You are on page 1of 261

† \AÚ¯ÈÂÈÛÎfiÔ˘ \AıËÓáÓ Î·d ¿Û˘ ^EÏÏ¿‰Ô˜

XPI™TO¢OY§OY

NOMIKA ANA§EKTA
\EͤٷÛÈ ÓÔÌÈÎáÓ ıÂÌ¿ÙˆÓ
ñe Ùe ÊᘠÙɘ çÚıÔ‰fiÍÔ˘ ÓÂ˘Ì·ÙÈÎfiÙËÙÔ˜
ηd âÓ XÚÈÛÙˇá âÌÂÈÚ›·˜

^OÌÈϛ˜ Úe˜ NÔÌÈÎÔf˜

^IÂÚa MËÙÚfiÔÏȘ K·ÈÛ·ÚÈ·Óɘ,


B‡ÚˆÓÔ˜ ηd ^YÌËÙÙÔÜ
K·ÈÛ·ÚÈ·Óc 2009
© ^IÂÚa MËÙÚfiÔÏȘ K·ÈÛ·ÚÈ·Óɘ, B‡ÚˆÓÔ˜ ηd ^YÌËÙÙÔÜ.
§ÂˆÊfiÚÔ˜ ^YÌËÙÙÔÜ 47-51 - 161 21 K·ÈÛ·ÚÈ·Óc TËÏ. 210 72 24 123
www.imkby.gr (e-mail) info@imkby.gr

\EÈÌÂÏËÙc˜ \EΉfiÛˆ˜:
MËÙÚÔÔÏ›Ù˘ K·ÈÛ·ÚÈ·Óɘ, B‡ÚˆÓÔ˜ ηd ^YÌËÙÙÔÜ ¢·ÓÈ‹Ï.

™ÂÈÚ¿: «\AÓ¿ÏÂÎÙ· XÚÈÛÙÔ‰Ô‡ÏÔ˘ \AÚ¯ÈÂÈÛÎfiÔ˘»


\AÚÈıÌ. 1

ISBN: 978-960-6841-23-1
¶ÂÚȯfiÌÂÓ·
™ÂÏ.
¶ÚfiÏÔÁÔ˜ ™Â‚·ÛÌȈٿÙÔ˘ MËÙÚÔÔÏ›ÙÔ˘ K·ÈÛ·ÚÈ·Óɘ,
B‡ÚˆÓÔ˜ ηd ^YÌËÙÙÔÜ ¢·ÓÈ‹Ï. . . . . . . . . . . . . . 7
Ta ‚·Û·ÓÈÛÙ‹ÚÈ·: M·ÛÙ›ÁˆÌ· Ùɘ ÚÔÛˆÈÎfiÙËÙÔ˜.
^H \EÎÎÏËÛ›· ÛÙcÓ ÚˆÙÔÔÚ›· ÁÈa ÙcÓ
ηٿÚÁËÛ‹ ÙÔ˘˜ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13
P·ÙÛÈÛÌfi˜: §ÂËÏ·Û›· Ùɘ àÓıÚÒÈÓ˘ „˘¯É˜ . . . . . 29
¶·Ú·ıÚËÛ΢ÙÈÎÔd ^OÏÔÎÏËÚˆÙÈÛÌÔd ηd àÓıÚÒÈÓ·
‰ÈηÈÒÌ·Ù· ÛÙcÓ ^EÏÏ¿‰· . . . . . . . . . . . . . . . . . 47
\HÏÂÎÙÚÔÓÈÎÔd ^YÔÏÔÁÈÛÙb˜ ηd àÓıÚÒÈÓ·
‰ÈηÈÒÌ·Ù· . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 65
\AÓÙÈÚÚËۛ˜ ™˘ÓÂȉ‹Ûˆ˜. £ÂÔÏÔÁÈ΋ - ™˘ÓÙ·ÁÌ·ÙÈ΋ -
¶ÔÏÈÙÈÎc ηd KÔÈÓˆÓÈÎc £ÂÒÚËÛË . . . . . . . . . . . 80
Ta ‰ÈηÈÒÌ·Ù· ÙÔÜ ·È‰ÈÔÜ Î·d Ôî ·Ú·‚È¿ÛÂȘ ÙˆÓ 96
^H âÏ¢ıÂÚ›· Ùɘ ıÚËÛ΢ÙÈÎɘ Û˘ÓÂȉ‹Ûˆ˜ ÛÙe
\IÛÏ¿Ì . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 114
Ta àÓıÚÒÈÓ· ‰ÈηÈÒÌ·Ù· ÙáÓ ıÚËÛ΢ÙÈÎáÓ Î·d
âıÓÈÎáÓ ÌÂÈÔÓÔÙ‹ÙˆÓ Î·d ï àÁáÓ·˜ KÚ·ÙáÓ Î·d
\EÎÎÏËÛÈáÓ Úe˜ ηÙÔ¯‡ÚˆÛ‹ ÙˆÓ . . . . . . . . . . . 133
Te ‰Èη›ˆÌ· ÙáÓ ÚÔÛʇÁˆÓ ÛÙe ôÛ˘ÏÔ Î·d ì
ÍÂÓÔÊÔ‚›·. ^H ı¤ÛË Ùɘ \EÎÎÏËÛ›·˜ . . . . . . . . . . . 156
«\AÓ¿ÚÌÔÛÙÔ˜» ÚÔÛËÏ˘ÙÈÛÌe˜ ηd ıÚËÛ΢ÙÈÎc
âÏ¢ıÂÚ›· ηÙa ÙcÓ ÓÔÌÔÏÔÁ›· ÙÔÜ EéÚˆ·˚ÎÔÜ
‰ÈηÛÙËÚ›Ô˘ àÓıÚˆ›ÓˆÓ ‰ÈÎ·ÈˆÌ¿ÙˆÓ . . . . . . . . 179

5
Oî «\AÓÙÈÚÚËۛ˜ ™˘ÓÂȉ‹Ûˆ˜». ^H EéÚˆ·˚Îc
‰ÈηÈ˚Îc Ú·ÎÙÈ΋ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 200
Te àÏÏÔÙÚȈ̤ÓÔ ÛˆÊÚÔÓÈÛÙÈÎfi Ì·˜ Û‡ÛÙËÌ· . . . . . 218
^H ™˘Óı‹ÎË ™¤ÓÁÎÂÓ âÓ Û¯¤ÛÂÈ Ìb Ùa àÓıÚÒÈÓ·
‰ÈηÈÒÌ·Ù· ηd ÙcÓ ıÚËÛ΢ÙÈÎc âÏ¢ıÂÚ›· . . . . . 240

6
¶ÚfiÏÔÁÔ˜
ÙcÓ ÌÂÙ·ÓˆÙÂÚÈÎc âÔ¯‹ Ì·˜ Ù¤ıËÎ·Ó ÔÏÏa ÓÔÌÈ-

™ Îa ı¤Ì·Ù· ÁÈa Ùa ïÔÖ· ÎÚ›ıËΠà·Ú·›ÙËÙÔ Óa η-


Ù·ÙÂıÂÖ ì ôÔ„È Ùɘ \EÎÎÏËÛ›·˜ Ì·˜ ηd Óa âÎÊÚ·-
ÛıÂÖ Ìb Û·Ê‹ÓÂÈ· ηd âÓ¿ÚÁÂÈ· ï ÏfiÁÔ˜ ÙáÓ ÔÈÌ¤ÓˆÓ Ù˘
ÛÙcÓ ÚÔ‚ÏËÌ·ÙÈ˙fiÌÂÓË ÎÔÈÓˆÓ›· Ì·˜.
\Aԉ¯fiÌÂÓÔ˜ ÙcÓ ÚfiÎÏËÛÈ ·éÙc ï à›ÌÓËÛÙÔ˜ \AÚ-
¯ÈÂ›ÛÎÔÔ˜ \AıËÓáÓ Î·d ¶¿Û˘ ^EÏÏ¿‰Ô˜ XÚÈÛÙfi‰Ô˘ÏÔ˜
(28-4-1998 _ 28-1-2008) àÓ¤Ù˘Í Ûb ÛÂÈÚa ïÌÈÏÈáÓ ÙÔ˘
Úe˜ ÙÔf˜ ÓÔÌÈÎÔf˜ Ùɘ ^IÂÚĘ MËÙÚÔfiψ˜ ¢ËÌËÙÚÈ¿-
‰Ô˜ ηd ^AÏÌ˘ÚÔÜ Î·Ùa Ùa öÙË Ùɘ ‰È·ÎÔÓ›·˜ ÙÔ˘ Û’ ·éÙc
1974-1998 ‰È¿ÊÔÚ· ı¤Ì·Ù· Ôf à·Û¯ÔÏÔÜÛ·Ó Î·d à·-
Û¯ÔÏÔÜÓ ˙ˆËÚᘠηd ÛÙcÓ âÔ¯c Ì·˜ ÙcÓ ÓÔÌÈÎc ÛΤ„È
ηd ÙcÓ ˙ˆ‹ Ì·˜.
¢È·ÎÔÓ‹Û·˜ ó˜ îÂÚÔ΋ڢη˜ Ùɘ ^IÂÚĘ MËÙÚÔfiψ˜
ηd ñ‡ı˘ÓÔ˜ ÁÈa ÙcÓ ‰ÈÔÚÁ¿ÓˆÛÈ ÙáÓ âÙ‹ÛÈˆÓ ·éÙáÓ Û˘-
Ó¿ÍÂˆÓ ÙáÓ ‰È·ÎfiÓˆÓ Ùɘ ı¤ÌȉԘ ÛÙe BfiÏÔ ÙcÓ 3Ë \OÎÙˆ-
‚Ú›Ô˘, âÍ àÊÔÚÌɘ Ùɘ ÌÓ‹Ì˘ ÙÔÜ êÁ›Ô˘ ¢ÈÔÓ˘Û›Ô˘ ÙÔÜ
\AÚÂÔ·Á›ÙÔ˘, ÚÒÙÔ˘ \EÈÛÎfiÔ˘ \AıËÓáÓ Î·d ÚÔÛÙ¿ÙÔ˘
ÙáÓ ÓÔÌÈÎáÓ, ‰È·Ù‹ÚËÛ· Ùe àÚ¯ÂÖÔ ·éÙáÓ ÙáÓ ïÌÈÏÈáÓ Ôf
à·ÚÙ›˙Ô˘Ó ·éÙe ÙeÓ ÙfiÌÔ Ôf âΉ›‰ÂÙ·È àe ÙcÓ ^IÂÚa MË-
ÙÚfiÔÏ› Ì·˜ ÁÈ·Ùd ıˆÚÔÜÌÂ, ¬ÙÈ ì ‰È·Ú·ÁÌ¿Ù¢ÛÈ ·éÙáÓ
ÙáÓ ıÂÌ¿ÙˆÓ Û˘Ó‰˘¿˙ÂÈ Ùa ëÍɘ ÛÙÔȯÂÖ·:

7
·) TcÓ ÓÔÌÈ΋ àÓÙ›ÏË„È Î·d ıÂÒÚËÛÈ ÙÔÜ ÔÏ˘Ù¿Ï·-
ÓÙÔ˘ ¶ÚˆıÈÂÚ¿Ú¯Ô˘, âÊ’ ¬ÛÔÓ Âr¯Â ÓÔÌÈÎc ηٿÚÙÈÛÈ ó˜
Ù˘¯ÈÔܯԘ Ùɘ NÔÌÈÎɘ ™¯ÔÏɘ ÙÔÜ ¶·ÓÂÈÛÙËÌ›Ô˘
\AıËÓáÓ, qÙÔ ‰È‰¿ÎÙÔÚ·˜ ÙÔÜ K·ÓÔÓÈÎÔÜ ¢Èη›Ô˘ Ùɘ £Â-
ÔÏÔÁÈÎɘ ™¯ÔÏɘ ÙÔÜ ¶·ÓÂÈÛÙËÌ›Ô˘ £ÂÛÛ·ÏÔӛ΢ ηd
Ûb àÓ·ÁÓÒÚÈÛÈ ·éÙɘ Ùɘ ÓÔÌÈÎɘ ÙÔ˘ ·È‰Â›·˜ àÓ·ÁÔÚ‡-
ıËΠηd â›ÙÈÌÔ˜ ‰È‰¿ÎÙÔÚ·˜ ÙÔÜ K·ÓÔÓÈÎÔÜ ¢Èη›Ô˘ Ùɘ
\OÚıÔ‰fiÍÔ˘ \EÎÎÏËÛ›·˜ àe Ùe PˆÌ·ÈÔηıÔÏÈÎe ¶·ÓÂ-
ÈÛÙ‹ÌÈÔ ÙÔÜ §·ÙÂÚ·ÓÔÜ Ôf ë‰Ú‡ÂÈ ÛÙc PÒÌË.
‚) TcÓ ıÂÔÏÔÁÈ΋ ÙÔ˘ ·È‰Â›· Ôf àÔÙ˘ˆÓfiÙ·Ó ÛÙeÓ
ÏfiÁÔ ÙÔ˘ ηd Ì’ ·éÙc âͤٷ˙ Ùa ı¤Ì·Ù¿ ÙÔ˘, œÛÙ ï ÏfiÁÔ˜
ÙÔ˘ Óa ÌcÓ âÁÎψ‚›˙ÂÙ·È «âÓ ÂÈıÔÖ˜ àÓıÚˆ›Ó˘ ÛÔÊ›·˜ Ïfi-
ÁÔȘ, àÏÏ’ âÓ àԉ›ÍÂÈ ¶Ó‡̷ÙÔ˜ ηd ‰˘Ó¿Ìˆ˜, ¥Ó· ì ›-
ÛÙȘ ìÌáÓ Ìc qF âÓ ÛÔÊ›÷· àÓıÚÒˆÓ, àÏÏ’ âÓ ‰˘Ó¿ÌÂÈ £ÂÔÜ»
(¶Úe˜ KÔÚÈÓı›Ô˘˜ Aã ‚ã 4-5).

Á) TcÓ àÛ›Á·ÛÙË ÔÈÌ·ÓÙÈÎc àÁˆÓ›· ÙÔ˘ Óa ‰È‰¿ÛÎÂ-


Ù·È ï Ï·e˜ ÙÔÜ £ÂÔÜ Î·d Óa ÁÓˆÚ›˙Ô˘Ó «Ôî âÁÁf˜ ηd Ôî
Ì·ÎÚ¿Ó» (¶Úe˜ \EÊÂÛ›Ô˘˜ ‚ã 17) ÙcÓ àÓ·ÁÂÓÓËÙÈÎc ηd Ûˆ-
ÛÙÈÎc ‰‡Ó·ÌÈ ÙÔÜ ÊˆÙÂÈÓÔÜ ÏfiÁÔ˘ ÙÔÜ £ÂÔÜ Ôf ηÙ¢ı‡-
ÓÂÈ ÙeÓ ôÓıÚˆÔ Ôf ö¯ÂÈ Î·Ïc ÚfiıÂÛÈ Î·d ‰È¿ıÂÛÈ «Úe˜
ÄÛ·Ó ÙcÓ àÏ‹ıÂÈ·Ó» (\Iˆ¿ÓÓÔ˘ ÈÛÙã 13).
‰) TcÓ âÎÏËÎÙÈÎc îηÓfiÙËÙ¿ ÙÔ˘ ù¯È ÌfiÓÔ Óa àÓÙÈÏ·Ì-
‚¿ÓÂÙ·È ÙcÓ ÎÚÈÛÈÌfiÙËÙ· ÙáÓ Ì˘ÓËÌ¿ÙˆÓ Ùɘ âԯɘ ÙÔ˘,
àÏÏa ηd Óa ÚÔËÁÂÖÙ·È ·éÙɘ ηÙa ÔÏÏb˜ ‰ÂηÂٛ˜.
Oî ÏfiÁÔÈ ·éÙÔd Ìb üıËÛ·Ó Óa Ï¿‚ˆ ·éÙc ÙcÓ àfiÊ·ÛÈ
ÁÈa Óa âΉÔıÔÜÓ ·éÙa Ùa ÔÏf ÛËÌ·ÓÙÈÎa ΛÌÂÓ· ÁÈa Ùa
âӉȷʤÚÔÓÙ· ı¤Ì·Ù· Ùɘ ˙ˆÉ˜ Ì·˜ Ôf âÏ¿¯ÈÛÙ· ö¯Ô˘Ó

8
âÍÂÙ·ÛıÉ ñe Ùe ÊᘠÙɘ ÓÂ˘Ì·ÙÈÎfiÙËÙÔ˜ ηd ÙÔÜ êÁÈÔ-
ÓÂ˘Ì·ÙÈÎÔÜ õıÔ˘˜ Ùɘ êÁ›·˜ \EÎÎÏËÛ›·˜ Ì·˜.
^O ÔχÂÈÚÔ˜ ηd ç͢‰ÂÚÎc˜ \AÚ¯ÈÂ›ÛÎÔÔ˜ η٤ıÂ-
Û ÙcÓ öÌÔÓË Î·d ñ‡ı˘ÓË Ì·ÚÙ˘Ú›· ÙÔ˘ Ìb ÙcÓ ‰È·ÎÔÓ›·
ÙÔ˘ Úe˜ ‰fiÍ· ÙÔÜ ¶·Ó·Á›Ô˘ £ÂÔÜ Î·d ¶·Ù¤Ú· Ì·˜.
^H ^IÂÚa MËÙÚfiÔÏÈ Ì·˜ ÚÔÉÏı ے ·éÙc ÙcÓ öΉÔÛÈ Ìb
ÙcÓ ÂÔ›ıËÛÈ, ¬ÙÈ Û˘Ì‚¿ÏÏÂÈ ÛÙe ÁfiÓÈÌÔ ÚÔ‚ÏËÌ·ÙÈÛÌe
¬ÛˆÓ âÈı˘ÌÔÜÓ Óa ÁÓˆÚ›ÛÔ˘Ó «ÙcÓ ‰ÈηÈÔÛ‡ÓËÓ ÙÔÜ £ÂÔÜ»
(¶Úe˜ PˆÌ·›Ô˘˜ Èã 3). ^O ÏfiÁÔ˜ ÙÔÜ £ÂÔÜ ‚ÔËıÂÖ ÙeÓ ôÓıÚˆ-
Ô Óa ñÂÚ‚ÂÖ Ùa ÎÙÈÛÙa ηd Êı·ÚÙa ¬ÚÈ· ÙÔÜ ‚›Ô˘ ÙÔ˘ âÏ¢-
ıÂÚÒÓÔÓÙ·˜ ÙÔÓ àe Ùd˜ âÁÎfiÛÌȘ Û˘ÓıÉΘ ‰È·ÓÔ›ÁÔÓÙ·˜
ÙÔf˜ ïÚ›˙ÔÓÙ˜ Ùɘ ÛΤ„ÂÒ˜ ÙÔ˘ Ìb ÙcÓ âÌÂÈÚ›· Ùɘ âÓ XÚÈ-
ÛÙˇá ˙ˆÉ˜. ^O K‡ÚÈÔ˜ Ì·˜ \IËÛÔܘ XÚÈÛÙe˜ οÏÂÛ η› ÚÔ-
¤ÙÚ„ ÙÔf˜ àÎÚÔ·Ù¤˜ TÔ˘: «°ÓÒÛÂÛı ÙcÓ àÏ‹ıÂÈ· ηd ì
àÏ‹ıÂÈ· âÏ¢ıÂÚÒÛÂÈ ñÌĘ» (\Iˆ¿ÓÓÔ˘ Ëã 32).
hA˜ ÂrÓ·È ·åˆÓ›· ÌÓ‹ÌË ÙÔÜ Ì·Î·ÚÈÛÙÔÜ \AÚ¯ÈÂÈÛÎfi-
Ô˘ XÚÈÛÙÔ‰Ô‡ÏÔ˘ Ôf Ìb ÙcÓ ‰È·ÎÔÓ›· ÙÔ˘ ηd ÙcÓ ‰‡Ó·ÌÈ
ÙÔÜ ÏfiÁÔ˘ ÙÔ˘ ÊÒÙÈÛ ÙeÓ ÓÔÜ Î·d ÙcÓ ÚÔÛÔ¯c ÔÏÏáÓ Ìb
Ùe ÊᘠÙɘ Âé·ÁÁÂÏÈÎɘ àÏËı›·˜.

^O K·ÈÛ·ÚÈ·Óɘ B‡ÚˆÓÔ˜ & ^YÌËÙÙÔÜ


¢ANIH§

òEÁÚ·Ê· ÛÙc K·ÈÛ·ÚÈ·Óc ÛÙd˜ 3 \OÎÙˆ‚Ú›Ô˘ 2009

9
^O \AÚ¯ÈÂ›ÛÎÔÔ˜ \AıËÓáÓ Î·d ¶¿Û˘ ^EÏÏ¿‰Ô˜ XÚÈ-
ÛÙfi‰Ô˘ÏÔ˜ (ηÙa ÎfiÛÌÔÓ XÚÉÛÙÔ˜ ¶·Ú·Û΢·˝‰Ë˜)
ÁÂÓÓ‹ıËΠÛÙcÓ •¿ÓıË Ùe öÙÔ˜ 1939. Te Ù˘¯›Ô Ùɘ NÔÌÈ-
Îɘ ÙÔÜ ¶·ÓÂÈÛÙËÌ›Ô˘ \AıËÓáÓ öÏ·‚ Ùe 1962, ηd Ùe
1967 Ùe Ùɘ £ÂÔÏÔÁÈÎɘ. ™Ô‡‰·Û B˘˙·ÓÙÈÓc MÔ˘ÛÈÎc
ÛÙe \ˇø‰ÂÖÔ \AıËÓáÓ. ¢È¿ÎÔÓÔ˜ ¯ÂÈÚÔÙÔÓ‹ıËΠÙe 1961 ηd
¶ÚÂÛ‚‡ÙÂÚÔ˜ Ùe 1965. ¢È·Ù¤ÏÂÛ âd 9ÂÙ›· îÂÚÔ΋ڢη˜ ηd
ÓÂ˘Ì·ÙÈÎe˜ ÚÔ˚ÛÙ¿ÌÂÓÔ˜ ÙÔÜ ^IÂÚÔÜ N·ÔÜ Ùɘ KÔÈÌ‹Ûˆ˜
Ùɘ £ÂÔÙfiÎÔ˘ ÛÙe ¶·Ï·Èe º¿ÏËÚÔ, ηd Û˘Á¯ÚfiÓˆ˜ °Ú·Ì-
Ì·Ù¤·˜ Ùɘ ^IÂÚĘ ™˘Ófi‰Ô˘. òEÏ·‚ ̤ÚÔ˜ Ûb ÏÂÖÛÙ˜ âÎ-
ÎÏËÛÈ·ÛÙÈÎb˜ àÔÛÙÔÏb˜ ÛÙe â͈ÙÂÚÈÎfi. \AÓ·ÁÔÚ‡ıËΠ¢È-
‰¿ÎÙÔÚ·˜ Ùɘ £ÂÔÏÔÁÈÎɘ ™¯ÔÏɘ ÙÔÜ ¶·ÓÂÈÛÙËÌ›Ô˘ £ÂÛ-
Û·ÏÔӛ΢ ηd â›ÙÈÌÔ˜ ¢È‰¿ÎÙÔÚ·˜ ÙÔÜ PˆÌ·ÈÔηıÔÏÈÎÔÜ
¶·ÓÂÈÛÙËÌ›Ô˘ ÙÔÜ §·ÙÂÚ·ÓÔÜ. oHÙ·Ó Ù˘¯ÈÔܯԘ Ùɘ °·Ï-
ÏÈÎɘ ηd \AÁÁÏÈÎɘ, ÁÓÒÛÙ˘ ‰b Ùɘ \IÙ·ÏÈÎɘ ηd Ùɘ
°ÂÚÌ·ÓÈÎɘ ÁÏÒÛÛ˘. ™˘Ó¤ÁÚ·„ ÏÉıÔ˜ âÈÛÙËÌÔÓÈÎáÓ
ηd âÔÈÎÔ‰ÔÌËÙÈÎáÓ ‚È‚Ï›ˆÓ. MËÙÚÔÔÏ›Ù˘ ¢ËÌËÙÚÈ¿‰Ô˜
âÍÂϤÁË Ùe 1974. TcÓ 28Ë \AÚÈÏ›Ô˘ 1998 âÍÂϤÁË \AÚ¯ÈÂ-
›ÛÎÔÔ˜ \AıËÓáÓ Î·d ¶¿Û˘ ^EÏÏ¿‰Ô˜. KÔÈÌ‹ıËΠâÓ K˘-
Ú›ˇˆ ÙcÓ 28Ë \I·ÓÔ˘·Ú›Ô˘ 2008.
Ta ‚·Û·ÓÈÛÙ‹ÚÈ·:
M·ÛÙ›ÁˆÌ· Ùɘ ÚÔÛˆÈÎfiÙËÙÔ˜ *

^H \EÎÎÏËÛ›· ÛÙcÓ ÚˆÙÔÔÚ›·


ÁÈa ÙcÓ Î·Ù¿ÚÁËÛ‹ ÙÔ˘˜

῾H
âÙ‹ÛÈ· àӷ·ÎÏËÛË ÙÔÜ ¯ÚfiÓÔ˘ ÌĘ ÚÔÛʤÚÂÈ Î¿-
ı ÊÔÚa ÙÔ‡ÙË ÙcÓ ÔχÙÈÌË ÂéηÈÚ›· Ùɘ «ἐπὶ τὸ
αὐτὸ συναγωγῆς», Ìb ÛÎÔe ÙcÓ ÓÂ˘Ì·ÙÈÎc àÏÏË-
ÏÔÂÚȯÒÚËÛ‹ Ì·˜ ¿Óˆ Ûb ı¤Ì·Ù· ÎÔÈÓÔÜ ÚÔ‚ÏËÌ·ÙÈ-
ÛÌÔÜ, Ûb Û˘Ó‰˘·ÛÌe Ìb ÙcÓ Â鯿ÚÈÛÙË ÎÔÈÓˆÓÈÎc àÓ·-
ÛÙÚÔÊc ηd ÚÔÛˆÈÎc â·Ê‹, Ôf ÙfiÛÔ Ï›ÂÈ àe ÙcÓ
àÚfiÛˆË Î·d ÁÈ’ ·éÙe à¿ÓıÚˆË âÔ¯‹ Ì·˜. TcÓ
ÂéηÈÚ›· ·éÙc ÌĘ ÙcÓ ÚÔÛʤÚÂÈ Î¿ı ¯ÚfiÓÔ ì ÌÓ‹ÌË ÙÔÜ
àÚÂÔ·Á›ÙË êÁ›Ô˘ ¢ÈÔÓ˘Û›Ô˘, Ôf ö¯ÂÈ Î·ıÈÂÚˆıÉ â‰á
* ^ O Ì È Ï › · ÙÔÜ ™Â‚. MËÙÚÔÔÏ›ÙÔ˘ ¢ËÌËÙÚÈ¿‰Ô˜ Î. XÚÈÛÙÔ‰Ô‡ÏÔ˘
Úe˜ ÙÔf˜ âÎÚÔÛÒÔ˘˜ ÙÔÜ ÓÔÌÈÎÔÜ ÎfiÛÌÔ˘ (‰ÈηÛÙ¤˜, ‰ÈÎËÁfiÚÔ˘˜, Û˘Ì-
‚ÔÏ·ÈÔÁÚ¿ÊÔ˘˜, âÈÌÂÏËÙ¤˜ Î.Ï.) Ùɘ M·ÁÓËÛ›·˜, ηÙa ÙcÓ Úe˜ ÙÈÌ‹Ó
ÙˆÓ Û‡Ó·ÍÈÓ, Ôf èÚÁ¿ÓˆÛ ì ^I. MËÙÚfiÔÏȘ ¢ËÌËÙÚÈ¿‰Ô˜ ÛÙcÓ ·úıÔ˘-
Û· ÙÔÜ ¶ÓÂ˘Ì·ÙÈÎÔÜ Ù˘ K¤ÓÙÚÔ˘ ÛÙd˜ 6 \OÎÙˆ‚Ú›Ô˘ 1984 Ìb ÙcÓ ÂéηÈ-
Ú›· Ùɘ ÌÓ‹Ì˘ ÙÔÜ êÁ›Ô˘ ¢ÈÔÓ˘Û›Ô˘ \AÚÂÔ·Á›ÙÔ˘, ÚÔÛÙ¿ÙÔ˘ ·éÙáÓ.

13
ÛaÓ Û˘Ó‰ÂÙÈÎe˜ ÎÚ›ÎÔ˜ ÙáÓ ÓÔÌÈÎáÓ Ìb ÙcÓ \EÎÎÏËÛ›· ÙÔÜ
ÙfiÔ˘ ÙˆÓ, ηd ÂrÓ·È Â鯿ÚÈÛÙÔ ïˆÛ‰‹ÔÙ ηd ôÍÈÔ å‰È-
·ÈÙ¤Ú·˜ ñÔÁÚ·Ì̛ۈ˜ Ùe ÁÂÁÔÓe˜ ¬ÙÈ âÎÎÏËÛÈ·ÛÙÈÎc
ìÁÂÛ›· ηd ÓÔÌÈÎe˜ ÎfiÛÌÔ˜ Ùɘ \E·Ú¯›·˜ Ì·˜ Û˘ÓÙËÚÔÜÓ
ÁÈa 9Ô Î·Ùa ÛÂÈÚaÓ öÙÔ˜ ÙcÓ óÚ·›· ·éÙc ·Ú¿‰ÔÛË, Ùɘ
ïÔ›·˜ Ôî ÚÔËÁÔ‡ÌÂÓ˜ âÌÂÈڛ˜ ñÉÚÍ·Ó ÏÔ‡ÛȘ ηd
ÔÏf àÔ‰ÔÙÈΤ˜, ¬ˆ˜ ÈÛÙ‡ԢÌÂ1.
^H ηٿÎÙËÛË ·éÙ‹, ÏÔÈfiÓ, Ìb Ùd˜ ηıÔÚÈÛÙÈÎb˜ ÚÔÂ-
ÎÙ¿ÛÂȘ Ù˘ ÛÙcÓ â·ÁÁÂÏÌ·ÙÈÎc ηd å‰ÈˆÙÈ΋ Û·˜ ˙ˆ‹,
ηıg˜ ʈٛ˙ÂÈ Î¿ı ÊÔÚa οÔÈÔ ÛÔ‚·Úe Úfi‚ÏËÌ· Ùɘ
ÓÔÌÈÎɘ ˙ˆÉ˜ Ìb ÙeÓ ÚÔ‚ÔϤ· Ùɘ ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈÎɘ ÛΤ„ˆ˜,
ÌĘ àÓÔ›ÁÂÈ ÂéÚÂÖ˜ ïÚ›˙ÔÓÙ˜, âÓ ù„ÂÈ ÙáÓ âÎÚËÎÙÈÎáÓ âÍÂ-
Ï›ÍÂˆÓ Ôf Û˘ÓÙÂÏÔÜÓÙ·È ÛÙeÓ Ï·Ó‹ÙË Ì·˜, ηd Ùɘ
àÓ¿Á΢ ÁÈa â·ÁÚ‡ÓËÛË ¿Óˆ ÛÙe ˉ¿ÏÈÔ ÙÔÜ ¯Ú¤Ô˘˜
Ì·˜ ÁÈa ÙeÓ ôÓıÚˆÔ Î·d Ùc ˙ˆ‹ ÙÔ˘. °È’ ·éÙe ηd ì ο-
ı ÊÔÚa âÈÏÔÁc ÙáÓ Úe˜ Û˘˙‹ÙËÛÈÓ ıÂÌ¿ÙˆÓ Á›ÓÂÙ·È
àÍÈÔÏÔÁÈÎa ηd â›Î·ÈÚ·, Ìb ÛÎÔe ÙcÓ ¯¿Ú·ÍÈ ÌÈĘ
çÚıɘ, ηÙa ÙcÓ ôÔ„› Ì·˜, ÔÚ›·˜ Úe˜ ÙcÓ Î·Ù‡ı˘ÓÛË
Ùɘ ÂéÛ˘Ó›‰ËÙ˘, öÓÙÈÌ˘ ηd ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈÎɘ ÙˆÓ àÓÙÈÌÂÙÒ-
ÈÛ˘, ÌÈa ηd ¬Ï· Ùa ˙ËÙ‹Ì·Ù·, Ôf ÚÔ‚¿ÏÏÔÓÙ·È ÛÙc
˙ˆ‹, à·ÈÙÂÖÙ·È Óa ıˆÚÔÜÓÙ·È ÙfiÛÔ ñ‡ı˘Ó· ηd ÙfiÛÔ

1. Ta ı¤Ì·Ù·, Ìb Ùa ïÔÖ· àËÛ¯ÔÏ‹Û·ÌÂ, ηÙa Ùa ÚÔËÁÔ‡ÌÂÓ· ¯Úfi-


ÓÈ· ÙcÓ ïÌ‹Á˘ÚË ÙáÓ ÓÔÌÈÎáÓ Ì·˜, qÙ·Ó, ηÙa ÛÂÈÚ¿Ó, Ùa ëÍɘ: ·) ^O ıÂÛÌe˜
Ùɘ ÔåÎÔÁ¤ÓÂÈ·˜ ηÙa Ùe Û¯¤‰ÈÔ °·˙É (1976), ‚) K›Ó‰˘ÓÔÈ àe Ùd˜ ÚÔÙ¿ÛÂȘ
Ùɘ ¢ÈÂıÓÔܘ \EÈÙÚÔɘ ¶ÚÔÛˆÈÎɘ K·Ù·ÛÙ¿Ûˆ˜ Úe˜ ‰È·ÌfiÚʈÛÈÓ ÙÔÜ
‰Èη›Ô˘ Ì·˜ (1977), Á) ^H àÔÔÈÓÈÎÔÔ›ËÛË Ùɘ ÌÔȯ›·˜ (1978), ‰) ^H η-
Ù¿ÚÁËÛË ÙÔÜ ¬ÚÎÔ˘ ó˜ àÔ‰ÂÈÎÙÈÎÔÜ Ì¤ÛÔ˘ (1979), Â) \Afi„ÂȘ âd ÙÔÜ Û¯Â-
‰›Ô˘ åÛÔÓÔÌ›·˜ ÙáÓ ëÏÏ‹ÓˆÓ (1980), ÛÙ) ^H ÔÈÓc ÙÔÜ ı·Ó¿ÙÔ˘ âÍ âfi„ˆ˜
¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈÎɘ (1981), ˙) ^H åÛfiÙËÙ· ÙáÓ ‰‡Ô Ê‡ÏˆÓ âÍ âfi„ˆ˜ çÚıÔ‰fiÍÔ˘
(1982), Ë) \EÎÎÏËÛ›· ηd àÓıÚÒÈÓ· ‰ÈηÈÒÌ·Ù· (1983).

14
ÛÊ·ÈÚÈÎa àe ¬ÛÔ˘˜ àÓÙÈÏ·Ì‚¿ÓÔÓÙ·È ÙcÓ ìÁÂÙÈ΋ ÙÔ˘˜ ı¤-
ÛË Ì¤Û· ÛÙcÓ ÎÔÈÓˆÓ›· ÛaÓ çÊÂÈÏc ÌÄÏÏÔÓ Úe˜ ÙcÓ
àÓıÚˆfiÙËÙ· ·Úa ÛaÓ ‰Èη›ˆÌ· âÍÔ˘Û›·˜ j ηٷ›ÂÛ˘.
\Ae Ùd˜ ÛΤ„ÂȘ ·éÙb˜ ïÚÌÒÌÂÓÔ˜, ö‰ˆÛ· âʤÙÔ˜ ÙcÓ ÚÔ-
Ù›ÌËÛ‹ ÌÔ˘ ÛÙe ı¤Ì·: ‚·Û·ÓÈÛÙ‹ÚÈ·, Ì·ÛÙ›ÁˆÌ· Ùɘ ÚÔÛˆ-
ÈÎfiÙËÙÔ˜, ÈÛÙ‡ÔÓÙ·˜ g˜ ı›Áˆ ≤Ó· ñ·ÚÎÙe Úfi‚ÏËÌ· Ùɘ
âԯɘ Ì·˜ Ôf ÛÊȯٷÁηÏÈ¿˙ÂÈ ¬ÏÔÓ ‰˘ÛÙ˘¯á˜ ÙeÓ Ï·Ó‹-
ÙË Ì·˜. Te öη̷ ·éÙe ÛaÓ Û˘Ó¤¯ÂÈ· ÙÔÜ ÂÚ˘ÛÈÓÔÜ ı¤Ì·ÙÔ˜
Ôf qÙ·Ó Ùa àÓıÚÒÈÓ· ‰ÈηÈÒÌ·Ù· ηd ì ı¤ÛË Ùɘ \EÎÎÏË-
Û›·˜ à¤Ó·ÓÙ› ÙˆÓ, ηd ÛaÓ Û˘Ì‚ÔÏc ÛÙd˜ ÚÔÛ¿ıÂȘ Ôf
ηٷ‚¿ÏÏÔÓÙ·È Û‹ÌÂÚ· Ûb ÔÏÏb˜ ¯áÚ˜ å‰ÈˆÙÈο, ‰ËÌfiÛÈ·
j ηd àe ÙeÓ OHE ÁÈa ÙcÓ Î·Ù¿ÚÁËÛË ÙáÓ ‚·Û·ÓÈÛÙËÚ›ˆÓ,
ÛaÓ Ì¤ÛÔ˘ âΉÈ΋Ûˆ˜ j âÍÔÓÙÒÛˆ˜ ÙáÓ ÔÏÈÙÈÎáÓ àÓÙÈ¿-
ψÓ. ¶·Ú¿ÏÏËÏ· äı¤ÏËÛ· Óa ÚÔ‚¿Ïˆ ÙcÓ ÚˆÙÔÔÚ›· Ùɘ
\EÎÎÏËÛ›·˜ Û’ ·éÙc ÙcÓ ÚÔÛ¿ıÂÈ· ηd Óa âÍÂÁ›ڈ, ¬ÛÔÓ
‰‡Ó·Ì·È, Ùd˜ âÊËÛ˘¯¿˙Ô˘Û˜ âÎÂÖÓ˜ j ÏËı·ÚÁÔÜÛ˜ Û˘ÓÂȉ‹-
ÛÂȘ, Ôf âÈ̤ÓÔ˘Ó Óa àÁÓÔÔÜÓ j ηd Óa ñÔÎÚ›ÓÔÓÙ·È ¬ÙÈ
àÁÓÔÔÜÓ ¬ÙÈ Î·d Û‹ÌÂÚ·, Ï‹ÁÔÓÙÔ˜ ÙÔÜ 20ÔÜ ·åáÓÔ˜, Ùa ‚·-
Û·ÓÈÛÙ‹ÚÈ· ÂñÚ›ÛÎÔÓÙ·È Âå˜ ÙcÓ ìÌÂÚËÛ›·Ó ‰È¿Ù·ÍÈÓ ÙáÓ 3/4
ÙáÓ ¯ˆÚáÓ ÙÔÜ ÎfiÛÌÔ˘, ·Úa Ùd˜ àÓÙ›ıÂÙ˜ Û˘ÓÙ·ÁÌ·ÙÈÎb˜
à·ÁÔÚ‡ÛÂȘ ηd Ùd˜ ÌÂÁ·ÏfiÛÙÔ̘ ‰È·ÎËÚ‡ÍÂȘ ÁÈa Û‚·ÛÌe
ÙÔÜ àÓıÚÒÔ˘, Ùɘ âÏ¢ıÂÚ›·˜ ÙÔ˘ ηd ÙáÓ ‰ËÌÔÎÚ·ÙÈÎáÓ å‰Â-
ˆ‰áÓ. hA˜ ÌÔÜ Û˘Á¯ˆÚËıÉ, ÏÔÈfiÓ, Óa ˙ËÙ‹Ûˆ ÙcÓ ÚÔÛÔ-
¯‹Ó Û·˜ âd ÙáÓ ÛΤ„ÂˆÓ Ôf àÎÔÏÔ˘ıÔÜÓ, àÊÔÜ ÚÔËÁÔ˘Ì¤-
Óˆ˜ ‰Â¯ıÉÙ Ùd˜ ıÂÚÌb˜ Â鯤˜ ÌÔ˘ ÁÈa ÚÔÛˆÈ΋ Û·˜ ÂéÙ˘-
¯›·, â·ÁÁÂÏÌ·ÙÈÎc ÚfiÔ‰Ô Î·d ÔåÎÔÁÂÓÂÈ·Îc ÏËÚfiÙËÙ· Ìb
ÙcÓ ÂéÏÔÁ›· ÙÔÜ £ÂÔÜ Î·d ÙÔÜ êÁ›Ô˘ ^IÂÚ¿Ú¯Ô˘ ¢ÈÔÓ˘Û›Ô˘.

15
TcÓ ëÔ̤ÓË Ùɘ ϋ͈˜ ÙÔÜ Bã ¶·ÁÎÔÛÌ›Ô˘ ÔϤÌÔ˘, ï
OHE Ûb ‚·Ú˘Û‹Ì·ÓÙË ‰È·Î‹Ú˘Í‹ ÙÔ˘ ‰È‚‚·›ˆÓ ÙeÓ Îfi-
ÛÌÔ: «Oὐδεὶς θὰ ὑποβληθῆ πλέον εἰς βασανιστήρια, οὔτε
εἰς σκληρά, ἀπάνθρωπα ἢ ἐξευτελιστικὰ µέτρα καὶ κολα-
σµούς» (òAÚıÚÔ 5 Ùɘ ¢È·ÎËڇ͈˜ ÙáÓ ‰ÈÎ·ÈˆÌ¿ÙˆÓ ÙÔÜ
àÓıÚÒÔ˘). ^H ‰È·Î‹Ú˘ÍË ·éÙc àÎÔ˘fiÙ·Ó Î¿Ùˆ àe Ùd˜
Óˆb˜ àÎfiÌË ÌÓÉ̘ àe Ùa ÊÚÈηϤ· ÁÂÚÌ·ÓÈÎa ÛÙÚ·ÙfiÂ-
‰· Û˘ÁÎÂÓÙÚÒÛˆ˜, ηd à¤‚ÏÂ ÛÙcÓ âÍ·Ê¿ÓÈÛË Ùɘ ‚·Ú-
‚·ÚfiÙËÙÔ˜, Ôf Ìb ÙfiÛËÓ àÊıÔÓ›· Âr¯Â Á¢ıÉ ï ÎfiÛÌÔ˜ ÙfiÙÂ.
^øÛÙfiÛÔ Ôî ôÓıÚˆÔÈ ‰bÓ Ê·›ÓÂÙ·È Óa Û˘ÓÂÙ›ÛıËÛ·Ó, ‰ÈfiÙÈ Ù·˘-
Ùfi¯ÚÔÓ· Ìb Ùc ‰ËÌÔÛ›Â˘ÛË ·éÙɘ Ùɘ ‰È·ÎËڇ͈˜, ôÚ¯ÈÛ·Ó
Óa öÚ¯ÔÓÙ·È ÛÙe ÊᘠÏËÚÔÊÔڛ˜ Ôf âȂ‚·›ˆÓ·Ó ÙcÓ âÈ-
‚›ˆÛË ÙáÓ ÙÚÔÌ·ÎÙÈÎáÓ ÌÂıfi‰ˆÓ ۈ̷ÙÈÎÔÜ Î·d „˘¯ÈÎÔÜ
‚·Û·ÓÈÛÌÔÜ Ûb ÔÏÏa ÎÚ¿ÙË, Ûb ‚¿ÚÔ˜ àÓÙÈÊÚÔÓÔ‡ÓÙˆÓ ÔÏÈ-
ÙÈÎáÓ àÓÙÈ¿ÏˆÓ ÙáÓ Î·ıÂÛÙÒÙˆÓ ÙˆÓ. Mb ÙcÓ ¿ÚÔ‰Ô ÙÔÜ
¯ÚfiÓÔ˘ Ùa Û˘ÌÙÒÌ·Ù· âÔÏÏ·Ï·ÛÈ¿˙ÔÓÙÔ Ìb àÓËÛ˘¯Ë-
ÙÈÎe ®˘ıÌfi, Ôf àÓ¿ÁηÛ Ùd˜ ‰È¿ÊÔÚ˜ ΢‚ÂÚÓ‹ÛÂȘ Óa Ï¿-
‚Ô˘Ó Î·d ÓÔÌÔıÂÙÈÎa ̤ÙÚ· âÓ·ÓÙ›ÔÓ ÙˆÓ, ¯ˆÚd˜ ¬Ìˆ˜ ·éÙe
Óa ÛËÌ·›ÓÂÈ ¿ÓÙÔÙ ηd Ú·ÁÌ·ÙÈÎc àÔ‰ÔÎÈÌ·Û›· ÙˆÓ.
òEÙÛÈ Û‹ÌÂÚ·, âÓá Ûb ¬Ï· ۯ‰eÓ Ùa ™˘ÓÙ¿ÁÌ·Ù· ñ¿Ú¯Ô˘Ó
‰È·Ù¿ÍÂȘ âÓ·ÓÙ›ÔÓ ÙáÓ ‚·Û·ÓÈÛÌáÓ, ÙÚÂÖ˜ ¯áÚ˜ ÛÙd˜ Ù¤ÛÛÂÚȘ
¯ÚËÛÈÌÔÔÈÔÜÓ ‚·Û·ÓÈÛÙ‹ÚÈ·, ¯ˆÚd˜ Óa Ùe ïÌÔÏÔÁÔÜÓ âÓá Ôî
ÎÚ·˘Áb˜ ÙáÓ ı˘Ì¿ÙˆÓ ¯¿ÓÔÓÙ·È ›Ûˆ àe ÙÔf˜ ÙÔ›¯Ô˘˜ ÙáÓ
Ê˘Ï·ÎáÓ. °Èa Ùd˜ ¯áÚ˜ ·éÙb˜ Ùa ‚·Û·ÓÈÛÙ‹ÚÈ· ö¯Ô˘Ó Á›ÓÂÈ
≤Ó· Âr‰Ô˜ «στρατηγικῆς ἀσφαλείας» ηd àÔÙÂÏÔÜÓ ÙÌÉÌ·
Ùɘ ÎÚ·ÙÈÎɘ Ì˯·Óɘ, Ôf ÛÙԯ‡ÂÈ ÛÙeÓ ÂÚÈÔÚÈÛÌe ÙáÓ
àÓÙȉڿÛÂˆÓ âÓ·ÓÙ›ÔÓ Ùɘ ÔÏÈÙÈÎɘ ÙáÓ ¯ˆÚáÓ ·éÙáÓ.
\EaÓ âοÌÓ·ÌÂÓ ≤Ó· ÂÚ›·ÙÔÓ ÛÙd˜ ¤ÓÙ ä›ÚÔ˘˜, ıa
‰ÈÂÈÛÙÒÓ·Ì âÎÏËÎÙÈÎa ÛÙÔȯÂÖ·, Ôf àÍ›˙ÂÈ Óa ÁÓˆ-

16
ÛıÔÜÓ ÂéÚ‡ÙÂÚ·. Ta ÛÙÔȯÂÖ· ·éÙa Ìb ÌÂÁ¿ÏË ‰˘ÛÎÔÏ›·
àӷηχÙÔÓÙ·È, ÁÈ·Ùd Ôî öÓÔ¯ÔÈ ÊÚÔÓÙ›˙Ô˘Ó Óa Û˘Áηχ-
ÙÔ˘Ó Ùd˜ ÂÚÈÙÒÛÂȘ ‚·Û·ÓÈÛÌáÓ Ìb οı ÙÚfiÔ Î·d Óa
âÈηÏÔÜÓÙ·È Ùd˜ ıˆÚËÙÈÎb˜ ηٷ‰›Î˜ ÙˆÓ ÛÙa Û˘ÓÙ·Á-
Ì·ÙÈÎa ηd ÓÔÌÔıÂÙÈο ÙˆÓ Î›ÌÂÓ·. Oî ·ÁÎfiÛÌȘ ¬Ìˆ˜
çÚÁ·ÓÒÛÂȘ Ô‡, ¬ˆ˜ ıa ‰ÔÜÌ ÛÙc Û˘Ó¤¯ÂÈ·, ö¯Ô˘Ó àÓ·-
Ï¿‚ÂÈ àÁáÓ· ÁÈa ÙcÓ âÍ·ÎÚ›‚ˆÛË ÂÚÈÙÒÛÂˆÓ ‚·Û·ÓÈ-
ÛÙËÚ›ˆÓ, ÙcÓ Î·Ù·ÁÁÂÏ›· ÙˆÓ ÛÙcÓ ÎÔÈÓc ÁÓÒÌË Î·d ÙcÓ
ηٷ‰›ÎË ÙáÓ ¯ˆÚáÓ Ôf Ùa ¯ÚËÛÈÌÔÔÈÔÜÓ, ö¯Ô˘Ó õ‰Ë
ÛÙa ¯¤ÚÈ· ÙˆÓ àÓ·ÙÚȯȷÛÙÈÎa ÛÙÔȯÂÖ· Ôf ›ıÔ˘Ó ¬ÙÈ Ûb
¬Ï· ۯ‰eÓ Ùa Ì‹ÎË Î·d Ï¿ÙË Ùɘ Áɘ, ñ¿Ú¯Ô˘Ó
ôÓıÚˆÔÈ Ôf ÏËÚÒÓÔ˘Ó Ìb ÙcÓ ñÁ›· ÙÔ˘˜ ÙcÓ ÚÔÛ‹-
ψۋ ÙÔ˘˜ Ûb å‰ÂÔÏÔÁÈÎb˜ àÚ¯b˜ Ôf ‰bÓ Û˘ÌʈÓÔÜÓ Ìb
Ùd˜ ΢‚ÂÚÓ‹ÛÂȘ ÙˆÓ. òEÙÛÈ ÛÙcÓ ÚfiÛÊ·ÙË òEÎıÂÛË, Ôf
ö¯ÂÈ Û˘ÓÙ¿ÍÂÈ ì ¢ÈÂıÓc˜ \AÌÓËÛÙ›· ÁÈa ÙcÓ \AÊÚÈ΋, ·-
ÚÂÏ·‡ÓÔ˘Ó 34 ¯áÚ˜ Ù˘, ‰ËÏ. Ùa 3/4 ÙáÓ àÊÚÈηÓÈÎáÓ
¯ˆÚáÓ ÁÈa ·Ú·‚›·ÛË ÙáÓ àÓıÚˆ›ÓˆÓ ‰ÈηȈ̿وÓ
‰Èa ¯Ú‹Ûˆ˜ ‚·Û·ÓÈÛÙËÚ›ˆÓ.
MÂÙ·Íf ·éÙáÓ ÙcÓ ÚÒÙË ı¤ÛÈ Î·Ù¤¯Ô˘Ó Û‹ÌÂÚ· Ùe
∑·˝Ú, ì AåıÈÔ›·, ì M·˘ÚÈÙ·Ó›· ηd ì N. \AÊÚÈÎc Ôf
¯ÚËÛÈÌÔÔÈÔÜÓ Ùa Èe ‚¿Ú‚·Ú· ‚·Û·ÓÈÛÙ‹ÚÈ·. hA˜ ÛËÌÂÈ-
ˆıÉ ¬ÙÈ, Ûb ÔÏÏb˜ ÂÚÈÙÒÛÂȘ, ‚·Û·ÓÈÛÌÔf˜ ηٷÁÈÁÓÒ-
ÛÎÔ˘Ó ÛÙd˜ åÛÏ·ÌÈÎb˜ ¯áÚ˜ ηd Ùa â›ÛËÌ· ‰ÈηÛÙ‹ÚÈ·,
âÊ·ÚÌfi˙ÔÓÙ·˜, ¬ˆ˜ åÛ¯˘Ú›˙ÔÓÙ·È, ÙeÓ åÛÏ·ÌÈÎe ÓfiÌÔ Ôf
âÈ‚¿ÏÏÂÈ ÛˆÌ·ÙÈÎb˜ ÔÈÓ¤˜, ù¯È ¬Ìˆ˜ ÁÈa ÔÏÈÙÈÎa âÁ-
ÎÏ‹Ì·Ù·. ™ÙcÓ \AÛ›·, ì ηٿÛÙ·ÛË ‰bÓ ÂrÓ·È Î·Ï‡ÙÂÚË.
Te ™‡ÓÙ·ÁÌ· Ùɘ \IÓ‰›·˜ ‰bÓ à·ÁÔÚ‡ÂÈ Ùa ‚·Û·ÓÈÛÙ‹-
ÚÈ·, ÚÄÁÌ· Ôf âÈÙÚ¤ÂÈ ÛÙcÓ \AÛÙ˘ÓÔÌ›· Óa ‚Á¿˙ÂÈ
Ì¿ÙÈ·, Óa η›ÂÈ àÓıÚÒÈÓ· ̤ÏË, Óa ‰È·ÙËÚFÉ Ì·ÎÚÔ¯ÚfiÓÈ·

17
ÛȉÂÚ¤ÓÈ· ‰ÂÛÌa ÛÙa ¯¤ÚÈ· ηd ÛÙa fi‰È·, Ú¿ÁÌ·Ù· Ôf
ÎÔÛÙ›˙Ô˘Ó åÛfi‚Ș àÓ·Ëڛ˜ ÛÙÔf˜ ‰ÂÛÌ›Ô˘˜. \AÏÏa Ùe
\AÊÁ·ÓÈÛÙ¿Ó, Ùe ¶·ÎÈÛÙ¿Ó, Ôî ºÈÏÈ›Ó˜ ηd ì \IÓ‰ÔÓË-
Û›· η٤¯Ô˘Ó Ùa ÛÎÉÙÚ· ÛÙc ¯Ú‹ÛË ‚·Û·ÓÈÛÌáÓ Ìb äÏÂ-
ÎÙÚÈÎa ηÏ҉ȷ, àÓ·Ô‰ÔÁ‡ÚÈÛÌ· ÙÔÜ ÛÒÌ·ÙÔ˜ ηd ͢-
ÏȤ˜, ÊÚ·ÁÁÂÏÒÛÂȘ, çÚıÔÛÙ·Û›·, à¸Ó›· Î.Ï. ™Ùd˜ ºÈÏÈ-
›Ó˜ Ì¿ÏÈÛÙ· ‚·Û·ÓÈÛÌÔd Á›ÓÔÓÙ·È Î·d ÛÙd˜ ‰ËÌfiÛȘ Ï·-
ÙÂÖ˜. ™Ùc M¤ÛË \AÓ·ÙÔÏ‹, ì ¢ÈÂıÓc˜ \AÌÓËÛÙ›· ö¯ÂÈ ÍÂ-
¯ˆÚ›ÛÂÈ Ùe \IÚ¿Ó, Ùc §È‚‡Ë, Ùc ™˘Ú›· ÁÈa ‰È·ÚÎÉ ¯Ú‹ÛË
‚·Û·ÓÈÛÙËÚ›ˆÓ, âÓá ì AúÁ˘ÙÔ˜, Ùe M·ÚfiÎÔ Î·d Ùe \IÚaÎ
ηÙËÁÔÚÔÜÓÙ·È ¬ÙÈ àÓ¿ÏÔÁ· Ìb Ùd˜ ÔÏÈÙÈÎb˜ ηٷÛÙ¿ÛÂȘ
ηٷʇÁÔ˘Ó Î·d ÛÙa ‚·Û·ÓÈÛÙ‹ÚÈ· âÓ›ÔÙÂ. K·d Ùe \IÛÚ·cÏ
¯ÚËÛÈÌÔÔÈÂÖ ‚·Û·ÓÈÛÌÔf˜ âÓ·ÓÙ›ÔÓ ÙáÓ ·Ï·ÈÛÙÈÓ›ˆÓ.
™ÙcÓ \AÌÂÚÈηÓÈÎc õÂÈÚÔ ì ¢ÈÂıÓc˜ \AÌÓËÛÙ›· οÓÂÈ
‰È¿ÎÚÈÛÈ ÌÂٷ͇ «Î·Îɘ Û˘ÌÂÚÈÊÔÚĘ» Ôf Û˘Ó·ÓÙÄÙ·È
ÛÙe ‚ÔÚÚÄ, ηd ‚·Û·ÓÈÛÙËÚ›ˆÓ Ôf Á›ÓÔÓÙ·È ÛÙcÓ ÎÂÓÙÚÈÎc
ηd ÓfiÙÈÔ \AÌÂÚÈ΋. K·d ‚¤‚·È· ‰bÓ ñ¿Ú¯ÂÈ Û‡ÁÎÚÈÛË
àÓ¿ÌÂÛ· ÛÙa ‰‡Ô. ™Ùd˜ ¯áÚ˜ Ùɘ Ï·ÙÈÓÈÎɘ \AÌÂÚÈÎɘ,
ηıg˜ ηd ÛÙc XÈÏ‹, ÛÙcÓ \AÚÁÂÓÙÈÓ‹, ÛÙcÓ KÔÏÔÌ‚›·,
ÛÙe ™·Ï‚·ÓÙfiÚ, ÛÙc °Ô˘·ÙÂÌ¿Ï· ö¯Ô˘Ó âÈÛËÌ·ÓıÉ ¿Ì-
ÔÏϘ ÂÚÈÙÒÛÂȘ ‚·Û·ÓÈÛÙËÚ›ˆÓ. ™ÙcÓ \AÚÁÂÓÙÈÓc .¯.
àÁÓÔÂÖÙ·È ì Ù‡¯Ë 5.000 àÙfiÌˆÓ Ôf Û˘ÓÂÏ‹ÊıËÛ·Ó àe
ÙcÓ \AÛÙ˘ÓÔÌ›· ÌÂÙ·Íf ÙÔÜ 1976 ηd 1981, àÏÏ’ ì àÓ·-
Î¿Ï˘„Ë ÎÚ˘ÊáÓ ÓÂÎÚÔÙ·Ê›ˆÓ ‰bÓ àÊ‹ÓÂÈ Î·ÌÌÈa àÌÊÈ-
‚ÔÏ›· g˜ ¬ÏÔÈ ÙÔ˘˜ ÂrÓ·È ÓÂÎÚÔ›.
™ÙcÓ EéÚÒË Î˘Ú›ˆ˜ ì \AÓ·ÙÔÏ‹, àÏÏa ηd ì ¢‡ÛË
‚Ú›ÛÎÔÓÙ·È ÛÙe â‰ÒÏÈÔ ÙÔÜ Î·ÙËÁÔÚÔ˘Ì¤ÓÔ˘. ^H ™Ô‚ÈÂÙÈÎc
≠EÓˆÛË ¯ÚÂÒÓÂÙ·È Ìb Ùc ‰È·Ù‹ÚËÛË ÛÙÚ·ÙÔ¤‰ˆÓ Û˘Á-
ÎÂÓÙÚÒÛˆ˜, „˘¯È·ÙÚÈÎáÓ àÛ‡ÏˆÓ Î·d Ìb Ùc ¯Ú‹ÛË Î·Ù·-

18
ÈÂÛÙÈÎáÓ ÌÂıfi‰ˆÓ Ìb ۈ̷ÙÈÎb˜ ηd „˘¯ÈÎb˜ ηÎÒÛÂȘ.
\AÏÏa ÛÙeÓ Ì·ÜÚÔ ›Ó·Î· ·ÚÂÏ·‡ÓÔ˘Ó Î·d ì M. BÚÂÙ·Ó-
Ó›·, ì ^IÛ·Ó›·, ì \IÙ·Ï›·, àÎfiÌË Î·d ì ¯ÒÚ· Ì·˜. ™ÙcÓ
\AÁÁÏ›·, ï fiÏÂÌÔ˜ Ìb ÙeÓ IRA, ï‰ËÁÂÖ ÛÙc ¯Ú‹ÛË ‚·Û·-
ÓÈÛÌáÓ, ÛÙcÓ \IÙ·Ï›·, ‚·Û·ÓÈÛÙ‹ÚÈ· ηٷÁÁ¤ÏÔÓÙ·È Ûb ‚¿-
ÚÔ˜ ÙáÓ ÌÂÏáÓ ÙáÓ \EÚ˘ıÚáÓ T·ÍÈ·Ú¯ÈáÓ, ηd ÛÙcÓ
^EÏÏ¿‰· ÌÓËÌÔÓ‡ÂÙ·È ì ¯Ú‹ÛË Ê¿Ï·ÁÁ·˜, äÏÂÎÙÚÈÎáÓ
ηψ‰›ˆÓ ηd η„›Ì·Ù· Ìb ÙÛÈÁ¿ÚÔ. ^H ¢ÈÂıÓc˜ \AÌÓË-
ÛÙ›· öηÓ ‰È·‚‹Ì·Ù· ÛÙÔf˜ ^YÔ˘ÚÁÔ‡˜ Ì·˜ ¢ÈηÈÔÛ‡-
Ó˘ ÙÔÜ 1981, 1982 ηd 1983. \AÏÏa Ùe ÚÂÎeÚ ÙáÓ ‚·Û·-
ÓÈÛÙËÚ›ˆÓ ÛÙcÓ EéÚÒË Î·Ù¤¯ÂÈ ì TÔ˘ÚΛ·, Ìb â›ÎÂÓÙÚÔ
Ùd˜ Ê˘Ï·Îb˜ ÙÔÜ NÙÈ·ÚÌÂΛÚ, Ùɘ òAÁ΢ڷ˜ ηd Ùɘ
KˆÓÛÙ·ÓÙÈÓÔ‡ÔÏ˘. \E›Û˘ ì °ÈÔ˘ÁÎÔÛÏ·‚›·, ì BÔ˘Ï-
Á·Ú›·, ì ¶Ôψӛ·, ì TÛ¯ÔÛÏÔ‚·Î›·, ì PÔ˘Ì·Ó›· ηd ì
\AÏ‚·Ó›· ö¯Ô˘Ó Âå˜ ‚¿ÚÔ˜ ÙˆÓ ÛÔ‚·ÚÒٷ٘ ηٷÁÁÂϛ˜
‚·Û·ÓÈÛÌáÓ. ^H ‰ÂÈÁÌ·ÙÔÏËÙÈÎc ·éÙc àÓ·ÊÔÚa ‰Â›¯ÓÂÈ
fiÛÔ ñ·ÚÎÙe ÂrÓ·È ÛÙcÓ ñ‰ÚfiÁÂÈÔ Ùe Úfi‚ÏËÌ· ·éÙfi, ηd
fiÛÔ˜ àÁáÓ·˜ à·ÈÙÂÖÙ·È ÁÈa Óa ÙÈı·ÛÛ¢ıFÉ Î·d âÎÏ›„FË.

^O ÎfiÛÌÔ˜ öÊÚÈÍ ÚdÓ Ï›ÁÔ˘˜ ÌÉÓ˜, ¬Ù·Ó ÛÙd˜ àÚ¯b˜


ÙÔÜ öÙÔ˘˜ ·éÙÔÜ ôÓÔÈÍ Ùd˜ ‡Ï˜ Ù˘ ÛÙc PÒÌË ÌÈa Úˆ-
ÙfiÙ˘Ë òEÎıÂÛË çÚÁ¿ÓˆÓ ‚·Û·ÓÈÛÌÔÜ. \ø¯ÚÈÄ ì Ê·ÓÙ·-
Û›· âÌÚe˜ ÛÙcÓ âÊ¢ÚÂÙÈÎfiÙËÙ·, ‰ÔÏÈfiÙËÙ·, àÁÚÈfiÙËÙ·
ηd ÛÎÏËÚfiÙËÙ· ÙÔÜ àÓıÚÒÔ˘ Ôf ÌÂÙ¤Ú¯ÂÙ·È Ùe ÄÓ ÁÈa
Óa ‚·Û·Ó›ÛÂÈ Î·d âÍÔ˘ıÂÓÒÛÂÈ ÙeÓ Û˘Ó¿ÓıÚˆfi ÙÔ˘.
\EÌÚe˜ ÛÙcÓ àÔÎ¿Ï˘„Ë ·éÙ‹, àÎÔ‡ÛıËÛ·Ó ÛÔÚ·‰ÈÎb˜
ʈÓb˜ ‰È·Ì·ÚÙ˘Ú›·˜, ηd ¿ÏÈÓ ¬Ï· ìÛ‡¯·Û·Ó. ≠OÏ·,
âÎÙe˜ àe ÌÂÚÈÎb˜ àÁÚ˘ÓÔÜÛ˜ Û˘ÓÂȉ‹ÛÂȘ, Ôf ö¯Ô˘Ó

19
àÊÈÂÚˆıÉ ÛÙc Ì¿¯Ë ÁÈa ÙcÓ âÍ¿ÏÂÈ„Ë ÙáÓ ‚·Û·ÓÈÛÌáÓ
àe Ùc ÁÉ. ™ÙcÓ ÚÒÙË ÁÚ·ÌÌc ·éÙÔÜ ÙÔÜ àÁáÓ· ‚Ú›-
ÛÎÂÙ·È Û‹ÌÂÚ· ì ¢ÈÂıÓc˜ \AÌÓËÛÙ›·, ÌÈa ·ÁÎfiÛÌÈ·
çÚÁ¿ÓˆÛË, Ôf àÚÈıÌÂÖ 30.000 ̤ÏË âıÂÏÔÓÙb˜ Ûb 47
¯áÚ˜ ÙÔÜ ÎfiÛÌÔ˘. Oî ôÓıÚˆÔÈ Ùɘ çÚÁ¿ÓˆÛ˘ Ì¿¯ÔÓÙ·È
Óa àӷηχ„Ô˘Ó, Óa âÍ·ÎÚÈ‚ÒÛÔ˘Ó Î·d Óa ηٷÁÁ›ÏÔ˘Ó
ÂÚÈÙÒÛÂȘ ‚·Û·ÓÈÛÙËÚ›ˆÓ. \EÈÛΤÙÔÓÙ·È Ù¤ÙÔÈÔ˘˜ ¯Ò-
ÚÔ˘˜, ʈÙÔÁÚ·Ê›˙Ô˘Ó, Û˘Ó·ÓÙÔÜÓ Û˘ÁÁÂÓÂÖ˜ ı˘Ì¿ÙˆÓ, Û˘-
˙ËÙÔÜÓ Ìb Ùd˜ àÚ¯b˜ ηd ÁÂÓÈÎa âÍ·ÓÙÏÔÜÓ Î¿ı ‰˘Ó·ÙfiÙË-
Ù· âϤÁ¯Ô˘ Ùɘ ηٷÛÙ¿Ûˆ˜, οو àe ‰˘ÛÌÂÓÂÖ˜ Û˘Ó-
ıÉΘ, ÁÈ·Ùd Ùa ‚·Û·ÓÈÛÙ‹ÚÈ· ‰bÓ Á›ÓÔÓÙ·È Û˘Ó‹ıˆ˜ Ê·ÓÂ-
Ú¿, ̤ÓÔ˘Ó ¬Ìˆ˜ Ùa ú¯ÓË ÙˆÓ ¿Óˆ ÛÙe àÓıÚÒÈÓÔ ÛáÌ·,
à„¢‰‹˜ ÔÏÏb˜ ÊÔÚb˜ Ì¿ÚÙ˘˜ ÙˆÓ. ^H ú‰È· çÚÁ¿ÓˆÛË Î·-
ٷʇÁÂÈ ÛÙc ‰ÈηÈÔÛ‡ÓË ¬Ù·Ó Ôî Û˘ÓıÉΘ Ùe âÈÙÚ¤Ô˘Ó
ÁÈa Óa ñÂÚ·ÛÈÛıFÉ ‚·Û·ÓÈṲ̂ÓÔ˘˜, j ÁÈa Óa ηٷÁÁ›ÏÂÈ
ÎÚ·ÙÈÎa ùÚÁ·Ó· ‚·Û·ÓÈÛÌÔÜ.
¶·Ú¿ÏÏËÏ· ñ¿Ú¯Ô˘Ó Ûb ÔÏÏb˜ ¯áÚ˜ ïÌ¿‰Â˜ àÓıÚÒ-
ˆÓ Ôf à·ÚÙ›˙ÔÓÙ·È àe ‰ÈÎËÁfiÚÔ˘˜, Û˘Ó‰ÈηÏÈÛÙ¤˜,
âÎÚÔÛÒÔ˘˜ \EÎÎÏËÛÈáÓ Î.Ï. Ôf Ȥ˙Ô˘Ó ÊÔ‚ÂÚa Ùd˜
΢‚ÂÚÓ‹ÛÂȘ ÁÈa Óa ÛÙ·Ì·Ù‹ÛÔ˘Ó ÙÔf˜ ‚·Û·ÓÈÛÌÔ‡˜. Oî
ïÌ¿‰Â˜ ·éÙb˜ Û˘¯Óa ηٷÁÁ¤ÏÔ˘Ó ‚·Û·ÓÈÛÙ‹ÚÈ· Ôf âÍ·-
ÎÚÈ‚ÒÓÔ˘Ó, ηٷʇÁÔ˘Ó ÛÙa ‰ÈηÛÙ‹ÚÈ·, ñÂÚ·Û›˙ÔÓÙ·È
Ùa ·Ú·‚È·˙fiÌÂÓ· àÓıÚÒÈÓ· ‰ÈηÈÒÌ·Ù·, Ìb ηÏa àÔ-
ÙÂϤÛÌ·Ù·. ™ÙcÓ OéÁοÓÙ· .¯. ì ΢‚¤ÚÓËÛË àÓ·ÁοÛıË-
ÎÂ, ≈ÛÙÂÚ· àe Ù¤ÙÔȘ ηٷÁÁÂϛ˜, Óa ·ÚÔ˘ÛÈ¿ÛÂÈ Ùa
àÛÙ˘ÓÔÌÈÎa ùÚÁ·Ó· Ôf âÓ‹ÚÁËÛ·Ó ‚·Û·ÓÈÛÌÔ‡˜, âÓá ÛÙcÓ
KÔÚ¤·, åÛ¯˘Úc ñÔÛÙ‹ÚÈÍË ÚÔÛʤÚıËΠÛb ¬ÛÔ˘˜ àÂÈÏ‹-
ıËÎ·Ó àe Ùe ηıÂÛÙg˜ ÁÈa Ùc Û‡ÏÏË„Ë Î·d ÙeÓ ‚·Û·ÓÈ-
ÛÌe 28 ÚÔÛÒˆÓ Ìb àÓÙÈ΢‚ÂÚÓËÙÈÎc ‰Ú·ÛÙËÚÈfiÙËÙ·.

20
^Y¿Ú¯Ô˘Ó ηd ‰È·Î˘‚ÂÚÓËÙÈÎb˜ \OÚÁ·ÓÒÛÂȘ Ôf Ì¿-
¯ÔÓÙ·È âÓ·ÓÙ›ÔÓ ÙáÓ ‚·Û·ÓÈÛÙËÚ›ˆÓ, ÌfiÓÔÓ Ôf Ùa ¬Ï·
ÙˆÓ ÂrÓ·È ÂÚȈÚÈṲ̂ӷ. XÚËÛÈÌÔÔÈÔÜÓ Î˘Ú›ˆ˜ ÙcÓ äıÈÎc
›ÂÛË âd ÙáÓ ôÏÏˆÓ Î˘‚ÂÚÓ‹ÛˆÓ, ¬Ù·Ó ñ¿Ú¯Ô˘Ó ‚¿ÛÈ-
Ì· ÛÙÔȯÂÖ· ¬ÙÈ ·éÙb˜ ¯ÚËÛÈÌÔÔÈÔÜÓ ‚·Û·ÓÈÛÙ‹ÚÈ·. \AÓ¿-
ÌÂÛ· Û’ ·éÙb˜ Ùd˜ \OÚÁ·ÓÒÛÂȘ å‰È·›ÙÂÚË ı¤ÛË Î·Ù¤¯ÂÈ ì
\EÈÙÚÔc ÁÈa Ùa ¢ÈηÈÒÌ·Ù· ÙÔÜ \AÓıÚÒÔ˘ ·Úa Ùˇá
OHE. BÚ›ÛÎÂÙ·È Ûb â·Êc Ìb Ùd˜ ôÏϘ \OÚÁ·ÓÒÛÂȘ ηd
Ìb Ùd˜ àÓÙ›ÛÙÔȯ˜ K˘‚ÂÚÓ‹ÛÂȘ, Ȥ˙ÔÓÙ¿˜ Ù˜, ÁÈ·Ùd ‚¤-
‚·È· ηÌÌÈa K˘‚¤ÚÓËÛË ‰bÓ ı¤ÏÂÈ Óa ηÙËÁÔÚËıFÉ àe
ÙcÓ \EÈÙÚÔc ·éÙc ÛaÓ ¯Ú‹ÛÙ˘ ‚·Û·ÓÈÛÌáÓ, ÌÚÔÛÙa
Ì¿ÏÈÛÙ· ÛÙcÓ ·ÁÎfiÛÌÈ· ÔåÎÔÁ¤ÓÂÈ· ÙáÓ \EıÓáÓ.
T¤ÏÔ˜ ñ¿Ú¯Ô˘Ó ηd Ôî ¢ÈÂıÓÂÖ˜ \OÚÁ·ÓÒÛÂȘ Ôf
âӉȷʤÚÔÓÙ·È ÁÈa ÙcÓ Î·Ù·ÔϤÌËÛË ÙáÓ ‚·Û·ÓÈÛÙËÚ›ˆÓ,
¬ˆ˜ ï \EÚ˘ıÚe˜ ™Ù·˘Úfi˜, ì ¢ÈÂıÓc˜ \EÈÙÚÔc NÔ-
ÌÈÎáÓ, \OÚÁ·ÓÒÛÂȘ å·ÙÚáÓ Î.Ï.

£a ʤڈ ÙÒÚ· ÙeÓ ÏfiÁÔ ÛÙc Û˘Ì‚ÔÏc Ùɘ \EÎÎÏËÛ›·˜


ÛÙcÓ â›Ï˘ÛË ·éÙÔÜ ÙÔÜ ÚÔ‚Ï‹Ì·ÙÔ˜. ErÓ·È Ê˘ÛÈÎe ì
\EÎÎÏËÛ›· Óa ‚Ú›ÛÎÂÙ·È ÛÙcÓ ÚˆÙÔÔÚ›· ÙÔÜ àÁáÓÔ˜
âÓ·ÓÙ›ÔÓ ÙáÓ ‚·Û·ÓÈÛÙËÚ›ˆÓ. ¢ÈfiÙÈ ıÂÌÂÏÈ҉˘ àÚ¯‹ Ù˘
ÂrÓ·È Ùe à·Ú·‚›·ÛÙÔ Ùɘ àÓıÚˆ›Ó˘ ÚÔÛˆÈÎfiÙËÙÔ˜,
ÛaÓ ÂåÎfiÓÔ˜ ÙÔÜ £ÂÔÜ, ÌÔÓ·‰ÈÎɘ ηd àÓÂÎÙÈÌ‹ÙÔ˘. \AÍ›˙ÂÈ
Óa ÌÂٷʤڈ â‰á ÌÂÚÈÎa ¯·Ú·ÎÙËÚÈÛÙÈÎa àÔÛ¿ÛÌ·Ù·
àe ïÌÈÏ›·Ó Ôf öηÌÂÓ âÓÒÈÔÓ Ùɘ °ÂÓ. ™˘ÓÂχۈ˜
Ùɘ ACAT, Ôf ÛËÌ·›ÓÂÈ «∆ρᾶσις τῶν Xριστιανῶν πρός
κατάργησιν τῶν Bασανιστηρίων» Ôf Û˘ÓÉÏıÂ ÛÙd˜ 24
ηd 25 M·ÚÙ›Ô˘ 1984 ÛÙc °ÚÂÓfi‚ÏË, ï âÎÚfiÛˆÔ˜ ÙÔÜ

21
OåÎÔ˘ÌÂÓÈÎÔÜ Ì·˜ ¶·ÙÚÈ·Ú¯Â›Ô˘ MËÙÚÔÔÏ›Ù˘ ^EÏ‚Â-
Ù›·˜ ¢·Ì·ÛÎËÓfi˜:
«῞Eνα ἔθνος -ÂrÂ- ποὺ παύει νὰ σέβεται τὸ µέτρο ἢ τὴ
δικαιοσύνη στοὺς κόλπους του καὶ ρίχνεται στὰ βασανι-
στήρια, καὶ στὸν ἠθικὸ καὶ φυσικὸ ἐξαφανισµὸ τοῦ ἀνθρώ-
που πέφτει στὴν κατ’ ἐξοχὴν ἁµαρτία, αὐτὴ ποὺ συνίστα-
ται στὴ µὴ ἀναγνώριση στὸν ἄνθρωπο τῆς εἰκόνος καὶ τῆς
ὁµοιώσεως τοῦ Θεοῦ. Προσβάλλοντας τὴν ἀρχὴ αὐτὴ ἕνα
ἔθνος -ὁποιοσδήποτε καὶ ἂν εἶναι ὁ πολιτικός του προσα-
νατολισµός- ἀρνεῖται τὸ µεγαλεῖο τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως
τοῦ ἀνθρώπου καὶ τὸ κατεβάζει στὸ ἐπίπεδο τοῦ ζώου ἢ
τοῦ πράγµατος, δίνοντας στὸ κακὸ ὅλη τὴ δύναµη ἐπι-
βολῆς του. ᾽Aκριβῶς δέ, τὰ βασανιστήρια ποὺ βλέποµε κά-
ποτε τόσο κοντά µας, καὶ ποὺ καταγγέλοµε ἔντονα εἶναι ἡ
ὁρατὴ ἐκδήλωση τοῦ κακοῦ ποὺ κυριαρχεῖ ἐπάνω στὸν
ἄνθρωπο ἀπὸ τὴ στιγµὴ ποὺ µεταµορφώνει τὸν πλησίον
του σὲ ἐχθρὸ τοῦ ὁποίου ἡ ἀγωνία καὶ ὁ θάνατος θὰ κορέ-
σουν τὴν ἀγωνία καὶ τὴν ἀνάγκη αὐτοδικαιώσεως τοῦ βα-
σανιστῆ. Στὰ βασανιστήρια, ὅπως τὰ ἐφαρµόζουν οἱ σύγ-
χρονοί µας, βλέπει κανεὶς ὅτι ὁ τελικός τους σκοπὸς εἶναι
ἡ συντριβὴ τῆς ψυχῆς. ῞O,τι συνιστᾶ τὴν ἰδιοµορφία τοῦ
ἀνθρώπου εἶναι ἡ ἱκανότης του γιὰ αὐτονοµία, ἀνεξάρτητη
κρίση καθὼς καὶ τὸ συναίσθηµα ὅτι εἶναι ἀνώτερος ἀπὸ τὰ
ἔνστικτα. ῾H συντριβὴ τῆς ψυχῆς καὶ τοῦ σώµατος - νὰ
ποιὸς εἶναι ὁ µοναδικὸς σκοπὸς τοῦ κακοῦ ποὺ καταλαµ-
βάνει κάθε ἰδεολογία γιὰ τὴν ὁποία µόνο ἡ ὁµοιοµορφία
καὶ ὁµοιογένεια στὴ σκέψη καὶ τὴ συµπεριφορὰ εἶναι ἀπο-
δεκτή: τὸ ἄτοµο στὴν ἀνεπανάληπτη ἰδιοτυπία του γίνεται
τότε µία ἐνοχλητικὴ ἀπόκλιση. ῾O βασανιζόµενος εἶναι

22
πάντοτε ἕνας ἐχθρός, ἀφοῦ ἐκφράζει τὸ ἰδιόµορφο, τὸ µο-
ναδικὸ καὶ τὸ πρωτότυπο µέσα σ’ ἕνα κόσµο φτιαγµένο
γιὰ τὸν θρίαµβο µιᾶς ἰδέας ποὺ γίνεται εἴδωλο καὶ στρατο-
λογεῖ τοὺς ὑπηρέτες του γιὰ νὰ τοὺς θέση ὑπεράνω τῶν
πιὸ στοιχειωδῶν νόµων σεβασµοῦ τοῦ ἀνθρώπου. Tὸ εἴδω-
λο, γιὰ νὰ ἐπιζήσει, ἔχει ἀνάγκη ἐχθρῶν καὶ θυµάτων,
ὄντας κλεισµένο στὸν ἑαυτό του δὲν µπορεῖ νὰ ὑποφέρει
τὴν ἀντίθεση ἢ τὴ θέση ὑπὸ ἀµφισβήτηση: θέλει νὰ ἐξα-
φανίσει ὅ,τι ἐνοχλεῖ τὴν παντοδυναµία του. Aὐτὴ ἀκριβῶς
ποὺ γεννᾶ τὸ δήµιο καὶ τὸ βασανιστή...
῞Oµως ἐµεῖς, οἱ χριστιανοί, διακηρύττοµε ὅτι τὸ κακὸ
εἶναι, στὴ ρίζα του, τὸ ἀσθενέστερο στὸν πόλεµό του ἐνα-
ντίον τοῦ ἀνθρώπου. ᾽Aκριβῶς δὲ ἐπειδὴ ἔχοµε αὐτὴ τὴν
πεποίθηση, εἴµαστε σήµερα συγκεντρωµένοι ἐδῶ. Tὸ µό-
νο ἔµβληµά µας ἀπέναντι σ’ αὐτὴ τὴν τυφλὴ ὁρµὴ τῶν δυ-
νάµεων τῆς κολάσεως ποὺ καταστρέφουν τὸν ἄνθρωπο
εἶναι ἕνας βασανισµένος ᾽Iησοῦς ὁ ᾽Eσταυρωµένος. ῾O
Θεὸς δὲν εἶναι µία ἰδέα. ῾O Θεὸς εἶναι καλωσύνη. ῾O
Θεὸς βγαίνει ἀπὸ τὸ µυστήριό του γιὰ νὰ συµµερισθῆ τὸν
πόνο τοῦ ἀνθρώπου καὶ νὰ τὸν µεταµορφώση σὲ ἀνάστα-
ση. ῾H καλωσύνη τοῦ Θεοῦ εἶναι τυφλή, τρελλή, ὅµως
πραγµατική. ∆ὲν εἴµαστε ἰδεολόγοι, ἀλλὰ ἄνδρες καὶ γυ-
ναῖκες ποὺ πιστεύουµε ὅτι τὸ ἔλεος καὶ ἡ συµπόνοια εἶναι
ἡ ἴδια ἡ καρδιὰ τοῦ Θεοῦ, τοῦ Θεοῦ ποὺ ἔγινε ἄνθρωπος
γιὰ νὰ µπορέση ὁ ἄνθρωπος νὰ γίνη Θεός, κατὰ τὸν ἅγιο
᾽Aθανάσιο. Aὐτὴ ἡ τρελλὴ καλωσύνη ποὺ αἰσθάνεται ὁ
ἄνθρωπος µέσα του, αὐτὴ εἶναι ποὺ δίνει καὶ τὸν ὁρισµό
του. Γιὰ τὴν καλωσύνη αὐτὴ δὲν µπορεῖ κανεὶς νὰ συζη-
τήση: εἶναι ἔµφυτη στὸν ἄνθρωπο ποὺ ξέρει νὰ ἀπελευ-

23
θερωθῆ ἀπὸ κάθε ἰδεολογία. Eἶναι ἰσχυρὴ ὅσο εἶναι βου-
βή, κρυµµένη στὴν καρδιὰ τοῦ ἀνθρώπου, ὅσο δὲν γίνεται
ἐµπόρευµα. Γι’ αὐτὴ τὴν καλωσύνη, γι’ αὐτὴ τὴν ἀγάπη,
γι’ αὐτὴ τὴ συµπόνοια µᾶς µιλᾶ ὁ Xριστὸς καὶ αὐτῆς, πρὸ
πάντων, µᾶς δίδει τὸ παράδειγµα. Mὲ τὴν ἑκούσια ταπεί-
νωσή του ὁ Θεὸς ἀποσπᾶ τὸν ἄνθρωπο ἀπὸ τὸν ἀπαίσιο
κύκλο τῆς κολάσεως καὶ τοῦ θανάτου. Tοῦ ξαναδίδει τὴν
ἀξιοπρέπειά του δεχόµενος ἐπάνω του τὰ ἴχνη τῆς ἀνθρω-
πίνης µοίρας, ὥς τὴν ἔσχατη ἀπελπισία τους: τὰ βασανι-
στήρια. ῾O Θεὸς προσφέρει τὴ ζωὴ γιὰ τοὺς ἄλλους, ἀκό-
µη καὶ γιὰ τοὺς δηµίους του. ∆ιὰ µιᾶς ἐννοοῦµε ὅτι καὶ
ἐµεῖς εἴµαστε δήµιοι, ἂν δὲν µποροῦµε νὰ σεβασθοῦµε
τὸν ἄλλο, τὸν ἀδελφό µας, τὴν εἰκόνα τοῦ ταπεινωµένου
Θεοῦ µας» (BÏ. «᾽Eπίσκεψις», àÚ. 312 1-4-1984).

¢bÓ ñ¿Ú¯ÂÈ àÌÊÈ‚ÔÏ›· ¬ÙÈ Ôî \EÎÎÏËۛ˜ Ìb àÊÂÙËÚ›·


Ùc ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈÎc ‰È‰·Ûηϛ· ÂÚd àÓıÚÒÔ˘ ÌÔÚÔÜÓ Óa
ÚÔÛʤÚÔ˘Ó ÔÏÏa ÛÙeÓ àÁáÓ· âÓ·ÓÙ›ÔÓ ÙáÓ ‚·Û·ÓÈÛÙË-
Ú›ˆÓ. TÔf˜ Ùe âÈ‚¿ÏÏÂÈ ì àÓıÚˆÔÏÔÁÈÎc Û‡ÏÏË„Ë ÙÔÜ
¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈÎÔÜ ‰fiÁÌ·ÙÔ˜ ηd Ùe à·ÈÙÂÖ ì ‰È·ÛÔÚa ÙáÓ ‚·-
Û·ÓÈÛÙËÚ›ˆÓ ·ÓÙÔÜ. ™‹ÌÂÚ· å‰È·›ÙÂÚ· àÍ›˙ÂÈ Óa ÙÔÓÈÛıFÉ ì
àÓ¿ÁÎË ÁÈa àÏÏËÏÂÁÁ‡Ë ÌÂÙ·Íf ÙáÓ àÓıÚÒˆÓ Ôf
ö¯Ô˘Ó Ùa ú‰È· ÈÛÙ‡̷ٷ ηd ÁÈa Û˘ÓÙÔÓÈÛÌe ÙáÓ ÚÔÛ-
·ıÂÈáÓ Ôf ηٷ‚¿ÏÏÔÓÙ·È ÁÈa Ùc ‰È¿ÛˆÛË Ùɘ àÓıÚÒ-
ÈÓ˘ àÍÈÔÚ¤ÂÈ·˜. ™ÙeÓ ÙÔ̤· ·éÙeÓ ì \EÈÙÚÔc ÙÔÜ
B·ÙÈηÓÔÜ «∆ικαιοσύνη καὶ Eἰρήνη» (JUSTICIA ET
PAX) ‰Ú·ÛÙËÚÈÔÔÈÂÖÙ·È ÛËÌ·ÓÙÈο, àÍÈÒÓÔÓÙ·˜ Óa Ìc Á›-
ÓÂÙ·È ¯Ú‹ÛË ‚·Û·ÓÈÛÙËÚ›ˆÓ ÁÈa ÏfiÁÔ˘˜ ÔÏÈÙÈÎɘ âΉÈ΋-

24
Ûˆ˜. ™Ùe ¯áÚÔ Ùɘ \OÚıÔ‰ÔÍ›·˜ ö¯Ô˘Ì ÙeÓ ÙÔÓÈÛÌe Ùɘ
àÏÏËÏÂÁÁ‡Ë˜ Ù˘ Ìb ¬Ï· Ùa ÎÈÓ‹Ì·Ù· Ôf àÁˆÓ›˙ÔÓÙ·È
ÁÈa Ùa àÓıÚÒÈÓ· ‰ÈηÈÒÌ·Ù· ÛÙeÓ ÎfiÛÌÔ. \AÍ›˙ÂÈ Óa ÛË-
ÌÂȈıFÉ, ¬ÙÈ ÛÙa ÎÈÓ‹Ì·Ù· ·éÙa Û˘ÌÌÂÙ¤¯Ô˘Ó âÓÂÚÁa ·-
Ú¿ÁÔÓÙ˜ ÙáÓ \EÎÎÏËÛÈáÓ, Ôf ÍÂÎÈÓÔÜÓ àe Ùc ‚¿ÛË ¬ÙÈ
àÏËıÈÓc ‰ÈηÈÔÛ‡ÓË ñ¿Ú¯ÂÈ ÙfiÙÂ, ¬Ù·Ó ñ¿Ú¯ÂÈ Û‚·ÛÌe˜
ÛÙcÓ àÓıÚÒÈÓË ÚÔÛˆÈÎfiÙËÙ·. Te Úfi‚ÏËÌ· ÁÈa ÌĘ
ÙÔf˜ ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÔf˜ ‰bÓ âÍ·ÓÙÏÂÖÙ·È ÛÙc ıˆÚËÙÈÎc ÌfiÓÔ Î·-
Ù·‰›ÎË ÙáÓ ·Ú·‚È¿ÛÂˆÓ ÙáÓ àÓıÚˆ›ÓˆÓ ‰ÈηȈ̿وÓ,
Û˘ÌÂÚÈÏ·Ì‚·ÓÔÌ¤ÓˆÓ Î·d ÙáÓ ‚·Û·ÓÈÛÙËÚ›ˆÓ. \EÈ‚¿Ï-
ÏÂÙ·È Óa âÂÎÙ·ıFÉ Î·d Ûb ÌÈa ‰˘Ó·ÌÈÎc ηd àÁˆÓÈÛÙÈÎc
ÚÔÛ¿ıÂÈ· Úe˜ ÙcÓ Î·Ù‡ı˘ÓÛË Ùɘ àÔı¿ÚÚ˘ÓÛ˘ ÙáÓ
΢‚ÂÚÓ‹ÛÂˆÓ âÎÂ›ÓˆÓ Ôf ÌÂÙ¤Ú¯ÔÓÙ·È ÙÔf˜ ‚·Û·ÓÈÛÌÔf˜
ÛaÓ Ì¤ÛÔ ·éÙÔÚÔÛÙ·Û›·˜ ÙˆÓ j ÎÔÏ·ÛÌÔÜ ÙáÓ âÓfi¯ˆÓ.
¢bÓ àÚÎÂÖ ‰ËÏ. Óa âΉËÏÒÓÔ˘Ì êÏᘠÙcÓ àÔ‰ÔÎÈÌ·-
Û›· Ì·˜ οı ÊÔÚa Ôf ÏËÚÔÊÔÚÔ‡ÌÂı· ¬ÙÈ ôÓıÚˆÔÈ
ñ¤ÛÙËÛ·Ó ‚·Û·ÓÈÛÙ‹ÚÈ· àe ÎÚ·ÙÈÎa j ôÏÏ· ùÚÁ·Ó·,
ÁÈa Ùd˜ 剤˜ ÙÔ˘˜ j ÁÈa Ùc ‰Ú·ÛÙËÚÈfiÙËÙ¿ ÙÔ˘˜. AéÙe ‚¤-
‚·È· ‰bÓ ÂrÓ·È ÂéηٷÊÚfiÓËÙÔ, ‰bÓ ÂrÓ·È ¬Ìˆ˜ Ùe ˙ËÙÔ‡ÌÂ-
ÓÔ. ¶ÚÔÛ··ÈÙÂÖÙ·È ì ÛÙÚ¿Ù¢ÛË ÛÙeÓ àÁáÓ· ÁÈa ÙcÓ Î·-
Ù¿ÚÁËÛË ÙáÓ ‚·Û·ÓÈÛÙËÚ›ˆÓ. K·d ÛÙe ÛËÌÂÖÔ ·éÙfi, â‰á
ÙÔéÏ¿¯ÈÛÙÔÓ ÛÙcÓ ·ÙÚ›‰· Ì·˜, Ûb àÓÙ›ıÂÛË Ìb ¬,ÙÈ Û˘Ì-
‚·›ÓÂÈ ÛÙeÓ ôÏÏÔ ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈÎe ÎfiÛÌÔ ‰bÓ ö¯Ô˘ÌÂ, ÛaÓ ¯ÚÈ-
ÛÙÈ·ÓÔ›, Óa âȉ›ÍÔ˘Ì ÛËÌ·ÓÙÈÎa Ú¿ÁÌ·Ù·. òIÛˆ˜ ì
Û¿ÓȘ Ù¤ÙÔÈˆÓ ÂÚÈÛÙ·ÙÈÎáÓ j ηd ì àÔÛÈÒËÛ‹ ÙÔ˘˜,
ÁÈa óÚÈṲ̂ÓÔ ‰È¿ÛÙËÌ· ‰bÓ ÌĘ â¤ÙÚ„·Ó Óa ñÔ„È·-
ÛıÔÜÌ âÁη›Úˆ˜ ÙcÓ ≈·ÚÍË ÙÔÜ ÚÔ‚Ï‹Ì·ÙÔ˜ ηd Óa
çÚÁ·ÓÒÛÔ˘Ì ÙcÓ àÓ¿ÏÔÁË àÓÙ›‰Ú·Û‹ Ì·˜. ¶ÔÙb ¬Ìˆ˜
‰bÓ ÂrÓ·È àÚÁ¿. Te ÁÂÁÔÓfi˜, ¬ÙÈ ì òEÎıÂÛË Ùɘ ¢ÈÂıÓÔܘ

25
\AÌÓËÛÙ›·˜ çÓÔÌ·Ù›˙ÂÈ Î·d Ùc ¯ÒÚ· Ì·˜, ÌÂÙ·Íf âΛӈÓ,
ÛÙd˜ ïÔÖ˜ Á›ÓÂÙ·È ¯Ú‹ÛË ‚·Û·ÓÈÛÙËÚ›ˆÓ, Ú¤ÂÈ Óa ÌĘ
ÚÔ‚ÏËÌ·Ù›ÛÂÈ ÛaÓ àÓıÚÒÔ˘˜ Ôf ÈÛÙ‡ԢÌ ÛÙcÓ àÍ›·
ÙÔÜ àÓıÚÒÈÓÔ˘ ÚÔÛÒÔ˘ ηd ÂúÌ·ÛÙ ‰È·ÙÂıÂÈ̤ÓÔÈ Óa
ÙcÓ ñÔÛÙËÚ›ÍÔ˘ÌÂ. °Èa ÌĘ ï ‰ÈÏ·Ófi˜ Ì·˜ ‰bÓ ÂrÓ·È ì
ÎfiÏ·Û‹ Ì·˜, Ùa ‰b ‚·Û·ÓÈÛÙ‹ÚÈ· ÂrÓ·È Ì¤ÛÔ ÁÈa ÙcÓ âÍÔ˘-
‰ÂÙ¤ÚˆÛË Ùɘ ÌÔÓ·‰ÈÎfiÙËÙÔ˜ ÙÔÜ àÓıÚÒÔ˘.
\EÂȉc ö¯Ô˘Ì ηٷÓÔ‹ÛÂÈ Ùe ÓfiËÌ· Ùɘ ÛˆÙËÚ›·˜
àÁˆÓÈ˙fiÌ·ÛÙ âÓ·ÓÙ›ÔÓ Ùɘ àÛı¤ÓÂÈ·˜, Ùɘ ‰˘ÛÙ˘¯›·˜ ηd
ÙáÓ ÚÔ‚ÏËÌ¿ÙˆÓ. \EÂȉ‹, ÛaÓ ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÔ›, ö¯Ô˘Ì ÙcÓ
âÌÂÈÚ›· Ùɘ ÂåÚ‹Ó˘, ‰bÓ ÌÔÚÔÜÌ Óa ·Ú·Ì¤ÓÔ˘Ì à‰È¿-
ÊÔÚÔÈ âÌÚe˜ ÛÙcÓ àÔ˘Û›· Ù˘, ÛÙcÓ Î·Ù¿¯ÚËÛË Ùɘ
âÍÔ˘Û›·˜, ÛÙeÓ âÍ¢ÙÂÏÈÛÌe ÙÔÜ àÓıÚÒÔ˘. \EÂȉc ÂéÂÚÁÂ-
ÙËı‹Î·Ì àe Ùc ı›· ‰ÈηÈÔÛ‡ÓË, àÁˆÓÈ˙fiÌ·ÛÙ ÁÈa ÌÈa
ηχÙÂÚË àÓıÚÒÈÓË ‰ÈηÈÔÛ‡ÓË Î·d ÔÏÂÌÄÌ ÁÈa âΛ-
ÓÔ˘˜ Ôf ηٷȤ˙ÔÓÙ·È Î·d ÂrÓ·È Ìc ÚÔÓÔÌÈÔܯÔÈ.
\EÂȉc οı ̤ڷ àÔÏ·Ì‚¿ÓÔ˘Ì Ùc ı›· àÓÔ¯c ηd
ñÔÌÔÓ‹, àÁˆÓÈ˙fiÌ·ÛÙ ÁÈa Óa ñ¿ÚÍÂÈ àÓÔ¯c àÓ¿ÌÂÛ·
Ûb àÓıÚÒÔ˘˜ ηd Ï·Ô‡˜, Óa Ï›„Ô˘Ó Ôî Ê˘ÏÂÙÈÎb˜ ‰È·ÎÚ›-
ÛÂȘ, Óa Û˘Ì‚ÈÒÛÔ˘Ó êÚÌÔÓÈÎa ¬ÏÔÈ Ôî ôÓıÚˆÔÈ. \EÂȉc
ö¯Ô˘ÌÂ Û˘ÓÂȉËÙÔÔÈ‹ÛÂÈ ¬ÙÈ ÌĘ ÂrÓ·È à·Ú·›ÙËÙË ì Û˘Ì-
ÊÈÏ›ˆÛ‹ Ì·˜ Ìb Ùe £Âfi, Ú›¯ÓÔ˘Ì Á¤Ê˘Ú˜ ηd ÙÔÓÒÓÔ˘ÌÂ
Ùd˜ ‰È·ÚÔÛˆÈÎb˜ Û¯¤ÛÂȘ. \EÂȉc ÈÛÙ‡ÔÌ ÛÙc ı›·
âÓÛ¿ÚΈÛË, ı¤ÏÔ˘Ì ÁÈa ¬ÏÔ˘˜ ÙÔf˜ àÓıÚÒÔ˘˜ Ùd˜ ú‰È˜
ÂéηÈڛ˜, Ùa ú‰È· ‰ÈηÈÒÌ·Ù·, ÙcÓ ú‰È· âÏ¢ıÂÚ›· Ôf
âÁÁ˘‹ıËΠï XÚÈÛÙe˜ Ìb Ùe ·xÌ· ÙÔ˘. \EÂȉc ÈÛÙ‡ԢÌÂ
Û¤ «καινὴ γῆ καὶ καινοὺς οὐρανούς» âÚÁ·˙fiÌ·ÛÙ àe
ÙÒÚ· ÁÈa Óa ıÂÌÂÏÈÒÛÔ˘Ì Ùd˜ Ӥ˜ Û˘ÓıÉΘ àÍÈÔÚ¤ÂÈ·˜
ÙÔÜ àÓıÚÒÔ˘ Ûb ¬Ï˜ Ùd˜ ÛÊ·ÖÚ˜ ηd Ûb ¬Ï· Ùa â›‰·.

