι' αυτό επικεντρώνω την αναφορά μου στα πιο βασικά: 1. Το
κυριότερο στοιχείο σε έναν απελευθερωτικό αγώνα διαδραματίζει το περιεχόμενό
του. Αυτό συσπειρώνει μεγάλες μάζες πληθυσμού ή τις απωθεί αν δεν
ανταποκρίνεται στα συμφέροντά του. Η μορφή προσδιορίζεται για την καλύτερη
εξυπηρέτηση του περιεχομένου του στόχου που τίθεται. Στην περίπτωση της
Κύπρου, ο απελευθερωτικός αγώνας δεν ήταν απελευθερωτικός αλλά προσπάθεια
αποκατάστασης του αλυτρωτισμού των Ελληνοκυπρίων. Ο αγώνας των
Ελληνοκυπρίων δεν έθετε κοινωνικούς στόχους και ήταν αποκλειστικά
μονοθεματικός: απαιτούσε "ένωση", δηλαδή επέκταση των συνόρων της Ελλάδας
μέχρι την Κύπρο. Αυτό ήταν το αίτημα τόσο της δεξιάς, την οποία ποδηγετούσε η
ηγεσία της Εκκλησίας, όσο και της κομουνιστικής αριστεράς. Η δεξιά έλεγε:
"ένωση κι ας τρώμεν πέτρες", ενώ η αριστερά, που έπρεπε να "παντρέψει" την
ένωση με το ιδεολόγημα περί "ανοικοδόμησης σοσιαλιστικής κοινωνίας", μετέθετε
το στόχο μετά την ένωση. Έτσι ο ένοπλος αγώνας της ΕΟΚΑ δεν μπορούσε να
συσπειρώσει όλους τους Κυπρίους. 2. Η τουρκοκυπριακή κοινότητα δεν
λαμβανόταν υπόψη από τους ηγέτες των Ελληνοκυπρίων. Αυτή η πολιτική
συσπείρωσε την τουρκοκυπριακή κοινότητα γύρω από την εθνικιστική της ηγεσία
και αύξησε τα εθνικιστικά της συναισθήματα. Όσοι από τους Τουρκοκύπριους
διαφώνησαν με την ηγεσία τους είτε δολοφονήθηκαν, είτε αναγκάστηκαν να
μετατραπούν σε μετανάστες στη μητροπολιτική Βρετανία. 3. Αν το περιεχόμενο
του απελευθερωτικού αγώνα ήταν πέρα από την ένωση, και η ιδέα της
ανεξαρτησίας υπήρχε από τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα, δεν θα
προβαλλόταν πιθανώς ούτε η διχοτόμηση. Ιστορικά επαληθεύεται το γεγονός ότι
πάντοτε αντιδρούσε η τ/κ κοινότητα στην ιδέα της ένωσης: όταν στις αρχές του
περασμένου αιώνα προβλήθηκε η απαίτηση της ένωσης, η τουρκοκυπριακή
κοινότητα απαίτησε την επιστροφή της Κύπρου στην οθωμανική αυτοκρατορία.
Μετά τη μετατροπή της Κύπρου σε αγγλική αποικία, σε κάθε προβολή του
αιτήματος της ένωσης από τους Ε/Κ προβάλλεται από τους Τ/Κ η διχοτόμηση του
νησιού. 4. Αν το περιεχόμενο του αγώνα ήταν διάφορο από αυτό που προβλήθηκε,
αν ο αγώνας εμπεριείχε κοινωνικοοικονομικό όραμα, αν καλούσαν όλες τις εθνικές
ομάδες των Κυπρίων να συμμετάσχουν στην υλοποίηση αυτού του οράματος, αν ο
αγώνας γινόταν για ανεξαρτησία, η μορφή θα διαδραμάτιζε άλλο ρόλο από αυτόν
που διαδραμάτισε. Η κυπριακή τους καταγωγή, ως η αυθεντική τους ταυτότητα, θα
ήταν το καθοριστικό στοιχείο. Η μορφή θα εξυπηρετούσε το κοινωνικοοικονομικό
περιεχόμενο του απελευθερωτικού αγώνα. 5. Η ανάληψη της ηγεσίας του
απελευθερωτικού αγώνα από την Εκκλησία περιέπλεξε ακόμη περισσότερο το
πρόβλημα. Επίσης, η ανάληψη της ηγεσίας της ΕΟΚΑ από τον Γρίβα επέφερε