26
EúÌ·ÛÙ -Ú¤ÂÈ Óa ÂúÌ·ÛÙÂ- àÏÏËϤÁÁ˘ÔÈ Ìb ¬ÏÔ˘˜
·éÙÔf˜ ÙÔf˜ àÓıÚÒÔ˘˜ Ôf ‚·Û·Ó›˙ÔÓÙ·È ÛÙcÓ \AÊÚÈÎc j
ÛÙcÓ \AÌÂÚÈ΋, ÛÙcÓ \AÛ›· j ÛÙcÓ \AÓ·ÙÔÏÈÎc EéÚÒË,
âÂȉc Ùe àÓıÚÒÈÓÔ ÚfiÛˆfi ÙÔ˘˜ ‰bÓ àÓ·ÁÓˆÚ›˙ÂÙ·È ÛaÓ
ÌÔÓ·‰ÈÎfi. K·d Ú¤ÂÈ Óa Û˘ÓÂÓÒÛÔ˘ÌÂ, ¬ÏÔÈ Ôî ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÔd
Ùd˜ ‰˘Ó¿ÌÂȘ Ì·˜ ÁÈa Óa ÛÙ·Ì·Ù‹ÛÂÈ Ùe ÛοӉ·ÏÔ Ùɘ η-
Ù·ÛÙÚÔÊɘ àÓıÚÒÔ˘ àe ôÓıÚˆÔ. ^Y¿Ú¯Ô˘Ó ÂéÙ˘¯á˜
Ù¤ÙÔȘ ‰˘Ó¿ÌÂȘ ηd ÛÙeÓ ÎfiÛÌÔ Î·d ÛÙcÓ ·ÙÚ›‰· Ì·˜. ^H
\EÎÎÏËÛ›· ÂrÓ·È Ì›· à’ ·éÙ¤˜, Ôî ôÓıÚˆÔÈ Ùɘ âÈÛÙ‹Ì˘
ÌÈa ôÏÏË. ™ÂÖ˜, Ôî ÓÔÌÈÎÔ›, â›Û˘, Ôf úÛˆ˜ ÁÓˆÚ›˙ÂÙÂ,
ÏfiÁˇˆ â·ÁÁ¤ÏÌ·ÙÔ˜, ÔÏf ÂÚÈÛÛfiÙÂÚ· àe âÌb Á‡Úˆ
àe Ùe ı¤Ì· ·éÙfi. K·›, i˜ Ìc Ï·ÓÒÌÂı·, ‰bÓ ÂrÓ·È
àÚÎÂÙb˜ Ôî ÓÔÌÔıÂÙÈÎb˜ Ú˘ıÌ›ÛÂȘ j Ôî ÔÈÓÈÎÔd ÎÔÏ·ÛÌÔd
ÁÈa Óa âÍ·ÏÂÈÊıÔÜÓ Ôî ‚·Û·ÓÈÛÌÔ›. ¶ÚÔ¤¯ÂÈ Óa ÙÔÓ›ÛÔ˘ÌÂ
ηd Óa ÙÔÓÒÛÔ˘Ì ·Ú¿ÏÏËÏ· ÙcÓ àÍ›· ÛÙe àÓıÚÒÈÓÔ
ÚfiÛˆÔ, ηd Óa àÁÚ˘ÓÔÜÌ ¿Óˆ ÛÙcÓ ö·ÏÍ‹ Ì·˜ ÁÈa
Óa àÌ˘ÓıÔÜÌ âÓ·ÓÙ›ÔÓ Î¿ı âÈ‚Ô˘Ïɘ ïÔÓı‰‹ÔÙ ÚÔ-
ÂÚ¯Ô̤Ó˘, Ôf ıa âÎÌˉ¤ÓÈ˙ ηd ıa ηÙÂÍË˘Ù¤ÏÈ˙ ·éÙc
ÙcÓ àÍ›· «ὑπὲρ ἧς Xριστὸς ἀπέθανεν».

¢bÓ àÁÓÔá ¬ÙÈ ñÉÚÍ οÔÙ ÌÈa óÚÈṲ̂ÓË âÔ¯c ηd


ÌÈa óÚÈṲ̂ÓË ÂÚÈÔ¯‹, ¬Ô˘ âÓ çÓfiÌ·ÙÈ ÙÔÜ £ÂÔÜ âÊ·ÚÌfi-
ÛıËÎ·Ó ‚·Û·ÓÈÛÙ‹ÚÈ· Ûb ‚¿ÚÔ˜ àÓıÚÒˆÓ Ìb ·îÚÂÙÈΤ˜ àÔ-
ÎÏ›ÛÂȘ j ‰È·ÊÔÚÂÙÈÎb˜ å‰ÂÔÏÔÁÈÎb˜ ÂÔÈı‹ÛÂȘ. ¶·Úa Ùe ÁÂ-
ÁÔÓe˜ ¬ÙÈ ì Ï·ÙÈÓÈÎc \EÎÎÏËÛ›· ö¯ÂÈ àÔ‰ÔÎÈÌ¿ÛÂÈ ÙcÓ
^IÂÚa \EͤٷÛË Î·d Ùd˜ ÌÂıfi‰Ô˘˜ Ù˘, ηd ·Úa Ùe ÁÂÁÔÓe˜
â›Û˘ ¬ÙÈ ì îÛÙÔÚÈÎc öÚ¢ӷ ö¯ÂÈ àԉ›ÍÂÈ ¬ÙÈ ·éÙc ñÉÚÍÂÓ
öÌÓ¢ÛË Î·d âÈ‚ÔÏc ÙÔÜ ÔÏÈÙÈÎÔÜ Î·ÙÂÛÙË̤ÓÔ˘ Ùɘ

27
âԯɘ, âÓ ÙÔ‡ÙÔȘ ì Âéı‡ÓË ‰bÓ ·‡ÂÈ Óa ‚·Ú‡ÓÂÈ ÙÔf˜
üÌÔ˘˜ iÓ ù¯È Ùɘ ú‰È·˜ Ùɘ \EÎÎÏËÛ›·˜, ÛaÓ ıÂÛÌÔÜ, ¬Ìˆ˜
ÙáÓ àÓıÚÒˆÓ Ù˘, Ôf ñ¤Î˘„·Ó Ûb ȤÛÂȘ ηd öıÂÛ·Ó Ûb
âÊ·ÚÌÔÁc à·Ú¿‰ÂÎÙ˜ ηd ηٿÙ˘ÛÙ˜ ÌÂıfi‰Ô˘˜ ÁÈa ÙcÓ
âÍfiÓÙˆÛË àÓÙÈ¿ÏˆÓ j ÁÈa ÙcÓ ÂÚÈÊÚÔ‡ÚËÛË Ùɘ ›ÛÙˆ˜.
^H ‰È΋ Ì·˜ ‚¤‚·È· çÚıfi‰ÔÍË \AÓ·ÙÔÏc ÛÙ¿ıËΠ̷-
ÎÚ˘a àe Ù¤ÙÔÈÔ˘ Âú‰Ô˘˜ ‰È¿ÛÙÚÔʘ âÈÓÔ‹ÛÂȘ ηd âÓ¤ÚÁÂȘ,
ηıg˜ ÎÚ·Ù‹ıËΠÛb àfiÛÙ·ÛË àe ÙcÓ ÔÏÈÙÈ΋, ηd öÌÂÈ-
Ó ÈÛÙc ÛÙc ‰È‰·Ûηϛ· ÙáÓ ¶·Ù¤ÚˆÓ ÁÈa ÙcÓ àÍ›· ÙÔÜ
àÓıÚÒÔ˘ ¿Óˆ ÛÙc ÁÉ. ^øÛÙfiÛÔ Ùa ÛËÌÂÖ· ÙáÓ Î·ÈÚáÓ
âÈÙ¿ÛÛÔ˘Ó ÛÙcÓ \EÎÎÏËÛ›· Óa àÁˆÓÈÛıFÉ ÙÒÚ· ÛÙcÓ ÚÒÙË
ÁÚ·ÌÌc ÁÈa ÙcÓ Î·Ù¿ÚÁËÛË ÙáÓ ‚·Û·ÓÈÛÙËÚ›ˆÓ, Ôf ηÌ-
ÌÈa ‰ÈηÈÔÏÔÁ›· ‰bÓ ÌÔÚÂÖ Óa ‚ÚÔÜÓ ÁÈa Óa ÛÙËÚȯıÔÜÓ
ÛÙcÓ âÔ¯‹ Ì·˜. ¢ÈÂÚˆÙÒÌ·ÛÙÂ Û˘¯Ó¿, iÓ ö¯Ô˘Ì Ùe ‰Èη›-
ˆÌ· ÛaÓ ôÓıÚˆÔÈ Ùɘ \EÎÎÏËÛ›·˜ Óa ÌÈÏÄÌ ÁÈa ηٿÚ-
ÁËÛË ÙáÓ ‚·Û·ÓÈÛÙËÚ›ˆÓ, ¬Ù·Ó ≤Ó· ÙÌÉÌ· Ùɘ ëÙÂÚfi‰Ô͢
\EÎÎÏËÛ›·˜ ‚·Ú‡ÓÂÙ·È Ìb ≤Ó· ·ÚÂÏıeÓ àÚÎÂÙa ÛÎÔÙÂÈÓe ÛÙe
ÛËÌÂÖÔ ·éÙfi. \AÏÏ’ ì à¿ÓÙËÛË çÊ›ÏÂÈ Óa ÂrÓ·È àfiÏ˘Ù·
ηٷʷÙÈ΋, ù¯È ÌfiÓÔ ÛaÓ âÍÈϤˆÛË âÌÚe˜ ÛÙa ÛÊ¿ÏÌ·Ù·
ÙáÓ ôÏψÓ, àÏÏa ηd ÛaÓ àfi‰ÂÈÍË ÙÔÜ ¬ÙÈ ì \EÎÎÏËÛ›·
Û˘Ó¯›˙ÂÈ Ùe ‰ÚfiÌÔ Ù˘ àÓÂÍ¿ÚÙËÙ· àe ÙcÓ ÓÂ˘Ì·ÙÈÎc ηd
äıÈÎc â¿ÚÎÂÈ· j àÓÂ¿ÚÎÂÈ· âÓ›ˆÓ âÎÚÔÛÒˆÓ Ù˘, Ôf
Û˘¯Óa ÙcÓ à‰ÈÎÔÜÓ. ^Ye ·éÙe Ùe ÚÖÛÌ· ıa Ú¤ÂÈ Óa ıˆ-
ÚËıÔÜÓ Î·d Ôî ÔχÙÈ̘ ùÓÙˆ˜ ñËÚÂۛ˜ Ôf ÚÔÛʤÚÔ˘Ó
Û‹ÌÂÚ· Ôî ‰È¿ÊÔÚ˜ \EÎÎÏËۛ˜ ÛÙeÓ àÁáÓ· âÓ·ÓÙ›ÔÓ ÙáÓ
‚·Û·ÓÈÛÌáÓ, ÙfiÛÔ ÛÙe ıˆÚËÙÈÎfi, ¬ÛÔ Î·d ÛÙe Ú·ÎÙÈÎe Â-
‰›Ô, Ìb ÛËÌ·ÓÙÈÎa àÔÙÂϤÛÌ·Ù·. K·d ‰ÈηÈÔ‡ÌÂı· Óa âÏ›-
˙Ô˘Ì ¬ÙÈ ÙÂÏÈÎa ·éÙe˜ ï àÁáÓ·˜ ıa ‰ÈηȈıFÉ Î·d ï ôÓıÚˆ-
Ô˜ ıa Á›ÓÂÈ âd Ù¤ÏÔ˘˜ Û‚·ÛÙe˜ àe ÙeÓ ôÓıÚˆÔ.

28
P·ÙÛÈÛÌfi˜:
§ÂËÏ·Û›· Ùɘ àÓıÚÒÈÓ˘ „˘¯É˜ *

Γ
Èa ôÏÏË ÌÈa ÊÔÚa ÎÈ âʤÙÔ˜ ‚ÈÒÓÔ˘Ì ¬ÏÔÈ Ì·˙d Ùc ÌÂ-
Á¿ÏË ÂéηÈÚ›· Ùɘ àÌÔÈ‚·›·˜ ÎÔÈÓˆÓ›·˜ Ì·˜, ̤۷
ÛÙe êÁÈ·Ṳ̂ÓÔ ÎÏÖÌ· Ùɘ \EÎÎÏËÛ›·˜ Ì·˜, Ôf Ìb ÙcÓ
ëÔÚÙc ÙÔÜ êÁ›Ô˘ ¢ÈÔÓ˘Û›Ô˘ ÙÔÜ \AÚÂÔ·Á›ÙÔ˘, Û·‚ÂÈ Ìb
ÙÈÌc ηd ÛÙÔÚÁc â¿Óˆ ÛÙa Ù¤ÎÓ· Ù˘, Ôf à·ÚÙ›˙Ô˘Ó
ÙeÓ ÓÔÌÈÎe ÎfiÛÌÔ Ùɘ \E·Ú¯›·˜ Ì·˜, Ûb ÌÈa ÚÔÛ¿ıÂÈ·
Û˘ÌÓÂ˘Ì·ÙÈÛÌÔÜ Î·d àÏÏËÏÔηٷÓÔ‹Ûˆ˜. ¶Ú¿ÁÌ·ÙÈ, ì
ÂÖÚ· ÙáÓ ÙÂÏÂ˘Ù·›ˆÓ âÙáÓ, Ôf àÔÎÙ‹Û·Ì ¬ÏÔÈ Ì·˜,
àÍÈÔÔÈÒÓÙ·˜ ÙcÓ ì̤ڷ ÌĘ ÂrÓ·È ÔχÙÈÌË, ÁÈ·Ùd àÔ-
‰ÂÈÎÓ‡ÂÈ ÂÚ›ÙÚ·Ó· fiÛÔ àÓ¿ÁÎË ö¯Ô˘Ì àe Ùe ÏËÛ›·-
ÛÌ· Ùɘ àÁ¿˘ ηd àe ÙcÓ ·úÛıËÛÈ Ùɘ à‰ÂÏʈۇÓ˘,
̤۷ Û’ ≤Ó· àÏÏÔÙÚȈ̤ÓÔ àe ÙÔf˜ âÁˆÈÛÌÔf˜ ηd ÙcÓ
* ^ O Ì È Ï › · ÙÔÜ ™Â‚. MËÙÚÔÔÏ›ÙÔ˘ ¢ËÌËÙÚÈ¿‰Ô˜ Î. XÚÈÛÙÔ‰Ô‡ÏÔ˘
Úe˜ ÙÔf˜ âÎÚÔÛÒÔ˘˜ ÙÔÜ ÓÔÌÈÎÔÜ ÎfiÛÌÔ˘ (‰ÈηÛÙ¤˜, ‰ÈÎËÁfiÚÔ˘˜, Û˘Ì-
‚ÔÏ·ÈÔÁÚ¿ÊÔ˘˜, âÈÌÂÏËÙ¤˜ Î.Ï.) Ùɘ M·ÁÓËÛ›·˜, ηÙa ÙcÓ Úe˜ ÙÈÌ‹Ó
ÙˆÓ Û‡Ó·ÍÈÓ, Ôf èÚÁ¿ÓˆÛ ì ^I. MËÙÚfiÔÏȘ ¢ËÌËÙÚÈ¿‰Ô˜ ÛÙcÓ ·úıÔ˘-
Û· ÙÔÜ ¶ÓÂ˘Ì·ÙÈÎÔÜ Ù˘ K¤ÓÙÚÔ˘ ÛÙd˜ 4 \OÎÙˆ‚Ú›Ô˘ 1985 Ìb ÙcÓ ÂéηÈ-
Ú›· Ùɘ ÌÓ‹Ì˘ ÙÔÜ êÁ›Ô˘ ¢ÈÔÓ˘Û›Ô˘ \AÚÂÔ·Á›ÙÔ˘, ÚÔÛÙ¿ÙÔ˘ ·éÙáÓ.

29
àÙÔÌÔÎÂÓÙÚÈÎfiÙËÙ· ÎfiÛÌÔ, Ôf ηıÈÛÙÄ ÚÔ‚ÏËÌ·ÙÈÎc
ÙcÓ êÚÌÔÓÈÎc Û˘Ì‚›ˆÛ› Ì·˜ ηd ñ„ÒÓÂÈ ÛÈÓÈÎa Ù›¯Ë ηd
àÁÂʇڈٷ ¯¿ÛÌ·Ù· àÓ¿ÌÂÛ¿ Ì·˜. ^H \EÎÎÏËÛ›·, ÛaÓ
ÎÔÈÓˆÓ›· ›ÛÙˆ˜ ηd àÁ¿˘, ‰bÓ ıa ·‡ÛÂÈ Óa ÚÔÛη-
ÏÂÖ ¬ÏÔ˘˜ ÙÔf˜ àÓıÚÒÔ˘˜ Ûb Û˘ÌÌÂÙÔ¯c ÛÙa àÁ·ıa ·éÙɘ
Ùɘ ÎÔÈÓˆÓ›·˜. K·d Ôî ôÓıÚˆÔÈ, ¬ÛÔ ıa àÔÁÔËÙ‡ÔÓÙ·È
àe Ùc ÛÎÏËÚc Ú·ÁÌ·ÙÈÎfiÙËÙ· Ôf ΢ÚÈ·Ú¯ÂÖ ÛÙa ÂÚÈ-
‚¿ÏÏÔÓÙ· ÙÔÜ ÎfiÛÌÔ˘, ÙfiÛÔ ıa ÓÔÛÙ·ÏÁÔÜÓ Î·d ıa âÎÙÈ-
ÌÔÜÓ ·éÙe Ôf ÌfiÓÔ ì \EÎÎÏËÛ›· âÎÊÚ¿˙ÂÈ Î·d ÚÔÛʤÚÂÈ:
ÙcÓ ñ¤Ú‚·ÛÈ Ùɘ àÙÔÌÈÎfiÙËÙÔ˜, ÙcÓ Î·Ù·Í›ˆÛÈ ÙÔÜ ÚÔ-
ÛÒÔ˘ ηd ÙcÓ Î·Ù¿Ê·ÛÈ Ùɘ ÎÔÈÓˆÓÈÎfiÙËÙÔ˜ âÓ àÁ¿FË
ηd àÏËı›ˇ·. ™Ä˜ ηψÛÔÚ›˙ˆ, ÏÔÈfiÓ, Âå˜ ÙeÓ ¯áÚÔÓ
·éÙeÓ Î·d ÛĘ Âû¯ÔÌ·È ñÁ›·, ¯·Ú¿, âÈÙ˘¯›· ηd àÓıÚÒ-
ÈÓË â¿ÚÎÂÈ· ÛÙc ˙ˆ‹ Û·˜.

™˘Ó¯›˙ÔÓÙ·˜ ÎÈ âʤÙÔ˜ Ùe óÚ·ÖÔ öıÔ˜ Ôf àe 10 ¯Úfi-


ÓÈ· ö¯Ô˘Ì ηıÈÂÚÒÛÂÈ1, ıa ÛĘ à·Û¯ÔÏ‹Ûˆ ÛÙc Û˘Ó¤-
¯ÂÈ· Ìb óÚÈṲ̂Ó˜ ÛΤ„ÂȘ ÌÔ˘ â¿Óˆ ÛÙe ÌÂÁ¿ÏÔ Úfi-
‚ÏËÌ· Ùɘ âԯɘ Ì·˜, ÙeÓ Ú·ÙÛÈÛÌfi, Ôf Ûb ÂÖÛÌ· Ùɘ

1. Ta ı¤Ì·Ù·, Ìb Ùa ïÔÖ· àËÛ¯ÔÏ‹Û·ÌÂ, ηÙa Ùa ÚÔËÁÔ‡ÌÂÓ· ¯Úfi-


ÓÈ· ÙcÓ ïÌ‹Á˘ÚË ÙáÓ ÓÔÌÈÎáÓ Ì·˜, qÙ·Ó, ηÙa ÛÂÈÚ¿Ó, Ùa ëÍɘ: ·) ^O ıÂÛÌe˜
Ùɘ ÔåÎÔÁ¤ÓÂÈ·˜ ηÙa Ùe Û¯¤‰ÈÔ °·˙É (1976), ‚) K›Ó‰˘ÓÔÈ àe Ùd˜ ÚÔÙ¿ÛÂȘ
Ùɘ ¢ÈÂıÓÔܘ \EÈÙÚÔɘ ¶ÚÔÛˆÈÎɘ K·Ù·ÛÙ¿Ûˆ˜ Úe˜ ‰È·ÌfiÚʈÛÈÓ ÙÔÜ
‰Èη›Ô˘ Ì·˜ (1977), Á) ^H àÔÔÈÓÈÎÔÔ›ËÛË Ùɘ ÌÔȯ›·˜ (1978), ‰) ^H η-
Ù¿ÚÁËÛË ÙÔÜ ¬ÚÎÔ˘ ó˜ àÔ‰ÂÈÎÙÈÎÔÜ Ì¤ÛÔ˘ (1979), Â) \Afi„ÂȘ âd ÙÔÜ Û¯Â-
‰›Ô˘ åÛÔÓÔÌ›·˜ ÙáÓ ëÏÏ‹ÓˆÓ (1980), ÛÙ) ^H ÔÈÓc ÙÔÜ ı·Ó¿ÙÔ˘ âÍ âfi„ˆ˜
¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈÎɘ (1981), ˙) ^H åÛfiÙËÙ· ÙáÓ ‰‡Ô Ê‡ÏˆÓ âÍ âfi„ˆ˜ çÚıÔ‰fiÍÔ˘
(1982), Ë) \EÎÎÏËÛ›· ηd àÓıÚÒÈÓ· ‰ÈηÈÒÌ·Ù· (1983), ı) Ta ‚·Û·ÓÈ-
ÛÙ‹ÚÈ·: M·ÛÙ›ÁˆÌ· Ùɘ ÚÔÛˆÈÎfiÙËÙÔ˜. ^H \EÎÎÏËÛ›· ÛÙcÓ ÚˆÙÔÔ-
Ú›· ÁÈa ÙcÓ Î·Ù¿ÚÁËÛ‹ ÙÔ˘˜ (1984).

30
ÔÏÈÙÈÛÙÈÎɘ Ì·˜ ÚÔfi‰Ô˘, âÍ·ÎÔÏÔ˘ıÂÖ Óa âÈ‚ÈÒÓÂÈ Ìb Ùc
ÌÔÓ·‰ÈÎa ÙÚ·ÁÈÎc ηd à‰˘ÛÒËÙË ÌÔÚÊ‹ ÙÔ˘, ÛÙÈÁÌ·Ù›-
˙ÔÓÙ·˜ ÙcÓ àÓıÚÒÈÓË îÛÙÔÚ›· ηd ηıÈÛÙÒÓÙ·˜ à‰Èη›ˆ-
ÙÔ˘˜ ÙÔf˜ àÁáÓ˜ ÙfiÛˆÓ ÊÈÏÂχıÂÚˆÓ Ï·áÓ ÁÈa ÙcÓ âÈ-
ÎÚ¿ÙËÛÈ ÛÙc ÁÉ ÙáÓ å‰Âˆ‰áÓ Ùɘ âÏ¢ıÂÚ›·˜ ηd ÙáÓ
àÓıÚÒÈÓˆÓ ‰ÈηȈ̿وÓ. £a ëÛÙÈ¿Ûˆ å‰È·›ÙÂÚ· Ùe âÓ-
‰È·Ê¤ÚÔÓ Û·˜ ÛÙd˜ ı¤ÛÂȘ Ôf âÎÊÚ¿˙ÂÈ ì \EÎÎÏËÛ›· ÙÔÜ
XÚÈÛÙÔÜ âd ÙÔÜ ı¤Ì·ÙÔ˜ ηd ÛÙÔf˜ àÁáÓ˜ Ôf ‰ÈÂÍ¿ÁÂÈ
Ûb ÌÈa ñÂÚ¿ÓıÚˆË ÚÔÛ¿ıÂÈ· ÁÈa ÙcÓ âÍ¿ÏÂÈ„È ÙáÓ
Ê˘ÏÂÙÈÎáÓ ‰È·ÎÚ›ÛÂˆÓ Î·d ÙcÓ êÚÌÔÓÈÎc Û˘Ì‚›ˆÛÈ ¬ÏˆÓ
ÙáÓ àÓıÚÒˆÓ οو àe ÙeÓ ≥ÏÈÔ. TcÓ àÊÔÚÌc ÁÈa ÙcÓ
·Ú¿ıÂÛÈ ÙáÓ ÛΤ„ÂÒÓ ÌÔ˘ ·éÙáÓ ÌÔÜ ÙcÓ ÚÔÛʤÚÔ˘Ó Ùa
ÚfiÛÊ·Ù· Ï˘ËÚ¿, Ìa ηd âÓ‰ÂÈÎÙÈÎa ÙáÓ ‰È·ÛÙ¿ÛÂˆÓ ÙÔÜ
˙ËÙ‹Ì·ÙÔ˜, ÁÂÁÔÓfiÙ· ÛÙc ¯ÒÚ· Ùɘ N. \AÊÚÈÎɘ, ¬Ô˘ Ùe
Ú·ÙÛÈÛÙÈÎe ηıÂÛÙg˜ âÍ·ÎÔÏÔ˘ıÂÖ, ·Úa ÙcÓ ‰ÈÂıÓÉ Î·Ù·-
‰›ÎË ÙÔ˘, Óa âÊ·ÚÌfi˙ÂÈ Ûb ‚¿ÚÔ˜ Ùɘ Ì·‡Ú˘ ÏÂÈÔ„ËÊ›·˜
à·Ú¿‰ÂÎÙ· ̤ÙÚ· Ê˘ÏÂÙÈÛÌÔÜ, Ôf ö¯Ô˘Ó ÌÂÙ·ÙÚ¤„ÂÈ Ùc
ÁˆÓÈa ·éÙc Ùɘ Áɘ Ûb ˘ÚÈÙȉ·Ôı‹ÎË Ôf ÚÔÔȈӛ˙Â-
Ù·È ‰˘Û¿ÚÂÛÙ˜ ÁÈa ÙÔf˜ Ï·Ôf˜ âÍÂÏ›ÍÂȘ.
\AÏÏa ηd ì Ûb ôÏϘ ÂÚÈÔ¯b˜ Û˘ÓÙ‹ÚËÛÈ ÌÂıfi‰ˆÓ Ú·-
ÙÛÈÛÙÈÎáÓ, Ûb ‚¿ÚÔ˜ àÓıÚÒˆÓ, Ìb ÎÚÈÙ‹ÚÈÔ Ùe ¯ÚáÌ· Ùɘ
âȉÂÚÌ›‰Ô˜ ÙˆÓ j Ùd˜ ÔÏÈÙÈΤ˜, ıÚËÛ΢ÙÈÎb˜ ηd å‰ÂÔÏÔÁÈ-
Τ˜ ÙˆÓ ÂÔÈı‹ÛÂȘ, Û˘ÓÈÛÙÔÜÓ ≤Ó· ÛÙ›ÁÌ· Ùɘ âԯɘ Ì·˜
Ôf ‰ËÌÈÔ˘ÚÁÂÖ ç‰‡ÓË ÛÙd˜ „˘¯¤˜ Ì·˜ ÁÈa Ùc ¯ÚˆÎÔ›·
ÙÔÜ ÔÏÈÙÈÛÌÔÜ Ì·˜ ηd ÙcÓ àÓÂϤËÙË Ì·ÛÙ›ÁˆÛÈ ÙÔÜ àÓ-
ıÚˆ›ÓÔ˘ ÚÔÛÒÔ˘. K·d ÂrÓ·È Ê˘ÛÈÎe Óa âÎÏ‹ÙÙÂÙ·È Î·-
ÓÂd˜ ‰˘Û¿ÚÂÛÙ· ÁÈa ÙcÓ Î·Ù¿ÛÙ·ÛÈ ·éÙ‹, ¬Ù·Ó ÂrÓ·È Û¯ÂÙÈÎa
Óˆb˜ Ôî ÙÚ·ÁÈÎb˜ àÓ·ÌÓ‹ÛÂȘ Ì·˜ àe Ùc Ó·˙ÈÛÙÈÎc Ê˘ÏÂ-
ÙÈÎc ıËÚȈ‰›· ÙÔÜ Bã ·ÁÎÔÛÌ›Ô˘ ÔϤÌÔ˘ ηd àe Ùa

31
ëηÙÔÌ̇ÚÈ· ı˘Ì¿ÙˆÓ ÛÙeÓ ‚ˆÌe Ùɘ àÓÂÍ‹ÁËÙ˘ ıˆڛ·˜
Ùɘ ñÂÚԯɘ Ùɘ àÚ›·˜ Ê˘Ïɘ, âÓá ıa àÓ¤ÌÂÓ ηÓÂd˜ Óa
ö¯Ô˘Ó ‰È‰·¯ıÉ àe Ùa ·ı‹Ì·Ù¿ ÙˆÓ ÙÔéÏ¿¯ÈÛÙÔÓ Ôî ôÓ-
ıÚˆÔÈ Ùɘ ÁÂÓËĘ Ì·˜. ¢bÓ Ê·›ÓÂÙ·È ¬Ìˆ˜ Óa Û˘Ì‚·›ÓÂÈ
·éÙe Ûb àÚÎÂÙb˜ ÂÚÈÙÒÛÂȘ, ÁÈ’ ·éÙe ηd Ùa ÎÚÔ‡ÛÌ·Ù·
ÙÔÜ Ú·ÙÛÈÛÌÔÜ ‰ËÌÈÔ˘ÚÁÔÜÓ ù¯È ÌfiÓÔ à¤¯ıÂÈ·, àÏÏa ηd
àÓÙ›‰Ú·ÛÈ ¬ÏˆÓ âÎÂ›ÓˆÓ Ôf ÛÙd˜ âΉËÏÒÛÂȘ ·éÙb˜ ‚ϤÔ˘Ó
ÙcÓ àÓ·‚›ˆÛÈ ëÓe˜ ·Á·ÓÈÛÙÈÎÔÜ ÚˆÙÔÁÔÓÈÛÌÔÜ Ìb ıËÚÈÒ-
‰ÂȘ ‰È·ÛÙ¿ÛÂȘ ηd à¿ÓıÚˆ˜ âÈÙÒÛÂȘ. \I‰È·›ÙÂÚ· Ôî
ôÓıÚˆÔÈ Ùɘ \EÎÎÏËÛ›·˜ ηd Ôî ôÓıÚˆÔÈ ÙÔÜ ¢Èη›Ô˘
çÊ›ÏÔ˘Ì Óa àÁÚ˘ÓÔÜÌ âd ÙáÓ Û˘ÓÂȉ‹ÛÂÒÓ Ì·˜ ηd Óa
àÁˆÓÈ˙fiÌ·ÛÙ Ìb οı ÙÚfiÔ ÁÈa ÙcÓ Î·Ù·ÛÊ¿ÏÈÛÈ ÙáÓ
àÌÊÈÏÂÁfiÌÂÓˆÓ àÓıÚˆ›ÓˆÓ ‰ÈÎ·ÈˆÌ¿ÙˆÓ Î·d ÙcÓ Î·Ù·-
·Á›ˆÛÈ Ùɘ ÂåÚ‹Ó˘ ÛÙd˜ ‰È·ÓıÚÒÈÓ˜ Û¯¤ÛÂȘ, Ô‡, ¬ˆ˜
ÂrÓ·È ÁÓˆÛÙfiÓ, ‰È¤Ô˘Ó Ìb ÙÔf˜ ηÓfiÓ˜ ÙˆÓ ÙfiÛÔ Ùe Ê˘ÛÈÎfi,
¬ÛÔ Î·d Ùe ıÂÙÈÎe ‰›Î·ÈÔ, Ôf ÂrÓ·È à·‡Á·ÛÌ· ηd Û˘-
Ìϋڈ̷ âΛÓÔ˘.

K·Ùa ÙeÓ â›ÛËÌÔ ïÚÈÛÌfi ÙÔ˘, Ú·ÙÛÈÛÌe˜ ÂrÓ·È ì ıˆڛ·


âΛÓË j ì àÓÙ›ÏË„È Û‡Ìʈӷ Ìb ÙcÓ ïÔ›· ñ¿Ú¯ÂÈ ≤Ó·˜
·åÙÈ҉˘ Û‡Ó‰ÂÛÌÔ˜ àÓ¿ÌÂÛ· ÛÙa ÎÏËÚÔÓÔÌÈÎa ۈ̷ÙÈÎa
¯·Ú·ÎÙËÚÈÛÙÈÎa ηd Ûb óÚÈṲ̂ӷ ÛÙÔȯÂÖ· Ùɘ ÚÔÛˆÈÎfi-
ÙËÙÔ˜, ¬ˆ˜ ì ÂéÊ˘˝· j ì ηÏÏȤÚÁÂÈ·, ηıg˜ ηd ì Û˘Ó˘-
Ê·Ṳ̂ÓË ÂÔ›ıËÛȘ ¬ÙÈ óÚÈṲ̂Ó˜ Ê˘Ïb˜ ·ÚÔ˘ÛÈ¿˙Ô˘Ó Ì›·
Û‡ÌÊ˘ÙË àÓˆÙÂÚfiÙËÙ· àe ôÏϘ. ErÓ·È ¬Ìˆ˜ ÁÓˆÛÙfi, ¬ÙÈ
Ôî ıÈ·ÛáÙ˜ Ùɘ ıˆڛ·˜ ·éÙɘ, ›Ûˆ àe Ùc ıˆÚËÙÈ΋ Ù˘
Î¿Ï˘„Ë, ı¤ÏËÛ·Ó Óa ÎÚ‡„Ô˘Ó Î˘Ú›ˆ˜ âȉÈÒÍÂȘ âÈ΢ÚÈ·Ú-
¯›·˜ ÎÔÈÓˆÓÈÎɘ, ÔÏÈÙÈÎɘ ηd ÔåÎÔÓÔÌÈÎɘ, ÁÈ’ ·éÙe ηd

32
ÚÔ¯ÒÚËÛ·Ó Û˘ÓÂȉËÙa Úe˜ ÙcÓ Î·Ù‡ı˘ÓÛË Ùɘ ÁÂÓÈ·ÛÂ-
ˆ˜ ÙáÓ ÎÚÈÙËÚ›ˆÓ, Ôf ÍÂÎÈÓÒÓÙ·˜ àÚ¯ÈÎa àe Ê˘ÏÂÙÈÎa
ÛÙÔȯÂÖ·, ÁÚ‹ÁÔÚ· âÂÍÂÙ¿ıËÛ·Ó Î·d Ûb å‰ÂÔÏÔÁÈο, ÎÔÈÓˆ-
ÓÈο, ÔåÎÔÓÔÌÈο, ıÚËÛ΢ÙÈÎa ηd ÔÏÈÙÈο, Ìb àÔÙ¤ÏÂ-
ÛÌ· Óa ˙ÔÜÌ ۋÌÂÚ· Ùc ÊÚÈÎÙc âÌÂÈÚ›· Ùɘ âÎÌÂÙ·Ïχ-
Ûˆ˜ ÙáÓ à‰˘Ó¿ÙˆÓ àe ÙÔf˜ ‰˘Ó·ÙÔ‡˜, ÙáÓ Ùˆ¯áÓ àe
ÙÔf˜ ÏÔ˘Û›Ô˘˜ Ûb ÔÏÏa ÛËÌÂÖ· Ùɘ Áɘ. Te ·Ú¿‰ÔÍÔ
ÂrÓ·È ¬ÙÈ ‚Ú¤ıËÎ·Ó Î·d âÈÛÙ‹ÌÔÓ˜, Ôf â‰›ˆÍ·Ó Óa η-
χ„Ô˘Ó «âÈÛÙËÌÔÓÈο» Ùd˜ àÓ¤ÚÂÈÛÙ˜ ıˆڛ˜ ÁÈa àÓıÚÒ-
Ô˘˜ ‚ã ÔÈfiÙËÙÔ˜ ηd ÁÈa Ôϛ٘ ‚ã ηÙËÁÔÚ›·˜, ÛÙa Úfi-
Ûˆ· ÙáÓ Î·Ù·ÈÂÛÌ¤ÓˆÓ Ì·‡ÚˆÓ j ηd Ï¢ÎáÓ, ΛÙÚÈÓˆÓ
ηd âÚ˘ıÚfi‰ÂÚ̈Ó, œÛÙ ÙÂÏÈÎa Ôî ÏÂÁfiÌÂÓ˜ «Ê˘ÏÂÙÈÎb˜
‰È·ÎÚ›ÛÂȘ» Óa Û˘Óı¤ÙÔ˘Ó ≤Ó· ÔÏf ÂéÚf Ê¿ÛÌ· âΉËÏÒÛÂ-
ˆÓ, Ôf Ìb ÙcÓ âÏ·ÛÙÈÎfiÙËÙ· ÙáÓ ÎÚÈÙËÚ›ˆÓ Ôf âı¤ÛÈÛ ì
ηÎÔ˘ÚÁÔÜÛ· àÓıÚÒÈÓË âÊ¢ÚÂÙÈÎfiÙ˘, ‰˘Ó·ÛÙÂ‡Ô˘Ó Ôé-
ÛÈ·ÛÙÈÎa Ùe àÓıÚÒÈÓÔ ÚfiÛˆÔ Î·d Ùˆ¯·›ÓÔ˘Ó àÂÏÈ-
ÛÙÈÎa ÙeÓ ·åáÓ· Ì·˜. ErÓ·È ‰b ÁÓˆÛÙeÓ ¬ÙÈ Ôî àÓÙÈÏ‹„ÂȘ
·éÙb˜ ÁÚ‹ÁÔÚ· ¤Ú·Û·Ó àe Ùc ÊÈÏÔÛÔÊ›· ÛÙcÓ ÔÏÈÙÈÎc
Ú¿ÍÈ, Ôf Ìb Ùc ‚Ô‹ıÂÈ· ÙÔÜ ıˆÚËÙÈÎÔÜ Ù˘ ñÔ‚¿ıÚÔ˘
â‰›ˆÍ Óa âÍ·ÛÊ·Ï›ÛÂÈ Ìb ÂéÚf ÓÔÌÔıÂÙÈÎe öÚÁÔ, å‰È·›ÙÂÚ·
ÛÙd˜ ÂÚÈÔ¯b˜ ÙÔÜ àÓÂÏ¢ı¤ÚÔ˘ âıÓÈÎÔÛÔÛÈ·ÏÈÛÌÔÜ, ÙcÓ ÔÏÈ-
ÙÈÎc ηd ÎÔÈÓˆÓÈÎc âÈ΢ÚÈ·Ú¯›· Ùɘ ıˆÚÔ˘Ì¤Ó˘ àÓˆÙ¤-
Ú·˜ Ê˘Ïɘ âd Ùɘ ıˆÚÔ˘Ì¤Ó˘ ηو٤ڷ˜. \Ae Ùɘ ÛÎÔ-
ÈĘ ·éÙɘ ï Ú·ÙÛÈÛÌe˜ ‰bÓ ÂÚÈÔÚ›˙ÂÙ·È ϤÔÓ Ûb ηı·Úá˜
Ê˘ÏÂÙÈÎa ÛÙÔȯÂÖ·, àÏÏ’ âÂÎÙ›ÓÂÙ·È, ¬ˆ˜ Âú·ÌÂ, ηd Ûb
ôÏϘ ηÙËÁÔڛ˜ ‰È·ÊÔÚÔÔÈ‹ÛˆÓ. òEÙÛÈ ÙfiÛÔ ï ™ÈˆÓÈ-
ÛÌe˜ ¬ÛÔ Î·d ï àÓÙÈÛËÌÈÙÈÛÌe˜ ıˆÚÔÜÓÙ·È Û‹ÌÂÚ· ÌÔÚÊb˜
ÙÔÜ Ú·ÙÛÈÛÌÔÜ Ôf Ù·Ï·ÈˆÚÔÜÓ ÙcÓ àÓıÚˆfiÙËÙ·.

33
^H ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈÎc \EÎÎÏËÛ›· ñÉÚÍÂÓ ì ÚÒÙË ÛÙeÓ Îfi-
ÛÌÔ, Ôf Ìb ÁÚ·Ùa ΛÌÂÓ· ηÙ‰›Î·Û οı ÌÔÚÊc Ú·-
ÙÛÈÛÌÔÜ Î·d ≛‰·Í ÙÔf˜ àÓıÚÒÔ˘˜ Óa ˙ÔÜÓ âχıÂÚ· ηd
åÛfiÙÈÌ· Ìb àÁ¿Ë. B‚·›ˆ˜ ηd ηÙa ÙcÓ ÚÔ¯ÚÈÛÙÈ·-
ÓÈÎcÓ âÔ¯cÓ àÓ·Ê·›ÓÔÓÙ·È âΉËÏÒÛÂȘ ÛÔÚ·‰ÈÎb˜ ÙÈÌɘ
Úe˜ ÙeÓ ôÓıÚˆÔ Î·d ÙcÓ ëÓfiÙËÙ· ÙÔÜ àÓıÚˆ›ÓÔ˘ Á¤-
ÓÔ˘˜. \AÏÏa ‰bÓ Ú¤ÂÈ Óa ÏËÛÌÔÓÂÖÙ·È, ¬ÙÈ Î·d ÌfiÓÔÓ ì
≈·ÚÍȘ ÙÔÜ ıÂÛÌÔÜ Ùɘ ‰Ô˘Ï›·˜, Ìb ÊÈÏÔÛÔÊÈÎcÓ Î¿Ï˘„ÈÓ
ηd ıˆÚËÙÈÎcÓ ÙÔÜ Ê˘ÛÈÎÔÜ ‰Èη›Ô˘ â›ÎÏËÛÈÓ Î·Ùa ÙcÓ
ÂÚ›Ô‰ÔÓ ·éÙcÓ ÂrÓ·È îηÓc Óa ¯·Ú·ÎÙËÚ›ÛÂÈ ÙcÓ ÔÈfiÙËÙ·
ÙÔÜ àÚ¯·›Ô˘ ÎfiÛÌÔ˘, Ôf ·Ú’ ¬Ï˜ Ùd˜ ÌÂÌÔӈ̤Ó˜ âÍ¿Ú-
ÛÂȘ ÌÂÚÈÎáÓ ¯·ÚÈÛÌ·ÙÈÎáÓ ÌÔÚÊáÓ ÙÔ˘ ‰bÓ Î·ÙÒÚıˆÛÂ
Óa àÚıFÉ ñÂÚ¿Óˆ ÙáÓ ÌÈÎÚÔÙ‹ÙˆÓ ÙÔ˘ ηd Óa àÁηÏÈ¿ÛÂÈ
ÙeÓ Û‡ÓÔÏÔÓ ôÓıÚˆÔÓ, ÙÈÌÒÓÙ·˜ ÙÔÓ ÛaÓ ÂåÎfiÓ· ÙÔÜ £ÂÔÜ
âd Ùɘ Áɘ. TcÓ ‰È‰·Ûηϛ·Ó ·éÙcÓ ‰Èa ÚÒÙËÓ ÊÔÚaÓ
Û˘Ó·ÓÙáÌÂÓ Âå˜ ÙcÓ ¶. ¢È·ı‹ÎËÓ, ηd àÚÁfiÙÂÚ· Âå˜ ÙcÓ K.
¢È·ı‹ÎËÓ, ¬Ô˘ ï \A. ¶·ÜÏÔ˜, Ìb ηıÔÏÈÎfiÙËÙ· ÏfiÁÔ˘,
àÔÊ·›ÓÂÙ·È ÂÚd Ùɘ ·Ó·ÓıÚˆ›Ó˘ àÏËı›·˜ Ùɘ ëÓÈ·›-
·˜ ηٷÁˆÁɘ ÙáÓ àÓıÚÒˆÓ. £ÂÌÂÏÈÒÓÔÓÙ·˜ ÙcÓ ÂÚd
ëÓÈ·›Ô˘ àÓıÚˆ›ÓÔ˘ Á¤ÓÔ˘˜ ıˆڛ·Ó ÙÔ˘ ï \A. ¶·ÜÏÔ˜
‰ÈÂ΋ڢÍ Úe˜ ÙÔf˜ \AıËÓ·›Ô˘˜ àe ÙÔÜ ‚‹Ì·ÙÔ˜ ÙÔÜ
\AÚ›Ԣ ¶¿ÁÔ˘, ¬ÙÈ ï ¢ËÌÈÔ˘ÚÁe˜ £Âfi˜ «ἐποίησέ τε ἐξ
ἑνὸς αἵµατος πᾶν ἔθνος ἀνθρώπων κατοικεῖν ἐπὶ πᾶν τὸ
πρόσωπον τῆς γῆς» (¶Ú¿Í. È˙ã 26). ^EÔ̤ӈ˜ Ôî ôÓıÚˆ-
ÔÈ ÂrÓ·È «âÍ ëÓe˜ ·¥Ì·ÙÔ˜» ö¯Ô˘Ó ‰ËÏ. ÎÔÈÓcÓ Î·Ù·ÁˆÁ‹Ó,
ηd ÎÔÈÓeÓ ·Ù¤Ú· ÙeÓ £ÂfiÓ. ¢È·ÊÔÚb˜ ηٷÁˆÁɘ,
Ê˘Ïɘ j ¯ÚÒÌ·ÙÔ˜ ‰bÓ ñ¿Ú¯Ô˘Ó ÌÂÙ·Íf ÙáÓ àÓıÚÒˆÓ.
≠OÏÔÈ àÓÂÍ·ÈÚ¤Ùˆ˜ ÂrÓ·È ÎÔÈÓˆÓÔ›, Ùɘ ·ÁÎÔÛÌ›Ô˘ ÔÏÈ-
Ù›·˜ ÙÔÜ ı›Ԣ §fiÁÔ˘, Ôî ‰b ïÚÔıÂۛ˜ ÙáÓ âıÓáÓ ‰bÓ ı›-

34
ÁÔ˘Ó ÙcÓ ·Ó·ÓıÚÒÈÓË ·éÙc ëÓfiÙËÙ·, âÊ’ ¬ÛÔÓ ¬ÏÔÈ àÓ‹-
ÎÔÌ ÛÙe ëÓÈ·ÖÔ Î·d ÌÔÓ·‰ÈÎe àÓıÚÒÈÓÔ Á¤ÓÔ˜. ¶·Ú¿Ï-
ÏËÏ· ï ú‰ÈÔ˜ \AfiÛÙÔÏÔ˜ ‰ÈÂ΋ڢÍ Úe˜ ÙÔf˜ °·Ï¿Ù·˜,
¬ÙÈ «πάντες υἱοὶ Θεοῦ ἐστε διὰ τῆς πίστεως ἐν Xριστῶ ᾽Iη-
σοῦ» η› «οὐκ ἔνι ᾽Iουδαῖος οὐδὲ ῞Eλλην, οὐκ ἔνι δοῦλος
οὐδὲ ἐλεύθερος, οὐκ ἔνι ἄρσεν καὶ θῆλυ· πάντες γὰρ
ὑµεῖς εἷς ἐστε ἐν Xριστῶ ᾽Iησοῦ» (°·Ï. Áã 26,28). K·d
Úe˜ ÙÔf˜ KÔÏÔÛÛ·ÂÖ˜ ï ú‰ÈÔ˜ öÁÚ·ÊÂ: «Oὐκ ἔνι ῞Eλλην
καὶ ᾽Iουδαῖος, περιτοµὴ καὶ ἀκροβυστία, βάρβαρος, Σκύ-
θης, δοῦλος, ἐλεύθερος, ἀλλὰ τὰ πάντα καὶ ἐν πᾶσι Xρι-
στός» (KÔÏÔÛ. Áã 11). Oî ‰È·ÎËÚ‡ÍÂȘ ·éÙb˜ ÁÂÓfiÌÂÓ˜ Ûb
âÔ¯cÓ ¬Ô˘ õÎÌ·˙ÂÓ ì ‰Ô˘Ï›· ηd ¬Ô˘ Ôî ‰È·ÎÚ›ÛÂȘ
ÌÂÙ·Íf ÙáÓ àÓıÚÒˆÓ àÔÙÂÏÔÜÛ·Ó ÎÔÈÓeÓ ÙfiÔÓ, Û˘ÓÈ-
ÛÙÔÜÛ·Ó â·Ó·ÛÙ·ÙÈÎcÓ ÚÄÍÈÓ Î·d ïÚÈÔıÂÙÔÜÛ·Ó ÙcÓ Ó¤·Ó
ÔÚ›·Ó Ùɘ àÓıÚˆfiÙËÙÔ˜ Úe˜ ÙcÓ âÓ XÚÈÛÙˇá ÙÂÏÂÈfi-
ÙËÙ÷·, Úe˜ ÙcÓ àÁ¿Ë, ÙcÓ åÛfiÙËÙ· ηd ÙcÓ à‰ÂÏʈۇÓË.
Mb Ùd˜ ‰È·ÎËÚ‡ÍÂȘ ·éÙb˜ àÂÚÚ›ÙÂÙÔ ï ‰·ÈÌÔÓÈ҉˘
âÁˆÎÂÓÙÚÈÛÌfi˜, ï ñÂÚÊ›·ÏÔ˜ Ûˆ‚ÈÓÈÛÌe˜ ηd ï â¿Ú·ÙÔ˜
Ê˘ÏÂÙÈÛÌe˜ ηd ÛÙc ı¤ÛÈ ÙˆÓ âÙÔÔıÂÖÙÔ âd Ó¤·˜ ‚¿Ûˆ˜ ì
âÓ àÁ¿FË àÌÔÈ‚·›· Û¯¤ÛȘ àÏÏËÏÔÛ‚·ÛÌÔÜ Î·d àÏÏËÏÔ-
ÂÎÙÈÌ‹Ûˆ˜ ÙÔÜ ëÓe˜ àÓıÚÒÔ˘ Úe˜ ÙeÓ ôÏÏÔÓ.
^H ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈÎc \EÎÎÏËÛ›· âÊ‹ÚÌÔÛ õ‰Ë àe ÙÔÜ ·ã
·åáÓÔ˜ ‰Èa Ùa ̤ÏË Ù˘ Ùd˜ àÚ¯b˜ ·éÙ¤˜, ηٷÚÁ‹Û·Û·
ÔéÛÈ·ÛÙÈÎᘠηd ÙcÓ ‰Ô˘Ï›·Ó ηd ÙÔÔıÂÙ‹Û·Û· âd ÙÔÜ
·éÙÔÜ âÈ¤‰Ô˘ ÙÔf˜ ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÔf˜ ‰Ô‡ÏÔ˘˜ ηd âÏ¢ı¤ÚÔ˘˜,
ÏÔ˘Û›Ô˘˜ ηd Ùˆ¯Ô‡˜. AéÙe ñÉÚÍ ηÙfiÚıˆÌ· Ùɘ
àÁ¿˘ Ôf âÓ¤Ó¢ÛÂÓ ì Ó¤· ›ÛÙȘ ÛÙÔf˜ Ó¤Ô˘˜ ÚÔÛËχ-
ÙÔ˘˜. \AÏÏa Ôî ÔÏÏÔd öÌÂÈÓ·Ó Ì·ÎÚ˘a àe Ùe àÓ·ÓˆÙÈÎe
·éÙe ÓÂÜÌ·, ηd ì àÓıÚˆfiÙ˘ âÙ·Ï·ÈˆÚ‹ıË Î·d Ù·-

35
Ï·ÈˆÚÂÖÙ·È âd ·åáÓ·˜ àe ÙÔf˜ ‰ÉıÂÓ «¯ÚÈÛÙÈ·ÓÔ‡˜» Ôf
âÓ çÓfiÌ·ÙÈ ÙÔÜ XÚÈÛÙÔÜ àÓ‰›¯ıËÛ·Ó Âå˜ àÔÈÎÈÔÎÚ¿Ù˜
ηd âÎÌÂÙ·ÏÏ¢Ùb˜ ÙÔÜ àÓıÚÒÔ˘ ηd Ìb Ùd˜ ηٷ¯Ú‹ÛÂȘ
ÙˆÓ ÛÙeÓ ÙÔ̤· ·éÙeÓ âÛÙÈÁÌ¿ÙÈÛ·Ó Î·d ÛÙÈÁÌ·Ù›˙Ô˘Ó ¬ÏË
ÙcÓ àÓıÚÒÈÓË îÛÙÔÚ›·. K·d ÂrÓ·È ‰Èa Óa âÎÏ‹ÛÛÂÙ·È
Ú¿ÁÌ·ÙÈ Û‹ÌÂÚ· ηÓÂd˜ ÏËÚÔÊÔÚÔ‡ÌÂÓÔ˜, ¬ÙÈ Ù¤ÙÔÈÔ˘
Âú‰Ô˘˜ «¯ÚÈÛÙÈ·ÓÔ›» âÍ·ÎÔÏÔ˘ıÔÜÓ Óa ʤڈÓÙ·È Ú·ÙÛÈÛÙÈÎa
ÛÙcÓ \AÌÂÚÈ΋, ÛÙcÓ \AÊÚÈÎc ηd ÛÙcÓ \AÛ›· ηٷȤ˙ÔÓ-
Ù˜ Ùd˜ âıÓÈÎb˜ ÌÂÈÔÓfiÙËÙ˜ η›, Ìb ÙcÓ àÓÔ¯c ÙáÓ ÔÏÏáÓ,
âÊ·ÚÌfi˙ÔÓÙ˜ Û¯¤‰È· ÎÔÈÓˆÓÈÎɘ àÔÌÔÓÒÛˆ˜ Ûb ‚¿ÚÔ˜
ÙˆÓ, ÚÄÁÌ· Ôf ö¯ÂÈ Û˘Ó·Á›ÚÂÈ ¬ÏÔ˘˜ ÙÔf˜ ηÏɘ ıÂÏ‹-
Ûˆ˜ àÓıÚÒÔ˘˜ Ûb ÌÈa àÏËıÈÓc ·ÓÛÙÚ·ÙÈa ÁÈa ÙcÓ Î·-
Ù·ÔϤÌËÛÈ ÙáÓ âΉËÏÒÛÂˆÓ ·éÙáÓ ÙÔéÏ¿¯ÈÛÙÔÓ ÛÙeÓ
·åáÓ· Ì·˜. K·d ÂrÓ·È àÍÈÔÛËÌ›ˆÙÔÓ ¬ÙÈ Ôî ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈÎb˜
\EÎÎÏËۛ˜ Ìb Ùa Û˘ÏÏÔÁÈο ÙˆÓ ùÚÁ·Ó· àÏÏa ηd ·Á-
ÎfiÛÌÈÔÈ çÚÁ·ÓÈÛÌÔd ‚Ú›ÛÎÔÓÙ·È Û‹ÌÂÚ· ÛÙcÓ ÚˆÙÔÔÚ›·
ÁÈa ÙcÓ Î·Ù·ÔϤÌËÛË ÙáÓ Ê˘ÏÂÙÈÎáÓ ‰È·ÎÚ›ÛÂˆÓ Ûb ¬Ï·
Ùa Ì‹ÎË Î·d Ï¿ÙË Ùɘ Áɘ, Ìb ÁÓÒÌÔÓ· ·éÙcÓ àÎÚÈ‚á˜
ÙcÓ ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈÎc àÓÙ›ÏË„È ÁÈa Ùe à·Ú·‚›·ÛÙÔ ÙÔÜ àÓıÚˆ-
›ÓÔ˘ ÚÔÛÒÔ˘ ηd ÁÈa ÙcÓ àÓÂÎÙ›ÌËÙË Î·d àÓÂ·Ó¿ÏË-
ÙË àÍ›· ÙÔ˘, Ôf ÙfiÛÔ Ôî ≤ÏÏËÓ˜ ¶·Ù¤Ú˜ Ùɘ \EÎÎÏË-
Û›·˜, ¬ÛÔ Î·d ì £ÂÔÏÔÁ›· Ùɘ \AÓ·ÙÔÏɘ ηd Ùɘ ¢‡Ûˆ˜
ö¯Ô˘Ó ηıÔÚÈÛÙÈÎa ÂÚȯ·Ú·ÎÒÛÂÈ.

™‹ÌÂÚ· ÙeÓ àÓÙÈÚ·ÙÛÈÛÙÈÎe àÁáÓ· ö¯Ô˘Ó àÓ·Ï¿‚ÂÈ,


ηÙa ·ÚÈÔ ÏfiÁÔ, Ôî ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈÎb˜ \EÎÎÏËۛ˜ Ìb Ùc Û˘Ì-
·Ú¿ÛÙ·ÛÈ ÙáÓ Û˘ÏÏÔÁÈÎáÓ ÙÔ˘˜ çÚÁ¿ÓˆÓ ηd Ìb ‰È·ÎË-
Ú‡ÍÂȘ ηd ÙÔÔıÂÙ‹ÛÂȘ Ôf ÙÔÓ›˙Ô˘Ó ÙcÓ àÓ¿ÁÎË Óa â·-

36
Ó‡ÚÔ˘Ó Ôî ôÓıÚˆÔÈ ÙcÓ ¯·Ì¤ÓË ÙÔ˘˜ àÍÈÔÚ¤ÂÈ· ÙÈÌÒÓ-
Ù·˜ ÛÙe ÚfiÛˆÔ ÙáÓ «âÏ·¯›ÛÙˆÓ» ÙeÓ ú‰ÈÔ ÙeÓ ™ˆÙÉÚ·.
hA˜ Ìc ÏËÛÌÔÓÔÜÌÂÓ ¬ÙÈ Ùe ¶.™.E. ì Û‡Á¯ÚÔÓË ·éÙc
ïÌÔÛÔÓ‰›· ÙáÓ ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈÎáÓ \EÎÎÏËÛÈáÓ ö¯ÂÈ Î·Ù’ â·-
Ó¿ÏË„ÈÓ àÛ¯ÔÏËıÉ Ìb ÙeÓ Ú·ÙÛÈÛÌe ηd Ìb ÚËÙb˜ ‰È·ÎÔÈ-
ÓÒÛÂȘ ö¯ÂÈ Î·Ï¤ÛÂÈ Ùd˜ Û˘ÁÎÂÎÚÈ̤Ó˜ ΢‚ÂÚÓ‹ÛÂȘ Ôf
âÎÙÚ¤ÔÓÙ·È j àÓ¤¯ÔÓÙ·È j âÓ¤¯ÔÓÙ·È Ûb Ú·ÙÛÈÛÙÈÎb˜ âΉË-
ÏÒÛÂȘ Óa âÁηٷÏ›„Ô˘Ó ÙcÓ Ù·ÎÙÈÎc ·éÙ‹, Ôf ÚÔ‰›‰ÂÈ
ÙcÓ àÓıÚÒÈÓË àÍ›·. Td˜ Ê˘ÏÂÙÈÎb˜ ‰È·ÎÚ›ÛÂȘ ö¯ÂÈ âÈϤ-
ÍÂÈ Î·d ÛaÓ ı¤Ì· Û˘˙ËÙ‹Ûˆ˜ ηd Ï‹„ˆ˜ àÔÊ¿ÛÂˆÓ Î·d
ì \OÚıfi‰ÔÍÔ˜ \EÎÎÏËÛ›· ÁÈa ÙcÓ Ì¤ÏÏÔ˘Û· Óa Û˘Ó¤ÏıFË
MÂÁ¿ÏË ¶·ÓÔÚıfi‰ÔÍÔ ™‡ÓÔ‰Ô. MÂÙ·Íf ÙáÓ ôÏÏˆÓ ö¯ÂÈ
ÙÂıÉ ó˜ ı¤Ì· η› «ἡ συµβολὴ τῶν κατὰ τόπους ὀρθοδό-
ξων ᾽Eκκλησιῶν εἰς ἐπικράτησιν τῶν χριστιανικῶν ἰδε-
ωδῶν τῆς εἰρήνης, τῆς ἐλευθερίας, τῆς ἀδελφωσύνης, τῆς
ἀγάπης µεταξὺ τῶν λαῶν καὶ ἄρσιν τῶν φυλετικῶν δια-
κρίσεων». ^H Âé·ÈÛıËÙÔÔ›ËÛȘ ·éÙc ÙáÓ çÚıÔ‰fiÍˆÓ å‰È-
·›ÙÂÚ· \EÎÎÏËÛÈáÓ Âå˜ ÙeÓ ÙÔ̤· ·éÙeÓ çÊ›ÏÂÙ·È ÛÙcÓ Û˘-
Ó›‰ËÛÈ ÙáÓ \EÎÎÏËÛÈáÓ ·éÙáÓ ÂÚd Ùɘ àÍ›·˜ ÙÔÜ ñÔ-
ÛÙËÚÈ˙Ô̤ÓÔ˘ àÁ·ıÔÜ. K·d ÂrÓ·È ÌbÓ àÏËı¤˜, ¬ÙÈ ï àÁáÓ·˜
âÓ·ÓÙ›ÔÓ ÙáÓ Ê˘ÏÂÙÈÎáÓ ‰È·ÎÚ›ÛÂˆÓ Î·d ñbÚ Ùɘ åÛfiÙËÙÔ˜
ηd âÏ¢ıÂÚ›·˜ ηd à‰ÂÏʈۇÓ˘ ÌÂÙ·Íf ÙáÓ Ï·áÓ, ÎÈ-
ÓÂÖÙ·È Ûb àÓ¿ÏÔÁ· Ìb Ùd˜ å‰ÂÔÏÔÁÈÎb˜ ηÙ¢ı‡ÓÛÂȘ ÙáÓ Î˘-
‚ÂÚÓ‹ÛÂˆÓ ÙáÓ Ï·áÓ ·éÙáÓ ·Ú·Ì¤ÙÚÔ˘˜, ¬Ìˆ˜ Ôî çÚıfi-
‰Ô͘ \EÎÎÏËۛ˜ ö¯Ô˘Ó àÊÂÙËÚ›·Ó ÙáÓ àÁÒÓˆÓ ÙˆÓ ÙcÓ
Û·ÊÉ ‰È‰·Ûηϛ·Ó ÙˆÓ ÂÚd ÙÔÜ à·Ú·‚È¿ÛÙÔ˘ ÙÔÜ àÓıÚˆ-
›ÓÔ˘ ÚÔÛÒÔ˘ ó˜ ÂåÎfiÓÔ˜ ÙÔÜ £ÂÔÜ.
B‚·›ˆ˜ ‰bÓ ‰È·Ê‡ÁÔ˘Ó Ùɘ ÚÔÛԯɘ Ùɘ \EÎÎÏËÛ›·˜
ÌÂÚÈÎa ÛËÌÂÖ· Ôf Ú¤ÂÈ Óa Ìc àÁÓÔËıÔÜÓ, ¬ˆ˜ .¯.

37
¬ÙÈ Ôî ¬ÚÔÈ âÏ¢ıÂÚ›·, Ê˘ÏÂÙÈÎb˜ ‰È·ÎÚ›ÛÂȘ, ÂåÚ‹ÓË Î.Ï.
¯ÚËÛÈÌÔÔÈÔÜÓÙ·È j ëÚÌËÓ‡ÔÓÙ·È Û‹ÌÂÚ· ‰È·ÊÔÚÔÙÚfiˆ˜.
°Èa ÔÏÏb˜ Ê˘ÏÂÙÈÎb˜ j ôÏϘ ÌÂÈÔÓfiÙËÙ˜ âÏ¢ıÂÚ›· ηd
à‰ÂÏʈۇÓË ÛËÌ·›ÓÔ˘Ó ÚÔ·Á·Ó‰ÈÛÙÈÎa Û˘Óı‹Ì·Ù· Ùɘ
ÎÚ·ÙÔ‡Û˘ ٿ͈˜, Úe˜ Û˘Ó¤¯ÈÛÈÓ Ùɘ ηٷȤÛˆ˜ ÙáÓ
ÌÂÈÔÓÔًوÓ. OûÙ ¬ÙÈ ÌÂÚÈÎb˜ çÚıfi‰Ô͘ \EÎÎÏËۛ˜ ‰È·-
‚ÈÔÜÓ ñe ηıÂÛÙáÙ· Ôf âÊ·ÚÌfi˙Ô˘Ó Ì›·Ó â͈ÙÂÚÈÎcÓ
ÔÏÈÙÈÎcÓ àÓÙÈ-ÂåÚËÓ¢ÙÈÎcÓ Î·d àÓÙÈ-àÓıÚˆÈÛÙÈ΋Ó, ηd
Ôf Ùa ηıÂÛÙáÙ· ·éÙa àÍÈÒÓÔ˘Ó àe Ùd˜ âıÓÈΤ˜ ÙˆÓ
\EÎÎÏËۛ˜ Óa ñÔÛÙËÚ›ÍÔ˘Ó ÙcÓ ÔÏÈÙÈÎ‹Ó ÙˆÓ ·éÙ‹Ó.
≠OϘ ·éÙb˜ ÂrÓ·È ‰˘ÛÎÔϛ˜ ηd âÌfi‰È· Ôf ¬Ìˆ˜ ‰bÓ
àÓ·¯·ÈÙ›˙Ô˘Ó ÙÂÏÈÎa ÙcÓ ïÚÌcÓ ÙáÓ \EÎÎÏËÛÈáÓ Úe˜
â›Ù¢ÍÈÓ ÙÔÜ ÙÂÏÈÎÔÜ ÙˆÓ ÛÙfi¯Ô˘. K·d âÂȉ‹, ¬ˆ˜ ÂrÓ·È
ÁÓˆÛÙfiÓ, Ôî \EÎÎÏËۛ˜ ‰bÓ ÂrÓ·È ÎÚ¿ÙË Î·d ‰bÓ ‰È·ı¤ÙÔ˘Ó
åÛ¯fÓ àÌ¤ÛˆÓ Î·d ‰Ú·ÛÙÈÎáÓ Ì¤ÙÚˆÓ Úe˜ âÈ‚ÔÏcÓ ÙáÓ
àÚ¯áÓ ÙˆÓ Î·d Úe˜ ÔÏÈÙÈο˜ âÂÌ‚¿ÛÂȘ ÛÙeÓ ‰ÈÂıÓÉ
¯áÚÔÓ, ÂÚÈÔÚ›˙ÔÓÙ·È Ûb ÌÈa Âå‰ÈÎc ηÏÏȤÚÁÂÈ· Âé·ÈÛıË-
ÙÔÔÈ‹Ûˆ˜ ÙáÓ àÓıÚˆ›ÓˆÓ ÂÚÈ‚·ÏÏfiÓÙˆÓ âÓÙe˜ ÙáÓ
ïÔ›ˆÓ ÎÈÓÂÖÙ·È Î·d âÚÁ¿˙ÂÙ·È ì οı ̛· âÍ ·éÙáÓ. ^H
Û˘Ì‚ÔÏc âÍ ôÏÏÔ˘ Ùɘ \EÎÎÏËÛ›·˜ Úe˜ ÚÔ¿ÛÈÛÈÓ ÙáÓ
àÓıÚˆ›ÓˆÓ ‰ÈÎ·ÈˆÌ¿ÙˆÓ âÎÎÈÓÂÖ Î·d àe Ì›·Ó àÔÛ·Ê‹-
ÓÈÛÈÓ ÙáÓ ¬ÚˆÓ, Ôf ¯ÚËÛÈÌÔÔÈÔÜÓÙ·È Î¿ı ÊÔÚ¿Ó. \E›-
Û˘ âÓá Ù¿ÛÛÂÙ·È ñbÚ Ùɘ ôÚÛˆ˜ ÙáÓ Ê˘ÏÂÙÈÎáÓ ‰È·ÎÚ›-
ÛˆÓ, ‰bÓ Û˘ÌʈÓÂÖ Ìb ÙcÓ ‰Èa ·ÓÙe˜ ̤ÛÔ˘ Ú·ÁÌ¿Ùˆ-
Û›Ó Ù˘, ‰ÈfiÙÈ ‰bÓ ÈÛÙ‡ÂÈ ¬ÙÈ ì ¯ÚÈÛÌÔÔ›ËÛȘ ÙÔÜ Î·ÎÔÜ
ηıÈÂÚÒÓÂÈ Ùe ηÏfiÓ.
\EÎ Ùɘ ʇÛˆ˜ âÍ ôÏÏÔ˘ Ùɘ \EÎÎÏËÛ›·˜ àÔÚÚ¤ÂÈ Î·d
ì ù¯È ÌÂÁ¿ÏË ïˆÛ‰‹ÔÙ ÔÈÎÈÏ›· Ì¤ÛˆÓ Î·d âÓÂÚÁÂÈáÓ
Ôf ·éÙc ‰‡Ó·Ù·È Óa ¯ÚËÛÈÌÔÔÈFÉ Úe˜ âÈÙ˘¯›·Ó ÙáÓ

38
ÛÎÔáÓ Ù˘. \HÌÔÚÂÖ ¬Ìˆ˜ ì \EÎÎÏËÛ›· Óa Ìc ‰‡Ó·Ù·È
Óa Û˘Ó·ÁˆÓÈÛıFÉ ÙeÓ OHE j ÙcÓ UNESCO âd ‰›Ô˘ ‰ÈÂ-
ıÓÔܘ ÔÏÈÙÈÎɘ, ‰‡Ó·Ù·È ¬Ìˆ˜ Óa ηÏÏÈÂÚÁ‹ÛÂÈ Î·Ù·ÏÏ‹-
ψ˜ Ùe âÎÎÏËÛÈ·ÛÙÈÎeÓ ϋڈ̷ ηd ÁÂÓÈÎÒÙÂÚ· ÙeÓ Ï·fiÓ,
œÛÙ ·éÙe˜ Óa âÓÛÙÂÚÓÈÛıFÉ Ùd˜ ·Ó·ÓıÚÒÈÓ˜ àÚ¯¤˜ Ù˘.
¢‡Ó·Ù·È â›Û˘ Óa Ù›ıÂÙ·È âd ÎÂÊ·Ïɘ å‰ÈˆÙÈÎáÓ Î·d
ôÏÏˆÓ âΉËÏÒÛˆÓ, çÚÁ·ÓÈÛÌáÓ Î·d ÎÈÓËÌ¿ÙˆÓ, âÌÓ¤Ô˘-
Û· Ìb ÙÔf˜ âÎÎÏËÛÈ·ÛÙÈÎÔf˜ àÓıÚÒÔ˘˜ Ù˘ Ùa Ï‹ıË,
¬ˆ˜ ·éÙe Û˘Ì‚·›ÓÂÈ Û¯Â‰eÓ Ûb ¬Ï˜ Ùd˜ ÂÚÈÙÒÛÂȘ ηٷ-
·Ù‹Ûˆ˜ ÙáÓ àÓıÚˆ›ÓˆÓ ‰ÈÎ·ÈˆÌ¿ÙˆÓ j ηd ÙáÓ Ê˘ÏÂ-
ÙÈÎáÓ ‰È·ÎÚ›ÛˆÓ. K·d ÂrÓ·È Û‹ÌÂÚ· àÚÎÂÙa ÁÓˆÛÙa çÓfi-
Ì·Ù· ó˜ ÙÔÜ M¿ÚÙÈÓ §ÔÜıÂÚ K›ÓÁÎ, ÙÔÜ âÈÛÎfiÔ˘ TÔ‡ÙÔ˘
Î.ô. Ôf ö¯Ô˘Ó Á›ÓÂÈ ·ÁÎfiÛÌÈ· ۇ̂ÔÏ· ÙÔÜ àÁáÓÔ˜ âÓ·Ó-
Ù›ÔÓ ÙÔÜ Ê˘ÏÂÙÈÛÌÔÜ Î·d ÙáÓ ·Ú·Ê˘¿‰ˆÓ ÙÔ˘.
\AÏÏa ηd ‰È¿ÊÔÚÔÈ Ìc ΢‚ÂÚÓËÙÈÎÔd çÚÁ·ÓÈÛÌÔd Ôf
ñ¿Ú¯Ô˘Ó Ûb ‰È¿ÊÔÚ˜ ¯áÚ˜ ÁÈa ÙcÓ Î·Ù·ÔϤÌËÛË ÙáÓ
Ê˘ÏÂÙÈÎáÓ ‰È·ÎÚ›ÛˆÓ, ö¯Ô˘Ó ôÌÂÛË Û¯¤ÛÈ, Û˘ÓÂÚÁ·Û›·, âÓ
ÔÏÏÔÖ˜ ‰b ηd âÍ¿ÚÙËÛÈ àe Ùd˜ ÙÔÈΤ˜ ÙˆÓ \EÎÎÏËۛ˜,
Ôf Û˘ÓÙÔÓ›˙Ô˘Ó Ùe ÛËÌ·ÓÙÈÎe öÚÁÔ ÙˆÓ, ¬ˆ˜ ÛÙc °·ÏÏ›·
.¯. Ùe MRAP (MOUVEMENT CONTRE LE RACIS-
ME ET POUR L’ AMITIE ENTRE LES PEUPLES) Ôf
î‰Ú‡ıË Ùe 1949, j ì LICRA, Ôf ÂrÓ·È â͈ÎÔÌÌ·ÙÈÎe˜
çÚÁ·ÓÈÛÌe˜ Ìb 30.000 ̤ÏË Î·d Ìb å‰È·›ÙÂÚË öÌÊ·ÛÈ ÛÙc ‰È-
ηÛÙËÚÈ·Îc ñÔÛÙ‹ÚÈÍÈ ÙáÓ ı˘Ì¿ÙˆÓ ÙÔÜ Ú·ÙÛÈÛÌÔÜ. Te
ú‰ÈÔ Û˘Ì‚·›ÓÂÈ Î·d ÛÙcÓ \AÌÂÚÈÎc ηd Ûb ôÏÏ· ̤ÚË, ¬Ô˘ ì
·ÚÔ˘Û›· Ùɘ \EÎÎÏËÛ›·˜ ÛÙe ÚÔÛ΋ÓÈÔ ÙÔÜ àÁáÓÔ˜ ·éÙÔÜ
ÂrÓ·È ‰È·ÎÚÈÙÈÎc àÏÏa ηd ‰˘Ó·ÌÈ΋.

39
Oî ·Ó·ÓıÚÒÈÓ˜ àÚ¯b˜ ÙÔÜ Û‚·ÛÌÔÜ Ùɘ àÓıÚˆ›Ó˘
ÚÔÛˆÈÎfiÙËÙÔ˜ ‚ÚÉηÓ, å‰È·›ÙÂÚ· ÌÂÙa ÙeÓ fiÏÂÌÔ, ÙcÓ
öÎÊÚ·Û‹ ÙÔ˘˜ Ûb ÓÔÌÈÎa ΛÌÂÓ· ‰ÈÂıÓÔܘ ηd âıÓÈÎÔÜ âÈ-
¤‰Ô˘, ¬ˆ˜ ÂrÓ·È Ôî ¢È·ÎËÚ‡ÍÂȘ ÙáÓ ^HÓˆÌ¤ÓˆÓ \E-
ıÓáÓ Î·d Ùa ™˘ÓÙ¿ÁÌ·Ù· ÙáÓ ÔÏÈÙÈÛÌ¤ÓˆÓ ÎÚ·ÙáÓ. Ta
ΛÌÂÓ· ·éÙa âÁÁ˘áÓÙ·È ÙcÓ àÓıÚÒÈÓË âÏ¢ıÂÚ›· ηd
àÍÈÔÚ¤ÂÈ·, àÏÏ’ ¬ˆ˜ àÔ‰ÂÈÎÓ‡Ô˘Ó Ùa Ú¿ÁÌ·Ù· ‰bÓ
ÂrÓ·È Ûb ı¤ÛÈ Óa ÚÔÏ¿‚Ô˘Ó Î·Ù·¯Ú‹ÛÂȘ ÛÙeÓ ÙÔ̤· ÙáÓ
àÓıÚˆ›ÓˆÓ ‰ÈηȈ̿وÓ, Ôf ·Úa Ùd˜ ‰È·ÎËÚ‡ÍÂȘ ·-
Ú·‚È¿˙ÔÓÙ·È Û‹ÌÂÚ· Ûb ÔÏÏb˜ ¯áÚ˜ ÙÔÜ ÎfiÛÌÔ˘. Oî Ê˘-
ÏÂÙÈÎb˜ ‰È·ÎÚ›ÛÂȘ, å‰È·›ÙÂÚ· Ûb óÚÈṲ̂ӷ ÛËÌÂÖ· ÙÔÜ Îfi-
ÛÌÔ˘, ö¯Ô˘Ó ÚÔÛÏ¿‚ÂÈ ÙeÓ ¯·Ú·ÎÙÉÚ· âȉËÌ›·˜, Ôf
Ì·ÛÙ›˙ÂÈ ‰˘ÛÙ˘¯á˜ ηd Ùc ÓÂÔÏ·›·, ¬ˆ˜ Û˘Ì‚·›ÓÂÈ ÛÙe
\IÛÚ·‹Ï, ¬Ô˘ Û‡Ìʈӷ Ìb ÚfiÛÊ·Ù· ÛÙÔȯÂÖ· öÚ¢ӷ˜ Ùe
45% ÙáÓ Ó¤ˆÓ ·éÙɘ Ùɘ ¯ÒÚ·˜ Ù¿ÛÛÂÙ·È àÓ·Ê·Ó‰eÓ ñbÚ
Ùɘ ϋ͈˜ ̤ÙÚˆÓ ‰ÈˆÁÌÔÜ Ùɘ àÚ·‚ÈÎɘ ÌÂÈÔÓfiÙËÙÔ˜
ηd àˆı‹ÛÂÒ˜ Ù˘ Âå˜ Ùe ÂÚÈıÒÚÈÔ. ≠OÏ· ·éÙa ÂrÓ·È
âÓ‰ÂÈÎÙÈÎa ÙÔÜ fiÛÔÓ àÓ›Û¯˘ÚÔÈ ÂrÓ·È Û‹ÌÂÚÔÓ Ôî ÓfiÌÔÈ Î·d
ÂÚÈÛÛfiÙÂÚÔÓ âÎÂÖÓÔÈ Ôf ÙÔf˜ âÊ·ÚÌfi˙Ô˘Ó, ÚÔÎÂÈ̤ÓÔ˘ Óa
ÚÔÛٷهÛÔ˘Ó àÔÙÂÏÂÛÌ·ÙÈÎa Ùd˜ ÌÂÈÔÓfiÙËÙ˜ àe ‰ÈÒ-
ÍÂȘ ηd ÌÂÚÔÏËÙÈÎc Û˘ÌÂÚÈÊÔÚa ÙáÓ ÎÚ·ÙáÓ Ôf Ùd˜ ÊÈ-
ÏÔÍÂÓÂÖ. °È·Ùd Ùe ˙‹ÙËÌ· ·éÙe ö¯ÂÈ ÂÚ¿ÛÂÈ ÛÙcÓ ÔÏÈÙÈÎc
Ú¿ÍÈ, Ôf à‰˘ÛÒËÙ· â͢ËÚÂÙÂÖ ôÓÔÌ· Û˘ÌʤÚÔÓÙ· ηd
≈ÔÙÔ˘˜ ÛÙfi¯Ô˘˜.
™ÙcÓ ^EÏÏ¿‰·, ¯ÒÚ· Ìb Ì·ÎÚa ‰ËÌÔÎÚ·ÙÈÎc ηd
çÚıfi‰ÔÍË ·Ú¿‰ÔÛË ‰bÓ Âú¯·Ì ÔÙb âÈ‚›ˆÛÈ ÙÔÜ Ú·ÙÛÈ-
ÛÌÔÜ. \AÓÙ›ıÂÙ· ï Ï·fi˜ Ì·˜ Ûb ‰‡ÛÎÔϘ zÚ˜ ö‰ÂÈÍ ·-
Ú·‰ÂÈÁÌ·ÙÈÎc àÏÏËÏÂÁÁ‡Ë Úe˜ àÏÏÔʇÏÔ˘˜ ηd àÏÏÔ›-
ÛÙÔ˘˜ ≤ÏÏËÓ˜ Ôϛ٘, ¯ˆÚd˜ ‰È¿ÎÚÈÛÈ ¯ÚÒÌ·ÙÔ˜, å‰ÂÔÏÔ-

40
Á›·˜, Ê˘Ïɘ j ıÚËÛΛ·˜. K·d ÂrÓ·È Úe˜ ÙÈÌcÓ ÙÔÜ Ï·ÔÜ
Ì·˜, ¬ÙÈ ö¯ÂÈ àe ·åÒÓˆÓ ‰È‰·¯ıÉ Ùe ëÏÏËÓÔÚıfi‰ÔÍÔ
å‰Âá‰Â˜ Ôf ÙÈÌÄ ÙeÓ ôÓıÚˆÔ ïÔÈÔÛ‰‹ÔÙ ηd iÓ ÂrÓ·È
ηd ͯ‡ÓÂÈ Ùa ̇ڷ Ùɘ „˘¯É˜ ÙÔ˘ Ûb âΉËÏÒÛÂȘ àÁ¿-
˘ Úe˜ ¬ÏÔ˘˜ à‰È·ÎÚ›Ùˆ˜. ¶·Úa Ù·ÜÙ· ÛÙe ™‡ÓÙ·ÁÌ¿
Ì·˜ iÓ Î·d ‰bÓ Á›ÓÂÙ·È Âå‰ÈÎc Úfi‚ÏÂ„È à·ÁÔÚ‡Ûˆ˜
ÙáÓ Ê˘ÏÂÙÈÎáÓ ‰È·ÎÚ›ÛˆÓ, ñ¿Ú¯Ô˘Ó óÛÙfiÛÔ ÁÂÓÈÎɘ ʇ-
Ûˆ˜ ÚԂϤ„ÂȘ ÁÈa ÙeÓ Û‚·ÛÌe ηd ÙcÓ ÚÔÛÙ·Û›· Ùɘ
àÍ›·˜ ÙÔÜ àÓıÚÒÔ˘ (ôÚıÚ. 2 ·Ú. 1), ÁÈa ÙcÓ åÛfiÙËÙ· ¬ÏˆÓ
ÙáÓ ëÏÏ‹ÓˆÓ à¤Ó·ÓÙÈ ÙÔÜ ÓfiÌÔ˘ (ôÚıÚÔÓ 4), ÁÈa Ùe ‰Èη›-
ˆÌ· ¬ÏˆÓ Óa àÓ·Ù‡ÛÛÔ˘Ó âÏ¢ı¤Úˆ˜ ÙcÓ ÚÔÛˆÈÎfiÙË-
Ù¿ ÙˆÓ Î·d Óa Û˘ÌÌÂÙ¤¯Ô˘Ó ÛÙcÓ ÎÔÈÓˆÓÈ΋, ÔåÎÔÓÔÌÈÎc
ηd ÔÏÈÙÈÎc ˙ˆc Ùɘ ¯ÒÚ·˜ (ôÚıÚÔÓ 5) ηd ΢ڛˆ˜ ÁÈa Ùe
‰Èη›ˆÌ· ¬ÏˆÓ Óa àÔÏ·‡Ô˘Ó àÔχÙÔ˘ ÚÔÛÙ·Û›·˜ Ùɘ
˙ˆÉ˜, Ùɘ ÙÈÌɘ ηd Ùɘ âÏ¢ıÂÚ›·˜ ÙˆÓ, à‰È·ÎÚ›Ùˆ˜ âıÓÈ-
ÎfiÙËÙÔ˜, Ê˘Ïɘ j ÁÏÒÛÛ˘ ηd ıÚËÛ΢ÙÈÎáÓ j ÔÏÈ-
ÙÈÎáÓ ÂÔÈı‹ÛÂˆÓ (ôÚıÚÔÓ 5 ·Ú. 2).
Mb Ùd˜ ÚËÙb˜ ·éÙb˜ ‰È·Ù¿ÍÂȘ ÚÔÛٷهÔÓÙ·È à̤ۈ˜
ηd âÌ̤ۈ˜ Ùa àÁ·ıa Ùɘ àÓıÚˆ›Ó˘ àÍÈÔÚÂ›·˜ ηd
ÙáÓ úÛˆÓ ‰ÈÎ·ÈˆÌ¿ÙˆÓ Î·d ñÔ¯ÚÂÒÛÂˆÓ Î·d ηٷ‰Èο-
˙ÂÙ·È ï âıÓÔÊ˘ÏÂÙÈÛÌfi˜, ÙeÓ ïÔÖÔÓ ôÏψÛÙ ì \OÚıfi‰Ô-
ÍÔ˜ ëÏÏËÓÈÎc \EÎÎÏËÛ›· Âr¯ÂÓ õ‰Ë àe ÙÔÜ 19Ô˘ ·åáÓÔ˜
âÈۋ̈˜ ηٷ‰ÈοÛÂÈ ó˜ âÈΛӉ˘ÓË ·¥ÚÂÛÈ. ErÓ·È ëÔ̤-
Óˆ˜ ÂéÙ‡¯ËÌ· ÁÈa Ùe òEıÓÔ˜ Ì·˜ Ùe ¬ÙÈ \EÎÎÏËÛ›· ÙÔ˘
ηd ÓÔÌÔıÂÛ›· ÙÔ˘ ÛÙ¤ÎÔÓÙ·È âd ÛÎÔfiÓ, ÚÔÛٷ٢ÙÈÎá˜
ñbÚ ÙáÓ ‰ÈÎ·ÈˆÌ¿ÙˆÓ åÛfiÙËÙÔ˜, âÏ¢ıÂÚ›·˜ ηd àÔÏ·‡-
Ûˆ˜ οı àÓıÚˆ›ÓÔ˘ ‰ÈηÈÒÌ·ÙÔ˜ âΠ̤ÚÔ˘˜ ·ÓÙe˜ Ô-
Ï›ÙÔ˘. \AÚÎÂÖ ì ·Ú¿‰ÔÛÈ ·éÙc Óa Û˘Ó¯›˙ÂÙ·È, ì ·È‰Â›·
Óa ÙcÓ Î·ÏÏÈÂÚÁÂÖ, Ôî ʇϷΘ ÙÔÜ ÓfiÌÔ˘ Óa ÙcÓ ñÂÚ·-

41
Û›˙ÔÓÙ·È, ì \EÎÎÏËÛ›· Óa ÙcÓ Û˘ÓÙËÚÂÖ Î·d ï Ï·fi˜ Ì·˜
Óa ÙcÓ àÛ¿˙ÂÙ·È Î·d Û¤‚ÂÙ·È.
¶·Ú¿ÏÏËÏ·, óÛÙfiÛÔ, Ìb Ùd˜ ó˜ ôÓˆ Û˘ÓÙ·ÁÌ·ÙÈÎb˜
ÚԂϤ„ÂȘ, â͉fiıË ÚfiÛÊ·Ù· ηd ï Ó. 1419/1984 àÚ. 24
ï ïÔÖÔ˜ ÚԂϤÂÈ ÙcÓ ·éÛÙËÚc ÙÈ̈ڛ· ¬ÔÈÔ˘ ‰ËÌfiÛÈ·,
ÁÚ·Ùa j ÚÔÊÔÚÈÎa j Ìb ïÔÈÔ‰‹ÔÙ ̤ÛÔ ÚÔÙÚ¤ÂÈ Ûb
ÌÖÛÔ˜ j Ûb Ú¿ÍÂȘ ‚›·˜ j ΢ÎÏÔÊÔÚÂÖ å‰¤Â˜ ÚÔÛ‚ÏËÙÈÎb˜
âÓ·ÓÙ›ÔÓ àÙfiÌˆÓ j ïÌ¿‰ˆÓ âÈηÏÔ‡ÌÂÓÔ˜ ÏfiÁÔ˘˜ «Ê˘ÏÂ-
ÙÈÎɘ j âıÓÈÎɘ ηٷÁˆÁɘ ÙˆÓ». ≠Eˆ˜ â‰á ì ‰È¿Ù·ÍË
-¬ˆ˜ âÁÚ¿Ê·Ì Ûb ôÚıÚÔ Ì·˜ ÙeÓ M¿ÚÙÈÔÓ ÙÔÜ 1984-
ÂrÓ·È Î·d ÏÔÁÈÎc ηd ÂéÚfiÛ‰ÂÎÙË. Oî ≠EÏÏËÓ˜ å‰È·›ÙÂÚ·
ÂúÌ·ÛÙ Âé·›ÛıËÙÔÈ ÛÙeÓ ÙÔ̤· ·éÙeÓ Î·d ‰bÓ Û˘Á¯ˆÚÔÜÌÂ,
ÔûÙ ÛÙeÓ ë·˘Ùfi Ì·˜, ÔûÙ Ûb ηӤӷ ôÏÏÔÓ Ê˘ÏÂÙÈÎb˜ ‰È·-
ÎÚ›ÛÂȘ, Ôf Ùd˜ ηٷ‰Èο˙Ô˘Ì àÂÚ›ÊÚ·ÛÙ·. °È’ ·éÙe
ôÏψÛÙ ηd ‰bÓ Âé‰ÔΛÌËÛ ÔÙb ̤¯ÚÈ ÙÒÚ· ÛÙcÓ ·ÙÚ›-
‰· Ì·˜ ï Ú·ÙÛÈÛÌfi˜. Te ëÏÏËÓÔÚıfi‰ÔÍÔ qıÔ˜ ÌĘ âÈ‚¿Ï-
ÏÂÈ Óa ‚ϤÔ˘Ì ÛaÓ ÂåÎfiÓ· ÙÔÜ £ÂÔÜ Î¿ıÂ Û˘Ó¿ÓıÚˆfi
Ì·˜, Óa ÙeÓ àÁ·ÔÜÌ ηd Óa ÙeÓ Û‚fiÌ·ÛÙÂ.
\AÏÏa ì ÔÈÓÈÎc ·ڈÛË -âÙÔÓ›˙·Ì ÛÙc Û˘Ó¤¯ÂÈ·- âÂ-
ÎÙ›ÓÂÙ·È Î·d Ûb ‚¿ÚÔ˜ âÎÂ›ÓˆÓ Ôf âÎ ÏfiÁˆÓ ‰È·ÊÔÚĘ ıÚË-
Û·̷ÙÔ˜ ÌÔÚÂÖ Óa ıˆÚËıFÉ ¬ÙÈ ÚÔÙÚ¤Ô˘Ó Ûb ÌÖÛÔ˜ j
‰È·‰›‰Ô˘Ó 剤˜ ÚÔÛ‚ÏËÙÈÎb˜ ÁÈa ÙÔf˜ àÓÙÈ¿ÏÔ˘˜ ÙˆÓ. ^H
Úfi‚ÏÂ„Ë ·éÙc Ôf âÍÔÌÔÈÒÓÂÈ Ùd˜ àÓÙÈı¤ÛÂȘ ÁÈa ÏfiÁÔ˘˜
ıÚËÛ΢ÙÈÎÔf˜ Ìb Ùd˜ Ú·ÙÛÈÛÙÈÎb˜ ‰È·ÎÚ›ÛÂȘ ÂrÓ·È ÚˆÙfiÙ˘Ë
ÁÈa Ùe ‰›Î·Èfi Ì·˜ ηd Ï‹ÙÙÂÈ Âéı¤ˆ˜ ÙcÓ âχıÂÚË öÎÊÚ·ÛË
ÁÓÒÌ˘ ÁÈa Ùc ‰Ú¿ÛË ÙáÓ ·îÚÂÙÈÎáÓ ÛÙc ¯ÒÚ· Ì·˜, ÛÙÚ·Á-
Á·Ï›˙ÂÈ Ùe ‰Èη›ˆÌ· Ï·˚ÎáÓ ÎÈÓËÙÔÔÈ‹ÛÂˆÓ ÁÈa ÙcÓ àfi-
ÎÚÔ˘ÛË Ùɘ ÚÔÛËÏ˘ÙÈÛÙÈÎɘ ÚÔ·Á¿Ó‰·˜ ÙˆÓ, ÂÚÈÔÚ›˙ÂÈ
àÊfiÚËÙ· ÙeÓ ïÚ›˙ÔÓÙ· àÓÙÈ·Ú¿ıÂÛ˘ Ì·˙› ÙˆÓ, ı¤ÙÂÈ Ûb ΛÓ-

42
‰˘ÓÔ Ù‹Ó ñÂÚ¿ÛÈÛË Ùɘ ›ÛÙˆ˜ àe ÙÔf˜ âÏÂÂÈÓÔf˜ ÙÂÚÌ›-
Ù˜ Ôf ÙcÓ âÈ‚Ô˘Ï‡ÔÓÙ·È, àÊ‹ÓÂÈ ÔéÛÈ·ÛÙÈÎa âχıÂÚÔ Ùe
‰›Ô ‰Ú¿Ûˆ˜ ÛÙÔf˜ \I¯ˆ‚›Ù˜ ηd ÙÔf˜ ôÏÏÔ˘˜ ÔÈÎÈÏÒÓ˘-
ÌÔ˘˜ ÂåÛ‚ÔÏÂÖ˜, ‰¤ÓÂÈ Ùa ¯¤ÚÈ· ÙáÓ çÚıÔ‰fi͈Ó, Ôf ÎÈÓ‰˘Ó‡-
Ô˘Ó, ¬Ù·Ó ıa ñ„ÒÓÔ˘Ó ÊˆÓc àÁ·Ó¿ÎÙËÛ˘ ηd ‰È·Ì·ÚÙ˘Ú›·˜,
Óa ¯·Ú·ÎÙËÚ›˙ˆÓÙ·È... Ú·ÙÛÈÛÙb˜ η›, ÙÂÏÈο, Ìb Ùe ÚfiÛ¯Ë-
Ì· âÎÛ˘Á¯ÚÔÓÈÛÌÔÜ Ùɘ ÓÔÌÔıÂÛ›·˜ Ì·˜, ¯·Ï·ÂÈ ‰ÂÛÌa
·åÛ¯Úa ηd à·›ÛÈ· Ûb ‚¿ÚÔ˜ Ùɘ àÓÙÈ·ÈÚÂÙÈÎɘ ‰Ú·ÛÙËÚÈfiÙË-
ÙÔ˜ (BÏ. Âå˜ âÊËÌ. «᾽Oρθ. Tύπος» Ùɘ 9-3-1984 ôÚıÚÔÓ Ì·˜ ñe
ÙeÓ Ù›ÙÏÔÓ «Eἶσθε ρατσιστές...»).
Td˜ âÎÙÈÌ‹ÛÂȘ Ì·˜ ·éÙb˜ Û˘ÌÌÂÚ›˙ÔÓÙ·È Î·d ÔÏÏÔd
ôÏÏÔÈ, Ôf âÎÊÚ¿˙Ô˘Ó ÙcÓ àÓËÛ˘¯›· ÙÔ˘˜ àe ÙcÓ âӉ¯fi-
ÌÂÓË âÊ·ÚÌÔÁc ·éÙÔÜ ÙÔÜ ÓfiÌÔ˘. X·Ú·ÎÙËÚÈÛÙÈÎe ÂrÓ·È,
âd ÙÔÜ ÚÔÎÂÈ̤ÓÔ˘, ôÚıÚÔ ÙÔÜ K. ¢È·ÎÔÁÈ¿ÓÓË, ÛÙe
ïÔÖÔ ÌÂÙ·Íf ÙáÓ ôÏÏˆÓ ÁÚ¿ÊÔÓÙ·È Î·d ·éÙ¿: «Σοβαρο-
λογῆτε κ. Mαγκάκη; Θὰ µοῦ ἐπιβάλλετε ἐµένα, τοῦ κάθε
“ἐµένα”, τοῦ κάθε ῞Eλληνα, νὰ προδώσω τὴν ἱστορία µου
καὶ νὰ τυφλώσω τὰ παιδιά µου, νὰ ἀποκρύψω δειλὰ καὶ
προδοτικὰ ποιός ἔσφαξε τοὺς προγόνους µου, τοὺς συγ-
χρόνους µου, ποιός κατακρεούργησε τὴν πατρίδα µου καὶ
τὸ λαό της, εἴτε αὐτὸς ὁ κάποιος εἶναι Λατῖνος, εἴτε φρα-
τέλλος, εἴτε ῎Aρειος Γερµαναράς, εἴτε γκεσταπίτης, εἴτε
Tουρκαλάς, εἴτε Tσέτης, εἴτε ἀνθρωποφάγος τοῦ ᾽Aττίλα,
εἴτε Kοµιτατζῆς, εἴτε Φράγκος ἀπ’ αὐτοὺς ποὺ καίγανε µὲ
βραστὸ νερὸ τοὺς ῞Eλληνες τῆς Σµύρνης, καθὼς ἀπελπι-
σµένοι σκαρφάλωναν στὰ καράβια τους, εἴτε ᾽Eγγλέζος
ποὺ πυρπολοῦσε ζωντανὸ τὸν Aὐξεντίου, εἴτε κρεµοῦσε
τὸν Kαραολῆ, εἴτε ᾽Aγαρηνὸς καὶ Mπαρµπαρίνος τῆς
᾽Aραπιᾶς, εἴτε ᾽Iµπραΐµης, εἴτε ῾Eβραῖος ποὺ πρόδιδε τὸν

43
Kοσµᾶ τὸν Aἰτωλὸ στὸν Kοὺρτ πασᾶ καὶ ἔγδερνε τὸν
Σκυλόσοφο Tρίκκης, χρηµατοδοτοῦσε τὸν Kεµάλ, εἴτε
Kίσσιγκερ ποὺ σχεδίαζε τὴν κατοχὴ τῆς Kύπρου, εἴτε Ζό-
ζεφ Λούνς. ῍H µήπως ἕνεκα αὐτῶν τῶν τελευταίων ἡ
ἔµπνευση γι’ αὐτὸν τὸν τουρκοκρατικὸ νόµο;
Σοβαρολογῆτε κ. Mαγκάκη; ∆ύο χρόνια φυλακὴ καὶ
πρόστιµο γιὰ ὅποιον θίξει καταγωγὴ ἢ θρήσκευµα ξένο,
σὲ µία χώρα σὰν τὴ σηµερινὴ ῾Eλλάδα, ὅπου ἡ ὀρθοδοξία
βάλλεται ἀπὸ χίλιες µεριὲς καὶ ὑπονοµεύεται ἀπὸ χίλια
λαγούµια, ἀπὸ χίλιες παραθρησκευτικὲς ὀργανώσεις ποὺ
φυτρώνουν σὰν τὰ µανιτάρια µὲ τὴ µάσκα κάποιας θρη-
σκείας γιὰ νὰ ἐκφυλίζουν τὴ νεολαία καὶ νὰ στεριώσουν
τὶς σύριγγες τῆς ἡρωΐνης στὸ προσκέφαλο κάθε ῾Eλληνό-
πουλου;» (BÏ. âÊËÌÂÚ›‰· «Aὐριανή», 15-2-1984).
ºÔ‚ÔÜÌ·È, ¬ÙÈ ì ÂéÚ‡ÙËÙ· Ôf ¯·Ú·ÎÙËÚ›˙ÂÈ Ùd˜ ‰˘Ó·Ù¤˜,
≤ÓÂη ıÚËÛ΢ÙÈÎáÓ ÏfiÁˆÓ, ç͇ÙËÙ˜ Ôf ÂrÓ·È Èı·ÓeÓ Óa
ÚÔ·„Ô˘Ó, âӉ¯Ô̤ӈ˜ ıa ÂÚÈÏ¿‚ÂÈ Î·d âΉËÏÒÛÂȘ Ùɘ
\EÎÎÏËÛ›·˜ ηd ÙáÓ ÈÛÙáÓ Ù˘ Ôf àԂϤÔ˘Ó ÛÙcÓ ÚÔ-
ÛÙ·Û›· Ùɘ \OÚıÔ‰ÔÍ›·˜ àe ·îÚÂÙÈÎÔf˜ ηd ͤÓÔ˘˜ Ú¿ÎÙÔ-
Ú˜ Ôf ‰ÚÔÜÓ Û¯Â‰eÓ àÛ‡‰ÔÙÔÈ ÛÙcÓ ·ÙÚ›‰· Ì·˜, ηd ıa
à‰È΋ÛÂÈ ÌÈa âÎÏÂÎÙc ÌÂÚ›‰· àÓıÚÒˆÓ Ôf Ì¿¯ÔÓÙ·È ÁÈa
Ùa îÂÚ¿ ÙˆÓ, ¯·Ú·ÎÙËÚ›˙ÔÓÙ¿˜ ÙÔ˘˜ Ú·ÙÛÈÛÙ¤˜. \Ae Ùɘ
àfi„ˆ˜ ·éÙɘ ì ‰È¿Ù·ÍȘ ·éÙc ÂrÓ·È ÙÔéÏ¿¯ÈÛÙÔÓ ôηÈÚÔ˜
ηd ÚÔÎÏËÙÈ΋, ÚÔÛ‚ÏËÙÈÎc ‰b ÁÈa ÙÔf˜ àÁˆÓÈÛÙa˜ Ùɘ
›ÛÙÂÒ˜ ÙˆÓ. K·d ıa ÂrÓ·È Âé¯É˜ öÚÁÔÓ Û˘ÓÙfï˜ Óa ÙÚÔÔ-
ÔÈËıFÉ ÁÈa Ùe ηÏe Ùɘ ·ÙÚ›‰Ô˜ Ì·˜.

™‹ÌÂÚ· ï Ú·ÙÛÈÛÌe˜ ÚÔ‚¿ÏÏÂÈ Î·d ¿ÏÈÓ àÂÈÏËÙÈÎa


ÛÙe ÚÔÛ΋ÓÈÔ Ùɘ îÛÙÔÚ›·˜, ‰È·„‡‰ÔÓÙ·˜ Û·ÚηÛÙÈÎa Ùd˜

44
‰È·ÈÛÙÒÛÂȘ Ì·˜ ÁÈa ÙcÓ ÔÏÈÙÈÛÙÈ΋ Ì·˜ ÚfiÔ‰Ô. ¢bÓ
ö¯ÂÈ ÛËÌ·Û›· Ùe ¬ÙÈ ù¯È ÛÙcÓ ^EÏÏ¿‰·, àÏÏa Ûb ôÏÏ· ̤-
ÚË Ùɘ Áɘ âÌÊ·Ó›˙ÂÙ·È Ùe Ê·ÈÓfiÌÂÓfi ÙÔ˘. ≠OÏÔ˜ ï ÎfiÛÌÔ˜
ö¯ÂÈ ëÓfiÙËÙ· ηd Ùe Á¤ÓÔ˜ Ì·˜ ηıÔÏÈÎfiÙËÙ·. ¢bÓ ÂrÓ·È
ÌfiÓÔ ÛÙ›ÁÌ· ÁÈa ÙcÓ âÔ¯‹ Ì·˜ ï Ú·ÙÛÈÛÌfi˜, ÂrÓ·È ÏÂËÏ·-
Û›· ÙÔÜ àÓıÚÒÈÓÔ˘ ÚÔÛÒÔ˘, ÂrÓ·È àÓ·›ÚÂÛÈ ‚·ÛÈÎáÓ
àÚ¯áÓ Ùɘ ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈÎɘ ‰È‰·Ûηϛ·˜ ηd Ùɘ ·Ó·ÓıÚÒ-
ÈÓ˘ Û˘ÓÂȉ‹Ûˆ˜. ¶ÔÏÏÔd Ìb ÙcÓ à‰È·ÊÔÚ›· ÙÔ˘˜ âÓÈÛ¯‡-
Ô˘Ó ÔéÛÈ·ÛÙÈÎa ÙÔf˜ Ú·ÙÛÈÛÙ¤˜. K·d ôÏÏÔÈ Ìb Ùc ‰ÈÛÙ·ÎÙÈ-
ÎfiÙËÙ¿ ÙÔ˘˜ Á›ÓÔÓÙ·È Û˘Ó¤ÓÔ¯Ô› ÙˆÓ. ^Y¿Ú¯ÂÈ àÓ¿ÁÎË Óa
Û˘ÓÂȉËÙÔÔÈ‹ÛÔ˘Ì ¬ÏÔÈ ÙeÓ Î›Ó‰˘ÓÔ Ôf ÌĘ àÂÈÏÂÖ Î·d
Óa Û˘ÓÙÔÓ›ÛÔ˘Ì Ùd˜ ÚÔÛ¿ıÂȤ˜ Ì·˜, ̤۷ àe Û˘ÏÏÔ-
ÁÈÎa ùÚÁ·Ó·, ÁÈa ÙcÓ Î·Ù·ÔϤÌËÛË ÙáÓ Ê˘ÏÂÙÈÎáÓ ¿-
Û˘ ÌÔÚÊɘ ‰È·ÎÚ›ÛˆÓ. ™b ÙÂÏÂ˘Ù·›· àÓ¿Ï˘ÛÈ Ù¤ÙÔȘ ‰È·-
ÎÚ›ÛÂȘ ñÔÙÈÌÔÜÓ ÙcÓ ÔÈfiÙËÙ· Ùɘ ˙ˆÉ˜ Ì·˜ ηd ‰ËÌÈ-
Ô˘ÚÁÔÜÓ Ùd˜ ÚÔ¸Ôı¤ÛÂȘ ÁÈa Óa Í·Ó·˙‹ÛÔ˘Ì ÙÚ·ÁÈÎb˜
âÌÂÈڛ˜ ÙÔÜ ·ÚÂÏıfiÓÙÔ˜.
¢bÓ ñ¿Ú¯ÂÈ àÌÊÈ‚ÔÏ›· ¬ÙÈ Ôî \EÎÎÏËۛ˜ οÓÔ˘Ó ÔÏ-
Ïa ÛÙeÓ ÙÔ̤· ·éÙfiÓ. \AÏÏa ¯ÚÂÈ¿˙ÂÙ·È Óa Á›ÓÔ˘Ó Î·d
ôÏÏ·. K˘Ú›ˆ˜ ÛÙcÓ \AÌÂÚÈ΋, ÛÙcÓ \AÛ›· ηd ÛÙcÓ \AÊÚÈ-
΋, ¬Ô˘ Ôî ÚÔηٷϋ„ÂȘ âÓ·ÓÙ›ÔÓ ÙáÓ Ì·‡ÚˆÓ ‰bÓ
ö¯Ô˘Ó âÎÏ›„ÂÈ, ÔûÙ àÓ¿ÌÂÛ· àe ÙÔf˜ ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÔ‡˜. ™Ùa
ôÏÏ· ‰b ̤ÚË Ùɘ Áɘ, ¬Ô˘ âÌÊ·Ó›˙ÔÓÙ·È ‰È·ÎÚ›ÛÂȘ Ìb
‚¿ÛÈ ù¯È Ùe ¯ÚáÌ· j Ùc Ê˘Ï‹, àÏÏa ÙcÓ ÎÔÈÓˆÓÈÎc ı¤ÛÈ,
Ùc ÌfiÚʈÛÈ j ÙcÓ ÔåÎÔÓÔÌÈÎc ηٿÛÙ·ÛÈ, Ú¤ÂÈ Óa Á›ÓÂÈ
àÓÙÈÏËÙe ¬ÙÈ Î·ÌÌ›· Ù¤ÙÔÈ· ‰È¿ÎÚÈÛÈ ‰bÓ ÌÔÚÂÖ Óa ‰ÈηÈ-
ˆıFÉ Î¿Ùˆ àe ÙcÓ ÓÔc Ùɘ àÁ¿˘ ηd Ùɘ âÓ XÚÈÛÙˇá
àÏÏËÏÂÁÁ‡Ë˜. Oî ôÓıÚˆÔÈ àӤηıÂÓ qÛ·Ó Ùa ñÔΛÌÂÓ·
ηd Ùa àÓÙÈΛÌÂÓ· ÙáÓ å‰ÂÔÏÔÁÈáÓ Î·d ÙáÓ ÔÏÈÙÈÎáÓ

45
ÛÎÔÈÌÔًوÓ. XÚÂÈ¿˙ÂÙ·È pÚ·Á Óa ÙÔÓÈÛıFÉ g˜ ì âÍ·-
ÎÔÏÔ˘ıËÙÈÎc ÈÛÙfiÙËÙ· Û’ ·éÙc ÙcÓ àÚ¯c âÁ΢ÌÔÓÂÖ Â-
ÏˆÚ›Ô˘˜ ÎÈÓ‰‡ÓÔ˘˜, Ôf ÌfiÓÔ ÌÈa àÔ‰¤ÛÌ¢ÛÈ ÙáÓ àÓıÚÒ-
ˆÓ àe Ùa Û¯‹Ì·Ù· ·éÙa ÌÔÚÂÖ Óa àÔÙÚ¤„ÂÈ; ≠OψÓ
ÙáÓ àÓıÚÒˆÓ ηÏɘ ıÂÏ‹Ûˆ˜ ηıÉÎÔÓ ÂrÓ·È Óa ηٷ-
Ûًۈ̠Ìb οı ̤ÛÔ Û·Ê¤˜, ¬ÙÈ Ùe à·Ú·‚›·ÛÙÔÓ ÙÔÜ
àÓıÚˆ›ÓÔ˘ ÚÔÛÒÔ˘ ÂrÓ·È àÚ¯c ·Ó·ÓıÚˆ›ÓË, Ôf ‰bÓ
ö¯ÂÈ ÌbÓ àÎfiÌË ·ÓÙÔÜ Î·Ù·ÍȈıÉ, Ìa Ôf Ú¤ÂÈ Óa
âÊ·ÚÌÔÛıFÉ à‰È·ÎÚ›Ùˆ˜ ηd Úe˜ ÄÛ·Ó Î·Ù‡ı˘ÓÛÈÓ. AéÙe
âÈ‚¿ÏÏÂÈ ï ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈÎfi˜ Ì·˜ ÔÏÈÙÈÛÌe˜ ηd ì àÓ¿ÁÎË
ÁÈa ÂåÚËÓÈÎc Û˘Ì‚›ˆÛ› Ì·˜ οو àe ÙeÓ ≥ÏÈÔ.

46
¶·Ú·ıÚËÛ΢ÙÈÎÔd ^O ÏÔÎÏËÚˆÙÈÛÌÔd
ηd àÓıÚÒÈÓ· ‰ÈηÈÒÌ·Ù· ÛÙcÓ ^EÏÏ¿‰· *

K
¿ı ÊÔÚa Ôf ì àӷ·ÎÏËÛË ÙÔÜ ¯ÚfiÓÔ˘ ÌĘ ÚÔÛ-
ʤÚÂÈ ÙcÓ ÂéηÈÚ›· ·éÙɘ Ùɘ „˘¯Ôۈ̷ÙÈÎɘ âÈÎÔÈ-
ÓˆÓ›·˜, ̷ηڛ˙ˆ ÙcÓ êÁ›· \OÚıfi‰ÔÍË \EÎÎÏËÛ›·
Ì·˜ ηd ¬ÏÔ˘˜ âÌĘ, Ôf àÔÙÂÏÔÜÌ ̤ÏË ÙÔÜ ÛÒÌ·Ùfi˜
Ù˘, ÁÈ·Ùd ·éÙc ÂrÓ·È âΛÓË, Ôf Ìb ÂÚÈÛÛc ÊÚÔÓÙ›‰· ÌĘ
≛‰·Í ·éÙeÓ ÙeÓ ÙÚfiÔ Ùɘ ˙ˆÉ˜, Ôf ÂrÓ·È ÎÔÈÓˆÓ›· ›-
ÛÙˆ˜ ηd àÁ¿˘, ηd ·éÙc ÌĘ ö‰ˆÛ Ùe ÚfiÙ˘Ô ·éÙÔÜ
ÙÔÜ ÙÚfiÔ˘ ñ¿Ú͈˜, Ôf ‰È·ÛÒ˙ÂÙ·È ÛÙcÓ ·Ú¿‰ÔÛ‹
Ì·˜ ‰˘Ó·ÌÈÎa ηd àÚfiÛ‚ÏËÙ·. ^H ˙ˆc Ùɘ \EÎÎÏËÛ›·˜
ı¤ÏÂÈ Óa ÌĘ àÔÛ¿ÛÂÈ àe ÙcÓ àÙÔÌÈ΋ Ì·˜ ·éÙ¿ÚÎÂÈ·,
Óa ÌĘ ï‰ËÁ‹ÛÂÈ Ûb ÌÈa ÂÚÈ¤ÙÂÈ· Û˘ÌÌÂÙԯɘ, Ûb ÌÈa
Û¯¤ÛË Î·d ÎÔÈÓˆÓ›· Ìb ÙcÓ âÌÂÈÚ›· ÙÔÜ Î·ıÔÏÈÎÔÜ ÛÒ-
Ì·ÙÔ˜. K·d ì ÚÔËÁÔ‡ÌÂÓË Û‡Ó·Í‹ Ì·˜ ÛÙe Ó·fi, ηıg˜
* ^ O Ì È Ï › · ÙÔÜ ™Â‚. MËÙÚÔÔÏ›ÙÔ˘ ¢ËÌËÙÚÈ¿‰Ô˜ Î. XÚÈÛÙÔ‰Ô‡ÏÔ˘
Úe˜ ÙÔf˜ âÎÚÔÛÒÔ˘˜ ÙÔÜ ÓÔÌÈÎÔÜ ÎfiÛÌÔ˘ (‰ÈηÛÙ¤˜, ‰ÈÎËÁfiÚÔ˘˜, Û˘Ì-
‚ÔÏ·ÈÔÁÚ¿ÊÔ˘˜, âÈÌÂÏËÙ¤˜ Î.Ï.) Ùɘ M·ÁÓËÛ›·˜, ηÙa ÙcÓ Úe˜ ÙÈÌ‹Ó
ÙˆÓ Û‡Ó·ÍÈÓ, Ôf èÚÁ¿ÓˆÛ ì ^I. MËÙÚfiÔÏȘ ¢ËÌËÙÚÈ¿‰Ô˜ ÛÙcÓ ·úıÔ˘-
Û· ÙÔÜ ¶ÓÂ˘Ì·ÙÈÎÔÜ Ù˘ K¤ÓÙÚÔ˘ ÛÙd˜ 3 \OÎÙˆ‚Ú›Ô˘ 1986 Ìb ÙcÓ ÂéηÈ-
Ú›· Ùɘ ÌÓ‹Ì˘ ÙÔÜ êÁ›Ô˘ ¢ÈÔÓ˘Û›Ô˘ \AÚÂÔ·Á›ÙÔ˘, ÚÔÛÙ¿ÙÔ˘ ·éÙáÓ.

47
ηd ÙÔ‡ÙË â‰á, Ôf àÔÙÂÏÂÖ Û˘Ó¤¯ÂÈ¿ Ù˘, ÂrÓ·È âÎÊÚ¿ÛÂȘ
ηd âΉËÏÒÛÂȘ ·éÙɘ Ùɘ ÎÔÈÓˆÓ›·˜, Ôf àÔÙÂÏÂÖ ÙeÓ
àÓÙ›Ô‰· ηd ÙcÓ àÓÙÈ·Ú¿ıÂÛË ÛÙc Û‡Á¯ÚÔÓË âÁˆÎÂ-
ÓÙÚÈÎc ηd ·éÙÔ·ÔÌÔӈ̤ÓË àÙÔÌÈÎfiÙËÙ·, Ôf àÓÂϤËÙ·
Ì·ÛÙÈÁÒÓÂÈ Ùd˜ ñ¿ÚÍÂȘ Ì·˜ ηd ÌĘ ÛÙÂÚÂÖ Ùc ı·ÏˆÚc
Ùɘ àÓıÚˆÈĘ Ì·˜. ™Ä˜ Â鯷ÚÈÛÙá ¬ÏÔ˘˜ ÁÈa ÙeÓ ÎfiÔ
Ùɘ Û˘ÌÌÂÙԯɘ Û·˜ ÛÙe ÓÂ˘Ì·ÙÈÎfi Ì·˜ Û˘ÌfiÛÈÔ, ηd
ÛĘ Âû¯ÔÌ·È Ìb àÁ¿Ë Óa ö¯ÂÙ ñÁ›· ηd ‰‡Ó·ÌË, œÛÙÂ
Óa â·ÚÎÉÙ ÛÙe ÏÂÙe ηd ñ‡ı˘ÓÔ öÚÁÔ Û·˜.

™ÙcÓ âÊÂÙÂÈÓc1 âÈÏÔÁc ÙÔÜ ı¤Ì·ÙÔ˜ âÊÚfiÓÙÈÛ· Óa Û˘Ó-


‰˘¿˙ÂÙ·È, ¬ˆ˜ ¿ÓÙ·, ì âÈηÈÚfiÙËÙ· Ìb ÙcÓ ÓÔÌÈÎÔ-ıÚË-
Û΢ÙÈÎc ñÊ‹, ÁÈ’ ·éÙe ηd âÛÔ‡‰·Û· Óa ÛĘ àӷχۈ
Ùd˜ ÛΤ„ÂȘ ÌÔ˘ ¿Óˆ ÛÙe ÔÏf η˘Ùe ı¤Ì· Ôf âÌÊ·Ó›-
ÛıËΠÛÙc ¯ÒÚ· Ì·˜ Û¯ÂÙÈÎa ÚfiÛÊ·Ù· ηd Ï‹ÙÙÂÈ àÓÂ-
ϤËÙ· Ùd˜ àÛıÂÓÔÜÛ˜ Û˘ÓÂȉ‹ÛÂȘ ÙáÓ àÓıÚÒˆÓ ·éÙÔÜ
ÙÔÜ ÙfiÔ˘, àe ÙcÓ Ì¤¯ÚȘ ëÓe˜ ïÚ›Ô˘ àÛ‡‰ÔÙË ‰Ú·ÛÙËÚÈfi-
ÙËÙ· ÙáÓ ÏÂÁÔÌ¤ÓˆÓ «θρησκευτικῶν» ÎÈÓËÌ¿ÙˆÓ, ÂúÙÂ

1. Ta ı¤Ì·Ù·, Ìb Ùa ïÔÖ· àËÛ¯ÔÏ‹Û·ÌÂ, ηÙa Ùa ÚÔËÁÔ‡ÌÂÓ· ¯Úfi-


ÓÈ· ÙcÓ ïÌ‹Á˘ÚË ÙáÓ ÓÔÌÈÎáÓ Ì·˜, qÙ·Ó, ηÙa ÛÂÈÚ¿Ó, Ùa ëÍɘ: ·) ^O ıÂ-
ÛÌe˜ Ùɘ ÔåÎÔÁ¤ÓÂÈ·˜ ηÙa Ùe Û¯¤‰ÈÔ °·˙É (1976), ‚) K›Ó‰˘ÓÔÈ àe Ùd˜ ÚÔ-
Ù¿ÛÂȘ Ùɘ ¢ÈÂıÓÔܘ \EÈÙÚÔɘ ¶ÚÔÛˆÈÎɘ K·Ù·ÛÙ¿Ûˆ˜ Úe˜ ‰È·ÌfiÚ-
ʈÛÈÓ ÙÔÜ ‰Èη›Ô˘ Ì·˜ (1977), Á) ^H àÔÔÈÓÈÎÔÔ›ËÛË Ùɘ ÌÔȯ›·˜
(1978), ‰) ^H ηٿÚÁËÛË ÙÔÜ ¬ÚÎÔ˘ ó˜ àÔ‰ÂÈÎÙÈÎÔÜ Ì¤ÛÔ˘ (1979), Â)
\Afi„ÂȘ âd ÙÔÜ Û¯Â‰›Ô˘ åÛÔÓÔÌ›·˜ ÙáÓ ëÏÏ‹ÓˆÓ (1980), ÛÙ) ^H ÔÈÓc ÙÔÜ
ı·Ó¿ÙÔ˘ âÍ âfi„ˆ˜ ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈÎɘ (1981), ˙) ^H åÛfiÙËÙ· ÙáÓ ‰‡Ô Ê‡ÏˆÓ âÍ
âfi„ˆ˜ çÚıÔ‰fiÍÔ˘ (1982), Ë) \EÎÎÏËÛ›· ηd àÓıÚÒÈÓ· ‰ÈηÈÒÌ·Ù·
(1983), ı) Ta ‚·Û·ÓÈÛÙ‹ÚÈ·: M·ÛÙ›ÁˆÌ· Ùɘ ÚÔÛˆÈÎfiÙËÙÔ˜. ^H \EÎÎÏË-
Û›· ÛÙcÓ ÚˆÙÔÔÚ›· ÁÈa ÙcÓ Î·Ù¿ÚÁËÛ‹ ÙÔ˘˜ (1984), È) P·ÙÛÈÛÌfi˜: §ÂË-
Ï·Û›· Ùɘ àÓıÚÒÈÓ˘ „˘¯É˜ (1985).

48
Û¿Ó «θρησκεῖες» âÌÊ·Ó›˙ÔÓÙ·È, ÂúÙ ÛaÓ ëÙ·ÈÚÂÖ˜ j ÊÈÏÔ-
ÛÔÊÈÎb˜ å‰ÂÔÏÔÁ›Â˜ ηd Û˘ÛÙ‹Ì·Ù· ÛΤ„ˆ˜. \EÙÈÙÏÔÊfiÚË-
Û· Ùe ı¤Ì· ÌÔ˘: «Παραθρησκευτικοὶ ὁλοκληρωτισµοὶ καὶ
ἀνθρώπινα δικαιώµατα στὴν ῾Eλλάδα» Ìb ¬ÏË ÙcÓ â›-
ÁÓˆÛË Ùɘ ‚·Ú‡ÙËÙÔ˜ ·éÙÔÜ ÙÔÜ ¯·Ú·ÎÙËÚÈÛÌÔÜ Ôf ‰›‰ˆ
ÛÙa ÎÈÓ‹Ì·Ù· ·éÙ¿, Ôf Ìb Ùe öÓ‰˘Ì· οÔÈ·˜ àÚÔÛ‰Èfi-
ÚÈÛÙ˘ «ıÚËÛΛ·˜» ÂúÙ àe ÙcÓ \AÓ·ÙÔÏ‹, ÂúÙ àe Ùc
¢‡ÛË ÚÔÂÚ¯Ô̤Ó˘, ηd Ìb Ùe Î¿Ï˘ÌÌ· Ùɘ ηd Û˘ÓÙ·Á-
Ì·ÙÈÎa ηÙÔ¯˘ÚˆÌ¤Ó˘ ıÚËÛ΢ÙÈÎɘ âÏ¢ıÂÚ›·˜ ‰ÚÔÜÓ
àÛ‡‰ÔÙ· ÛÙeÓ ëÏÏËÓÈÎe ¯áÚÔ, ÌÂıԉ‡ÔÓÙ·˜ ÛÙcÓ ÔéÛ›·
≤Ó· à·›ÛÈÔ ïÏÔÎÏËÚˆÙÈÛÌe Ôf âÎÙ›ÓÂÙ·È ÚáÙ· ÛÙa ı‡-
Ì·Ù·-ç·‰Ôf˜ ηd ≈ÛÙÂÚ· ÛÙÔf˜ çÚıfi‰ÔÍÔ˘˜ ÈÛÙÔf˜ ÔÏ›-
Ù˜ Ùɘ ¯ÒÚ·˜ Ì·˜, Ôf ۯ‰eÓ àÚÔÛٿ٢ÙÔÈ Á›ÓÔÓÙ·È Ùe
àÓÙÈΛÌÂÓÔ ·éÙáÓ ÙáÓ ≈Ô˘ÏˆÓ ÌÂıԉ‡ÛÂˆÓ Î·d ηٷ-
ÓÙÔÜÓ Ì¤Û· ÛÙcÓ ú‰È· Ùc ¯ÒÚ· ÙÔ˘˜ ÔÏÈÙÈο, ÎÔÈÓˆÓÈÎa
ηd ÓÔÌÈÎa ¯ˆÚd˜ ‰ÈηÈÒÌ·Ù·, Ôϛ٘ ‚ã ηÙËÁÔÚ›·˜.
^EÔ̤ӈ˜ Ôî ÛΤ„ÂȘ ÌÔ˘ Ôf àÎÔÏÔ˘ıÔÜÓ ıa âÈÎÂÓ-
ÙÚˆıÔÜÓ ÙfiÛÔ ÛÙcÓ ·ÚÔ˘Û›·ÛË ÙÔÜ ïÏÔÎÏËÚˆÙÈÎÔÜ Î·d àÓÂ-
χıÂÚÔ˘ ¯·Ú·ÎÙÉÚ· ÙáÓ ‰È·ÊfiÚˆÓ «θρησκευτικῶν» Î·d
·Ú·ıÚËÛ΢ÙÈÎáÓ ·îÚ¤ÛÂˆÓ Î·› «θρησκειῶν» Ôf ‰ÚÔÜÓ
ÛÙcÓ ^EÏÏ¿‰· Û‹ÌÂÚ·, ¬ÛÔ Î·d ÛÙd˜ Ú·ÎÙÈÎb˜ Ôf âÊ·ÚÌfi-
˙Ô˘Ó Î·d Ôf ·Ú·‚È¿˙Ô˘Ó àÚÔÛ¯ËÌ¿ÙÈÛÙ· Ùa ‰ÈÂıÓᘠη-
ÙÔ¯˘ÚˆÌ¤Ó· àÓıÚÒÈÓ· ‰ÈηÈÒÌ·Ù·, ÁÈa Óa ηٷϋ͈ ÛÙe
Û˘Ì¤Ú·ÛÌ· ¬ÙÈ Ùa ı‡Ì·Ù· ¬Ï˘ ·éÙɘ Ùɘ ÛÙÚ·ÙËÁÈÎɘ ‰bÓ
ÂrÓ·È ÌfiÓÔ Ôî ç·‰Ôd ÙáÓ ÎÈÓËÌ¿ÙˆÓ, àÏÏa ηd Ôî ôÏÏÔÈ
≤ÏÏËÓ˜ Ôϛ٘ Ôf ‰¤¯ÔÓÙ·È àÓ˘Ô„›·ÛÙÔÈ ÙcÓ â›ıÂÛË
ÙáÓ Ê·Ó·ÙÈÎáÓ Î·d ηÙ¢ı˘ÓfiÌÂÓˆÓ ·îÚÂÙÈÎáÓ ¯ˆÚd˜ Óa
ÚÔÛٷهÔÓÙ·È j ¯ˆÚd˜ Óa ÚÔÛٷهÔÓÙ·È â·ÚÎá˜.

49
K·Ùa Ùa ÙÂÏÂ˘Ù·Ö·, å‰È·›ÙÂÚ·, ¯ÚfiÓÈ· ö¯ÂÈ âÓÙ·ıÉ ÛÙcÓ
·ÙÚ›‰· Ì·˜ ì ÚÔ·Á·Ó‰ÈÛÙÈÎc ·ÚÔ˘Û›· ‰È·ÊfiÚˆÓ ·Ú·-
ıÚËÛ΢ÙÈÎáÓ ÎÈÓËÌ¿ÙˆÓ, Ôf âÌÊ·Ó›˙ÔÓÙ·È Ìb Ùe âÈο-
Ï˘ÌÌ· Ùɘ ıÚËÛ΢ÙÈÎɘ ‰ÔÍ·Û›·˜, àÏÏa Ô‡, ηÙa ‚¿ıÔ˜,
âȉÈÒÎÔ˘Ó ù¯È ÙcÓ àÓ·‚¿ıÌÈÛË, àÏÏa ÙcÓ ñÔ‚¿ıÌÈÛË Ùɘ
ÔÈfiÙËÙÔ˜ Ùɘ ˙ˆÉ˜ ÙáÓ àÓıÚÒˆÓ ηd ÙcÓ âÈ΢ÚÈ·Ú¯›·
âd ÙáÓ Û˘ÓÂȉ‹ÛˆÓ.
\Ae ÙcÓ àÚ¯c çÊ›ψ, Úe˜ ÚfiÏË„ÈÓ ·ÚÂÍËÁ‹ÛˆÓ,
Óa ÙÔÓ›Ûˆ, ¬ÙÈ ‰bÓ âÓÓÔá Ùd˜ ·Ú·‰ÔÛÈ·Îb˜ ıÚËÛ΢ÙÈÎb˜
ÌÂÈÔÓfiÙËÙ˜, àÏÏa Ùa ÓÂÔÊ·ÓÉ, ôÁÓˆÛÙ· ηd ëÙÂÚfiÎÏËÙ·
·Ú·ıÚËÛ΢ÙÈÎa ÎÈÓ‹Ì·Ù· àÓ·ÙÔÏÈÎɘ j ‰˘ÙÈÎɘ ÚÔÂχ-
Ûˆ˜ Ô‡, ηٷ¯ÚÒÌÂÓ· ÙcÓ ‰ËÌÔÎÚ·ÙÈÎc âÏ¢ıÂÚ›· Ôf
âÈÎÚ·ÙÂÖ ÛÙc ¯ÒÚ· Ì·˜, âȉ›‰ÔÓÙ·È Ûb ≤Ó· ôÓ¢ ÚÔËÁÔ˘-
̤ÓÔ˘ ùÚÁÈÔ ÚÔ·Á¿Ó‰·˜ ηd ÚÔÛËÏ˘ÙÈÛÌÔÜ. ^H Ù·ÎÙÈÎc
·éÙ‹, ·Úa ÙcÓ âÏ·ÛÙÈÎfiÙËÙ· âÊ·ÚÌÔÁɘ ÙáÓ Û¯ÂÙÈÎáÓ Ófi-
ÌˆÓ àe Ùa ëÏÏËÓÈÎa ‰ÈηÛÙ‹ÚÈ·, ö¯ÂÈ àÓËÛ˘¯‹ÛÂÈ ÙfiÛÔ Ùd˜
â›ÛË̘ àÚ¯b˜ Ôf οÓÔ˘Ó õ‰Ë ÏfiÁÔ ÁÈ¿ «κίνδυνο διασά-
λευσης τῆς ἐννόµου τάξεως» àe Ùc ‰Ú¿ÛË Ù¤ÙÔÈˆÓ çÚÁ·-
ÓÒÛÂˆÓ j ÁÈ¿ «καρκινώµατα στοὺς κόλπους τῆς ἑλληνικῆς
κοινωνίας» (BÏ. «Tὸ Bῆµα», 27-4-1986) ¬ÛÔ Î·d ÙcÓ ÎÔÈÓc
ÁÓÒÌË ¬ˆ˜ ÙÔéÏ¿¯ÈÛÙÔÓ ·éÙc âÎÊÚ¿˙ÂÙ·È àe ÙeÓ Î·ıË-
ÌÂÚÈÓe T‡Ô. ErÓ·È ¯·Ú·ÎÙËÚÈÛÙÈÎÔd óÚÈṲ̂ÓÔÈ Ù›ÙÏÔÈ âÊË-
ÌÂÚ›‰ˆÓ Ôf àӷʤÚÔÓÙ·È ÛÙcÓ ÚÔÛ¿ıÂÈ· ·éÙ‹, ¬ˆ˜ .¯.
«῞Yποπτες µεθοδεύσεις» («῎Eθνος», 18-10-1986) õ «Mὲ
ποταµοὺς χρηµάτων» («῎Eθνος», 18-10-1983) õ «Mὲ πολὺ
ἔξυπνα τεχνάσµατα προσελκύουν τὴν ἐποχὴ αὐτὴ πολλὲς
αἱρέσεις τοὺς νεαρούς» («Mακεδονία», 24-8-1986).
£a ö¯ˆ, âÏ›˙ˆ, ÙcÓ ‰˘Ó·ÙfiÙËÙ· Óa ÛĘ àÓ·ه͈ ÛÙc
Û˘Ó¤¯ÂÈ·, Ìb οı ‰˘Ó·Ùc Û˘ÓÙÔÌ›· Ùd˜ ÛΤ„ÂȘ ÌÔ˘ Ôf ıÂ-

50
ÌÂÏÈÒÓÔ˘Ó ÙeÓ ¯·Ú·ÎÙËÚÈÛÌe Ôf ö‰ˆÛ· ÛÙd˜ ·Ú·ıÚËÛ΢-
ÙÈÎb˜ ·éÙb˜ çÚÁ·ÓÒÛÂȘ. TÔÜÙÔ ÌfiÓÔÓ Ï¤Áˆ ÙÒÚ·, ¬ÙÈ ¤Ú·Ó
ÙÔÜ ıÚËÛ΢ÙÈÎÔÜ âÈηχÌÌ·ÙÔ˜, Ôf ÁÈa ÂéÓÔ‹ÙÔ˘˜ ÏfiÁÔ˘˜
ÂÚÈ‚¿ÏÏÔÓÙ·È Ôî ÎÈÓ‹ÛÂȘ ·éÙ¤˜, ÔéÛÈ·ÛÙÈÎa âÎÚÔÛˆÔÜÓ
ÌÈa åÙ·Ìc àÂÈÏc âÓ·ÓÙ›ÔÓ ÙÔÜ àÓıÚÒÈÓÔ˘ ÚÔÛÒÔ˘, Ùɘ
âÓÓfiÌÔ˘ ٿ͈˜, ÙáÓ àÙÔÌÈÎáÓ ‰ÈÎ·ÈˆÌ¿ÙˆÓ Î·d ÙáÓ Î·Ófi-
ÓˆÓ ‰ËÌÔÛ›Ô˘ ‰Èη›Ô˘ Ôf ‰È¤Ô˘Ó ÙcÓ ÎÔÈÓˆÓ›· Ì·˜, Ôf
Ô鉤ÔÙ ôÏÏÔÙ àÓÙ›ÎÚ˘˙ ÙfiÛÔ ·åÛıËÙa ηd Ê·ÓÂÚa ÙeÓ Î›Ó-
‰˘ÓÔ àÏÏÔÙÚ›ˆÛ˘ ηd àÊ·ÓÈÛÌÔÜ Ù˘. °È’ ·éÙe ηd ù¯È
¯ˆÚd˜ ·åÙ›· οÌÓˆ ÏfiÁÔÓ ÂÚ› «παραθρησκευτικῶν ὁλο-
κληρωτισµῶν» âÂȉ‹, ¬ˆ˜ ıa àԉ›͈, Ôî çÚÁ·ÓÒÛÂȘ
·éÙb˜ ö¯Ô˘Ó ¬Ï· Ùa ÛÙÔȯÂÖ· ÙáÓ Èe à·›ÛÈˆÓ ïÏÔÎÏËÚˆ-
ÙÈÎáÓ Î·ıÂÛÙÒÙˆÓ Ôf ηٷ‰˘Ó·ÛÙÂ‡Ô˘Ó ÙeÓ ôÓıÚˆÔ, ÙÔÜ
àÊ·ÈÚÔÜÓ Ùc ÏÂÈÙÔ˘ÚÁ›· Ùɘ ÛΤ„˘, ÙeÓ Î·ıÈÛÙÔÜÓ âÓÂÚÁÔ‡-
ÌÂÓÔ Î·d ÙeÓ âÎÌÂÙ·ÏχÔÓÙ·È àÛ‡ÛÙÔÏ· ηd ηËÏÈο.
Te ùÚÁÈÔ ‰b ·éÙɘ Ùɘ Ù·ÎÙÈÎɘ ÂrÓ·È ÙfiÛÔ ıÚ·Ûf ηd
àÚÔÎ¿Ï˘ÙÔ, œÛÙ Ôî ìÁ¤Ù˜ ÙáÓ ·Ú·ıÚËÛ΢ÙÈÎáÓ ïÌ¿-
‰ˆÓ âÂÛÙÚ¿ÙÂ˘Û·Ó ÙÔf˜ ê·ÓÙ·¯ÔÜ Ùɘ Áɘ Ê›ÏÔ˘˜ ηd
ñÔÛÙËÚÈÎÙ¤˜ ÙˆÓ, ÁÓˆÛÙb˜ ÚÔÛˆÈÎfiÙËÙ˜ ÛÙcÓ ·ÁÎfi-
ÛÌÈ· ÔÏÈÙÈÎc ÛÎËÓc ηıg˜ ηd ·Ú¿ÁÔÓÙ˜ Í¤ÓˆÓ \EÎÎÏË-
ÛÈáÓ, ÁÈa Óa ˙ËÙ‹ÛÔ˘Ó àe Ù‹Ó... \EÎÎÏËÛ›· Ì·˜ Óa ÌÂÛÔ-
Ï·‚‹ÛÂÈ ÛÙcÓ Î˘‚¤ÚÓËÛË ÁÈa ÙcÓ Î·Ù¿ÚÁËÛË ÙáÓ ÓÔÌÈÎáÓ
ÊÚ·ÁÌáÓ Ôf ÚÔÛÙ·ÙÂ‡Ô˘Ó ÛÙcÓ ·ÙÚ›‰· Ì·˜ οı ÁÓˆÛÙc
ıÚËÛΛ· àe ÙeÓ ÚÔÛËÏ˘ÙÈÛÌfi! Te Èe ÂÚ›ÂÚÁÔ ‰b ÂrÓ·È
¬ÙÈ ·éÙɘ Ùɘ èÚÁ·ÓˆÌ¤Ó˘ ηd ηÏÔÛÙË̤Ó˘ âȯ›ÚËÛ˘
ı‡Ì·Ù· öÂÛ·Ó Î·d ·Ú¿ÁÔÓÙ˜ Ùɘ ˙ˆÉ˜ ·éÙÔÜ ÙÔÜ ÙfiÔ˘
ηd ‰ËÌÔÛÈÔÁÚ¿ÊÔÈ Ôf öÊı·Û·Ó ÛÙe ÛËÌÂÖÔ Óa ñÔÛÙËÚ›-
˙Ô˘Ó Ùd˜ ÔÈÎÈÏÒÓ˘Ì˜ ·éÙb˜ ·îÚ¤ÛÂȘ ηd Óa ‰ËÏÒÓÔ˘Ó Ì¿-
ÏÈÛÙ· οÔÈÔÈ àe ·éÙÔf˜ ¬ÙÈ «ντρέπονται γιατὶ εἶναι ἕλλη-

51
νες» âÂȉc Ù¿¯· ÛÙcÓ ^EÏÏ¿‰· ‰bÓ ñ¿Ú¯ÂÈ ıÚËÛ΢ÙÈÎc
âÏ¢ıÂÚ›· ‰ËÏ. àÛ˘‰ÔÛ›· ÁÈa Óa ‰ÚÔÜÓ àÓÂÓfi¯ÏËÙ· ηd àÙÈ-
ÌÒÚËÙ· Ôî ·ÓÙe˜ Âú‰Ô˘˜ ÙÂỨ٘ ηd Ôî ôÏϘ ÍÂÓÔΛÓËÙ˜
ëÙ·ÈÚÂÖ˜ ηd çÚÁ·ÓÒÛÂȘ ÂúÙ ÁÈa ÙÔf˜ KÚ›ÛÓ· ÚfiÎÂÈÙ·È,
ÂúÙ ÁÈa ÙeÓ °ÎÔ˘ÚÔf M·ÁÎÔ˘aÓ ™Úc P·˙Ó›˜, ÂúÙ ÁÈa Ùa
¶·È‰Èa ÙÔÜ £ÂÔÜ, ÂúÙ ÁÈa ÙeÓ PaÙ˙ °ÈfiÁη, ÙeÓ \AÓ·Ó¿ÓÙ·
M¿Úη, ÙcÓ K›ÓËÛË £È‚ÂÙÈ·ÓáÓ ™Ô˘‰áÓ Î·d ¢È·ÏÔÁÈ-
ÛÌÔÜ, ÙeÓ MÔ‡Ó, ÙÔf˜ °ÓˆÛÙÈÎÔf˜ ηd ΢ڛˆ˜ ÙÔf˜ M¿ÚÙ˘-
Ú˜ ÙÔÜ \I¯ˆ‚Ä, Ôf àÔÙÂÏÔÜÓ ÔÏ˘ÂıÓÈÎa Û˘ÁÎÚÔÙ‹Ì·Ù·
âÌÔÚÈÎáÓ âȯÂÈÚ‹ÛÂˆÓ Ô‡, ñe Ùe ÚfiÛ¯ËÌ· Ùɘ ıÚË-
ÛΛ·˜, âÎÌÂÙ·ÏχÔÓÙ·È ÙÔf˜ àÊÂÏÂÖ˜ ¬ÏÔ˘ ÙÔÜ ÎfiÛÌÔ˘ ÁÈa
Óa ˙ÔÜÓ Ì¤Û· ÛÙc ¯Ïȉc Ôî ìÁ¤Ù˜ ÙˆÓ Ìb Ùd˜ ÂåÛÊÔÚb˜ ÙáÓ
ç·‰áÓ-‰Ô‡ÏˆÓ ÙÔ˘˜ Ûb ¬Ï· Ùa Ì‹ÎË Î·d Ï¿ÙË Ùɘ Áɘ.
\AÓ¿ÌÂÛ· Û’ ·éÙÔf˜ å‰È·›ÙÂÚË ı¤ÛË Î·Ù¤¯Ô˘Ó Ôî Ó¤ÔÈ,
ÁÈa ÙÔf˜ ïÔ›Ô˘˜ åÛ¯‡ÂÈ ‚¤‚·È· Ùe âÏ·ÊÚ˘ÓÙÈÎe Ùɘ àÂÈ-
Ú›·˜ àÏÏa ηd ÙáÓ âÓÙfiÓˆÓ àÓ·˙ËÙ‹ÛˆÓ, àÏÏa ηd ÁÈa
ÙÔf˜ ïÔ›Ô˘˜ àÓËÛ˘¯ÔÜÓ ù¯È ÌfiÓÔÓ Ôî ÁÔÓÂÖ˜ ÙˆÓ àÏÏa ηd
Ùe EéÚˆ·˚Îe KÔÈÓÔ‚Ô‡ÏÈÔ. Oî Ó¤ÔÈ ·éÙÔd „¿¯ÓÔÓÙ·˜ ÁÈa
å‰ÂÒ‰Ë, à͛˜ ηd ÛÙfi¯Ô˘˜ ¤ÊÙÔ˘Ó Û˘¯Óa ÛÙa ‰›ÎÙ˘·
·éÙáÓ Ôf Ù¿˙Ô˘Ó â›ÁÂÈÔ˘˜ ·Ú·‰Â›ÛÔ˘˜ ηd ñÓˆÙ›˙ÔÓ-
Ù·È, ÛaÓ àe ôÏÏ· „˘¯ÔÓ·ÚΈÙÈο, ηd Á›ÓÔÓÙ·È ô‚Ô˘Ï·
ùÚÁ·Ó· ÙáÓ âÈÙ‹‰ÂȈÓ, ≤ˆ˜ ¬ÙÔ˘ ‚¤‚·È· àÓÙÈÏËÊıÔÜÓ ÙcÓ
à¿ÙË, ïfiÙ ÁÈa ÔÏÏÔf˜ ÂrÓ·È õ‰Ë ÔÏf àÚÁ¿ («Mακε-
δονία», 24-8-1986).
Te EéÚˆ·˚Îe KÔÈÓÔ‚Ô‡ÏÈÔ, ‰¤ÎÙ˘ ÙáÓ àÓËÛ˘¯ÈáÓ Î˘-
‚ÂÚÓ‹ÛÂˆÓ Î·d ÎÔÈÓɘ ÁÓÒÌ˘, Ìb „‹ÊÈÛÌ¿ ÙÔ˘ ÙÔÜ öÙÔ˘˜
1984 (\E›ÛËÌË \EÊËÌÂÚ›‰· ÙáÓ EéÚˆ·˚ÎáÓ KÔÈÓÔًوÓ
àÚÈıÌ. C 172/41/2.7.84) ñÔÁÚ·ÌÌ›˙ÂÈ ÙcÓ àÓ¿ÁÎË Óa àÓ·-
ÏËÊıÔÜÓ ÎÔÈÓb˜ ÚÔÛ¿ıÂȘ ÙáÓ ÎÚ·ÙáÓ-ÌÂÏáÓ Ùɘ EOK

52
ÁÈa ÙcÓ àÓÙÈÌÂÙÒÈÛË ÙáÓ ïÌ¿‰ˆÓ âÎÂ›ÓˆÓ Ôf ÛÙe ùÓÔÌ·
Ùɘ ıÚËÛ΢ÙÈÎɘ âÏ¢ıÂÚ›·˜ âÍÔ˘ıÂÓÒÓÔ˘Ó ÙcÓ ÚÔÛˆÈÎfi-
ÙËÙ· ÙÔÜ àÓıÚÒÔ˘ «λαµβάνοντας ὑπ’ ὄψη τὶς ἀνησυχίες
πολιτῶν καὶ οἰκογενειῶν στὴν Kοινότητα ὅσον ἀφορᾶ τὶς
δραστηριότητες ὡρισµένων νέων ὀργανώσεων ποὺ κινοῦνται
κάτω ἀπὸ τὴν προστασία τῆς θρησκευτικῆς ἐλευθερίας, ἐφ’
ὅσον οἱ µέθοδοί τους συντελοῦν στὴν παραβίαση τῶν
ἀνθρωπίνων καὶ ἀστικῶν δικαιωµάτων καὶ εἶναι ἐπιζήµιες
γιὰ τὴν κοινωνικὴ θέση τῶν ἀτόµων ποὺ ἀφοροῦν».

\AÏÏ’ ÂrÓ·È úÛˆ˜ ηÈÚe˜ Óa ÂåÛ¤ÏıÔ˘Ì ÛÙa ô‰˘Ù· ÙáÓ ÎÈ-


ÓËÌ¿ÙˆÓ ·éÙáÓ. ≠OÛ· ıa ϯıÔÜÓ ÛÙc Û˘Ó¤¯ÂÈ· ÂrÓ·È ıÂÌÂ-
ÏȈ̤ӷ Ûb àÚÔÛÌ¿¯ËÙ· ÛÙÔȯÂÖ· Ôf ö¯Ô˘Ó àÓÙÏËıÉ àe
Ùa ú‰È· Ùa â›ÛËÌ· ΛÌÂÓ¿ ÙˆÓ Î·d ‰bÓ ö¯Ô˘Ó ‰È·„¢ÛıÂÖ.
£a ÛÙ·ıÔÜÌ å‰È·›ÙÂÚ· ÛÙÔf˜ M¿ÚÙ˘Ú˜ ÙÔÜ \I¯ˆ‚Ä, âÂȉc
ÂrÓ·È Èe ÁÓˆÛÙÔd ηd Èe ÎÈÓËÙÈÎÔ›, ·Ú·Ï›ÔÓÙ˜ Ùd˜ η-
ı·Ú¿ «ıÚËÛ΢ÙÈΤ˜» ‰ÔÁÌ·ÙÈΤ˜ ÙˆÓ ‰È‰·Ûηϛ˜, Ôf
ôÏψÛÙ ö¯Ô˘Ó οÔÈ· Ú¢ÛÙfiÙËÙ· ηd ñÔÁÚ·ÌÌ›˙ÔÓÙ˜
΢ڛˆ˜ Ùa ÛËÌÂÖ· âÎÂÖÓ· Ôf Û˘ÓÈÛÙÔÜÓ àÚÔÎ¿Ï˘ÙË ·-
Ú·‚›·ÛË ÙáÓ àÓıÚˆ›ÓˆÓ ‰ÈÎ·ÈˆÌ¿ÙˆÓ Î·d ÙáÓ Î·ÓfiÓˆÓ
‰ËÌÔÛ›·˜ ٿ͈˜. \Ae ÙcÓ àÚ¯c Ú¤ÂÈ Óa ÔÜÌ g˜ ì
çÚÁ¿ÓˆÛË ·éÙc ö¯ÂÈ Ùe ÓÔÌÈÎe öÓ‰˘Ì· Ùɘ ÌÂÙÔ¯ÈÎɘ ëÙ·È-
Ú›·˜, Ìb ≤‰Ú· Ùe MÚÔ‡ÎÏÈÓ Ùɘ N. ^YfiÚ΢, ηd ‰È‰¿ÛÎÂÈ,
ÌÂÙ·Íf ôÏψÓ, ¬ÙÈ àe Ùe 1914, öÙÔ˜ Ôf qÏı ÛÙc ÁÉ àÔ-
Ú¿Ùˆ˜ ï XÚÈÛÙfi˜ ηd âÁη٤ÛÙËÛ Ùc ÌfiÓË ÓfiÌÈÌË Î·d àÓÂ-
ÁÓˆÚÈṲ̂ÓË àe ·éÙeÓ Î˘‚¤ÚÓËÛË, ·éÙcÓ Ôf à·ÚÙ›˙Ô˘Ó
Ùa ̤ÏË ÙÔÜ ¢.™. Ùɘ ÌÂÙÔ¯ÈÎɘ ëÙ·ÈÚ›·˜ «Σκοπιά», οıÂ
ôÏÏË ÎÚ·ÙÈÎc ΢‚¤ÚÓËÛË Î·d âÍÔ˘Û›·, ëÔ̤ӈ˜ ηd ì

53
ëÏÏËÓÈ΋, ÂrÓ·È ·Ú¿ÓÔÌË, ï ÛÙÚ·Ùfi˜ Ù˘ ÂrÓ·È ‰È·‚ÔÏÈÎe˜
ηd ηÙ¢ı‡ÓÂÙ·È àfi «πνεύµατα δαιµονίων» ÁÈ’ ·éÙe ηd
οı ç·‰fi˜ Ù˘ Ú¤ÂÈ Óa ‰È·Îfi„ÂÈ Ùe Û˘ÓÙÔÌÒÙÂÚÔ Î¿ıÂ
Û¯¤ÛË Ì·˙› Ù˘ ηd Óa ÛÙ·Ì·Ù‹ÛÂÈ Î¿ı ñÔÛÙ‹ÚÈÍË ÛÙfi
«διαβολικὸ σύστηµα» ηd â›Û˘ Ú¤ÂÈ Óa ÌÈÛFÉ Ìb âÓÂÚÁe
ÙÚfiÔ Î·d Óa ‚‰ÂχÛÛÂÙ·È ÛaÓ Î¿ÙÈ Ùe àˉȷÛÙÈÎe ÙÔ‡˜
«ἐχθροὺς τοῦ ᾽Iεχωβᾶ» ‰ËÏ. ÙeÓ Î·ı¤Ó· Ôf ıa ıÂÏ‹ÛÂÈ Óa
ÛÙ·ıFÉ Û˘ÓÂȉËÙa ÛÙe Ï¢Úe ηd Óa Á›ÓÂÈ ñÔÛÙËÚÈÎÙc˜ ÙáÓ
剷ÓÈÎáÓ Ôf ñËÚÂÙÂÖ ï ëÏÏËÓÈÎe˜ ÛÙÚ·Ùfi˜.
òEÙÛÈ àÔ‰ÂÈÎÓ‡ÂÙ·È g˜ Ôî M. Ù. \I. ÚÔÙÚ¤ÔÓÙ·È àe
ÙcÓ çÚÁ¿ÓˆÛË ÙÔÜ MÚÔ‡ÎÏÈÓ Î·d ‰ËÌfiÛÈ· ηd ÚÔÊÔÚÈÎa
ηd Ìb öÓÙ˘· ηd Ìb οı ÙÚfiÔ, Ìb ΛÌÂÓ· ηd Ìb ÂåÎÔÓÔ-
ÁÚ·Ê‹ÛÂȘ ηd Ì¿ÏÈÛÙ· âÎ ÚÔı¤Ûˆ˜ Ûb Ú¿ÍÂȘ Ôf ÚÔ-
ηÏÔÜÓ ‰È·ÎÚ›ÛÂȘ ηd ÌÖÛÔ˜ ηÙa ÚÔÛÒˆÓ âÎ ÌfiÓÔ˘ ÙÔÜ
ÏfiÁÔ˘ Ùɘ âıÓÈÎɘ ÙˆÓ Û˘ÓÂȉ‹Ûˆ˜ ηd ÙÔÜ ıÚËÛ·̷Ùfi˜
ÙˆÓ. ≠OÏÔ˘˜ Ì·˜ ÌĘ Û˘ÁηٷϤÁÔ˘Ó ÛÙe ‰È·‚ÔÏÈÎe Û‡ÛÙË-
Ì· ηd ηÏÔÜÓ ÙÔf˜ ç·‰Ô‡˜ ÙˆÓ Óa ÌĘ àÔÛÙڤʈÓÙ·È
(BÏ. \AÓÙ. \AÏ‚È˙ÔÔ‡ÏÔ˘: «Mαρτυρία», 12/1984, Û. 3).
^H ·Ú·¿Óˆ ‰È‰·Ûηϛ· ηd ù¯È Ôî ÚÔ‚ÏËı¤ÓÙ˜ ÚÔ-
Û¯ËÌ·ÙÈÎa ÏfiÁÔÈ Û˘ÓÂȉ‹Ûˆ˜ qÛ·Ó âÎÂÖÓÔÈ Ô‡, Ûb Û˘Ó‰˘·-
ÛÌe Ìb Ùd˜ ÊÔ‚ÂÚb˜ ȤÛÂȘ Ôf àÛ΋ıËÎ·Ó àe Ùe â͈ÙÂÚÈ-
Îfi, àÓ¿ÁÎ·Û·Ó ÙcÓ ëÏÏËÓÈÎc ΢‚¤ÚÓËÛË Óa „ËÊ›ÛÂÈ ÙeÓ Ó.
731/1977 ÁÈa ÙcÓ ôÔÏË ıËÙ›· ÙáÓ ÊÈÏÂÈÚËÓÈÎáÓ «ἀντιρ-
ρησιῶν συνειδήσεων», ηı’ mÓ âÔ¯cÓ Ì¿ÏÈÛÙ· ôÏϘ ‰˘ÙÈ-
ÎÔÂ˘Úˆ·˚Îb˜ ΢‚ÂÚÓ‹ÛÂȘ ηٷÚÁÔÜÛ·Ó Ù¤ÙÔÈÔ˘˜ ÓfiÌÔ˘˜
ÁÈa Óa ·éÙÔÚÔÛٷ٢ıÔÜÓ. \AÏÏ’ Ôî M. Ù. \I. ù¯È ÌfiÓÔÓ ‰bÓ
ö¯Ô˘Ó ηÌÌ›· Û¯¤ÛË Ìb Ùd˜ ÊÈÏÂÈÚËÓÈΤ˜ ‰È·ÎËÚ‡ÍÂȘ, àÏÏ’
àÓÙÈı¤Ùˆ˜ ‰È·ÎËÚ‡ÛÛÔ˘Ó ¬ÙÈ «῾O ᾽Iεχωβᾶ δὲν εἶναι εἰρηνι-
στὴς οὔτε καὶ οἱ M. τ. ᾽I. εἶναι εἰρηνιστές» ηd ¬ÙÈ «ὁ ᾽Iε-

54
χωβᾶ δὲν ἐπιθυµεῖ τὸν ἀφοπλισµό, οὔτε καὶ οἱ M. τ. ᾽I. τὸν
ὑποστηρίζουν» (BÏ. «Σκοπιά», 1954, Û. 81). ^O XÚÈÛÙfi˜,
ηْ ·éÙÔ‡˜, ‰bÓ ÂrÓ·È £Âe˜ Ùɘ àÁ¿˘, àÏÏ¿ «ÌÂÁ¿ÏÔ˜
ÛÊ·Á¤·˜» η› «âÎÙÂÏÂÛÙ‹˜» Ôf ıa ηٷÛÊ¿ÍFË ÙÔf˜ ‚‰ÂÏ˘-
ÚÔf˜ â¯ıÚÔ‡˜ ÙÔ˘. Oî ‰b M. Ù. \I. «θὰ ἀξιωθοῦν νὰ πλύνουν
τὰ πόδια τους στὸ αἷµα τὸ δικό µας» (BÏ. «Σκοπιά», 1968,
Û. 83, 1979, Û. 4). ™b àfi‰ÂÈÍË ÙÔÜ åÛ¯˘ÚÈÛÌÔÜ Ì·˜ ¬ÙÈ Ôî M.
Ù. \I. ÚÔÛ¯ËÌ·ÙÈÎa ÚÔ‚¿ÏÏÔ˘Ó ÙeÓ ÊÈÏÂÈÚËÓÈÛÌfi ÙÔ˘˜ ÁÈa
Óa âÍ·ÛÊ·Ï›ÛÔ˘Ó ôÔÏË ıËÙ›·, âÓá ηÙa ‚¿ıÔ˜ àÚÓÔÜÓÙ·È
Óa àÓ·ÁÓˆÚ›ÛÔ˘Ó ÛÙe ÎÚ¿ÙÔ˜ ηd ÛÙcÓ Î˘‚¤ÚÓËÛË Ùe ÚfiÏÔ
ÙÔ˘˜, àӷʤÚÔ˘Ì ÙcÓ Ú·ÎÙÈÎc Ôf àÎÔÏÔ‡ıËÛ·Ó ÛÙcÓ
^EÏÏ¿‰· ÌÂÙa ÙcÓ âÊ·ÚÌÔÁc ·éÙÔÜ ÙÔÜ ÓfiÌÔ˘. \EÓá ıa Â-
Ú›ÌÂÓ ηÓÂd˜ Óa Ì›ÓÔ˘Ó Â鯷ÚÈÛÙË̤ÓÔÈ, ·éÙÔd àÚÓÔÜÓÙ·È
Óa ÊÔÚ¤ÛÔ˘Ó ÙÒÚ· ÛÙÚ·ÙȈÙÈÎc ÛÙÔÏ‹, Óa àÔÓ›ÌÔ˘Ó ¯·È-
ÚÂÙÈÛÌe ÛÙc ÛËÌ·›·, Óa ÂÈı·Ú¯‹ÛÔ˘Ó ÛÙÔf˜ àÍȈ̷ÙÈÎÔ‡˜.
°È·Ù›; ¢ÈfiÙÈ ÈÛÙÂ‡Ô˘Ó ¬ÙÈ ï ÛÙÚ·Ùe˜ ÂrÓ·È ‰È·‚ÔÏÈÎe˜ ηd
‰bÓ çÊ›ÏÔ˘Ó ñÔÙ·Ác Û’ ·éÙfiÓ. K·d Óa ÛÎÂÊıFÉ Î·ÓÂd˜ ¬ÙÈ ì
ëÏÏËÓÈÎc ΢‚¤ÚÓËÛË, Ìb ëÚÌËÓ¢ÙÈÎc âÁ·ÎÏÈÔ ÙÔÜ ^YÔ˘Ú-
ÁÔÜ Ùɘ ¢ÈηÈÔÛ‡Ó˘ œÚÈÛ g˜ ï Ó. 731/1977 âÊ·ÚÌfi˙Â-
Ù·È àÔÎÏÂÈÛÙÈÎa ηd Ì fi Ó Ô Ó ñbÚ ÙáÓ ¯ÈÏÈ·ÛÙáÓ. ≠EÓ·˜
ÙÚfiÔ˜ ñ¿Ú¯ÂÈ ÁÈa Óa ηٷÚÁËıFÉ âÓÙe˜ Ì›·˜ œÚ·˜ ï ôÓÈ-
ÛÔ˜ ÓfiÌÔ˜ ·éÙfi˜. Na ‰È·ÎËÚ‡ÍÂÈ ì \EÎÎÏËÛ›· Ì·˜ ¬ÙÈ ÂrÓ·È
âÓ·ÓÙ›ÔÓ ÙÔÜ ÔϤÌÔ˘ ηd ñbÚ Ùɘ ÂåÚ‹Ó˘ ηd ¬ÙÈ àÔ‰Â-
Û̇ÂÈ ÙÔf˜ ıÚËÛ΢Ô̤ÓÔ˘˜ Ó¤Ô˘˜ ÛÙÚ·ÙÈáÙ˜ àe ÙcÓ ñÔ-
¯Ú¤ˆÛË Óa ʤÚÔ˘Ó ¬ÏÔ, ·Ú·ÎÈÓÒÓÙ·˜ ÙÔ˘˜ Óa ˙ËÙ‹ÛÔ˘Ó
ÙcÓ Î·d Û’ ·éÙÔf˜ âÊ·ÚÌÔÁc ÙÔÜ ÓfiÌÔ˘. ^OfiÙÂ...
\EÓ·ÓÙ›ÔÓ Ùɘ ηÙÂÛÙË̤Ó˘ ÔÏÈÙÈÎɘ âÍÔ˘Û›·˜ ηd ÙáÓ
ηÓfiÓˆÓ ‰ËÌÔÛ›·˜ ٿ͈˜ ÛÙÚ¤ÊÔÓÙ·È ¬Ï· ۯ‰eÓ Ùa ·Ú·-
ıÚËÛ΢ÙÈÎa Û˘ÛÙ‹Ì·Ù· Ùɘ âԯɘ Ì·˜. ^O P·˙Ód˜ .¯. ï

55
ÁÓˆÛÙe˜ °ÎÔ˘ÚÔf Ìb Ùd˜ 92 PfiÏϘ-Úfi¸˜, Ôf àÓÂÛٿوÛÂ
ÚfiÛÊ·Ù· ÙcÓ KÚ‹ÙË, Ìb ‰ËÏÒÛÂȘ ÙÔ˘ ñÂÛÙ‹ÚÈÍ ¬ÙÈ «ἡ
σύγχρονη ῾Eλλάδα βρίσκεται ὑπὸ τὸν ἔλεγχον ἠλιθίων».
°Èa ÙcÓ ÔåÎÔÁ¤ÓÂÈ· ÂrÂ: «Oἱ οἰκογένειες πρέπει νὰ ἐξαφα-
νισθοῦν γιατὶ τὰ παιδιὰ ἐµποδίζουν τὸ χωρισµό. Γιὰ µιὰ
σταγόνα σπέρµατος δὲν σηµαίνει ὅτι ἔχεις κυριότητα πάνω
σ’ ἕνα παιδί. Aὐτὰ πρέπει ν’ ἀλλάξουν». °È’ ·éÙe ÎÈÓ‹ÛÂȘ
¬ˆ˜ ·éÙc ÙÔÜ P·˙Ód˜ ÎÚ›ıËÎ·Ó âÈΛӉ˘Ó˜ ÁÈa Ùc ‰ËÌÔ-
Û›· àÛÊ¿ÏÂÈ· àe Ùd˜ ΢‚ÂÚÓ‹ÛÂȘ Ùɘ ¢˘Ù. EéÚÒ˘.
òEÙÛÈ ï «ıÂfi˜» P·˙Ó›˜, ¬ˆ˜ ηd ï \OÌηڷӿÓÙ· ÎËÚ‡-
¯ıËÎ·Ó àÓÂÈı‡ÌËÙÔÈ Î·d àÂÏ¿ıËÛ·Ó àe ÊÈÏÂχıÂÚ˜
¯áÚ˜, ¬ˆ˜ ì ¢˘Ù. °ÂÚÌ·Ó›· ηd Û’ ·éÙb˜ Ùd˜ ¯áÚ˜ ì
å‰ÈfiÙËÙ· ̤ÏÔ˘˜ ÌÈĘ Ù¤ÙÔÈ·˜ ΛÓËÛ˘ ıˆÚÂÖÙ·È àÛ˘Ì‚›‚·-
ÛË Ìb ÙcÓ å‰ÈfiÙËÙ· ÙÔÜ ‰ËÌÔÛ›Ô˘ ñ·ÏÏ‹ÏÔ˘.

°Èa ÙÔf˜ KÚ›ÛÓ·, âÍ ôÏÏÔ˘, àfiÚÚËÙË öÎıÂÛË Ùɘ


KY¶, Ôf Û˘ÓÂÙ¿ÁË ≈ÛÙÂÚ· àe ÚÔÛˆÈÎc âÓÙÔÏc ÙÔÜ
^YÔ˘ÚÁÔÜ ¢ËÌ. T¿Íˆ˜ ηd ‰ËÌÔÛȇıËΠÛÙ‹Ó «᾽Eλευ-
θεροτυπία» ÌÂÙ·Íf ÙáÓ ôÏÏˆÓ àӷʤÚÂÈ: «῾H ὀργάνωση
“Xάρε Kρίσνα” στὴν ῾Eλλάδα ἱδρύθηκε τὸ 1979. Σὰν
ὀργανωτὲς τοῦ σωµατείου φέρονται 3 ἀµερικανοὶ ὑπήκοοι
ποὺ ὅµως τὸ 1980 ἀπελάθησαν ἐπειδὴ οἱ ἑλληνικὲς ἀρχὲς
ἀνεκάλυψαν ὅτι εἶναι πράκτορες τῶν ἀµερικανικῶν µυ-
στικῶν ὑπηρεσιῶν» («Xριστιανική», 23-1-1986).

¢ÈÂÚˆÙÒÌ·ÛÙ ≈ÛÙÂÚ· à’ ¬Ï· ·éÙa fiÛÔ ÓfiÌÈÌË Î·d


äıÈÎc ÌÔÚÂÖ Óa ÂrÓ·È ÌÈa Ù¤ÙÔÈ· çÚÁ¿ÓˆÛË, ¬ˆ˜ .¯. ì
¯ÈÏÈ·ÛÙÈÎc Ôf ÚÔÙÚ¤ÂÈ àÎfiÌË ÙÔf˜ ç·‰Ô‡˜ Ù˘ Óa àÔ-

56
ÎÚ‡ÙÔ˘Ó àe ÙÔf˜ ‚‚‹ÏÔ˘˜ ‰ËÏ. ¬ÏÔ˘˜ âÌĘ Ùd˜ àÏËıÈÓ¤˜
ÙÔ˘˜ ›ÛÙÂȘ ηd Óa ÚÔÛÔÈÔÜÓÙ·È ¬ÙÈ ÂrÓ·È ÓÔÌÔÙ·ÁÂÖ˜,
âÊ·ÚÌfi˙ÔÓÙ˜ öÙÛÈ ÙcÓ Ù·ÎÙÈÎc ÙÔÜ «ÔÏÂÌÈÎÔÜ ‰fiÏÔ˘»; ¶fi-
ÛÔ ÓfiÌÈÌË Î·d äıÈÎc ÌÔÚÂÖ Óa ÂrÓ·È ì âÌÔÚÈÎc ëÙ·ÈÚ›·
ÙÔÜ MÚÔ‡ÎÏÈÓ ¬Ù·Ó ‰È‰¿ÛÎÂÈ ÛÙa ̤ÏË Ù˘ ¬ÙÈ ï \I¯ˆ‚Ä
ö¯ÂÈ ÎËÚ‡ÍÂÈ fiÏÂÌÔ Î·d ù¯È ÂåÚ‹ÓË ÛÙd˜ ÔÏÈÙÈÎb˜ ΢‚ÂÚÓ‹-
ÛÂȘ ηd ¬ÙÈ Ù˘¯eÓ Û˘ÌÌÂÙÔ¯c ÛÙcÓ ÚÔÛ¿ıÂÈ· ÁÈa àÓfiÚ-
ıˆÛË Ùɘ ÎÔÈÓˆÓ›·˜ Û˘ÓÈÛÙÄ ÓÂ˘Ì·ÙÈÎc ÔÚÓ›· ηd ÌÔÈ-
¯Â›· ηd âÈʤÚÂÈ Î·Ù·ÛÙÚÔÊ‹; ¶fiÛÔ ÓfiÌÈÌË Î·d äıÈÎc
ÌÔÚÂÖ Óa ÏÔÁ›˙ÂÙ·È ì ëÙ·ÈÚ›· «Σκοπιά» Ôf ‰È‰¿ÛÎÂÈ ¬ÙÈ
Ôî ç·‰Ô› Ù˘ Ú¤ÂÈ Óa ñËÚÂÙÔÜÓ Ùa Û˘ÌʤÚÔÓÙ· ͤÓ˘ ΢-
‚¤ÚÓËÛ˘ àÎfiÌË Î·d Ûb âÌfiÏÂÌÔ ÂÚ›Ô‰Ô Ûb ‚¿ÚÔ˜ ÙáÓ
âıÓÈÎáÓ Û˘ÌÊÂÚfiÓÙˆÓ Î·d Ôf ÙÔf˜ ÚÔÙÚ¤ÂÈ àÎfiÌË Î·d
Û‹ÌÂÚ· Óa Á›ÓÔ˘Ó Î·Ù¿ÛÎÔÔÈ âÓ·ÓÙ›ÔÓ Ùɘ ¯ÒÚ·˜ ÙˆÓ ÌÈ-
ÌÔ‡ÌÂÓÔÈ ÙcÓ fiÚÓË P·¿‚; ¶fiÛÔ ÓfiÌÈÌË ÌÔÚÂÖ Óa ÂrÓ·È ì
¯ÈÏÈ·ÛÙÈÎc ëÙ·ÈÚ›· Ôf Ȥ˙ÂÈ ÙÔf˜ ç·‰Ô‡˜ Ù˘ Óa ÌÈÌË-
ıÔÜÓ ÙcÓ \I·cÏ ‰ËÏ. Ìb ÙfiÓ «ÔÏÂÌÈÎe ‰fiÏÔ» Óa àÔÎÔÈÌ›-
ÛÔ˘Ó ÙeÓ â¯ıÚe ÁÈa Óa ÙeÓ ÎÙ˘‹ÛÔ˘Ó ≈Ô˘Ï·; ¶fiÛÔ ÓfiÌÈÌË
ÌÔÚÂÖ Óa ÂrÓ·È Ì›· «ıÚËÛΛ·» Ôf ·Ú·ÎÈÓÂÖ ÙÔf˜ ç·‰Ô‡˜
Ù˘ Óa ÌÈÛÔÜÓ, Óa ÌÈÛÔÜÓ ı·Ó¿ÛÈÌ· ÙeÓ Î·ı¤Ó· Ôf ıa
àÛ΋ÛÂÈ ÎÚÈÙÈÎc ηd ıa ‚Ï¿„ÂÈ Ùa Û˘ÌʤÚÔÓÙ¿ Ù˘ àÂÈ-
ÏÒÓÙ·˜ ÙÔ˘˜, g˜ iÓ ‰bÓ àÓ·Ù‡ÍÔ˘Ó Ù›˜ «ıÂÔÂȉÂÖ˜ å‰ÈfiÙËÙ˜
ÙÔÜ Ì›ÛÔ˘˜» ıa ÛÊ·ÁÔÜÓ ÛÙeÓ \AÚÌ·Á‰‰áÓ·; («῎Eθνος»,
11-6-1986). K·d g˜ ¬ÔÈÔ˜ ÌÈÛÂÖ «θὰ ἀξιωθῆ νὰ πλύνει τὰ
πόδια του στὸ αἷµα τὸ δικό µας» ηd iÓ ÂrÓ·È ≤Ó· «βιβλικὰ
καταφρονεµένο κυνάριο» ıa ö¯ÂÈ Ù‹Ó «ἀνέκφραστη χα-
ρά» Óa Áχ„ÂÈ Ùe ·xÌ· Ì·˜ ηd g˜ ¬ÔÈÔ˜ ÙÔÏÌ‹ÛÂÈ Óa
àÛ΋ÛÂÈ ÎÚÈÙÈÎc Á›ÓÂÙ·È ·éÙÔÌ¿Ùˆ˜ fiÚÓÔ˜, ÌÔȯfi˜, ïÌÔÊ˘-
ÏfiÊÈÏÔ˜, ÚÔ‰fiÙ˘ ηd \IÔ‡‰·˜;

57
Ta öÓÙ˘· Ùɘ çÚÁ·ÓÒÛˆ˜ âÈÙ›ıÂÓÙ·È Ìb ‰ÚÈ̇ÙËÙ·
ηÙa Ùɘ \EÎÎÏËÛ›·˜ Ì·˜ Ôf ‰È‰¿ÛÎÂÈ ÓÔÌÈÌÔÊÚÔÛ‡ÓË
öÓ·ÓÙÈ ÙáÓ ÔÏÈÙÈÎáÓ Î˘‚ÂÚÓ‹ÛÂˆÓ Î·d ¯·Ú·ÎÙËÚ›˙Ô˘Ó
·éÙc Ùc ÛÙ¿ÛË «Ì›ÛıˆÌ· fiÚÓ˘». Te ‰fiÁÌ· ·éÙe ÎËÚ‡-
¯ıËΠå‰È·›ÙÂÚ· ÛÙa ¯ÈÏÈ·ÛÙÈÎa Û˘Ó¤‰ÚÈ· ÙÔÜ 1984 ÛÙcÓ
\Aı‹Ó·, £ÂÛÛ·ÏÔÓ›ÎË Î·d KÚ‹ÙË Î·d àÔ‰ÂÈÎÓ‡ÂÈ ¬ÙÈ
«Ì›· ͤÓË ‰‡Ó·ÌȘ» ¯ÚËÛÈÌÔÔÈÂÖ «ÔÏÂÌÈÎe ‰fiÏÔ», â΂ȿ-
˙ÂÈ „˘¯ÔÏÔÁÈÎa ÙÔf˜ ≤ÏÏËÓ˜ Ôϛ٘, ÙÔf˜ ‰Ú·ÛÙËÚÈÔÔÈ-
ÂÖ ÁÈa Ùa ‰Èο Ù˘ Û˘ÌʤÚÔÓÙ· ηd ÂÚÈ̤ÓÂÈ ÙcÓ ÂéηÈÚ›·
Ó¿ «¯Ù˘‹ÛÂÈ ı·Ó¿ÛÈÌ·» ÙeÓ â¯ıÚfi. Te ÊÔ‚ÂÚÒÙÂÚÔ ÂrÓ·È
¬ÙÈ ì ‰‡Ó·ÌȘ ·éÙc àÛÎÂÖ χÛË âÁÎÂÊ¿ÏÔ˘ Ûb ‚¿ÚÔ˜ ÙáÓ
ç·‰áÓ Ù˘. ≠OϘ ‰b ·éÙb˜ Ôî àÓÂχıÂÚ˜ ÎÈÓ‹ÛÂȘ ηÙa
ÁÂÓÈÎeÓ Î·ÓfiÓ· ¯ÚËÛÈÌÔÔÈÔÜÓ «ἐπιστηµονικά» ̤۷ ÁÈa
Óa ηٷÛÙÚ¤ÊÔ˘Ó ÙcÓ ÚÔÛˆÈÎc ÛΤ„Ë Î·d ÎÚ›ÛË, ı¤ÙÔÓ-
Ù·˜ ¯ÈÏÈ¿‰Â˜ ≤ÏÏËÓ˜ Ôϛ٘ οو àe àfiÏ˘ÙÔ öÏÂÁ¯Ô.
^H «Σκοπιά» ‰ËÏÒÓÂÈ ÛÙd˜ ëÏÏËÓÈÎb˜ àÚ¯b˜ ¬ÙÈ ‰bÓ àÛÎÂÖ
ÚÔÛËÏ˘ÙÈÛÌfi, àÏÏ’ ·éÙe ÂrÓ·È „Â܉Ԙ. K¿ı ¯ÈÏÈ·ÛÙc˜ ö¯ÂÈ
Ùfi «Ê¿ÎÂÏÏfi» ÙÔ˘ ÛÙeÓ ïÔÖÔÓ Î·Ù·ÁÚ¿ÊÂÙ·È Ìb οı ÏÂÙÔ-
̤ÚÂÈ· ì ÚÔÛËÏ˘ÙÈÛÙÈÎc ‰Ú·ÛÙËÚÈfiÙËÙ¿ ÙÔ˘. ™ÙcÓ ÂÚ›Ùˆ-
ÛË Ôf ì àfi‰ÔÛ‹ ÙÔ˘ ‰bÓ ÂrÓ·È àÓ¿ÏÔÁË Ìb Ùd˜ à·ÈÙ‹ÛÂȘ
Ùɘ ëÙ·ÈÚ›·˜ âϤÁ¯ÂÙ·È Î·d Ì¿ÏÈÛÙ· Ìb ÙÚfiÔ ÈÂÛÙÈÎfi.
(«Λύχνος», ÛÛ. 127-128). ≠OÔÈÔ˜ àe ÙÔf˜ M. Ù. \I. ‰bÓ àÛÎÂÖ
ÚÔÛËÏ˘ÙÈÛÌfi «Î·ı·Ú›˙ÂÙ·È j ÎÏ·‰Â‡ÂÙ·È» η› «âÎÂÖÓÔÈ Ôf
‰˘Û·ÚÂÛÙÔÜÓÙ·È Ú›ÙÔÓÙ·È ö͈» ‰ËÏ. ÛÙ‹Ó «çÚÁ¿ÓˆÛË ÙÔÜ
‰È·‚fiÏÔ˘» («Σκοπιά», 1958, Û. 500) ηd ÚÔÔÚ›˙ÔÓÙ·È ÁÈ¿
«ÛÊ·Á‹» («Σκοπιά», 1955, Û. 103). ^O ÚÔÛËÏ˘ÙÈÛÌe˜ ÂrÓ·È
˙‹ÙËÌ· ˙ˆÉ˜ j ı·Ó¿ÙÔ˘, ¬ÛÔÈ ‰bÓ ÙeÓ âÓÂÚÁÔÜÓ âÍÔÌÔÈÒÓÔÓ-
Ù·È Ìb ÙcÓ Á˘Ó·›Î· ÙÔÜ §ÒÙ, Ìb ÙeÓ ÌÔȯe ηd ÙeÓ ïÌÔÊ˘Ïfi-
ÊÈÏÔ («Σκοπιά», 1974, Û. 144).