ακόμα περισσότερο διχασμό ανάμεσα στους Ελληνοκυπρίους. 6. Ο αντικειμενικός
στόχος της ΕΟΚΑ αλλά και της αριστεράς, για ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα,
με τις συμφωνίες Ζυρίχης-Λονδίνου δεν επιτεύχθηκε. Όμως, την ευθύνη γι' αυτό
δεν τη φέρει ο ένοπλος αγώνας. Ο ένοπλος αγώνας έφερε μια άλλη κατάσταση,
αυτήν που έπρεπε να είναι στόχος από την αρχή: την ανεξαρτησία της Κύπρου. Ο
κ. Γ. Κουμουλλής1, όπως και αρκετοί άλλοι, φορτώνει όλα τα ελαττώματα στον
ένοπλο αγώνα και ξεχνά εκείνο που προσδιόρισε το περιεχόμενο της λύσης: το
εθνικιστικό περιεχόμενο του αγώνα. Αλλά ξεχνά να υμνήσει το κύριο που έφερε:
την ανεξαρτησία που έχουμε σήμερα για λάβαρό μας. 7. Είναι γεγονός ότι υπάρχει
μια αντίφαση ανάμεσα στους γιορτασμούς για την πρώτη Απριλίου και το
αποτέλεσμα. Οι οργανωτές των εκδηλώσεων θέλουν να υπενθυμίζουν στις νέες
γενιές ότι αγωνίστηκαν για ένωση και όχι για ανεξαρτησία. Αλλά και οι γιορτασμοί
για ανεξαρτησία της 1ης Οκτωβρίου, δυστυχώς, έτσι όπως κατάληξαν,
εξυπηρετούν επίσης τις εθνικιστικές επιδιώξεις της ελληνοκυπριακής κοινότητας.
Ανέμενα, για να είμαι ειλικρινής, ότι αυτή η Κυβέρνηση θα είχε το πολιτικό θάρρος
να σταματήσει τις στρατιωτικές παρελάσεις, που εξάπτουν τα εθνικιστικά πάθη. 8.
Η ΕΟΚΑ και η ΕΟΚΑ Β' δεν έχουν σχέση μεταξύ τους. Αρκετά στελέχη της -ίσως η
πλειοψηφία- συμμετείχαν στην ΕΟΚΑ Β', συμμάχησαν με τη χούντα στην
ανατροπή του νόμιμου καθεστώτος. Όμως, το να γίνεται προέκταση και να
υποστηρίζεται ότι φταίει ο ένοπλη μορφή του αγώνα της ΕΟΚΑ 1955 γι' αυτό το
συγκεκριμένο γεγονός, θεωρώ ότι αποτελεί προσπάθεια απαλλαγής από ευθύνες
που αναλογούν σε όλους τους πολιτικούς ηγέτες του ανεξάρτητου πια κυπριακού
κράτους. Γιατί αυτοί επανέφεραν την πολιτική της ένωσης, αυτοί ευθύνονται για
τις δικοινοτικές συγκρούσεις και αυτοί ευθύνονται άμεσα για τα γεγονότα που
επακολούθησαν. Ας μη φορτώνονται όλα τα λάθη και οι αδυναμίες των πολιτικών
της δεξιάς, της Εκκλησίας και της αριστεράς στη μορφή του αγώνα της ΕΟΚΑ του
1955-1959.
9. Έχουν περάσει 65 χρόνια από την έναρξη του αγώνα. Θεωρώ ότι είναι αρκετός
χρόνος για να οδηγηθεί η κοινωνία μας στη συμφιλίωση και όχι στη συνεχή
ανάξεση των πληγών του παρελθόντος. Η εμπειρία της ελληνικής κοινωνίας σ'
αυτόν τον τομέα έχει να μας διδάξει αρκετά. Αν η Ελλάδα δεν απαλλασσόταν από
το εμφυλιοπολεμικό κλίμα, δεν θα μπορούσε ποτέ να βρίσκεται στο επίπεδο
δημοκρατίας που βρίσκεται σήμερα. Είναι καιρός οι ηγέτες μας να διδάσκονται από
τις εμπειρίες και άλλων που διήλθαν από αυτό το στάδιο.

--------------------------

1 Γ. Κουμουλλής: "Αλήθεια, γιατί πανηγυρίζουμε την επέτειο της 1ης Απριλίου;",


ΧΑΡΑΥΓΗ 9/4/2010.

Κυριάκος Τζιαμπάζης

Εφημερίδα ΠΟΛΙΤΗΣ 13/04/2010