58
^O ÚÔÛËÏ˘ÙÈÛÌe˜ ‰¤Ó â·Ê›ÂÙ·È ÛÙcÓ ÚˆÙÔ‚Ô˘Ï›· ηÓÂ-
Ófi˜, àÏÏa ηÙ¢ı‡ÓÂÙ·È àe ÙcÓ ëÙ·ÈÚ›·. ™b οı ̤ÏÔ˜ ‰›-
‰ÂÙ·È ÌÈa ≷ÊÈÎc ÂÚÈÔ¯c ηd Û·ÊÂÖ˜ ï‰ËÁ›Â˜ àÎfiÌË Î·d
ÁÈa Û˘ÏÏÔÁc ÏËÚÔÊÔÚÈáÓ Ìb ÛÎÔe ÙcÓ àÓ¿Ï˘ÛË Ùɘ ÚÔ-
ÛˆÈÎfiÙËÙÔ˜ ÙáÓ ñÔ„ËÊ›ˆÓ ı˘Ì¿ÙˆÓ (¢ÂÏÙ›Ô 3/56, BÏ. ηd
\AÓÙ. \AÏ‚È˙ÔÔ‡ÏÔ˘: «Θεοµπαῖχτες τοῦ Mπρούκλιν», Û. 37). ™b
οı ¯ÈÏÈ·ÛÙc àÓÙÈÛÙÔȯÔÜÓ 442 ≤ÏÏËÓ˜ Ôf Ú¤ÂÈ Óa ‰Â-
¯ıÔÜÓ ÙcÓ ÚÔÛËÏ˘ÙÈÛÙÈÎc â›ıÂÛË. ^H ëÙ·ÈÚ›· ‰›‰ÂÈ âÓÙÔÏcÓ
Óa ηٷ‚ÏËıFÉ ÚÔÛ¿ıÂÈ· ÌÂÙ·ÛÙÚÔÊɘ ¬ÏˆÓ ÙáÓ Î·ÙԛΈÓ
ÙÔÜ ÙÔ̤ˆ˜ Ìb ÙcÓ ¯ÚËÛÈÌÔÔ›ËÛË Î¿ı ̤ÛÔ˘, ÓfiÌÈÌÔ˘ j
·Ú¿ÓÔÌÔ˘, ıÂÌÈÙÔÜ j àı¤ÌÈÙÔ˘, ¯ÚËÛÈÌÔÔÈÒÓÙ·˜ àÂÈϤ˜,
(«Σκοπιά», 1962, Û. 213), ¬ˆ˜ .¯. «ὅποιος δὲν ὑπηρετεῖ
τὸν ᾽Iεχωβᾶ ὑπηρετεῖ τὸν Σατανᾶ». (BÏ. MÔÚÂÖÙÂ Óa ˙ÉÙÂ ÁÈa
¿ÓÙ· ÛÙeÓ ·Ú¿‰ÂÈÛÔ ÛÙc ÁÉ..., Û. 216). Te ·ÚÈÔ öÚÁÔ Ùɘ ëÙ·È-
Ú›·˜ ÂrÓ·È ï «διαχωρισµὸς τῶν ἀνθρώπων»: ¬ÛÔÈ Ì›ÓÔ˘Ó
ÛÙ‹Ó «çÚÁ¿ÓˆÛË ÙÔÜ ™·Ù·ÓÄ» ıa «ÛÊ·ÁÔÜÓ», ¬ÛÔÈ ÚÔÛ¯ˆ-
Ú‹ÛÔ˘Ó ÛÙ‹Ó «çÚÁ¿ÓˆÛË ÙÔÜ \I¯ˆ‚Ä» ıa ˙‹ÛÔ˘Ó (MÔÚÂÖÙÂ
Óa ˙ÉÙÂ..., Û. 216). òEÙÛÈ ÚÔÛʤÚÔÓÙ·È ÛÙÔf˜ ç·‰Ôf˜ Ìb Ùc ̤-
ıÔ‰Ô Ùɘ χÛˆ˜ ÙÔÜ âÁÎÂÊ¿ÏÔ˘, ñÔÛ¯¤ÛÂȘ ÛˆÙËÚ›·˜ ηd
¯ÚËÛÈÌÔÔÈÔÜÓÙ·È „˘¯ÔÏÔÁÈÎb˜ ηd ôÏϘ àÂÈÏb˜ ÁÈa Ùc
Û˘ÁÎÚ¿ÙËÛ‹ ÙˆÓ. Ta ú‰È· MUTATIS MUTANDIS åÛ¯‡Ô˘Ó
ηd ÁÈa ¬Ï˜ Ùd˜ ôÏϘ ·Ú·ıÚËÛ΢ÙÈÎb˜ çÚÁ·ÓÒÛÂȘ. ≠OÏÔÈ
Ôî ïÏÔÎÏËÚˆÙÈÛÌÔd ö¯Ô˘Ó Ùe ú‰ÈÔ ÚfiÛˆÔ.

^H ëÙ·ÈÚ›· «Σκοπιά» ¬Ù·Ó ı›ÁÔÓÙ·È Ùa Û˘ÌʤÚÔÓÙ¿ Ù˘


ı˘ÌÄÙ·È Ùa àÓıÚÒÈÓ· ‰ÈηÈÒÌ·Ù· ηd Ùa âÈηÏÂÖÙ·È ñbÚ
·éÙɘ âÓÒÈÔÓ ÙáÓ ëÏÏËÓÈÎáÓ ‰ÈηÛÙËÚ›ˆÓ. \AÏÏa ÁÈa ÙcÓ
ëÙ·ÈÚ›· Ôî ‰ÈÂıÓÂÖ˜ çÚÁ·ÓÈÛÌÔd Ôf ηÙÔ¯˘ÚÒÓÔ˘Ó Ùa àÓıÚÒ-

59
ÈÓ· ‰ÈηÈÒÌ·Ù· ÂrÓ·È «‚‰¤Ï˘ÁÌ·», àÔÙÂÏÔÜÓ «ÎfiÎÎÈÓÔ ıË-
Ú›Ô», ÂrÓ·È Î·Ù·Û΢¿ÛÌ·Ù· ÙÔÜ ¢È·‚fiÏÔ˘, ì àÓ·ÁÓÒÚÈÛ‹
ÙÔ˘˜ ï‰ËÁÂÖ ÛÙe ı¿Ó·ÙÔ («Σκοπιά», 1984, Û. 15). B·ÛÈÎa Λ-
ÌÂÓ· Ôf âÈηÏÂÖÙ·È ì ëÙ·ÈÚ›· ηd àӷʤÚÔÓÙ·È ÛÙa àÓıÚÒ-
ÈÓ· ‰ÈηÈÒÌ·Ù· ÂrÓ·È ì «Oἰκουµενικὴ ∆ιακήρυξη» ÙÔÜ
OHE, ì «Eὐρωπαϊκὴ Σύµβαση» Î·d ì «Συνθήκη τῆς
EOK». ≠Ö˜ Ùe EéÚˆ·˚Îe KÔÈÓÔ‚Ô‡ÏÈÔ, ó˜ ÚÔÂϤ¯ıË,
Ìb Áӈ̿Ù¢ÛË Ùɘ NÔÌÈÎɘ ÙÔ˘ ^YËÚÂÛ›·˜ ıÂÒÚËÛ «Ófi-
ÌÈÌÔ» àÏÏa η› «ÛÎfiÈÌÔ» Óa âΉÒÛÂÈ Âå‰ÈÎe „‹ÊÈÛÌ· âÓ·Ó-
Ù›ÔÓ ÙáÓ ïÏÔÎÏËÚˆÙÈÎɘ ʇÛˆ˜ «·îÚ¤Ûˆӻ Ôî ïÔÖ˜ ηٷ-
·ÙÔÜÓ Ùa àÓıÚÒÈÓ· ‰ÈηÈÒÌ·Ù· ÙáÓ ç·‰áÓ ÙÔ˘˜. (BÏ.
ηd \AÓÙ. \AÏ‚È˙ÔÔ‡ÏÔ˘: «Πνευµατικὸς βιασµός, νέες “αἱρέ-
σεις” µιὰ πραγµατικὴ ἀπειλή»). Te ëÏÏËÓÈÎe ™‡ÓÙ·ÁÌ· ηÙÔ-
¯˘ÚÒÓÂÈ â›Û˘ Ùa àÓıÚÒÈÓ· ‰ÈηÈÒÌ·Ù· (ôÚıÚÔ 13) ηıÔ-
Ú›˙ÂÈ ¬Ìˆ˜ ηd ÂÚÈÔÚÈÛÌÔf˜ Ôf àӷʤÚÔÓÙ·È ÛÙc ‰ËÌfiÛÈ·
Ù¿ÍË, ÛÙa ¯ÚËÛÙa õıË, ÛÙeÓ ÚÔÛËÏ˘ÙÈÛÌfi, ÛÙd˜ Úe˜ Ùe ÎÚ¿-
ÙÔ˜ ñÔ¯ÚÂÒÛÂȘ, ÛÙc Û˘ÌÌfiÚʈÛË Úe˜ ÙÔf˜ ÓfiÌÔ˘˜ ηd
ÛÙcÓ âÎÏ‹ÚˆÛË ÙÔÜ ¯Ú¤Ô˘˜ Ùɘ ÎÔÈÓˆÓÈÎɘ ηd âıÓÈÎɘ
àÏÏËÏÂÁÁ‡Ë˜ (ôÚıÚÔ 25 ·Ú. 4).
™b ÔÈe Ù¿¯· ‚·ıÌe ì ëÙ·ÈÚ›· «Σκοπιά» Û¤‚ÂÙ·È ·éÙa
Ùa àÓıÚÒÈÓ· ‰ÈηÈÒÌ·Ù· Ôf ñÔÎÔÚÈÙÈÎa âÈηÏÂÖÙ·È;
MÈa àÓ¿Ï˘ÛË Ùɘ ‰È‰·Ûηϛ·˜ Ù˘ àÔ‰ÂÈÎÓ‡ÂÈ ¬ÙÈ:
·) ¶·Ú·‚È¿˙ÂÈ ÙcÓ âÏ¢ıÂÚ›· Ùɘ Û˘ÓÂȉ‹Ûˆ˜ ÙáÓ ı˘Ì¿-
ÙˆÓ Ù˘, à·ÁÔÚ‡ÔÓÙ¿˜ ÙÔ˘˜ àÎfiÌ· ηd ÙcÓ âχıÂÚË ÛΤ-
„Ë. ™’ ·éÙc ÙcÓ ÂÚ›ÙˆÛË Ôî ·Ú·‚¿Ù˜ ‰¤¯ÔÓÙ·È „˘¯Ô-
ÏÔÁÈÎÔ‡˜ â΂ȷÛÌÔ‡˜ («Σκοπιά», 1975, Û. 15). ™ÙcÓ çÚÁ¿-
ÓˆÛË ·éÙc ‰bÓ ñ¿Ú¯ÂÈ ¯áÚÔ˜ ÁÈ¿ «àÛÎfiÔ˘˜ Û˘˙ËÙËÙ¤˜»
(«Σκοπιά», 1984, Û. 31). Oî àÔÊ¿ÛÂȘ ÙÔÜ ™˘Ì‚Ô˘Ï›Ô˘ ÙáÓ
¢È¢ı˘ÓÙáÓ ÂrÓ·È ï àfiÏ˘ÙÔ˜ ÓfiÌÔ˜ (K·Ù·ÛÙ·ÙÈÎfiÓ, ÙÚÔÔ-

60
ÔÈ‹ÛÂȘ 1944, Û. 11). ≠OÛÔÈ ‰È·ÊˆÓÔÜÓ ÂrÓ·È «ÛÙ·ÛÈ·ÛÙ¤˜»
(«Σκοπιά», 1952, Û. 156).
‚) ¢bÓ âÈÙÚ¤ÂÈ ÙcÓ âχıÂÚË öÎÊÚ·ÛË. Oî «Î·ÓfiÓ˜» ÙÔÜ
™˘Ì‚Ô˘Ï›Ô˘ ÙáÓ ¢È¢ı˘ÓÙáÓ ÂrÓ·È ï «ÓfiÌÔ˜ Ùɘ ëÙ·ÈÚ›·˜».
K¿ı «àÓÙ›ÛÙ·ÛË» j ηd êÏc âÓ¿ÓÙÈ· ÛΤ„Ë ıˆÚÂÖÙ·È
«àÓÙ›ÛÙ·ÛË ÛÙe XÚÈÛÙfi» η› «àÓÙ·ÚÛ›· âÓ·ÓÙ›ÔÓ ÙÔÜ \IÂ-
¯ˆ‚Ä» («Σκοπιά», 1959, Û. 349 η› «Σκοπιά», 1956, Û. 270).
≠OÔÈÔ˜ âÎÊÚ¿˙ÂÈ âχıÂÚ· Ùd˜ ÚÔÛˆÈΤ˜ ÙÔ˘ àfi„ÂȘ ¯·-
Ú·ÎÙËÚ›˙ÂÙ·È «ÔÓËÚe˜ ‰ÔÜÏÔ˜», «àÔÛÙ¿Ù˘», âΉÈÒÎÂÙ·È
ηd àÔÌÔÓÒÓÂÙ·È. K·d ï êÏe˜ ¯·ÈÚÂÙÈÛÌfi˜ ÙÔ˘ àe ̤-
ÚÔ˘˜ ëÓe˜ M. Ù. \I. ıa η٤ÏËÁ ۤ «ÓÂ˘Ì·ÙÈÎe ı¿Ó·ÙÔ»
(«Σκοπιά», 1983, Û. 635). ™Ùc Ê·ÛÈÛÙÈÎc \IÙ·Ï›·, ÛÙc Ó·˙È-
ÛÙÈÎc °ÂÚÌ·Ó›· j ¬Ô˘ àÏÏÔÜ, ÔÙb ηÓÂd˜ à‰›ÛÙ·ÎÙÔ˜ ‰È-
ÎÙ¿ÙÔÚ·˜ ‰bÓ à·ÁfiÚ¢Û ÙcÓ ÚÔÛˆÈÎc ÛΤ„Ë, ÔÙb η-
Ó›˜ ‰bÓ â¯›ÚËÛ Óa àÓ·ÎÚ›ÓÂÈ Ó·Úb˜ Û˘˙‡ÁÔ˘˜ ÁÈa Ùe iÓ
.¯. Ôî Û‡˙˘ÁÔ› ÙÔ˘˜ ¯ÚËÛÈÌÔÔÈÔÜÓ àÓÔÚıfi‰Ô͘ ÛÂÍÔ˘·-
ÏÈÎb˜ Ú·ÎÙÈΤ˜. ¶ÔÙb ηÓÂd˜ ‰ÈÎÙ¿ÙÔÚ·˜ ‰bÓ ÂrÂ: ^O,Ùȉ‹-
ÔÙ ÛĘ ‰È·Ù¿ÛÛˆ Ú¤ÂÈ Óa Ùe âÎÙÂÏÉÙÂ, ÁÈ·Ùd àÓÙ·ÚÛ›·
âÓ·ÓÙ›ÔÓ ÌÔ˘ ÂrÓ·È àÓÙ·ÚÛ›· âÓ·ÓÙ›ÔÓ ÙÔÜ £ÂÔÜ. K·Ó¤Ó· Ê·-
ÛÈÛÙÈÎe ηıÂÛÙg˜ ‰bÓ Âr ÔÙb àÓÔȯÙa ¬ÙÈ ¬Ï· Ùa öıÓË Ú¤-
ÂÈ Óa ÙÔÜ ·Ú·‰ÒÛÔ˘Ó ÙcÓ âÍÔ˘Û›·, ¬ÏÔÈ Ôî Ï·Ôd Ú¤ÂÈ Óa
âÁÎÔÏˆıÔÜÓ ÙcÓ å‰ÂÔÏÔÁ›· ÙÔ˘. K·d ¬ÙÈ iÓ ‰bÓ Ùe οÓÔ˘Ó
Ìb ÙcÓ ı¤ÏËÛ‹ ÙˆÓ ıa àÓ·ÁηÛıÔÜÓ Óa Ùe οÓÔ˘Ó Ìb Ùc ‚›·.
^H ëÙ·ÈÚ›· «Σκοπιά» Ùe οÓÂÈ ·éÙe ηd Ìb ÙcÓ àÂÈÏc Ùɘ
«ÛÊ·Áɘ» ÌÂٷʤÚÂÈ ≤ÏÏËÓ˜ Ôϛ٘ Ûb ηٿÛÙ·ÛË ·ÓÈÎÔÜ.
TÔf˜ ·Ú·ÎÈÓÂÖ Óa ÚÔ‰ÒÛÔ˘Ó Ùe öıÓÔ˜ ÙˆÓ Û˘ÓÂÚÁ·˙fiÌÂÓÔÈ
̤ «Í¤ÓË Î˘‚¤ÚÓËÛË» ¯ÚËÛÈÌÔÔÈÒÓÙ·˜ Ù¯ӿÛÌ·Ù·, àfi-
ÎÚ˘„Ë ‚Ô˘Ï‹Ûˆ˜, àÔÎÔ›ÌËÛË ÙÔÜ â¯ıÚÔÜ. (BÏ. âÈÛÙÔÏcÓ
\AÓÙ. \AÏ‚È˙ÔÔ‡ÏÔ˘ ÛÙfi «῎Eθνος», 11-6-1986).

61
Á) ¢bÓ âÈÙÚ¤ÂÈ ÙcÓ âχıÂÚË ÏËÚÔÊfiÚËÛË Ìb öÓÙ˘·
(«Σκοπιά», 1984, Û. 31), Ìb Ùe Ú·‰ÈfiʈÓÔ j ÙcÓ ÙËÏÂfiÚ·ÛË
j Ìb ïÔÈÔ‰‹ÔÙ ôÏÏÔ ÙÚfiÔ («Σκοπιά», 1974, Û. 373).
≠OÙ·Ó Î·ÓÂd˜ ‰È·ÊˆÓ‹ÛÂÈ àÔÎfiÙÂÙ·È iÓ ‰bÓ ÙÔÜ ‰›‰ÂÙ·È ì
‰˘Ó·ÙfiÙËÙ· Óa ÌÂÙ·‰ÒÛÂÈ ÏËÚÔÊÔڛ˜ ÛÙÔ‡˜ «à‰ÂÏÊÔ‡˜»
ÁÈa Ùe àÓÙÈΛÌÂÓÔ Ùɘ ‰È·ÊˆÓ›·˜ ÙÔ˘. ≠OÏÔÈ ·›ÚÓÔ˘Ó
âÓÙÔÏc Óa àÔʇÁÔ˘Ó Ùe àÔÎÔÌ̤ÓÔ ôÙÔÌÔ, ‰È·ÊÔÚÂÙÈÎa
Á›ÓÔÓÙ·È Û˘Ó¤ÓÔ¯ÔÈ («Σκοπιά», 1983, Û. 24).
‰) \EÂÌ‚·›ÓÂÈ ·éıÂÓÙÈÎa ηd ÛηÈfiٷٷ ηd ÛÙa Èe
âÛÒÙÂÚ· ηd ÚÔÛˆÈÎa ˙ËÙ‹Ì·Ù·, âÈ‚¿ÏÏÔÓÙ·˜ χÛÂȘ
à¿ÓıÚˆ˜ ηd âÍÔ˘ıÂÓˆÙÈÎb˜ ¬ˆ˜ .¯. Ìb ÙcÓ ôÚÓËÛË
ÌÂÙ·ÁÁ›Ûˆ˜ ·¥Ì·ÙÔ˜. hA˜ ÛËÌÂȈıÉ ¬ÙÈ ì ôÚÓËÛË ·éÙc
‰bÓ çÊ›ÏÂÙ·È Ûb ÚÔÛˆÈÎc ıÚËÛ΢ÙÈÎc Û˘Ó›‰ËÛË ÙáÓ ¯È-
ÏÈ·ÛÙáÓ, àÏÏa Ûb ‰È·Ù·Ác Ùɘ ëÙ·ÈÚ›·˜, ¯ˆÚ›˜ Ùa ı‡Ì·Ù·
Óa ö¯Ô˘Ó ÙcÓ ‰˘Ó·ÙfiÙËÙ· Óa àÓÙȉڿÛÔ˘Ó, àÂÈÏÔ‡ÌÂÓ· Ìb
Ù‹Ó «Ì¿¯·ÈÚ·Ó ÙÔÜ \I¯ˆ‚Ä» («Σκοπιά», 1955, Û. 321).
Â) \EÍ··ÙÄ ıڷۇٷٷ ÙÔf˜ ç·‰Ô‡˜ Ù˘ ÌÂÙ·ÏÏ¿ÛÛÔÓ-
Ù·˜ àe ηÈÚÔÜ Âå˜ Î·ÈÚeÓ ‰È‰·Ûηϛ·˜, ·éÙÔ·Ó·ÈÚÔ‡ÌÂÓË,
à¢ı˘ÓfiÌÂÓË fiÙ Úe˜ ÙeÓ X›ÙÏÂÚ Î·d fiÙ Úe˜ Ùd˜ ΢-
‚ÂÚÓ‹ÛÂȘ àe Ùc ÌÈa -¬Ù·Ó ·éÙe âÈ‚¿ÏÏÂÈ Ùe Û˘ÌʤÚÔÓ-
ηd ηٷÎÂÚ·˘ÓÒÓÔÓÙ·˜ àe ÙcÓ ôÏÏË ÙÔf˜ ú‰ÈÔ˘˜ àÓıÚÒ-
Ô˘˜, âÓÛ›ÚÔÓÙ·˜ Û‡Á¯˘ÛË Î·d àÛ‚ÒÓÙ·˜ ÛÙcÓ àÓıÚÒÈ-
ÓË àÍ›·, ηÙÂÍ¢ÙÂÏ›˙ÔÓÙ·˜ Ùa ÚfiÛˆ·, âÎÌÂÙ·ÏÏ¢fiÌÂÓË
·éÙa ¬ÛÔ àÓÙ¤¯Ô˘Ó ηd âÁηٷÏ›ÔÓÙ¿˜ Ù· à‚Ô‹ıËÙ· ¬Ù·Ó
·‡ÛÔ˘Ó Óa ÂrÓ·È îηÓa ÁÈa ÚÔÛÊÔÚa ñËÚÂÛ›·˜.

™‡Á¯ÚÔÓÔÈ „˘¯ÔÏfiÁÔÈ Î·d „˘¯›·ÙÚÔÈ Ôf âÌÂϤÙËÛ·Ó


Ùd˜ ÏÂÁfiÌÂÓ˜ «καταλυτικὲς θρησκεῖες» (DESTRUCTIVE

62
CULTS) ñÔÁÚ·ÌÌ›˙Ô˘Ó g˜ Ôî ïÏÔÎÏËÚˆÙÈÎb˜ ·Ú·ıÚË-
Û΢ÙÈΤ˜ ïÌ¿‰Â˜ ‰È·‚ÔÏÔÔÈÔÜÓ ÙcÓ ÎÔÈÓˆÓ›· ÁÈa Óa àÔ-
ÌÔÓÒÛÔ˘Ó Ùa ı‡Ì·Ù¿ ÙˆÓ Î·d ÛÙc Û˘Ó¤¯ÂÈ· âÈÙ›ıÂÓÙ·È
âÓ·ÓÙ›ÔÓ Ùɘ \EÎÎÏËÛ›·˜, ÙáÓ ÎÔÈÓˆÓÈÎáÓ ıÂÛÌáÓ ÁÈa Óa
ÚÔηϤÛÔ˘Ó ‰ÈˆÁÌÔf˜ Ìb ÛÎÔe Óa Ê·Ó·Ù›ÛÔ˘Ó ÙÔf˜ ç·-
‰Ô‡˜ ÙˆÓ Î·d Óa ÌÔÚÔÜÓ ϤÔÓ Óa ÙÔf˜ ¯ÚËÛÈÌÔÔÈÔÜÓ
ÛaÓ Ù˘ÊÏa ùÚÁ·Ó· «âÓ·ÓÙ›ÔÓ ÙÔÜ ¢È·‚fiÏÔ˘». ≠OÛÔ Î·d iÓ
ö¯ÂÈ Ï¯ıÉ ¬ÙÈ «οἱ ᾽Iεχωβάδες εἶναι συµπαθεῖς ὅπως καὶ οἱ
ναρκοµανεῖς» («῎Eθνος», 6-7-1986) õ «Mὴ πυροβολεῖτε
τοὺς M. τ. ᾽I. ἐπειδὴ εἶναι µιὰ µικρὴ ὁµάδα µὲ ἀστεῖες
ἀντιλήψεις» («῎Eθνος», 22-6-1986) ì àÏ‹ıÂÈ· ÂrÓ·È ¬ÙÈ Î·d
·éÙÔd ηd ÔÏÏÔd ôÏÏÔÈ âÎÚÔÛˆÔÜÓ ÌÈa ÊÔ‚ÂÚc àÂÈÏc
ÁÈa ÙcÓ âÏ¢ıÂÚ›· ëηÙÔÓÙ¿‰ˆÓ àÓıÚÒˆÓ Ôf öÂÛ·Ó ÛÙa
‰›ÎÙ˘· ÙˆÓ. ºˆÓ¿˙Ô˘Ó ‚‚·›ˆ˜ ηd ΢ÚÈÔÏÂÎÙÈο «¯·ÏÔÜÓ
ÙeÓ ÎfiÛÌÔ» ¬ÏÔÈ ·éÙÔd âÂȉ‹, ¬ˆ˜ åÛ¯˘Ú›˙ÔÓÙ·È, ÛÙcÓ
^EÏÏ¿‰· ‰ÈÒÎÔÓÙ·È, ¬ˆ˜ Û˘Ó¤‚Ë ÚfiÛÊ·Ù· Ìb ÙcÓ ÂÚ›-
ÙˆÛË ÙÔÜ ìÁ¤ÙË ÙÔÜ «Πανελληνίου Eὐαγγελικοῦ Συνδέ-
σµου» K. M·ÎÚÉ Ôf Ì·˙d Ìb ôÏÏÔ˘˜ ‰‡Ô ͤÓÔ˘˜ Û˘ÓÂÚ-
Á¿Ù˜ ÙÔ˘ ηÙ‰ÈοÛıËÛ·Ó ÚˆÙÔ‰›Îˆ˜ Ûb 3 âÙáÓ Ê˘Ï¿ÎÈ-
ÛË ÁÈa ôÛÎËÛË ÚÔÛËÏ˘ÙÈÛÌÔÜ Ûb ‚¿ÚÔ˜ àÓËÏ›ÎÔ˘. ¶·-
ÁÎfiÛÌÈÔ˜ ıfiÚ˘‚Ô˜ ìÁ¤ÚıË Ûb ‚¿ÚÔ˜ Ùɘ ¯ÒÚ·˜ Ì·˜ Ôf
âÌÊ·Ó›ÛıËÎÂ, âÎ ÙÔÜ ÏfiÁÔ˘ ·éÙÔÜ, ÛaÓ ÌÂ۷ȈÓÈÎc ηd
ÛÎÔÙ·‰ÈÛÙÈÎc ηd àÊfiÚËÙ˜ àÛ΋ıËÎ·Ó ȤÛÂȘ ÁÈa ÙcÓ
àıÒˆÛË ÙáÓ Î·Ù·‰ÈηÛı¤ÓÙˆÓ ÛÙe \EÊÂÙÂÖÔ. \AÏÏ’ ï ú‰ÈÔ˜
ï ηÙËÁÔÚÔ‡ÌÂÓÔ˜ K. M·ÎÚɘ àÂÎ¿Ï˘„ g˜ ï ıfiÚ˘‚Ô˜
Ôf öÁÈÓ ‰bÓ à¤‚ÏÂ ÌfiÓÔÓ ÛÙcÓ àıÒˆÛ‹ ÙÔ˘, àÏÏa
ÛÙcÓ Î·Ù¿ÚÁËÛË ÙáÓ ÓfiÌˆÓ Ôf ÙÈ̈ÚÔÜÓ ÙeÓ ÚÔÛËÏ˘ÙÈ-
ÛÌfi. EúÌÂı· ÂÚ›ÂÚÁÔÈ Óa ‰ÔÜÌ iÓ ÙÂÏÈÎa ηd ·éÙe ıa Ùe
ηÙÔÚıÒÛÔ˘Ó Ìb Ùd˜ ȤÛÂȘ ÙˆÓ Ôî ͤÓÔÈ, ÁÈa Óa â·ÏËı‡-

63
ÂÙ·È ÁÈa ôÏÏË Ì›· ÊÔÚa àe ÙcÓ àÓ¿Ô‰Ë ‚¤‚·È·, ¬ÙÈ «ἡ
῾Eλλάδα ἀνήκει στοὺς ἕλληνες»...

Ta àÓıÚÒÈÓ· ‰ÈηÈÒÌ·Ù· ÂrÓ·È îÂÚa ηd à·Ú·‚›·ÛÙ·.


Ta ·Ú·‚È¿˙Ô˘Ó ¬Ìˆ˜ àÛ‡ÛÙÔÏ· Ôî ÎÈÓ‹ÛÂȘ ·éÙb˜ Ìb ÙeÓ
ıÚËÛ΢ÙÈÎe Ì·Ó‰‡·. ¢bÓ ÌÈÛÔÜÌ ÙÔf˜ àÓıÚÒÔ˘˜ Ôf öÂ-
Û·Ó ı‡Ì·Ù¿ ÙˆÓ, ηd Ôf ¿Û¯Ô˘Ó àe ‚·ÚÂÈa „˘¯ÔÏÔÁÈÎc
àÛı¤ÓÂÈ· Ôf ÂrÓ·È Î·Úe˜ Ùɘ χÛˆ˜ ÙÔÜ âÁÎÂÊ¿ÏÔ˘ Ôf
ñ¤ÛÙËÛ·Ó. ¶ÔÈfi˜ ¬Ìˆ˜ ıa ÚÔÛٷهÛÂÈ Ùd˜ ¯ÈÏÈ¿‰Â˜ ÙáÓ
ëÏÏ‹ÓˆÓ ÔÏÈÙáÓ, Ôf οı ì̤ڷ ‰¤¯ÔÓÙ·È ÚÔÛ‚ÔÏb˜ ηd
Ôf àÂÈÏÔÜÓÙ·È Óa ·Ú·Û˘ÚıÔÜÓ ÛÙa ‰›ÎÙ˘· ÙáÓ çÚÁ·ÓÒÛÂ-
ˆÓ ÙÔÜ Ì›ÛÔ˘˜; ¶ÔÈfi˜ ıa ÚÔÛٷهÛÂÈ Ùc ÓÂÔÏ·›· àe ÙeÓ
âÍ·Ó‰Ú·Ô‰ÈÛÌe ηd ÙcÓ àٛ̈ÛË, Úe˜ Ùa ïÔÖ· ï‰ËÁÂÖÙ·È
Ìb Ù¿ «ÎÔÈÓfi‚È·», ÙcÓ à¿ÚÓËÛË Ùɘ ÔåÎÔÁ¤ÓÂÈ·˜, Ùc ÚÔc
ÛÙa Ó·ÚΈÙÈÎa ηd ÛÙe Û¤Í, âÍ ·åÙ›·˜ ÙáÓ àÓ·ÙÔÏÈÎáÓ Î˘-
Ú›ˆ˜ «ıÚËÛÎÂÈáÓ» Ôf ÍÂÊ˘ÙÚÒÓÔ˘Ó ÛaÓ Ì·ÓÈÙ¿ÚÈ· ÛÙd˜ ÁÂÈ-
ÙÔÓÈb˜ ÙáÓ ÌÂÁ·ÏÔ˘fiψÓ; K·d ÔÈfi˜ ÙÂÏÈÎa ıa à·ÓÙ‹ÛÂÈ
ÛÙe àÁˆÓÈá‰Â˜ âÚÒÙËÌ· οı ÏÔÁÈÎÔÜ Î·d ÛÎÂÙfiÌÂÓÔ˘
àÓıÚÒÔ˘: ÌÔÚÔÜÌ Óa ÚÔÛٷ٢ıÔÜÌ àe ÙcÓ χÛË
âÁÎÂÊ¿ÏÔ˘ ηd àe Ùd˜ Ú·ÎÙÈÎb˜ Ôf âÊ·ÚÌfi˙Ô˘Ó Ûb ‚¿ÚÔ˜
Ì·˜ Ôî ·Ú·ıÚËÛ΢ÙÈÎÔd ïÏÔÎÏËÚˆÙÈÛÌÔ›; Td˜ à·ÓÙ‹ÛÂȘ
ÛÙa âÚˆÙ‹Ì·Ù· ·éÙa ÌÔÚÂÖ Î·d Ú¤ÂÈ Óa ‰ÒÛÂÈ ì ñ‡ı˘-
ÓË Î˘‚¤ÚÓËÛË Î·d Ùa ‰ÈηÛÙ‹ÚÈ·, ¬Ù·Ó ôÁÔÓÙ·È âÓÒÈfiÓ ÙˆÓ
·ÚfiÌÔȘ ñÔı¤ÛÂȘ. ^H \EÎÎÏËÛ›· ıa Û˘Ó¯›ÛÂÈ ÙeÓ àÛÙ·-
Ì¿ÙËÙÔÓ àÁáÓ· Ù˘ ÁÈa âÓË̤ڈÛË ÙáÓ ÈÛÙáÓ Ù˘ ηd ÁÈa
ÚÔÛÙ·Û›· ÙˆÓ àÔÙÂÏÂÛÌ·ÙÈÎc ηd àÍÈfi¯ÚÂË.

64
\HÏÂÎÙÚÔÓÈÎÔd ^YÔÏÔÁÈÛÙb˜ ηd
àÓıÚÒÈÓ· ‰ÈηÈÒÌ·Ù· *

M
b ÌÂÁ¿ÏË ¯·Úa ÛĘ ‚Ϥˆ ηd ¿ÏÈÓ âʤÙÔ˜ Û˘ÌÌÂ-
Ù¤¯ÔÓÙ·˜ ÛÙcÓ Î·ıÈÂڈ̤ÓË Èa ·éÙc âÙ‹ÛÈ· Û‡Ó·Í‹
Ì·˜, Ìb àÊÔÚÌc Ùc ÌÓ‹ÌË ÙÔÜ êÁ›Ô˘ ¢ÈÔÓ˘Û›Ô˘
\AÚÂÔ·Á›ÙÔ˘. ^H ÙÔÈ΋ Ì·˜ \EÎÎÏËÛ›· öÎÚÈÓ à·Ú·›ÙË-
ÙË ÙcÓ Î·ıȤڈÛË ·éÙɘ Ùɘ âÂÙ›Ԣ, ÛaÓ ì̤ڷ˜ ÙáÓ ÓÔ-
ÌÈÎáÓ Ùɘ ÂÚÈÊÂÚ›·˜ Ì·˜, Ûb ÌÈa ÚÔÛ¿ıÂÈ· àÊ’ ëÓe˜ ÌbÓ
Óa Û˘Ó‰¤ÛÂÈ ÙÈÌËÙÈÎa âΛÓÔ˘˜ Ôf ‰È·ÎÔÓÔÜÓ Ùe ·Ó·ÓıÚÒ-
ÈÓÔ å‰·ÓÈÎe Ùɘ ‰ÈηÈÔÛ‡Ó˘, Ìb ÙcÓ ÂéÏÔÁ›· Ùɘ \EÎÎÏË-
Û›·˜ ηd Óa ÙÔf˜ ·Ú·ÎÈÓ‹ÛÂÈ Ûb ÚÔÛ¢¯c œÛÙÂ, âÓ‰˘Ó·Ìˆ-
̤ÓÔÈ àe Ùc ı›· ‚Ô‹ıÂÈ·, Óa Û˘Ó¯›˙Ô˘Ó Óa àÓ·Ï›ÛÎÔÓÙ·È
ÛÙc ‰È·Ê‡Ï·ÍË àÎÂÚ·›Ô˘ ÙÔÜ ‰ÈηÈÒÌ·ÙÔ˜ οı ÔÏ›ÙË

* ^ O Ì È Ï › · ÙÔÜ ™Â‚. MËÙÚÔÔÏ›ÙÔ˘ ¢ËÌËÙÚÈ¿‰Ô˜ Î. XÚÈÛÙÔ‰Ô‡ÏÔ˘


Úe˜ ÙÔf˜ âÎÚÔÛÒÔ˘˜ ÙÔÜ ÓÔÌÈÎÔÜ ÎfiÛÌÔ˘ (‰ÈηÛÙ¤˜, ‰ÈÎËÁfiÚÔ˘˜, Û˘Ì-
‚ÔÏ·ÈÔÁÚ¿ÊÔ˘˜, âÈÌÂÏËÙ¤˜ Î.Ï.) Ùɘ M·ÁÓËÛ›·˜, ηÙa ÙcÓ Úe˜ ÙÈÌ‹Ó
ÙˆÓ Û‡Ó·ÍÈÓ, Ôf èÚÁ¿ÓˆÛ ì ^I. MËÙÚfiÔÏȘ ¢ËÌËÙÚÈ¿‰Ô˜ ÛÙcÓ ·úıÔ˘-
Û· ÙÔÜ ¶ÓÂ˘Ì·ÙÈÎÔÜ Ù˘ K¤ÓÙÚÔ˘ ÛÙd˜ 5 \OÎÙˆ‚Ú›Ô˘ 1987 Ìb ÙcÓ ÂéηÈ-
Ú›· Ùɘ ÌÓ‹Ì˘ ÙÔÜ êÁ›Ô˘ ¢ÈÔÓ˘Û›Ô˘ \AÚÂÔ·Á›ÙÔ˘, ÚÔÛÙ¿ÙÔ˘ ·éÙáÓ.

65
·éÙɘ Ù˘ ¯ÒÚ·˜ Óa àÔÏ·Ì‚¿ÓÂÈ Ùc ‰›Î·ÈË àÔÓÔÌ‹ Ù˘
Ûb ¬Ï· Ùa â›‰·, àÊ’ ëÙ¤ÚÔ˘ ‰b Óa ÚÔÛʤÚÂÈ ÌÈa ÂéηÈÚ›·
Û˘ÌÓÂ˘Ì·ÙÈÛÌÔÜ Î·d ‰È·ÏfiÁÔ˘. AéÙe Ùe ÙÂÏÂ˘Ù·ÖÔ ÂrÓ·È
ۯ‰eÓ ñ·ÚÍȷ΋ Ì·˜ àÓ¿ÁÎË, Ôf ì êÏÌ·Ù҉˘ ηd
âÎÚËÎÙÈÎc âͤÏÈÍË Ùɘ ˙ˆÉ˜, ôÛÏ·Á¯ÓË Î·d ôÎ·Ú‰Ë ¬ˆ˜
Ê·›ÓÂÙ·È, ÌĘ ÛÙÂÚÂÖ Î¿ı ̤ڷ ηd ÂÚÈÛÛfiÙÂÚÔ, ÌÂÙ·ÙÚ¤ÔÓ-
Ù¿˜ Ì·˜, ·Úa Ùc ı¤ÏËÛ‹ Ì·˜, Ûb âÍ·ÚÙ‹Ì·Ù· ÌÈĘ àÚfi-
Ûˆ˘ Ì˯·Óɘ Ôf ϤÁÂÙ·È ÎfiÛÌÔ˜. Eû¯ÔÌ·È Î·d ·éÙc ì
àÓıÚÒÈÓË ÂéηÈÚ›· ÁÈa Û˘Ó¿ÓÙËÛË Î·d ‰È¿ÏÔÁÔ Ôf ÌĘ
ÚÔÛʤÚÂÙ·È Û‹ÌÂÚ·, Óa ‰È·Ï‡ÛÂÈ, ηÙa Ùe ̤ÙÚÔ Ùɘ å‰ÈÎɘ
Ù˘ Û˘Ì‚ÔÏɘ, ÙcÓ à¯Ïf Ôf ÌĘ ÂÚÈ‚¿ÏÂÈ Î·d Óa Û˘Ì‚¿ÏÂÈ
ÛÙc Û˘ÓÂȉËÙÔÔ›ËÛË ÙÔÜ ¯Ú¤Ô˘˜ ¬ÏˆÓ Ì·˜ Óa ‰ËÌÈÔ˘ÚÁ‹-
ۈ̠j Óa àÓ·ه͈Ì Ùd˜ ÚÔ¸Ôı¤ÛÂȘ ÁÈa ÌÈa àÓıÚˆÈ-
ÓfiÙÂÚË ˙ˆc àe ÙcÓ ïÔ›· ıa ÂéÂÚÁÂÙËıFÉ Î·d ì ÎÔÈÓˆÓ›·
Ì·˜ ηd ï Ï·fi˜ Ì·˜.
Oî ÛΤ„ÂȘ ÌÔ˘ ·éÙb˜ ö¯Ô˘Ó ÙeÓ ÙÂÏÂ˘Ù·ÖÔ Î·ÈÚe âÓÈ-
Û¯˘ıÉ Î·d ì àÓËÛ˘¯›· ÌÔ˘ ÁÈ’ ·éÙc ÙcÓ àÚfiÛˆË Î·d
ÌÔÓÔÛ‹Ì·ÓÙË «·ÚÔ˘Û›·» Ì·˜ ÛÙc Û‡Á¯ÚÔÓË ˙ˆc ö¯ÂÈ Î·-
Ù·ÎfiÚ˘Ê· ·éÍËıÉ Î·ıg˜ Ôî ÙÚÔÌ·ÎÙÈÎb˜ âÍÂÏ›ÍÂȘ Ùɘ
Û‡Á¯ÚÔÓ˘ Ù¯ÓÔÏÔÁ›·˜ àÔηχÙÔ˘Ó ¬ÏÔ Î·d ÂÚÈÛÛfi-
ÙÂÚÔ Ùd˜ ñ¿Ú¯Ô˘Û˜ ηd ‰È·ÓÔÈÁfiÌÂÓ˜ ÚÔÔÙÈÎb˜ ÁÈa Ùe
ôÌÂÛÔ Ì¤ÏÏÔÓ Ôf ηÙ¢ı‡ÓÔÓÙ·È, ¬ˆ˜ ÔÏÏÔd ÌÂÏÂÙËÙb˜
åÛ¯˘Ú›˙ÔÓÙ·È, Úe˜ ÙcÓ àÔÌfiÓˆÛË, àÔ‰˘Ó¿ÌˆÛË Î·d Â-
ÚÈıˆÚÈÔÔ›ËÛË ÙÔÜ àÓıÚÒÈÓÔ˘ ÚÔÛÒÔ˘. òEÙÛÈ ï ôÓ-
ıÚˆÔ˜, àÊÔÜ Âr‰Â Ùc Ì˯·Óc Óa ηıÈÛÙÄ ÂÚÈÙÙa Ùa ¯¤-
ÚÈ· ÙÔÜ âÚÁ·ÙÈÎÔÜ ‰˘Ó·ÌÈÎÔÜ, àÊÔÜ âÏ‹ÚˆÛ ÛÙe ‚ˆÌe
Ùɘ â΂ÈÔÌ˯¿ÓÈÛ˘ ÙcÓ àÒÏÂÈ· ÙÔÜ Ê˘ÛÈÎÔÜ ÙÚfiÔ˘
˙ˆÉ˜, àÊÔÜ Á‡ıËΠÛÙd˜ ÙÛÈÌÂÓÙÔ˘fiÏÂȘ Ùc ÌÔÓ·ÍÈa Ùɘ
ÔÏ˘Î·ÙÔÈΛ·˜ ηd Ùc Ú‡·ÓÛË Ùɘ àÙÌfiÛÊ·ÈÚ·˜, àÊÔÜ Í¤-

66
¯·Û ̤۷ ÛÙc ‚Ô˘c Ùɘ ÌÂÁ·ÏÔ‡ÔÏ˘ ÙcÓ ·úÛıËÛË Ùɘ
ÁÂÈÙÔÓÈĘ, ÙÒÚ· àÂÈÏÂÖÙ·È àe ÌÈa ÙÚ·ÁÈÎc Ì·˙ÔÔ›ËÛË
Ôf Û˘Óԉ‡ÂÙ·È àe ÙcÓ âÍÔ˘ı¤ÓˆÛË ÙÔÜ ÚÔÛÒÔ˘ Ìb Ùc
ÌÂÙ·ÙÚÔ‹ ÙÔ˘ Ûb ÎÈÓÔ‡ÌÂÓÔ ÈfiÓÈ, àÓÒÓ˘ÌÔ àÚÈıÌfi, àÚfi-
ÛˆË çÓÙfiÙËÙ·. K·d ï ΛӉ˘ÓÔ˜ ·éÙe˜ ÁÈa ÙeÓ ïÔÖÔÓ
ÌÈÏá ñÔÛÙ·ÛÈ¿˙ÂÙ·È, ηÙa ÙÚfiÔÓ Û·ÊÉ Î·d âÓ·ÚÁÉ,
ÛÙÔf˜ äÏÂÎÙÚÔÓÈÎÔf˜ ñÔÏÔÁÈÛÙ¤˜ (H/Y) Ô‡, âÓá ÛÙcÓ
ÚÒÙË ÙÔ˘˜ ÁÂÓÂa âÓı¿ÚÚ˘Ó·Ó Ùd˜ âÏ›‰Â˜ ÙÔÜ ÎfiÛÌÔ˘ ÁÈa
ÌÈa Èe ôÓÂÙË Î·d àÓıÚÒÈÓË ˙ˆ‹, ÙÒÚ· ÙÂÏÂ˘Ù·Ö· ÚÔ-
‚ÏËÌ·Ù›˙Ô˘Ó ¬ÏÔ˘˜ Ì·˜, Ìb ÙcÓ ·ÓÙÔ‰‡Ó·ÌË åÛ¯‡ ÙÔ˘˜
ηd ÙcÓ âÎÏËÎÙÈ΋ ÙÔ˘˜ îηÓfiÙËÙ·, Óa Êı¿ÓÔ˘Ó Ì¤¯ÚÈ ÙÔÜ
ÛËÌ›Ԣ Óa ñÔηıÈÛÙÔÜÓ Ùc ÛΤ„Ë ÙáÓ ÔÏÏáÓ Î·d ëÔ-
̤ӈ˜ ηd ÙcÓ Î·ıÔÚÈÛÙÈ΋ ÙÔ˘˜ ·ÚÔ˘Û›· ÛÙe îÛÙÔÚÈÎe
ÚÔÛ΋ÓÈÔ. \EÊı¿Û·Ì ‰ËÏ. ÛÙe ÛËÌÂÖÔ âÎÂÖÓÔ, Ôf Û˘ÓÂÈ-
‰ËÙÔÔÈÔÜÌ ¬ÙÈ ÎÈÓ‰˘Ó‡ԢÌ àe Ùa ú‰È· Ùa öÚÁ· ÙáÓ
¯ÂÈÚáÓ Ì·˜, ÛaÓ ÙeÓ Ì˘ıÈÎe AúÔÏÔ, Ôf ±·Í ηd ôÓÔÈÍÂ
ÙÔf˜ àÛÎÔ‡˜ ÙÔ˘, ‰bÓ qÙ·Ó Ûb ı¤ÛË Î·ÙfiÈÓ Óa ÙÈı·ÛÛ‡ÛÂÈ
ÙcÓ Î·Ù·ÛÙÚÔÊÈÎc Ì·Ó›· ÙÔ˘˜.
òEÙÛÈ Ùe Úfi‚ÏËÌ· ·éÙÔÜ ÙÔÜ ÎÈÓ‰‡ÓÔ˘ àÚ¯›˙ÂÈ Óa ·›Ú-
ÓÂÈ ÌÈa àe Ùd˜ ÚáÙ˜ ı¤ÛÂȘ ÛÙeÓ ›Ó·Î· ÙáÓ àÂÈÏáÓ Ôf
·åˆÚÔÜÓÙ·È ñÂÚ¿Óˆ ÙáÓ ÎÂÊ·ÏáÓ Ì·˜ Û‹ÌÂÚ·. °È’ ·éÙe
ηd â¤ÏÂÍ· âʤÙÔ˜ ó˜ ı¤Ì· Úe˜ àÓ¿Ù˘ÍË ÛÙcÓ àÁ¿Ë
Û·˜ ·éÙe Ôf âÈÁÚ¿ÊÂÙ·È: «᾽Hλεκτρονικοὶ ὑπολογιστὲς καὶ
ἀνθρώπινα δικαιώµατα»1, ı¤ÏÔÓÙ·˜ Óa ÚÔÛʤڈ âÚÂı›ÛÌ·-

1. Ta ı¤Ì·Ù·, Ìb Ùa ïÔÖ· àËÛ¯ÔÏ‹Û·ÌÂ, ηÙa Ùa ÚÔËÁÔ‡ÌÂÓ· ¯Úfi-


ÓÈ· ÙcÓ ïÌ‹Á˘ÚË ÙáÓ ÓÔÌÈÎáÓ Ì·˜, qÙ·Ó, ηÙa ÛÂÈÚ¿Ó, Ùa ëÍɘ: ·) ^O ıÂ-
ÛÌe˜ Ùɘ ÔåÎÔÁ¤ÓÂÈ·˜ ηÙa Ùe Û¯¤‰ÈÔ °·˙É (1976), ‚) K›Ó‰˘ÓÔÈ àe Ùd˜ ÚÔ-
Ù¿ÛÂȘ Ùɘ ¢ÈÂıÓÔܘ \EÈÙÚÔɘ ¶ÚÔÛˆÈÎɘ K·Ù·ÛÙ¿Ûˆ˜ Úe˜ ‰È·ÌfiÚ-
ʈÛÈÓ ÙÔÜ ‰Èη›Ô˘ Ì·˜ (1977), Á) ^H àÔÔÈÓÈÎÔÔ›ËÛË Ùɘ ÌÔȯ›·˜

67
Ù· ÁÈa Ùc Û˘˙‹ÙËÛË, Ôf ıa â·ÎÔÏÔ˘ı‹ÛÂÈ. hA˜ Ìc ÍÂÓ›˙ÂÈ
‰b Ù˘¯eÓ ì àe ̤ÚÔ˘˜ ëÓe˜ âÎÚÔÛÒÔ˘ Ùɘ \EÎÎÏËÛ›·˜
‰È·Ú·ÁÌ¿Ù¢ÛȘ ëÓe˜ ÙfiÛÔÓ «ÎÔÛÌÈÎÔÜ» ı¤Ì·ÙÔ˜, ÁÈ·Ùd ì
àÏËıÈÓc \EÎÎÏËÛ›· àÁηÏÈ¿˙ÂÈ ¬Ï˜ Ùd˜ Ù˘¯b˜ Ùɘ àÓıÚÒ-
ÈÓ˘ ˙ˆÉ˜ ηd ‰È·ı¤ÙÂÈ àÂÚÈfiÚÈÛÙ˜ Âé·ÈÛıËۛ˜ ÁÈa ÙcÓ
àÓÙÈÌÂÙÒÈÛË, Ìb ‚¿ÛË Ùe ıÂÖÔ ÏfiÁÔ, ÙáÓ ÚÔ‚ÏËÌ¿ÙˆÓ Î·d
Ùɘ Û‡Á¯ÚÔÓ˘ âԯɘ, ≤Ó· àe Ùa ïÔÖ· ÂrÓ·È ì àÓ¿ÁÎË Óa
àÔÏ·Ì‚¿ÓÔ˘Ó ¬ÏÔÈ Ôî ôÓıÚˆÔÈ ·éÙe Ôf çÓÔÌ¿˙Ô˘ÌÂ
àÓıÚÒÈÓ· àÙÔÌÈÎa ‰ÈηÈÒÌ·Ù·.

Ta àÊËÁËÌ·ÙÈÎa ÌÔÓ٤Ϸ ÙÔÜ òOÚÁÔ˘ÂÏ ¯ÚËÛÈÌÔÔÈ-


ÔÜÓÙ·È Û˘¯Óa ÙeÓ ÙÂÏÂ˘Ù·ÖÔ Î·ÈÚe ÁÈa Óa ÂÚÈÁÚ¿„ÂÈ Î·-
ÓÂd˜ Ù›˜ «Ì·ÜÚ˜ ÙÚ‡˜» ÙÔÜ Ì¤ÏÏÔÓÙÔ˜ Ôf ‰bÓ ÂrÓ·È ÔûÙÂ
ÙfiÛÔ Ì·ÎÚ˘Ófi, ÔûÙÂ ÙfiÛÔ Ê·ÓÙ·ÛÙÈÎfi. K·ÓÂd˜ ‰bÓ ıa â›-
ÛÙ¢ ÚdÓ àe 30 ÌfiÏȘ ¯ÚfiÓÈ· ¬ÙÈ ıa qÙ·Ó ‰˘Ó·ÙeÓ Óa
ÚÔ‚¿ÏÂÈ, ̤۷ àe Ùa âÚ›È· ëÓe˜ àÓıÚˆÔÎÙfiÓÔ˘ ·-
ÁÎÔÛÌ›Ô˘ ÔϤÌÔ˘ ÌÈa ÙÂÚ¿ÛÙÈ· ‰‡Ó·ÌË Ôf ıa ÂÚÈÒÚÈ˙Â
àÛÊ˘ÎÙÈÎa Ùd˜ ÎÈÓ‹ÛÂȘ ÙÔÜ àÓıÚÒÔ˘ ηd ıa Û˘Ó¤ÙÚÈ‚Â j
ıa àÂÈÏÔÜÛ Óa Û˘ÓÙÚ›„ÂÈ àÓÂϤËÙ· Ùc ı¤ÏËÛË Î·d ÙcÓ
ñfiÛÙ·Û‹ ÙÔ˘ àÎfiÌË. McÓ ¿ÂÈ ï ÓÔܘ Û·˜ ÛÙc ‰‡Ó·ÌË
Ùɘ àÙÔÌÈÎɘ âÓ¤ÚÁÂÈ·˜, ÁÈ·Ùd ·éÙ‹, ïÛÔÓ‰‹ÔÙ åÛ¯˘Úc

(1978), ‰) ^H ηٿÚÁËÛË ÙÔÜ ¬ÚÎÔ˘ ó˜ àÔ‰ÂÈÎÙÈÎÔÜ Ì¤ÛÔ˘ (1979), Â)


\Afi„ÂȘ âd ÙÔÜ Û¯Â‰›Ô˘ åÛÔÓÔÌ›·˜ ÙáÓ ëÏÏ‹ÓˆÓ (1980), ÛÙ) ^H ÔÈÓc ÙÔÜ
ı·Ó¿ÙÔ˘ âÍ âfi„ˆ˜ ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈÎɘ (1981), ˙) ^H åÛfiÙËÙ· ÙáÓ ‰‡Ô Ê‡ÏˆÓ âÍ
âfi„ˆ˜ çÚıÔ‰fiÍÔ˘ (1982), Ë) \EÎÎÏËÛ›· ηd àÓıÚÒÈÓ· ‰ÈηÈÒÌ·Ù·
(1983), ı) Ta ‚·Û·ÓÈÛÙ‹ÚÈ·: M·ÛÙ›ÁˆÌ· Ùɘ ÚÔÛˆÈÎfiÙËÙÔ˜. ^H \EÎÎÏË-
Û›· ÛÙcÓ ÚˆÙÔÔÚ›· ÁÈa ÙcÓ Î·Ù¿ÚÁËÛ‹ ÙÔ˘˜ (1984), È) P·ÙÛÈÛÌfi˜: §ÂË-
Ï·Û›· Ùɘ àÓıÚÒÈÓ˘ „˘¯É˜ (1985), È·) ¶·Ú·ıÚËÛ΢ÙÈÎÔd ^OÏÔÎÏËÚˆ-
ÙÈÛÌÔd ηd àÓıÚÒÈÓ· ‰ÈηÈÒÌ·Ù· ÛÙcÓ ^EÏÏ¿‰· (1986).

68
ηd àηٿ‚ÏËÙË Î·d iÓ ÂrÓ·È, ηٷÛÙÚ¤ÊÂÈ ‚ÈÔÏÔÁÈÎa Ùc
˙ˆc Û›ÚÔÓÙ·˜ Ùe ı¿Ó·ÙÔ. \E‰á ¬Ìˆ˜ âÁg ïÌÈÏá ÁÈa
ÙcÓ ÙÂÚ¿ÛÙÈ· ‰‡Ó·ÌË Ôf âÎÚÔÛˆÔÜÓ Ôî H/Y, Ôf Û‹-
ÌÂÚ· ‰È·ÙÚ¤¯Ô˘Ó ÙcÓ Ù¤Ù·ÚÙË ÁÂÓ¿ ÙˆÓ, Èe Ù¤ÏÂÈ·, Èe
âÍÂÏÈÁ̤ÓË àe Ùd˜ ÚÔËÁÔ‡ÌÂÓ˜, àÏÏa ηd Èe àÂÈÏË-
ÙÈÎc ù¯È Èa ÁÈa Ùc ‚ÈÔÏÔÁÈ΋ Ì·˜ ñfiÛÙ·ÛË, àÏÏa ÁÈa
ÙcÓ ÓÂ˘Ì·ÙÈ΋ Ì·˜ âÏ¢ıÂÚ›·. K·d ·éÙc ì ·å¯Ì·ÏˆÛ›·
ÙÔÜ Ó‡̷ÙÔ˜ ÂrÓ·È ôÂÈÚ˜ ÊÔÚb˜ Èe àÔÎÚÔ˘ÛÙÈÎc ηd
Èe àÔÙÚfi·ÈË àe ÙeÓ Èe ‚›·ÈÔ Î·d Èe ô‰ÈÎÔ ı¿Ó·ÙÔ.
òE¯Ô˘Ó ÁÚ·ÊÉ ÔÏÏa ̤¯ÚÈ Û‹ÌÂÚ· ÁÈa ÙÔf˜ H/Y,
ÁÈa Ùc ¯ÚËÛÈÌfiÙËÙ¿ ÙˆÓ j ÁÈa ÙcÓ àÂÈÏc Ôf âÎÚÔÛˆ-
ÔÜÓ. ¶ÔÏÏa àe ·éÙa ö¯Ô˘Ó ÌÂÁ¿ÏË ‰fiÛË ñÂÚ‚ÔÏɘ.
XÚÂÈ¿˙ÂÙ·È Óa àÔÌ˘ıÔÔÈËıÔÜÓ. òAÏÏ· ¿ÏÈ ÌÔÓfiÏ¢-
Ú· ñÌÓÔÏÔÁÔÜÓ Ùd˜ ηٷÎÙ‹ÛÂȘ ÙáÓ ÎÔÌÈÔ‡ÙÂÚ˜ ·Ú·ÌÂ-
Ú›˙ÔÓÙ·˜ Ùd˜ àÂÈϤ˜. XÚÂÈ¿˙ÂÙ·È Î·d â‰á ÌÈa ÔÏ˘Û‹Ì·Ó-
ÙË ıÂÒÚËÛË, ÛÊ·ÈÚÈÎc ηd Ú·ÏÈÛÙÈ΋. XˆÚd˜ ηÌÌÈa ‰È¿-
ıÂÛË ÔûÙ ñÔÙ›ÌËÛ˘ ÙÔÜ ÚfiÏÔ˘ ÙáÓ H/Y ÛÙcÓ Ú·ÎÙÈÎc
˙ˆ‹, ÔûÙ ñÂÚ‚ÔÏɘ, çÊ›ÏÔ˘Ì Óa ÙÔÓ›ÛÔ˘Ì ¬ÙÈ Û‹ÌÂÚ·
ö¯Ô˘Ì õ‰Ë Êı¿ÛÂÈ ÛÙe ÛËÌÂÖÔ Óa ÊÔ‚fiÌ·ÛÙÂ, ηd ù¯È
¯ˆÚd˜ ÏfiÁÔ, ÁÈa Ùc ‰˘Ó·ÙfiÙËÙ· Ôf ‰È·ı¤ÙÂÈ ϤÔÓ ï Û‡Á-
¯ÚÔÓÔ˜ ôÓıÚˆÔ˜, Ôf ¯ÂÈÚ›˙ÂÙ·È Ùd˜ äÏÂÎÙÚÔÓÈÎb˜ Ì˯·-
Ó¤˜, Óa ¯ÚËÛÈÌÔÔÈ‹ÛÂÈ àÚÓËÙÈÎa ÌÈa Ê·ÓÙ·ÛÙÈÎc ‰‡Ó·ÌË
Ôf ‰È·ı¤ÙÂÈ ÁÈa Óa ÙcÓ ÛÙÚ¤„ÂÈ âÓ¿ÓÙÈ· ÛÙcÓ àÓıÚÒÈÓË
âÏ¢ıÂÚ›·. K·d Ùe ÂÏÒÚÈÔ âÚÒÙËÌ· Ôf õ‰Ë ʤÚÂÙ·È Ûb
ÔÏÏa ¯Â›ÏË ÂrÓ·È ϤÔÓ: Ûb ÔÈfiÓ ôÚ·Á ‚·ıÌe Ôî H/Y
·Ú·‚È¿˙Ô˘Ó j ÌÔÚÔÜÓ Óa ·Ú·‚È¿ÛÔ˘Ó Ûb ‰Â‰Ô̤ÓË
ÛÙÈÁÌc Ùa à·Ú¿ÁÚ·Ù· àÓıÚÒÈÓ· ‰ÈηÈÒÌ·Ù·, ¬ˆ˜
ÂrÓ·È Ùe ÔåÎÔÁÂÓÂÈ·Îe ôÛ˘ÏÔ, ì àÍ›· Ùɘ ÚÔÛˆÈÎfiÙËÙÔ˜,
ì âÏ¢ıÂÚ›· Ùɘ ÛΤ„ˆ˜ ηd ÙÔÜ ÛÙÔ¯·ÛÌÔÜ, Ùe à·Ú·-

69
‚›·ÛÙÔ Ùɘ ÚÔÛˆÈÎɘ àÏÏËÏÔÁÚ·Ê›·˜, Ôî ·éÛÙËÚá˜
ÚÔÛˆÈÎb˜ Û¯¤ÛÂȘ ηd âÓ·Û¯ÔÏ‹ÛÂȘ ÙÔÜ àÓıÚÒÔ˘ Î.ô.;
K·d ̤¯ÚÈ Ô›Ô˘ ‚·ıÌÔÜ ‰È·ı¤ÙÔ˘Ì Ùa ̤۷ ÁÈa Óa ÚÔ-
Ê˘Ï·¯ıÔÜÌ àe âӉ¯fiÌÂÓ˜ Ù¤ÙÔȘ ηٷ¯Ú‹ÛÂȘ Ôf ıa
ÚÔ¤ÏıÔ˘Ó àe ÙcÓ à‰ÈfiÚ·ÙË Ù˘¯eÓ ‰È›ۉ˘ÛË ÙáÓ äÏÂ-
ÎÙÚÔÓÈÎáÓ ÓËÌ¿ÙˆÓ Ùɘ Ù¯ÓÔÏÔÁ›·˜ ̤۷ ÛÙa ô‰˘Ù· Ùɘ
ÚÔÛˆÈÎɘ Ì·˜ ˙ˆÉ˜;
Te Úfi‚ÏËÌ· Á›ÓÂÙ·È àÎfiÌË ç͇ÙÂÚÔ iÓ Ê·ÓÙ·ÛıÉ Î·-
ÓÂd˜ ¬ÙÈ ì Û˘Ó¯ᘠâÍÂÏÈÛÛÔ̤ÓË Ù¯ÓÔÏÔÁÈÎc àÚÙÈfiÙËÙ·
ÙáÓ äÏÂÎÙÚÔÓÈÎáÓ Ì˯·ÓáÓ, ÌÔÚÂÖ Óa Êı¿ÛÂÈ, iÓ ‰bÓ
öÊı·ÛÂÓ õ‰Ë, ̤¯ÚÈ ÙÔÜ ÛËÌ›Ԣ ÙÂÏ›Ԣ ·Ú·ÌÂÚÈÛÌÔÜ ÙÔÜ
àÓıÚÒÈÓÔ˘ ·Ú¿ÁÔÓÙ· ÌÂÙ·ÙÚ¤ÔÓÙ¿˜ ÙÔÓ Ûb ÚÔÌeÙ
à‰‡Ó·ÌÔ Î·d ô‚Ô˘ÏÔ, àÊ·ÈÚÒÓÙ·˜ ÙÔ˘ ηd Ùe ùÓÔÌ· àÎfi-
ÌË Î·d ÙcÓ å‰È·ÈÙÂÚfiÙËÙ¿ ÙÔ˘, ¯¿ÚȘ Ûb Ì˯·ÓÈÛÌÔf˜ ‰·È-
‰·ÏÒ‰ÂȘ ηd ‰˘ÛÚfiÛÈÙÔ˘˜ Ôf âÈÓÔ‹ıËÎ·Ó ÌbÓ àe
·éÙfiÓ, àÏÏa ‰bÓ âϤÁ¯ÔÓÙ·È Èa àe ·éÙfiÓ. °Èa ÙeÓ ÏfiÁÔ
·éÙe ηd Û‹ÌÂÚ·, ÌÂÙa àe âÈÙ˘¯›Â˜ ηd àÔÙ˘¯›Â˜, ̤۷
àe Ùc ‰È¿‰ÔÛË ÙáÓ H/Y âÈÎÚ·ÙÂÖ ÛÙ·‰È·Îa ÌÈa ÎÚÈÙÈÎc
ÙÔÔı¤ÙËÛË Î·d ÛÙ¿ÛË à¤Ó·ÓÙÈ ÛÙe Ê·ÈÓfiÌÂÓÔ Ùɘ Ó¤·˜
âÈÛÙ‹Ì˘ Ùɘ ¶ÏËÚÔÊÔÚÈÎɘ.

Te ¬ÏÔ Úfi‚ÏËÌ· ö¯ÂÈ õ‰Ë àÔÎÙ‹ÛÂÈ, ÙfiÛÔ ÛÙc ıˆ-


Ú›·, ¬ÛÔ Î·d ÛÙcÓ Ú¿ÍË ÌÈa ôÌÂÛË Û¯¤ÛË Ìb Ùe ‰›Î·ÈÔ Î·d
Ìb ÙeÓ ÙÚfiÔ àÔÓÔÌɘ ÙÔ˘. K·d ì ÌbÓ ıˆڛ· ôÚ¯ÈÛ Úe
ÔÏÏÔÜ õ‰Ë Óa àÓÙÈÌÂÙˆ›˙ÂÈ Ùd˜ ·Ú·‚¿ÛÂȘ Ôf Ôî H/Y
ηٷÁÚ¿ÊÔ˘Ó Ûb ‚¿ÚÔ˜ Ùɘ Û‡Á¯ÚÔÓ˘ ÓÔÌÔıÂÛ›·˜, j Óa
ÚÔÛ·Ó·ÙÔÏ›˙ÂÙ·È ÛÙc ¯ÂÈÚ·ÁÒÁËÛË Ùɘ ÓÔÌÔıÂÙÈÎɘ âÍÔ˘-
Û›·˜ Úe˜ ÙcÓ Ï¢Úa Ùɘ ÓÔÌÔıÂÙÈÎɘ Úfi‚Ï„˘ Ó¤ˆÓ,

70
ôÁÓˆÛÙˆÓ Ì¤¯ÚÈ ÙÒÚ· ÙÚfiˆÓ ηٷÛÙÚ·Ù‹ÁËÛ˘ ÙáÓ Ófi-
̈Ó. ^H ‰b Ú¿ÍË ö¯ÂÈ ˘îÔıÂÙ‹ÛÂÈ Î·d ÚÔÛ·ÚÌfiÛÂÈ ÌÂıfi-
‰Ô˘˜ Ùɘ ÎÏ·ÛÈÎɘ ¶ÏËÚÔÊÔÚÈÎɘ ÛÙd˜ àÓ¿ÁΘ ÙÔÜ ‰Èη›-
Ô˘, ÛÙa Ï·›ÛÈ· Ùɘ Ú˘ıÌÈÛÙÈÎɘ ÏÂÈÙÔ˘ÚÁ›·˜ ÙÔ˘. òEÙÛÈ Û‹-
ÌÂÚ· Ûb ÔÏÏb˜ ¯áÚ˜ Ôî H/Y ¯ÚËÛÈÌÔÔÈÔÜÓÙ·È ÁÈa ÙcÓ
Û˘ÏÏÔÁ‹, àÔÙ‡ˆÛË Î·d àÔı‹Î¢ÛË ÏËÚÔÊÔÚÈáÓ, Ìb
âÍ·ÛÊ·ÏÈṲ̂ÓË ÙcÓ ÂûÎÔÏË Î·d Ù·¯‡Ù·ÙË âÂÍÂÚÁ·Û›·
ÙˆÓ. ¶·Úa Ùd˜ àÓÙ›ıÂÙ˜ àfi„ÂȘ ÁÈa Ùc ¯ÚËÛÈÌfiÙËÙ· ÙáÓ
ÏËÚÔÊÔÚÈáÓ ·éÙáÓ ì ¯Ú‹ÛË ÙáÓ H/Y ÛÙe ¯áÚÔ ÙÔÜ ‰È-
η›Ô˘ öÊı·Û ÛÙc ‰ÂηÂÙ›· ÙÔÜ ’70 ÛÙe ÛËÌÂÖÔ Óa âÈÙÚ¤ÂÈ
Ùc ¯ÚËÛÈÌÔÔ›ËÛË ÙÔÜ ¬ÚÔ˘ «Ù¯ÓËÙc ÓÔËÌÔÛ‡ÓË» ÚÄÁÌ·
Ôf öıÚ„ -ÂrÓ·È àÏ‹ıÂÈ·- Ùd˜ ÙÂÚ·ÙÒ‰ÂȘ ÊÉ̘ ÁÈa âÓ‰Â-
¯fiÌÂÓË, ÙfiÙÂ, ÂÚÈıˆÚÈÔÔ›ËÛË Î·d àÒıËÛË Ûb àÒÙÂÚÔ
Ï¿ÓÔ Ùɘ ÚˆÙÔÁÂÓÔܘ àÓıÚÒÈÓ˘ ÛΤ„ˆ˜.
Oî âÊ·ÚÌÔÁb˜ Ùɘ Ù¯ÓËÙɘ ÓÔËÌÔÛ‡Ó˘ ÛÙe ‰›Î·ÈÔ
âÓÙÔ›ÛıËÎ·Ó ‚¤‚·È· Ûb ÙÔÌÂÖ˜ Ôf ¯·Ú·ÎÙËÚ›˙ÔÓÙ·È àe
Ù˘ÈÎb˜ â·Ó·Ï‹„ÂȘ ¬ˆ˜ .¯. Ùe ÊÔÚÔÏÔÁÈÎe ‰›Î·ÈÔ.
¶ÔÈfi˜ ¬Ìˆ˜ ÌÔÚÂÖ Óa àÔÎÏ›ÛÂÈ ÙcÓ â¤ÎÙ·ÛË ÙÔÜ Û˘-
ÛÙ‹Ì·ÙÔ˜ ηd Û’ ·éÙeÓ àÎfiÌË ÙeÓ ¯áÚÔ Ùɘ àÔÓÔÌɘ Ùɘ
‰ÈηÈÔÛ‡Ó˘, Ìb ÌÈa ÔîÔÓÂd Ì˯·ÓÈÛÙÈÎc àfi‰ÔÛ‹ ÙÔ˘˜ Ôf
ıa Á›ÓÂÙ·È Ìb ‚¿ÛË ÎÔÈÓa j å‰È·›ÙÂÚ· ¯·Ú·ÎÙËÚÈÛÙÈο;
™ÙcÓ ÂÚ›ÙˆÛË ·éÙc ÛÈÁ¿-ÛÈÁa ï‰ËÁÔ‡ÌÂı· ÛÙeÓ ÂÚÈÔ-
ÚÈÛÌe j ηd ÛÙcÓ ·ÓÙÂÏÉ âÍÔÛÙÚ¿ÎÈÛË Ùɘ ÎÏ·ÛÈÎɘ j
·Ú·‰ÔÛÈ·Îɘ ‰ÈηÓÈÎɘ ÂÔÈı‹Ûˆ˜ ÙÔÜ ‰ÈηÛÙÉ j ηd
Ùɘ Û˘Ì‚ÔÏɘ ÙáÓ ôÏÏˆÓ ·Ú·ÁfiÓÙˆÓ Ùɘ ‰›Î˘, ÌÈa ηd
¬Ï· ·éÙa ıa ÂrÓ·È Î¿ÏÏÈÛÙ· ‰˘Ó·ÙeÓ Óa ñÔηٷÛÙ·ıÔÜÓ
àe ÌÈa Ù·¯‡Ù·ÙË ‰È·‰Èηۛ· âÂÍÂÚÁ·Û›·˜ Ì¤Ûˇˆ H/Y
ÙáÓ ÛÙÔȯ›ˆÓ ÙÔÜ à‰È΋̷ÙÔ˜, Ôf ıa ï‰ËÁÔÜÛ ηd ÛÙcÓ
öΉÔÛË Ùɘ àÔÊ¿Ûˆ˜. \Ed ϤÔÓ ıa àÓ‚›ˆÓ ̤۷

71
àe ÙcÓ ÚÔÛ¤ÁÁÈÛË ·éÙc ì ·ÏÈa ÚÔÛ‰ÔΛ· ÁÈa ÙcÓ
·éÙfiÌ·ÙË Û˘Ó·ÁˆÁc Ó¤ˆÓ ηÓfiÓˆÓ, ‰›ÎËÓ Û˘ÌÂÚ·ÛÌ¿-
ÙˆÓ, àe ÙcÓ ÏÔÁÈÎc âÂÍÂÚÁ·Û›· ÙáÓ ïÔ›ˆÓ ıa ÚÔ‹Ú-
¯ÂÙÔ ÛÙ·‰È·Îa ì â·Ó·‰È·Ù‡ˆÛË Ùɘ ÓÔÌÔıÂÛ›·˜. K·›ÙÔÈ
Ôî âȉÈÒÍÂȘ ·éÙb˜ ÎÈÓÔÜÓÙ·È àÎfiÌË ÛÙc ÛÊ·ÖÚ· Ùɘ ıˆ-
Ú›·˜, ÂrÓ·È, âÓ ÙÔ‡ÙÔȘ, àÏËıb˜ ¬ÙÈ ≤Ó· ‚ÉÌ· Ùd˜ ¯ˆÚ›˙ÂÈ
àe ÙcÓ ñÏÔÔ›ËÛË ÌÈa ηd ¬ˆ˜ ö¯ÂÈ Ï¯ıÉ «ἡ νοµοθε-
σία µπορεῖ νὰ ἐπαναδιατυπωθεῖ σὲ µορφὴ προγράµµατος
λογικοῦ προγραµµατισµοῦ ἐπειδὴ εἶναι µαθηµατικά
“ἀξιωµατοποιήσιµη” ὅπως π.χ. ἡ Eὐκλείδεια γεωµετρία.
᾽Aκόµα εἰκάζεται ὅτι ἡ φραστικὴ διατύπωση τοῦ κανόνα
δικαίου περιέχει τὴν ἐπαγγελµατικὴ ἐµπειρία ἀπὸ τὴν
ἐφαρµογὴ τοῦ σχετικοῦ θεσµοῦ ἔτσι ὥστε νὰ µὴ ἀπαι-
τεῖται περιπτωσιολογικὴ διακρίβωση τῆς δικαιϊκῆς λύσης»
(BÏ. KÒÛÙ· ¶ÒÔÙ·: ôÚıÚÔ ÛÙfiÓ «Oἰκονοµικὸ Tαχυδρόµο»,
18-6-1987).

hAÓ ÛÙa ÚÔËÁÔ‡ÌÂÓ· ÚÔÛÙÂıÔÜÓ Ôî ñ¿Ú¯Ô˘Û˜ ‰˘Ó·-


ÙfiÙËÙ˜ ÙáÓ H/Y ÁÈa ·Ú·ÎÔÏÔ˘ı‹ÛÂȘ ÙáÓ ÎÈÓ‹ÛˆÓ
ÔîÔ˘‰‹ÔÙ àÓıÚÒÔ˘ Ôf Êı¿ÓÔ˘Ó Ì¤¯ÚÈ ·Ú·‚È¿Ûˆ˜
ÙÔÜ ÔåÎÔÁÂÓÂÈ·ÎÔÜ àÛ‡ÏÔ˘ ηd ÚÔÛÂÏ¿Ûˆ˜ ηd ·éÙáÓ
ÙáÓ Èe ·éÛÙËÚa ÚÔÛˆÈÎáÓ ÎÈÓ‹ÛÂÒÓ ÙÔ˘, àÓÙÈÏ·Ì‚¿-
ÓÂÙ·È Î·ÓÂd˜ ÙcÓ àÂÈÏc Ôf ù¯È êÏá˜ Î˘ÔÊÔÚÂÖÙ·È, àÏÏa
Ìb ÚÔÎÏËÙÈÎe ÚfiÛˆÔ ö¯ÂÈ õ‰Ë οÓÂÈ ÙcÓ âÌÊ¿ÓÈÛ‹ Ù˘
ÛÙeÓ ïÚ›˙ÔÓÙ· Ùɘ àÓıÚˆfiÙËÙÔ˜, ¯ˆÚd˜ Óa ÂrÓ·È ‰˘Ó·Ùc ì
àfiÏ˘ÙË ÚÔʇϷÍË ÙÔÜ àÙfiÌÔ˘ àe ÙcÓ âÍÔ˘ı¤ÓˆÛË. ^H
ñ„ËÏc Ù¯ÓÔÏÔÁ›· Ù›ÓÂÈ Óa ÌÂÙ·‚ÏËıFÉ àe ÂéÏÔÁ›· Ûb
ηٿڷ ÁÈa ÙcÓ àÓıÚˆfiÙËÙ·, ¬Ù·Ó ÛÙa ¯¤ÚÈ· â΂ȷÛÙáÓ

72
ηd à‰›ÛÙ·ÎÙˆÓ âÎÌÂÙ·ÏÏ¢ÙáÓ ÌÔÚÂÖ Óa ÌÂÙ·ÙÚ·FÉ Ûb
¬ÏÔ ÁÈa ÙcÓ Î·Ù·‰˘Ó¿ÛÙ¢ÛË Ùɘ àÓıÚÒÈÓ˘ ÚÔÛˆÈ-
ÎfiÙËÙÔ˜. ^H Û˘ÁÎÂÎÚÈ̤ÓË ·éÙc Ù¯ÓÔÏÔÁ›· ÂåÛ‚¿ÏÏÂÈ Î¿-
ı ̤ڷ ηd Èe ÔÏf Ìb ÛÊÔ‰Úb˜ àÏÏÔÙÚȈÙÈÎb˜ ‰È·ı¤ÛÂȘ
ÛÙe ¯áÚÔ Î·d ÙÔÜ ‰Èη›Ô˘, ηd Ùɘ ÔåÎÔÁ¤ÓÂÈ·˜ ηd ÙáÓ
ÚÔÛˆÈÎáÓ âÏ¢ıÂÚÈáÓ Î·d ‰bÓ Ú¤ÂÈ Óa ÂrÓ·È Ì·ÎÚ˘a ì
ì̤ڷ Ôf ıa ·Ú·ÛÙÔÜÌ ̿ÚÙ˘Ú˜ Ùɘ ÏÂÁfiÌÂÓ˘ «ÎÔ-
ÌÈÔ˘ÙÂÚÔÔ›ËÛ˘» Ùɘ ¬Ï˘ ˙ˆÉ˜ Ì·˜.
\AÏÏa Ùe àÎfiÌË àÓËÛ˘¯ËÙÈÎÒÙÂÚÔ ÂrÓ·È ì ÛÙ·‰È·Îc ‰È-
›ۉ˘ÛË Ùɘ äÏÂÎÙÚÔÓÈÎɘ Ù¯ÓÔÏÔÁ›·˜ ÛÙc ‰ËÌfiÛÈ· ‰ÈÔ›-
ÎËÛË Î·d ΢ڛˆ˜ ÛÙeÓ öÏÂÁ¯Ô ÙáÓ ÔÏÈÙáÓ àe Ùe ÎÚ¿ÙÔ˜.
¢bÓ ıa àÓ·ÊÂÚıá ÛÙc ¯Ú‹ÛË ÙáÓ H/Y àe Ùd˜ ÊÔÚÔÏÔ-
ÁÈÎb˜ ñËÚÂۛ˜, ÔûÙ ÛÙc ‰È·ÛÙ·‡ÚˆÛË ÏËÚÔÊÔÚÈáÓ ‰È·-
ÊfiÚˆÓ àگ›ˆÓ ÁÈa Ùc Û˘Ó·ÁˆÁc Û˘ÌÂÚ·ÛÌ¿ÙˆÓ, ¬ˆ˜
àÙ˘¯á˜ Û˘Ó¤‚Ë ÛÙc ¯ÒÚ· Ì·˜ Ìb ÙeÓ ÂÚ›ÊËÌÔ ÓfiÌÔ
ºA¶. ≠Oˆ˜ õ‰Ë ö¯ÂÈ Î·Ù·ÁÁÂÏıÉ «παρ’ ὅλο ποὺ ἡ
χρήση τῆς πληροφορικῆς δὲν ἔχει προχωρήσει ἰδιαίτερα
καὶ µὲ σύστηµα στὴ χώρα µας, ὡστόσο ὅλοι µας λίγο -
πολὺ βρισκόµαστε καταγραµµένοι σὲ κάποιο ἀρχεῖο ὑπο-
λογιστὴ καὶ µάλιστα µὲ τὴ θέλησή µας. ῎Eτσι στὸν ὑπολο-
γιστὴ τῆς ∆EH ἔχουµε δηλώσει τὸ ὄνοµά µας, τὴ διεύθυν-
σή µας καὶ τὰ τετραγωνικὰ µέτρα τοῦ σπιτιοῦ µας. Nὰ µὴ
ξεχνᾶµε ὅτι τὴν ἐποχὴ τοῦ ΦAΠ οἱ δηλώσεις γιὰ τὸ µέγε-
θος τοῦ ἀκινήτου, εἶχαν συγκριθῆ µὲ τὰ στοιχεῖα τῆς
∆EH... καὶ ὅλοι κρυφογελάγαµε γιὰ τὴν πονηριὰ τοῦ κρά-
τους... Kανεὶς ὅµως δὲν ἀναρωτήθηκε πόσο θεµιτὴ εἶναι ἡ
χρησιµοποίηση στοιχείων ποὺ δόθηκαν γιὰ συγκεκριµένο
σκοπό. Mήπως πάντα δὲν θὰ ὑπάρχουν σηµαντικοὶ λόγοι
γιὰ κάποιες διασταυρώσεις;» («᾽Aντί», 16-1-1986).

73
£a âÈÎÂÓÙÚÒÛˆ ÙcÓ ÚÔÛÔ¯‹ Û·˜ Û’ ·éÙe Ôf õ‰Ë ö¯ÂÈ
¯·Ú·ÎÙËÚÈÛıÉ ó˜ «äÏÂÎÙÚÔÓÈÎe ʷΤÏψ̷» õ «àÚÈıÌÔÔ›-
ËÛË» ÙáÓ ÔÏÈÙáÓ Ôf Û˘Ó·ÚÙÄÙ·È Ìb ÙeÓ Ó·Úe ÓfiÌÔ ÁÈa
ÙeÓ EKAM 1599/86. ^H ÚÔ˚ÔÜÛ· ÁÈÁ¿ÓÙˆÛË ÙáÓ êÚÌÔ-
‰ÈÔÙ‹ÙˆÓ Î·d ·ÚÂÌ‚¿ÛÂˆÓ ÙÔÜ ÎÚ¿ÙÔ˘˜ Ûb ¬ÏÔ Î·d ÂÚÈÛ-
ÛfiÙÂÚÔ˘˜ ÙÔÌÂÖ˜ Ùɘ ÎÔÈÓˆÓÈÎɘ Ì·˜ ˙ˆÉ˜, ï «ÎÚ·ÙÈÛÌfi˜»
¬ˆ˜ àÔηÏÂÖÙ·È, Û˘ÓÈÛÙÄ ÊÔ‚ÂÚc àÂÈÏc ÁÈa Ùd˜ àÙÔÌÈÎb˜
âÏ¢ıÂڛ˜ ÙáÓ ÔÏÈÙáÓ Î·d ï‰ËÁÂÖ Ìb Ì·ıËÌ·ÙÈÎc àÎÚ›-
‚ÂÈ· ÛÙc ÛÙ·‰È·Îc Û˘ÚÚ›ÎÓˆÛ‹ ÙˆÓ Î·d ÛÙcÓ ÔéÛÈ·ÛÙÈÎc
ηٷ›ÂÛË ÙÔÜ àÙfiÌÔ˘ Ôf àÛÊ˘ÎÙÈÄ Î¿Ùˆ àe Ùc ÊÔ‚ÂÚc
‰‡Ó·ÌË Ùɘ ÎÚ·ÙÈÎɘ âÍÔ˘Û›·˜. °È’ ·éÙe ηd ¿ÁÈÔ ·úÙËÌ·
¬ÏˆÓ ÙáÓ ÚÔËÁÌ¤ÓˆÓ ÎÔÈÓˆÓÈáÓ Ôf ˙ÔÜÓ ñe ÊÈÏÂχıÂ-
Ú· ηıÂÛÙáÙ· ÂrÓ·È ï ÂÚÈÔÚÈÛÌe˜ ÙÔÜ ÎÚ·ÙÈÎÔÜ ·ÚÂÌ‚·ÙÈ-
ÛÌÔÜ Ûb ÏÔÁÈÎa ¬ÚÈ· ‰ËÏ. ì ÂÚÈÛÙÔÏc ÙÔÜ ÎÚ·ÙÈÛÌÔÜ â’
èÊÂÏ›ˇ· ÙáÓ àÙÔÌÈÎáÓ Î˘Ú›ˆ˜ ‰ÈηȈ̿وÓ. K·d ÂrÓ·È Ôî
Âé·›ÛıËÙÔÈ ÙÔÌÂÖ˜ Ùɘ ·È‰Â›·˜, Ùɘ ÔåÎÔÓÔÌ›·˜, Ùɘ ‰ËÌÔ-
Û›·˜ ‰ÈÔÈ΋Ûˆ˜ ηd Ùɘ âÛˆÙÂÚÈÎɘ àÛÊ·Ï›·˜, ΢ڛˆ˜
âÎÂÖÓÔÈ Ôf âËÚ¿˙ÔÓÙ·È àÊ¿ÓÙ·ÛÙ· àe ÙcÓ ÂåÛ‚ÔÏc ÙáÓ
H/Y Û’ ·éÙÔf˜ Ìb ôÌÂÛÔ â·ÎfiÏÔ˘ıÔ ÙcÓ ÔÈfiÙËÙ· Ùɘ
àÛÎÔ˘Ì¤Ó˘ ÎÚ·ÙÈÎɘ âÍÔ˘Û›·˜.
≠OÏ· ·éÙa Û˘˙ËÙÔÜÓÙ·È Âéڇٷٷ ÙeÓ ÙÂÏÂ˘Ù·ÖÔ Î·ÈÚe
ηd ÛÙc ¯ÒÚ· Ì·˜ âÍ àÊÔÚÌɘ, ó˜ âϤ¯ıË, ÙÔÜ Êfi‚Ô˘ Ôf
‰È·Ù˘ÒÓÂÙ·È ÁÈa Ùe âӉ¯fiÌÂÓÔ ÙÔÜ äÏÂÎÙÚÔÓÈÎÔÜ Ì·˜ Ê·-
ÎÂÏÏÒÌ·ÙÔ˜, ·Úa Ùe ÁÂÁÔÓe˜ ¬ÙÈ ‰bÓ Ú¤ÂÈ Î·Ó›˜ Óa
àÁÓÔ‹ÛÂÈ Î·d Ùd˜ ÂéÂÚÁÂÙÈÎb˜ ïˆÛ‰‹ÔÙ âÈÙÒÛÂȘ àe
ÙcÓ âÊ·ÚÌÔÁc ÙÔÜ Û˘ÛÙ‹Ì·ÙÔ˜ ·éÙÔÜ. T¤ÙÔȘ âÈÙÒÛÂȘ
ÂrÓ·È àÛÊ·Ïᘠï ÂÚÈÔÚÈÛÌe˜ Ùɘ ÁÚ·ÊÂÈÔÎÚ·Ù›·˜, ì â͢Ë-
Ú¤ÙËÛË ÙáÓ ÔÏÈÙáÓ Ûb Ù·¯‡Ù·ÙÔ ¯ÚfiÓÔ, ì âÍ·ÛÊ¿ÏÈÛË Ùɘ
‰˘Ó·ÙfiÙËÙÔ˜ ÁÈa Û‡ÓÙÔÌË âÂÍÂÚÁ·Û›· ÁÂÓÈÎɘ ʇÛˆ˜ ÏË-

74
ÚÔÊÔÚÈáÓ ÁÈa ÏfiÁÔ˘˜ ÛÙ·ÙÈÛÙÈÎÔf˜ Î.Ï. \EÓ ÙÔ‡ÙÔȘ ÌÂÁ¿ÏË
âÈÎÚ·ÙÂÖ àÓËÛ˘¯›· ≤ÓÂη ÙÔÜ Êfi‚Ô˘ ηٷ¯Ú‹ÛÂˆÓ ÛÙe Û‡-
ÛÙËÌ· Ìb ‚¿ÛË Ùd˜ Ӥ˜ Ù·˘ÙfiÙËÙ˜, ÙáÓ ïÔ›ˆÓ ï 13„‹ÊÈÔ˜
àÚÈıÌe˜ ıa âÎÊÚ¿˙ÂÈ ÁÈa ÙeÓ Û˘ÁÎÂÎÚÈ̤ÓÔ ÔÏ›ÙË óÚÈṲ̂ӷ
ÛÙÔȯÂÖ· Ùɘ ˙ˆÉ˜ ÙÔ˘ ηd ÏÂÙÔ̤ÚÂȘ Ôf ÌÔÚÂÖ ÛÙe ̤Ï-
ÏÔÓ Ó¿ «àÍÈÔÔÈËıÔÜÓ» àe ≤Ó· ïÏÔÎÏËÚˆÙÈÎáÓ Î·Ù¢ı‡ÓÛÂ-
ˆÓ ÎÚ¿ÙÔ˜ ÁÈa ÙcÓ àÓÙ·ÏÏ·Ác j ÙeÓ öÏÂÁ¯Ô ηd ·éÙáÓ
àÎfiÌË ÙáÓ Èe àfiÚÚËÙˆÓ Î·d ·éÛÙËÚa ÚÔÛˆÈÎáÓ ÙÔ̤-
ˆÓ Ùɘ å‰ÈˆÙÈÎɘ ˙ˆÉ˜ ÙÔÜ Î·ıÂÓfi˜ Ì·˜.
òEÙÛÈ ‰bÓ ıa ÂrÓ·È ñÂÚ‚ÔÏc ¬ÙÈ, Ìb Ùe Ó¤Ô ·éÙe Û‡ÛÙËÌ·,
Ùe ÎÚ¿ÙÔ˜ ıa ÌÔÚÂÖ Ì¤Û· Ûb âÏ¿¯ÈÛÙÔ ¯ÚÔÓÈÎe ‰È¿ÛÙËÌ· Óa
ö¯ÂÈ ÛÙc ‰È¿ıÂÛ‹ ÙÔ˘, iÓ Ùe ıÂÏ‹ÛÂÈ, ÌÈa Û˘ÓıÂÙÈÎc ÂåÎfiÓ·
ÙÔÜ Î¿ı ÔÏ›ÙË, ¬ˆ˜ ·éÙc ‰È·ÁÚ¿ÊÂÙ·È Ì¤Û· àe ÔÈΛ-
Ϙ ‰Ú·ÛÙËÚÈfiÙËÙ¤˜ ÙÔ˘, ηd ıa ÌÔÚÂÖ Óa ηٷÛ΢¿˙ÂÈ Ùe
ÔÚÙÚ·ÖÙÔ ÙÔÜ Î·ıÂÓfi˜ Ì·˜ àÍÈÔÏÔÁÒÓÙ·˜ ÙÔ Ìb Ùa ‰Èο ÙÔ˘
ÎÚÈÙ‹ÚÈ·. AéÙe ¬Ìˆ˜ ÛËÌ·›ÓÂÈ Ùc ‰˘Ó·ÙfiÙËÙ· ηٷٿ͈˜
ÙáÓ ÔÏÈÙáÓ Ûb Ù‡Ô˘˜ j ηÙËÁÔڛ˜ Ìb ÎÚÈÙ‹ÚÈ· ηı·Úá˜
ÔÏÈÙÈÎa j ôÏÏ·, ÚÄÁÌ· Ôf ıa ÛËÌ·‰Â‡ÂÈ åÛfi‚È· Ùe οıÂ
ôÙÔÌÔ. T› ÏÔÈeÓ Ì¤ÏÏÂÈ Óa Û˘Ì‚É iÓ Ùe ÔîÔ‰‹ÔÙ ÎÚ¿ÙÔ˜,
àÍÈÔÔÈÒÓÙ·˜ Ùd˜ ÙÂÚ¿ÛÙȘ ‰˘Ó·ÙfiÙËÙ˜ Ùɘ Ó¤·˜ Ù¯ÓÔÏÔ-
Á›·˜ ÚÔ¯ˆÚ‹ÛÂÈ Ûb ‰È·Û˘Ó‰¤ÛÂȘ àگ›ˆÓ ÏËÚÔÊÔÚÈáÓ Î·›
«Ê·ÎÂÏÏÒÛÂÈ» Ìb ÙeÓ ÙÚfiÔ ·éÙe ¬ÏÔ˘˜ ÙÔf˜ Ôϛ٘; òEÙÛÈ
ıa ÌÔÚÂÖ Óa âϤÁ¯ÂÈ Ùe ·ÚÂÏıfiÓ, Ùe ·ÚeÓ Î·d ·éÙe Ùe
̤ÏÏÔÓ ÙÔÜ Î¿ı àÓıÚÒÔ˘, âÁÎψ‚›˙ÔÓÙ¿˜ ÙÔ Ì¤Û· ÛÙa
ÛÙÂÓa ¬ÚÈ· ëÓe˜ ÌfiÏȘ ‰È·ÎÚÈÓfiÌÂÓÔ˘ ‰ËÌÔÎÚ·ÙÈÎÔÜ ‚›Ô˘,
Ôf ıa ÌÔÚÂÖ àÓa ÄÛ·Ó ÛÙÈÁÌcÓ Óa ï‰ËÁÂÖ Ùe ı‡Ì· ÙÔ˘ Ûb
àÛÊ˘Í›· ηd ı¿Ó·ÙÔ.
hA˜ ¿ÚÔ˘Ì ÛaÓ ·Ú¿‰ÂÈÁÌ· Ùe âӉ¯fiÌÂÓÔ Û˘ÏÏÔÁɘ
ÛÙÔȯ›ˆÓ ÁÈa Ùd˜ ηٷı¤ÛÂȘ Ôf ö¯ÂÈ Î¿ÔÈÔ˜ ÛÙcÓ ÙÚ¿Â-

75
˙·, ÁÈa Ùd˜ ÛÂÍÔ˘·ÏÈΤ˜ ÙÔ˘ ‰Ú·ÛÙËÚÈfiÙËÙ˜, ÁÈa ÙcÓ âÊËÌÂ-
Ú›‰· Ôf àÁÔÚ¿˙ÂÈ àe Ùe ÂÚ›ÙÂÚÔ, ÁÈa Ùc Û˘ÌÌÂÙÔ¯c Ûb
ÌÈa àÓÙÈ΢‚ÂÚÓËÙÈÎc âΉ‹ÏˆÛË, ÁÈa ÙcÓ ·Ú·ÌÈÎÚfiÙÂÚË
äıÈÎc j ôÏÏË ·ÚÂÎÙÚÔ‹ ÙÔ˘ ÛÙc ÓÂfiÙËÙ¿ ÙÔ˘. Ta ÛÙÔȯÂÖ·
·éÙ¿, Ìb Ùe ¿ÙËÌ· ëÓe˜ ‰È·ÎfiÙÔ˘ ıa ÂrÓ·È à̤ۈ˜ ïÚ·Ùa
ÛÙcÓ çıfiÓË Î·d ıa Û˘ÓÔ‰Â‡Ô˘Ó ÙeÓ ÔÏ›ÙË Ûb ¬ÏË ÙÔ˘ Ùc
˙ˆ‹. ¢ÈÂÚˆÙÒÌÂı· ‚¤‚·È· Ù› ÛËÌ·Û›· ö¯ÂÈ ÁÈa οÔÈÔÓ Ùe
âaÓ ÚdÓ àe 20 ¯ÚfiÓÈ· âοÓÈÛ ÌÈa ÊÔÚa Ì·ÚÈ¯Ô˘¿Ó· j
Û˘ÓÉ„Â ÌÈa ·Ú¿ÓÔÌË âÍˆÛ˘˙˘ÁÈÎc Û¯¤ÛË. ¢bÓ ö¯ÂÈ ¬Ìˆ˜
ÛËÌ·Û›· âaÓ Î¿ÔÙ öÁÚ·„ ≤Ó· ôÚıÚÔ Î·Ùa Ùɘ ÎÚ·ÙÔ‡Û˘
ηٷÛÙ¿Ûˆ˜ j iÓ Î¿ÔÙ ℋÊÈÛ âÓ·ÓÙ›ÔÓ Ù˘; ≠OÏ· ·éÙa
Ê·›ÓÔÓÙ·È úÛˆ˜ Ê·ÓÙ·ÛÙÈο. ≠Ö˜ ÁÈ·Ù› ıa àÔÎÏ›ۈÌÂ
Ùe âӉ¯fiÌÂÓÔ ëÓe˜ ·Ú·ÓÔ˚ÎÔÜ âÈÛÙ‹ÌÔÓÔ˜ j ëÓe˜ ·éÙ·Ú¯È-
ÎÔÜ ‰ÈÎÙ¿ÙÔÚÔ˜ j ·éÙÔÜ ÙÔÜ ú‰ÈÔ˘ ÙÔÜ Î·Ù·ÛÙ·ÏÙÈÎÔÜ àÛÙ˘-
ÓÔÌÈÎÔÜ ÎÚ¿ÙÔ˘˜, Ôf ıa âȉÈÒÍÂÈ Óa ¯ÚËÛÈÌÔÔÈ‹ÛÂÈ ¬Ï·
·éÙa Ùa ÛÙÔȯÂÖ· ÁÈa Óa ÙÈ̈ڋÛÂÈ ÙÔf˜ å‰ÂÔÏÔÁÈÎÔ‡˜ ÙÔ˘
àÓÙÈ¿ÏÔ˘˜ j Óa ηı·Ú›ÛÂÈ ÙcÓ ÎÚ·ÙÈÎc Ì˯·Óc àe àÓÂÈ-
ı‡ÌËÙ· «ÌÈ¿ÛÌ·Ù·»; K·d ÌÔÚÂÖ Î·ÓÂd˜ Óa àÔÎÏ›ÛÂÈ Ùc
¯ÚËÛÈÌÔÔ›ËÛË Î·d àÍÈÔÔ›ËÛË Ù¤ÙÔÈˆÓ ÛÙÔȯ›ˆÓ ÛÙd˜ ÚÔ-
·ÁˆÁ¤˜, ÛÙd˜ ÌÂÙ·ı¤ÛÂȘ, ÛÙc ¯ÔÚ‹ÁËÛË ·ÚÔ¯áÓ, ÛÙc ÊÔÚÔ-
ÏÔÁÈÎc ÔÏÈÙÈ΋;
B¤‚·È· Ùe Ó¤Ô Û‡ÛÙËÌ· ÙÔÜ EKAM ÂrÓ·È ıÂÛÌÈÎfi, ö¯ÂÈ
âÊ·ÚÌÔÛıÉ Î·d Ûb ôÏϘ ¯áÚ˜. K·d âÎÂÖ ñÉÚÍ·Ó àÓÙȉڿ-
ÛÂȘ ηd ‰È·ÊˆÓ›Â˜. K·d ÙÂÏÈÎa âÏ‹ÊıËÛ·Ó ÚÔÏËÙÈÎa ̤-
ÙÚ· ÁÈa ÙcÓ àÔÊ˘Ác ÙáÓ Î·Ù·¯Ú‹ÛˆÓ, ¬ÛÔ ÙÔÜÙÔ ÂrÓ·È ‰˘-
Ó·ÙfiÓ. ™Ùc ¯ÒÚ· Ì·˜, ηd âÓá ï ÓfiÌÔ˜ ñ¿Ú¯ÂÈ Î·d ì ÚÒ-
ÙË ÙÔ˘ âÊ·ÚÌÔÁc ôÚ¯ÈÛ õ‰Ë, ÌfiÏȘ ÙÒÚ· ‰fiıËΠÛÙc ‰ËÌÔ-
ÛÈfiÙËÙ· Ùe ÓÔÌÔÛ¯¤‰ÈÔ ÁÈa ÙcÓ ÚÔÛÙ·Û›· ÙáÓ ÔÏÈÙáÓ Î·d
Ùɘ å‰ÈˆÙÈÎɘ ÙˆÓ ˙ˆÉ˜. Te ÓÔÌÔÛ¯¤‰ÈÔ ·éÙe âÎÙÂÈÓfiÌÂÓÔ Ûb

76
26 ôÚıÚ· Ï·Ì‚¿ÓÂÈ ÚfiÓÔÈ· ÁÈa Ùa ı¤Ì·Ù· Ôf âÍÂı¤Û·ÌÂ
àÓˆÙ¤Úˆ ηd ΢ڛˆ˜ ηıÈÂÚÒÓÂÈ ÙÚÂÖ˜ àÚ¯¤˜: ÙcÓ à·ÁfiÚ¢-
ÛË Î·Ù’ àÚ¯cÓ Ùɘ âÂÍÂÚÁ·Û›·˜ ÙáÓ ·éÛÙËÚᘠÚÔÛˆ-
ÈÎáÓ ÏËÚÔÊÔÚÈáÓ, Ùe âÈÙÚÂÙfiÓ Ùɘ âÂÍÂÚÁ·Û›·˜ ÙáÓ
Ìc ·éÛÙËÚᘠÚÔÛˆÈÎáÓ ÏËÚÔÊÔÚÈáÓ, Ùe âÈÙÚÂÙeÓ Ùɘ
âÂÍÂÚÁ·Û›·˜ ¬ÏˆÓ ÙáÓ ÏËÚÔÊÔÚÈáÓ ÁÈa ÛÙ·ÙÈÛÙÈÎÔf˜ j
âÈÛÙËÌÔÓÈÎÔf˜ ÛÎÔÔ‡˜, âÊ’ ¬ÛÔÓ Î·Ù·ÛÙÔÜÓ àÓÒÓ˘Ì˜.
^øÛÙfiÛÔÓ Ùa ̤ÙÚ· ·éÙa ‰bÓ ÂrÓ·È àÛÊ·ÏÉ ÁÈa ÙeÓ ÔÏ›ÙË.
≠OÙ·Ó ÛÎÂÊıÉ Î·ÓÂd˜ ¬ÙÈ ñÉÚÍ ۯÂÙÈÎa ÂûÎÔÏÔ ÛÙcÓ àÛÙ˘-
ÓÔÌ›· Ùɘ ^OÌÔÛÔӉȷÎɘ °ÂÚÌ·Ó›·˜ Óa âÓÙÔ›ÛÂÈ Ùc Û˘Ì-
ÌÔÚ›· «Mπάαντερ - Mάϊνχοφ» Ìb Ùc ‚Ô‹ıÂÈ· ÙáÓ H/Y
¬Ù·Ó ÌÂÙa ÙcÓ à·ÁˆÁc ÙÔÜ ¢ËÌ¿Ú¯Ô˘ ÙÔÜ BÂÚÔÏ›ÓÔ˘ η-
ÙÒÚıˆÛÂ, Ì¤Ûˇˆ Ùɘ ÙÔÈÎɘ ¢EH Óa âÈÛËÌ¿ÓÂÈ ÙÔf˜ ÌÂ-
ÙÚËÙb˜ ηٷӷÏÒÛˆ˜ äÏÂÎÙÚÈÎÔÜ Ú‡̷ÙÔ˜ Ùɘ ÂÚÈԯɘ
Ôf â‰Ô‡Ï¢·Ó âÓá àÓÉÎ·Ó Ûb Û›ÙÈ· Ôf Âr¯·Ó ‰ËψıÉ ó˜
àηÙÔ›ÎËÙ·, ηd öÙÛÈ Óa ï‰ËÁËıFÉ ÛÙe ÎÚËÛʇÁÂÙfi Ù˘, οÙÈ
·ÚÂÌÊÂÚb˜ ‰bÓ ıa ÌÔÚÂÖ ôÚ·Á Óa Û˘Ì‚FÉ ù¯È ‚¤‚·È· ÁÈa
Ùa ̤ÏË Î¿ÔÈ·˜ Û˘ÌÌÔÚ›·˜ àÏÏa ÁÈa ÙeÓ ÔîÔÓ‰‹ÔÙ ÔÏ›-
ÙË Ôf Ùe ÎÚ¿ÙÔ˜ ıa âȯÂÈÚÔÜÛ ÙcÓ ·Á›‰Â˘Û‹ ÙÔ˘ j ÙcÓ
âÍÔ˘ı¤ÓˆÛ‹ ÙÔ˘; ¢bÓ ÁÓˆÚ›˙ˆ, àÏÏa ηd ÁÈ’ ·éÙÔf˜ àÎfiÌË
ÙÔf˜ ηÎÔÔÈÔf˜ ÓÔÌ›˙ˆ ¬ÙÈ ‰bÓ ñ¿Ú¯ÂÈ àÛ˘‰ÔÛ›· ÛÙc ¯ÚË-
ÛÈÌÔÔ›ËÛË àe Ùe ÎÚ¿ÙÔ˜ ÌÂıfi‰ˆÓ Ôf ıa ÂrÓ·È ·Ú¿ÓÔ-
̘. ^O ÛÎÔe˜ ‰bÓ êÁÈ¿˙ÂÈ ¿ÓÙÔÙ Ùa ̤۷...
™b ôÏϘ ¯áÚ˜ Ùe ̤ÙÚÔ ·éÙe ö¯ÂÈ ÎÚÈıÉ àÓÙÈÛ˘ÓÙ·Á-
Ì·ÙÈÎe âÂȉc ·Ú·‚È¿˙ÂÈ Ùa àÙÔÌÈÎa ‰ÈηÈÒÌ·Ù·. ™ÙeÓ
K·Ó·‰Ä, ÛÙc °·ÏÏ›·, ÛÙc °ÂÚÌ·Ó›·, ÛÙc ™Ô˘Ë‰›· ηd
àÏÏÔÜ Ùa ÎfiÌÌ·Ù· Ùɘ àÓÙÈÔÏÈÙ‡Ûˆ˜ âÂÛ‹Ì·Ó·Ó ÙÔf˜
ÎÈÓ‰‡ÓÔ˘˜ ·éÙɘ Ùɘ àÂÈÏɘ ηd à‹ÙËÛ·Ó ÙcÓ „‹ÊÈÛË
ëÓe˜ ÓfiÌÔ˘ ÁÈa ÙcÓ ÚÔÛÙ·Û›· ÙáÓ ÔÏÈÙáÓ. Te ú‰ÈÔ Û˘Ó¤-

77
‚Ë Î·d ÛÙcÓ ·ÙÚ›‰· Ì·˜. ≠OÏË ì Ù¤Ú˘Á· Ùɘ àÓÙÈÔÏÈ-
Ù‡Ûˆ˜ ñÉÚÍ ηٷ‰ÈηÛÙÈÎc ÙÔÜ ÓfiÌÔ˘ 1599/86 Ôf
Ì¿ÏÈÛÙ· „ËÊ›ÛıËÎÂ, ·Úa ÄÛ·Ó ÚÔÛ‰ÔΛ·, Ìb Ùc ‰È·‰È-
ηۛ· ÙÔÜ â›ÁÔÓÙÔ˜, ó˜ âaÓ Óa âÚfiÎÂÈÙÔ ÁÈa οÔÈ·
·ÚˆÓ˘¯›‰· Ùɘ ˙ˆÉ˜ ÙÔÜ ÙfiÔ˘. K·d à‹ÙËÛ ÙcÓ „‹ÊÈ-
ÛË Î·d ôÏÏÔ˘ ÓfiÌÔ˘ ÚÔÛٷ٢ÙÈÎÔÜ ÙáÓ ‰ÈηȈ̿وÓ
ÙáÓ ÔÏÈÙáÓ. ™Ùd˜ ôÏϘ ¯áÚ˜ Ù¤ÙÔÈÔÈ ÓfiÌÔÈ ö¯Ô˘Ó õ‰Ë
Úe ÔÏÏÔÜ „ËÊÈÛıÉ. ™ÙcÓ òEÛÛË Ùe 1970, ÛÙc ™Ô˘Ë‰›·
Ùe 1973, ÛÙc ¢˘Ù. °ÂÚÌ·Ó›· Ùe 1976, ÛÙd˜ AéÛÙÚ›·, °·Ï-
Ï›·, ¢·Ó›· ηd NÔÚ‚ËÁ›· Ùe 1978, ÛÙcÓ \IÛÏ·Ó‰›· Ùe
1981 ηd ÛÙc MÂÁ. BÚÂÙ·ÓÓ›· Ùe 1984. Te ™˘Ì‚Ô‡ÏÈÔ Ùɘ
EéÚÒ˘ âÍ ôÏÏÔ˘ Ìb Ùc ™‡Ì‚·ÛË ÙÔÜ 1981 ÚÔÛٷهÂÈ
Ùa ôÙÔÌ· àe ÙcÓ ·éÙfiÌ·ÙË âÂÍÂÚÁ·Û›· ÙáÓ ÚÔÛˆ-
ÈÎáÓ ÏËÚÔÊÔÚÈáÓ. ^H âÈ·ڈۋ Ù˘ àe Ùa ÎÚ¿ÙË-̤-
ÏË ıa ï‰ËÁ‹ÛÂÈ ÙcÓ âÊ·ÚÌÔÁ‹ Ù˘ ηd Ûb âıÓÈÎe â›‰Ô.
K·d ì \EÎÎÏËÛ›· ÛÙcÓ ·ÙÚ›‰· Ì·˜ ö¯ÂÈ àÓ·Ï¿‚ÂÈ Óa
¿ÚÂÈ ı¤ÛË âd ÙÔÜ ı¤Ì·ÙÔ˜, Ûb Û˘Ó‰˘·ÛÌe Ì¿ÏÈÛÙ· Ìb
ÏËÚÔÊÔڛ˜ Ôf ‰È·ÎÈÓÔÜÓÙ·È, ¬ÙÈ ÛÙd˜ Ӥ˜ Ù·˘ÙfiÙËÙ˜ ıa
ñ¿Ú¯ÂÈ ÛaÓ àÚÈıÌfi˜-ÎÏÂȉd ï 666 Ôf ηÙa ÙcÓ \AÔο-
Ï˘„Ë ÂrÓ·È ï àÚÈıÌe˜ ÙÔÜ \AÓÙȯڛÛÙÔ˘. K·d ï ÌbÓ Úe
öÙÔ˘˜ ^YÔ˘ÚÁe˜ \EÛˆÙÂÚÈÎáÓ ‰È¤„¢Û ÙcÓ Âú‰ËÛË, ¬Ìˆ˜
ʈÙÔÙ˘›Â˜ Ûb ÌÂÁ¤ı˘ÓÛË ÙáÓ Ó¤ˆÓ Ù·˘ÙÔÙ‹ÙˆÓ Ôf ΢-
ÎÏÔÊÔÚÔÜÓ ‰Â›¯ÓÔ˘Ó Î·ı·Úa ÙeÓ 666, ÚÄÁÌ· Ôf ÎÚ·ÙÂÖ
Ûb Û˘ÁΛÓËÛË ÔÏÏÔf˜ ÈÛÙÔ‡˜ Ì·˜, Ôf âÓ·ÁÒÓÈ· àӷ̤-
ÓÔ˘Ó ï‰ËÁ›Â˜ ηd ηÙ¢ı‡ÓÛÂȘ àe ÙcÓ \EÎÎÏËÛ›·. ¶¤Ú·Ó
¬Ìˆ˜ ·éÙÔÜ, Ùe ÁÂÓÈÎÒÙÂÚÔ Úfi‚ÏËÌ· Ùɘ ÚÔÛÙ·Û›·˜
ÙáÓ ÔÏÈÙáÓ àe ÙcÓ âÂÍÂÚÁ·Û›· ÙáÓ ·éÛÙËÚᘠÚÔÛˆ-
ÈÎáÓ ÏËÚÔÊÔÚÈáÓ ÂrÓ·È Ôf ˙ËÙÂÖ ÌÈa ÛˆÛÙc àÓÙÈÌÂÙÒ-
ÈÛË Î·d ù¯È ÌÈa âÌ‚·ÏˆÌ·ÙÈÎc χÛË. K·d àÌÊÈ‚¿Ïψ

78
ÔÏf âaÓ ñ¿Ú¯ÂÈ Ù¤ÙÔÈ· ÛˆÛÙc χÛË. Te Úfi‚ÏËÌ·
ñ¿Ú¯ÂÈ Î·d Ú¤ÂÈ Óa àÓÙÈÌÂÙˆÈÛıÂÖ Ìb Û˘Ó·›ÛıËÛË
Âéı‡Ó˘. Ta àÓıÚÒÈÓ· ‰ÈηÈÒÌ·Ù· ÂrÓ·È Î·d Ú¤ÂÈ Óa
ÂrÓ·È îÂÚa ηd à·Ú·‚›·ÛÙ·. K·Ó¤Ó·˜ ÎÔÌÈÔ‡ÙÂÚ Î·d η-
Ó¤Ó·˜ H/Y ‰bÓ Ú¤ÂÈ Óa Ùa àÂÈÏÂÖ. ^O οı ÔÏ›Ù˘
Ú¤ÂÈ Óa ÂrÓ·È ‚¤‚·ÈÔ˜ ¬ÙÈ ‰bÓ ·Ú·ÎÔÏÔ˘ıÂÖÙ·È Ì¤Û· ÛÙe
Û›ÙÈ ÙÔ˘, ¬ÙÈ ‰bÓ Ê·ÎÂÏÏÒÓÂÙ·È àe Ùd˜ àÚ¯¤˜, ¬ÙÈ ‰bÓ ‰È·-
ÙÚ¤¯ÂÈ ÙeÓ Î›Ó‰˘ÓÔ Óa ıˆÚËıÔÜÓ Ôî àfiÚÚËÙ˜ âΉËÏÒÛÂȘ
ÙÔ˘ ÎÚÈÙ‹ÚÈÔ âÈÏÔÁáÓ Ûb ‚¿ÚÔ˜ ÙÔ˘.

∑ÔÜÌÂ, ÂrÓ·È àÏ‹ıÂÈ·, ÙcÓ âÔ¯c Ùɘ äÏÂÎÙÚÔÓÈÎɘ. K·d


¯·ÈÚfiÌ·ÛÙ Ùd˜ ÔÈΛϘ âÊ·ÚÌÔÁ¤˜ Ù˘ ÛÙcÓ Î·ıËÌÂÚÈÓ‹
Ì·˜ ˙ˆ‹. ≠Ö˜ ηÓÂd˜ ‰bÓ ÂrÓ·È ‰È·ÙÂıÂÈ̤ÓÔ˜ Óa ‰È·ÎÈÓ‰˘-
Ó‡ÛÂÈ âÍ ·åÙ›·˜ ÙˆÓ ÙcÓ ÚÔÛˆÈ΋ ÙÔ˘ àÍÈÔÚ¤ÂÈ·, ÂåÚ‹ÓË
ηd Á·Ï‹ÓË. OûÙ âÈÙÚ¤ÂÙ·È Óa àÊÂıFÉ ÛÙc ‰È¿ıÂÛË â›‰Ô-
ÍˆÓ Ù˘Ú¿ÓÓˆÓ Ôf ıa οÌÔ˘Ó Î·Ù¿¯ÚËÛË Ûb ‚¿ÚÔ˜ ÙÔ˘ ÙáÓ
ÛÙÔȯ›ˆÓ Ùɘ ¶ÏËÚÔÊÔÚÈÎɘ. Oî àÓÙȉÚáÓÙ˜ Û’ ·éÙe Ùe
âӉ¯fiÌÂÓÔ Û˘Ó¯ᘠÏËı·›ÓÔ˘Ó. òH‰Ë ÎfiÌÌ·Ù·, \EÎÎÏË-
Û›·, ‰‹Ì·Ú¯ÔÈ, Û˘ÏÏÔÁÈÎÔd ÊÔÚÂÖ˜ ηd ôÏÏÔÈ âÈÛÙÚ·Ù‡ÔÓÙ·È
ηıËÌÂÚÈÓa Ûb ÌÈa ÎÔÈÓc ÚÔÛ¿ıÂÈ· àÔÙÚÔɘ ÙÔÜ ÎÈÓ‰‡-
ÓÔ˘ Ôf âÏÏԯ‡ÂÈ Î·d àÂÈÏÂÖ ÙcÓ àÓıÚÒÈÓË àÍ›· ÁÈa ÙcÓ
ïÔ›· ì \EÎÎÏËÛ›· ‰È·ÎËÚ‡ÛÛÂÈ ÙcÓ àÌÂÙ¿ÙˆÙË ÛËÌ·Û›·
Ù˘ ηd ÙcÓ àÓ·ÓÙÈηٿÛÙ·ÙË ı¤ÛË Ù˘. òEÙÛÈ âÏ›˙ÂÙ·È ¬ÙÈ
ÙÔéÏ¿¯ÈÛÙÔÓ ıa ÂÚÈÔÚÈÛıÔÜÓ Ôî ΛӉ˘ÓÔÈ ·éÙÔ›, âÊ’ ¬ÛÔÓ ‰bÓ
ÂrÓ·È ‰˘Ó·ÙeÓ ·ÓÙÂÏᘠÓa âÎÏ›„Ô˘Ó. òIÛˆ˜ ηd ·éÙe Óa
ÂrÓ·È Ùe Ù›ÌËÌ· Ôf ηÏÔ‡ÌÂı· Óa ÏËÚÒÛÔ˘Ì ÛÙe ‚ˆÌe
ÙÔÜ âÎÛ˘Á¯ÚÔÓÈÛÌÔÜ Ì·˜. \EÊÂÍɘ Óa Ìc ·åÛı·ÓÒÌÂı· ÔûÙÂ
àfiÏ˘Ù· àÛÊ·ÏÂÖ˜, ÔûÙ àfiÏ˘Ù· âχıÂÚÔÈ...

79
A
\ ÓÙÈÚÚËۛ˜ ™˘ÓÂȉ‹Ûˆ˜. *

£ÂÔÏÔÁÈ΋ - ™˘ÓÙ·ÁÌ·ÙÈ΋ - ¶ÔÏÈÙÈÎc


ηd KÔÈÓˆÓÈÎc £ÂÒÚËÛË

᾽I
‰Ôf ηd ¿ÏÈÓ âʤÙÔ˜, Û˘ÓËıÚÔÈṲ̂ÓÔÈ ÛÙcÓ ·úıÔ˘Û·
·éÙ‹, ÙÈÌÔÜÌ ÙeÓ ÓÔÌÈÎe ±ÁÈÔ Ùɘ \EÎÎÏËÛ›·˜ Ì·˜, ÙeÓ
àÚÂÔ·Á›ÙË ¢ÈÔÓ‡ÛÈÔ, ÙeÓ \AıËÓ·ÖÔ, Ôf ñÉÚÍ ηd
ÚáÙÔ˜ â›ÛÎÔÔ˜ Ùɘ àıËÓ·˚Îɘ ÚˆÙÔ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈÎɘ \EÎ-
ÎÏËÛ›·˜. Te ñ„ÈÂÙb˜ ΋ڢÁÌ· ÙÔÜ àÔÛÙfiÏÔ˘ ÙáÓ âıÓáÓ
ÛÙcÓ ¶Ó‡Î· ÛÙ¿ıËΠïÚÈ·Îe ÛËÌÂÖÔ ÁÈa ÙcÓ ÚÔ‚ÏËÌ·ÙÈ˙fi-
ÌÂÓË Û˘Ó›‰ËÛË ÙÔÜ àÚÂÔ·Á›ÙË, Ôf àe ÙÔf˜ ÚÒÙÔ˘˜ â›-
ÛÙ¢Û ÛÙeÓ XÚÈÛÙe ηd ÛÙcÓ \AÓ¿ÛÙ·Û‹ ÙÔ˘, η›, ÛÙc Û˘Ó¤-
¯ÂÈ·, àÓÙ¿ÏÏ·Í ÙcÓ ‰ÈηÓÈÎc Ù‹‚ÂÓÓÔ Ìb Ùe Ù·ÂÈÓe ÙÚÈ‚Ò-
ÓÈÔ ÙÔÜ ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÔÜ Ì˘ÛÙ·ÁˆÁÔÜ Ôf ÌĘ ôÊËÛ ÛÙe ıÂÛ¤-
ÛÈÔ öÚÁÔ ÙÔ˘ «ÂÚd âÎÎÏËÛÈ·ÛÙÈÎɘ ηd ÔéÚ·Ó›·˜ ^IÂÚ·Ú¯›·˜»
ÌÈ¿ «ı·گÈÎc öÏÏ·Ì„Ë» Ìb Ùc ‚Ô‹ıÂÈ· Ùɘ ïÔ›·˜ «τὴν µυ-
* ^ O Ì È Ï › · ÙÔÜ ™Â‚. MËÙÚÔÔÏ›ÙÔ˘ ¢ËÌËÙÚÈ¿‰Ô˜ Î. XÚÈÛÙÔ‰Ô‡ÏÔ˘
Úe˜ ÙÔf˜ âÎÚÔÛÒÔ˘˜ ÙÔÜ ÓÔÌÈÎÔÜ ÎfiÛÌÔ˘ (‰ÈηÛÙ¤˜, ‰ÈÎËÁfiÚÔ˘˜, Û˘Ì-
‚ÔÏ·ÈÔÁÚ¿ÊÔ˘˜, âÈÌÂÏËÙ¤˜ Î.Ï.) Ùɘ M·ÁÓËÛ›·˜, ηÙa ÙcÓ Úe˜ ÙÈÌ‹Ó
ÙˆÓ Û‡Ó·ÍÈÓ, Ôf èÚÁ¿ÓˆÛ ì ^I. MËÙÚfiÔÏȘ ¢ËÌËÙÚÈ¿‰Ô˜ ÛÙcÓ ·úıÔ˘-
Û· ÙÔÜ ¶ÓÂ˘Ì·ÙÈÎÔÜ Ù˘ K¤ÓÙÚÔ˘ ÛÙd˜ 3 \OÎÙˆ‚Ú›Ô˘ 1988 Ìb ÙcÓ ÂéηÈ-
Ú›· Ùɘ ÌÓ‹Ì˘ ÙÔÜ êÁ›Ô˘ ¢ÈÔÓ˘Û›Ô˘ \AÚÂÔ·Á›ÙÔ˘, ÚÔÛÙ¿ÙÔ˘ ·éÙáÓ.

80
στικὴν ἐπιστήµην ἀφιερωµένοι καὶ ἀφιερωταί, φωτοειδεῖς
καὶ θεουργικοί, τετελεσµένοι καὶ τελεσιουργοὶ γενέσθαι δυ-
νησόµεθα». (¢ÈÔÓ˘Û›Ô˘ \AÚÂÔ·Á›ÙÔ˘: «Περὶ ἐκκλησιαστικῆς
καὶ οὐρανίας ἱεραρχίας», Ù. Aã òEΉÔÛË ¶Ô˘ÚÓ¿Ú·. £ÂÛÛ·ÏÔÓ›-
ÎË 1985, Û. 18).
™Ä˜ Â鯷ÚÈÛÙá ‰ÈfiÙÈ, àÓÙ·ÔÎÚÈÓfiÌÂÓÔÈ ÛÙcÓ ÚfiÛÎÏËÛË
Ùɘ ÌËÙ¤Ú·˜ \EÎÎÏËÛ›·˜, Û˘ÌÌÂÙ¤¯ÂÙ àfi„ ÛÙe ÓÂ˘Ì·-
ÙÈÎe ·éÙe Û˘ÌfiÛÈÔ, Ôf οı ¯ÚfiÓÔ ·éÙc ÙcÓ ì̤ڷ çÚÁ·-
ÓÒÓÂÈ ÚÔÎÂÈ̤ÓÔ˘ Ì·˙d Ìb Ùc ÌÓ‹ÌË ÙÔÜ ÓÔÌÈÎÔÜ êÁ›Ô˘ Ù˘
Óa ÙÈÌ‹ÛÂÈ Î·d ¬ÏÔ˘˜ âÛĘ, ‰ÈηÛÙ¤˜, ‰ÈÎËÁfiÚÔ˘˜, Û˘Ì‚ÔÏ·È-
ÔÁÚ¿ÊÔ˘˜, ‰ÈηÛÙÈÎÔf˜ âÈÌÂÏËÙb˜ ηd ‰ÈηÛÙÈÎÔf˜ ñ·ÏÏ‹-
ÏÔ˘˜, Ôf ö¯ÂÙ àÊÈÂÚÒÛÂÈ Ùc ˙ˆ‹ Û·˜ ÛÙc ‰È·ÎÔÓ›· Ùɘ ‰È-
ηÛÙÈÎɘ âÍÔ˘Û›·˜, ì ô„ÔÁË ÏÂÈÙÔ˘ÚÁ›· Ùɘ ïÔ›·˜ Û˘ÓÈÛÙÄ
àÎÚÔÁˆÓÈ·ÖÔ Ï›ıÔ ÙÔÜ ‰ËÌÔÎÚ·ÙÈÎÔÜ Ì·˜ ÔÏÈÙ‡̷ÙÔ˜ ηd
åÛ¯˘Úe öÚÂÈÛÌ· âÁÁ˘‹ÛÂˆÓ ÙáÓ ÔÏÈÙÈÎáÓ âÏ¢ıÂÚÈáÓ ÙÔÜ
Ï·ÔÜ Ì·˜. ™Ùe Ó·e Ùɘ £¤ÌȉԘ ñËÚ¤ÙËÛ·Ó Î·Ùa ηÈÚÔf˜
ÌÂÁ¿Ï˜ Ê˘ÛÈÔÁӈ̛˜ Ôf âÏ¿ÌÚ˘Ó·Ó Ùe ÓÔÌÈÎe ÛÙÂÚ¤ˆ-
Ì· Ùɘ ¯ÒÚ·˜ Ì·˜ ηd àÓ‰›¯ıËÛ·Ó Ûb ÌÂÙ¤ˆÚ· õıÔ˘˜ ηd
ÛÂÌÓfiÙËÙÔ˜. T¤ÙÔȘ ÌÔÚÊb˜ àÛÊ·ÏᘠàÁ¿ÏÏÔÓÙ·È Û‹ÌÂÚ·
Ôf ÌĘ ‚ϤÔ˘Ó â‰á ÌÂÙ¤¯ÔÓÙ·˜ Û’ ·éÙc Ùc Û‡Ó·ÍË ÙcÓ
âÎÎÏËÛÈ·ÛÙÈÎc ηd âÈÛÙËÌÔÓÈ΋, Ôf ÛÙԯ‡ÂÈ ¿ÓÙÔÙ ¤-
Ú·Ó àe ÙcÓ ‰È·ÚÔÛˆÈÎc â·Êc ηd âÈÎÔÈÓˆÓ›· ηd Ûb
οÔÈÔ ÚÔ‚ÏËÌ·ÙÈÛÌfi Ì·˜ Á‡Úˆ àe â›Î·ÈÚ· ηd àÌÊÈ-
ÏÂÁfiÌÂÓ· ˙ËÙ‹Ì·Ù· ıÂÔÏÔÁÈÎÔ-ÓÔÌÈÎɘ ʇÛˆ˜ Ôf ö¯ˆ
ÙcÓ ÙÈÌc οı ÊÔÚa Óa ÛĘ ·ÚÔ˘ÛÈ¿˙ˆ1.
1. Ta ı¤Ì·Ù·, Ìb Ùa ïÔÖ· àËÛ¯ÔÏ‹Û·ÌÂ, ηÙa Ùa ÚÔËÁÔ‡ÌÂÓ· ¯Úfi-
ÓÈ· ÙcÓ ïÌ‹Á˘ÚË ÙáÓ ÓÔÌÈÎáÓ Ì·˜, qÙ·Ó, ηÙa ÛÂÈÚ¿Ó, Ùa ëÍɘ: ·) ^O ıÂ-
ÛÌe˜ Ùɘ ÔåÎÔÁ¤ÓÂÈ·˜ ηÙa Ùe Û¯¤‰ÈÔ °·˙É (1976), ‚) K›Ó‰˘ÓÔÈ àe Ùd˜ ÚÔ-
Ù¿ÛÂȘ Ùɘ ¢ÈÂıÓÔܘ \EÈÙÚÔɘ ¶ÚÔÛˆÈÎɘ K·Ù·ÛÙ¿Ûˆ˜ Úe˜ ‰È·ÌfiÚ-
ʈÛÈÓ ÙÔÜ ‰Èη›Ô˘ Ì·˜ (1977), Á) ^H àÔÔÈÓÈÎÔÔ›ËÛË Ùɘ ÌÔȯ›·˜

81
\EʤÙÔ˜ â¤ÏÂÍ· Ùe ı¤Ì·: «᾽Aντιρρησίες Συνειδήσεως»,
ÚˆÙfiÁÓˆÚÔ ‚¤‚·È· ÁÈa Ùa ëÏÏËÓÈÎa ‰Â‰Ô̤ӷ ı¤Ì· Ìb ù¯È
ÌfiÓÔ ÓÔÌÈΤ˜, àÏÏa ηd ıÂÔÏÔÁÈÎb˜ ηd ÊÈÏÔÛÔÊÈÎb˜ ηd ÎÔÈ-
ÓˆÓÈÎb˜ ηd ÔÏÈÙÈÎb˜ ‰È·ÛÙ¿ÛÂȘ, Ùd˜ ïÔÖ˜ õ‰Ë àÓȯÓ‡ԢÓ
Ôî Âå‰ÈÎÔ›, ÌÈa ηd Ùe Ê·ÈÓfiÌÂÓÔ ·éÙe ÌfiÏȘ ηÙa Ùa ÙÂÏ¢-
Ù·Ö· ¯ÚfiÓÈ· à·Û¯ÔÏÂÖ Ùc ‰ËÌfiÛÈ· ÁÓÒÌË ÛÙcÓ ·ÙÚ›‰·
Ì·˜, âÛ¯¿Ùˆ˜ ‰b ηd ÙcÓ ñ‡ı˘ÓË ÔÏÈÙÈÎc âÍÔ˘Û›· Ôf
âÚ‡ıÌÈÛ Ìb ÓfiÌÔ, ·Ï·ÈfiÙÂÚ· ÌbÓ ÙcÓ ôÔÏË ıËÙ›· ÙˆÓ,
ÚfiÛÊ·Ù· ‰b ÙcÓ âÓ·ÏÏ·ÎÙÈÎc ÎÔÈÓˆÓÈÎc ñËÚÂÛ›· ÙˆÓ,
ÚÄÁÌ· Ôf ö¯ÂÈ ÚÔηϤÛÂÈ ÔÏÏb˜ ıˆÚËÙÈÎb˜ Û˘˙ËÙ‹ÛÂȘ.
Oî ıˆÚËÙÈÎÔd ÙÔÜ ‰Èη›Ô˘ ÌfiÏȘ ÙÒÚ· ôÚ¯ÈÛ·Ó Óa ηٷÈ¿-
ÓÔÓÙ·È Ìb ÙcÓ ÂÚ›ÙˆÛË Î·d ÂrÓ·È ‚¤‚·ÈÔ ¬ÙÈ Î·ıg˜ ÂÚÓ¿ÂÈ
ï ¯ÚfiÓÔ˜ ıa ÏËı‡ÓÔÓÙ·È Ùa Û¯ÂÙÈÎa ‰ËÌÔÛȇ̷ٷ Ôf ıa
âÌÏÔ˘Ù›˙Ô˘Ó Ùc ‚È‚ÏÈÔÁÚ·Ê›· ηd ıa ÚÔÛ‰ÈÔÚ›˙Ô˘Ó, Ûb Û˘Ó-
¿ÊÂÈ· Ìb Ùe åÛ¯‡ÔÓ ™‡ÓÙ·ÁÌ· Ùɘ ^EÏÏ¿‰Ô˜, Ùc ÛÙ·ıÂÚfiÙË-
Ù· j Ìc ÙáÓ ÓÔÌÔıÂÙÈÎáÓ Ú˘ı̛ۈÓ. ^øÛÙfiÛÔ ‰bÓ ÂrÓ·È ÏÈ-
ÁfiÙÂÚ˘ ÛËÌ·Û›·˜ ηd Ôî ôÏϘ ‰È·ÛÙ¿ÛÂȘ ÙÔÜ ÚÔ‚Ï‹Ì·ÙÔ˜
Ôf ÌÈa ÛÊ·ÈÚÈ΋ ÙÔ˘ ıÂÒÚËÛË àÛÊ·ÏᘠÚ¤ÂÈ Óa Ùd˜ âÈ-
ÛËÌ¿ÓÂÈ, œÛÙ Ìb οı ‰˘Ó·Ùc ÏËÚfiÙËÙ· Óa Û˘ÏÏËÊıÂÖ ÛÙe
ÓÔÜ ì ÔéÛ›· ÙÔ˘ ηd Óa ï‰ËÁ‹ÛÂÈ Ûb ÌÈa ‰›Î·ÈË, ÓfiÌÈÌË Î·d
΢ڛˆ˜ äıÈÎc àÓÙÈÌÂÙÒÈÛ‹ ÙÔ˘.

(1978), ‰) ^H ηٿÚÁËÛË ÙÔÜ ¬ÚÎÔ˘ ó˜ àÔ‰ÂÈÎÙÈÎÔÜ Ì¤ÛÔ˘ (1979), Â)


\Afi„ÂȘ âd ÙÔÜ Û¯Â‰›Ô˘ åÛÔÓÔÌ›·˜ ÙáÓ ëÏÏ‹ÓˆÓ (1980), ÛÙ) ^H ÔÈÓc ÙÔÜ
ı·Ó¿ÙÔ˘ âÍ âfi„ˆ˜ ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈÎɘ (1981), ˙) ^H åÛfiÙËÙ· ÙáÓ ‰‡Ô Ê‡ÏˆÓ âÍ
âfi„ˆ˜ çÚıÔ‰fiÍÔ˘ (1982), Ë) \EÎÎÏËÛ›· ηd àÓıÚÒÈÓ· ‰ÈηÈÒÌ·Ù·
(1983), ı) Ta ‚·Û·ÓÈÛÙ‹ÚÈ·: M·ÛÙ›ÁˆÌ· Ùɘ ÚÔÛˆÈÎfiÙËÙÔ˜. ^H \EÎÎÏË-
Û›· ÛÙcÓ ÚˆÙÔÔÚ›· ÁÈa ÙcÓ Î·Ù¿ÚÁËÛ‹ ÙÔ˘˜ (1984), È) P·ÙÛÈÛÌfi˜: §ÂË-
Ï·Û›· Ùɘ àÓıÚÒÈÓ˘ „˘¯É˜ (1985), È·) ¶·Ú·ıÚËÛ΢ÙÈÎÔd ^OÏÔÎÏËÚˆ-
ÙÈÛÌÔd ηd àÓıÚÒÈÓ· ‰ÈηÈÒÌ·Ù· ÛÙcÓ ^EÏÏ¿‰· (1986), È‚) \HÏÂÎÙÚÔÓÈ-
ÎÔd ^YÔÏÔÁÈÛÙb˜ ηd àÓıÚÒÈÓ· ‰ÈηÈÒÌ·Ù· (1987).

82
«᾽Aντιρρησίες Συνειδήσεως» çÓÔÌ¿˙ÔÓÙ·È âÎÂÖÓÔÈ Ôf
ÁÈa ÏfiÁÔ˘˜ Û˘ÓÂȉ‹Ûˆ˜ -ηd ù¯È ÌfiÓÔ ıÚËÛ΢ÙÈÎɘ-
àÚÓÔÜÓÙ·È ïÔÈ·Û‰‹ÔÙ ÌÔÚÊɘ ÛÙÚ·ÙȈÙÈÎc ıËÙ›·.
^IÛÙÔÚÈÎa Ùe Ê·ÈÓfiÌÂÓÔ ·éÙe âÌÊ·Ó›ÛıËΠÛÙc ¯ÒÚ· Ì·˜
ÌÂÙa ÙeÓ fiÏÂÌÔ, Ìb ÙcÓ ÌÔÚÊc Ùɘ ôÚÓËÛ˘ ·Ú·Ï·‚ɘ
ηd ¯ÚËÛÈÌÔÔ›ËÛ˘ ¬ÏÔ˘ àe ÙÔ‡˜ «Mάρτυρες τοῦ ᾽Iε-
χωβᾶ» õ «Xιλιαστές», Ìb ÙcÓ â›ÎÏËÛË ÏfiÁˆÓ ηı·Úa
ıÚËÛ΢ÙÈÎáÓ. Oî ç·‰Ôd Ùɘ ·îÚ¤Ûˆ˜ ·éÙɘ ÚÔÙÈÌÔÜÛ·Ó
àÚ¯ÈÎa Óa âÎÙÂÏÔÜÓÙ·È àe Ùa ÛÙÚ·ÙÔ‰ÈÎÂÖ· j àÚÁfiÙÂÚ· Óa
âÎÙ›Ô˘Ó ÔÈÓb˜ Ì·ÎÚÔ¯ÚfiÓÈ·˜ Ê˘Ï¿ÎÈÛ˘, ·Úa Óa È¿ÓÔ˘Ó
¬ÏÔ ¬Ù·Ó âηÏÔÜÓÙÔ Óa ñËÚÂÙ‹ÛÔ˘Ó Ùc ÛÙÚ·ÙȈÙÈ΋ ÙÔ˘˜
ıËÙ›·. \EÓÂÊ·Ó›˙ÔÓÙÔ Î·d âÌÊ·Ó›˙ÔÓÙ·È Û¿Ó ÂåÚËÓÈÛÙ¤˜, âÓá
àe Ùa ÁÚ·Ùa ΛÌÂÓ¿ ÙˆÓ Û˘Ó¿ÁÂÙ·È, ¬ÙÈ ‰bÓ ö¯Ô˘Ó ÂåÚË-
ÓÈÛÙÈÎc ÛÙ¿ÛË ˙ˆÉ˜. MÈa àe Ùd˜ ›ÛÙÂȘ ÙˆÓ ÂrÓ·È ¬ÙÈ ıa
öÏıÂÈ ï £Âe˜ °È·¯‚b ÙÈ̈Úe˜ ÛÙc ÁÉ Î·d Ôî ç·‰Ô› ÙÔ˘ ıa
àÔÙÂϤÛÔ˘Ó Ùe ÛÙÚ¿ÙÂ˘Ì¿ ÙÔ˘ Ô‡, ÛÙe ÓÂÜÌ· ÙÔ˘, ıa
·îÌ·ÙÔÎ˘Ï‹ÛÔ˘Ó ÙcÓ àÓıÚˆfiÙËÙ· ¬ÏË. «Στὸ αἷµα σας θὰ
κολυµπᾶµε» ÂrÓ·È Ùe Û‡ÓıËÌ· Ôf Ôî XÈÏÈ·ÛÙb˜ à¢ı‡-
ÓÔ˘Ó Úe˜ ¬ÏÔ˘˜ âÌĘ, Ôf ‰bÓ Û˘ÌÌÂÚÈ˙fiÌ·ÛÙ Ùd˜ ıÚË-
Û΢ÙÈΤ˜ ÙÔ˘˜ àÓÙÈÏ‹„ÂȘ.
^H ëÏÏËÓÈÎc ΢‚¤ÚÓËÛË, ñÔ·ÙÔ˘Û· Ûb ȤÛÂȘ ö͈ıÂÓ,
àÓ·ÁοÛıËΠηd â„‹ÊÈÛ Ùe ÓfiÌÔ 731/1977. ^O ÓfiÌÔ˜
·éÙe˜ ö‰ˆÛÂ, ÁÈa ÚÒÙË ÊÔÚ¿, Ùe ‰Èη›ˆÌ· ÛÙÔf˜ àÚÓÔ‡ÌÂ-
ÓÔ˘˜ Óa ʤÚÔ˘Ó ¬Ï· ÏfiÁˇˆ ÙáÓ ıÚËÛ΢ÙÈÎáÓ ÙÔ˘˜ ÂÔÈ-
ı‹ÛˆÓ, Óa ñËÚÂÙ‹ÛÔ˘Ó «ἄοπλη θητεία ἢ ἐκγύµναση» ÁÈa
¯ÚfiÓÔ ¬Ìˆ˜ «διπλάσιον τῆς ὑπὸ τῶν ἐνόπλων ἐκπληρουµέ-
νης». \AÚÁfiÙÂÚ· ì ΢‚¤ÚÓËÛË, οو àe ÙcÓ ›ÂÛË ÙáÓ
àÓ·ÁÎáÓ, â„‹ÊÈÛ Ùe ÓfiÌÔ 1763/1988, Ìb ÙeÓ ïÔÖÔ âÂͤ-
ÙÂÈÓ Ùe ‰Èη›ˆÌ· ôÔÏ˘ ıËÙ›·˜ Ûb ‰ÈÏ¿ÛÈÔ ¯ÚfiÓÔ Î·d

83
ÁÈa âΛÓÔ˘˜ Ôf àÚÓÔÜÓÙ·È Óa ·Ú·Ï¿‚Ô˘Ó ¬ÏÔ âÈηÏÔ‡-
ÌÂÓÔÈ «τὶς θρησκευτικὲς ἢ ἰδεολογικές τους πεποιθήσεις»
‰ËÏ. ÁÈa ¬ÏÔ˘˜ ÙÔ‡˜ «àÓÙÈÚÚËۛ˜». ^øÛÙfiÛÔ Î·d ì Ú‡ıÌÈÛË
·éÙc ‰bÓ ÙÔf˜ îηÓÔÔ›ËÛÂ, âÂȉc ì Ó¤· àÓÙ›ÏË„Ë Ôf âͤ-
ÊÚ·˙·Ó ÌÂÚÈÎÔd àe ·éÙÔf˜ àÓÙÈÚÔÛÒ¢ ÌÈa ÁÂÓÈÎc
àfiÚÚÈ„Ë ÙÔÜ ıÂÛÌÔÜ ÙÔÜ ÛÙÚ·Ù‡̷ÙÔ˜. òEÙÛÈ âÁ›Ó·Ì ̿Ú-
Ù˘Ú˜ ÌÈĘ Ì·ÎÚfiÛ˘ÚÙ˘ àÂÚÁ›·˜ ›ӷ˜ ëÓe˜ àÓÙÈÚÚËÛ›·,
Ôf ‰ÈÂ΋ڢÙÙ Ùa ëÍɘ: «᾽Aρνοῦµαι δηµόσια, συνειδητὰ καὶ
ὑπεύθυνα νὰ ὑπηρετήσω τὶς ἔνοπλες δυνάµεις καὶ νὰ τὶς
ἐξυπηρετήσω καθ’ οἱονδήποτε τρόπον γιὰ λόγους ποὺ ἐπι-
βάλλει ἡ συνείδησή µου, οἱ φιλοσοφικές, πολιτικές, ἠθικές,
ἀνθρωπιστικὲς καὶ εἰρηνιστικὲς πεποιθήσεις µου» (BÏ.
«᾽Eλευθεροτυπία», 6-12-1986, Û. 7).
≠Oˆ˜ Á›ÓÂÙ·È Û·Ê¤˜, â‰á Èa ‰bÓ ö¯Ô˘Ì ÏfiÁÔ˘˜ ıÚË-
Û΢ÙÈÎɘ Û˘ÓÂȉ‹Ûˆ˜, àÏÏa ÁÂÓÈÎÒÙÂÚÔ˘˜ ÏfiÁÔ˘˜ Û˘ÓÂÈ-
‰‹Ûˆ˜ Ôf âÈ‚¿ÏÏÔ˘Ó ÙcÓ àÔ¯c àe Ùe ÛÙÚ¿ÙÂ˘Ì·, ÛaÓ
ıÂÛÌe ÙÔÜ ÎÚ¿ÙÔ˘˜. TÂÏÈο, ì ΢‚¤ÚÓËÛË ñ¤Î˘„ ÛÙcÓ
àÍ›ˆÛË ÙáÓ «àÓÙÈÚÚËÛÈáÓ» ·éÙáÓ Î·d Ìb ÓÔÌÔÛ¯¤‰ÈÔÓ œÚÈ-
Û ÁÈa ÙÔf˜ οı ÏÔÁɘ «ἀντιρρησίες συνειδήσεως» Ù‹Ó
«ἐναλλακτικὴ κοινωνικὴ θητεία» ‰ËÏ. Ùc ‰˘Ó·ÙfiÙËÙ· ÛÙa
ôÙÔÌ· ·éÙa Óa ñËÚÂÙÔÜÓ âÎÙe˜ ÛÙÚ·Ù‡̷ÙÔ˜ Ûb ñËÚÂ-
ۛ˜ Ôf ÂrÓ·È âÓÙÂÏᘠàÓÂÍ¿ÚÙËÙ˜ àe Ùe ÛÙÚ·Ùfi, àÔÙÂ-
ÏÔÜÓ ¬Ìˆ˜ ηd ·éÙb˜ ÚÔÛÊÔÚa ÛÙe ÎÔÈÓˆÓÈÎe Û‡ÓÔÏÔ,
¬ˆ˜ ÂrÓ·È .¯. Ùa ÓÔÛÔÎÔÌÂÖ·, Ôî ÔúÎÔÈ ÂéÁËÚ›·˜, Ùa ÔÏÈ-
ÙÈÛÙÈÎa ΤÓÙÚ· Î.Ï.

Oî «ἀντιρρησίες συνειδήσεως» åÛ¯˘Ú›˙ÔÓÙ·È ¬ÙÈ Ìb Ùc


ÛÙ¿ÛË ÙÔ˘˜ ‰bÓ Û˘ÓÈÛÙÔÜÓ êÏᘠÙcÓ àfiÚÚÈ„Ë ëÓe˜ ıÂÛÌÔÜ,

84
¬ˆ˜ ÂrÓ·È Ùe ÛÙÚ¿ÙÂ˘Ì·, àÏÏa ηd ¬ÙÈ ñËÚÂÙÔÜÓ ÙcÓ ÂåÚ‹-
ÓË, âÓá ·Ú¿ÏÏËÏ· àÓÙÈÚÔÛʤÚÔ˘Ó ÛÙe ÎÔÈÓˆÓÈÎe Û‡ÓÔÏÔ
≤Ó· ÎÔÈÓˆÓÈÎe öÚÁÔ. Oî ú‰ÈÔÈ âÈηÏÔÜÓÙ·È ÙcÓ à·ÏÏ·Ác
àe Ùc ÛÙÚ·ÙȈÙÈÎc ıËÙ›· Ùɘ ïÔ›·˜ àÔÏ·‡Ô˘Ó ÛÙcÓ
^EÏÏ¿‰· Ôî ÏÂÈÙÔ˘ÚÁÔd οı ÁÓˆÛÙɘ ıÚËÛΛ·˜ ηıg˜ ηd
Ôî ñÔ„‹ÊÈÔÈ ıÚËÛ΢ÙÈÎÔd ÏÂÈÙÔ˘ÚÁÔ›, âÓá Ù·˘Ùfi¯ÚÔÓ·
ñÔÁÚ·ÌÌ›˙Ô˘Ó Ùc ıÂÙÈÎc ηْ àÚ¯cÓ ÛÙ¿ÛË ÙáÓ ¯ÚÈÛÙÈ·-
ÓÈÎáÓ âÎÎÏËÛÈáÓ Ùɘ ¢‡Ûˆ˜ à¤Ó·ÓÙÈ ÛÙÔ‡˜ «àÓÙÈÚÚË-
ۛ˜». ≠EÓ·˜ à’ ·éÙÔ‡˜, ≤ÏÏËÓ·˜, öÁÚ·Ê ÚfiÛÊ·Ù· Ûb
ôÚıÚÔ ÙÔ˘: «Στοὺς κύκλους τῶν φοιτητῶν Θεολογίας τώρα
ἀπὸ τὶς ἀρχὲς τῆς δεκαετίας ἔχει ἀρχίσει ἔντονη ζύµωση καὶ
γιὰ τὴν ὁλικὴ ἄρνηση, τὴν ἀπόρριψη δηλ. τῶν ἀναγκα-
στικῶν καὶ ὄχι ἰδιαίτερα ἐναλλακτικῶν µορφῶν ποὺ ἔχει
πάρει ἡ κοινωνικὴ θητεία καὶ τὴν πρόταξη µιᾶς ἐθελοντικῆς
ὑπηρεσίας στὸ συνάνθρωπο ὅπως, ὅποτε καὶ ὅσο ὁ ἴδιος ὁ
ἀντιρρησίας θέλει. Σήµερα οἱ δυτικὲς ἐκκλησίες πιέζονται
νὰ υἱοθετήσουν µιὰ τέτοια ἄποψη κάλυψης, δηλ. τῶν
ὁλικῶν ἀρνητῶν καὶ πολὺ συχνὰ ριζοσπαστικοποιηµένες
ὁµάδες φοιτητῶν Θεολογίας -παρ’ ὅλο ποὺ δὲν ἔχουν ἄµε-
σο πρόβληµα- τὸ θέτουν δηµόσια καὶ µὲ ἰδιαίτερη ἐπιµο-
νή» (™. 懯·: ôÚıÚÔ ÛÙcÓ âÊËÌÂÚ›‰· «῎Eξοδος», \AıÉÓ·È
1988, Û. 4). Mb ôÏÏ· ÏfiÁÈ· ì ÙÂÏÈÎc âȉ›ˆÍË ÂrÓ·È ì ïÏÔ-
ÎÏËÚˆÙÈÎc à·ÏÏ·Ác ÙáÓ «àÓÙÈÚÚËÛÈáÓ» àe οı ÌÔÚ-
Êɘ ÚÔÛÊÔÚ¿, ÛÙe ÎÔÈÓˆÓÈÎe Û‡ÓÔÏÔ, ì àÌÊÈÛ‚‹ÙËÛË ‰ËÏ.
ηd Ùɘ ÏÂÁÔ̤Ó˘ «κοινωνικῆς θητείας».
^O ÛÙÚ·Ùe˜ âÎÚÔÛˆÂÖ, ηÙa ÙÔ‡˜ «àÓÙÈÚÚËۛ˜», ≤Ó·
Ì˯·ÓÈÛÌe ÔÏÂÌÈÎfi, öÛÙˆ ηd iÓ ÚÔÔÚ›˙ÂÙ·È ÁÈa ÙcÓ
ôÌ˘Ó· Ùɘ ·ÙÚ›‰Ô˜, ÙeÓ ïÔÖÔÓ Ôî ¶·Ù¤Ú˜ Ùɘ \EÎÎÏË-
Û›·˜ àÔÚÚ›ÙÔ˘Ó Ìb Ùd˜ ÂåÚËÓÈÛÙÈΤ˜ ÙÔ˘˜ àÓ·ÊÔÚb˜ ηd

85
ÙcÓ ñÔÁÚ¿ÌÌÈÛË ÙáÓ ·åÙÈáÓ Ôf ï‰ËÁÔÜÓ ÛÙeÓ fiÏÂÌÔ
ηd ÛÙÔf˜ âÍÔÏÈÛÌÔ‡˜. Oî ÛËÌÂÚÈÓÔ› «àÓÙÈÚÚËۛ˜» ≤ÏÏË-
Ó˜ ηd ͤÓÔÈ, ç¯˘ÚÒÓÔÓÙ·È ›Ûˆ àe Ùd˜ àÓ·ÊÔÚb˜ ·éÙ¤˜,
ÁÈa Óa Êı¿ÛÔ˘Ó ÛÈÁ¿-ÛÈÁa ÛÙcÓ Ï‹ÚË àÌÊÈÛ‚‹ÙËÛË Ùɘ
öÓÓÔÈ·˜ Ùɘ ÎÚ·ÙÈÎɘ âÍÔ˘Û›·˜. «Tὸ νὰ διατηρεῖς στρατό
-λένε- εἶναι ἕνα ὑπόδειγµα γιὰ νὰ ἐλέγχεις τοὺς ἀνθρώ-
πους, νὰ µοιράζεις τὸ χρῆµα καὶ τὴ δύναµη ἀνάµεσα
στοὺς ἰσχυρότερους καὶ ὄχι γιὰ νὰ ἐργάζεσαι πάνω σὲ λύ-
σεις γιὰ τὸν καθένα. Mία στρατιωτικοποιηµένη κοινωνία
εἶναι µιὰ κοινωνία βασισµένη πάνω στὴν ἐξάλειψη τῶν
ἀνθρώπων, ποὺ δὲν θέλουν νά «συνεργασθοῦν»...» (BÏ.
ôÚıÚÔ ÙÔÜ MARTEN JANSE ÛÙ‹Ó «῎Eξοδο», 1988, Û. 6).
Oî ¶·Ù¤Ú˜, àÏ¿Óı·ÛÙÔÈ ëÚÌËÓ¢Ùb˜ Ùɘ ^AÁ. °Ú·Êɘ
ηd ì \EÎÎÏËÛ›· ¬ÏË, ·›ÚÓÔ˘Ó Î·Ù’ àÚ¯cÓ ÌÈa ıÂÙÈÎc
ÛÙ¿ÛË ÛÙe ˙‹ÙËÌ· Ùɘ ÂåÚ‹Ó˘. ^O fiÏÂÌÔ˜ ÂrÓ·È Î·Úe˜
Ùɘ êÌ·ÚÙ›·˜, ÂrÓ·È ÌÂÙ·ÙˆÙÈÎe Ê·ÈÓfiÌÂÓÔ Ùɘ ˙ˆÉ˜, ηd
Ùa àÔÙÂϤÛÌ·Ù¿ ÙÔ˘ ÎÔÚ˘Ê·Ö˜ âΉËÏÒÛÂȘ ÙÔÜ Ì›ÛÔ˘˜
ηd ÙáÓ ·ıáÓ ÌÂÙ·Íf àÓıÚÒˆÓ ηd Ï·áÓ. ¶·Úa Ù·ÜÙ·
ì \EÎÎÏËÛ›· àÓ·ÁÓˆÚ›˙ÂÈ ÛÙeÓ Î¿ı ôÓıÚˆÔ ÛaÓ äıÈÎe
ηd àe Ùe Ê˘ÛÈÎe àÎfiÌË ‰›Î·ÈÔ ÚÔÂÚ¯fiÌÂÓÔ Ùe ‰Èη›ˆ-
Ì· Ùɘ ôÌ˘Ó·˜. Te àÓ·Ê·›ÚÂÙÔ ·éÙe ‰Èη›ˆÌ·, ÌÚe˜
ÛÙcÓ ÙÚ·ÁÈÎc àÓıÚÒÈÓË Ú·ÁÌ·ÙÈÎfiÙËÙ·, ÚÔÛÏ·Ì‚¿ÓÂÈ
ÙÂÚ¿ÛÙȘ ‰È·ÛÙ¿ÛÂȘ. Te ‰áÚÔ Ùɘ ˙ˆÉ˜ ÂrÓ·È àÓ·Ê·›ÚÂÙÔ
ηd Û‚·ÛÙfi. \AÏÏa àe ¬ÏÔ˘˜! ≠OÙ·Ó Ùe âÈ‚Ô˘Ï‡ÔÓÙ·È
Ôî ÌbÓ ‰bÓ ö¯Ô˘Ó ‰Èη›ˆÌ· Óa Ùe àÊ‹ÓÔ˘Ó àÓ˘ÂÚ¿ÛÈÛÙÔ
Ôî ‰¤. Te ú‰ÈÔ Î·d Ìb Ùe àÁ·ıe Ùɘ âÏ¢ıÂÚ›·˜ ηd àÓÂÍ·Ú-
ÙËÛ›·˜. ≠Ö˜ Ùe Óa âÈηÏÂÖÙ·È Î¿ÔÈÔ˜ ÏfiÁÔ˘˜ Û˘ÓÂÈ-
‰‹Ûˆ˜ ÁÈa Óa àÔʇÁÂÈ Ùc ÛÙÚ¿Ù¢ÛË Î·d ·Ú¿ÏÏËÏ·
ηd Ùd˜ ‚›·È˜ Ûb ‚¿ÚÔ˜ ÙÔ˘ ΢ÚÒÛÂȘ ÙáÓ ÓfiÌˆÓ âÓ¤¯ÂÈ ÌÈa

86
àÓٛʷÛË. ™ÙcÓ ÚÒÙË ÂÚ›ÙˆÛË åÛ¯˘Ú›˙ÂÙ·È g˜ ≤ÓÂη
ÙáÓ ÂÔÈı‹ÛÂÒÓ ÙÔ˘ ‰bÓ àÓ·ÁÓˆÚ›˙ÂÈ ÛÙeÓ ë·˘Ùfi ÙÔ˘ ÛaÓ
̤ÏÔ˜ Ùɘ ·ÙÚȈÙÈÎɘ ÔåÎÔÁ¤ÓÂÈ·˜, Ùe ‰Èη›ˆÌ· Óa à̇-
ÓÂÙ·È Î·Ùa ÙáÓ â¯ıÚáÓ Ùɘ ·ÙÚ›‰Ô˜, ηd ÛÙc ‰Â‡ÙÂÚË,
à̇ÓÂÙ·È Î·d Ì¿ÏÈÛÙ· öÓÙÔÓ· âÓ·ÓÙ›ÔÓ ÙáÓ Î˘ÚÒÛÂˆÓ ÙÔÜ
ÓfiÌÔ˘ Ôf ÙeÓ Ï‹ÙÙÔ˘Ó ôÌÂÛ·. Oî «ἀντιρρησίες συνειδή-
σεως» iÓ õıÂÏ·Ó Óa ÂrÓ·È Û˘ÓÂÂÖ˜ Ìb ÙeÓ ë·˘ÙfiÓ ÙÔ˘˜ ıa
öÚÂ ÙÔf˜ ÏfiÁÔ˘˜ Ùɘ Û˘ÓÂȉ‹Ûˆ˜ Ôf âÈηÏÔÜÓÙ·È
ÁÈa ÙcÓ à·ÏÏ·Á‹Ó ÙÔ˘˜ àe Ùc ÛÙÚ¿Ù¢ÛË Óa ÙÔf˜ âÂ-
ͤÙÂÈÓ·Ó Î·d ÛÙcÓ àÔ¯c àe οı ÎÚ·ÙÈÎc âΉ‹ÏˆÛË
ôÌÂÛ˘ j öÌÌÂÛ˘ ñÔÛÙ‹ÚÈ͢ ÙáÓ âÍÔÏÈÛÌáÓ ¬ˆ˜
ÂrÓ·È .¯. ì ÊÔÚÔÏÔÁ›·, ηıg˜ ηd ÛÙcÓ Ìc âȉ›ˆÍË ÓÔ-
ÌÔıÂÙÈÎɘ Î¿Ï˘„‹˜ ÙÔ˘˜ ÁÈa ÙcÓ ôÚÓËÛË Û˘ÌÌÔÚÊÒÛÂÒ˜
ÙÔ˘˜ Ìb ÙcÓ âÈÙ·Ác ÙáÓ ÓfïÓ, ÓfiÌˆÓ Ôf ≤Ó· ÎÚ¿ÙÔ˜
ÔÏÂÌÔ¯·Úb˜ η› «àÓÙ›¯ÚÈÛÙÔ» „ËÊ›˙ÂÈ.
¶·Úa Ù·ÜÙ· ıa Ú¤ÂÈ àe ôÔ„Ë ıÂÔÏÔÁÈÎc Óa
ÔÜÌ g˜ Ìb àÚÎÂÙc ‰˘ÛÎÔÏ›· ÌÔÚÔÜÌ Óa ‰ÈηÈÔÏÔÁ‹-
ÛÔ˘Ì Ùc ¯ÚËÛÈÌÔÔ›ËÛË ÙáÓ ¬ÏˆÓ Î·d ÙáÓ âÍÔÏÈ-
ÛÌáÓ, ÌÈa ηd ‰bÓ ÌÔÚÂÖ Î·ÓÂd˜ Óa âÁÁ˘ËıÂÖ ÙeÓ àÌ˘ÓÙÈÎe
ηd ÌfiÓÔ ¯·Ú·ÎÙÉÚ· ÙÔ˘˜. Oî ‰‡Ô ñÂÚ‰˘Ó¿ÌÂȘ Û‹ÌÂÚ·
‚Ú›ÛÎÔÓÙ·È ÛÙcÓ ÎÔÚ˘Êc ÙÔÜ Î·Ù·ÏfiÁÔ˘ ÙáÓ ÎÚ·ÙáÓ âΛ-
ÓˆÓ Ôf ˆÏÔÜÓ ¬Ï· ηd Û˘ÓÙËÚÔÜÓ ÙÔf˜ ÔϤÌÔ˘˜ ÛÙcÓ
ñ‰ÚfiÁÂÈÔ, âÓá ηd ì ÌÈÎÚc ‰È΋ Ì·˜ ¯ÒÚ· ‰bÓ àÔ˘ÛÈ¿˙ÂÈ
àe ÙeÓ Î·Ù¿ÏÔÁÔ ·éÙfi, ·Ú’ ¬Ï˜ Ùd˜ ÊÈÏÂÈÚËÓÈΤ˜ Ù˘
‰È·ÎËÚ‡ÍÂȘ. Ta Ó¤· ·È‰Èa Ôf âÈηÏÔÜÓÙ·È ÏfiÁÔ˘˜ Û˘Ó-
Âȉ‹Ûˆ˜, Ì‹ˆ˜ ö¯Ô˘Ó, ̤¯ÚȘ ëÓe˜ ÛËÌ›Ԣ, οÔÈÔ ‰›-
ηÈÔ, Óa ÛÙÚ¤ÊÔÓÙ·È âÓ·ÓÙ›ÔÓ Ùɘ ñÔÎÚÈÛ›·˜ Ì·˜ ·éÙɘ;
\EÊÚÔÓÙ›Û·Ì Óa ñÔٿ͈Ì ÛÙa Û˘ÌʤÚÔÓÙ¿ Ì·˜ -Ùa
ηÏᘠj ηÎᘠÓÔÔ‡ÌÂÓ·- ηd Ùd˜ ıÚËÛ΢ÙÈÎb˜ âÈÙ·Á¤˜,

87
ηd ÌÈÏÔÜÌ ÁÈa ÂåÚ‹ÓË, ¯ˆÚd˜ Óa àÔÊ·Û›˙Ô˘Ì Óa àÔ-
ÛÙÔÜÌ àe Ùc ‚·ÛÈÎc ·åÙ›· ÙáÓ ÔÏ¤ÌˆÓ Ôf ÂrÓ·È ì
êÌ·ÚÙ›· ηd ì àÔÌ¿ÎÚ˘ÓÛ‹ Ì·˜ àe Ùe £Âfi, ηd ·Ú¿Ï-
ÏËÏ· ηٷÛ΢¿˙Ô˘Ì ¬Ï·, Ùa ˆÏÔÜÌ Ûb âÌfiÏÂÌÔ˘˜
ηd ñÔÎÚÈÙÈÎa ÎÔÙfiÌÂı· ÁÈa ÙcÓ ÂåÚ‹ÓË!

MÈa ÛÂÈÚa àe Û˘ÓÙ·ÁÌ·ÙÈÎb˜ ‰È·Ù¿ÍÂȘ âÈηÏÔÜÓÙ·È


Úe˜ ηÙÔ¯‡ÚˆÛË Ùɘ ÛÙ¿ÛÂÒ˜ ÙˆÓ Ôî «àÓÙÈÚÚËۛ˜». K·d
ηْ àÚ¯cÓ Ùe ôÚıÚÔ 13 Ìb Ùe ïÔÖÔ ÂåÛ¿ÁÂÙ·È ÛÙ‹Ó ^EÏÏ¿‰·
ἡ ἐλευθερία τῆς θρησκευτικῆς συνειδήσεως. AéÙe ÛËÌ·›ÓÂÈ
·ÚÔ¯c àe ̤ÚÔ˘˜ ÙÔÜ ÎÚ¿ÙÔ˘˜ ÛÙÔf˜ Ôϛ٘ ÓÔÌÈÎɘ
âÁÁ‡ËÛ˘ ¬ÙÈ Î·ıÈÂÚÒÓÂÙ·È Î·d ıa ‰È·ÙËÚËıÂÖ Î·d ÛÙe ̤ÏÏÔÓ
Ùe ‰Èη›ˆÌ· âχıÂÚ˘ ‰È·ÌfiÚʈÛ˘ Ùɘ ıÚËÛ΢ÙÈÎɘ Û˘Ó-
›‰ËÛ˘ ÙÔÜ Î·ıÂÓe˜ ó˜ Úe˜ ¬Ï˜ Ùd˜ ÌÔÚÊb˜ âΉ‹ÏˆÛ‹˜ Ù˘.
òEÙÛÈ ì ıÚËÛ΢ÙÈÎc âÏ¢ıÂÚ›· Û˘ÓÈÛÙÄ àÙÔÌÈÎe ‰Èη›ˆÌ·
Û˘ÓÙ·ÁÌ·ÙÈÎa ηÙÔ¯˘ÚˆÌ¤ÓÔ Ôf âΉËÏÒÓÂÙ·È ÂúÙ ÛaÓ
âÏ¢ıÂÚ›· Ùɘ ıÚËÛ΢ÙÈÎɘ ›ÛÙ˘, ÂúÙ ÛaÓ âÏ¢ıÂÚ›· Ùɘ
Ï·ÙÚ›·˜. K·Ùa Û˘Ó¤ÂÈ·Ó ï οı ÔÏ›Ù˘ ‰ÈηÈÔÜÙ·È Óa È-
ÛÙ‡ÂÈ ¬,ÙÈ ı¤ÏÂÈ j Óa Ìc ÈÛÙ‡ÂÈ Ù›ÔÙ ηd Óa âΉËÏÒÓÂÈ
ÙcÓ ›ÛÙË ÙÔ˘ Ìb ¬ÔÈÔ ÙÚfiÔ ı¤ÏÂÈ (BÏ. ™. TÚˆ˚¿ÓÓÔ˘:
«᾽Eκκλ. ∆ίκαιο», Û. 76 ë.). ¶·Ú¿ÏÏËÏ· Ùe ú‰ÈÔ ôÚıÚÔ 13 Ìb
Ùd˜ ·Ú. 2 ηd 4 ÂåÛ¿ÁÂÈ ÂÚÈÔÚÈÛÌÔf˜ ÛÙcÓ âÏ¢ıÂÚ›· Ùɘ ıÚË-
Û΢ÙÈÎɘ Û˘Ó›‰ËÛ˘ ηd Ùɘ Ï·ÙÚ›·˜ ì ïÔ›·, Û‡Ìʈӷ
ηd Ìb ÙcÓ ¿ÁÈ· ÓÔÌÔÏÔÁ›· ÙÔÜ ™.Ù.E, Ú¤ÂÈ Óa àÊÔÚÄ Ûb
ÁÓˆÛÙc ıÚËÛΛ·, Óa Ìc ÚÔÛ‚¿ÏÏÂÈ Ùc ‰ËÌfiÛÈ· Ù¿ÍË Î·d Ùa
¯ÚËÛÙa õıË Î·d Óa Ìc âÓÂÚÁÂÖÙ·È ‰È’ ·éÙɘ ÚÔÛËÏ˘ÙÈÛÌfi˜.
Te ôÚıÚÔ ·éÙe âÈηÏÔÜÓÙ·È ¬ÛÔÈ àe ÙÔ‡˜ «àÓÙÈÚÚËۛ˜»
ö¯Ô˘Ó ıÚËÛ΢ÙÈÎÔf˜ ÏfiÁÔ˘˜ Óa àÔʇÁÔ˘Ó Ùc ÛÙÚ¿Ù¢ÛË.
≠Ö˜ ηd ôÏÏ· ôÚıÚ· ÙÔÜ ™˘ÓÙ¿ÁÌ·ÙÔ˜ âÌϤÎÔÓÙ·È

88
ÛÙcÓ ¬ÏË ñfiıÂÛË, ¬ˆ˜ .¯. Ùe ôÚıÚÔ 5 ·Ú. 1 Ôf ÂåÛ¿-
ÁÂÈ Ùe ‰Èη›ˆÌ· ÛÙcÓ âχıÂÚË àÓ¿Ù˘ÍË Ùɘ ÚÔÛˆÈÎfi-
ÙËÙÔ˜, Ùe ôÚıÚÔ 2 ·Ú. 1 Ôf ÚԂϤÂÈ ÙcÓ ñÔ¯Ú¤ˆÛË
Ùɘ ¶ÔÏÈÙ›·˜ Óa Û¤‚ÂÙ·È Î·d Óa ÚÔÛٷهÂÈ ÙcÓ àÍ›· ÙÔÜ
àÓıÚÒÔ˘, Ùe ôÚıÚÔ 4 ·Ú. 6 Ôf âÈ‚¿ÏÏÂÈ ÙcÓ ñÔ¯Ú¤ˆ-
ÛË «σὲ κάθε ῞Eλληνα ποὺ µπορεῖ νὰ φέρει ὅπλα... νὰ
συντελεῖ στὴν ἄµυνα τῆς πατρίδας, σύµφωνα µὲ τοὺς ὁρι-
σµοὺς τῶν νόµων». ^H ÙÂÏÂ˘Ù·›· ¬Ìˆ˜ ·éÙc Û˘ÓÙ·ÁÌ·-
ÙÈÎc ‰È¿Ù·ÍË àÔÙÂÏÂÖ Ùc ‚¿ÛË Î·d ÁÈa ÙcÓ Î·ıȤڈÛË
àe ÙeÓ ÎÔÈÓe ÓÔÌÔı¤ÙË Ùɘ ÛÙÚ·ÙȈÙÈÎɘ ıËÙ›·˜ ηd
àÔÙÂÏÂÖ Âå‰ÈÎc ‰È¿Ù·ÍË Ôf ñÂÚÈÛ¯‡ÂÈ ÙáÓ ôÏψÓ, Ôf
ö¯Ô˘Ó ÁÂÓÈÎfiÙÂÚÔ ¯·Ú·ÎÙÉÚ·. ¶¤Ú·Ó ·éÙÔÜ ï Û˘ÓÙ·ÁÌ·-
ÙÈÎe˜ ÓÔÌÔı¤Ù˘ ö‰ˆÛ Ùe ÚÔ‚¿‰ÈÛÌ· ÛÙcÓ âÎÏ‹ÚˆÛË
ÙáÓ Úe˜ Ùe ÎÚ¿ÙÔ˜ ñÔ¯ÚÂÒÛÂˆÓ ÙÔÜ ÔÏ›ÙË Ûb ÂÚ›Ùˆ-
ÛË Û‡ÁÎÚÔ˘Û˘ ÙáÓ ñÔ¯ÚÂÒÛÂˆÓ ·éÙáÓ Î·d Ì¿ÏÈÛÙ·
âΛӢ Ôf âÈ‚¿ÏÏÂÈ Ùc ÛÙÚ¿Ù¢ÛË, Âå‰ÈÎa Ìb Ùe àÙÔÌÈÎe
‰Èη›ˆÌ· Ùɘ ıÚËÛ΢ÙÈÎɘ âÏ¢ıÂÚ›·˜, ¬ˆ˜ Âú‰·ÌÂ.
K·Ùa Û˘Ó¤ÂÈ·Ó ì ηıȤڈÛË Ùɘ ñÔ¯ÚˆÙÈÎɘ ÛÙÚ·ÙȈ-
ÙÈÎɘ ıËÙ›·˜ ÂrÓ·È Û˘ÓÙ·ÁÌ·ÙÈÎᘠâÈÙÚÂÙc ÌÈa η›,
Û‡Ìʈӷ Ìb Ùe ôÚıÚÔ 13 ·Ú. 4 «Kανένας δὲν µπορεῖ, ἐξ
αἰτίας τῶν θρησκευτικῶν του πεποιθήσεων, νὰ ἀπαλλαγεῖ
ἀπὸ τὴν ἐκπλήρωση τῶν ὑποχρεώσεων πρὸς τὸ κράτος ἢ
νὰ ἀρνηθεῖ νὰ συµµορφωθεῖ πρὸς τοὺς νόµους».
™Ùe ú‰ÈÔ Û˘Ì¤Ú·ÛÌ· ï‰ËÁÂÖ Î·d ì ÌÂϤÙË ÙáÓ ‰ÈÂıÓáÓ
Û˘Ì‚¿ÛˆÓ, Ùd˜ ïÔÖ˜ ö¯ÂÈ ñÔÁÚ¿„ÂÈ Î·d ì ¯ÒÚ· Ì·˜, ηd
剛ˆ˜ Ùɘ EéÚˆ·˚Îɘ ™‡Ì‚·Û˘ ÁÈa ÙcÓ ÚÔ¿ÛÈÛË ÙáÓ
¢ÈÎ·ÈˆÌ¿ÙˆÓ ÙÔÜ \AÓıÚÒÔ˘ Ùɘ 4-11-1950. Oî ™˘Ì‚¿-
ÛÂȘ ·éÙb˜ Ûb ÂÚ›ÙˆÛË Û‡ÁÎÚÔ˘Û‹˜ ÙˆÓ Ìb ÙcÓ âÛˆÙÂÚÈ΋
Ì·˜ ÓÔÌÔıÂÛ›· ñÂÚÈÛ¯‡Ô˘Ó Û‡Ìʈӷ Ìb Ùe ôÚıÚÔ 28 ·Ú. 1

89
ÙÔÜ ™˘ÓÙ¿ÁÌ·ÙÔ˜. Te ôÚıÚÔ 4 Ùɘ ™‡Ì‚·Û˘ ·éÙɘ à·ÁÔ-
Ú‡ÂÈ Ù‹Ó «ἀναγκαστικὴ ἢ ὑποχρεωτικὴ ἐργασία», àÏÏa ‰È-
¢ÎÚÈÓ›˙ÂÈ ¬ÙÈ ÛaÓ Ù¤ÙÔÈ· ‰bÓ ÓÔÂÖÙ·È «κάθε ὑπηρεσία στρα-
τιωτικῆς φύσεως ἢ σὲ περίπτωση χωρῶν ποὺ ἀναγνωρίζουν
ὡς νόµιµο τὸ δικαίωµα ἀρνήσεως τῆς στρατεύσεως ἐκ λόγων
συνειδήσεως κάθε παροχὴ ὑπηρεσιῶν ποὺ ἀντικαθιστᾶ τὴν
παροχὴ ὑπηρεσιῶν στρατιωτικοῦ χαρακτῆρος». òEÙÛÈ ì
™‡Ì‚·ÛË ‰›‰ÂÈ Ùe ‰Èη›ˆÌ· ÛÙa ÎÚ¿ÙË Óa ηıÈÂÚÒÛÔ˘Ó, iÓ
ı¤ÏÔ˘Ó, àÎfiÌË Î·d ÙcÓ âÓ·ÏÏ·ÎÙÈÎc ıËÙ›·, ÚÄÁÌ· Ôf
ÛËÌ·›ÓÂÈ ¬ÙÈ ì ηıȤڈÛË Ùɘ ñÔ¯ÚˆÙÈÎɘ ÛÙÚ·ÙȈÙÈÎɘ
ıËÙ›·˜ ‰bÓ àÓÙ›ÎÂÈÙ·È ÔûÙ ÛÙc ™‡Ì‚·ÛË ·éÙ‹.
\AÏÏa àe ôÔ„Ë Û˘ÓÙ·ÁÌ·ÙÈÎc àÌÊÈÛ‚ËÙÂÖÙ·È Û‹ÌÂÚ·
ì Û˘ÓÙ·ÁÌ·ÙÈÎfiÙËÙ· Ùɘ âÓ·ÏÏ·ÎÙÈÎɘ ıËÙ›·˜, âÓ ù„ÂÈ Ùɘ
‰È·Ù¿Íˆ˜ ÙÔÜ ôÚıÚÔ˘ 4 ·Ú. 6 ÙÔÜ ™˘ÓÙ¿ÁÌ·ÙÔ˜ Ôf âÈ-
‚¿ÏÏÂÈ ÙcÓ ÚÔÛˆÈÎc Û˘ÓÂÈÛÊÔÚa ÙáÓ ÔÏÈÙáÓ ÛÙcÓ ôÌ˘Ó·
Ùɘ ·ÙÚ›‰Ô˜. «῞Oσο εὐρεία ἑρµηνεία καὶ ἂν ἐπιχειρήσει κα-
νεὶς στὴ διάταξη αὐτὴ δὲν θὰ µπορέσει νὰ ἀγνοήσει ὅτι ἡ
ὑποχρέωση ποὺ καθιερώνει ὁ συνταγµατικὸς νοµοθέτης γιὰ
τὸν ῞Eλληνα πολίτη ἔχει ὡς πρωταρχικὸ περιεχόµενο τὴν
προσωπικὴ συµβολή του στὴν ἄµυνα τῆς χώρας. ῾Oποιαδή-
ποτε νοµοθετικὴ ρύθµιση τῆς ὑποχρεώσεως αὐτῆς θὰ εἶναι
συνεπῶς τότε µόνο συνταγµατικῶς ἐπιτρεπτή, ὅταν ὁδηγεῖ
-ἔστω καὶ κατὰ κάποιο τρόπο σχετικὰ ἔµµεσο- σὲ προσω-
πικὴ συνεισφορὰ στὴν ἄµυνα τῆς χώρας... ῎Eτσι θὰ πρέπει
νὰ θεωρηθῆ ὡς κατ’ ἀρχὴν συνταγµατικὴ ἡ παροχὴ σὲ ἐξαι-
ρετικὲς περιπτώσεις τῆς δυνατότητος ἄοπλης θητείας,
ἀφοῦ καὶ αὐτὴ ἀποτελεῖ ἀναµφιβόλως ἕνα εἶδος συνει-
σφορᾶς στὴν ἄµυνα τῆς χώρας... ῾Oσονδήποτε ὅµως εὐρεία
ἑρµηνεία καὶ ἄν δοθῆ στὸν ὅρο “ἄµυνα τῆς πατρίδας” ὡς

90
ἔννοµο ἀγαθὸ πού “κάθε ῞Eλληνας ποὺ µπορεῖ νὰ φέρει
ὅπλα” εἶναι ὑποχρεωµένος νὰ προστατεύει, δὲν µπορεῖ κα-
νεὶς νὰ φθάσει στὸ συµπέρασµα ὅτι τὸ συνταγµατικὸ αὐτὸ
καθῆκον εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρηθῆ ὅτι ἐκπληρώνεται καὶ
µὲ τὴν παροχὴ ἄλλων ὑπηρεσιῶν στὸ κοινωνικὸ σύνολο, ὅσο
ἀναγκαῖες καὶ πολιτικὰ ἴσως ἐπιθυµητὲς καὶ ἂν ἐµφανίζον-
ται οἱ ὑπηρεσίες αὐτές. ῍Aν δὲν θέλουµε νά “στραπατσά-
ρουµε” τὸ Σύνταγµά µας -µὲ ὅλους τοὺς κινδύνους ποὺ
ἐγκλείει µιὰ τέτοια πράξη γιὰ τὴν ἴδια τὴ ∆ηµοκρατία καὶ τὰ
συνταγµατικὰ δικαιώµατα τῶν πολιτῶν- ἡ µόνη δογµατικά
“καθαρὴ” λύση γιὰ τὴν πολιτικὴ ἡγεσία τῆς χώρας, ἂν πραγ-
µατικὰ κρίνει πολιτικὰ ἐπιβεβληµένη τὴν καθιέρωση τῆς
“ἐναλλακτικῆς κοινωνικῆς θητείας” εἶναι ἡ ἀναθεώρηση
τῆς σχετικῆς συνταγµατικῆς διατάξεως» (BÏ. ôÚıÚÔ Ùɘ T˙Ô‡-
ÏÈ·˜ ^HÏÈÔÔ‡ÏÔ˘-™ÙÚ¿ÁÁ· ÛÙ‹Ó «Kαθηµερινή», 12-6-1988).

K·d ì ÌbÓ Î˘‚¤ÚÓËÛË â͉‹ÏˆÛ õ‰Ë ÙcÓ ÔÏÈÙÈ΋ Ù˘


‚Ô‡ÏËÛË Î·d â„‹ÊÈÛ ÙeÓ ÓfiÌÔ ÁÈa ÙcÓ âÓ·ÏÏ·ÎÙÈÎc ÎÔÈÓˆ-
ÓÈÎc ıËÙ›·, à„ËÊÒÓÙ·˜ Ùd˜ ·åÙÈ¿ÛÂȘ ÁÈa àÓÙÈÛ˘ÓÙ·ÁÌ·ÙÈÎfi-
ÙËÙ¿ ÙÔ˘, ηıg˜ ηd Ùd˜ ôÏϘ ÔÏÈÙÈÎb˜ ·Ú·Ì¤ÙÚÔ˘˜, Ôf
Û¯ÂÙ›˙ÔÓÙ·È Ìb ÙcÓ ôÌ˘Ó· Ùɘ ¯ÒÚ·˜ j Ìb ÙcÓ Èı·Óc ηٿ-
¯ÚËÛË ÙÔÜ Ì¤ÙÚÔ˘ àe ̤ÚÔ˘˜ ç„›ÌˆÓ àÓÙÈÚÚËÛÈáÓ, Ôf ıa
âÈηÏÔÜÓÙ·È Ùc Û˘Ó›‰ËÛ‹ ÙÔ˘˜ ÁÈa Óa à·ÏÏ·ÁÔÜÓ ïÏÔ-
Û¯ÂÚᘠàe οı ñÔ¯Ú¤ˆÛË Ù¤ÙÔÈ·˜ ñËÚÂÛ›·˜. ≠Ö˜ ‰bÓ
Ú¤ÂÈ Óa ·Ú·‚ÏÂÊıÔÜÓ Î·d Ôî Ï¢ڤ˜ ·éÙ¤˜, ÌÈa ηd ¬ˆ˜
âϤ¯ıË Ôî «àÓÙÈÚÚËۛ˜» ÙÂÏÈÎfi ÙÔ˘˜ ÛÙfi¯Ô ö¯Ô˘Ó ÙcÓ ïÏÔ-
ÎÏËÚˆÙÈ΋ ÙÔ˘˜ à·ÏÏ·Ác àe οı Âú‰Ô˘˜ â͢ËÚ¤ÙËÛË
ÙÔÜ ÎÚ¿ÙÔ˘˜, âÂȉc ÔéÛÈ·ÛÙÈÎa àÚÓÔÜÓÙ·È Ùe ÎÚ¿ÙÔ˜ ηd ÙÔÜ

91
àÌÊÈÛ‚ËÙÔÜÓ ÓfiÌÈÌË Î·d ΢ڛˆ˜ äıÈÎc ≈·ÚÍË Î·d ‰Ú¿ÛË.
Mb ôÏÏ· ÏfiÁÈ· Ôî «àÓÙÈÚÚËۛ˜» âÍÂÏ›ÛÛÔÓÙ·È Ûb àÓ·Ú¯ÈÎÔ‡˜,
Ìb ¬Ï˜ Ù›˜ Û˘Ó¤ÂȘ ÁÈa ÙcÓ öÓÓÔÌÔ Ù¿ÍË Ùɘ ¶ÔÏÈÙ›·˜,
àÏÏa ηd ÁÈa ÙcÓ ÂåÚËÓÈÎc Û˘Ì‚›ˆÛË ÙáÓ ÔÏÈÙáÓ.
^H ÔÏÈÙÈÎc ìÁÂÛ›· ıa öÚÂÂ, ÚdÓ Î·ıÈÂÚÒÛÂÈ ÙcÓ âÓ·Ï-
Ï·ÎÙÈÎc ÎÔÈÓˆÓÈÎc ıËÙ›·, Óa àÓ·ÏÔÁÈÛıFÉ Ùd˜ Û˘Ó¤ÂȘ àe
ÌÈa ‰˘Ó·Ùc ÛÙe ̤ÏÏÔÓ ÁÂӛ΢ÛË Ùɘ ¯ÚËÛÈÌÔÔ›ËÛ˘
·éÙɘ Ùɘ Â鯤ÚÂÈ·˜ àe ≤Ó· ÏÉıÔ˜ «Ê˘ÁfiÛÙÚ·ÙˆÓ» Ó¤ˆÓ,
Ôf Ìb Ùe ÚfiÛ¯ËÌ· ÏfiÁˆÓ Û˘ÓÂȉ‹Ûˆ˜ ıa àÔʇÁÔ˘Ó
ù¯È êÏᘠÙcÓ ôÔÏË ıËÙ›·, àÏÏa Ùc ÛÙÚ¿Ù¢ÛË Î·ı’ ë·˘-
Ù‹Ó. K·d ıa öÚÂ àÎfiÌË Óa àÓ·ÏÔÁÈÛıÂÖ ᘠıa ·åÛı¿-
ÓˆÓÙ·È Ûb Ï›ÁÔ Ôî ÊÈÏfiÙÈÌÔÈ Ó¤ÔÈ Ôf ıa ñËÚÂÙÔÜÓ ÛÙe ÛÙÚ¿-
ÙÂ˘Ì· ‚ϤÔÓÙ·˜ ÙÔf˜ Û˘ÓÔÌËÏ›ÎÔ˘˜ ÙˆÓ Ùɘ âÓ·ÏÏ·ÎÙÈÎɘ
ÎÔÈÓˆÓÈÎɘ ıËÙ›·˜ Ó¿ «ÂÚÓÔÜÓ Î˘ÚÈÔÏÂÎÙÈÎa ÙeÓ Î·ÈÚfi
ÙÔ˘˜» Ûb ÚÔÛÊÔÚa ñËÚÂÛÈáÓ Ôf ‰‡ÛÎÔÏ·, ÁÈa Ùa ëÏÏËÓÈÎa
‰Â‰Ô̤ӷ, ÌÔÚÂÖ Óa ıˆÚËıÔÜÓ ó˜ â·¯ıÂÖ˜, ¬ˆ˜ ıˆ-
ÚÂÖÙ·È ì ÛÙÚ·ÙȈÙÈÎc ıËÙ›·. hAÓ Ì¿ÏÈÛÙ· ηd ì \EÎÎÏËÛ›·
àÂÊ¿ÛÈ˙ ÔÙb Óa âÈηÏÂÛıÂÖ Ùa ÊÈÏÂÈÚËÓÈο Ù˘ ÎËÚ‡ÁÌ·-
Ù· ηd Óa à·ÏÏ¿ÍÂÈ äıÈÎa ÙÔf˜ Ó¤Ô˘˜ Ôf âËÚ¿˙ÂÈ àe
ÙcÓ ñÔ¯Ú¤ˆÛË Óa ʤÚÔ˘Ó ¬Ï· ηd Óa àÊ·ÈÚÔÜÓ àÓıÚÒÈÓ˜
˙ˆb˜ öÛÙˆ ηd àÌ˘ÓfiÌÂÓÔÈ ñbÚ ·ÙÚ›‰Ô˜, ÙfiÙ ÌÔÚÂÖ Î·ÓÂd˜
Óa àÓ·ÏÔÁÈÛıÂÖ Ùd ıa Û˘Ó¤‚·ÈÓ ÛÙe ÎÚ¿ÙÔ˜ ηd Ìb ÔÖÔ ·-
ÓÈÎe ıa öÛ¢‰·Ó Ôî ÓÔÌÔı¤Ù˜ Óa à΢ÚÒÛÔ˘Ó Ù¤ÙÔÈÔ˘˜ Ófi-
ÌÔ˘˜, Ìb ÙÔf˜ ïÔ›Ô˘˜ ÌÄÏÏÔÓ ÚÔηÏÂÖÙ·È Ùe ‰ËÌfiÛÈÔ
·úÛıËÌ·, ·Úa àÓÙÈÌÂÙˆ›˙ÂÙ·È ÌÈa Ú·ÁÌ·ÙÈÎc ηٿÛÙ·-
ÛË, Ôf Û‹ÌÂÚ· ÙÔéÏ¿¯ÈÛÙÔÓ âӉȷʤÚÂÈ ÌÈa àÛ‹Ì·ÓÙË ÌÂÈÔ-
ÓfiÙËÙ· Ó¤ˆÓ, ·ûÚÈÔ ¬Ìˆ˜ ÂrÓ·È âӉ¯fiÌÂÓÔ Óa âÂÎÙ·ıÂÖ Ûb
ÌÂÁ·Ï‡ÙÂÚË Î·d ÔÏ˘ÏËı¤ÛÙÂÚË Î·ÙËÁÔÚ›· ÛÙÚ·ÙÂ˘Û›ÌˆÓ;

92
ErÓ·È ÛËÌ·ÓÙÈÎe Ùe ¬ÙÈ, ¬ˆ˜ ÙÔéÏ¿¯ÈÛÙÔÓ åÛ¯˘Ú›˙ÔÓ-
Ù·È Ôî «àÓÙÈÚÚËۛ˜» ÛÙcÓ ÚÔÛ¿ıÂÈ¿ ÙÔ˘˜ Óa ›ÛÔ˘Ó ÙcÓ
ëÏÏËÓÈÎc ΢‚¤ÚÓËÛË Óa âÓ‰ÒÛÂÈ ÛÙcÓ àÍ›ˆÛ‹ ÙÔ˘˜, ÔÏÏÔd
Ó¤ÔÈ ÚÔÎÂÈ̤ÓÔ˘ Óa àÔʇÁÔ˘Ó Ùc ÛÙÚ·ÙȈÙÈÎc ıËÙ›·
ηٷʇÁÔ˘Ó ÛÙc χÛË ÙÔÜ «ÙÚÂÏfi¯·ÚÙÔ˘» ‰ËÏ. ÛÙcÓ
„¢‰É Áӈ̿Ù¢ÛË ÁÈ·ÙÚáÓ ¬ÙÈ ö¯Ô˘Ó „˘¯ÔÏÔÁÈÎa ÚÔ-
‚Ï‹Ì·Ù·, j àÓ·Áο˙ÔÓÙ·È ÛÙcÓ àÓ˘ÔÙ·Í›· ηd ÙcÓ âÍÔ-
Ú›·, j ‚Ú›ÛÎÔÓÙ·È ÛÙd˜ Ê˘Ï·Îb˜ j ·éÙÔÎÙÔÓÔÜÓ Ìc àÓÙ¤¯ÔÓ-
Ù·˜ Ùc ‰˘Û‚¿ÛÙ·ÎÙË, ÁÈa Ùd˜ Ӥ˜ ÎÔÈÓˆÓÈΤ˜ Û˘ÓıÉΘ Ôf
ö¯Ô˘Ó ‰È·ÌÔÚʈıÉ, ÛÙÚ·ÙȈÙÈÎc ıËÙ›·. (BÏ. «᾽Eλευθερο-
τυπία», 6-12-1986). Oî ÂÚÈÙÒÛÂȘ ·éÙb˜ Ì·ÚÙ˘ÚÔÜÓ ÙcÓ
≈·ÚÍË ÛÔ‚·ÚÔÜ ÎÔÈÓˆÓÈÎÔÜ ÚÔ‚Ï‹Ì·ÙÔ˜ Ìb ÙÔf˜ Ó¤Ô˘˜
·éÙÔ‡˜, Ôf ÔéÛÈ·ÛÙÈÎa ‰bÓ ö¯Ô˘Ó ÏfiÁÔ˘˜ Û˘ÓÂȉ‹Ûˆ˜
ÁÈa Óa Ìc ÛÙÚ·Ù¢ıÔÜÓ, àÏÏa ÏfiÁÔ˘˜ ÂéÌ¿ÚÂÈ·˜ ηd Ìc
ÚÔÛ·ÚÌÔÛÙÈÎfiÙËÙ·˜ Úe˜ Ùd˜ Û˘ÓıÉΘ ÙÔÜ ÛÙÚ·Ù‡̷ÙÔ˜,
ÁÂÁÔÓe˜ Ôf ÚÔ‰›‰ÂÈ ÙcÓ âÏ·ÛÙÈÎfiÙËÙ· Ùɘ Û˘ÓÂȉ‹ÛÂÒ˜
ÙˆÓ Î·d ÙeÓ Î›Ó‰˘ÓÔ ‰ËÌÈÔ˘ÚÁ›·˜ ëÛÙÈáÓ àÚÓ‹Ûˆ˜ ñÔ-
Ù·Áɘ ÛÙcÓ ÎÚ·ÙÈÎc âÍÔ˘Û›·.
Ta ÎÔÈÓˆÓÈÎa ·éÙa Ê·ÈÓfiÌÂÓ· ÙÔÜ Î·ÈÚÔÜ Ì·˜, ηÚÔd
Ùɘ ηٷӷψÙÈÎɘ ÂÚÈÛÛfiÙÂÚÔÓ ÎÔÈÓˆÓ›·˜ Ì·˜ ηd ÏÈ-
ÁfiÙÂÚÔ Ùɘ ηٷ›ÂÛ˘ Ôf ‰¤¯ÔÓÙ·È àe ÙeÓ ÎÚ·ÙÈÛÌe
ηd ÙcÓ âÍÔ˘Û›·, âÁ΢ÌÔÓÔÜÓ ÎÈÓ‰‡ÓÔ˘˜ àÔÛÙ·ıÂÚÔÔ›Ë-
Û˘ Ùɘ ÎÔÈÓˆÓÈÎɘ ˙ˆÉ˜ ηd ‰ËÌÈÔ˘ÚÁ›·˜ fiÏˆÓ àÓˆ-
Ì·Ï›·˜ ÁÈa Ùe ÎÔÈÓˆÓÈÎe Û‡ÓÔÏÔ Ôf ‰bÓ ÌÔÚÂÖ ·Úa Óa
âËÚ¿˙ÂÙ·È àÚÓËÙÈÎa οı ÊÔÚa Ôf ‰È·ÈÛÙÒÓÂÈ ¬ÙÈ Ìb
Ù¯ӿÛÌ·Ù· ÌÔÚÂÖ ïÔÈÔÛ‰‹ÔÙ Óa àÔʇÁÂÈ ÙcÓ çÊÂÈ-
ÏfiÌÂÓË ÚÔÛÊÔÚ¿ ÙÔ˘ ÛÙe Û‡ÓÔÏÔ, âÓá ·Ú¿ÏÏËÏ· Ìb Ù¤-
ÙÔÈ· ̤ÙÚ· à‰˘Ó·Ù›˙ÂÈ ì ·úÛıËÛË Ùɘ ÎÔÈÓˆÓÈÎfiÙËÙÔ˜ â’
èÊÂÏ›ˇ· ÙÔÜ âÁˆÎÂÓÙÚÈÛÌÔÜ, Ôf àÂÈÏÂÖ õ‰Ë Ùa àÓıÚÒ-

93
ÈÓ· ÚfiÛˆ· ηd Ùa ï‰ËÁÂÖ ÛÙc Ì·˙ÔÔ›ËÛË Î·d ÛÙeÓ
àÙÔÌÈÎÈÛÌfi.

Eú·Ì õ‰Ë g˜ ì ôÚÓËÛË ÛÙÚ¿Ù¢Û˘ ıa Ú¤ÂÈ, ÁÈa


Óa Á›ÓÂÙ·È ÈÛÙÂ˘Ù‹, Óa Û˘Óԉ‡ÂÙ·È Î·d àe ôÏϘ àÚÓ‹ÛÂȘ
¬ˆ˜ .¯. Ùɘ ÊÔÚÔÏfiÁËÛ˘, ÌÈa ηd Ùe ÌÂÁ·Ï‡ÙÂÚÔ Ì¤ÚÔ˜
ÙáÓ âÛfi‰ˆÓ ÙÔÜ ÎÚ¿ÙÔ˘˜ ‰È·Ù›ıÂÙ·È ÁÈa âÍÔÏÈÛÌÔ‡˜, j Ùɘ
ηٷӿψÛ˘ àÁ·ıáÓ ÂÚÈÙÙáÓ j àÎfiÌË Î·d àe ôÚÓËÛË
ÙÔÜ ú‰ÈÔ˘ ÙÔÜ ë·˘ÙÔÜ. ^O «àÓÙÈÚÚËÛ›·˜» iÓ àÁ·¿ÂÈ Ùe Û˘Ó-
¿ÓıÚˆfi ÙÔ˘, ôÓ, ¬ˆ˜ ϤÂÈ ï ±ÁÈÔ˜ \IÛ·aÎ ï ™ÜÚÔ˜, «καί-
γεται ἡ καρδιά του γιὰ κάθε κτιστὸ πρᾶγµα πάνω στὴ γῆ»,
iÓ ‰bÓ ÍÂ¤ÊÙÂÈ Û¤ «καλουπωµένη ἰδεολογία» ¬ˆ˜ Ôî XÈ-
ÏÈ·ÛÙ¤˜, ηd ·Ú·Ì¤ÓÂÈ ≤Ó·˜ ‰È·Ì·ÚÙ˘ÚfiÌÂÓÔ˜ Ôf àÎÔÏÔ˘-
ıÂÖ ÌÈa ÚÔÛˆÈÎc ÛÙ¿ÛË âχıÂÚ˘ Û˘Ó›‰ËÛ˘, ıa ÌÔ-
ÚÔÜÛ Óa ÂrÓ·È Û‚·ÛÙe˜ ÁÈa ÙcÓ ÚÔÛˆÈ΋ ÙÔ˘ Û˘Ó¤ÂÈ·.
^ø˜ ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÔd ÙÔÔıÂÙÔÜÌ ÙcÓ àÓıÚÒÈÓË ˙ˆc ¤Ú·
àe ÎÚ·ÙÈÎÔf˜ ÚÔÛ‰ÈÔÚÈÛÌÔf˜ ηd âıÓÈÎÈÛÙÈÎb˜ ÛÎÔÈÌfi-
ÙËÙ˜, ‚ϤÔ˘Ì ñÂÚÂıÓÈÎc ηd ÔåÎÔ˘ÌÂÓÈÎc ÙcÓ çÚıfi‰ÔÍË
›ÛÙË Ì·˜ ηd ÁÈ’ ·éÙe Û‚fiÌ·ÛÙ οı å‰ÂÔÏfiÁÔ Ôf ÍÂ-
ÎÈÓ¿ÂÈ àe ÌÈa ÂåÏÈÎÚÈÓÉ ÙÔÔı¤ÙËÛË ÛÙa ÌÂÁ¿Ï· ÚÔ‚Ï‹-
Ì·Ù· ÙÔÜ ÎfiÛÌÔ˘, öÛÙˆ ηd iÓ ‰È·ÊˆÓÔÜÌ Ìb ·éÙfiÓ. MÂ-
ÚÈÎÔd ÌÈÏÔÜÓ ÁÈa Ùc ‰ËÌÈÔ˘ÚÁ›· àÛÊ·ÏÈÛÙÈÎáÓ ‰ÈÎÏ›‰ˆÓ
âÓ¿ÓÙÈ· ÛÙd˜ ηٷÎÙËÙÈÎb˜ ïÚÌb˜ ÔîÔ˘‰‹ÔÙÂ, œÛÙ Óa ö¯ÂÈ
ÏfiÁÔ ì àÓÙ›ÚÚËÛË Ùɘ Û˘Ó›‰ËÛ˘, ÁÈ·Ùd ıa ÂrÓ·È ·Ú¿ÏÔ-
ÁÔ Óa ÌÈÏÄÌ ÁÈa Ìc ÛÙÚ¿Ù¢ÛË, ¬Ù·Ó Ùa Û‡ÓÔÚ¿ Ì·˜ Ùa
âÈ‚Ô˘Ï‡ÔÓÙ·È â¯ıÚÔd ÚÔ·ÈÒÓÈÔÈ Î·d ·îÌÔ¯·ÚÂÖ˜. \AÎfi-
ÌË âÈÛËÌ·›ÓÂÙ·È ï ΛӉ˘ÓÔ˜ Óa ñÔÎÚ‡ÙÂÙ·È Î¿Ùˆ àe
Ùd˜ àÓÙÈÚÚ‹ÛÂȘ ì ‰È¿ıÂÛË ‚ÔϤ̷ÙÔ˜ ηd ì âÈ·ڈÛË Ùɘ

94
àÙÔÌÈÛÙÈÎɘ ÛÙ¿Û˘ ˙ˆÉ˜. T› ıa ϤÁ·Ù .¯. ÁÈa οÔÈÔÓ
àÓÙÈÚÚËÛ›· Ôf ıa âÎÏËÚÒÓÂÈ Ûb οÔÈÔ ÔÏÈÙÈÛÙÈÎe ΤÓ-
ÙÚÔ ÙcÓ âÓ·ÏÏ·ÎÙÈ΋ ÙÔ˘ ıËÙ›· ηd ıa ÂÚÓÄ Ùd˜ zÚ˜ ÙÔ˘
‚ϤÔÓÙ·˜ ÛÙe VIDEO Ùd˜ âΉԯb˜ ÙÔÜ RAMBO; ^O ÌÈÏÈ-
Ù·ÚÈÛÌe˜ ÂrÓ·È Î·Ù¿Ú· ÁÈa Ùc ‰ËÌÔÎÚ·Ù›·, àÏÏa ηd ì
ôÌ˘Ó· ÌÈĘ ¯ÒÚ·˜ ÂrÓ·È àÚÂÙc ÁÈa ÙÔf˜ Ôϛ٘ Ù˘.
¢È·ÈÛÙÒÓˆ g˜ Ôî «àÓÙÈÚÚËۛ˜ Û˘ÓÂȉ‹Ûˆ˜» àÓÙÈÌÂ-
Ùˆ›˙Ô˘Ó ÌÔÓfiÏ¢ڷ Ùe ˙‹ÙËÌ¿ ÙˆÓ Î·d ‰bÓ ›ıÔ˘Ó ÁÈa
ÙcÓ óÚÈÌfiÙËÙ· ηd ‚·ÛÈÌfiÙËÙ· ÙáÓ âȯÂÈÚËÌ¿ÙˆÓ. ºÔ-
‚ÔÜÌ·È ¬ÙÈ ÎÔÓÙa ÛÙÔf˜ âÏ¿¯ÈÛÙÔ˘˜ ÂåÏÈÎÚÈÓÂÖ˜ å‰ÂÔÏfiÁÔ˘˜
«ÎÔÏÏÔÜÓ» ηd ÔÏÏÔd ôÏÏÔÈ Ôf ÂrÓ·È Î·ÈÚÔÛÎfiÔÈ Î·d
âÁˆÈÛÙ¤˜. ^H ‰È¿ÎÚÈÛË Î·d Ùe ͯÒÚÈÛÌ· ‰bÓ ÂrÓ·È ÂûÎÔÏÔ.
Ta ̤ÙÚ· ıa ¿Û¯Ô˘Ó ηd ì àÏ‹ıÂÈ· ıa ‰ÂÈÓÔ·ıÂÖ. Mb
Ùd˜ ÔéÙÔ›Â˜ ‰bÓ ˙ÔÜÓ Ôî Ï·Ô›. MĘ ¯ÚÂÈ¿˙ÂÙ·È ÌÈa ÁÂÓÓ·›·
ÛÙ¿ÛË ˙ˆÉ˜ Ìb ‰È·ÎÈÓ‰‡Ó¢ÛË Î·d ·éÙÔÚÔÛÊÔÚ¿. AéÙe
‚·ÛÈÎa àÚÓÔÜÓÙ·È Ôî «àÓÙÈÚÚËۛ˜» ηd ‰bÓ ÌÔÚÂÖ Óa ‰È-
ηȈıÔÜÓ ÛÙd˜ ‰ÈΤ˜ Ì·˜ Û˘ÓÂȉ‹ÛÂȘ. \AÏÏa ηd àe ÙcÓ
ôÏÏË ÌÂÚÈa Ôî âÍÔÏÈÛÌÔ›, ì Û˘ÓÙ‹ÚËÛË ÙáÓ ÔϤ̈Ó, ì
ÛÙÚ·ÙÔÎÚ·Ù›· ηd ï ÌÈÏÈÙ·ÚÈÛÌe˜ ÂrÓ·È àÓ¿ÁÎË Óa ÂÚÈÔÚÈ-
ÛıÔÜÓ. MfiÓÔ öÙÛÈ ì ÂåÚ‹ÓË ıa ·ÁȈıÂÖ Î·d Ôî ôÓıÚˆÔÈ
ıa ˙‹ÛÔ˘Ó ÂéÙ˘¯ÈṲ̂ÓÔÈ.

95
Ta ‰ÈηÈÒÌ·Ù· ÙÔÜ ·È‰ÈÔÜ
ηd Ôî ·Ú·‚È¿ÛÂȘ ÙˆÓ *

Γ
Èa 15Ë ¯ÚÔÓÈa âʤÙÔ˜ çÚÁ·ÓÒÓÂÙ·È àe ÙcÓ ^I. MË-
ÙÚfiÔÏ‹ Ì·˜ ·éÙc ì ëfiÚÙÈ· Û‡Ó·ÍË Úe˜ ÙÈÌ‹Ó Û·˜,
Ìb ÙcÓ ÂéηÈÚ›· Ùɘ âÙ‹ÛÈ·˜ ÌÓ‹Ì˘ ÙÔÜ êÁ›Ô˘ ¢ÈÔÓ˘-
Û›Ô˘ ÙÔÜ \AÚÂÔ·Á›ÙÔ˘, ÚÔÛÙ¿ÙÔ˘ Ùɘ Ù¿ÍÂÒ˜ Û·˜. ErÌ·È
‚¤‚·ÈÔ˜ ¬ÙÈ Î·d ÛÂÖ˜ âÎÙÈÌÄÙ ÛaÓ ÔÏf ÛËÌ·ÓÙÈÎc ÙcÓ
ÂéηÈÚ›· ·éÙ‹, ÛÙc ‰È¿ÚÎÂÈ· Ùɘ ïÔ›·˜ ¬ÏÔÈ âÌÂÖ˜ ‚ÈÒÓÔ˘-
Ì ÙeÓ âÓ XÚÈÛÙˇá Û‡Ó‰ÂÛÌfiÓ Ì·˜ ηd àÔÏ·Ì‚¿ÓÔ˘Ì ÙcÓ
ηÏÏȤÚÁÂÈ· ÙáÓ ‰È·ÚÔÛˆÈÎáÓ Ì·˜ Û¯¤ÛˆÓ, Ôf Û˘Ó‹-
ıˆ˜ ‰ÂÈÓÔ·ıÔÜÓ ÛÙcÓ âÔ¯‹ Ì·˜. ¶·Ú¿ÏÏËÏ· ÚÔ‚ÏË-
Ì·ÙÈ˙fiÌÂı· οı ÊÔÚa âÍÂÙ¿˙ÔÓÙ˜ ı¤Ì·Ù· ÎÔÈÓÔÜ âӉȷʤ-
ÚÔÓÙÔ˜, Ìb Ùa ïÔÖ· ÛĘ à·Û¯ÔÏá, ÛÙcÓ ÚÔÛ¿ıÂÈ¿Ó
ÌÔ˘ ÚÔÛ¤ÁÁÈÛ˘ η›ÚÈˆÓ ÚÔ‚ÏËÌ¿ÙˆÓ Ôf ±ÙÔÓÙ·È
Ùɘ äıÈÎɘ ηd Ùɘ ÓÔÌÈÎɘ, Ìb â›ÁÓˆÛË Âéı‡Ó˘. K·d
* ^ O Ì È Ï › · ÙÔÜ ™Â‚. MËÙÚÔÔÏ›ÙÔ˘ ¢ËÌËÙÚÈ¿‰Ô˜ Î. XÚÈÛÙÔ‰Ô‡ÏÔ˘
Úe˜ ÙÔf˜ âÎÚÔÛÒÔ˘˜ ÙÔÜ ÓÔÌÈÎÔÜ ÎfiÛÌÔ˘ (‰ÈηÛÙ¤˜, ‰ÈÎËÁfiÚÔ˘˜, Û˘Ì-
‚ÔÏ·ÈÔÁÚ¿ÊÔ˘˜, âÈÌÂÏËÙ¤˜ Î.Ï.) Ùɘ M·ÁÓËÛ›·˜, ηÙa ÙcÓ Úe˜ ÙÈÌ‹Ó
ÙˆÓ Û‡Ó·ÍÈÓ, Ôf èÚÁ¿ÓˆÛ ì ^I. MËÙÚfiÔÏȘ ¢ËÌËÙÚÈ¿‰Ô˜ ÛÙcÓ ·úıÔ˘-
Û· ÙÔÜ ¶ÓÂ˘Ì·ÙÈÎÔÜ Ù˘ K¤ÓÙÚÔ˘ ÛÙd˜ 3 \OÎÙˆ‚Ú›Ô˘ 1990 Ìb ÙcÓ ÂéηÈ-
Ú›· Ùɘ ÌÓ‹Ì˘ ÙÔÜ êÁ›Ô˘ ¢ÈÔÓ˘Û›Ô˘ \AÚÂÔ·Á›ÙÔ˘, ÚÔÛÙ¿ÙÔ˘ ·éÙáÓ.

96
ÂrÌ·È ÂéÙ˘¯c˜ οı ÊÔÚa Óa ÛĘ ñÔ‰¤¯ÔÌ·È ÛÙeÓ Ê›ÏÈÔ
·éÙe âÎÎÏËÛÈ·ÛÙÈÎe ¯áÚÔ, à¢ı‡ÓÔÓÙ¿˜ Û·˜ âÁοډȘ
ηd ÂåÏÈÎÚÈÓÂÖ˜ Âé¯b˜ ÁÈa ÙcÓ ÚÔÛˆÈÎc ηd â·ÁÁÂÏÌ·-
ÙÈ΋ Û·˜ ÂéÙ˘¯›· ηd ηٷ͛ˆÛË.
TÔÜÙÔ Ú¿ÙÙˆ ηd Û‹ÌÂÚ·, Ìb ÔÏÏc àÁ¿Ë, ηıg˜
Û˘ÓÂȉËÙÔÔÈá g˜ Ùe ¯Ú¤Ô˜ ÌÔ˘ ·éÙe Úe˜ Ùa â›ÏÂÎÙ· ̤-
ÏË ÙÔÜ ÓÔÌÈÎÔÜ ÎfiÛÌÔ˘ Ùɘ â·Ú¯›·˜ Ì·˜ ÂrÓ·È àÓÂÍfiÊÏËÙÔ,
âÂȉ‹, ηıg˜ ÌĘ ≛‰·ÍÂÓ ï K‡ÚÈÔ˜ ηd ÌĘ â‚‚·›ˆÛÂÓ ï
̤Á·˜ TÔ˘ \AfiÛÙÔÏÔ˜ ¶·ÜÏÔ˜ Ù›ÔÙ ôÏÏÔ âÎÙe˜ àe ÙcÓ
àÁ¿Ë ‰bÓ Ú¤ÂÈ Óa çÊ›ÏÂÈ ï ≤Ó·˜ ÛÙeÓ ôÏÏÔÓ. °È’ ·éÙe ηd
âÁÒ, Ìb ÂÚ›ÛÛÂÈ· àÁ¿˘, ÛĘ à¢ı‡Óˆ ÙeÓ ¯·ÈÚÂÙÈÛÌfiÓ
ÌÔ˘ ηd ÛĘ Âû¯ÔÌ·È Óa ö¯ÂÙ ñÁ›· àÂÚÈÎÏfiÓËÙË Î·d ‰È·Ú-
ÎÉ, ÓÔÜÓ XÚÈÛÙÔÜ ÌÂÙa ‰È·ÎÚ›Ûˆ˜, àÚÂÙcÓ Î·d ÛÔÊ›·Ó, œÛÙÂ
Óa àÓÙ·ÔÎÚ›ÓÂÛı ÛÙa ηı‹ÎÔÓÙ¿ Û·˜, ηıg˜ ‰È·ÎÔÓÂÖÙÂ
ÙeÓ ıÂÛÌe Ùɘ ¢ÈηÈÔÛ‡Ó˘, Ôf àÔÙÂÏÂÖ àÎÚÔÁˆÓÈ·ÖÔÓ Ï›-
ıÔÓ Ùɘ ‰ËÌÔÎÚ·Ù›·˜ ηd Ùɘ âÏ¢ıÂÚ›·˜.
Te ı¤Ì· Ôf â¤ÏÂÍ· âʤÙÔ˜1 ÁÈa Óa ÛĘ à·Û¯ÔÏ‹Ûˆ
1. Ta ı¤Ì·Ù·, Ìb Ùa ïÔÖ· àËÛ¯ÔÏ‹Û·ÌÂ, ηÙa Ùa ÚÔËÁÔ‡ÌÂÓ· ¯Úfi-
ÓÈ· ÙcÓ ïÌ‹Á˘ÚË ÙáÓ ÓÔÌÈÎáÓ Ì·˜, qÙ·Ó, ηÙa ÛÂÈÚ¿Ó, Ùa ëÍɘ: ·) ^O ıÂÛÌe˜
Ùɘ ÔåÎÔÁ¤ÓÂÈ·˜ ηÙa Ùe Û¯¤‰ÈÔ °·˙É (1976), ‚) K›Ó‰˘ÓÔÈ àe Ùd˜ ÚÔÙ¿ÛÂȘ
Ùɘ ¢ÈÂıÓÔܘ \EÈÙÚÔɘ ¶ÚÔÛˆÈÎɘ K·Ù·ÛÙ¿Ûˆ˜ Úe˜ ‰È·ÌfiÚʈÛÈÓ ÙÔÜ
‰Èη›Ô˘ Ì·˜ (1977), Á) ^H àÔÔÈÓÈÎÔÔ›ËÛË Ùɘ ÌÔȯ›·˜ (1978), ‰) ^H η-
Ù¿ÚÁËÛË ÙÔÜ ¬ÚÎÔ˘ ó˜ àÔ‰ÂÈÎÙÈÎÔÜ Ì¤ÛÔ˘ (1979), Â) \Afi„ÂȘ âd ÙÔÜ Û¯Â-
‰›Ô˘ åÛÔÓÔÌ›·˜ ÙáÓ ëÏÏ‹ÓˆÓ (1980), ÛÙ) ^H ÔÈÓc ÙÔÜ ı·Ó¿ÙÔ˘ âÍ âfi„ˆ˜
¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈÎɘ (1981), ˙) ^H åÛfiÙËÙ· ÙáÓ ‰‡Ô Ê‡ÏˆÓ âÍ âfi„ˆ˜ çÚıÔ‰fiÍÔ˘
(1982), Ë) \EÎÎÏËÛ›· ηd àÓıÚÒÈÓ· ‰ÈηÈÒÌ·Ù· (1983), ı) Ta ‚·Û·ÓÈÛÙ‹-
ÚÈ·: M·ÛÙ›ÁˆÌ· Ùɘ ÚÔÛˆÈÎfiÙËÙÔ˜. ^H \EÎÎÏËÛ›· ÛÙcÓ ÚˆÙÔÔÚ›· ÁÈa
ÙcÓ Î·Ù¿ÚÁËÛ‹ ÙÔ˘˜ (1984), È) P·ÙÛÈÛÌfi˜: §ÂËÏ·Û›· Ùɘ àÓıÚÒÈÓ˘ „˘¯É˜
(1985), È·) ¶·Ú·ıÚËÛ΢ÙÈÎÔd ^OÏÔÎÏËÚˆÙÈÛÌÔd ηd àÓıÚÒÈÓ· ‰ÈηÈÒÌ·-
Ù· ÛÙcÓ ^EÏÏ¿‰· (1986), È‚) \HÏÂÎÙÚÔÓÈÎÔd ^YÔÏÔÁÈÛÙb˜ ηd àÓıÚÒÈÓ·
‰ÈηÈÒÌ·Ù· (1987), ÈÁ) \AÓÙÈÚÚËۛ˜ ™˘ÓÂȉ‹Ûˆ˜ (1988), ȉ) M›· ïÌÔÏÔ-
Á›· XÚÈÛÙÔÜ (àe ÙeÓ Î. ¢ËÌ. T˙ԇ̷, àÚÂÔ·Á›ÙË) (1989).

97
âÈÁÚ¿ÊÂÙ·È: «Tὰ δικαιώµατα τοῦ παιδιοῦ καὶ οἱ παραβιά-
σεις των» ™ÙcÓ âÈÏÔÁ‹Ó ÙÔ˘ ó‰ËÁ‹ıËη àÊ’ ëÓe˜ ÌbÓ
àe Ùe ÁÂÁÔÓe˜ ¬ÙÈ Ùe ÂÚ˘ÛÈÓeÓ öÙÔ˜ Âr¯Â ÎËÚ˘¯ıÉ àe ÙeÓ
OHE ó˜ öÙÔ˜ ÙáÓ ¢ÈÎ·ÈˆÌ¿ÙˆÓ ÙÔÜ ¶·È‰ÈÔÜ Ûb ·ÁÎfi-
ÛÌÈ· Îϛ̷η, ÚÄÁÌ· Ôf àÔ‰ÂÈÎÓ‡ÂÈ ¬ÙÈ Ùa ‰ÈηÈÒÌ·Ù·
·éÙa àÔÙÂÏÔÜÓ àÎfiÌË àÓÙÈΛÌÂÓÔ Û˘˙ËÙ‹ÛÂˆÓ Î·d ÚÔ-
‚ÏËÌ·ÙÈÛÌÔÜ Ùɘ ·ÁÎfiÛÌÈ·˜ ÔåÎÔÁ¤ÓÂÈ·˜, àÊ’ ëÙ¤ÚÔ˘ ‰b
‰ÈfiÙÈ ÂrÓ·È ≤Ó· ı¤Ì· Ôf ÚÔÛʤÚÂÙ·È, ÏfiÁˇˆ ηd ÙáÓ äıÈÎáÓ
ÙÔ˘ ‰È·ÛÙ¿ÛˆÓ, Ûb ÌÈa ÂéÚ‡ÙÂÚË Î·d â›Î·ÈÚË ÚÔ‚ÏËÌ·ÙÈ-
΋, Ôf ‰bÓ ÌÔÚÂÖ Óa ÂÚÈÔÚ›˙ÂÙ·È ÌfiÓÔÓ ÌÂÙ·Íf ÙáÓ ÓÔ-
ÌÈÎáÓ Î‡ÎψÓ. òEÙÛÈ, âÂȉc Ùe ı¤Ì· ·éÙe âÍ·ÎÔÏÔ˘ıÂÖ Óa
·Ú·Ì¤ÓÂÈ àÓÔÈÎÙfi, ÌÈa ηd Ôî Û¯ÂÙÈÎb˜ Û˘˙ËÙ‹ÛÂȘ ‰bÓ
ö¯Ô˘Ó àÎfiÌË ï‰ËÁ‹ÛÂÈ Ûb Û˘ÁÎÂÎÚÈ̤ӷ ̤ÙÚ· ÁÈa ÙcÓ
ÚÔ¿ÛÈÛË ÙáÓ ‰ÈÎ·ÈˆÌ¿ÙˆÓ ·éÙáÓ, öÎÚÈÓ· ¬ÙÈ ıa qÙÔ
¯Ú‹ÛÈÌÔÓ ÁÈa ¬ÏÔ˘˜ Ì·˜, Ùe Óa ö¯Ô˘Ì ÙcÓ ÂéηÈÚ›· ÌÈĘ
ÏËÚÔÊfiÚËÛ˘ âd ÙáÓ Ù˘¯áÓ ÙÔÜ ÚÔ‚Ï‹Ì·ÙÔ˜ η› ÙáÓ
ηÙ¢ı‡ÓÛÂˆÓ Ôf ñ¿Ú¯Ô˘Ó ÁÈa ÙcÓ â›Ï˘Û‹ ÙÔ˘.

Te 1989 ó˜ âϤ¯ıË âÎËÚ‡¯ıË àe ÙeÓ OHE «ἔτος τῶν


∆ικαιωµάτων τοῦ Παιδιοῦ» Ìb ÙcÓ Úfi‚ÏÂ„Ë ¬ÙÈ ÛÙc ‰È¿Ú-
ÎÂÈ· Ùɘ °ÂÓ. ™˘ÓÂχÛÂÒ˜ ÙÔ˘ ÙÔÜ å‰›Ô˘ öÙÔ˘˜ ï ‰ÈÂıÓc˜
·éÙe˜ çÚÁ·ÓÈÛÌe˜ âÚfiÎÂÈÙÔ Óa „ËÊ›ÛÂÈ ÌÈa ‰ÈÂıÓÉ ™˘Óı‹-
ÎË ÁÈa Ùa ‰ÈηÈÒÌ·Ù· ÙÔÜ ·È‰ÈÔÜ, Û˘ÌÏËڈ̷ÙÈÎc Ùɘ
ÚÒÙ˘ âΛӢ «∆ιακήρυξης τῶν ῾Hνωµένων ᾽Eθνῶν γιὰ
τὰ ∆ικαιώµατα τοῦ Παιδιοῦ» Ôf Âr¯Â „ËÊÈÛıÉ Ùe 1959.
TÂÏÈÎa Ùe 1989 ¤Ú·Û ηd ‰bÓ Î·Ù¤ÛÙË ‰˘Ó·ÙeÓ Óa âÈ-
Ù¢¯ıFÉ ·éÙe˜ ï ÛÙfi¯Ô˜, iÓ Î·d öÁÈÓ·Ó ÔÏϤ˜ ÚÔÛ¿ıÂȘ.
òEÙÛÈ âÍ·ÎÔÏÔ˘ıÔÜÌ ۋÌÂÚ· Óa Û˘˙ËÙÔÜÌ Ùe ı¤Ì· ·éÙe

98
Ôf ‚Ú›ÛÎÂÙ·È ÛÙcÓ ‰ÈÂıÓÉ âÈηÈÚfiÙËÙ· ÁÈa ‰‡Ô ÛÔ‚·ÚÔf˜
ÏfiÁÔ˘˜: ῾O πρῶτος εἶναι ¬ÙÈ ÂÚd Ùe Ù¤ÏÔ˜ Ùɘ ‰ÂηÂÙ›·˜
ÙÔÜ ’80 ÔÏÏa ·È‰Èa ‚Ú›ÛÎÔÓÙ·Ó Ûb ηٿÛÙ·ÛË ÌÂÁ¿Ï˘
àÓ¿Á΢ Ûb ¬ÏÔ ÙeÓ ÎfiÛÌÔ Ìb ÙÚ·ÁÈÎb˜ Û˘Ó¤ÂȘ ÁÈa ÙcÓ
ۈ̷ÙÈ΋, „˘¯ÈÎc ηd ÓÂ˘Ì·ÙÈ΋ ÙÔ˘˜ àÓ¿Ù˘ÍË. Ta
·È‰Èa ·éÙa ‰Ô˘ÏÂ‡Ô˘Ó ñe ηıÂÛÙg˜ âÍËÚÙË̤Ó˘ âÚÁ·-
Û›·˜, ËÁ·›ÓÔ˘Ó ÛÙeÓ fiÏÂÌÔ, Ê˘Ï·Î›˙ÔÓÙ·È, ‚·Û·Ó›˙ÔÓÙ·È,
ÂÈÓÔÜÓ, ˙ÔÜÓ ÛÙÔf˜ ‰ÚfiÌÔ˘˜, Á›ÓÔÓÙ·È àÓÙÈΛÌÂÓÔ ÛÂÍÔ˘·-
ÏÈÎɘ âÎÌÂÙ¿ÏÏ¢Û˘, ÛÙÂÚÔÜÓÙ·È ÌfiÚʈÛ˘, ÂÚ›ı·Ï„˘
ηd ÛÙÔÚÁɘ, ˙ÔÜÓ Î¿Ùˆ àe Û˘ÓıÉΘ Ú·ÁÌ·ÙÈÎɘ ‰Ô˘-
Ï›·˜, 剛ˆ˜ ÛÙd˜ ¯áÚ˜ ÙÔÜ ÙÚ›ÙÔ˘ ÎfiÛÌÔ˘. ῾O δεύτερος
εἶναι ¬ÙÈ ì Úe 30 âÙáÓ ¢È·Î‹Ú˘ÍË ÙáÓ ^Hӈ̤ӈÓ
\EıÓáÓ, Ôf ÙcÓ ö¯Ô˘Ó àԉ¯ıÉ 78 ÎÚ¿ÙË, ‰bÓ ö¯ÂÈ åÛ¯fÓ
ÓfiÌÔ˘, àÏÏa ÂrÓ·È ÌÈa ·Ú¿ıÂÛË àÚ¯áÓ Ôf Ú¤ÂÈ Óa ÙË-
ÚÔÜÓÙ·È, ¯ˆÚd˜ Óa ñ¿Ú¯ÂÈ ‰È·‰Èηۛ· âϤÁ¯Ô˘ ÙáÓ ·Ú·-
‚È¿ÛÂÒÓ ÙˆÓ. ^H ñe „‹ÊÈÛÈÓ Ó¤· ™˘Óı‹ÎË ıa ö¯ÂÈ ÙÔÜÙÔ
Ùe ÚˆÙfiÙ˘Ô, ¬ÙÈ ıa åÛ¯‡ÛÂÈ Âéıf˜ ó˜ 20 ÙÔéÏ¿¯ÈÛÙÔÓ
ÎÚ¿ÙË ÙcÓ àԉ¯ıÔÜÓ Î·d ı¤ÛÔ˘Ó ÙcÓ ÓÔÌÔıÂÙÈ΋ ÙÔ˘˜
âÁÁ‡ËÛË ÛÙc ‰È¿ıÂÛË Ùɘ âÊ·ÚÌÔÁɘ Ù˘. K·Ùa Û˘Ó¤ÂÈ·Ó
ÙÒÚ· ıa ñ¿ÚÍÂÈ ÓÔÌÔıÂÙÈÎc Úfi‚ÏÂ„Ë ÁÈa ÙcÓ Ù‹ÚËÛË
ÙÔÜ ÂÚȯÔ̤ÓÔ˘ Ù˘ àe Ùa ÎÚ¿ÙË Ôf ıa ÙcÓ ñÔÁÚ¿-
„Ô˘Ó Î·d ıa ÚÔÛ¯ˆÚ‹ÛÔ˘Ó Û’ ·éÙ‹Ó.
῾H ∆ιακήρυξη τοῦ 1959, ·Ú’ ¬ÙÈ ‰bÓ Âr¯Â ·éÙcÓ ÙcÓ Î¿-
Ï˘„Ë, Û˘ÓÈÛÙÔÜÛ óÛÙfiÛÔÓ ÌÈa ÚÔˆıË̤ÓË ÛÙ¿ÛË ÚÔ-
Ûԯɘ à¤Ó·ÓÙÈ ÛÙa ‰ÈηÈÒÌ·Ù· ÙÔÜ ·È‰ÈÔÜ. Oî 10 àÚ¯¤˜
Ù˘ à¤‚ÏÂ·Ó ÛÙe Óa ·Ú·Û¯ÂıFÉ ÛÙe ·È‰d ì ‰˘Ó·ÙfiÙËÙ·
«νὰ ζήσει εὐτυχισµένο τὰ παιδικά του χρόνια, καὶ νὰ ἀπο-
λαµβάνει, γιὰ τὸ δικό του καλὸ καὶ τὸ καλὸ τῆς κοινωνίας,
τὰ δικαιώµατα ποὺ περιέχονται στὴ ∆ιακήρυξη». ¶·Ú¿Ï-

99
ÏËÏ· ì ¢È·Î‹Ú˘ÍË Î·ÏÔÜÛ «τοὺς γονεῖς, τοὺς ἄνδρες καὶ
τὶς γυναῖκες σὰν ἄτοµα, τὶς ἐθελοντικὲς ὀργανώσεις, τοὺς
φορεῖς τῆς τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως καὶ τὶς ἐθνικὲς Kυβερ-
νήσεις νὰ ἀναγνωρίσουν τὰ δικαιώµατα αὐτὰ καὶ νὰ ἐπι-
διώξουν τὴν τήρησή τους µὲ νοµοθετικὰ καὶ ἄλλα µέτρα
ποὺ θὰ ληφθοῦν προοδευτικά». Oî àÚ¯b˜ Ôf ‰ÈÂ΋ڢÍÂÓ
ï OHE àÊÔÚÔÜÛ·Ó τὰ ἀνθρώπινα δικαιώµατα κάθε παιδιοῦ
ἀνεξαρτήτως φυλῆς, χρώµατος, φύλου, γλώσσας, θρησκεί-
ας, πολιτικῶν ἢ ἄλλων πεποιθήσεων, ἐθνικῆς ἢ κοινωνικῆς
καταγωγῆς, περιουσίας, οἰκογενειακῆς καταστάσεως, προ-
ελεύσεως ἢ ἄλλης κοινωνικῆς θέσεως, ηd à¤‚ÏÂ·Ó ÛÙcÓ
ηÙÔ¯‡ÚˆÛË ÙáÓ ‰ÈÎ·ÈˆÌ¿ÙˆÓ ÙÔ˘ ÛÙc ÌfiÚʈÛË, ÛÙe ùÓÔ-
Ì· ηd ÛÙcÓ âıÓÈÎfiÙËÙ·, ÛÙcÓ ÎÔÈÓˆÓÈÎc àÛÊ¿ÏÂÈ·, ÛÙcÓ
å‰È·›ÙÂÚË ÌÂÙ·¯Â›ÚËÛË ÙáÓ ÌÂÈÔÓÂÎÙÔ‡ÓÙˆÓ ·È‰ÈáÓ, ÛÙcÓ
àÁ¿Ë ÙáÓ ÁÔÓ¤ˆÓ ÙÔ˘ ηd Ùɘ ÎÔÈÓˆÓ›·˜, ÛÙcÓ ÂÚ›ı·Ï-
„Ë, ÛÙcÓ ÚÔÛÙ·Û›· àe ÙcÓ Î¿ı ÌÔÚÊɘ âÎÌÂÙ¿ÏÏ¢ÛË
ηd Ùd˜ Âå˜ ‚¿ÚÔ˜ ÙÔ˘ ‰È·ÎÚ›ÛÂȘ.
^H ïÌfiʈÓË „‹ÊÈÛË Ùɘ ¢È·ÎËڇ͈˜ ·éÙɘ ÛÙd˜ 20
Nοεµβρίου 1959 àÔÙÂÏÔÜÛ ÙfiÙ ÙcÓ ÂéÙ˘¯É ηٿÏËÍË
ÔÏÏáÓ ÊÈÏÔÙ›ÌˆÓ ÚÔÛ·ıÂÈáÓ Ôf àe Ù›˜ àÚ¯b˜ ÙÔÜ
19Ô˘ ·åÒÓ· ηÙ‚¿ÏÏÔÓÙÔ ñbÚ ÙáÓ ·È‰ÈáÓ, Ìb ·ÚÈÔ
ôÍÔÓ· Ùd˜ ÓÔÌÔıÂۛ˜ ÙáÓ ‰˘ÙÈÎáÓ ÎÚ·ÙáÓ. M¤¯ÚÈ ÙfiÙ Ùa
·È‰Èa ‰bÓ àÓÙÈÌÂÙˆ›˙ÔÓÙÔ ‰È·ÊÔÚÂÙÈÎa àe ¬,ÙÈ Ôî âÓ‹ÏÈ-
Θ. Mb ÙcÓ ‚ÈÔÌ˯·ÓÔÔ›ËÛË ì Ú·ÁÌ·ÙÈÎfiÙËÙ· Ùɘ
âÎÌÂÙ¿ÏÏ¢Û˘ ÙáÓ ·È‰ÈáÓ àe ÙÔf˜ âÚÁÔ‰fiÙ˜ ÙÔ˘˜ ó‰‹-
ÁËÛ ÛÙcÓ àÓ¿ÁÎË ÚÔÛÙ·Û›·˜ ÙˆÓ. òEÙÛÈ âÏ‹ÊıËÛ·Ó ÓÔ-
ÌÔıÂÙÈÎa ̤ÙÚ· ÛÙd˜ ÔÏÈÙÈṲ̂Ó˜ ¯áÚ˜, Ôf ¬Ìˆ˜ ÙfiÙÂ
«δὲν ξεπερνοῦσαν τὰ ὅρια τῆς φιλανθρωπίας» («Kαθηµε-
ρινή», 1-11-1989). XˆÚd˜ àÌÊÈ‚ÔÏ›· ì ¢È·Î‹Ú˘ÍË ÙÔÜ 1959

100
qÙ·Ó ÌÈa ñ¤ÚÔ¯Ë Î›ÓËÛË ÁÂÓÓ·ÈÔ‰ˆÚ›·˜ ηd àÓıÚˆÈÛÌÔÜ.
\AÏÏa Ûb ÔÏÏb˜ ¯áÚ˜ Û˘ÌÂÚÈÏ·Ì‚·ÓÔÌ¤ÓˆÓ Î·d àÚÎÂ-
ÙáÓ àe âÎÂÖÓ˜ Ôf ö¯Ô˘Ó ñÔÁÚ¿„ÂÈ Ùc ¢È·Î‹Ú˘ÍË, Ôî
Û˘ÛÙ¿ÛÂȘ Ù˘ ‰bÓ âÊ·ÚÌfi˙ÔÓÙ·È. Oî àÏÏÂ¿ÏÏËϘ àÓ·-
ÊÔÚb˜ Ùɘ ¢ÈÂıÓÔܘ \AÌÓËÛÙ›·˜ Û¯ÂÙÈÎa Ìb ÙcÓ Î·Ù·¿ÙË-
ÛË ÙáÓ ‰ÈÎ·ÈˆÌ¿ÙˆÓ ÙÔÜ ·È‰ÈÔÜ ÚÔηÏÔÜÓ ÊÚ›ÎË. MÂ-
ÚÈÎa ÛÙÔȯÂÖ· ÂrÓ·È ¯Ú‹ÛÈÌÔ Óa ·Ú·ÙÂıÔÜÓ â‰á ÁÈa Óa Û˘Ó-
ÂȉËÙÔÔÈ‹ÛÔ˘Ì ÙcÓ öÎÙ·ÛË ÙÔÜ ÚÔ‚Ï‹Ì·ÙÔ˜ ηd Ùd˜ ‚·-
ÚÂÈb˜ Âéı‡Ó˜ Ôf ö¯ÂÈ Î¿ı ÓÂ˘Ì·ÙÈÎe˜ ôÓıÚˆÔ˜.

™‡Ìʈӷ Ìb ÌÂÙÚ›Ô˘˜ ñÔÏÔÁÈÛÌÔf˜ ï àÚÈıÌe˜ ÙáÓ


·È‰ÈáÓ ìÏÈΛ·˜ οو ÙáÓ 15 âÙáÓ Ôf âÚÁ¿˙ÔÓÙ·È Ìb
ÏÉÚ˜ óÚ¿ÚÈÔ Êı¿ÓÂÈ Ùa 52 ëηÙÔÌ̇ÚÈ·. Oî ‰ÈÂıÓÂÖ˜ Ófi-
ÌÔÈ à·ÁÔÚÂ‡Ô˘Ó Ùc Û˘ÌÌÂÙÔ¯c ÙáÓ ·È‰ÈáÓ ÛÙeÓ fiÏÂÌÔ.
K·d ¬Ìˆ˜ Ùa ·È‰È¿-ÛÙÚ·ÙÈáÙ˜ ÛÙcÓ K·ÌfiÙ˙Ë, ÛÙc BË-
Ú˘ÙÙfi, ÛÙc NÈηڿÁÔ˘· ηd ÛÙe ¶ÂÚÔf ÂrÓ·È ÁÂÁÔÓfi˜. ™Ùc
‚fiÚÂÈÔ \AÊÚÈÎc 2.000 ·È‰Èa οو ÙáÓ 18 âÙáÓ Âr¯·Ó Û˘Ï-
ÏËÊıÉ Ì¤Û· ÛÙe ‰Â‡ÙÂÚÔ ëÍ¿ÌËÓÔ ÙÔÜ 1985, ÌÂÚÈÎa ‰b qÛ·Ó
ÌfiÏȘ 7 âÙáÓ. ¶ÔÏÏa àe ·éÙa ηÎÔÔÈ‹ıËÎ·Ó Ì¤¯ÚÈ ı·-
Ó¿ÙÔ˘ j ‚·Û·Ó›ÛıËÎ·Ó Ìb äÏÂÎÙÚÈÛÌfi. ™Ùc M. \AÓ·ÙÔÏc ì
¢ÈÂıÓc˜ \AÌÓËÛÙ›· ö¯ÂÈ ÚÔÛ‰ÈÔÚ›ÛÂÈ ¬ÙÈ ÛÙa Ù¤ÏË ÙÔÜ
1985 Û˘Ó¤‚ËÛ·Ó 29 Ì˘ÛÙÈÎb˜ âÎÙÂϤÛÂȘ ÛÙe \IÚaÎ ÌÂÙa Ùc
Û‡ÏÏË„Ë 300 âÊ‹‚ˆÓ. ¶ÔÏÏáÓ à’ ·éÙÔf˜ ÙÔf˜ Âr¯·Ó
‚Á¿ÏÂÈ Ùa Ì¿ÙÈ· ÚdÓ àe ÙcÓ âÎÙ¤ÏÂÛË. ^H ¢ÈÂıÓc˜
\AÌÓËÛÙ›· ÈÛÙ‡ÂÈ ¬ÙÈ Ùa ·È‰Èa ·éÙa Âr¯·Ó êÚ·ÁÉ ÛaÓ
àÓÙÂΉ›ÎËÛË ÁÈa Ùd˜ ÔÏÈÙÈÎb˜ ‰Ú·ÛÙËÚÈfiÙËÙ˜ ÙáÓ ÁÔÓ¤ˆÓ
ÙÔ˘˜ j ÛÙÂÓáÓ Û˘ÁÁÂÓáÓ ÙÔ˘˜. ¶ÂÚÈÙÒÛÂȘ ‚·Û·ÓÈÛÌÔÜ
̤¯ÚÈ ı·Ó¿ÙÔ˘ ·È‰ÈáÓ àӷʤÚÔÓÙ·È â›Û˘ ÛÙe \AÊÁ·ÓÈ-

101
ÛÙ¿Ó, ÙcÓ MÔ‡ÚÌ·, Ùe \IÚ¿Ó, ÙcÓ AåıÈÔ›·, ÙcÓ OéÁο-
ÓÙ·, ÙeÓ \IÛËÌÂÚÈÓfi, Ùd˜ ºÈÏÈ›Ó˜, Ùe M·ÁÎÏ·ÓÙ¤˜, ÙcÓ
\AÏ‚·Ó›·, ÙcÓ TÔ˘ÚΛ·, Ùe M·ÚÌ¿ÓÙÔ˜, Î.Ï. ™b 50
ëηÙÔÌ̇ÚÈ· àÓ¤Ú¯ÔÓÙ·È Ûb ¬ÏÔ ÙeÓ ÎfiÛÌÔ Ùa ·È‰Èa Ôf
‰Ô˘ÏÂ‡Ô˘Ó ñe ηıÂÛÙg˜ ‰Ô˘Ï›·˜. Ta ·È‰Èa ·éÙa ÂrÓ·È
΢ÚÈÔÏÂÎÙÈÎᘠÛÎÏ¿‚ÔÈ ÁÈa ≤Ó· ÎÔÌÌ¿ÙÈ „ˆÌd Ûb ¯áÚ˜
Ôf âÈÙÚ¤Ô˘Ó ÙcÓ âÎÌÂÙ¿ÏÏÂ˘Û‹ ÙˆÓ, ¯¿ÚȘ ‚¤‚·È· ÛÙcÓ
àÓÔ¯c Ôf ‰Â›¯ÓÔ˘Ó Ôî ôÏϘ ¯áÚ˜ Ùɘ ¢‡Ûˆ˜. Ta ·È-
‰Èa ·éÙa àe ÔÏf ÌÈÎÚc ìÏÈΛ· Ú›ÙÔÓÙ·È ÛÙc ‰Ô˘ÏÂÈa
ÁÈa ÙcÓ âÍÔÈÎÔÓfiÌËÛË ëÓe˜ È¿ÙÔ˘ Ê·ÁËÙÔÜ Î·d οÓÔ˘Ó
âÚÁ·Û›Â˜ ‰˘Û·Ó¿ÏÔÁ˜ Úe˜ Ùc Ì˘˚΋ ÙÔ˘˜ ‰‡Ó·ÌË. ™Ùc
M·˘ÚÈÙ·Ó›·, Ùe M·ÚfiÎÔ, ÙcÓ TÔ˘ÚΛ·, ÙcÓ AúÁ˘ÙÔ, Ùe
¶·ÎÈÛÙ¿Ó, ÙcÓ T·¸Ï¿Ó‰Ë, ÙcÓ \IÓ‰›·, ÙcÓ KÔÏÔÌ‚›· Î.à. ì
ηٿÛÙ·ÛË ÛÙcÓ ïÔ›· ÂrÓ·È àÓ·ÁηṲ̂ӷ Óa ˙ÔÜÓ Î·d
âÚÁ¿˙ÔÓÙ·È Ùa ·È‰Èa ÂrÓ·È ÙÚ·ÁÈ΋. 13 ëηÙÔÌ̇ÚÈ· ·È-
‰ÈáÓ Âı·›ÓÔ˘Ó Î¿ı ¯ÚfiÓÔ àe ÂÖÓ·, âÓá 100 ëηÙÔÌ̇-
ÚÈ· âÁηٷÏ›ÔÓÙ·È àe ÙÔf˜ ‰ÈÎÔ‡˜ ÙˆÓ.
^H ·È‰ÈÎc ÔÚÓ›· ö¯ÂÈ âÎÙ·ıÉ Ûb ¯áÚ˜ ù¯È ÌfiÓÔ ÙÔÜ
ÙÚ›ÙÔ˘ ÎfiÛÌÔ˘ ηd ÙáÓ ñ·Ó¿Ù˘ÎÙˆÓ ÂÚÈÔ¯áÓ, àÏÏa ηd
ÛÙc ¢‡ÛË. \A‰›ÛÙ·ÎÙÔÈ ÎÂÚ‰ÔÛÎfiÔÈ âÎÌÂÙ·ÏχÔÓÙ·È Ùd˜
ôıÏȘ Û˘ÓıÉΘ ˙ˆÉ˜ ÛÙcÓ \AÛ›· ηd ÙcÓ \AÊÚÈ΋, οو
àe Ùd˜ ïÔÖ˜ ÂrÓ·È àÓ·ÁηṲ̂ӷ Óa ˙ÔÜÓ Ùa ·È‰È¿, ηd
ö¯Ô˘Ó àÓ·Ù‡ÍÂÈ ‚ÚÒÌÈη ΢ÎÏÒÌ·Ù· Ìb àÓÙÈΛÌÂÓÔ âÎÌÂ-
Ù¿ÏÏ¢Û˘ Ùa ·È‰È¿, àe ÙcÓ Èe ÙÚ˘ÊÂÚ‹ ÙÔ˘˜ ìÏÈΛ·, Ôf
öÙÛÈ ÁÓˆÚ›˙Ô˘Ó Ùd˜ Èe â›ÔÓ˜ ÌÔÚÊb˜ âÎÌÂÙ¿ÏÏ¢Û˘, âÓá
öÎÊ˘ÏÔÈ ÙÔ˘Ú›ÛÙ˜ Ôf ‰È·ı¤ÙÔ˘Ó ôÊıÔÓ· ¯Ú‹Ì·Ù· îηÓÔÔÈ-
ÔÜÓ Ùc ÛÂÍÔ˘·ÏÈ΋ ÙÔ˘˜ ‰›„· Ûb ‚¿ÚÔ˜ ÙáÓ ·È‰ÈáÓ ·éÙáÓ,
àÁÔÚÈáÓ Î·d ÎÔÚÈÙÛÈáÓ, ÚÔÛʤÚÔÓÙ¿˜ ÙÔ˘˜ ¯Ú‹Ì·Ù· ÂúÙÂ
à’ Âéı›·˜, ÂúÙÂ Ì¤Ûˇˆ ÌÂÛÔÏ·‚ËÙáÓ. Πρόκειται γιὰ τὴν πιὸ

102
εἰδεχθῆ, στυγνὴ καὶ ἀπάνθρωπη ἔκφραση ἰσχύος µαζὶ καὶ
βούρκου. ¶·Ú¿ÏÏËÏ· Ùa ·È‰Èa ·éÙ¿, Ôf Û˘Ó‹ıˆ˜ ‰bÓ Ì¤-
ÓÔ˘Ó Ì·˙d Ìb Ùd˜ ÔåÎÔÁ¤ÓÂȤ˜ ÙˆÓ, Á›ÓÔÓÙ·È ëÛٛ˜ ÌÔχÓÛˆ˜
ÁÈa ÔÏÏÔf˜ ôÏÏÔ˘˜ ηd ‰È·ÈˆÓ›˙Ô˘Ó ÙcÓ Ûb ‚¿ÚÔ˜ ÙÔ˘˜
âÎÌÂÙ¿ÏÏ¢ÛË. ≠EÓ·˜ Ê·ÜÏÔ˜ ·ÎÏÔ˜ ïÏÔÎÏËÚÒÓÂÈ Ù‹Ó
ÂåÎfiÓ· Ùɘ ÓÙÚÔɘ.
Ta ÎÚ¿ÙË ÛÙa ïÔÖ· àÓ‹ÎÔ˘Ó Ùa ·È‰Èa ·éÙa ‰bÓ âӉȷ-
ʤÚÔÓÙ·È ÁÈ’ ·éÙ¿, ·Úa ÌfiÓÔÓ ÁÈa ÙcÓ ÚÔÛ¤Ï΢ÛË ÙÔ˘ÚÈ-
ÛÙáÓ Ôf Ùe Û˘Ó¿ÏÏ·ÁÌ¿ ÙÔ˘˜ ıˆÚÂÖÙ·È ÔχÙÈÌÔ ÛÙÔȯÂÖÔ
ÁÈa âÈ‚›ˆÛË. ™ÙcÓ T·¸Ï¿Ó‰Ë Ùfi «ÔåÎÔÓÔÌÈÎe ı·ÜÌ·» Ùɘ
¯ÒÚ·˜ çÊ›ÏÂÙ·È Î·d ÛÙd˜ 50.000 ·È‰ÈáÓ Ôf Á˘ÚÓÔÜÓ ÛÙÔf˜
‰ÚfiÌÔ˘˜ ηd Ìb ÙcÓ ÔÚÓ›· ÙÔ˘˜ ö¯Ô˘Ó ÚÔÛ‰ÒÛÂÈ ÙeÓ ¯·-
Ú·ÎÙËÚÈÛÌe Ùɘ «¯ÒÚ·˜ ÙÔÜ ¯·ÌfiÁÂÏÔ˘» («La Croix», 27-4-
1990). ™Ùa ú‰È· ÎÚ¿ÙË ì öÓÓÔÈ· Ùɘ ÔåÎÔÁ¤ÓÂÈ·˜ ÂrÓ·È ¯·Ï·-
Ú‹, Ùa õıË âχıÂÚ·, ì ·éı·ÈÚÂÛ›· ÙáÓ ÌÂÁ¿ÏˆÓ àfiÏ˘ÙË
ηd Ùa ı‡Ì·Ù· ÌÂÙ·Íf ÙáÓ à‰˘Ó¿ÙˆÓ ¿ÌÔÏÏ·, àÓ›Û¯˘Ú·
Óa ñÂÚ·ÛÈÛıÔÜÓ ÙeÓ ë·˘ÙfiÓ ÙÔ˘˜, èıÔ‡ÌÂÓ· ÛÙcÓ Î·Ù·-
ÛÙÚÔÊc àe ÙÔf˜ ú‰ÈÔ˘˜ ÙÔ‡˜ «å‰ÈÎÔ‡˜» ÙˆÓ. K·Ù¿ÛÙ·ÛË àÊfi-
ÚËÙË Ôf Û˘ÓÈÛÙÄ ùÓÂȉԘ, ÛÙ›ÁÌ· ηd ÓÙÚÔc ÁÈa ÙeÓ ÔÏÈ-
ÙÈÛÌfi Ì·˜.
≠Ö˜ καὶ στὴ ∆ύση ì ηÎÔÔ›ËÛË ÙáÓ ·È‰ÈáÓ ö¯ÂÈ
ÚÔÛÏ¿‚ÂÈ ÛÙÔf˜ ¯ÚfiÓÔ˘˜ Ì·˜ ÂÏÒÚȘ ‰È·ÛÙ¿ÛÂȘ, Ôf
Ê·›ÓÔÓÙ·È à›Û٢٘. MfiÓÔ ÛÙc °·ÏÏ›· ÌÈa çÚÁ¿ÓˆÛË Ôf
î‰Ú‡ıËΠÙeÓ \I·ÓÔ˘¿ÚÈÔ 1990 àe ÙcÓ ^YÔ˘ÚÁe Î. ^EϤÓË
NÙÔÚÏaÎ ÁÈa ÙcÓ ÚÔÛÙ·Û›· ÙáÓ ·È‰ÈáÓ Ôf ¤ÊÙÔ˘Ó ı‡-
Ì·Ù· ηÎÔÔ›ËÛ˘ ηd öıÂÛ Ûb ÏÂÈÙÔ˘ÚÁ›· Âå‰ÈÎe ÙËϤʈ-
ÓÔ, ¬Ô˘ ÌÔÚÔÜÓ Óa ÙËÏÂʈÓÔÜÓ Ùa ·È‰Èa Ôf àÂÈ-
ÏÔÜÓÙ·È j ïÔÈÔÛ‰‹ÔÙ Ôf ı¤ÏÂÈ Óa ηٷÁÁ›ÏÂÈ Î¿ÔÈ·
ηÎÔÔ›ËÛË ·È‰ÈÔÜ, ‰¤¯ÂÙ·È ÂÚd Ùd˜ 400 ÎÏ‹ÛÂȘ ìÌÂÚË-

103
Û›ˆ˜ ÁÈa Ù¤ÙÔÈ· ÂÚÈÛÙ·ÙÈο, ÙáÓ ïÔ›ˆÓ ‰Ú¿ÛÙ˜ ÂrÓ·È ÁÔ-
ÓÂÖ˜, ‰¿ÛηÏÔÈ, âÚÁÔ‰fiÙ˜ Î.Ï. ÙáÓ ·È‰ÈáÓ ·éÙáÓ.
ErÓ·È ‚¤‚·È· Ï˘ËÚe Ùe ÁÂÁÔÓfi˜, ¬ÙÈ âÓá ì àÓıÚˆfiÙË-
Ù· ‚·‰›˙ÂÈ Úe˜ ÙeÓ 21Ô ·åáÓ· Ùe Ê·ÈÓfiÌÂÓÔ Ùɘ ·È‰ÈÎɘ
ηÎÔÌÂÙ·¯Â›ÚËÛ˘ ù¯È ÌfiÓÔ âÍ·ÎÔÏÔ˘ıÂÖ Óa ñÊ›ÛÙ·Ù·È ñe
ÔÈΛϘ ÌÔÚʤ˜, àÏÏa ηd ÚÔÛÏ·Ì‚¿ÓÂÈ ïÏÔÓbÓ Î·d ÌÂÁ·-
χÙÂÚ˜ ‰È·ÛÙ¿ÛÂȘ. ErÓ·È Óa àÔÚÂÖ Î·ÓÂd˜ Ìb Ùc ‰ÈÔÏ›ÛıË-
ÛË Ùɘ àÓıÚˆfiÙËÙÔ˜ Ûb ÌÂıfi‰Ô˘˜ ˙ˆÉ˜ ÚˆÙfiÁÔÓ˘, àÓ·Ú-
¯Ô‡ÌÂÓ˘ ηd à¿ÓıÚˆ˘. òE¯Ô˘ÌÂ Û˘ÓËı›ÛÂÈ Óa Û˘Ó‰¤Ô˘-
Ì ٤ÙÔȘ Û˘ÌÂÚÈÊÔÚb˜ Ìb ôÏϘ âÔ¯¤˜, ¬Ô˘ Ùa ‰ÈηÈÒ-
Ì·Ù· ÙÔÜ ·È‰ÈÔÜ, àÏÏa ηd ÙÔÜ àÓıÚÒÔ˘ ηd ÙÔÜ ÔÏ›ÙÔ˘
qÛ·Ó ôÁÓˆÛÙ· ÛÙc ˙ˆ‹. ™‹ÌÂÚ· ¬Ìˆ˜, Ôf ï ÎfiÛÌÔ˜ ı¤ÏÂÈ
Óa ϤÁÂÙ·È ÔÏÈÙÈṲ̂ÓÔ˜ Ù¤ÙÔÈ· ÎÚÔ‡ÛÌ·Ù· ÂrÓ·È àÔÁÔË-
Ù¢ÙÈο, ·Úa Ùd˜ ÊÈÏfiÙÈ̘ ÚÔÛ¿ıÂȘ Ôf ηٷ‚¿ÏÏÔÓ-
Ù·È àe âÎÎÏËÛÈ·ÛÙÈÎÔf˜ çÚÁ·ÓÈÛÌÔ‡˜, àe å‰ÈˆÙÈÎb˜ Úˆ-
ÙÔ‚Ô˘Ï›Â˜ ηd àe ÙeÓ OHE ÁÈa ÙcÓ ïÚÈÔı¤ÙËÛË ÙáÓ ‰ÈηÈ-
ˆÌ¿ÙˆÓ ÙáÓ ·È‰ÈáÓ Î·d ÙcÓ âÁÁ‡ËÛË Ùɘ ÙËÚ‹ÛÂÒ˜ ÙˆÓ.
£a õıÂÏ· â‰á Óa àӷʤڈ ¬ÙÈ Ûb ¬ÏÔ ÙeÓ ÎfiÛÌÔ Ôî ¯ÚÈ-
ÛÙÈ·ÓÈÎb˜ \EÎÎÏËۛ˜ àÁˆÓ›˙ÔÓÙ·È Ìb ÏfiÁÈ· ηd öÚÁ· ÁÈa
ÙcÓ ÚÔÛÙ·Û›· ÙáÓ ·È‰ÈáÓ àe Ùd˜ ‚·Ó·˘ÛfiÙËÙ˜. Te
âӉȷʤÚÔÓ ·éÙe ÚÔ¤Ú¯ÂÙ·È àe ÙcÓ àÓÙ›ÏË„Ë ¬ÙÈ Ùa ·È-
‰Èa Û˘ÓÈÛÙÔÜÓ ≤Ó· ÔχÙÈÌÔ ıËÛ·˘Úfi, Ôf àe Ùc ʇÛË ÙÔ˘˜
‰ÈηÈÔÜÓÙ·È, ó˜ ÂåÎfiÓ˜ £ÂÔÜ, Û‚·ÛÌÔÜ ≤ÓÂη Ùɘ àÙ›ÌËÙ˘
àÍ›·˜ ÙˆÓ.
™Ùd˜ ¯áÚ˜ ¬Ô˘ ì ηÎÔÔ›ËÛË ÙáÓ ·È‰ÈáÓ ÁÓˆÚ›˙ÂÈ
ÌÂÁ¿ÏË ôÓıËÛË, Ôî ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈÎb˜ ÚˆÙÔ‚Ô˘Ï›Â˜ ÁÈa ÙcÓ ÚÔ-
ÛÙ·Û›· ÙˆÓ ÂrÓ·È ÛËÌ·ÓÙÈΤ˜. ™ÙcÓ T·¸Ï¿Ó‰Ë .¯. ÌÈa ¯ÚÈ-
ÛÙÈ·ÓÈÎc çÚÁ¿ÓˆÛË ö¯ÂÈ Û˘ÛÙ‹ÛÂÈ ÌÈa ïÏfiÎÏËÚË fiÏË ÁÈa
ÙcÓ ÚÔÛÙ·Û›· ·È‰ÈáÓ Ôf ηÙa ¯ÈÏÈ¿‰Â˜ Ú›¯ÓÔÓÙ·È ÛÙcÓ

104
ÔÚÓ›· ηd ÛÙa Ó·ÚΈÙÈÎa Û’ ·éÙc Ùc ¯ÒÚ·. ™Ùe ¥‰Ú˘Ì·
·éÙfi, àÁfiÚÈ· ηd ÎÔÚ›ÙÛÈ·, οو àe ÙcÓ ÚÔÛÙ·Û›· Ùɘ
çÚÁ·ÓÒÛˆ˜ ·éÙɘ Ôf ÂrÓ·È ÁÓˆÛÙc Ìb Ùa àÚ¯ÈÎa
C.C.F.D. ÚÔÛʤÚÂÈ ÛÙa ·È‰Èa ·éÙa Ùc ‰˘Ó·ÙfiÙËÙ· ·éÙÔ-
ÚÔÛÙ·Û›·˜ ηd ·éÙÔÛ˘ÓÂȉËÛ›·˜. ™’ ·éÙe Ùe ¥‰Ú˘Ì· ¬ˆ˜
ηd Ûb ÔÏÏa ôÏÏ· ·ÚÂÌÊÂÚÉ ¬ˆ˜ ·éÙe Ôf ‚Ú›ÛÎÂÙ·È
ÛÙe Moobandek, 130 ¯ÏÌ. Ì·ÎÚ˘a à’ Ùc M·ÓÁÎfiÁÎ,
‚Ú›ÛÎÔ˘Ó ÚÔÛÙ·Û›· ·È‰Èa âÁηٷÏÂÏÂÈÌ̤ӷ, Ôf ˙ÔÜÛ·Ó
ÛÙd˜ BIDONVILLES, j οو àe Á¤Ê˘Ú˜ ηd â‰›‰ÔÓÙÔ
ÛÙcÓ ÔÚÓ›· («La Croix», 27-4-1990). T¤ÙÔÈ· ôÛ˘Ï· ÁÈa
·È‰Èa ¯ˆÚd˜ ÔåÎÔÁ¤ÓÂÈ· ñ¿Ú¯Ô˘Ó Ûb ¿Ú· ÔÏÏb˜ ¯áÚ˜
Ìb ÙcÓ ÚˆÙÔ‚Ô˘Ï›· Ùɘ \EÎÎÏËÛ›·˜. ™’ ·éÙa ÂÚÈı¿ÏÔÓ-
Ù·È çÚÊ·Óa ·È‰È¿, ·È‰Èa ‰È·ÏÂÏ˘Ì¤ÓˆÓ ÔåÎÔÁÂÓÂÈáÓ, ·È-
‰Èa Ôf ö¯Ô˘Ó õ‰Ë ¤ÛÂÈ ı‡Ì·Ù· ηÎÔÔ›ËÛ˘, ·È‰Èa Ìb
ÈÎÚb˜ âÌÂÈڛ˜ àe Ùc ˙ˆ‹, ‚¿Ó·˘Û· ηÎÔÌÂÙ·¯ÂÈÚÈṲ̂ӷ
Û˘Ó‹ıˆ˜ àe âΛÓÔ˘˜, ÛÙÔf˜ ïÔ›Ô˘˜ ï ÓfiÌÔ˜ àÓ·ı¤ÙÂÈ ÙcÓ
ÚÔÛÙ·Û›· ÙˆÓ.
\AÏÏa ηd å‰ÈˆÙÈÎb˜ çÚÁ·ÓÒÛÂȘ ñe ÙcÓ ÓÔcÓ Ùɘ ¯ÚÈ-
ÛÙÈ·ÓÈÎɘ àÁ¿˘ ö¯Ô˘Ó àÓ·Ù‡ÍÂÈ ≤Ó· âÓÙ˘ˆÛÈ·Îe ‰›-
ÎÙ˘Ô î‰Ú˘Ì¿ÙˆÓ ÁÈa ÚÔÛÙ·Û›· Ùɘ ·È‰ÈÎɘ ìÏÈΛ·˜,
ÚÄÁÌ· Ôf àÓ·ÎÔ˘Ê›˙ÂÈ Î¿ˆ˜ Ùe ÌÂÁ¿ÏÔ ‚¿ÚÔ˜ ÙÔÜ Ô-
ÏÈÙÈÛÌÔÜ Ì·˜. \AÏÏa ÌfiÓÔÓ ·éÙa ‰bÓ àÚÎÔÜÓ. XÚÂÈ¿˙ÔÓÙ·È
̤ÙÚ· Ìb ÓÔÌÔıÂÙÈÎc Î¿Ï˘„Ë ÁÈa ÌÈa âÁÁ˘Ë̤ÓË ÚÔÛÙ·-
Û›· ÙáÓ ·È‰ÈáÓ. K·d Úe˜ ÙcÓ Î·Ù‡ı˘ÓÛË ·éÙc ÂñÚ›ÛÎÂÙ·È
ì ™˘Óı‹ÎË ÙÔÜ OHE ÁÈa ÙcÓ ïÔ›·Ó ÌÈÏ‹Û·Ì ÛÙcÓ àÚ¯‹.
^H ™˘Óı‹ÎË ·éÙc Ìb Ùa 54 ôÚıÚ· Ù˘ âȉÈÒÎÂÈ Óa ñÂÚÎÂ-
Ú¿ÛÂÈ Ùd˜ ÔÏÈÙÈÛÙÈΤ˜, ÔÏÈÙÈÎb˜ ηd å‰ÂÔÏÔÁÈÎb˜ ‰È·ÊÔÚb˜
Ôf ñ¿Ú¯Ô˘Ó àÓ¿ÌÂÛ· ÛÙa 160 ÂÚ›Ô˘ ÎÚ¿ÙË-̤ÏË ÙÔÜ
OHE ÚÔÎÂÈ̤ÓÔ˘ Óa ηٷÛÙFÉ ¯Ú‹ÛÈÌÔ âÚÁ·ÏÂÖÔ ÁÈa ÙcÓ

105
ÚÔÛÙ·Û›· ÙÔÜ ·È‰ÈÔÜ. MÈa ÁÂÓÈÎfiÙÂÚË Û˘Ó·›ÓÂÛË à·È-
ÙÂÖÙ·È ÌÂÙ·Íf ÙáÓ ÎÚ·ÙáÓ öÙÛÈ œÛÙ ≤Ó· ·È‰d Óa Ìc ÂÈÓÄ,
Óa ö¯ÂÈ Ùc ÊÚÔÓÙ›‰· ÙÔ˘, Óa ·Ú·Ì¤ÓÂÈ Ì·˙d Ìb ÙÔf˜ ÁÔÓÂÖ˜
ÙÔ˘, Óa ÚÔÛٷهÂÙ·È àe ÙcÓ ÔÚÓ›· ηd Ùa Ó·ÚΈÙÈο,
Óa Ìc ÌÂÙ¤¯ÂÈ Ûb ÔϤÌÔ˘˜. Eἰδικὰ τὸ ἄρθρο 38 προβλέπει
τὴν τελευταία αὐτὴ ἀπαγόρευση, àÏÏa Ûb ÙfiÓÔ˘˜ äÈfiÙÂ-
ÚÔ˘˜ àe âΛÓÔ˘˜ Ôf ¯ÚËÛÈÌÔÔÈÔÜÛÂ ì ¢È·Î‹Ú˘ÍË ÙÔÜ
1959. °È·Ùd Ù¿¯·; ¢ÈfiÙÈ ¯áÚ˜ Ôf ÚfiÛÊ·Ù· à¤ÎÙËÛ·Ó
ÙcÓ àÓÂÍ·ÚÙËÛ›· ÙÔ˘˜, Ìb âd ÎÂÊ·Ïɘ ÙcÓ \AÏÁÂÚ›·, ‰˘Û-
ÙÚÔÔÜÓ ÁÈa ÌÈa àfiÏ˘ÙË Î·Ù·‰›ÎË Ùɘ Û˘ÌÌÂÙԯɘ ·È-
‰ÈáÓ ÛÙeÓ fiÏÂÌÔ, ÌÈa ηd ·éÙb˜ ö¯Ô˘Ó ÂÖÚ· Ùɘ ÛËÌ·Û›·˜
·éÙɘ Ùɘ Û˘ÌÌÂÙԯɘ. K·d Ùe àÎfiÌË Èe ÂÚ›ÂÚÁÔ ÂrÓ·È ¬ÙÈ
ηd Ôî H¶A ö¯Ô˘Ó ÚÔÛ¯ˆÚ‹ÛÂÈ Û’ ·éÙc ÙcÓ àÓÙ›ÏË„Ë Î·d
àÔ̤ÓÂÈ Óa Á›ÓÂÈ ÁÓˆÛÙe Ù› ÙÂÏÈÎa ıa „ËÊÈÛıFÉ ÛÙeÓ OHE
àe Ùc °ÂÓÈ΋ ÙÔ˘ ™˘Ó¤Ï¢ÛË ¿Óˆ ÛÙe ÛËÌÂÖÔ ÙÔÜÙÔ.
≠EÓ· ôÏÏÔ Î·˘Ùe ÛËÌÂÖÔ ÂrÓ·È τὸ θρήσκευµα. MÈa ÚÒ-
ÙË ‰È·Ù‡ˆÛË âÁÁ˘ÄÙÔ ÛÙa ·È‰Èa Ï‹ÚË âÏ¢ıÂÚ›· âÎ-
ÏÔÁɘ, ıÚËÛ΢ÙÈÎɘ àÁˆÁɘ ηd ηıËÌÂÚÈÓɘ Ù‹ÚËÛ˘
ÙáÓ ıÚËÛ΢ÙÈÎáÓ Î·ÓfiÓˆÓ. ≠Ö˜ ÌÈa ÙfiÛÔ ÌÂÁ¿ÏË âÏ¢-
ıÂÚ›· ‰bÓ ÂrÓ·È ÔÙb ‰˘Ó·ÙeÓ Óa ˘îÔıÂÙ‹ÛÔ˘Ó Ôî ÌÔ˘ÛÔ˘ÏÌ·-
ÓÈÎb˜ ¯áÚ˜. ¶·Úa Ù·ÜÙ· Ùe ôÚıÚÔ 14 ÚԂϤÂÈ ¬ÙÈ iÓ Ùa
ÎÚ¿ÙË Û‚·ÛıÔÜÓ «τὸ δικαίωµα τοῦ παιδιοῦ στὴν ἐλευθερία
σκέψεως, συνειδήσεως καὶ θρησκείας» âÁÁ˘áÓÙ·È Ù·˘Ùfi-
¯ÚÔÓ· Ùe ‰Èη›ˆÌ· ÙáÓ ÁÔÓ¤ˆÓ ÛÙcÓ Î·ıÔ‰‹ÁËÛË ÙáÓ
·È‰ÈáÓ ÙÔ˘˜ Ûb ¬,ÙÈ àÊÔÚÄ ÛÙe ıÚ‹ÛÎÂ˘Ì·. Te ÛËÌÂÖÔ ·éÙe
ÂrÓ·È àe Ùa ıÂÌÂÏÈÒ‰Ë Î·d ‚¤‚·È· ÌÔÚÂÖ Óa àԂϤÂÈ
ÛÙcÓ ÚÔÛÙ·Û›· ÙáÓ ·È‰ÈáÓ àe ÌÈa ·ÙÂÚÓ·ÏÈÛÙÈÎc ηd
àÊfiÚËÙ· ηٷÈÂÛÙÈÎc âÈ‚ÔÏc ÙáÓ ÁÔÓ¤ˆÓ j ηd ÙÔÜ ÎÔÈ-
ÓˆÓÈÎÔÜ ÂÚÈ‚¿ÏÏÔÓÙÔ˜ âd ÙÔÜ ·È‰ÈÔÜ ÛÙe ı¤Ì· Ùɘ ıÚË-

106
Û΢ÙÈÎɘ âÏ¢ıÂÚ›·˜, ¬ˆ˜ âÈ‚¿ÏÏÂÙ·È Óa àÓÙÈÌÂÙˆÈÛıFÉ
Ìb ÁÓÒÌÔÓ·, 剛ˆ˜ ·éÙfi, ÙcÓ àÓ¿ÁÎË ¯ÂÈÚ·ÁÒÁËÛ˘ ÙáÓ
·È‰ÈáÓ Úe˜ Ùd˜ äıÈÎb˜ àÚ¯b˜ Ôf ì ıÚËÛΛ· âÎÚÔÛˆÂÖ
ηd Ôf ì Û˘Ì‚ÔÏ‹ ÙˆÓ ÛÙc ‰È·ÌfiÚʈÛË ÙÔÜ àÓıÚˆ›ÓÔ˘
¯·Ú·ÎÙÉÚÔ˜ ÂrÓ·È, ηÙa ÁÂÓÈÎcÓ ïÌÔÏÔÁ›·Ó, ÔχÙÈÌË Î·d
àÓ·ÓÙÈηٿÛÙ·ÙË. K·d ì ^AÁ›· ≠E‰Ú· Û¯ÔÏÈ¿˙ÔÓÙ·˜ Ùe
ôÚıÚÔ ·éÙe ηıg˜ ηd Ùa ôÚıÚ· 13, 15, 16 ηd 28 ‰ÈÂÙ‡ˆ-
ÛÂÓ âÈÊ˘Ï¿ÍÂȘ ó˜ Úe˜ ÙcÓ àfiÏ˘ÙË âÊ·ÚÌÔÁ‹ ÙˆÓ Î·d
ñÂÚË̇ÓıË ÙáÓ ‰ÈÎ·ÈˆÌ¿ÙˆÓ ÙáÓ ÁÔÓ¤ˆÓ Ûb ¬,ÙÈ àÊÔÚÄ
ÛÙcÓ ÌfiÚʈÛË (ôÚıÚ· 13 ηd 28), Ùe ıÚ‹ÛÎÂ˘Ì· (ôÚıÚ. 54), Ùe
Û˘ÓÂÙ·ÈÚ›˙ÂÛı·È (ôÚıÚ. 15) ηd Ùe àfiÚÚËÙÔ (ôÚıÚ. 16), (BÏ.
«L’ Osservatore Romano», 15-5-1990).
™Ô‚·Úe àe öÔ„Ë ÓÔÌÈÎc ÂrÓ·È Î·d τὸ θέµα τοῦ προσ-
διορισµοῦ τῆς ἐννοίας «παιδί». ™Ùe ı¤Ì· ·éÙe ‰ÈÂÙ˘ÒıË-
Û·Ó ÔÏÏb˜ àfi„ÂȘ. MÂÚÈÎÔd âÚfiÙÂÈÓ·Ó Óa ÙÂıFÉ Úe˜ Ùa
ôÓˆ ï ÂÚÈÔÚÈÛÌe˜ ÙáÓ 18 âÙáÓ. òAÏÏÔÈ âÂͤÙÂÈÓ·Ó Ùa ‰È-
ηÈÒÌ·Ù· ÙáÓ ·È‰ÈáÓ Ûb ¯ÚfiÓÔ ÚdÓ àe Ùc Á¤ÓÓËÛË. ™ÙeÓ
ÚfiÏÔÁÔ Û˘ÌÂÚÈÂÏ‹ÊıË ÌÈa ÊÚ¿ÛË àe Ùc ¢È·Î‹Ú˘ÍË ÙÔÜ
1959 Ôf ϤÁÂÈ ¬ÙÈ Ùe ·È‰› «ö¯ÂÈ àÓ¿ÁÎË ÌÈĘ Âå‰ÈÎɘ ÚÔ-
ÛÙ·Û›·˜ ηd Âå‰ÈÎáÓ ÊÚÔÓÙ›‰ˆÓ... ÚdÓ Î·d ÌÂÙa Ùc Á¤ÓÓËÛ‹
ÙÔ˘». Te ôÚıÚÔ 6 .¯. Ùɘ ¢È·ÎËڇ͈˜ âÁÁ˘ÄÙÔ Ùe ‰Èη›ˆ-
Ì· ÙÔÜ ·È‰ÈÔÜ ÛÙc ˙ˆc ηd ÛÙcÓ âÈ‚›ˆÛË.
Oî ‰È·Ù¿ÍÂȘ ·éÙb˜ ‰bÓ àÊÔÚÔÜÓ ‚¤‚·È· ÌfiÓÔ Ùd˜ ñ·Ó¿-
Ù˘ÎÙ˜ ¯áÚ˜ ¬ˆ˜ ıa ÌÔÚÔÜÛ úÛˆ˜ Óa ñÔı¤ÛÂÈ Î·Ó›˜.
\AӷʤÚÔÓÙ·È Î·d ÛÙd˜ ‰˘ÙÈΤ˜, ¬Ô˘ ö¯ÂÈ õ‰Ë àÓ·Ù˘¯ıÉ
ÌÈa ÛÔ‚·Úc ÚÔ‚ÏËÌ·ÙÔÏÔÁ›·, âÓá Ï·Ì‚¿ÓÔÓÙ·È Û˘Ó¯á˜
̤ÙÚ· ÁÈa ÙcÓ ¿Ù·ÍË Ùɘ ηÎÔÌÂÙ·¯Â›ÚÈÛ˘ ÙáÓ ·È‰ÈáÓ.
°Èa ·Ú¿‰ÂÈÁÌ· àӷʤڈ Ùc °·ÏÏ›·, ¬Ô˘ ÚfiÛÊ·Ù· ì ΢-
‚¤ÚÓËÛË ÚfiÙÂÈÓ ÙÚ›· ¯·Ú·ÎÙËÚÈÛÙÈÎa ̤ÙÚ· Úe˜ ÚÔÛÙ·-

107
Û›· ÙáÓ ·È‰ÈáÓ. ™b Û¯¤‰ÈÔ ÓfiÌÔ˘ Ôf ‰ËÌÔÛȇıËΠÛÙd˜
àÚ¯b˜ ÙÔÜ 1989 âȉÈÒÎÂÙ·È ì ÙÚÔÔÔ›ËÛË ÙÔÜ ÔåÎÔÁÂÓÂÈ·-
ÎÔÜ ‰Èη›Ô˘ œÛÙ Ùa ÁÂÓÈÎa ™˘Ì‚Ô‡ÏÈ·, Óa àÓ·Ï¿‚Ô˘Ó âÓÂÚ-
ÁfiÙÂÚÔ ÚfiÏÔ ÛÙcÓ ÚÔÛÙ·Û›· ÙáÓ ·È‰ÈáÓ. Te Û¯¤‰ÈÔ ‰›‰ÂÈ
Ùe ‰Èη›ˆÌ· ÛÙÔf˜ ¶ÚÔ¤‰ÚÔ˘˜ ÙáÓ ™˘Ì‚Ô˘Ï›ˆÓ ·éÙáÓ Óa
ñÂÚ·Û›˙ÔÓÙ·È Ùa ·È‰Èa Ôf Á›ÓÔÓÙ·È àÓÙÈΛÌÂÓÔ Î·ÎÔ-
Ô›ËÛ˘ âÓÒÈÔÓ ÙáÓ ‰ÈηÛÙËÚ›ˆÓ, âÓá ·Ú¿ÏÏËÏ· àÓ·-
‚·ıÌ›˙ÂÙ·È Î·d ï ÚfiÏÔ˜ ÙáÓ ÎÚ·ÙÈÎáÓ ^YËÚÂÛÈáÓ ÚÔÛÙ·-
Û›·˜ Ùɘ ÌËÙÚfiÙËÙÔ˜ ηd ÙÔÜ ·È‰ÈÔÜ.
Te ‰Â‡ÙÂÚÔ Ì¤ÙÚÔ Ôf ÚÔÙ›ÓÂÈ ì Á·ÏÏÈÎc ΢‚¤ÚÓËÛË
ÂrÓ·È ì ηıȤڈÛË ÌÈĘ ÙËÏÂʈÓÈÎɘ ÁÚ·ÌÌɘ à̤ÛÔ˘ ‚ÔË-
ı›·˜. ™b ÔÏÏb˜ ÂÚÈÙÒÛÂȘ ì Û˘Ó‰È¿ÏÂÍË ÂrÓ·È ‰ˆÚÂaÓ
œÛÙ Óa ‰›‰ÂÙ·È Î›ÓËÙÚÔ ÁÈa ÙcÓ ¯ÚËÛÈÌÔÔ›ËÛË Ùɘ ÁÚ·Ì-
Ìɘ. ^H ÁÚ·ÌÌc ·éÙc Ôf õ‰Ë ö¯ÂÈ àÚ¯›ÛÂÈ Óa ÏÂÈÙÔ˘ÚÁFÉ Ûb
‰È¿ÊÔÚ˜ ÂÚÈÔ¯b˜ ÂrÓ·È àÓÔÈÎÙc ¬ÏÔ Ùe 24ˆÚÔ Î·d ‰¤¯ÂÙ·È
ηٷÁÁÂϛ˜ ÁÈa ηÎÔÌÂÙ·¯Â›ÚÈÛË ·È‰ÈáÓ j ‰›‰ÂÈ ï‰ËÁ›Â˜
ÁÈa ÙcÓ àÓÙÈÌÂÙÒÈÛ‹ Ù˘. ¶›Ûˆ àe Ùd˜ ÁÚ·ÌÌb˜ ñ¿Ú¯Ô˘Ó
êÚÌfi‰È· ÚfiÛˆ· ÎÚ·ÙÈÎáÓ ^YËÚÂÛÈáÓ Ôf ö¯Ô˘Ó ÂÖÚ·
ηd ÌÔÚÔÜÓ Óa ηÙ¢ı‡ÓÔ˘Ó ÛˆÛÙa Ùa Ú¿ÁÌ·Ù·.
Te ÙÚ›ÙÔ Ì¤ÙÚÔ àӷʤÚÂÙ·È ÛÙcÓ Âå‰ÈÎc âÈÌfiÚʈÛË ¬ÏˆÓ
âÎÂ›ÓˆÓ Ôf ö¯Ô˘Ó Û¯¤ÛË j àÓ¿ÌÂÈÍË Ìb Ùe Úfi‚ÏËÌ· ¬ˆ˜
ÂrÓ·È .¯. Ôî ‰ÈηÛÙb˜ àÓËϛΈÓ, Ôî ÎÔÈÓˆÓÈÎÔd ÏÂÈÙÔ˘ÚÁÔ›, Ôî
ÁÈ·ÙÚÔ›, Ôî àÛÙ˘ÓÔÌÈÎÔ›, Ôî ‰¿ÛηÏÔÈ. ≠OÏÔÈ ·éÙÔd Ú¤ÂÈ Óa
Ì¿ıÔ˘Ó ᘠÚ¤ÂÈ Óa àÓÙȉÚÔÜÓ Î·d Óa ¯ÂÈÚ›˙ÔÓÙ·È Ù¤ÙÔȘ
ÂÚÈÙÒÛÂȘ. ^H ÌÂÙÂÎ·›‰Â˘ÛË ·éÙc ÚԂϤÂÙ·È Óa àÛ¯Ô-
ÏËıFÉ Î·Ùa ÚÔÙÂÚ·ÈfiÙËÙ· Ìb Âå‰ÈÎa ı¤Ì·Ù· ¬ˆ˜ ÂrÓ·È ì
Ù‹ÚËÛË ÙÔÜ â·ÁÁÂÏÌ·ÙÈÎÔÜ àÔÚÚ‹ÙÔ˘, Ûb Û˘Ó‰˘·ÛÌe Ìb
ÂÚÈÙÒÛÂȘ ÎÈÓ‰‡ÓÔ˘ ÁÈa ÙcÓ ñÁ›· ÙáÓ ·È‰ÈáÓ, Î.Ï.
™ÙcÓ ú‰È· Û˘¯ÓfiÙËÙ· ì Á·ÏÏÈÎc ΢‚¤ÚÓËÛË ëÙÔÈÌ¿˙ÂÙ·È Óa

108
ı¤ÛÂÈ Ûb âÓ¤ÚÁÂÈ· ̤ÙÚ· ηd ÁÈa ÙcÓ ÚÔÛÙ·Û›· ÙáÓ ·È‰ÈáÓ
àe Ùd˜ ÛÂÍÔ˘·ÏÈÎb˜ ηٷ¯Ú‹ÛÂȘ Ôf âÌÊ·Ó›˙Ô˘Ó öÍ·ÚÛË Ùa
ÙÂÏÂ˘Ù·Ö· ¯ÚfiÓÈ·.
¶Úe˜ ÙcÓ ú‰È· ηÙ‡ı˘ÓÛË ÂñÚ›ÛÎÔÓÙ·È Î·d ôÏÏ· ̤ÙÚ·,
¬ˆ˜ ÂrÓ·È .¯. ì Û˘ÓÂÚÁ·Û›· ÌÂÙ·Íf ‰È·ÊfiÚˆÓ ÎÚ·ÙÈÎáÓ
ηd Ìc ÊÔÚ¤ˆÓ ÛÙeÓ ÎÔÈÓe àÁáÓ· ÁÈa ÙcÓ àÓÙÈÌÂÙÒÈÛË Ùɘ
·È‰ÈÎɘ ηÎÔÌÂÙ·¯Â›ÚËÛ˘ Ûb Û˘Ó‰˘·ÛÌe Ìb ÙcÓ ¿Ù·ÍË
Ùɘ ÁÚ·ÊÂÈÔÎÚ·Ù›·˜ Ôf âÌÔ‰›˙ÂÈ ÙcÓ àÔÙÂÏÂÛÌ·ÙÈÎfiÙËÙ·
Ùɘ Û˘ÓÂÚÁ·Û›·˜ ·éÙɘ (BÏ. «La Croix», 20-4-1989).

¢bÓ ıa qÙ·Ó Ï‹Ú˘ ì àÓ·ÊÔÚ¿ Ì·˜ ÛÙa ‰ÈηÈÒÌ·Ù·


ÙÔÜ ·È‰ÈÔÜ, iÓ ‰bÓ âÏ·Ì‚¿Ó·Ì ñ’ ù„ÈÓ Ì·˜ ηd Ùd˜ àfi-
„ÂȘ ÙáÓ ú‰ÈˆÓ ÙáÓ ÁÔÓ¤ˆÓ ÙáÓ ·È‰ÈáÓ, Ôf ηd ·éÙÔd
âÌÊ·Ó›˙Ô˘Ó ‰È·ÊÔÚÂÙÈÎb˜ οı ÊÔÚa àÓÙȉڿÛÂȘ Ôf ÂrÓ·È
àÓ¿ÏÔÁ˜ Ìb Ùc ÌfiÚʈÛË, ÙcÓ ìÏÈΛ·, ÙeÓ ¯·Ú·ÎÙÉÚ· ηd
ÙcÓ àÁˆÁ‹ ÙÔ˘˜. °ÔÓÂÖ˜ Ôf âÚˆÙ‹ıËÛ·Ó ÁÈa Ùa ‰ÈηÈÒ-
Ì·Ù· ÙáÓ ·È‰ÈáÓ ÙÔ˘˜ âͤÊÚ·Û·Ó àÓÙÈÏ‹„ÂȘ Ôf ÎÈ-
ÓÔÜÓÙ·È Ûb ≤Ó· ÂéÚf ïˆÛ‰‹ÔÙ ʿÛÌ· àe ÙcÓ Ï‹ÚË
âÏ¢ıÂÚÈfiÙËÙ· ̤¯ÚÈ ÙcÓ Ï‹ÚË Î·Ù·›ÂÛË. B¤‚·È· ‰bÓ
ÂrÓ·È ÂûÎÔÏÔ Óa É Î·ÓÂd˜ iÓ ì Ù·ÎÙÈÎc ÌÈĘ ÌËÙ¤Ú·˜ Ôf
Âr ¬ÙÈ ÛÙe Û›ÙÈ ‰bÓ âÈÙÚ¤ÂÙ·È ÛÙa ·È‰Èa Óa ‚ϤÔ˘Ó
ÙËÏÂfiÚ·ÛË, ÛÙc ‰È¿ÚÎÂÈ· Ùɘ 낉ÔÌ¿‰Ô˜, ·éÙc ¬Ìˆ˜ «ÁÚ¿-
ÊÂÈ» Ûb ‚›ÓÙÂÔ Ùd˜ âÎÔÌb˜ Ôf ıˆÚÂÖ ¯Ú‹ÛÈ̘ ÁÈa Ùa
·È‰È¿ Ù˘ ηd Ùe ÚÔ‚¿ÏÏÂÈ Û’ ·éÙa ηÙa Ùe Û·‚‚·ÙÔ·-
ÚÈ·ÎÔ Ôf ‰bÓ ö¯Ô˘Ó Û¯ÔÏÂÖÔ Î·d ôÏÏ· ηı‹ÎÔÓÙ·, ÂrÓ·È
ÛˆÛÙc j ÚÔÙÈÌËÙ¤· j iÓ ·éÙe Ôf ≋ψÛ ≤Ó·˜ ·Ù¤-
Ú·˜ 38 âÙáÓ ¬ÙÈ «καὶ βέβαια πρέπει τὰ παιδιά µας νὰ
ἔχουν ἀπόλυτο τὸ δικαίωµα νὰ ἐκφράζουν τὶς ἐπιθυµίες ἢ

109
τὶς ἀπαρέσκειές των, ἀλλ’ ὅµως πρέπει καὶ νὰ µᾶς σέβον-
ται» ÂrÓ·È Ùe ÛˆÛÙfiÙÂÚÔ. hH Ì‹ˆ˜ Èe ÛˆÛÙe ÂrÓ·È ·éÙe
Ôf Âr ≤Ó·˜ ôÏÏÔ˜ ·Ù¤Ú·˜, ¬ÙÈ ‰ËÏ. «τὸ σπουδαιότερο
εἶναι νὰ ἐξασφαλίσουµε στὰ παιδιά µας τὴ δυνατότητα νὰ
µεγαλώσουν καὶ νὰ ἀποκτήσουν ὑπευθυνότητα» (BÏ. «La
Croix», 23-6-1989).
≠Ö˜ Ôî àÓÙÈÏ‹„ÂȘ ·éÙb˜ àӷʤÚÔÓÙ·È ÂÚÈÛÛfiÙÂÚÔ Ûb
ı¤Ì·Ù· àÁˆÁɘ ηd àÓ·ÙÚÔÊɘ ÙáÓ ·È‰ÈáÓ Î·d ÊÚÔÓá
¬ÙÈ ‰bÓ ÌÔÚÂÖ Óa àÔÙÂϤÛÔ˘Ó àÓÙÈΛÌÂÓÔ ‰ÈÂıÓáÓ Û˘Ó-
ıËÎáÓ j ‰È·Ù¿ÍÂˆÓ Ìb Î˘ÚˆÙÈÎe ÂÚȯfiÌÂÓÔ. Te ˙ËÙÔ‡-
ÌÂÓÔ Û‹ÌÂÚ· ÂrÓ·È ì ÚÔÛÙ·Û›· ÙáÓ ·È‰ÈáÓ àe ÙcÓ Î·-
ÎÔÔ›ËÛË Î·d ì àÓ·ÁÓÒÚÈÛË Û’ ·éÙa ıÂÌÂÏȈ‰áÓ ‰ÈηȈ-
Ì¿ÙˆÓ ÛÙc ˙ˆ‹, ÛÙc ÌfiÚʈÛË, ÛÙcÓ âÏ¢ıÂÚ›·, ÛÙcÓ àÓ¿-
Ù˘ÍË, ÛÙcÓ ñÁ›· ηd ÛÙcÓ ÎÔÈÓˆÓÈÎc àÔ‰Ô¯‹. \AÏÏa
‚¤‚·È· ÛÎÔe˜ ÙáÓ ÎÈÓËÙÔÔÈ‹ÛÂˆÓ ·éÙáÓ ‰bÓ Ú¤ÂÈ Óa
ÂrÓ·È Î·d ì ÙÚÔÊÔ‰ÔÛ›· Ùɘ àӷȉ›·˜, Ùɘ àÓ˘·ÎÔɘ ηd
Ùɘ ïÏÔÎÏËÚˆÙÈÎɘ àÓÂÍ·ÚÙËÛ›·˜ ÙáÓ ·È‰ÈáÓ àe ÙcÓ
ÔåÎÔÁ¤ÓÂÈ¿Ó ÙÔ˘˜.
\E‰È¿‚·Û· Ûb Ì›· Á·ÏÏÈÎc âÊËÌÂÚ›‰·, Ôf â‰ËÌÔÛ›Â˘Â
Ì¿ÏÈÛÙ· ηd ʈÙÔÁÚ·Ê›· ¬ÙÈ öÁÈÓ ÌÈa Û˘˙‹ÙËÛË ÛÙa
Ï·›ÛÈ· ÙáÓ Âå‰ÈÎáÓ ™˘Ì‚Ô˘Ï›ˆÓ ÙáÓ çÚÁ·ÓÈÛÌáÓ ÙÔ-
ÈÎɘ ·éÙÔ‰ÈÔÈ΋Ûˆ˜ ÁÈa Ùa ‰ÈηÈÒÌ·Ù· ÙáÓ Ó¤ˆÓ ηd
ÙáÓ ·È‰ÈáÓ. ≠EÓ· ·È‰d 13 âÙáÓ à¢ı˘ÓfiÌÂÓÔ ÛÙeÓ ¢‹-
Ì·Ú¯Ô ÙÔÜ ÂrÂ: «῎E, κύριε ∆ήµαρχε, γιατί µᾶς παρεχώρη-
σες µιὰ αἴθουσα γιὰ ρὸκ σὲ µιὰ βιοµηχανικὴ ζώνη ποὺ
ἀπέχει 4 χιλιόµετρα καὶ ἐγὼ δὲν ἔχω ποδήλατο;» («La
Croix», 27-1-1990).

110
™ÙcÓ ^EÏÏ¿‰· ηÎÔÔÈ‹ÛÂȘ ·È‰ÈáÓ ‰bÓ ö¯Ô˘Ó àÓ·ÊÂÚ-
ıÉ ÔÏϤ˜, ¬Ìˆ˜ ï àÚÈıÌfi˜ ÙˆÓ Û˘Ó¯ᘠ·éÍ¿ÓÂÙ·È. K·Ùa
Ùa ÙÂÏÂ˘Ù·Ö· ‰‡Ô ¯ÚfiÓÈ· 17 ÂÚÈÙÒÛÂȘ âÓ‰ÔÔÈÎÔÁÂÓÂÈ·Îɘ
ÛÂÍÔ˘·ÏÈÎɘ ηÎÔÔ›ËÛ˘ ·È‰ÈáÓ ìÏÈΛ·˜ àe 2 낉ÔÌ¿-
‰ˆÓ ̤¯ÚÈ 16 ¯ÚfiÓˆÓ öÊı·Û·Ó ÛÙeÓ EåÛ·ÁÁÂϤ· \AÓËÏ›-
ÎˆÓ \AıËÓáÓ, âÓá ·Ú¿ÏÏËÏ· ̤۷ ÛÙe 1989 ÛËÌÂÈÒıË-
Î·Ó ÙÔéÏ¿¯ÈÛÙÔÓ 13 ı¿Ó·ÙÔÈ àÓËÏ›ÎˆÓ Ôf çÊ›ÏÔÓÙ·Ó Ûb
ۈ̷ÙÈ΋ ÙÔ˘˜ ηÎÔÔ›ËÛË. «᾽Eπίσηµο σύστηµα κατα-
γραφῆς τῆς κακοποίησης ἀνηλίκων δὲν ὑπάρχει, ἀφοῦ δὲν
εἶναι δυνατὸν κανεὶς νὰ γνωρίζει τί συµβαίνει πίσω ἀπὸ τὴν
κλειστὴ πόρτα κάθε σπιτιοῦ. ῾Ωστόσο βάσει τῶν διεθνῶν
δεδοµένων, τοῦ ἀριθµοῦ τῶν γεννήσεων κατ’ ἔτος, καὶ τοῦ
ἀριθµοῦ τοῦ παιδικοῦ πληθυσµοῦ ὑπολογίζεται ὅτι 100
ἀπὸ τοὺς παιδικοὺς θανάτους ποὺ σηµειώνονται κάθε χρό-
νο στὴ χώρα µας, ὀφείλονται στὴν κακοποίηση, 100 παιδιὰ
κάθε χρόνο µένουν ἀνάπηρα ἀπὸ τὴν ἴδια αἰτία, ἐνῶ περί-
που 4.500 νέες περιπτώσεις σωµατικῆς κακοποίησης ἀνηλί-
κων εἶναι ὁ θλιβερὸς ἐτήσιος ἀπολογισµός» (BÏ. §›·˜ NÈ-
ÎËÙ¿ÎË: «Θύµατα κτηνώδους συµπεριφορᾶς», ÛÙ‹Ó «Kαθηµε-
ρινή», 17-6-1990).
¶ÚÔÁÚ¿ÌÌ·Ù· Ôf ö¯Ô˘Ó Û¯¤ÛË Ìb ÙcÓ ÛˆÌ·ÙÈÎc ηÎÔ-
Ô›ËÛË ÙÔÜ ·È‰ÈÔÜ ñ¿Ú¯Ô˘Ó ÛÙcÓ ^EÏÏ¿‰· àe Ùe 1977
ÛÙe Ï·›ÛÈÔ Ùɘ ‰Ú·ÛÙËÚÈfiÙËÙÔ˜ ÙÔÜ TÔ̤· OåÎÔÁÂÓÂÈ·ÎáÓ
™¯¤ÛÂˆÓ ÙÔÜ \IÓÛÙÈÙÔ‡ÙÔ˘ ^YÁ›·˜ ÙÔÜ ¶·È‰ÈÔÜ. Te 1988
î‰Ú‡ıËΠÙe K¤ÓÙÚÔ MÂϤÙ˘ ηd ¶ÚfiÏ˄˘ Ùɘ K·ÎÔÔ›-
ËÛ˘ ηd ¶·Ú·Ì¤ÏËÛ˘ ÙÔÜ ¶·È‰ÈÔÜ (K¤ÓÙÚÔ K¿¶·) Ìb
ÛÎÔe ÙcÓ öÚ¢ӷ, ÙcÓ ·ÚÔ¯c âÍÂȉÈÎÂ˘Ì¤ÓˆÓ ñËÚÂÛÈáÓ
ηd ÙcÓ âÎ·›‰Â˘ÛË â·ÁÁÂÏÌ·ÙÈáÓ ÁÈa ÙcÓ àÓÙÈÌÂÙÒÈÛË
Ù¤ÙÔÈˆÓ ÂÚÈÛÙ·ÙÈÎáÓ. ^øÛÙfiÛÔ Ùa ̤ÙÚ· ·éÙa ÎÚ›ÓÔÓÙ·È ÙÂ-

111
Ï›ˆ˜ àÓÂ·ÚÎÉ. XÚÂÈ¿˙ÔÓÙ·È Ì¤ÙÚ· ÁÈa Ùc ÛÙ‹ÚÈÍË Ùɘ
ÔåÎÔÁ¤ÓÂÈ·˜ ηd ÙcÓ ÚfiÏË„Ë ÙÔÜ ıÏÈ‚ÂÚÔÜ Ê·ÈÓÔ̤ÓÔ˘.
AéÙc ÙcÓ œÚ· ‰bÓ ñ¿Ú¯ÂÈ ≤Ó·˜ ÎÚ·ÙÈÎe˜ ÍÂÓÒÓ·˜ ÁÈa ÊÈ-
ÏÔÍÂÓ›· ·È‰ÈáÓ Ôf ÂrÓ·È âÁηٷÏÂÏÂÈÌ̤ӷ. Oî Û¯ÂÙÈÎb˜
ÂÚÈÙÒÛÂȘ ¬Ù·Ó Êı¿ÓÔ˘Ó Ûb ÁÓÒÛË Ùɘ \EÎÎÏËÛ›·˜ àÓÙÈ-
ÌÂÙˆ›˙ÔÓÙ·È âÎ ÙáÓ âÓfiÓÙˆÓ ÛÙa ‰Èο Ù˘ î‰Ú‡Ì·Ù·.
Te ÙÚ·ÁÈÎe Ê·ÈÓfiÌÂÓÔ Ùɘ ÛÂÍÔ˘·ÏÈÎɘ ηÎÔÔ›ËÛ˘
àÓËÏ›ÎˆÓ àe ÛÙÂÓÔf˜ Û˘ÁÁÂÓÂÖ˜ ÙˆÓ àËÛ¯fiÏËÛ Ùe 28Ô
¶·ÓÂÏÏ‹ÓÈÔ ¶·È‰È·ÙÚÈÎe ™˘Ó¤‰ÚÈÔ Ôf Û˘ÓÂÎÏ‹ıË ÛÙc
£ÂÛÛ·ÏÔÓ›ÎË ÙeÓ \IÔ‡ÓÈÔ ÙÔÜ 1990. \EÎÂÖ àÂηχÊıË ¬ÙÈ
Ôî ÂÚÈÙÒÛÂȘ Ù¤ÙÔÈ·˜ ηÎÔÔ›ËÛ˘ ÂrÓ·È ÔÏf ÂÚÈÛÛfiÙÂ-
Ú˜ àe Ùd˜ 17 Ôf Âr‰·Ó Ùe Êᘠ̤۷ ÛÙe 1989 ÁÈ·Ùd ÔÏ-
ÏÔd ÏfiÁÔÈ âÈ‚¿ÏÏÔ˘Ó ÛÙa ·È‰Èa ÙcÓ àfiÎÚ˘„Ë ÙáÓ Ûb
‚¿ÚÔ˜ ÙˆÓ âÂÈÛÔ‰›ˆÓ. ¢¤Ó âÂÎÙ›ÓÔÌ·È ÂÚÈÛÛfiÙÂÚÔ ÛÙe
ı¤Ì· ·éÙe ÁÈ·Ùd à·ÈÙÂÖÙ·È ôÓÂÛË ¯ÚfiÓÔ˘ ÁÈa Ùc ÛÊ·ÈÚÈÎc
‰ÈÂÚ‡ÓËÛË ÙÔÜ Ê·ÈÓÔ̤ÓÔ˘ Ôf ö¯ÂÈ ÔÏÏb˜ ·Ú·Ì¤ÙÚÔ˘˜.
£a üÊÂÈÏ· ¬Ìˆ˜ Óa ÚÔÛı¤Ûˆ ¬ÙÈ Î·d ÛÙeÓ ÙÔ̤· Ùɘ
âÚÁ·ÛÈ·Îɘ âÎÌÂÙ¿ÏÏ¢Û˘ ÙáÓ àÓËϛΈÓ, ·Úa ÙcÓ
≈·ÚÍË ·éÛÙËÚɘ ÓÔÌÔıÂÛ›·˜, ·Ú·ÙËÚÔÜÓÙ·È Ê·ÈÓfiÌÂÓ·
ηٷ¯Ú‹ÛˆÓ, Ôf çÊ›ÏÔÓÙ·È ÛÙcÓ à‰˘Ó·Ì›· j à̤ÏÂÈ·
ÙáÓ êÚÌÔ‰›ˆÓ ÎÚ·ÙÈÎáÓ âÈıˆڋÛÂˆÓ âÚÁ·Û›·˜ Óa âÈ-
ÛËÌ¿ÓÔ˘Ó Ùd˜ ·Ú·‚È¿ÛÂȘ Ùɘ ÓÔÌÔıÂÛ›·˜ ηd Óa ÚÔÛÙ·-
Ù‡ÛÔ˘Ó Ùa ·È‰Èa àe ÙÔÜ Óa Á›ÓÔ˘Ó àÓÙÈΛÌÂÓÔ âÎÌÂ-
Ù¿ÏÏ¢Û˘ ÙáÓ âÚÁÔ‰ÔÙáÓ ÙÔ˘˜.

Oî ηÎÔÔÈ‹ÛÂȘ ·È‰ÈáÓ Û˘ÓÈÛÙÔÜÓ àÛÊ·ÏᘠÛÙ›ÁÌ·


ÁÈa ÙcÓ âÔ¯‹ Ì·˜, ì ‰b àÓÔ¯‹ ÙˆÓ àe ÙeÓ ‰ÉıÂÓ ÔÏÈÙÈ-
Ṳ̂ÓÔ ÎfiÛÌÔ ÂrÓ·È àÓ·ÌÊ›‚ÔÏ· Û˘Ó¤ÚÁÂÈ· ÛÙe öÁÎÏËÌ· ηd

112
àÌÓ‹ÛÙ¢ÛȘ ÙáÓ ı˘ÙáÓ. ^H àÓıÚˆfiÙËÙ· ö¯ÂÈ ‚¤‚·È· Û˘Ó-
ÂȉËÙÔÔÈ‹ÛÂÈ Ûb ÌÂÁ¿ÏÔ ‚·ıÌe Ùd˜ Âéı‡Ó˜ Ù˘ à¤Ó·ÓÙÈ
ÛÙa ·È‰Èa ηd ÚÔÂÙÔÈÌ¿˙ÂÈ ÙÔf˜ ηÓfiÓ˜ ‰Èη›Ô˘ Ôf ıa
ÂÚÈÔÚ›ÛÔ˘Ó Ùe ηÎe ηd ıa ÚԂϤÔ˘Ó Î˘ÚÒÛÂȘ ÁÈa ÙÔf˜
‰Ú¿ÛÙ˜. \AÏÏa ÌfiÓÔÓ ·éÙe ‰bÓ àÚÎÂÖ. XÚÂÈ¿˙ÂÙ·È ÌÈa ·Ó-
·ÓıÚÒÈÓË Û˘Ó›‰ËÛË ëÓe˜ ¯Ú¤Ô˘˜ à¤Ó·ÓÙÈ ÛÙcÓ Èe ùÌÔÚ-
ÊË ˙ˆc ÙÔÜ àÓıÚÒÔ˘, ¯ÚÂÈ¿˙ÂÙ·È ì ·Á›ˆÛË Ùɘ àÓÙ›ÏË-
„˘ ¬ÙÈ Ùa ·È‰Èa àe Ùc ʇÛË ÙÔ˘˜, àe ÙeÓ ¢ËÌÈÔ˘ÚÁe
ÂrÓ·È «ı›·˜ ʇÛˆ˜ ÎÔÈÓˆÓÔ›» ηd ¬ÙÈ Ùa àÓıÚÒÈÓ· ‰ÈηÈ-
ÒÌ·Ù· ηχÙÔ˘Ó Î·d Ùa ·È‰È¿, ¬ˆ˜ ηd οı àÓıÚÒÈ-
ÓË ≈·ÚÍË. K·d âaÓ ì ·Ú·‚›·ÛË ÙáÓ àÓıÚˆ›ÓˆÓ ‰ÈηȈ-
Ì¿ÙˆÓ, ¬ˆ˜ ·éÙa ö¯Ô˘Ó ÂÚÈÏËÊıÉ ÛÙcÓ ¶·ÁÎfiÛÌÈ· ¢È·-
΋ڢ͋ ÙˆÓ ÙÔÜ 1948, Û˘ÓÈÛÙÄ Ì¤Á· ηd ÊÔ‚ÂÚe öÁÎÏËÌ·,
ηÓÂd˜ ‰bÓ ‰ÈηÈÔÜÙ·È Óa àÚÓÉÙ·È Î·d ÛÙa ·È‰Èa Ùa ú‰È·
àÓıÚÒÈÓ· ‰ÈηÈÒÌ·Ù· ÚÔÛËÚÌÔṲ̂ӷ ÛÙd˜ ‰ÔÌb˜ Ùɘ
ÔåÎÔÁ¤ÓÂÈ·˜ ηd Ùɘ ÎÔÈÓˆÓ›·˜. ^H ^EÏÏ¿‰· ÂrÓ·È Ì›· ¯ÒÚ·
¬Ô˘ ï ëÏÏËÓÔ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈÎe˜ ÔÏÈÙÈÛÌe˜ ‰ÈÂÌfiÚʈÛ àe
ÔÏf âÓˆÚd˜ Ùe Ï·›ÛÈÔ ÙÔÜ Û‚·ÛÌÔÜ Ùɘ àÓıÚÒÈÓ˘ ÚÔ-
ÛˆÈÎfiÙËÙÔ˜, àÏÏa ηd ≛‰·Í ÛÙcÓ àÓıÚˆfiÙËÙ· Ùe à·-
Ú·‚›·ÛÙfi ÙÔ˘. ErÓ·È àÓ¿ÁÎË Ìb ÌÈa ‰ÈÂıÓÉ Û˘ÓÂÚÁ·Û›· Óa
Êı¿ÛˆÌ ¬ÏÔÈ Ôî Ï·Ôd Ùɘ Áɘ ù¯È ÌfiÓÔ ÛÙc ‰È·Ù‡ˆÛË
·éÙáÓ ÙáÓ ‰ÈÎ·ÈˆÌ¿ÙˆÓ ÙÔÜ ¶·È‰ÈÔÜ, àÏÏa ηd ÛÙcÓ Î·-
ıÔÏÈ΋ ÙˆÓ Ù‹ÚËÛË ·ÓÙÔÜ Î·d àe ¬ÏÔ˘˜.

113
^H âÏ¢ıÂÚ›· Ùɘ ıÚËÛ΢ÙÈÎɘ Û˘ÓÂȉ‹Ûˆ˜
ÛÙe \IÛÏ¿Ì *

T
e ı¤Ì· Ùɘ ıÚËÛ΢ÙÈÎɘ âÏ¢ıÂÚ›·˜ ö¯ÂÈ ÚÔÛÏ¿‚ÂÈ Âå˜
¬ÏÔÓ ÙeÓ ÎfiÛÌÔÓ, ÙÂÏ¢ÙáÓÙÔ˜ ÙÔÜ 20ÔÜ ·åáÓÔ˜ ÂÏÒ-
ÚȘ ‰È·ÛÙ¿ÛÂȘ, âÂȉc ıˆÚÂÖÙ·È ¬ÙÈ Û˘ÓÈÛÙÄ ÙeÓ àÎÚÔ-
ÁˆÓÈ·ÖÔÓ Ï›ıÔÓ ÙáÓ àÙÔÌÈÎáÓ ‰ÈÎ·ÈˆÌ¿ÙˆÓ ÙÔÜ àÓıÚÒÔ˘.
¶Ú¿ÁÌ·ÙÈ, ¬Ù·Ó ï ôÓıÚˆÔ˜ ‰bÓ ÂrÓ·È âχıÂÚÔ˜ Óa ÈÛÙ‡ÂÈ
ÛÙeÓ £Âe Ùɘ ÚÔÙÈÌ‹ÛÂÒ˜ ÙÔ˘ j ηd Óa Ìc ÈÛÙ‡ÂÈ Ô˘-
ıÂÓa ¯ˆÚd˜ Óa âÓÔ¯ÏÉÙ·È ÁÈ’ ·éÙfi, j Óa Ï·ÙÚ‡ÂÈ âχıÂÚ·
·éÙeÓ ÙeÓ £Âfi, âÎÂÖ ·Ú·‚È¿˙ÔÓÙ·È ‚¿Ó·˘Û· Ôî àÚ¯b˜ ¬ÏˆÓ
ÙáÓ ÔÏÈÙÈÛÌ¤ÓˆÓ ÎÚ·ÙáÓ Î·d Û˘ÓÙ·ÁÌ¿ÙˆÓ, ηd àӷʇÔÓ-
Ù·È ‰Ú·Ì·ÙÈÎb˜ Û˘ÓıÉΘ ‰È·‚›ˆÛ˘ ηd Û˘ÌÂÚÈÊÔÚĘ. Ta
·Ú·‰Â›ÁÌ·Ù· Ùɘ \AÏ‚·Ó›·˜ ηd ÙáÓ ôÏÏˆÓ ¯ˆÚáÓ ÙÔÜ
Ù¤ˆ˜ ñ·ÚÎÙÔÜ ÛÔÛÈ·ÏÈÛÌÔÜ ÛÙcÓ EéÚÒË Î·d ÛÙa B·Ïο-

* ^ O Ì È Ï › · ÙÔÜ ™Â‚. MËÙÚÔÔÏ›ÙÔ˘ ¢ËÌËÙÚÈ¿‰Ô˜ Î. XÚÈÛÙÔ‰Ô‡ÏÔ˘


Úe˜ ÙÔf˜ âÎÚÔÛÒÔ˘˜ ÙÔÜ ÓÔÌÈÎÔÜ ÎfiÛÌÔ˘ (‰ÈηÛÙ¤˜, ‰ÈÎËÁfiÚÔ˘˜, Û˘Ì-
‚ÔÏ·ÈÔÁÚ¿ÊÔ˘˜, âÈÌÂÏËÙ¤˜ Î.Ï.) Ùɘ M·ÁÓËÛ›·˜, ηÙa ÙcÓ Úe˜ ÙÈÌ‹Ó
ÙˆÓ Û‡Ó·ÍÈÓ, Ôf èÚÁ¿ÓˆÛ ì ^I. MËÙÚfiÔÏȘ ¢ËÌËÙÚÈ¿‰Ô˜ ÛÙcÓ ·úıÔ˘-
Û· ÙÔÜ ¶ÓÂ˘Ì·ÙÈÎÔÜ Ù˘ K¤ÓÙÚÔ˘ ÛÙd˜ 3 \OÎÙˆ‚Ú›Ô˘ 1991 Ìb ÙcÓ ÂéηÈ-
Ú›· Ùɘ ÌÓ‹Ì˘ ÙÔÜ êÁ›Ô˘ ¢ÈÔÓ˘Û›Ô˘ \AÚÂÔ·Á›ÙÔ˘, ÚÔÛÙ¿ÙÔ˘ ·éÙáÓ.

114
ÓÈ· ÂrÓ·È àÚÎÂÙa ÁÈa Óa ÌĘ ñÂÓı˘Ì›˙Ô˘Ó Û˘Ó¯ᘠÙd˜ ÊÚÈ-
ηϤ˜ Û˘ÓıÉΘ οو àe Ùd˜ ïÔÖ˜ qÛ·Ó Î·Ù·‰ÈηṲ̂ÓÔÈ
ëηÙÔÌ̇ÚÈ· ¯ÚÈÛÙÈ·ÓáÓ Óa ˙ÔÜÓ ¯ˆÚd˜ Ùe ‰Èη›ˆÌ· Ùɘ
ıÚËÛ΢ÙÈÎɘ âÏ¢ıÂÚ›·˜ Ôf ÂrÓ·È ·Ó·ÓıÚÒÈÓÔ, ·éÙÔÓfiË-
ÙÔ Î·d ηٷÍȈ̤ÓÔ.
\AÏÏa ηd Û‹ÌÂÚ·, Ôf Ùa ηıÂÛÙáÙ· ÙÔÜ ïÏÔÎÏËÚˆÙÈ-
ÛÌÔÜ Î·Ù¤ÂÛ·Ó ó˜ ¯¿ÚÙÈÓÔ˜ ‡ÚÁÔ˜ ηd Ùa ‰È¿‰Ô¯· Û¯‹-
Ì·Ù· âÈÛÙÚ¤ÊÔ˘Ó ÛÙd˜ \EÎÎÏËۛ˜, ÙÔf˜ Ó·Ô‡˜, Ùa ÌÔÓ·ÛÙ‹-
ÚÈ· ηd Ùd˜ ‰ÂÛÌÂ˘Ì¤Ó˜ ÂÚÈÔ˘Û›Â˜ ÙˆÓ, Ùe Úfi‚ÏËÌ· Ùɘ
ıÚËÛ΢ÙÈÎɘ âÏ¢ıÂÚ›·˜ ‰bÓ ö·˘Û Óa ñ¿Ú¯ÂÈ, âÌÊ·ÓÈ˙fiÌÂ-
ÓÔ ÙÒÚ· âÎÂÖ ñe ôÏÏËÓ ÌÔÚÊ‹Ó. ¶ÚfiÎÂÈÙ·È Î˘Ú›ˆ˜ ÁÈa ÙcÓ
âÓı¿ÚÚ˘ÓÛÈ ö͈ıÂÓ ÙáÓ OéÓÈÙáÓ ÙfiÛÔ ÛÙcÓ ¶Ôψӛ·, TÛ¯Ô-
ÛÏÔ‚·Î›· ηd PÔ˘Ì·Ó›·, ¬ÛÔ Î·d ÛÙcÓ OéÎÚ·Ó›·, Ôî ïÔÖÔÈ
ñe ÙcÓ Î¿Ï˘„È ÙáÓ Ó¤ˆÓ ÔÏÈÙÈÎáÓ àÚ¯áÓ, ÚÔ‚·›ÓÔ˘Ó Ìb
ÙcÓ Û˘Ó‰ÚÔÌcÓ Ùɘ ‚›·˜, Ùɘ ÙÚÔÌÔÎÚ·Ù›·˜ ηd ÙáÓ âÁÎÏË-
Ì¿ÙˆÓ Ûb ·éı·ÈÚÂۛ˜ Ûb ‚¿ÚÔ˜ ÙáÓ çÚıÔ‰fi͈Ó, àe ÙÔf˜
ïÔ›Ô˘˜ àÊ·ÈÚÔÜÓ Ó·Ô‡˜, ÙáÓ ïÔ›ˆÓ ‰ÔÏÔÊÔÓÔÜÓ ÙÔf˜ îÂÚÂÖ˜,
ηd ÙÔf˜ ïÔ›Ô˘˜ ηٷ‰Èο˙Ô˘Ó Ûb àÒıËÛË ÛÙe ÂÚÈıÒÚÈÔ
Ìb ÙcÓ âÈÛÙÚ¿Ù¢ÛË ÛˆÚ›·˜ „¢‰áÓ Î·d Û˘ÎÔÊ·ÓÙÈáÓ Ôf
àԂϤÔ˘Ó ÛÙc ‰fiÏÈ· àfiÛ·ÛË ÌÂÏáÓ Î·d àÊÔÌÔ›ˆÛ‹
ÙˆÓ ÛÙd˜ ÔéÓÈÙÈÎb˜ ÎÔÈÓfiÙËÙ˜ Ôf ÙÂÏÔÜÓ ñe ÙcÓ ÚÔÛÙ·-
Û›·Ó, iÓ Ìc ηd ÙcÓ âÓ›Û¯˘ÛÈÓ ÙÔÜ B·ÙÈηÓÔÜ. ¶ÚfiÎÂÈÙ·È ÁÈa
≤Ó· ηÈÓÔ‡ÚÁÈÔ ‰Ú¿Ì· Ôf ˙ÔÜÓ Ôî çÚıfi‰Ô͘ \EÎÎÏËۛ˜ ηd
Ôî ÈÛÙÔ› ÙˆÓ, ·éÙc Ùc ÊÔÚa ‚¤‚·È· ù¯È àe ̤ÚÔ˘˜ ÙáÓ àı¤-
ˆÓ, àÏÏa àe ̤ÚÔ˘˜ ÙáÓ ñÔÙÈıÂÌ¤ÓˆÓ à‰ÂÏÊáÓ âÓ ÙFÉ ›-
ÛÙÂÈ, Ôf ‰bÓ Í¯ÓÔÜÓ ¬Ìˆ˜ ÙeÓ àÏËıÈÓfiÓ ÙÔ˘˜ ë·˘ÙfiÓ, ÙeÓ
ú‰ÈÔÓ âÎÂÖÓÔÓ ë·˘ÙeÓ Ôf Ùe 1204 Î·Ù¤Ï˘Û ÙcÓ ‚˘˙·ÓÙÈÓcÓ
·éÙÔÎÚ·ÙÔÚ›·Ó ηd ö‰ÂÈÍ Ùe àÏËıÈÓfi ÙÔ˘ ÚfiÛˆÔ ÛÙÔf˜
çÚıÔ‰fiÍÔ˘˜, àÓ·Áο˙ÔÓÙ¿˜ ÙÔ˘˜ Óa ÔÜÓ, ‰Èa ÛÙfiÌ·ÙÔ˜ ÙÔÜ

115
§Ô˘ÎÄ NÔÙ·ÚÄ, Ùe àÏËÛÌfiÓËÙÔÓ âÎÂÖÓÔ: «Προτιµότερον φα-
κιόλον τουρκικόν, ἀπὸ καλύπτραν λατινικήν».
\AÏÏa Û‹ÌÂÚÔÓ ‰bÓ ÛÎÔ‡ˆ Óa ÛĘ à·Û¯ÔÏ‹Ûˆ Ìb
·éÙcÓ ÙcÓ Ù˘¯cÓ ÙÔÜ ÚÔ‚Ï‹Ì·ÙÔ˜ ·éÙÔÜ, àÏÏa Ìb Ì›·Ó
ôÏÏËÓ, Ôf ηd ·éÙc Û¯ÂÙÈÎᘠÚfiÛÊ·Ù· ö¯ÂÈ Î¿ÌÂÈ àÂÈ-
ÏËÙÈÎcÓ âÌÊ¿ÓÈÛË ÛÙe ¯áÚÔ Ùɘ \AÓ·ÙÔÏɘ ηd àÂÈÏÂÖ
ù¯È ÌfiÓÔÓ ÙÔf˜ âÎÂÖ ‰È·‚ÈÔÜÓÙ·˜ âÓ ÌÂÈÔÓfiÙËÙÈ ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÔ‡˜,
àÏÏa ηd ·éÙc Ùc ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈÎc ¢‡ÛË. ¶ÚfiÎÂÈÙ·È ÁÈa Ùe
Ê·ÈÓfiÌÂÓÔ ÙÔÜ \IÛÏ·ÌÈÛÌÔÜ Ôf âÂÎÙ›ÓÂÙ·È Ìb ÁÔÚÁÔf˜
®˘ıÌÔf˜ ηd ÛÙcÓ EéÚÒË, ¬Ô˘ àÔÏ·Ì‚¿ÓÂÈ ÙÔÜ àÁ·-
ıÔÜ Ùɘ Û˘ÓÙ·ÁÌ·ÙÈÎᘠÚÔÛٷ٢Ô̤Ó˘ ıÚËÛ΢ÙÈÎɘ
âÏ¢ıÂÚ›·˜, âÓá âÎÂÖ ¬Ô˘ ÂrÓ·È Î˘Ú›·Ú¯Ë ‰‡Ó·ÌË ‰ËÏ. ÛÙa
åÛÏ·ÌÈÎa ÎÚ¿ÙË àÚÓÂÖÙ·È ·éÙc ÙcÓ âÏ¢ıÂÚ›·Ó Âå˜ ÙÔf˜ È-
ÛÙÔf˜ ÙáÓ ôÏÏˆÓ ıÚËÛÎÂÈáÓ Î·d ηٷ‰ÈÒÎÂÈ àËÓᘠÙeÓ
XÚÈÛÙÈ·ÓÈÛÌfiÓ. Mb Ùc Û¯¤ÛË ÏÔÈeÓ ÌÂÙ·Íf \IÛÏaÌ Î·d
ıÚËÛ΢ÙÈÎɘ âÏ¢ıÂÚ›·˜ ıa ÛĘ à·Û¯ÔÏ‹Ûˆ âʤÙÔ˜1,

1. Ta ı¤Ì·Ù·, Ìb Ùa ïÔÖ· àËÛ¯ÔÏ‹Û·ÌÂ, ηÙa Ùa ÚÔËÁÔ‡ÌÂÓ· ¯Úfi-


ÓÈ· ÙcÓ ïÌ‹Á˘ÚË ÙáÓ ÓÔÌÈÎáÓ Ì·˜, qÙ·Ó, ηÙa ÛÂÈÚ¿Ó, Ùa ëÍɘ: ·) ^O ıÂÛÌe˜
Ùɘ ÔåÎÔÁ¤ÓÂÈ·˜ ηÙa Ùe Û¯¤‰ÈÔ °·˙É (1976), ‚) K›Ó‰˘ÓÔÈ àe Ùd˜ ÚÔÙ¿ÛÂȘ
Ùɘ ¢ÈÂıÓÔܘ \EÈÙÚÔɘ ¶ÚÔÛˆÈÎɘ K·Ù·ÛÙ¿Ûˆ˜ Úe˜ ‰È·ÌfiÚʈÛÈÓ ÙÔÜ
‰Èη›Ô˘ Ì·˜ (1977), Á) ^H àÔÔÈÓÈÎÔÔ›ËÛË Ùɘ ÌÔȯ›·˜ (1978), ‰) ^H η-
Ù¿ÚÁËÛË ÙÔÜ ¬ÚÎÔ˘ ó˜ àÔ‰ÂÈÎÙÈÎÔÜ Ì¤ÛÔ˘ (1979), Â) \Afi„ÂȘ âd ÙÔÜ Û¯Â-
‰›Ô˘ åÛÔÓÔÌ›·˜ ÙáÓ ëÏÏ‹ÓˆÓ (1980), ÛÙ) ^H ÔÈÓc ÙÔÜ ı·Ó¿ÙÔ˘ âÍ âfi„ˆ˜
¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈÎɘ (1981), ˙) ^H åÛfiÙËÙ· ÙáÓ ‰‡Ô Ê‡ÏˆÓ âÍ âfi„ˆ˜ çÚıÔ‰fiÍÔ˘
(1982), Ë) \EÎÎÏËÛ›· ηd àÓıÚÒÈÓ· ‰ÈηÈÒÌ·Ù· (1983), ı) Ta ‚·Û·ÓÈÛÙ‹-
ÚÈ·: M·ÛÙ›ÁˆÌ· Ùɘ ÚÔÛˆÈÎfiÙËÙÔ˜. ^H \EÎÎÏËÛ›· ÛÙcÓ ÚˆÙÔÔÚ›· ÁÈa
ÙcÓ Î·Ù¿ÚÁËÛ‹ ÙÔ˘˜ (1984), È) P·ÙÛÈÛÌfi˜: §ÂËÏ·Û›· Ùɘ àÓıÚÒÈÓ˘ „˘¯É˜
(1985), È·) ¶·Ú·ıÚËÛ΢ÙÈÎÔd ^OÏÔÎÏËÚˆÙÈÛÌÔd ηd àÓıÚÒÈÓ· ‰ÈηÈÒÌ·-
Ù· ÛÙcÓ ^EÏÏ¿‰· (1986), È‚) \HÏÂÎÙÚÔÓÈÎÔd ^YÔÏÔÁÈÛÙb˜ ηd àÓıÚÒÈÓ·
‰ÈηÈÒÌ·Ù· (1987), ÈÁ) \AÓÙÈÚÚËۛ˜ ™˘ÓÂȉ‹Ûˆ˜ (1988), ȉ) M›· ïÌÔÏÔ-
Á›· XÚÈÛÙÔÜ (àe ÙeÓ Î. ¢ËÌ. T˙ԇ̷, àÚÂÔ·Á›ÙË) (1989), ÈÂ) Ta ‰ÈηÈ-
ÒÌ·Ù· ÙÔÜ ·È‰ÈÔÜ Î·d Ôî ·Ú·‚È¿ÛÂȘ ÙˆÓ (1990).

116
àÊÔÜ ÚÔËÁÔ˘Ì¤Óˆ˜ ÛĘ Âé¯Ëıá ÁÈa Ùc ÛËÌÂÚÈÓc ëÔÚÙc
ÙÔÜ êÁ›Ô˘ ¢ÈÔÓ˘Û›Ô˘ ÙÔÜ \AÚÂÔ·Á›ÙÔ˘, ÓÔÌÈÎÔÜ Î·d ÚÒ-
ÙÔ˘ àıËÓ·›Ô˘ ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÔÜ, Óa ö¯ÂÙ ñÁ›· ηd ÓÂ˘Ì·ÙÈÎc
ηd ۈ̷ÙÈÎc àÓÙÔ¯c ηd ‰‡Ó·ÌË ÁÈa Óa àÓÙ·ÔÎÚ›ÓÂÛıÂ
ÛÙa ñ„ËÏ¿ Û·˜ ηı‹ÎÔÓÙ· ηd Óa ÙÈÌÄÙ Ùc ÌÂÁ¿ÏË Î·d
ÏÂÙc ηd ñ‡ı˘ÓË ÏÂÈÙÔ˘ÚÁ›· Ùɘ àÔÛÙÔÏɘ Û·˜ ̤۷
ÛÙc ‰ËÌÔÎÚ·Ù›· ηd ÙcÓ ÎÔÈÓˆÓ›· Ì·˜.

\Ae ÙcÓ àÚ¯c Ú¤ÂÈ Óa á ¬ÙÈ Ùe \IÛÏaÌ Û˘ÓÈÛÙÄ ÌÈa


ÎÔÈÓˆÓ›· Ôf ‰bÓ ÂrÓ·È àÌÈÁᘠıÚËÛ΢ÙÈ΋. ErÓ·È Î·d Ô-
ÏÈÙÈÎc ηd ÎÔÈÓˆÓÈÎc ηd ÔåÎÔÓÔÌÈ΋. ErÓ·È ÌÈa ÎÔÈÓˆÓ›·
Ôf ö¯ÂÈ Ùd˜ ‰ÈΤ˜ Ù˘ àÚ¯¤˜, Ùa ‰Èο Ù˘ ‰Â‰Ô̤ӷ ηd Ôf
àÔÚÚ›ÙÂÈ Î¿ı ÙÈ Ôf ÂrÓ·È Í¤ÓÔ Úe˜ ÙÔf˜ ÓfiÌÔ˘˜ Ù˘. ^H
àÓÂÏ·ÛÙÈÎfiÙËÙ· ·éÙc ï‰ËÁÂÖ Ûb ÌÈa àÔÎÏÂÈÛÙÈÎfiÙËÙ· Ôf
ÂrÓ·È Í¤ÓË Úe˜ ÙcÓ àÓÂÎÙÈÎfiÙËÙ·. K¿ı Ìc ÌÔ˘ÛÔ˘ÏÌ¿ÓÔ˜
‰bÓ ÚÔÔÚ›˙ÂÙ·È êÏᘠηd ÌfiÓÔ ÁÈa ÙcÓ KfiÏ·ÛË, àÏÏa ηd
Ú¤ÂÈ Óa âÍÔÓÙˆıÂÖ Î·d Óa ¯·ıÂÖ àe ÚÔÛÒÔ˘ Ùɘ Áɘ
ó˜ ôÈÛÙÔ˜. ¢bÓ ñ¿Ú¯ÂÈ ÁÈ’ ·éÙeÓ ı¤ÛË Ì¤Û· ÛÙe \IÛÏ¿Ì.
hH ıa ÚÔÛ¯ˆÚ‹ÛÂÈ j ıa âÍÔÓÙˆıÂÖ. ^H ú‰È· ‚¤‚·È· Ù‡¯Ë
âÈÊ˘Ï¿ÛÛÂÙ·È Î·d Ûb ¬ÔÈÔÓ ÌÔ˘ÛÔ˘ÏÌ¿ÓÔ ÙÔÏÌ‹ÛÂÈ Óa ÌÂ-
Ù·ÛÙÚ·ÊÂÖ Ûb ôÏÏË ıÚËÛΛ·. ^O ı¿Ó·ÙÔ˜ ÙeÓ àӷ̤ÓÂÈ Û›-
ÁÔ˘Ú·. K·d ·éÙe ‚¤‚·È· åÛ¯‡ÂÈ ÁÈa Ùd˜ åÛÏ·ÌÈÎb˜ ¯áÚ˜ ‰ËÏ.
âÎÂÖÓ˜ ¬Ô˘ Ùe KÚ¿ÙÔ˜ ÂrÓ·È ıÂÔÎÚ·ÙÈÎfi, ηd Ùe ïÔÖÔ ‰bÓ
ıˆÚÂÖ ó˜ åÛfiÙÈÌÔ˘˜ Ìb ÙÔf˜ ÌÔ˘ÛÔ˘ÏÌ¿ÓÔ˘˜ ÙÔf˜ Ôϛ٘
ÙÔ˘ Ôf àÓ‹ÎÔ˘Ó Ûb ôÏÏË ıÚËÛΛ·.
^H ‰È·›ÛÙˆÛË ·éÙc ‚¤‚·È· ÁÂÓÓÄ Î·d ÔÏÏb˜ àÓÙȉڿ-
ÛÂȘ, àe ̤ÚÔ˘˜ óÚÈÛÌ¤ÓˆÓ åÛÏ·ÌÈÛÙáÓ Ôf åÛ¯˘Ú›˙ÔÓÙ·È
¬ÙÈ ì öÏÏÂÈ„Ë Ùɘ àÓԯɘ ÁÈa ÙcÓ ïÔ›· ÌÈÏÔÜÌ ‰¤Ó ÚÔ-

117
¤Ú¯ÂÙ·È àe ÙcÓ ‰ÔÌc ÙÔÜ åÛÏ·ÌÈÛÌÔÜ, ÔûÙ àÔÚÚ¤ÂÈ àe
Ùe KÔÚ¿ÓÈÔ, àÏÏ’ ÂrÓ·È àÔÙ¤ÏÂÛÌ· ÔÏÈÙÈÎáÓ Î˘Ú›ˆ˜ Û˘Á-
΢ÚÈáÓ Î·d ÙÔÜ àÚ·‚ÈÎÔÜ âıÓÈÎÈÛÌÔÜ, Ôf âÎÌÂÙ·ÏχÂÙ·È
Úe˜ ú‰ÈÔÓ ùÊÂÏÔ˜ Ùc ıÚËÛΛ·. ¶Ú¿ÁÌ·ÙÈ ÁÚ¿ÊÂÙ·È Û˘¯Óa
¬ÙÈ ÁÈa Ù‹ «συµπεριφορὰ κυβερνήσεων καὶ λαοῦ µέσα
στὸν µουσουλµανικὸ κόσµο» εἶναι ἀνούσιο καὶ µάταιο
«νὰ ἀναζητοῦµε τὴν ἐξήγηση µὲ βάση ἕνα κάποιο δοµικὸ
στοιχεῖο τοῦ µουσουλµανικοῦ δογµατισµοῦ ἢ κάποια φρά-
ση ἀπὸ τὸ Kοράνι. ᾽Eδῶ, ὅπως καὶ ἀλλοῦ, λειτουργοῦν οἱ
καθολικοὶ καὶ σταθεροὶ µηχανισµοὶ τῆς συνήθους δυνα-
µικῆς τῶν ἀνθρωπίνων κοινωνιῶν» (M. Rodinson: «῾O µου-
σουλµανικὸς κόσµος σήµερα», ÛÙfi «Bῆµα», 14-7-1991).
\AÏÏa ηd ì âÍ‹ÁËÛË ·éÙc ‰bÓ Ï‡ÓÂÈ ÔûÙ ʈٛ˙ÂÈ Ùe
Úfi‚ÏËÌ·. ^AÏᘠÌÂÙ·ı¤ÙÂÈ àÏÏÔÜ Ùe ‚¿ÚÔ˜ Ùɘ Âéı‡Ó˘,
Ôf ¬Ìˆ˜ ñ¿Ú¯ÂÈ. °È·Ùd åÛÏ¿Ì Î·d ïÏÔÎÏËÚˆÙÈÛÌe˜ ÂrÓ·È
‰‡Ô Û˘ÓÒÓ˘Ì· Ú¿ÁÌ·Ù· Ôf ‰‡ÛÎÔÏ· ͯˆÚ›˙Ô˘Ó. «῾H
διαφορὰ ἀνάµεσα σ’ ἕνα κοινὸ µουσουλµάνο καὶ σ’ ἕναν
ὁλοκληρωτιστὴ δὲν βασίζεται τόσο στὴν εὐσέβεια κι ἀκόµη
λιγότερο στὶς διάφορες ἀντιλήψεις τοῦ κόσµου, ὅσο σὲ κά-
ποια διαφορετικὴ ἐκτίµηση τοῦ νόµου (=τῆς Σαρία)»
(«᾽Iσλάµ, τὸ ῾Hφαίστειο». ™Ù›˜ «Θεσσαλικὲς ἐπιλογές», ÙÂܯԘ
53, Û. 19-20). \E‰á ö¯Ô˘Ì ÌÈa Ó¤· âÍ‹ÁËÛË Ôf àÔ‰›‰Â-
Ù·È Ûb ‰È·ÊÔÚÂÙÈÎc ëÚÌËÓ›· οı ÊÔÚa ÙÔÜ åÛÏ·ÌÈÎÔÜ Ófi-
ÌÔ˘. ™ÙcÓ ú‰È· âÍ‹ÁËÛË àÔ‰›‰ÂÙ·È Î·d ì ·ÚÂÚÌËÓ›· ÙÔÜ
¬ÚÔ˘ «Tζιχάντ» Ôf ÛËÌ·›ÓÂÈ «ἱερὸ πόλεµο» ÁÈ·Ùd Û‡Ì-
ʈӷ Ìb ÙeÓ Pˆ˙b °Î·ÚˆÓÙ‡ «ἡ ἔκφραση “τζιχάντ” ποὺ
ἐµφανίζεται στὸ Kοράνι καὶ ποὺ στὰ ἀραβικὰ σηµαίνει
“προσπάθεια” στὴν ἀρχική της µάλιστα σηµασία δηλώνει
τὴν προσπάθεια ποὺ καταβάλλει κανεὶς ἐπάνω στὸν ἑαυ-

118
τό του γιὰ νὰ καταπνίξει τὰ πάθη καὶ τὸν ἐγωισµό του, δὲν
χρησιµοποιεῖται παρὰ µόνο γιὰ ἀµυντικοὺς σκοπούς. Σὲ
κάθε περίπτωση, ὅταν διαβάζει κανεὶς τὸ Kοράνι συµπε-
ραίνει ἀπὸ τὰ συµφραζόµενα ὅτι ἡ τζιχὰντ ἀναφέρεται
στὴν ὑπεράσπιση τῆς πίστης καὶ ὄχι στὴν ἐξάπλωσή της».
(™Ùfi «Bῆµα», 10-2-1991). ¶·Úa Ù·ÜÙ· ï ú‰ÈÔ˜ ÊÈÏfiÛÔÊÔ˜
·Ú·‰¤¯ÂÙ·È ¬ÙÈ Ùe \IÛÏ¿Ì «ἀρκετὰ συχνὰ ἀπαρνιέται τὶς
ἀρχές του» (P. °Î·ÚˆÓÙ‡: «Γιατί ἔγινα µουσουλµάνος», ÛÙ‹Ó
«Xριστιανική», 25-4-1991, Û. 10).
Te Úfi‚ÏËÌ· óÛÙfiÛÔ âÍ·ÎÔÏÔ˘ıÂÖ Óa ñ¿Ú¯ÂÈ, ηْ
àÚ¯cÓ Ûb ıˆÚËÙÈÎc ‚¿ÛË Î·d Û˘Ó›ÛÙ·Ù·È ÛÙe âÚÒÙËÌ·:
ErÓ·È j ù¯È àÓÂÏ·ÛÙÈÎc ıÚËÛΛ· Ùe \IÛÏ¿Ì; TcÓ à¿ÓÙËÛË
ÛÙe âÚÒÙËÌ· ·éÙe ‰bÓ ıa ÙcÓ àÓ·˙ËÙ‹ÛÔ˘Ì ÔûÙ ÛÙcÓ ÔÈ-
ÎÈÏ›· ηd àÛ˘‰ÔÛ›· ÙáÓ ëÚÌËÓÂÈáÓ ÙÔÜ KÔÚ·Ó›Ô˘, Ôf ‰›-
‰Ô˘Ó ëοÛÙÔÙ ηÏÔÚÔ·›ÚÂÙ· j ηÎfiÈÛÙ· óÚÈṲ̂ÓÔÈ, ÔûÙÂ
ÛÙcÓ ôÁÓÔÈ· Ôf Û˘Ó‹ıˆ˜ ö¯Ô˘Ì âÌÂÖ˜ Ôî ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÔd ÁÈa Ùe
Ù› ÂrÓ·È j ‰bÓ ÂrÓ·È Ùe \IÛÏaÌ Î·d Ùc Û˘Ó·ÎfiÏÔ˘ıË ñÔÙ›ÌË-
ÛË Ùɘ ïÔÈ·Û‰‹ÔÙ ÓÂ˘Ì·ÙÈÎfiÙËÙÔ˜ ηd ÙÔÜ ïÔÈÔ˘‰‹-
ÔÙ ÔÏÈÙÈÛÌÔÜ ÙÔ˘. °È·Ùd ‰bÓ ıa Ú¤ÂÈ Óa àÚÓËıÂÖ Î·ÓÂd˜
ÔûÙ ÙcÓ ÓÂ˘Ì·ÙÈÎfiÙËÙ· ·éÙ‹, ÔûÙ Ùd˜ äıÈÎb˜ à͛˜ ÙÔÜ
\IÛÏ¿Ì, ÔûÙ ηd ÙcÓ ÔÏÈÙÈÛÌÈ΋ ÙÔ˘ Û˘Ì‚ÔÏc Ûb ‰È¿ÊÔÚ˜
Ê¿ÛÂȘ Ùɘ îÛÙÔÚ›·˜ ÙÔÜ ÎfiÛÌÔ˘. Oî ÚÔηٷϋ„ÂȘ Ôf
âӉ¯Ô̤ӈ˜ ñ¿Ú¯Ô˘Ó Ú¤ÂÈ Óa ÍÂÂÚ·ÛıÔÜÓ. \AÏÏa ηd
ì àÏ‹ıÂÈ· Ú¤ÂÈ Óa ·Ú·Ì›ÓÂÈ àÏÒ‚ËÙË Î·d àÎÂÚ·›·.
¶ÔÈ¿ ¬Ìˆ˜ ÂrÓ·È ·éÙc ì Û¯¤ÛË Ìb Ùe ı¤Ì· Ì·˜;
™Ùe ÛËÌÂÖÔ ·éÙe ‰bÓ ÌÔÚÔÜÌ Óa Ìc ‰È·ÈÛÙÒÛÔ˘ÌÂ
ÌÈa ÌÓËÛÈηΛ· Ôf Ôî àÚ·‚ÈÎÔd ÏËı˘ÛÌÔd ö¯Ô˘Ó ÁÈa Ùc
¢‡ÛË. Te Ì·ÚÙ‡ÚÈÔ Ùɘ ÏËÁˆÌ¤Ó˘ ñÂÚËÊ·Ó›·˜ ÙˆÓ
ÂrÓ·È ÔÏÏb˜ ÊÔÚb˜ ì ·åÙ›· ÙáÓ àÓÙȉ˘ÙÈÎáÓ Î·d àÓÙȯÚÈ-

119
ÛÙÈ·ÓÈÎáÓ ÙÔ˘ ·åÛıËÌ¿ÙˆÓ, Ôf âÎÙÚ¤ÊÔ˘Ó Î·Ù·Ïϋψ˜
ÛÙe Ï·e Ôî ‰ÈÎÙ¿ÙÔÙÚ˜ ÁÈa Óa âÍ·ÛÊ·Ï›ÛÔ˘Ó Ì·ÎÚÔ¯ÚfiÓÈ·
·Ú·ÌÔÓc ÛÙcÓ âÍÔ˘Û›·. ¶á˜ ¬Ìˆ˜ ÌÔÚÂÖ ·éÙe Óa Û˘Ì-
‚È‚·ÛıÂÖ Ìb ¬Û· Û˘Ì‚·›ÓÔ˘Ó ÛÙc ™·Ô˘‰ÈÎc \AÚ·‚›· .¯.
≤Ó· ÎÚ¿ÙÔ˜ ηı·Úa åÛÏ·ÌÈÎfi, Ìb ·Ú·‰ÔÛÈ·Îc âÍÔ˘Û›·
îÂÚɘ ηٷÁˆÁɘ ηd Ìb ôÚÈÛÙ˜ Û¯¤ÛÂȘ Ìb Ùc ¢‡ÛË; ™Ùc
¯ÒÚ· ·éÙc Ôf ÊÈÏÔÍÂÓÂÖ Ùc M¤Îη ηd Ùc M‰›Ó·, à·-
ÁÔÚ‡ÂÙ·È âd ÔÈÓFÉ ı·Ó¿ÙÔ˘ ì ôÛÎËÛȘ Ôî·Û‰‹ÔÙ ôÏÏ˘
Ï·ÙÚ›·˜ âÎÙe˜ Ùɘ åÛÏ·ÌÈÎɘ ηd ì ÂúÛÔ‰Ô˜ ÔîÔ˘‰‹ÔÙÂ
Ìc ÌÔ˘ÛÔ˘ÏÌ¿ÓÔ˘ ÎÏËÚÈÎÔÜ Î·d ÏÂÈÙÔ˘ÚÁÔÜ. ErÓ·È àÏ‹-
ıÂÈ· ¬ÙÈ ï àÚ·‚ÈÎe˜ âıÓÈÎÈÛÌe˜ ÛÙËÚ›¯ıËΠηd ÛÙËÚ›˙ÂÙ·È
ÛÙe \IÛÏ¿Ì. ^O âÎÛ˘Á¯ÚÔÓÈÛÌe˜ ÙáÓ ÌÔ˘ÛÔ˘ÏÌ¿ÓˆÓ Î·Ùa
ÙÔf˜ ‰‡Ô ÙÂÏÂ˘Ù·›Ô˘˜ ·åáÓ˜ Á›ÓÂÙ·È Ìb ÌÂÁ¿ÏË ‰˘ÛÎÔÏ›·,
âÂȉc ï âÎÛ˘Á¯ÚÔÓÈÛÌe˜ ·éÙe˜ ÚÔ¤Ú¯ÂÙ·È àe Ùc ¢‡ÛË
ηd Û˘Ó·ÓÙÄ Ùc ‚›·ÈË Î·d Û˘Ó¯ᘠñÔÎÈÓÔ‡ÌÂÓË àÓÙȉ˘-
ÙÈÎc ÛÙ¿ÛË ÙáÓ àÚ·‚ÈÎáÓ Ï·áÓ.

\AÏÏ’ i˜ ηٷϋÍÔ˘Ì ÛÙe KÔÚ¿ÓÈÔ. AéÙe ÂrÓ·È ≤Ó· ‚È-


‚Ï›Ô, Ùe ÌÔÓ·‰ÈÎe ÛÙe \IÛÏaÌ Ôf ÂÚÈÎÏ›ÂÈ Ùa ¿ÓÙ·:
ÙcÓ ñÔÙ·Ác ÛÙe ı¤ÏËÌ· ÙÔÜ £ÂÔÜ (=åÛÏ¿Ì) ̤¯ÚÈ Ù‹Ó
ñÔÙ·Ác ÛÙeÓ ëοÛÙÔÙ ìÁ¤ÙË. ErÓ·È ‚È‚Ï›Ô ÏÈÙfi, ÂÚÈÂÎÙÈ-
Îfi, Û˘¯Óa àÛ·Êb˜ ηd âÛˆÙÂÚÈÎa àÓÙÈÊ·ÙÈÎfi. ^H ‰È·ÊÔÚ¿
ÙÔ˘ Ìb Ùa ôÏÏ· ‚È‚Ï›· ›ÛÙ˘ ôÏÏˆÓ ıÚËÛÎÂÈáÓ ÂrÓ·È ¬ÙÈ
ÂrÓ·È ≤Ó· ηd ÌÔÓ·‰ÈÎfi. Te ‚È‚Ï›Ô ·éÙe ÂÚȤ¯ÂÈ ¬Ï· Ùa
Û¯fiÏÈ· ηd Ùd˜ ·Ú·ÙËÚ‹ÛÂȘ Ôf öηÓ ï Mˆ¿ÌÂı àe Ùe
613 ≤ˆ˜ Ùe 632, Ôf Û˘ÓÂϤÁËÛ·Ó Î·Ùa Ùc ‰È¿ÚÎÂÈ· Ùɘ
˙ˆÉ˜ ÙÔ˘. ^H ÓÔÌÔıÂÛ›· ÙÔÜ \IÛÏaÌ ö¯ÂÈ ó˜ ‚¿ÛË ÙcÓ ™·-
Ú›· ‰ËÏ. Ùe åÛÏ·ÌÈÎe âıÈÌÈÎe ‰›Î·ÈÔ Ôf ‚·Û›˙ÂÙ·È àÊ’

120
ëÓe˜ ÛÙe KÔÚ¿ÓÈÔ Î·d àÊ’ ëÙ¤ÚÔ˘ ÛÙa X·ÓÙdı ‰ËÏ. Ùa ®ËÙa
Ôf âϤ¯ıËÛ·Ó àe ÙeÓ Mˆ¿ÌÂı, ‰ÈÂÛÒıËÛ·Ó àe ÌÓ‹-
Ì˘ ηd àÚÁfiÙÂÚ· ηÙÂÁÚ¿ÊËÛ·Ó. ^O àÚÈıÌe˜ ÙáÓ X·ÓÙdı
ö¯ÂÈ Á›ÓÂÈ ÙÂÚ¿ÛÙÈÔ˜ âÂȉc àÓÂͤÏÂÁÎÙ· ÚÔÛÙ›ıÂÓÙ·È ÔÏ-
Ïa ®ËÙa Ôf ÂrÓ·È Ófiı·. ^H àÌÊÈ‚ÔÏ›· ÁÈa ÙcÓ ·éıÂÓÙÈÎfi-
ÙËÙ¿ ÙˆÓ üıËÛ ÔÏÏÔf˜ ÏÔÁ›Ô˘˜, Óa Ùa Έ‰ÈÎÔÔÈ‹ÛÔ˘Ó.
òEÙÛÈ ÚԤ΢„Â ì ™Ô‡ÓÓ· Ôf ÂÚÈÏ·Ì‚¿ÓÂÈ 7.000 ÚËÙ¿.
AéÙa Ùa öÚÁ· ηıÔÚ›˙Ô˘Ó Ì¤¯ÚÈ Û‹ÌÂÚ· ÙcÓ Î·ıËÌÂÚÈÓc
˙ˆ‹, Ùd˜ ÔÏÈÙÈÎb˜ âÈÏÔÁ¤˜, ÙcÓ ÎÔÛÌÔıˆڛ· ηd Ùc ÛÙ¿-
ÛË Î¿ı ÌÔ˘ÛÔ˘ÏÌ¿ÓÔ˘ à¤Ó·ÓÙÈ ÙáÓ ôÏÏˆÓ ıÚËÛÎÂÈáÓ.
O Peter Mansfield ÛÙe ‚È‚Ï›Ô ÙÔ˘ «THE ARABS» ÁÚ¿-
ÊÂÈ ¬ÙÈ «τὸ παράδοξο τοῦ ᾽Iσλὰµ ὡς κοινωνικοῦ συστήµατος
εἶναι ὅτι, εἶναι ταυτόχρονα τὸ πιὸ δηµοκρατικὸ καὶ τὸ πιὸ
αὐταρχικὸ θρησκευτικὸ µόρφωµα. Eἶναι δηµοκρατικὸ διότι
δὲν ἔχει θεσµοθετηµένη ἐκκλησιαστικὴ ἱεραρχία ποὺ νὰ πα-
ρεµβάλλεται µεταξὺ τοῦ Θεοῦ καὶ τῶν πιστῶν...». £ÂˆÚË-
ÙÈÎa οı ÌÔ˘ÛÔ˘ÏÌ¿ÓÔ˜ ôÓ‰Ú·˜ ÂrÓ·È àe ÌfiÓÔ˜ ÙÔ˘ îÂÚ¤·˜
ÁÈa ÙeÓ ë·˘Ùfi ÙÔ˘ ηd ÙcÓ ÔåÎÔÁ¤ÓÂÈ¿ ÙÔ˘ ηd ·éÙe ÂrÓ·È Ôf
‰È¢ÎÔχÓÂÈ ÙcÓ ·éÙ·Ú¯ÈÎfiÙËÙ· ηd ÙcÓ àÓÂÏ¢ıÂÚ›·. ™ÙcÓ
Ú¿ÍË ñÂÚÈÛ¯‡Ô˘Ó Ôî Ú‹ÛÂȘ ÙÔÜ KÔÚ·Ó›Ô˘ ÁÈa ÙÔ‡˜ «ôÈ-
ÛÙÔ˘˜» ‰ËÏ. ÙÔf˜ Ìc àԉ¯Ô̤ÓÔ˘˜ ÙcÓ ›ÛÙË ÙÔÜ \IÛÏ¿Ì.
K·d Ôî Ú‹ÛÂȘ ·éÙ¤˜ ÂrÓ·È Û·ÊÂÖ˜ ηd ‰bÓ âȉ¤¯ÔÓÙ·È ·ÚÂÚ-
ÌËÓ›·. £a ·Ú·ı¤Ûˆ ÛÙc Û˘Ó¤¯ÂÈ· óÚÈṲ̂Ó˜ àe ·éÙ¤˜,
Ôf ÂrÓ·È ¯·Ú·ÎÙËÚÈÛÙÈΤ˜, ÁÈ·Ùd ÚÔÙÚ¤Ô˘Ó Ûb àÌ›ÏÈÎÙÔ
‰ÈˆÁÌe ηd ÙÂÏÈÎc âÍÔ˘ı¤ÓˆÛË ·ÓÙfi˜, Ôf ‰bÓ ıa ıÂÏ‹ÛÂÈ
Óa ñÔÙ·ÁÂÖ ÛÙe ı¤ÏËÌ· ÙÔÜ £ÂÔÜ, ηd ÌfiÓÔ ì ÌÂÙ·ÛÙÚÔÊ‹
ÙÔ˘ ÂrÓ·È ‰˘Ó·ÙeÓ Óa ÙÔÜ ÛÒÛÂÈ Ùc ˙ˆ‹.
°Ú¿ÊÂÈ ÏÔÈeÓ Ùe KÔÚ¿ÓÈÔ: «῾O Θεὸς καὶ ὁ ᾽Aπόστολός
Tου δὲν ἔχουν καµµιὰ ὑποχρέωση ἀπέναντι στοὺς ἄπι-

121
στους... Προκηρύξτε µιὰ ὀδυνηρὴ τιµωρία στοὺς ἄπι-
στους, ἐκτὸς ἀπὸ ἐκείνους τοὺς εἰδωλολάτρες ποὺ τίµη-
σαν τὶς συµφωνίες τὶς ὁποῖες συνῆψαν µαζί τους σὲ κάθε
λεπτοµέρεια καὶ ποὺ δὲν βοήθησαν κανένα ἐναντίον σας.
Συλλάβετέ τους, πολιορκῆστε τους καὶ στῆστε ἐνέδρες
ἐναντίον τους. ῍Aν µετανοιώσουν καὶ ἀρχίσουν νὰ προσ-
εύχονται καὶ ἀποδώσουν τὸ ποσοστὸ ἐλεηµοσύνης ποὺ
τοὺς ἀναλογεῖ, ἀφῆστε τους νὰ πάρουν τὸ δρόµο τους. ῾O
Θεὸς εἶναι ἐλεήµων καὶ οἰκτίρµων» (™Ô‡Ú· 9).
«Mήπως µπορεῖτε νὰ τοὺς ἐµπιστευθῆτε; ᾽Eὰν ἐπικρατή-
σουν ἐναντίον σας δὲν θὰ τιµήσουν οὔτε συµφωνίες, οὔτε δε-
σµοὺς αἵµατος. Σᾶς κολακεύουν µὲ τὴν γλῶσσαν τους, ἀλλ’
ἡ καρδιά τους σᾶς ἀπορρίπτει. Oἱ περισσότεροι ἀπὸ αὐτοὺς
πράττουν τὸ κακό. Πωλοῦν τὶς ἀποκαλύψεις τοῦ Θεοῦ σὲ
θλιβερὴ τιµὴ καὶ ἐµποδίζουν ἄλλους ἀπὸ τὸ µονοπάτι Tου.
Tὸ Kακὸ εἶναι αὐτὸ ποὺ πράττουν. Σπάζουν τοὺς δεσµοὺς
µὲ τὴν Πίστη τῶν πιστῶν καὶ ἀρνοῦνται κάθε σχέση συγγέ-
νειας. Tέτοιοι εἶναι οἱ παραβάτες. ῍Aν µετανοιώσουν κι ἀρχί-
σουν νὰ προσεύχονται καὶ ἀποδώσουν τὴν ἐλεηµοσύνη ποὺ
τοὺς ἀναλογεῖ, θὰ γίνουν οἱ ἀδελφοί σας στὴν πίστη. ῎Eτσι
᾽Eµεῖς κάνουµε σαφεῖς τὶς ἀποκαλύψεις Mας στοὺς ἀνθρώ-
πους µὲ κατανόηση. ῍Aν ὅµως, ἀφοῦ πρῶτα ἔλθουν σὲ συµ-
φωνία µαζί σας, παραβοῦν τοὺς ὅρκους των καὶ ὀνειδήσουν
τὴν πίστη σας, κάντε πόλεµο κατὰ τῶν ἡγετῶν τῆς ἀπιστίας
-γιατὶ κανένας ὅρκος δὲν σᾶς δεσµεύει ἀπέναντί τους- οὕτως
ὥστε νὰ ἀποκηρύξουν τὶς πράξεις τους» (™Ô‡Ú· 9).
«Πιστοὶ µάθετε ὅτι οἱ ἄπιστοι εἶναι ἀκάθαρτοι. Mὴν τοὺς
ἀφήσετε νὰ πλησιάσουν τὸ ῾Iερὸ Tέµενος..» (™Ô‡Ú· 9).
«Kηρύξτε τὸν πόλεµο: ὁ Θεὸς θὰ τοὺς τιµωρήσει µὲ τὰ

122
χέρια σας καὶ θὰ τοὺς ἐξευτελίσει. Θὰ σᾶς χαρίσει τὴ νίκη
καὶ θὰ θεραπεύσει τὴν ψυχὴ τῶν πιστῶν» (™Ô‡Ú· 9).
«Προφήτη κήρυξε τὸν πόλεµο στοὺς ἄπιστους καὶ
στοὺς ὑποκριτὲς καὶ ἀντιµετώπισέ τους µὲ αὐστηρότητα. ῾H
Kόλαση θὰ εἶναι τὸ σπίτι τους: ἕνα δυστυχισµένο πεπρωµέ-
νο» (™Ô‡Ú· 9).
«῍Aν οἱ ἄπιστοι πολεµήσουν ἐναντίον σας θὰ τραποῦν
σὲ φυγή. Kανένα δὲν θὰ βροῦν γιὰ νὰ τοὺς προστατεύσει
ἢ νὰ τοὺς βοηθήσει. Aὐτὲς ὑπῆρξαν οἱ βουλὲς τοῦ Θεοῦ
ἀπὸ παλιά: καὶ δὲν θὰ ἀνακαλύψετε καµµιὰ ἀλλαγὴ στὶς
βουλὲς τοῦ Θεοῦ» (™Ô‡Ú· 48).
«῞Oταν συναντήσετε τοὺς ἀπίστους στὸ πεδίο τῆς µάχης
κόψτε τους τὸ κεφάλι καί, ὅταν τοὺς συντρίψετε, δέστε τους
αἰχµαλώτους γερά. Mετὰ χαρίστε τους τήν ἐλευθερία ἢ
ἀνταλλάξτε τους µὲ λύτρα, ὡσότου νὰ κοπάσει ὁ Πόλεµος.
῎Eτσι θὰ κάνετε. ῍Aν ὁ Θεὸς εἶχε θελήσει, θὰ µποροῦσε ὁ
ἴδιος νὰ τοὺς τιµωρήσει. ∆ιέταξε νὰ γίνει ἔτσι ὥστε νὰ µπο-
ρέσει νὰ σᾶς δοκιµάσει, τοὺς µὲν µὲ τοὺς δέ» (™Ô‡Ú· 47).
«῾O Θεὸς ἐξαγόρασε ἀπὸ τοὺς πιστοὺς τὶς ζωές τους καὶ
ὅλα τὰ ἐγκόσµια ἀγαθὰ καὶ εἰς ἀντάλλαγµα τοὺς ὑποσχέθη-
κε τὸν Kῆπο. Θὰ πολεµήσουν γιὰ τὸ σκοπὸ τοῦ Θεοῦ, θὰ
σφάξουν καὶ θὰ σφαγοῦν. Aὐτὴ εἶναι ἡ ὑπόσχεση ποὺ τοὺς
ἔδωσε µέσ’ ἀπ’ τὴν Tορά (τὴν Πεντάτευχο) τὸ Eὐαγγέλιο
καὶ τὸ Kοράνιο. Kαὶ ποιός εἶναι πιὸ ἀληθής στὶς ὑποσχέσεις
Tου ἀπὸ τὸν Θεό; Eὐφρανθῆτε γιὰ τὸ πανηγύρι ποὺ πετύ-
χατε. Aὐτὸ εἶναι ὁ ὕψιστος θρίαµβος» (™Ô‡Ú· 9).

¶¤Ú· àe ïÔÈÂÛ‰‹ÔÙ ëÚÌËÓÂÖ˜ Ôf ‚·Û›˙ÔÓÙ·È Ûb

123
ÔÏÈÙÈÎÔÎÔÈÓˆÓÈÎb˜ Û˘ÁÎ˘Ú›Â˜ ηd Û˘ÌʤÚÔÓÙ· ÂrÓ·È Û·Êc˜
ì âÓÙÔÏc ÙÔÜ KÔÚ·Ó›Ô˘: ï ÈÛÙe˜ çÊ›ÏÂÈ Óa ÔÏÂÌÄ Ì¤¯ÚÈ
ı·Ó¿ÙÔ˘ ÙeÓ ôÈÛÙÔ. K·d ‚¤‚·È· ηÌÌÈa 剤· âÏ¢ıÂÚ›·˜
‰bÓ ÌÔÚÂÖ ÔÙb Óa Û˘Ó˘¿ÚÍÂÈ Ìb ≤Ó· Ù¤ÙÔÈÔ àÊÔÚÈÛÌfi. Te
àÔ‰ÂÈÎÓ‡ÂÈ å‰È·›ÙÂÚ· Û‹ÌÂÚ· ì ÙÚ·ÁÈÎc Ú·ÁÌ·ÙÈÎfiÙËÙ·
Ôf àÓÙÈÌÂÙˆ›˙Ô˘Ó Ôî ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈÎÔd ÏËı˘ÛÌÔd Ôf Û˘ÓÈ-
ÛÙÔÜÓ ÌÈÎÚb˜ ıÚËÛ΢ÙÈÎb˜ ÌÂÈÔÓfiÙËÙ˜ Ûb åÛÏ·ÌÈÎb˜
¯áÚ˜. ^O Ê·Ó·ÙÈÛÌe˜ ηd ì ÚÔηٿÏË„Ë ‰Ô˘Ï‡ԢÓ
àÛÙ·Ì¿ÙËÙ· Ûb ‚¿ÚÔ˜ ÙˆÓ, Ûb ÛËÌÂÖÔ Ôf Óa ·Ú·ÙË-
ÚÔÜÓÙ·È Ì·˙ÈÎb˜ ÌÂÙ·ÎÈÓ‹ÛÂȘ ÙáÓ ôÙ˘¯ˆÓ ·éÙáÓ ÏËı˘-
ÛÌáÓ Úe˜ ôÏϘ ¯áÚ˜, ¬Ô˘ âÏ›˙Ô˘Ó Óa Û˘Ó·ÓÙ‹ÛÔ˘Ó
οÔÈ· àÓÔ¯‹, οÔÈ· ÂéÛÏ·Á¯Ó›·.
£a ·Ú·ı¤Ûˆ ÌÂÚÈÎa à‰È¿„¢ÛÙ· ÛÙÔȯÂÖ· Ôf àÔ-
‰ÂÈÎÓ‡Ô˘Ó ÙcÓ àÓÂÏ¢ıÂÚ›· ηd Ùc ‚·Ú‚·ÚfiÙËÙ· Ôf Ôî
åÛÏ·ÌÈÛÙb˜ ‰Â›¯ÓÔ˘Ó à¤Ó·ÓÙÈ ÙáÓ ¯ÚÈÛÙÈ·ÓáÓ âÎÂÖ ¬Ô˘
ö¯Ô˘Ó ‰‡Ó·ÌË. ™Ùe ¶·ÎÈÛÙaÓ .¯. ¯ÒÚ· ÌÔ˘ÛÔ˘ÏÌ·ÓÈÎc
ηÙa Ùe 97% Ôî ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÔd âͤÊÚ·Û·Ó Úe ÌËÓáÓ ÌÂÁ¿Ï˜
àÓËÛ˘¯›Â˜ ÁÈa ÙcÓ ÚfiıÂÛË Ùɘ ΢‚¤ÚÓËÛ˘ Ùɘ ¯ÒÚ·˜
·éÙɘ Óa ÂåÛ·Á¿ÁÂÈ Ùc ™·Ú›· ‰ËÏ. ÙeÓ åÛÏ·ÌÈÎe ÓfiÌÔ ÁÈa
ÙcÓ â›Ï˘ÛË àe Ùa ‰ÈηÛÙ‹ÚÈ· ÙáÓ àÛÙÈÎáÓ Î·d ÙáÓ ÔÈ-
ÓÈÎáÓ ‰È·ÊÔÚáÓ. Oî ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÔd âÎÙÈÌÔÜÓ ¬ÙÈ Ùe ̤ÙÚÔ ·éÙe
ÛÙÚ¤ÊÂÙ·È Î·ı·Úa âÓ·ÓÙ›ÔÓ ÙáÓ ıÚËÛ΢ÙÈÎáÓ ÌÂÈÔÓÔÙ‹-
ÙˆÓ Ùɘ ¯ÒÚ·˜ ·éÙɘ, ¬ˆ˜ â‰‹ÏˆÛ·Ó ÙfiÛÔÓ ì ™‡ÓÔ‰Ô˜
ÙáÓ ÚˆÌ·ÈÔηıÔÏÈÎáÓ \EÈÛÎfiˆÓ, ¬ÛÔÓ Î·d Ùe ÚÔÙÂ-
ÛÙ·ÓÙÈÎe ™˘Ì‚Ô‡ÏÈÔ ÙáÓ âÎÎÏËÛÈáÓ ÙÔÜ ¶·ÎÈÛÙ¿Ó. hAÓ
¬ÏÔ Ùe ÓÔÌÈÎe Û‡ÛÙËÌ· Ùɘ ¯ÒÚ·˜ âËÚ·ÛıÂÖ àe ÙeÓ
åÛÏ·ÌÈÎe ÓfiÌÔ, Ôî ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÔd ‰bÓ ö¯Ô˘Ó âÏ›‰· âÈ‚›ˆÛ˘
(BÏ. «Πληροφόρηση», \AÚÈÏ. 1991). K·d Ùa ÁÂÁÔÓfiÙ·
qÏı·Ó Óa â·ÏËı‡ÛÔ˘Ó ÙÔf˜ Êfi‚Ô˘˜. Oî àÚ¯b˜ Âå‰ÔÔ›Ë-

124
Û·Ó ¬ÙÈ ¬ÔÈÔ ôÙÔÌÔ ıa âÍÂÊÚ¿˙ÂÙÔ Ìb àÓÂ˘Ï¿‚ÂÈ· j Ìb
ñÔÙ›ÌËÛË ÁÈa Ùe ÚfiÛˆÔ ÙÔÜ Mˆ¿ÌÂı ıa ηÙ‰Èο˙ÂÙÔ
Âå˜ ı¿Ó·ÙÔÓ, Û‡Ìʈӷ Ìb Ùd˜ ‰È·Ù¿ÍÂȘ Ùɘ ™·Ú›·. K·d ıa
àÎÔÏÔ˘ı‹ÛÔ˘Ó, àÛÊ·Ïá˜, ηd ôÏϘ à·ÁÔÚ‡ÛÂȘ.
Te KÔÚ¿ÓÈÔÓ ıˆÚÂÖ ÙÔf˜ ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÔf˜ â¯ıÚÔf˜ ÙÔÜ
\IÛÏ¿Ì, Ôf Ú¤ÂÈ Óa âÍÔÓÙˆıÔÜÓ. \I‰Ôf ÌÈa ¯·Ú·ÎÙËÚÈ-
ÛÙÈÎc ÂÚÈÎÔc àe ÙcÓ ™Ô‡Ú· 9.
«Oἱ ᾽Iουδαῖοι λέγουν ὅτι ὁ ῎Eσδρας εἶναι υἱὸς τοῦ Θεοῦ
καὶ οἱ χριστιανοὶ λέγουν ὅτι ὁ Mεσσίας εἶναι ὁ υἱὸς τοῦ Θε-
οῦ. ῾Oποῖοι λόγοι ἐκ τοῦ στόµατός των! ῾Oµοιάζουν πρὸς τὰ
λεγόµενα ὑπὸ τῶν παλαιῶν ἀπίστων... Πόσον πλανῶνται!
᾽Eκλαµβάνουν τοὺς διδασκάλους των καὶ τοὺς µονα-
χούς των καὶ τὸν Mεσσίαν, τὸν Yἱὸν τῆς Mαρίας, ὡς Kυρί-
ους παρὰ τgῶ Θεgῶ, ἂν καὶ ἔλαβον ἐντολὴν νὰ λατρεύουν
τὸν Θεὸν µόνον...
Φονεύετε τοὺς προσθέτοντας θεοὺς ἑτέρους εἰς τὸν Θε-
όν, ὁπουδήποτε εὕρητε αὐτούς· συλλάβετε, πολιορκήσατε
καὶ χρησιµοποιήσατε πρὸς σύλληψίν των κάθε εἴδους ἐνέ-
δραν. ᾽Eὰν ὅµως προσηλυτισθοῦν καὶ τηροῦν τὴν προσ-
ευχὴν καὶ καταβάλλουν διὰ τὰς ὑποχρεωτικὰς ἐλεηµοσύ-
νας, ἀφήσατε αὐτοὺς ἀνενοχλήτους, διότι ὁ Θεὸς εἶναι
εὐµενὴς καὶ φιλάνθρωπος. Πολεµήσατε, ὅµως ἐκείνους,
τῶν ὁποίων αἱ Γραφαὶ ὁδηγοῦν εἰς ἀπιστίαν πρὸς τὸν Θεὸν
καὶ τὴν µέλλουσαν κρίσιν, τοὺς ἀπαγορεύοντας ὅ,τι ὁ Θεὸς
καὶ οἱ ἀπόστολοί του δὲν ἀπαγορεύουν, τοὺς µὴ ὁµολο-
γοῦντας πίστιν εἰς τὴν ἀλήθειαν, ἕως ὅτου ἄνευ καθυστερή-
σεως καταβάλουν φόρον ὑποτελείας» (™Ô‡Ú· 9).
™ÙcÓ \IÓ‰ÔÓËÛ›· åÛÏ·ÌÈÎe ‰ÈηÛÙ‹ÚÈÔ Î·Ù‰›Î·Û Ûb 5
âÙáÓ Ê˘Ï¿ÎÈÛË ÙeÓ ‰ËÌÔÛÈÔÁÚ¿ÊÔ \AÚÛÔ˘¤ÓÙÔ \AÙÌÔ‚È-

125
ÏáÙÔ âÂȉc â‚Ï·ÛÊ‹ÌËÛ ÙeÓ Mˆ¿ÌÂı. ^H ‰¤ «‚Ï·ÛÊË-
Ì›·» ÙÔÜ ‰ËÌÔÛÈÔÁÚ¿ÊÔ˘ qÙ·Ó ¬ÙÈ â‰ËÌÔÛ›Â˘Û ÁοÏÏÔ
Û‡Ìʈӷ Ìb Ùe ïÔÖÔ ï Mˆ¿ÌÂı ηٷٷÛÛfiÙ·Ó ÛÙcÓ 11Ë
ÛÂÈÚa ÌÂÙ·Íf ÙáÓ îÛÙÔÚÈÎáÓ ÚÔÛˆÈÎÔًوÓ. Tfi «öÁ-
ÎÏËÌ¿» ÙÔ˘ ¬Ìˆ˜ ‰bÓ qÙ·Ó ÌfiÓÔ ·éÙfi. ^O ‰ËÌÔÛÈÔÁÚ¿ÊÔ˜
qÙ·Ó Î¿ÔÙ ̈·ÌÂı·Ófi˜, Ôf àÛ¿ÛıËΠÙeÓ XÚÈÛÙÈ·ÓÈ-
ÛÌfi. K·d Ùfi «öÁÎÏËÌ·» ·éÙe ‰bÓ Ùe Û˘Á¯ˆÚÔÜÓ ÔÙb Ôî
Ê·Ó·ÙÈÎÔd åÛÏ·ÌÈÛÙ¤˜ («Πληροφόρηση», \IÔ‡Ó.-\IÔ‡Ï. 1991).
™Ùe \IÚaÎ ÌÂÙa ÙeÓ fiÏÂÌÔ ÛÙeÓ KfiÏÔ Í¤Û·Û ï fiÏÂ-
ÌÔ˜ ηÙa ÙáÓ ¯ÚÈÛÙÈ·ÓáÓ. Oî ÌÔ˘ÛÔ˘ÏÌ¿ÓÔÈ Ùɘ ÂÚÈԯɘ
ÙÔf˜ âΉÈÎÔÜÓÙ·È ÙÒÚ· ηd ÔÏÏÔd ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÔd àÓ·Á-
οÛıËÛ·Ó Óa ʇÁÔ˘Ó âÓá ôÏÏÔÈ â‰ÔÏÔÊÔÓ‹ıËÛ·Ó. ^O ¶·-
ÙÚȿگ˘ ÙáÓ X·Ï‰·›ˆÓ ÙÔÜ \IÚaΠ≋ψÛÂ: «῾O κόσµος
ὅλος συγκινήθηκε ἀπὸ τὸ δράµα τῶν Kούρδων. ῞Oµως κα-
νεὶς δὲν µίλησε γιὰ τὴν ὕπαρξη πέντε προσφυγικῶν στρα-
τοπέδων στὴν Συρία καὶ στὴν Tουρκία ὅπου κατέφυγαν
15.000 χριστιανοὶ διωγµένοι ἀπὸ τὴν πατρίδα τους, τὸ
᾽Iράκ» («Kαθολική», 23-7-1991).
¶·Ú¿ÏÏËÏ· Ìb Ùa ‚›·È· ·éÙa ̤ÙÚ· Ôf âÂÎÙ›ÓÔÓÙ·È
Ûb ¬Ï˜ Ùd˜ åÛÏ·ÌÈÎb˜ ¯áÚ˜ Ôî ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÔd Ùɘ EéÚÒ˘
‚ϤÔ˘Ó Óa àÂÈÏÔÜÓÙ·È ÙÒÚ· àe ÌÈa ‚›·ÈË â¤Ï·ÛË ÙáÓ
åÛÏ·ÌÈÛÙáÓ Ôf ï àÚÈıÌfi˜ ÙˆÓ Û˘Ó¯ᘠ·éÍ¿ÓÂÙ·È. ™‹ÌÂ-
Ú· ï ̈·ÌÂı·ÓÈÛÌe˜ âÍ·ÏÒÓÂÙ·È Ûb ÔÏÏb˜ ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈÎb˜
¯áÚ˜ âχıÂÚ· ¯ˆÚd˜ ÙcÓ ·Ú·ÌÈÎÚc àÓÙ›‰Ú·ÛË. ™Ùc MÂ-
‰›Ó· ï ‚·ÛÈÏÂf˜ Ùɘ ™·Ô˘‰ÈÎɘ \AÚ·‚›·˜ âÁηÈÓ›·Û ≤Ó·
âΉÔÙÈÎe ÔrÎÔ Ôf ÛÎÔ‡ÂÈ Óa ÚÔÛʤÚÂÈ ÛÙe ̈·ÌÂı·-
ÓÈÎe ÎfiÛÌÔ 7.000.000 àÓÙ›Ù˘· ÙÔÜ KÔÚ·Ó›Ô˘ οı ¯ÚfiÓÔ.
Te ΤÓÙÚÔ ·éÙe ıa ÛÙÔȯ›˙ÂÈ ÁÈa ÙcÓ âÙ‹ÛÈ· ÏÂÈÙÔ˘ÚÁ›· ÙÔ˘
150 ëηÙ. ‰ÔÏÏ¿ÚÈ·. ¶ÚfiÛÊ·Ù· ÛÙÔȯÂÖ· ‰Â›¯ÓÔ˘Ó ¬ÙÈ ï Ê·-

126
Ó·ÙÈÎe˜ ηd àÎÚ·ÖÔ˜ ÌÔ˘ÛÔ˘ÏÌ·ÓÈÛÌe˜ âÍ·ÏÒÓÂÙ·È àÂÈ-
ÏËÙÈο, ηıg˜ Ùa ÔÏÈÙÈÎa ÎfiÌÌ·Ù· Ôf ÙeÓ âÎÊÚ¿˙Ô˘Ó
âÌÊ·Ó›˙Ô˘Ó ÌÈa âÓÙ˘ˆÛÈ·Îc ôÓÔ‰Ô Ùɘ ‰˘Ó¿ÌÂÒ˜ ÙˆÓ,
àÎfiÌË Î·d Ûb ¯áÚ˜ Ï·˚ÎÈÛÙÈÎb˜ ¬ˆ˜ ÂrÓ·È ì TÔ˘ÚΛ·.
™ÙcÓ TÔ˘ÚΛ· Û‹ÌÂÚ· Ùe 40% ÙáÓ ÂåÛ·ÁÔÌ¤ÓˆÓ ÛÙa ¶·Ó-
ÂÈÛÙ‹ÌÈ· ÚÔ¤Ú¯ÔÓÙ·È àe îÂÚÔÛÔ˘‰·ÛÙ‹ÚÈ·, ¿Óˆ àe
230 Ӥ˜ îÂÚ·ÙÈÎb˜ Û¯ÔÏb˜ àÓÔ›ÁÔ˘Ó Î¿ı ¯ÚfiÓÔ Î·d 1.500
ÙÂ̤ÓË ÎÙ›˙ÔÓÙ·È Î¿ı ¯ÚfiÓÔ. §ÂÈÙÔ˘ÚÁÔÜÓ õ‰Ë 200 âΉÔÙÈ-
ÎÔd ÔúÎÔÈ, âΉ›‰ÔÓÙ·È 100 ÌËÓÈ·Ö· öÓÙ˘· ηd 4 ìÌÂÚ‹ÛȘ
âÊËÌÂÚ›‰Â˜ åÛÏ·ÌÈÎɘ ηÙ‡ı˘ÓÛ˘. ™ÙcÓ \AÁÁÏ›· î‰Ú‡ıË-
ΠåÛÏ·ÌÈÎe ÎfiÌÌ· Ìb ÛÎÔe Óa ï‰ËÁ‹ÛÂÈ Ùc ¯ÒÚ· «πρὸς
τὶς ἰσλαµικὲς ἀξίες: δικαιοσύνη, ἀγάπη καί... ἀνεξιθρη-
σκεία». \EÏ›˙ÂÈ Óa ö¯ÂÈ Ì¤¯ÚÈ Ùe 1992 250.000 ̤ÏË.
^H àÂÈÏc ÙÔÜ \IÛÏ·ÌÈÛÌÔÜ ‰bÓ ÂrÓ·È Ê·ÓÙ·ÛÙÈ΋. ^H
ÚfiÎÏËÛ‹ ÙÔ˘ ÂrÓ·È Ú·ÁÌ·ÙÈÎfiÙËÙ· Ìb ÈÎÚb˜ âÌÂÈڛ˜.
K·ÌÌÈa ıÚËÛ΢ÙÈÎc âÏ¢ıÂÚ›· ‰bÓ àÓı›˙ÂÈ ÛÙd˜ ¯áÚ˜
¬Ô˘ ·éÙe˜ ΢ÚÈ·Ú¯ÂÖ, âÓá ï ú‰ÈÔ˜ àÔÏ·Ì‚¿ÓÂÈ ÛÙcÓ Ô-
ÏÈÙÈṲ̂ÓË àÓıÚˆfiÙËÙ· ÙcÓ àÓÔ¯c ηd ÙcÓ ‰È¢ÎfiÏ˘ÓÛË.
Te Úfi‚ÏËÌ· Ùɘ Û¯¤Ûˆ˜ ÙÔÜ \IÛÏ·ÌÈÛÌÔÜ Ìb ÙcÓ âÏ¢-
ıÂÚ›· âÂÎÙ›ÓÂÙ·È Î·d ÛÙc Û¯¤ÛË ÙÔ˘ Ìb Ùc ‰ËÌÔÎÚ·Ù›·.
K·ÌÌÈa àe Ùd˜ åÛÏ·ÌÈÎb˜ ¯áÚ˜ Ùɘ M¤Û˘ ηd Ùɘ
\EÁÁf˜ \AÓ·ÙÔÏɘ Ôf ÉÚ·Ó Ì¤ÚÔ˜ ÛÙeÓ fiÏÂÌÔ ÙÔÜ
KfiÏÔ˘ ‰bÓ ö¯ÂÈ ‰ËÌÔÎÚ·ÙÈÎe ηıÂÛÙg˜ ‰È·Î˘‚¤ÚÓËÛ˘.
T› ôÚ·ÁÂ Û˘Ì‚·›ÓÂÈ; M‹ˆ˜ Ôî ôÚ·‚˜ ÂrÓ·È àÏÏÂÚÁÈÎÔd
Ûb ¬,ÙÈ àÊÔÚÄ ÛÙc ‰ËÌÔÎÚ·Ù›·; hH Ì‹ˆ˜ Ùe \IÛÏaÌ ÂrÓ·È
≤Ó· âÌfi‰ÈÔ Úe˜ Ùc ‰ËÌÔÎÚ·Ù›·; Oî îÛÙÔÚÈÎÔd ÏfiÁÔÈ Ôf
ÛÙËÚ›˙Ô˘Ó Ùd˜ ÌÔÓ·Ú¯›Â˜ ÛÙd˜ åÛÏ·ÌÈÎb˜ ¯áÚ˜ ‰bÓ ÂrÓ·È ÛÔ-
‚·Úe˜ ÏfiÁÔ˜ ÁÈa Ùc ‰È·Ù‹ÚËÛ‹ ÙÔ˘˜ ηd Û‹ÌÂÚ·. °Èa ÌĘ
ÙÔf˜ EéÚˆ·›Ô˘˜ Ùe \IÛÏaÌ Ê·›ÓÂÙ·È ÌÈa ıÚËÛΛ· Ê·Ó·-

127
ÙÈÛÌÔÜ, Âڈ̤ÓÔ˘ ηd ·éı·ÈÚÂÛ›·˜. Ta ÛÙÔȯÂÖ· ·éÙa
ÛÙc ‰È¿ÚÎÂÈ· ÙáÓ ·åÒÓˆÓ ÚÔۤϷ‚·Ó Û˘ÁÎÂÎÚÈ̤ÓË ÌÔÚ-
Êc Ôf ö‰ˆÛ·Ó ÛÙÔf˜ ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÔf˜ ÙcÓ ÈÎÚc âÌÂÈÚ›· ÙáÓ
‰ÈˆÁÌáÓ, Ôf ÙÔéÏ¿¯ÈÛÙÔÓ Û‹ÌÂÚ· Ê·›ÓÔÓÙ·È Óa àÓ‹ÎÔ˘Ó
Ûb ÌÈa àÓÂÈÛÙÚÂÙd ·Úˆ¯Ë̤ÓË âÔ¯‹. \IÛÏ·ÌÈÛÌe˜ ηd
àÓıÚÒÈÓ· ‰ÈηÈÒÌ·Ù· ÂrÓ·È ÌÂÁ¤ıË àÛ˘Ì‚›‚·ÛÙ·. ^H
åÛfiÙ˘ ÙáÓ ‰‡Ô Ê‡ÏˆÓ ÂrÓ·È à‰È·ÓfiËÙË ÛÙe \IÛÏ¿Ì. ^H ‰Ë-
ÌÔÎÚ·Ù›· ‰bÓ ÌÔÚÂÖ Óa Û˘Ó˘¿ÚÍÂÈ Ìb ·éÙfi.

¶Úe öÙÔ˘˜ ï ÙÔÜÚÎÔ˜ ñÔ˘ÚÁe˜ ¶ÚÔ‰ڛ·˜ öηÓ ÙcÓ ëÍɘ


‰‹ÏˆÛË: «∆ὲν µπορέσαµε κάποτε νὰ κατακτήσουµε τὴν
Eὐρώπη µὲ τὰ ὅπλα. Tώρα θὰ τὴν κατακτήσουµε µὲ τοὺς
ἐργάτες µας. Kαὶ θὰ µποῦµε στὴν EOK γιὰ νὰ φέρουµε
τὸν ἰσλαµισµὸ στὸ κέντρο τοῦ Xριστιανισµοῦ». ^H ‰‹Ïˆ-
ÛË ·éÙc ¤Ú·Û ۯ‰eÓ à·Ú·Ù‹ÚËÙË ÛÙcÓ EéÚÒË, âÏ¿-
¯ÈÛÙÔÈ ÙcÓ ÚfiÛÂÍ·Ó. ≠Ö˜ ÂrÓ·È âÓ‰ÂÈÎÙÈÎc ÙÔÜ Ó‡̷ÙÔ˜
Ôf à˯ÂÖ. ≠OÙ·Ó ï Ê·Ó·ÙÈÛÌe˜ ÙÔÜ åÛÏ·ÌÈÛÌÔÜ âÂÎÙ·ıÂÖ
ηd ÛÙe ¯áÚÔ Ì·˜, ÙfiÙ ıa ÂrÓ·È ÔÏf àÚÁa ÁÈa Óa Ûˆ-
ıÔÜÌÂ. T› ¬Ìˆ˜ ‰¤ÔÓ ÁÂÓ¤Ûı·È; ErÓ·È ÓÔÌ›˙ˆ, ηÈÚe˜ àÊ’
ëÓe˜ ÌbÓ Óa àÊ˘ÓÈÛıÔÜÌ àÓ·ÁÓˆÚ›˙ÔÓÙ˜ ÙeÓ Î›Ó‰˘ÓÔ Ôf
ÌĘ àÂÈÏÂÖ. MfiÓÔÓ ÎÔÓÙfiÊı·ÏÌÔÈ ÌÔÚÂÖ Óa Ìc ÙeÓ ‚Ϥ-
Ô˘Ó Î·d ÌfiÓÔÓ àÓfiËÙÔÈ Î·d âÈfiÏ·ÈÔÈ Óa Ìc ÙeÓ âÎÙÈÌÔÜÓ
ηÙa Ùd˜ ‰È·ÛÙ¿ÛÂȘ ÙÔ˘. ^H EéÚÒË Ú¤ÂÈ Óa Û˘ÓÂȉËÙÔ-
ÔÈ‹ÛÂÈ ¬ÙÈ àÂÈÏÂÖÙ·È âÍ \AÓ·ÙÔÏáÓ. K·d Ó·d ÌbÓ ÂrÓ·È
ÁÓˆÛÙa Ùa ̤ÙÚ· Ôf ôÚ¯ÈÛ·Ó Óa ·›ÚÓÔÓÙ·È àe Ùd˜ ÂéÚˆ-
·˚Îb˜ ΢‚ÂÚÓ‹ÛÂȘ ÁÈa ÙeÓ ÂÚÈÔÚÈÛÌe ÙÔÜ àÚÈıÌÔÜ ÙáÓ
ÌÔ˘ÛÔ˘ÏÌ¿ÓˆÓ âÚÁ·ÙáÓ Ôf ö¯Ô˘Ó ηٷÎχÛÂÈ Ùd˜ ¯áÚ˜
·éÙ¤˜, ¬Ìˆ˜ Ùa ̤ÙÚ· Ú¤ÂÈ Óa âÂÎÙ·ıÔÜÓ Î·d Ûb ¬ÛÔ˘˜

128
àԂϤÔ˘Ó ÛÙcÓ àÏÏÔ›ˆÛË ÙÔÜ ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈÎÔÜ ¯·Ú·ÎÙÉÚ·
Ùɘ EéÚÒ˘. \AÊ’ ëÙ¤ÚÔ˘ ıa Ú¤ÂÈ Óa Á›ÓÂÈ ÌÈa ·ÁÎfi-
ÛÌÈ· ÎÈÓËÙÔÔ›ËÛË ÁÈa ÙcÓ Î·Ù·ÁÁÂÏ›· Ûb ¬ÏÔ˘˜ ÙÔf˜ ‰ÈÂ-
ıÓÂÖ˜ çÚÁ·ÓÈÛÌÔf˜ ÙáÓ ‰ÈˆÁÌáÓ Ôf ñÊ›ÛÙ·ÓÙ·È Ôî ¯ÚÈÛÙÈ·-
ÓÔd Û‹ÌÂÚ· ÛÙ›˜ åÛÏ·ÌÈÎb˜ ¯áÚ˜ ηd Óa àÍÈÒÛÔ˘Ó Ùa ÎÚ¿-
ÙË ÛÙa ïÔÖ· àÓ‹ÎÔ˘Ó Ôî ‰ÈˆÎfiÌÂÓÔÈ, àÏÏa ηd Ôî ¯ÚÈÛÙÈ·-
ÓÈÎb˜ \EÎÎÏËۛ˜ ÙcÓ â’ àÌÔÈ‚·ÈfiÙËÙÈ âÊ·ÚÌÔÁc ÙáÓ
àÚ¯áÓ Ùɘ àÓÂÍÈıÚËÛΛ·˜ Úe˜ ¬Ï˜ Ùd˜ ηÙ¢ı‡ÓÛÂȘ. hH
ıa Û‚·ÛıÔÜÓ Ùc ıÚËÛ΢ÙÈÎc âÏ¢ıÂÚ›· ÙáÓ ¯ÚÈÛÙÈ·ÓáÓ Ôî
åÛÏ·ÌÈÛÙb˜ ÛÙd˜ ¯áÚ˜ ÙÔ˘˜, j ıa Ú¤ÂÈ Óa ·‡ÛÔ˘Ó Óa
àÔÏ·Ì‚¿ÓÔ˘Ó ·éÙÔd ÙcÓ ıÚËÛ΢ÙÈÎc âÏ¢ıÂÚ›· Ôf ÙÔf˜
·Ú¤¯ÂÈ Úfiı˘Ì· ì ÔÏÈÙÈṲ̂ÓË ¢‡ÛË. £a âÓÔ¯ÏËıÔÜÓ ‚¤-
‚·È· àe ÌÈa Ù¤ÙÔÈ· ÚfiÙ·ÛË Ôî àÎÚ·ÈÊÓÂÖ˜ ñ¤ÚÌ·¯ÔÈ ÙáÓ
Û˘ÓÙ·ÁÌ·ÙÈÎáÓ âÏ¢ıÂÚÈáÓ Ôf Ú¤ÂÈ Óa ·Ú¤¯ÔÓÙ·È ôÓ¢
àÓÙ·ÏÏ¿ÁÌ·ÙÔ˜. ≠Ö˜ i˜ ÚÔÙ›ÓÔ˘Ó ÌÈaÓ ôÏÏË ‰È¤ÍÔ‰Ô
ÚÔÎÂÈ̤ÓÔ˘ Óa âÈÎÚ·Ù‹ÛÂÈ àÓÔ¯c ηd àÓÂÍÈıÚËÛΛ· ÁÈa
ÙÔf˜ ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÔf˜ ÙáÓ ¯ˆÚáÓ ÙÔÜ \IÛÏ¿Ì.
ErÌ·È àÓ‹Û˘¯Ô˜ ÁÈa Ùd˜ âÍÂÏ›ÍÂȘ, âÂȉc ‚Ϥˆ àe Ùe
≤Ó· ̤ÚÔ˜ ÙcÓ àÚÔı˘Ì›· ÙáÓ ‰˘ÙÈÎáÓ Óa ÛÙËÚ›ÍÔ˘Ó Î·d
Óa à·ÈÙ‹ÛÔ˘Ó Ùc Ï‹„Ë Ì¤ÙÚˆÓ ñbÚ ÙáÓ àÂÈÏÔ˘Ì¤ÓˆÓ
¯ÚÈÛÙÈ·ÓáÓ Ùɘ \AÓ·ÙÔÏɘ, ηd àe Ùe ôÏÏÔ ÙcÓ àÔÊ·-
ÛÈÛÙÈÎfiÙËÙ· ÙáÓ åÛÏ·ÌÈÛÙáÓ Ôf ÂrÓ·È ≤ÙÔÈÌÔÈ Óa âÈ¤-
ÛÔ˘Ó âd Ùɘ ·Ú·‰fiÛÂÒ˜ Ì·˜ ÁÈa Óa ÙcÓ àÏÏÔÈÒÛÔ˘Ó Î·d
ÙÂÏÈÎa ÙcÓ àÓÙÈηٷÛÙ‹ÛÔ˘Ó, ¬ˆ˜ âÏ›˙Ô˘Ó. hA˜ Ìc ÏË-
ÛÌÔÓÔÜÌ ¬ÙÈ Ìb ÌÔÓ·‰ÈÎe ï‰ËÁe Ùe KÔÚ¿ÓÈÔ ï åÛÏ·ÌÈ-
ÛÌe˜ ÚÔۂϤÂÈ ÛÙcÓ ÔÏÈÙÈÎc âÈÎÚ¿ÙËÛË ëÓe˜ ıÂÔÎÚ·ÙÈ-
ÎÔÜ Î·ıÂÛÙáÙÔ˜ ηÙa Ùa ÚfiÙ˘· ÙÔÜ ÚÔÊ‹ÙË ÙÔÜ öÙÔ˘˜
622 Ì.X. ^H àÓÈÛfiÙËÙ· ÙáÓ ¬ÚˆÓ Û‡ÁÎÚÈÛ˘ ÂrÓ·È ÚÔÊ·-
Ó‹˜. \Ae Ùc Ì›· ÌÂÚÈa ì ÔÏÈÙÈṲ̂ÓË àÓıÚˆfiÙ˘, Ìb Ùa

129
™˘ÓÙ¿ÁÌ·Ù¿ Ù˘, Ùd˜ ÔÏÈÙÈΤ˜ Ù˘ ηٷÎÙ‹ÛÂȘ, Ùd˜ àÚ¯b˜
ηd Ùa ‰ÈηÈÒÌ·Ù· ÙÔÜ ÔÏ›ÙÔ˘. K·d àe ÙcÓ ôÏÏË ≤Ó·˜
Û˘ÚÊÂÙe˜ Ì·˙áÓ, Ôf âÎÙÚ¤ÊÔÓÙ·È Ìb ÙeÓ Ê·Ó·ÙÈÛÌe ηd
Ùc ÌÈÛ·ÏÏÔ‰ÔÍ›·. ™ÙcÓ ¶fiÏË Ôî ÎÏËÚÈÎÔd ÌfiÏȘ ‚ÁÔÜÓ
àe Ùe ¯áÚÔ ÙÔÜ ¶·ÙÚÈ·Ú¯Â›Ô˘ ÂrÓ·È ñÔ¯Úˆ̤ÓÔÈ Óa
‚Á¿ÏÔ˘Ó Ùa Ú¿Û· ηd Óa ΢ÎÏÔÊÔÚ‹ÛÔ˘Ó Ìb ÔÏÈÙÈÎa
ÁÈ·Ùd âÎÂÖ à·ÁÔÚ‡ÂÙ·È ì ‰ËÌfiÛÈ· âÌÊ¿ÓÈÛË ÎÏËÚÈÎÔÜ
Ôî·Û‰‹ÔÙ ıÚËÛΛ·˜ Ìb å‰È·›ÙÂÚÔ öÓ‰˘Ì·. ™ÙcÓ £Ú¿ÎË
Ôî ÌÔ˘ÛÔ˘ÏÌ¿ÓÔÈ ÎÏËÚÈÎÔd ΢ÎÏÔÊÔÚÔÜÓ Ìb ÙcÓ îÂÚ·ÙÈ΋
ÙÔ˘˜ âÓ‰˘Ì·Û›· àÓÂÓfi¯ÏËÙÔÈ. °È·Ù› Ù¿¯· ‰‡Ô ̤ÙÚ· ηd
‰‡Ô ÛÙ·ıÌ¿; M‹ˆ˜ ÂrÓ·È Ï¿ıÔ˜, Ôf ıa ï‰ËÁ‹ÛÂÈ Î·d Ûb
ôÏÏÔ, ηd Ûb ôÏÏÔ, ηd Ûb ÔÏÏa ÌÔÈÚ·Ö· Ï¿ıË;

\E‰á ηd 20 ¯ÚfiÓÈ· ö¯ÂÈ âÁηÈÓÈ·ÛıÂÖ Ìb ÚˆÙÔ‚Ô˘Ï›·


ÙÔÜ B·ÙÈηÓÔÜ ï åÛÏ·ÌÔ-¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈÎe˜ ‰È¿ÏÔÁÔ˜ Ôf Û˘Ó¯›-
˙ÂÙ·È Î·ÓÔÓÈο. ¶·Ú¿ÏÏËÏ· ηd Ôî çÚıfi‰ÔÍÔÈ ö¯Ô˘Ó ÛÙe
âÓÂÚÁËÙÈÎfi ÙÔ˘˜ ÔÏÏb˜ àÓÂ›ÛË̘ ηd â›ÛË̘ Û˘Ó·ÓÙ‹-
ÛÂȘ Ìb ÙÔf˜ ÌÔ˘ÛÔ˘ÏÌ¿ÓÔ˘˜ Ûb ÌÈa àÌÔÈ‚·›· ÚÔÛ¿ıÂÈ·
ÚÔÛ¤ÁÁÈÛ˘ ηd â›Ï˘Û˘ ÙáÓ ‰È·ÊÔÚáÓ. Oî Û¯¤ÛÂȘ ¯ÚÈ-
ÛÙÈ·ÓáÓ Î·d ÌÔ˘ÛÔ˘ÏÌ¿ÓˆÓ ö¯Ô˘Ó ÌÂÖ, ÌÂÙa ÙeÓ fiÏÂÌÔ
ÛÙeÓ KfiÏÔ, Ûb å‰È·›ÙÂÚ· âӉȷʤÚÔ˘Û· Ê¿ÛË. ^O ¶¿·˜ Ìb
àÏÏÂ¿ÏÏËϘ àÓ·ÊÔÚ¤˜ ÙÔ˘ ÛÙeÓ åÛÏ·ÌÈÛÌe àÓ·˙ËÙÂÖ Ùa
ÎÔÈÓa ÛËÌÂÖ· Ìb ÙeÓ XÚÈÛÙÈ·ÓÈÛÌe ÁÈa Óa ÛÙËÚ›ÍÂÈ â’ ·éÙáÓ
Ùa ̤ÙÚ· Ôf Ú¤ÂÈ Óa ÏËÊıÔÜÓ ÁÈa ÙcÓ âÈ‚ÔÏc Ùɘ àÓÂÍÈ-
ıÚËÛΛ·˜. °Èa ‰ÔÁÌ·ÙÈÎc ‚¤‚·È· ÚÔÛ¤ÁÁÈÛË ‰bÓ Ú¤ÂÈ Óa
Á›ÓÂÙ·È ÎiÓ ÏfiÁÔ˜. TcÓ àÚÓÔÜÓÙ·È ‰È·ÚÚ‹‰ËÓ ÚáÙÔÈ Ôî
åÛÏ·ÌÈÛÙ¤˜. hAÓ ‰¤¯ÔÓÙ·È Óa ·Ú·Î·ı‹ÛÔ˘Ó ÛÙcÓ ÙÚ¿Â˙·
ÙáÓ ‰È·Ú·ÁÌ·Ù‡ÛÂˆÓ ÂrÓ·È ÁÈ·Ùd âȉÈÒÎÔ˘Ó Óa ÚÔÛÔÚÈ-

130
ÛıÔÜÓ çʤÏË ÁÈa ÙÔf˜ ïÌÔ›ÛÙÔ˘˜ ÙˆÓ Ôf ˙ÔÜÓ ÛÙcÓ EéÚÒ-
Ë, ÚÄÁÌ· Ôf ö¯Ô˘Ó âÈÙ‡¯ÂÈ Ûb ÌÂÁ¿ÏÔ ‚·ıÌfi. ^EÔ̤-
Óˆ˜ Ôî Û˘Ó·ÓÙ‹ÛÂȘ ö¯Ô˘Ó ÛÎÔe Óa âÈÙ‡¯Ô˘Ó ÛÙe Ú·ÎÙÈÎe
‰›Ô Ùc Ï‹„Ë Ì¤ÙÚˆÓ ÁÈa ÙcÓ àÓ·ÎÔ‡ÊÈÛË ÙáÓ ¯ÚÈÛÙÈ·ÓáÓ
Ôf ñÔʤÚÔ˘Ó. K·d Ôî ÌbÓ ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÔd ÛÙcÓ EéÚÒË öÊı·-
Û·Ó ÛÙe ÛËÌÂÖÔ Óa ·Ú·¯ˆÚÔÜÓ Î·d ÙÔf˜ Ó·Ô‡˜ ÙˆÓ àÎfiÌË
ÛÙÔf˜ ÌÔ˘ÛÔ˘ÏÌ¿ÓÔ˘˜, ¬Ù·Ó ·éÙÔd ‰bÓ ‰È·ı¤ÙÔ˘Ó ‰ÈÎfi ÙÔ˘˜
Ó·fi, ÚÔÎÂÈ̤ÓÔ˘ Óa àÛ΋ÛÔ˘Ó Ùc Ï·ÙÚ›· ÙÔ˘˜, âÓá ÛÙcÓ
\AÓ·ÙÔÏc Ùe ‰Ú¿Ì· ÙáÓ ‰ÈˆÎÔÌ¤ÓˆÓ Û˘Ó¯›˙ÂÙ·È. T› ıa
àÔÁ›ÓÂÈ Ôé‰Âd˜ ÁÓˆÚ›˙ÂÈ. Te ı¤Ì· ö¯ÂÈ Î·d Ùd˜ ÓÔÌÈÎb˜ ηd
Ùd˜ ÔÏÈÙÈÎb˜ ηd Ùd˜ ıÚËÛ΢ÙÈΤ˜ ÙÔ˘ ‰È·ÛÙ¿ÛÂȘ.
^O ÔÏÈÙÈṲ̂ÓÔ˜ ÎfiÛÌÔ˜ ‰bÓ ÌÔÚÂÖ Óa àÓ¤¯ÂÙ·È âd
ÔÏf àÎfiÌË Ùd˜ ‚¿Ó·˘Û˜ ·Ú·‚È¿ÛÂȘ ÙáÓ ıÂÌÂÏȈ‰áÓ ‰È-
Î·ÈˆÌ¿ÙˆÓ ÙÔÜ àÓıÚÒÔ˘ àe ÙÔf˜ åÛÏ·ÌÈÛÙ¤˜. K·d ì
^EÏÏ¿‰· Ôf ‚Ú›ÛÎÂÙ·È ÛÙcÓ ÚÒÙË ÁÚ·ÌÌc ÙÔÜ ÌÂÙÒÔ˘
Ùɘ EéÚÒ˘ Úe˜ ÙcÓ åÛÏ·ÌÈÎc \AÓ·ÙÔÏc ö¯ÂÈ Î¿ı ÏfiÁÔ
Óa ÚÔÂÙÔÈÌ¿˙ÂÙ·È ÁÈa Óa àÌ˘ÓıÂÖ ì 剛· j ηd ÁÈa Óa ÚÔ-
ÛٷهÛÂÈ Ùa ·È‰È¿ Ù˘ Ôf àÊÔÜ ö˙ËÛ·Ó âd ¯ÚfiÓÈ· Ûb
ÌÔ˘ÛÔ˘ÏÌ·ÓÈÎb˜ ¯áÚ˜ Âr‰·Ó Í·ÊÓÈÎa Ùa ¿ÓÙ· Óa ñÔ¯ˆ-
ÚÔÜÓ Î¿Ùˆ àe Ùa fi‰È· ÙÔ˘˜ ηd Ùa ‰ÈηÈÒÌ·Ù¿ ÙÔ˘˜ Óa
Ê˘ÏÏÔÚÚÔÔÜÓ Î·d Óa àÌÊÈÛ‚ËÙÔÜÓÙ·È. ¢bÓ qÙ·Ó ¿ÓÙ·, ó˜
ÁÓˆÛÙfiÓ, ï åÛÏ·ÌÈÛÌe˜ âÎÂÖÓÔ˜ Ôf ÌĘ ηÙ‰›ˆÍ ηd 䉛-
ÎËÛÂ. ¢bÓ qÙ·Ó ¿ÓÙ· ·éÙfi˜. ¶¿ÓÙ· ¬Ìˆ˜ qÙ·Ó Ùe ÓÂÜÌ·
ÙÔ˘ ·éÙe Ôf âÓ¤Ó Ùa âÓ·ÓÙ›ÔÓ Ì·˜ ̤ÙÚ·. K·d ÂrÓ·È Èa
ηÈÚe˜ ù¯È ÌfiÓÔ ÁÈa ÌĘ àÏÏa ηd ÁÈa ¬ÏÔ˘˜ ÙÔf˜ àÓıÚÒ-
Ô˘˜ Óa ÛÙ·Ì·Ù‹ÛÔ˘Ó Ôî ‰ÈˆÁÌÔd ÁÈa ÏfiÁÔ˘˜ ıÚËÛ΢ÙÈ-
ÎÔf˜ ηd Óa àÔηٷÛÙ·ıÂÖ ÂåÚ‹ÓË Î·d Á·Ï‹ÓË ·ÓÙÔÜ.
M·›ÓÔ˘Ì ÛÙcÓ 3Ë ¯ÈÏÈÂÙ›· ηd ï ÎfiÛÌÔ˜ ö¯ÂÈ ÎÔ˘Ú·ÛıÂÖ
àe ıÚËÛ΢ÙÈÎÔf˜ ÔϤÌÔ˘˜. MĘ ¯ÚÂÈ¿˙ÂÙ·È ÂåÚ‹ÓË Î·d

131
âÏ›‰·. K·d Ôî ıÚËÛÎÂÖ˜ ·éÙa Ùa àÁ·ı¿, Ì·˙d Ìb âÎÂÖÓ·
Ùɘ àÁ¿˘, Ùɘ ‰ÈηÈÔÛ‡Ó˘ ηd Ùɘ âÏ¢ıÂÚ›·˜ ηÏÔÜÓÙ·È
Óa â·ÁÁÂÏıÔÜÓ Î·d Óa âÁÁ˘ËıÔÜÓ ÛÙeÓ ÎfiÛÌÔ. MfiÓÔÓ ÙfiÙÂ
ıa ‰ÈηÈÒÛÔ˘Ó ÙcÓ ≈·ÚÍ‹ ÙˆÓ Î·d ıa ηٷÍȈıÔÜÓ ÛÙd˜
Û˘ÓÂȉ‹ÛÂȘ ¬ÏˆÓ ÙáÓ àÓıÚÒˆÓ.

132
Ta àÓıÚÒÈÓ· ‰ÈηÈÒÌ·Ù·
ÙáÓ ıÚËÛ΢ÙÈÎáÓ Î·d âıÓÈÎáÓ ÌÂÈÔÓÔًوÓ
ηd ï àÁáÓ·˜ ÎÚ·ÙáÓ Î·d \EÎÎÏËÛÈáÓ
Úe˜ ηÙÔ¯‡ÚˆÛ‹ ÙˆÓ *

᾽E
¤ÚˆÙÔ ì ÙÂÏÂ˘Ù·›· ‰ÂηÂÙ›· ÙÔÜ Êı›ÓÔÓÙÔ˜ ·åáÓÔ˜
Óa ÛËÌ·‰Â˘ıÂÖ àÓÂÍ›ÙËÏ· àe Ùd˜ ‚›·È˜ Û˘ÁÎÚÔ‡ÛÂȘ
ÛÙa B·ÏοÓÈ· ÌÂÙ·Íf ÙáÓ àÓÙÈÌ·¯ÔÌ¤ÓˆÓ âıÓÈÎÔ-
Ù‹ÙˆÓ Î·d àe ÙcÓ àÓ·‚›ˆÛË ÛÙcÓ \AÓ·ÙÔÏc ÙÔÜ åÛÏ·ÌÈ-
ÎÔÜ Ê·Ó·ÙÈÛÌÔÜ, Ôf àÓÙÈÌ¿¯ÂÙ·È ÙÔf˜ ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈÎÔf˜ ı‡-
ϷΘ Ôf âÍ·ÎÔÏÔ˘ıÔÜÓ Óa âÈ‚ÈÒÓÔ˘Ó ÛÙd˜ ¯áÚ˜ ÙÔ˘.
K·d ÛÙd˜ ‰‡Ô ÂÚÈÙÒÛÂȘ Ùa ı‡Ì·Ù· ÂrÓ·È Ôî ÌÂÈÔÓÔÙÈÎÔd
ÏËı˘ÛÌÔ›, Ôf âÎ ÏfiÁˆÓ ÂúÙ ıÚËÛ΢ÙÈÎáÓ, ÂúÙ âıÓÈÎÈ-
ÛÙÈÎáÓ, ÂñÚ›ÛÎÔÓÙ·È ÛÙe ÛÙfi¯·ÛÙÚÔ ÙáÓ ëοÛÙÔÙ åÛ¯˘ÚáÓ,
* ^ O Ì È Ï › · ÙÔÜ ™Â‚. MËÙÚÔÔÏ›ÙÔ˘ ¢ËÌËÙÚÈ¿‰Ô˜ Î. XÚÈÛÙÔ‰Ô‡ÏÔ˘
Úe˜ ÙÔf˜ âÎÚÔÛÒÔ˘˜ ÙÔÜ ÓÔÌÈÎÔÜ ÎfiÛÌÔ˘ (‰ÈηÛÙ¤˜, ‰ÈÎËÁfiÚÔ˘˜, Û˘Ì-
‚ÔÏ·ÈÔÁÚ¿ÊÔ˘˜, âÈÌÂÏËÙ¤˜ Î.Ï.) Ùɘ M·ÁÓËÛ›·˜, ηÙa ÙcÓ Úe˜ ÙÈÌ‹Ó
ÙˆÓ Û‡Ó·ÍÈÓ, Ôf èÚÁ¿ÓˆÛ ì ^I. MËÙÚfiÔÏȘ ¢ËÌËÙÚÈ¿‰Ô˜ ÛÙcÓ ·úıÔ˘-
Û· ÙÔÜ ¶ÓÂ˘Ì·ÙÈÎÔÜ Ù˘ K¤ÓÙÚÔ˘ ÛÙd˜ 3 \OÎÙˆ‚Ú›Ô˘ 1992 Ìb ÙcÓ ÂéηÈ-
Ú›· Ùɘ ÌÓ‹Ì˘ ÙÔÜ êÁ›Ô˘ ¢ÈÔÓ˘Û›Ô˘ \AÚÂÔ·Á›ÙÔ˘, ÚÔÛÙ¿ÙÔ˘ ·éÙáÓ.

133
‚ϤÔÓÙ˜ Ùa ·Ó·ÓıÚÒÈÓ· ηd à·Ú¿ÁÚ·Ù· ‰ÈηÈÒÌ·-
Ù¿ ÙˆÓ, Ùa àÓıÚÒÈÓ· ‰ÈηÈÒÌ·Ù·, Óa ηٷȤ˙ˆÓÙ·È Î·d
Óa ·Ú·‚È¿˙ˆÓÙ·È, ·Úa Ùd˜ ‰ÈÂıÓÂÖ˜ Û˘ÓıÉΘ Ôf åÛ¯‡-
Ô˘Ó Î·d Ôf âÁÁ˘áÓÙ·È Ùe à·Ú·‚›·ÛÙfi ÙˆÓ. ^øÛÙfiÛÔÓ
ÂrÓ·È àÏËıb˜ ¬ÙÈ ÙfiÛÔÓ àe ÙcÓ Ï¢ÚaÓ ÙáÓ ÎÚ·ÙáÓ,
剛ˆ˜ Ùɘ EéÚÒ˘, ¬ÛÔ Î·d àe ÙcÓ Ï¢Úa ÙáÓ ¯ÚÈÛÙÈ·-
ÓÈÎáÓ \EÎÎÏËÛÈáÓ Î·Ù·‚¿ÏÏÔÓÙ·È Û˘Ó¯ÂÖ˜ ηd Û‡ÓÙÔÓ˜
ÚÔÛ¿ıÂȘ ÚÔÎÂÈ̤ÓÔ˘ Óa âÍ·ÛÊ·ÏÈÛıÔÜÓ ñbÚ ÙáÓ ÌÂÈ-
ÔÓÔÙ‹ÙˆÓ ·éÙáÓ Ùa àÓıÚÒÈÓ· ‰ÈηÈÒÌ·Ù·, âÓá ôÏÏÔÈ
‰ÈÂıÓÂÖ˜ çÚÁ·ÓÈÛÌÔ›, ¬ˆ˜ ì ¢ÈÂıÓc˜ \AÌÓËÛÙ›·, Ôf ‰bÓ
ÂrÓ·È ÔûÙ ÔÏÈÙÈÎÔ›, ÔûÙ ΢‚ÂÚÓËÙÈÎÔ›, àÁˆÓ›˙ÔÓÙ·È Óa
âÈÛËÌ·›ÓÔ˘Ó Î·d Óa ηٷÁÁ¤ÏÔ˘Ó ÛÙcÓ àÓıÚˆfiÙËÙ· Ùd˜
·Ú·‚È¿ÛÂȘ Ôf Û˘Ì‚·›ÓÔ˘Ó Ûb ¬Ï· Ùa Ï¿ÙË Î·d Ì‹ÎË
Ùɘ Áɘ. AéÙe˜ ôÏψÛÙ ÂrÓ·È Î·d ï ÏfiÁÔ˜ ÁÈa ÙeÓ ïÔÖÔÓ
ηd ï OHE àÊȤڈÛ Ùe öÙÔ˜ 1991 ÛÙd˜ ÌÂÈÔÓfiÙËÙ˜,
âÓÙ¿ÛÛÔÓÙ·˜ ηd ·éÙ‹Ó ÙÔ˘ ÙcÓ ÚˆÙÔ‚Ô˘Ï›·Ó ÛÙeÓ ‰ÈÂıÓÉ
àÁáÓ· ÁÈa ÙcÓ ñÂÚ¿ÛÈÛË ÙáÓ àÚÔÛÙ·ÙÂ‡ÙˆÓ Ôf ¤-
ÊÙÔ˘Ó ı‡Ì·Ù· ÙáÓ åÛ¯˘ÚáÓ.
°È’ ·éÙe ÎÈ âÁg âʤÙÔ˜1, ·Úa Ùe ÁÂÁÔÓe˜ ¬ÙÈ Âå˜ ôÏÏ·˜
ÂéηÈÚ›·˜ (1983, 1986, 1987 ηd 1990) Ìb Û¯ÂÙÈÎb˜ ïÌÈϛ˜
ÌÔ˘ Úe˜ ÛĘ ö¯ˆ àÛ¯ÔÏËıÂÖ Ìb Ùe ˙‹ÙËÌ· ÙáÓ àÓıÚˆ›-
1. Ta ı¤Ì·Ù·, Ìb Ùa ïÔÖ· àËÛ¯ÔÏ‹Û·ÌÂ, ηÙa Ùa ÚÔËÁÔ‡ÌÂÓ· ¯Úfi-
ÓÈ· ÙcÓ ïÌ‹Á˘ÚË ÙáÓ ÓÔÌÈÎáÓ Ì·˜, qÙ·Ó, ηÙa ÛÂÈÚ¿Ó, Ùa ëÍɘ: ·) ^O ıÂÛÌe˜
Ùɘ ÔåÎÔÁ¤ÓÂÈ·˜ ηÙa Ùe Û¯¤‰ÈÔ °·˙É (1976), ‚) K›Ó‰˘ÓÔÈ àe Ùd˜ ÚÔÙ¿ÛÂȘ
Ùɘ ¢ÈÂıÓÔܘ \EÈÙÚÔɘ ¶ÚÔÛˆÈÎɘ K·Ù·ÛÙ¿Ûˆ˜ Úe˜ ‰È·ÌfiÚʈÛÈÓ ÙÔÜ
‰Èη›Ô˘ Ì·˜ (1977), Á) ^H àÔÔÈÓÈÎÔÔ›ËÛË Ùɘ ÌÔȯ›·˜ (1978), ‰) ^H η-
Ù¿ÚÁËÛË ÙÔÜ ¬ÚÎÔ˘ ó˜ àÔ‰ÂÈÎÙÈÎÔÜ Ì¤ÛÔ˘ (1979), Â) \Afi„ÂȘ âd ÙÔÜ Û¯Â-
‰›Ô˘ åÛÔÓÔÌ›·˜ ÙáÓ ëÏÏ‹ÓˆÓ (1980), ÛÙ) ^H ÔÈÓc ÙÔÜ ı·Ó¿ÙÔ˘ âÍ âfi„ˆ˜
¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈÎɘ (1981), ˙) ^H åÛfiÙËÙ· ÙáÓ ‰‡Ô Ê‡ÏˆÓ âÍ âfi„ˆ˜ çÚıÔ‰fiÍÔ˘
(1982), Ë) \EÎÎÏËÛ›· ηd àÓıÚÒÈÓ· ‰ÈηÈÒÌ·Ù· (1983), ı) Ta ‚·Û·ÓÈÛÙ‹-
ÚÈ·: M·ÛÙ›ÁˆÌ· Ùɘ ÚÔÛˆÈÎfiÙËÙÔ˜. ^H \EÎÎÏËÛ›· ÛÙcÓ ÚˆÙÔÔÚ›· ÁÈa

134
ÓˆÓ ‰ÈηȈ̿وÓ, àÚ¯ÈÎa ÁÂÓÈÎᘠηd âÓ Û˘Ó¯›÷· Âå˜ Ùe
â›‰ÔÓ ÙáÓ ·È‰ÈáÓ, öÎÚÈÓ· ¬ÙÈ âʤÙÔ˜, âÓ ù„ÂÈ Î·d Ùɘ
ÙÚ·ÁÈÎɘ âÈηÈÚfiÙËÙÔ˜ âÈ‚¿ÏÏÂÙ·È Óa ÛĘ à·Û¯ÔÏ‹Ûˆ
Ìb Ùe Âå‰ÈÎfiÙÂÚÔÓ ˙‹ÙËÌ· ÙáÓ ‰ÈÎ·ÈˆÌ¿ÙˆÓ ÙáÓ ÌÂÈÔÓÔÙ‹-
ÙˆÓ, âıÓÈÎáÓ Î·d ıÚËÛ΢ÙÈÎáÓ, ηd ÙÔÜ àÁáÓ· Ôf KÚ¿ÙË
ηd \EÎÎÏËۛ˜ ‰ÈÂÍ¿ÁÔ˘Ó Ìb οı ̤ÛÔ, ÁÈa ÙcÓ âÍ·ÛÊ¿ÏÈ-
Û‹ ÙˆÓ. ¶ÚdÓ ¬Ìˆ˜ ÂåÛ¤Ïıˆ ÛÙcÓ ‰È·Ú·ÁÌ¿Ù¢ÛË ÙÔÜ âÈ-
ÏÂÁ¤ÓÙÔ˜ ı¤Ì·ÙÔ˜, âÈÙÚ¤„·Ù¤ ÌÔ˘ Óa ÛĘ Âé¯Ëıá ÁÈa ÙcÓ
ÛËÌÂÚÈÓc ëÔÚÙc Ùa ‚¤ÏÙÈÛÙ·, Ìb ÔÏÏc àÁ¿Ë Î·d Óa ÛĘ
‰È·‚‚·ÈÒÛˆ ¬ÙÈ ÚÔÛ‡¯ÔÌ·È ÁÈa ÙcÓ Î·Ù’ ôÌʈ ñÁ›·Ó
Û·˜ ηd ÙeÓ ôÓˆıÂÓ ÊˆÙÈÛÌfiÓ Û·˜, œÛÙ Óa ·Ú·Ì¤ÓÂÙÂ
àÌÂٷΛÓËÙÔÈ Î·d ë‰Ú·ÖÔÈ âd ÙáÓ â¿ÏÍÂÒÓ Û·˜, ñËÚÂ-
ÙÔÜÓÙ˜ Ìb ÈÛÙfiÙËÙ· ÙÔf˜ ıÂÛÌÔf˜ Ùɘ ‰ÈηÈÔÛ‡Ó˘ ηd Ùɘ
‰ËÌÔÎÚ·Ù›·˜ Ôf ÂrÓ·È àÏÏËϤӉÂÙÔÈ Î·d àÏÏËÏÂÍ·ÚÙÒÌÂ-
ÓÔÈ â’ àÁ·ıˇá ÙÔÜ öıÓÔ˘˜ Ì·˜ ηd ¬ÏÔ˘ ÙÔÜ Ï·ÔÜ Ì·˜.

^H öÓÓÔÈ· Ùɘ ÌÂÈÔÓfiÙËÙÔ˜ ÂrÓ·È ÁÓˆÛÙ‹. Πρόκειται γιὰ


ὁµοιογενεῖς ὁµάδες πληθυσµοῦ µικροῦ ἢ µεγάλου σὲ
σχέση µὲ τὴ µεγάλη πλειοψηφία τῶν κατοίκων µιᾶς συγ-
κεκριµένης χώρας ἢ περιοχῆς, ἀριθµοῦ ποὺ διακρίνονται
ἀπὸ τὴν πλειοψηφία ἕνεκα τῆς διαφορᾶς φυλῆς ἢ ἐθνό-
τητος, γλώσσης ἢ θρησκεύµατος, καταγωγῆς ἢ προελεύ-

ÙcÓ Î·Ù¿ÚÁËÛ‹ ÙÔ˘˜ (1984), È) P·ÙÛÈÛÌfi˜: §ÂËÏ·Û›· Ùɘ àÓıÚÒÈÓ˘ „˘¯É˜


(1985), È·) ¶·Ú·ıÚËÛ΢ÙÈÎÔd ^OÏÔÎÏËÚˆÙÈÛÌÔd ηd àÓıÚÒÈÓ· ‰ÈηÈÒÌ·-
Ù· ÛÙcÓ ^EÏÏ¿‰· (1986), È‚) \HÏÂÎÙÚÔÓÈÎÔd ^YÔÏÔÁÈÛÙb˜ ηd àÓıÚÒÈÓ·
‰ÈηÈÒÌ·Ù· (1987), ÈÁ) \AÓÙÈÚÚËۛ˜ ™˘ÓÂȉ‹Ûˆ˜ (1988), ȉ) M›· ïÌÔÏÔ-
Á›· XÚÈÛÙÔÜ (àe ÙeÓ Î. ¢ËÌ. T˙ԇ̷, àÚÂÔ·Á›ÙË) (1989), ÈÂ) Ta ‰ÈηÈ-
ÒÌ·Ù· ÙÔÜ ·È‰ÈÔÜ Î·d Ôî ·Ú·‚È¿ÛÂȘ ÙˆÓ (1990), ÈÛÙ) ^H âÏ¢ıÂÚ›· Ùɘ
ıÚËÛ΢ÙÈÎɘ Û˘ÓÂȉ‹Ûˆ˜ ÛÙe \IÛÏ¿Ì (1991).

135
σεως. ^H ≈·ÚÍË âıÓÈÎáÓ j ıÚËÛ΢ÙÈÎáÓ ÌÂÈÔÓÔًوÓ
çÊ›ÏÂÙ·È Ûb ÏfiÁÔ˘˜ îÛÙÔÚÈÎÔ‡˜. ^H ‚·ÛÈÎfiÙÂÚË ·åÙ›· ‰ËÌÈ-
Ô˘ÚÁ›·˜ Ù¤ÙÔÈˆÓ ÌÂÈÔÓÔÙÈÎáÓ ı˘Ï¿ÎˆÓ âÓÙe˜ ëÓe˜ Û˘Ì·-
ÁÔܘ ÏËı˘ÛÌÔÜ ÂrÓ·È ì ÔÏÈÙÈÎc ‰È·ÌfiÚʈÛË ÙáÓ Û˘Ófi-
ÚˆÓ ÙáÓ ‰È·ÊfiÚˆÓ ÎÚ·ÙáÓ, ≈ÛÙÂÚ· àe ÔϤÌÔ˘˜ ηd η-
Ù·ÎÙ‹ÛÂȘ, ïfiÙ ïÏfiÎÏËÚ˜ ÂÚÈÔ¯b˜ àÓ·ÁηÛÙÈÎa ñ¿-
ÁÔÓÙ·È âÓÙ·ÛÛfiÌÂÓ˜ Ûb ‰È·ÊÔÚÂÙÈÎc ÎÚ·ÙÈÎc ñfiÛÙ·ÛË
àe âΛÓËÓ ÛÙcÓ ïÔ›·Ó àÓÉηÓ, Ìb àÔÙ¤ÏÂÛÌ· Óa âÍ·-
Ó·Áο˙ˆÓÙ·È Ôî οÙÔÈÎÔ› ÙˆÓ Óa ÚÔÛÏ·Ì‚¿ÓÔ˘Ó ÌbÓ ÙcÓ
å‰ÈfiÙËÙ· ÙÔÜ ÔÏ›ÙÔ˘ ÙÔÜ Ó¤Ô˘ ÎÚ¿ÙÔ˘˜, ¯ˆÚd˜ Óa ÂrÓ·È ‰˘-
Ó·ÙeÓ Óa à·ÚÓËıÔÜÓ Ùd˜ âıÓÈÎb˜ j ıÚËÛ΢ÙÈΤ˜ ÙˆÓ Î·-
Ù·‚ÔϤ˜. Ta ‰ÈÂıÓÉ Î·d Ùa âıÓÈÎa ‰›Î·È· âÊÚfiÓÙÈÛ·Ó àe
ÔÏf âÓˆÚ›˜ Óa ‰È·ÛÊ·Ï›ÛÔ˘Ó, Ìb ηÓfiÓ˜ ıÂÙÈÎÔÜ ‰Èη›Ô˘,
Ùa ‰ÈηÈÒÌ·Ù· ÙáÓ ÌÂÈÔÓÔÙ‹ÙˆÓ Ôf âÎÈÓ‰‡Ó¢·Ó àӤη-
ıÂÓ àe ÙcÓ àÚÓËÙÈÎc öÓ·ÓÙ› ÙˆÓ ÙÔÔı¤ÙËÛË ÙáÓ ‰ÔÚ˘-
ÎÙËÙfiÚˆÓ, âÓá ηd ï OHE, Ìb ÙcÓ ·ÁÎfiÛÌÈ· ¢È·Î‹Ú˘-
Í‹ ÙÔ˘ ÙÔÜ öÙÔ˘˜ 1948 ñbÚ ÙáÓ àÓıÚˆ›ÓˆÓ ‰ÈηȈ̿-
ÙˆÓ, Û˘ÌÂÚȤϷ‚ ηd ‰È·Ù¿ÍÂȘ Ôf àÓÂʤÚÔÓÙÔ ÛÙcÓ
ÚÔÛÙ·Û›· ÙáÓ ÔÏÈÙÈÎáÓ, ıÚËÛ΢ÙÈÎáÓ, àÙÔÌÈÎáÓ Î·d
ÔÏÈÙÈÛÙÈÎáÓ ‰ÈÎ·ÈˆÌ¿ÙˆÓ ÙáÓ ÌÂÈÔÓÔًوÓ.
^øÚÈṲ̂Ó˜ àe Ùd˜ ÌÂÈÔÓfiÙËÙ˜ ·éÙb˜ â‰ËÌÈÔ˘ÚÁ‹ıËÛ·Ó
‚·ıÌˉeÓ Î·d ηْ çÏ›ÁÔÓ Î·d Ìb ÙcÓ ÛÙ·‰È·Îc Û˘ÁΤÓ-
ÙÚˆÛË ÚÔÛʇÁˆÓ, Ôf ʇÁÔÓÙ˜ ÙÔf˜ ‰ÈˆÁÌÔf˜ ηd ÙcÓ
‰˘ÛÙ˘¯›·Ó Ùɘ ·ÙÚ›‰Ô˜ ÙˆÓ Î·d àÓ·˙ËÙÔÜÓÙ˜ Î·Ï˘Ù¤Ú·Ó
Ù‡¯ËÓ ÂñÚ¤ıËÛ·Ó ·åÊÓȉ›ˆ˜ Ûb ͤÓ˜ ¯áÚ˜ àÚ¯ÈÎa ó˜ ÊÈ-
ÏÔÍÂÓÔ‡ÌÂÓÔÈ Î·d àÚÁfiÙÂÚ· Ìb Ï‹ÚË ÔÏÈÙÈÎa ‰ÈηÈÒÌ·-
Ù·, åÛfiÙÈÌ· ÙáÓ ÔÏÈÙáÓ ÙáÓ ¯ˆÚáÓ ·éÙáÓ. òAÏÏÔÈ ¿ÏÈ,
¯¿ÚȘ ÛÙc ÓfiÌÈÌË j ηd ·Ú¿ÓÔÌË ÌÂÙ·Ó¿ÛÙ¢ÛË, âÁηÙÂ-
ÛÙ¿ıËÛ·Ó àÚ¯ÈÎa ÚÔÛˆÚÈÓa ηd ≈ÛÙÂÚ· ÌfiÓÈÌ· Ûb ͤÓ˜

136
¯áÚ˜ ó˜ âÚÁ·˙fiÌÂÓÔÈ, ‰ÈÂΉÈÎÔÜÓÙ˜ åÛÔÙÈÌ›·Ó Ìb ÙÔf˜
·éÙfi¯ıÔÓ˜ ÁËÁÂÓÂÖ˜ ηÙÔ›ÎÔ˘˜ ηd Ôϛ٘ ÙáÓ ¯ˆÚáÓ
·éÙáÓ, ÚÄÁÌ· Ôf âÓ ÔÏÏÔÖ˜ â¤Ù˘¯·Ó.
^øÛÙfiÛÔ Î·d Û‹ÌÂÚ· àÎfiÌË Ûb óÚÈṲ̂Ó˜ ÂÚÈÔ¯b˜ Ùa ‰È-
ηÈÒÌ·Ù· ÙáÓ ÌÂÈÔÓÔÙ‹ÙˆÓ ÌfiÓÔÓ ıˆÚËÙÈÎa åÛ¯‡Ô˘Ó, ‰ÈfiÙÈ
ÛÙcÓ Ú¿ÍË Ôî ÌÂÈÔÓfiÙËÙ˜ ·éÙb˜ ηٷȤ˙ÔÓÙ·È, ñÔ‚¿ÏÏÔÓ-
Ù·È Ûb ÔÈΛÏÔ˘˜ ‰ÈˆÁÌÔf˜ ηd ‰È·ÎÚ›ÛÂȘ ηd àÓ·Áο˙ÔÓÙ·È
Óa âÎ·ÙÚÈÛıÔÜÓ j Óa ηٷÛÙ·ıÔÜÓ, ·Ú·Ì¤ÓÔÓÙ˜ Âå˜ ÙcÓ ı¤-
ÛÈÓ ÙˆÓ, Ôϛ٘ ‰Â˘Ù¤Ú·˜ ηÙËÁÔÚ›·˜ àËÏÏÔÙÚȈ̤ÓÔÈ ÙáÓ
ıÂÌÂÏȈ‰áÓ ‰ÈÎ·ÈˆÌ¿ÙˆÓ ÙˆÓ Î·d ÛÙÂÚË̤ÓÔÈ Î¿ı ‰˘Ó·Ùfi-
ÙËÙÔ˜ âÏ¢ı¤Ú·˜ âÎÊÚ¿Ûˆ˜ ηd àÓ·ه͈˜ ÙáÓ ‰˘Ó·ÙÔÙ‹-
ÙˆÓ ÙÔ˘˜. ^O Kάντιος Âr¯Â ‰È‰¿ÍÂÈ ¬ÙÈ «τὸ ὑπέρτατον
καθῆκον ποὺ ἡ φύσις ἐπιβάλλει στὸ ἀνθρώπινο εἶδος εἶναι
νὰ ἐγκαθιδρύσει µιὰ κοινωνία ὅπου ἡ ἐλευθερία, ὑποκείµενη
σ’ ἐξωτερικοὺς νόµους, θὰ εἶναι συνδεδεµένη ὅσο τὸ δυ-
νατὸν περισσότερο σὲ µιὰν ἀκαταµάχητη δύναµη, δηλ. ἕνα
πολιτικὸ καθεστὼς ἀπόλυτα δίκαιο. Γιατὶ ἡ φύση δὲν θὰ
µποροῦσε νὰ πραγµατοποιήσει τοὺς ἄλλους σκοποὺς ποὺ
τρέφει ἀναφορικὰ µὲ τὸ ἀνθρώπινο εἶδος παρὰ µόνον ἀφοῦ
θὰ εἶχε θέσει καὶ πραγµατοποιήσει αὐτὸ τὸ καθῆκον».
^H ‰ËÌÈÔ˘ÚÁ›· ·éÙɘ Ùɘ ÎÔÈÓˆÓ›·˜ ‰Èη›Ô˘ ñÉÚÍ àÓ¤-
ηıÂÓ fiıÔ˜ ÙÔÜ àÓıÚÒÔ˘, ¬Ìˆ˜ ì ηٷ›ÂÛ‹ ÙÔ˘ àe ÙeÓ
ëοÛÙÔÙ åÛ¯˘Úe ñÉÚÍ ıÏÈ‚ÂÚc Ú·ÁÌ·ÙÈÎfiÙËÙ· Ôf âÍÈ-
ÎÓÂÖÙ·È, ‰˘ÛÙ˘¯á˜, ̤¯ÚÈ ÙáÓ ìÌÂÚáÓ Ì·˜. ™ÙcÓ âÊÂÙÂÈÓ‹
Ù˘ öÎıÂÛË ì «∆ιεθνὴς ᾽Aµνηστία» Î·Ù·ÁÁ¤ÏÂÈ ¬ÙÈ Ûb 142
¯áÚ˜ ·Ú·‚È¿˙ÔÓÙ·È Ùa àÓıÚÒÈÓ· ‰ÈηÈÒÌ·Ù·, àÓ¿ÌÂÛ·
‰b Û’ ·éÙ¤˜ ÂrÓ·È Î·d ¯áÚ˜ Ùɘ ÁËÚ·ÈĘ Ì·˜ ä›ÚÔ˘, Ôf
âÓ·‚Ú‡ÓÂÙ·È Óa ·éÙÔı·˘Ì¿˙ÂÙ·È ó˜ ÎÔÈÙ›‰· ÔÏÈÙÈÛÌÔÜ Î·d
Ì¿ÏÈÛÙ· ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈÎÔÜ (BÏ. «Kαθηµερινή», 9-7-1992).

137
Ta Û˘Ó‹ıË ı‡Ì·Ù· ÙáÓ ·Ú·‚È¿ÛÂˆÓ ·éÙáÓ ÂrÓ·È Ô-
ÏÈÙÈÎÔd àÓÙ›·ÏÔÈ ÙáÓ Î˘‚ÂÚÓ‹ÛÂˆÓ Î·d Û˘ÁÁÂÓÂÖ˜ ÙˆÓ,
ìÁ¤Ù˜ j ̤ÏË ıÚËÛ΢ÙÈÎáÓ ïÌ¿‰ˆÓ, Á˘Ó·ÖΘ, ·È‰Èa
ηd öÊË‚ÔÈ, ‰ÈÎËÁfiÚÔÈ Î·d ‰ÈηÛÙ¤˜, ‰ËÌÔÛÈÔÁÚ¿ÊÔÈ Î·d
ηÏÏÈÙ¤¯Ó˜, Û˘Ó‰ÈηÏÈÛÙ¤˜, àη‰ËÌ·˚ÎÔd ηd ÊÔÈÙËÙb˜
àÎfiÌË. \AÓ¿ÌÂÛ¿ ÙÔ˘˜ ηd ̤ÏË ÌÂÈÔÓÔÙ‹ÙˆÓ Ûb ‰‡ÛË Î·d
àÓ·ÙÔÏ‹, Ìb àÔÙ¤ÏÂÛÌ· Óa ‰ÈÂÚˆÙÄÙ·È Î·ÓÂd˜ ᘠÂrÓ·È
‰˘Ó·ÙeÓ Óa Û˘Ó‰˘·ÛıÔÜÓ àÊ’ ëÓe˜ ÌbÓ Ùe ‰Èη›ˆÌ· ÛÙcÓ
·éÙԉȿıÂÛË Î·d àÊ’ ëÙ¤ÚÔ˘ Ùe ÓÂÜÌ· Ùɘ àÏÏËÏÂÁÁ‡Ë˜.
™‹ÌÂÚ·, ÌÂÙ·Íf ÙáÓ ÔÏÏáÓ ˙ËÙËÌ¿ÙˆÓ Ôf Ù›ıÂÓÙ·È
ÛÙcÓ ÌÂÁ¿ÏË ÏÂÈÔÓfiÙËÙ· ÙáÓ ÎÚ·ÙáÓ ÙÔÜ ÎfiÛÌÔ˘, âÎÂÖÓÔ
Ôf ‰ÈÂΉÈÎÂÖ ÚÔÙÂÚ·ÈfiÙËÙ·, ≤ÓÂη Ùɘ ç͇ÙËÙfi˜ ÙÔ˘,
ÂrÓ·È Ùe ÙáÓ ÌÂÈÔÓÔًوÓ. ¶Úfi‚ÏËÌ· Û‡ÓıÂÙÔ Î·d ÏÂÙfi,
Ôf âÌÊ·Ó›˙ÂÙ·È Î·d ¿ÏÈÓ ÛÙeÓ ïÚ›˙ÔÓÙ· Ìb öÓÙ·ÛË àÚfi-
ÛÌÂÓË Î·d Ìb àÎfiÌË Èe âÈΛӉ˘ÓË ÌÔÚÊc àe âΛÓËÓ
Ôf Âr¯Â ≈ÛÙÂÚ· àe ÙÔf˜ ‰‡Ô ·ÁÎÔÛÌ›Ô˘˜ ÔϤÌÔ˘˜.
™Ùd˜ àÚ¯b˜ ÙÔÜ 19Ô˘ ·åáÓ· Ï·Ôd Ôf qÛ·Ó ÛÎÏ¿‚ÔÈ Í‡-
ÓËÛ·Ó Î·d ‰ÈÂΉ›ÎËÛ·Ó ÙcÓ Ú¤Ô˘Û· ı¤ÛË ÙˆÓ Ì¤Û· ÛÙe
¿ÓıÂÔÓ ÙáÓ âıÓáÓ. ≠Ö˜ Ôî âÍÂÏ›ÍÂȘ ö‰ÂÈÍ·Ó g˜ Ôî
Ï·Ôd ·éÙÔ›, ÚÔÎÂÈ̤ÓÔ˘ Óa àÔÏ·‡ÛÔ˘Ó Ùa ‰ÈηÈÒÌ·Ù¿
ÙÔ˘˜, öÚÂ Óa ÛÙÚ·ÊÔÜÓ ï ≤Ó·˜ âÓ·ÓÙ›ÔÓ ÙÔÜ ôÏÏÔ˘. §·Ôd
Ô‡, ¬ˆ˜ Âú·Ì ·Ú·¿Óˆ, ‚Ú¤ıËÎ·Ó âÁÎψ‚ÈṲ̂ÓÔÈ
̤۷ Ûb Ó¤· Û‡ÓÔÚ· ÎÚ·ÙáÓ, à¤‚ËÛ·Ó ËÁc àӈ̷ϛ·˜
ÁÈa Ùa ÎÚ¿ÙË ·éÙ¿, âÂȉc ÔÏÏa àe ·éÙa öÏ·‚·Ó âÓ·Ó-
Ù›ÔÓ ÙˆÓ Ì¤ÙÚ· Ê˘ÏÂÙÈÎáÓ j ôÏÏˆÓ ‰È·ÎÚ›ÛˆÓ, ÂúÙ âÎ
ÏfiÁˆÓ âıÓÈÎáÓ, ÂúÙ âÎ ÏfiÁˆÓ ıÚËÛ΢ÙÈÎáÓ j ÔÏÈÙÈ-
ÛÙÈÎáÓ j ÁψÛÛÈÎáÓ. Ta ̤ÙÚ· ·éÙa öÊı·Û·Ó âÓ›ÔÙ ̤-
¯ÚÈ ÁÂÓÔÎÙÔÓ›·˜ ηd àÚÎÂÖ Óa àÓ·ÙÚ¤ÍÂÈ Î·ÓÂd˜ ÛÙa ‰ÂÈÓa
Ùɘ àÚÌÂÓÈÎɘ ηd ëÏÏËÓÈÎɘ âıÓfiÙËÙÔ˜ ÛÙcÓ TÔ˘ÚΛ· Ôf

138
ñ¤ÛÙË ïÏÔÎÏËÚˆÙÈÎc âÍÔÏfiıÚ¢ÛË àe ÙÔf˜ ÓÂÔÙÔ‡ÚÎÔ˘˜
âÓ çÓfiÌ·ÙÈ ÙÔÜ àÎÚ¿ÙÔ˘ âıÓÈÎÈÛÌÔÜ ÙˆÓ.

Te ÛËÌÂÚÈÓe ÛÎËÓÈÎe ÙáÓ ‰ÈˆÎÔÌ¤ÓˆÓ ÌÂÈÔÓÔًوÓ


âÌÊ·Ó›˙ÂÈ ÙcÓ ëÍɘ ÂåÎfiÓ·:

1. \EıÓÈÎb˜ ÌÂÈÔÓfiÙËÙ˜.
™ÙcÓ EéÚÒË, ηÙa ‚¿ÛÈÓ, àÏÏa ηd ÛÙcÓ àÓ·ÙÔÏc ηd
ÛÙcÓ \AÛ›· àÎfiÌË Ôî âÎÚ·Á¤ÓÙ˜ âıÓÈÎÈÛÌÔd Ï‹ÙÙÔ˘Ó ‚›·È·
Ùd˜ ÌÈÎÚb˜ ÌÂÈÔÓfiÙËÙ˜, âÓ·ÓÙ›ÔÓ ÙáÓ ïÔ›ˆÓ ÎËÚ‡ÛÛÂÙ·È
àÎfiÌË Î·d fiÏÂÌÔ˜, ¬ˆ˜ Û˘Ì‚·›ÓÂÈ Ìb ÙcÓ ÂÚ›ÙˆÛË ÙáÓ
âÁÎψ‚ÈÛÌ¤ÓˆÓ ÛÙc BÔÛÓ›·-\EÚ˙ÂÁÔ‚›ÓË Û¤Ú‚ˆÓ. \AÏÏa
ηd ÛÙcÓ AåıÈÔ›·, BÈÚÌ·Ó›·, ™ÔÌ·Ï›· ηd ™Ô˘‰aÓ Ôî âıÓÈ-
ÎÈÛÙÈÎb˜ Ù¿ÛÂȘ ï‰ËÁÔÜÓ Ûb ‰ÔÏÔÊÔӛ˜ ηd âÍÔÛÙÚ·ÎÈÛÌÔf˜
ÙáÓ âıÓÈÎáÓ ÌÂÈÔÓÔًوÓ. ™Ùc ™Úd §¿Óη ÌÈa Ó¤· ÓÔÌÔıÂ-
Û›· ÛÙÚ¤ÊÂÙ·È âÓ·ÓÙ›ÔÓ ÙáÓ Ì·¯ÔÌ¤ÓˆÓ ÛÙe ÓfiÙÔ. \AÔÙ¤ÏÂ-
ÛÌ· ÂrÓ·È ¬ÙÈ ¯ÈÏÈ¿‰Â˜ ôÓıÚˆÔÈ âÍËÊ·Ó›ÛıËÛ·Ó j âÍÂÙÂϤ-
ÛıËÛ·Ó ¯ˆÚd˜ ηÌÌÈa ‰È·‰Èηۛ·, ¯ˆÚd˜ ‰›ÎË. Te ·úÙËÌ·
âÍ ôÏÏÔ˘ àÓÂÍ·ÚÙËÛ›·˜ ÙÔÜ £È‚bÙ ÍÂۋΈÛ ı‡ÂÏÏ· ÎÈÓÂ-
˙ÈÎɘ ηٷ›ÂÛ˘ ηd ¯ÈÏÈ¿‰Â˜ àÓıÚÒˆÓ ¤ı·Ó·Ó. ™Ùe
\IÛÚ·cÏ ÔÏÏÔd ôÔÏÔÈ ·Ï·ÈÛÙ›ÓÈÔÈ Ôf ‰È·Ì·ÚÙ‡ÚÔÓÙ·È
âÓ·ÓÙ›ÔÓ ÙáÓ ‰˘Ó¿ÌÂˆÓ Î·Ùԯɘ Û˘ÁηٷϤÁÔÓÙ·È ÌÂÙ·Íf
ÙáÓ ı˘Ì¿ÙˆÓ ÙÔÜ åÛÚ·ËÏÈÓÔÜ ÛÙÚ·ÙÔÜ. ™ÙcÓ TÔ˘ÚΛ· ì
ÎÔ˘Ú‰ÈÎc ÌÂÈÔÓfiÙ˘ ‚¿ÏÏÂÙ·È àe ‰‡Ô Ï¢ڤ˜: ηd àe ÙcÓ
TÔ˘ÚΛ· ηd àe Ùe \IÚ¿Î. K·d ‚‚·›ˆ˜ Ôé‰Âd˜ Û˘ÁÎÈÓÂÖÙ·È
àe Ùe ‰Ú¿Ì· ëÓe˜ ñÂÚ‹Ê·ÓÔ˘ Ï·ÔÜ, ÙÔÜ ÎÔ˘Ú‰ÈÎÔÜ, Ôf
àÁˆÓ›˙ÂÙ·È Óa Û˘ÁÎÚ·ÙËıÂÖ ÛÙd˜ ı¤ÛÂȘ ÙÔ˘, ö¯ÔÓÙ·˜ Óa
àÓÙÈÌÂÙˆ›ÛÂÈ Ùc ıËÚȈ‰›· ëÓe˜ ™·ÓÙaÌ XÔ˘ÛÂUÓ Î·d ëÓe˜

139
\AÙٛϷ Ôf ÛaÓ Ì·ÈÓfiÌÂÓÔ˜ Ù·ÜÚÔ˜ âÈÙ›ıÂÙ·È Ìb ‰È·ı¤ÛÂȘ
Ôf ‰bÓ àÔÎÚ‡ÙÔÓÙ·È.
ErÓ·È ¿ÓÙˆ˜ âÏȉÔÊfiÚÔ Ùe ÁÂÁÔÓfi˜ ¬ÙÈ ÚfiÛÊ·Ù· Ùe
Συµβούλιο τῆς Eὐρώπης Ìb àÔÎ·Ï˘ÙÈÎc òEÎıÂÛ‹ ÙÔ˘
Ôf ‰ËÌÔÛȇıËΠÛb ëÏÏËÓÈÎc ÌÂÙ¿ÊÚ·ÛË (BÏ. «Tὸ Bῆµα»,
29-3-1992) ηٷÁÁ¤ÏÏÂÈ Ùd˜ àıÏÈfiÙËÙ˜ ÙáÓ ÛÎÏËÚáÓ ÛÙÚ·-
ÙȈÙÈÎáÓ âȯÂÈÚ‹ÛÂˆÓ âÓ·ÓÙ›ÔÓ ÙáÓ KÔ‡Ú‰ˆÓ, ù¯È ÌfiÓÔÓ
ÙáÓ àÓÙ·ÚÙáÓ, àÏÏa ηd ÙÔÜ àÌ¿¯Ô˘ ÏËı˘ÛÌÔÜ. K·d Ó·d
̤Ó, ¬ˆ˜ àÔηχÙÂÈ ì âÊËÌÂÚ›‰· Ôf ‰ËÌÔÛȇÂÈ ÙcÓ
òEÎıÂÛË, ·éÙcÓ ÙcÓ œÚ· «δίνεται µιὰ µεγάλη ὅσο καί “πα-
ράδοξη” µάχη γιὰ νά “θαφτεῖ” (ἡ ῎Eκθεση). ∆ιότι, προ-
φανῶς, δὲν συµφέρει. ᾽Aποφασίσθηκε ἔτσι νὰ ὀργανωθεῖ
στὴν Tουρκία καὶ δεύτερη ἀποστολή» Ìb ÙcÓ âÏ›‰· ¬ÙÈ Ùa
ÛÙÔȯÂÖ· Ôf ıa Û˘ÏϤÍÂÈ ıa àÓ·ÎÔ˘Ê›ÛÔ˘Ó Î¿ˆ˜ Ùc ‰‡-
ÛÎÔÏË ı¤ÛË Ùɘ «ÌÂÁ¿Ï˘», «Ê›Ï˘» η› «Û˘ÌÌ¿¯Ô˘» ÙÔÜ ‰˘-
ÙÈÎÔÜ ÎfiÛÌÔ˘ ¯ÒÚ·˜. ≠Ö˜ ÔÈfi˜ ÌÔÚÂÖ ÔÙb Óa ÎÏ›ÛÂÈ
Ùa Ì¿ÙÈ· ÙÔ˘ âÌÚe˜ ÛÙc ÁÂÓÔÎÙÔÓ›· ÙáÓ ÎÔ‡Ú‰ˆÓ ηd ÛÙcÓ
à‰ÈÛÙ·ÎÙÔÛ‡ÓË ÙáÓ ÙÔ‡ÚΈÓ. K·Ó›˜, 剛ˆ˜ iÓ ö¯ÂÈ ‰È·‚¿-
ÛÂÈ îÛÙÔÚ›·... \AÚÎÂÖ ≤Ó· ηd ÌfiÓÔ àfiÛ·ÛÌ· àe ÙcÓ
òEÎıÂÛË ÁÈa Óa Á›ÓÂÈ àÓÙÈÏËÙe ÂÚd Ù›ÓÔ˜ ÚfiÎÂÈÙ·È: «Oἱ
τουρκικές ἔνοπλες δυνάµεις δολοφονοῦν, ἐπιτίθενται καὶ
βοµβαρδίζουν χωριὰ καὶ καταυλισµοὺς ἀµάχων, κατηγο-
ρεῖται ἡ κυβέρνηση ὅτι ἔχει ἱδρύσει τάγµατα θανάτου ποὺ
τροµοκρατοῦν, ἀπάγουν καὶ δολοφονοῦν ἀθώους ἀνθρώ-
πους. Πρέπει νὰ δοθοῦν στοιχειώδη πολιτικά, πολιτιστικὰ
καὶ γλωσσικὰ δικαιώµατα στὴ µεγάλη κουρδικὴ µειονότητα
τῆς Tουρκίας» (BÏ. «᾽Eλεύθερος Tύπος», 1-7-1992).
\EÈÛÙÚ¤ÊÔÓÙ·˜ ÛÙe \IÛÚ·cÏ ÂrÓ·È àÓ¿ÁÎË Óa ÙÔÓ›ÛÔ˘ÌÂ
¬ÙÈ Î·d ÌÂÙa Ùc ‰È¿ÛÎÂ„Ë Ùɘ M·‰Ú›Ù˘ ì ηٿÛÙ·ÛË ·-

140
ڷ̤ÓÂÈ ú‰È·. MÂÙa ÙcÓ âÌÊ¿ÓÈÛË Ùɘ \IÓÙÈÊ¿ÓÙ· 120 ¶·-
Ï·ÈÛÙ›ÓÈÔÈ ö¯Ô˘Ó ÛÎÔÙˆıÂÖ àe Ùd˜ åÛÚ·ËÏÈÓb˜ ‰˘Ó¿ÌÂȘ, âÓá
ÎÚ·ÙÔÜÓÙ·È ÛÙd˜ Ê˘Ï·Îb˜ ñe ôıÏȘ ηd à¿ÓıÚˆ˜ Û˘Ó-
ıÉΘ 25.000 ¶·Ï·ÈÛÙ›ÓÈÔÈ Ìb ¯Ú‹ÛË âÓ·ÓÙ›ÔÓ ÙÔ˘˜ ‚·Û·ÓÈ-
ÛÙËÚ›ˆÓ. MÂÙ·Íf ·éÙáÓ 4.000 ö¯Ô˘Ó Û˘ÏÏËÊıÂÖ ¯ˆÚd˜
öÓÙ·ÏÌ· j ‰ÈηÛÙÈÎc àfiÊ·ÛË. hA˜ ÛËÌÂȈıÂÖ â‰á ¬ÙÈ Ùe
̤ÓÔ˜ ÙáÓ \IÛÚ·ËÏÈÓáÓ ÛÙÚ¤ÊÂÙ·È Î·d ηÙa ·ÓÙe˜ ïÌÔʇ-
ÏÔ˘ ÙˆÓ Ôf ‰È¿ÎÂÈÙ·È ÂéÌÂÓᘠÚe˜ ÙÔf˜ ·Ï·ÈÛÙÈÓ›Ô˘˜.
Te Èe ¯·Ú·ÎÙËÚÈÛÙÈÎe ·Ú¿‰ÂÈÁÌ· ÂrÓ·È ÙÔÜ ABIE
NATHAN Ôf Û˘ÓÂÏ‹ÊıË ÙeÓ \OÎÙÒ‚ÚÈÔ ÙÔÜ 1991 ≈ÛÙÂÚ·
àe Û˘Ó¿ÓÙËÛË Ôf Âr¯Â Ìb ÙeÓ °È¿ÛÂÚ \AÚ·Ê¿Ù (BÏ. «Πλη-
ροφόρηση», \I·ÓÔ˘¿ÚÈÔ˜ 1992).
¢bÓ ıa qÙ·Ó Ï‹Ú˘ ì ·Ú·ÙÈı¤ÌÂÓË ÂåÎfiÓ· iÓ ‰bÓ
ÚÔÛı¤Ù·Ì â‰á Ùe ‰Ú¿Ì· Ôf âd 70 ¯ÚfiÓÈ· ‚ÈÒÓÂÈ ï
ëÏÏËÓÈÛÌe˜ ÛÙcÓ KˆÓÛÙ·ÓÙÈÓÔ‡ÔÏË, âd 50 ¯ÚfiÓÈ· ÛÙc
B. òHÂÈÚÔ Î·d âd 20 ÂÚ›Ô˘ ¯ÚfiÓÈ· ÛÙcÓ K‡ÚÔ. °Èa
ÙcÓ Ù‡¯Ë Ùɘ ëÏÏËÓÈÎɘ ÌÂÈÔÓfiÙËÙÔ˜ ÛÙcÓ KˆÓÛÙ·ÓÙÈÓÔ‡-
ÔÏË âÌÂÚ›ÌÓËÛ ì Συνθήκη τῆς Λωζάννης, Ôî Û¯ÂÙÈÎb˜
‰È·Ù¿ÍÂȘ Ùɘ ïÔ›·˜ àÓÂÙÚ¿ËÛ·Ó àe ÙcÓ TÔ˘ÚΛ· Ìb
àÓÂ›ÛËÌÔ, àÏÏa Û˘ÛÙËÌ·ÙÈÎe ÙÚfiÔ Ôf Óa Ìc ÚÔηÏÂÖ
ÙcÓ àÁ·Ó¿ÎÙËÛË ÙÔÜ ÔÏÈÙÈṲ̂ÓÔ˘ ÎfiÛÌÔ˘.
òEÙÛÈ ì ëÏÏËÓÈÎc ÌÂÈÔÓfiÙËÙ· Ùɘ ¶fiÏ˘, Ùɘ òIÌ‚ÚÔ˘
ηd Ùɘ TÂÓ¤‰Ô˘, Ùe OåÎÔ˘ÌÂÓÈÎe ¶·ÙÚÈ·Ú¯ÂÖÔ, ıÂÛÌÔd Ô-
ÏÈÙÈÎÔd ηd ıÚËÛ΢ÙÈÎÔd Û˘Ó‰Â‰Â̤ÓÔÈ Ìb Ùc ˙ˆc ÙáÓ
^EÏÏ‹ÓˆÓ ÛÙcÓ TÔ˘ÚΛ·, Ôf Î¿Ï˘Ù ì Û˘Óı‹ÎË Ùɘ
§ˆ˙¿ÓÓ˘ ÛÈÁ¿-ÛÈÁa âÍ·ÚıÚÒıËηÓ. Te àÔÙ¤ÏÂÛÌ·
ÂrÓ·È ÙÚ·ÁÈÎfi. Oî 150.000 ≤ÏÏËÓ˜ Ùɘ ¶fiÏ˘ ÙÔÜ 1923
öÊı·Û·Ó Û‹ÌÂÚ· ÙÔf˜ 4.000 ÂÚ›Ô˘. Oî ñfiÏÔÈÔÈ àÂÏ¿-
ıËÛ·Ó j âÍ·Ó·ÁοÛıËÛ·Ó Óa âÎ·ÙÚÈÛıÔÜÓ ≈ÛÙÂÚ· àe

141
ηٷȤÛÂȘ, àÂÈÏb˜ ηd ‰ÈÒÍÂȘ Ùɘ ÙÔ˘ÚÎÈÎɘ àÛÙ˘ÓÔ-
Ì›·˜, 剛ˆ˜ ÌÂÙa Ùa Âå‰Â¯ıÉ ÁÂÁÔÓfiÙ· Ùɘ ¶fiÏ˘ ÙÔÜ
öÙÔ˘˜ 1955.
Oî ‚·Ó‰·ÏÈÛÌÔd âÎÂÖÓÔÈ âÛËÌ¿‰Â„·Ó Ùe ̤ÏÏÔÓ ÙÔÜ
^EÏÏËÓÈÛÌÔÜ ÛÙcÓ KˆÓÛÙ·ÓÙÈÓÔ‡ÔÏË Î·d ó‰‹ÁËÛ·Ó
ÛÙeÓ àÊ·ÓÈÛÌfi ÙÔ˘ Û’ ·éÙc ÙcÓ ·ÙÚÔ·Ú¿‰ÔÙË ÎÔÈÙ›‰·
ÙÔ˘. Oî ÙÔÜÚÎÔÈ ‰bÓ âÎÏ‹ıËÛ·Ó ÔÙb Óa ‰ÒÛÔ˘Ó ÏfiÁÔÓ
ÔûÙ ÁÈa ÙcÓ Ûb ‚¿ÚÔ˜ ÙáÓ àÚÌÂÓ›ˆÓ ÁÂÓÔÎÙÔÓ›· ÙÔÜ 1915,
ÔûÙ ÁÈa Ùd˜ Ûb ‚¿ÚÔ˜ ÙáÓ ëÏÏ‹ÓˆÓ Î·Ù·ȤÛÂȘ ηd ÙÔf˜
‰ÈˆÁÌÔ‡˜. B¤‚·È· ÚfiÛÊ·Ù· ì ∆ιεθνὴς ᾽Oργάνωση γιὰ
ἀνθρώπινα καὶ µειονοτικὰ δικαιώµατα «Helsinki Watch»
Ìb öÎıÂÛ‹ Ù˘ àÔÙÂÏÔ‡ÌÂÓË âÎ 54 ÛÂÏ›‰ˆÓ àÛ¯ÔÏÂÖÙ·È Ìb
ÙcÓ Î·Ù·¿ÙËÛË ÙáÓ ‰ÈÎ·ÈˆÌ¿ÙˆÓ ÙáÓ ^EÏÏ‹ÓˆÓ Ùɘ
KˆÓÛÙ·ÓÙÈÓÔ˘fiψ˜, Ùɘ òIÌ‚ÚÔ˘ ηd Ùɘ TÂÓ¤‰Ô˘ ηÙa
ÙcÓ ‰È¿ÚÎÂÈ· ÙÔÜ 20ÔÜ ·åáÓÔ˜ àe Ùe 1923 ̤¯ÚÈ Û‹ÌÂÚ·.
^H öÎıÂÛË, Ìb Ùd˜ àÓ·ÙÚȯȷÛÙÈÎb˜ ÏÂÙÔ̤ÚÂȘ Ôf ·Ú·-
ı¤ÙÂÈ ÎÔÓÈÔÚÙÔÔÈÂÖ ÙÔf˜ åÛ¯˘ÚÈÛÌÔf˜ ÙáÓ ÙÔ‡ÚÎˆÓ ¬ÙÈ Ù¿-
¯· Ôî ≠EÏÏËÓ˜ àÔ¯ÒÚËÛ·Ó ÔåÎÂÈÔıÂÏᘠàe ÙcÓ TÔ˘Ú-
Λ· ηd ¬ÙÈ «ÌÔÚÔÜÓ Óa âÈÛÙÚ¤„Ô˘Ó ¬ÔÙ Ùe âÈı˘ÌÔÜÓ»
(BÏ. àÓ¿Ï˘ÛË Ùɘ \EÎı¤Ûˆ˜ ÛÙ‹Ó «᾽Eκκλησ. ᾽Aλήθεια», 1-16
M·˝Ô˘ 1992).
£a â¯ÚÂÈ¿˙ÂÙÔ Óa àÊÈÂÚÒÛˆ Ì›· j ÂÚÈÛÛfiÙÂÚ˜ ïÌÈ-
ϛ˜ ÁÈa Óa ·Ú·ı¤Ûˆ êÏᘠÓÙÔÎÔ˘Ì¤ÓÙ· Ôf ö¯Ô˘Ó ‰Ë-
ÌÔÛÈ¢ıÂÖ Î·d àÔ‰ÂÈÎÓ‡Ô˘Ó ÙcÓ ÌÂıÔ‰ÈÎc âÊ·ÚÌÔÁc àe
ÙÔf˜ ÙÔ‡ÚÎÔ˘˜ Ûb ‚¿ÚÔ˜ ÙáÓ ëÏÏ‹ÓˆÓ Ùɘ TÔ˘ÚΛ·˜ ۯ‰›-
Ô˘ âÍÔÓÙÒÛˆ˜ Ì·ÎÚÔÚÔı¤ÛÌÔ˘ Ôf õ‰Ë ôÁÂÙ·È ÛÙe Ù¤Ú-
Ì· ÌÂÙa ηd ÙcÓ àÓ·ÌÂÓfiÌÂÓË âÓÙe˜ çÏ›ÁˆÓ âÙáÓ Ï‹ÚË
ηd Ìb Ì·ıËÌ·ÙÈÎcÓ àÎÚ›‚ÂÈ·Ó -âÎÙe˜ ı·‡Ì·ÙÔ˜- âÍ·Ê¿ÓÈ-
ÛË Î¿ı ëÏÏËÓÈÎÔÜ ú¯ÓÔ˘˜ àe ÙcÓ ¶fiÏË, ¬ˆ˜ ·éÙe õ‰Ë

142
âÂÙ‡¯ıË ÛÙcÓ òIÌ‚ÚÔ Î·d ÛÙcÓ T¤Ó‰Ô. òAÏψÛÙ ‰bÓ
ÂrÓ·È ·éÙe Û‹ÌÂÚ· Ùe ı¤Ì· ÌÔ˘. ^øÛÙfiÛÔ ÂrÓ·È àÚÎÂÙe Óa
ÚÔÛı¤Ûˆ ÛÙa õ‰Ë ϯı¤ÓÙ·, ¬ÙÈ ì ÂÚ›ÙˆÛË ÙÔÜ âÍÔÏÔ-
ıÚ¢ı¤ÓÙÔ˜ ^EÏÏËÓÈÛÌÔÜ Ùɘ KˆÓÛÙ·ÓÙÈÓÔ˘fiψ˜ ÂrÓ·È
¯·Ú·ÎÙËÚÈÛÙÈÎc Ùɘ àÔ‰fiÛˆ˜ ÙáÓ Ï·Ì‚·ÓÔÌ¤ÓˆÓ Î·-
Ù·ÈÂÛÙÈÎáÓ Ì¤ÙÚˆÓ Ûb ‚¿ÚÔ˜ ÙáÓ ÌÂÈÔÓÔÙ‹ÙˆÓ Î·d Ùɘ
à‰˘Ó·Ì›·˜ ù¯È ÌfiÓÔÓ ·éÙáÓ àÏÏa ηd ·éÙɘ àÎfiÌË Ùɘ
‰ÈÂıÓÔܘ ÎÔÈÓfiÙËÙÔ˜ Óa âÈ‚¿ÏÂÈ ÙeÓ ÓfiÌÔÓ ÙÔÜ ‰Èη›Ô˘ ηd
Óa ÚÔÛٷهÛÂÈ àÔÙÂÏÂÛÌ·ÙÈÎa ÙÔf˜ àÂÈÏÔ˘Ì¤ÓÔ˘˜ ÌÂÈ-
ÔÓÔÙÈÎÔf˜ ÏËı˘ÛÌÔ‡˜. K·d ‰bÓ ÚfiÎÂÈÙ·È ‚¤‚·È· ÌfiÓÔÓ
ÁÈa ÔÏÂÌÈÎc ηd ‚›·ÈË ‰Ú¿ÛË âÓ·ÓÙ›ÔÓ ÙˆÓ, ¬ˆ˜ Û˘Ì-
‚·›ÓÂÈ Û‹ÌÂÚ· Ìb ÙÔf˜ ÎÔ‡Ú‰Ô˘˜. ¶ÚfiÎÂÈÙ·È Î·d ÁÈa ôÏϘ
ÊÔ‚ÂÚb˜ ηd àÓÂ·›ÛıËÙ˜ ÛÙc ‰ÈÂıÓÉ ÎÔÈÓc ÁÓÒÌË Î·Ù·-
ȤÛÂȘ ÙÔÜ ÊÚÔÓ‹Ì·ÙÔ˜, ÙáÓ àÛÙÈÎáÓ ‰ÈηȈ̿وÓ, ÙáÓ
àÙÔÌÈÎáÓ âÏ¢ıÂÚÈáÓ, ÙáÓ ‰È·ÎÚ›ÛˆÓ, ÙáÓ âÎ·È‰Â˘-
ÙÈÎáÓ ÓfïÓ, ÙÔÜ ÂÚÈÔÚÈÛÌÔÜ ÙÔÜ ‰ÈηÈÒÌ·ÙÔ˜ ÙÔÜ Û˘ÓÂ-
Ù·ÈÚ›˙ÂÛı·È, ÙeÓ ÔåÎÔÓÔÌÈÎe àÔÎÏÂÈÛÌe Î.ô. Ôf ¬Ï· Ì·˙d
ηÙ¢ı‡ÓÔ˘Ó Ùa ̤ÏË Ùɘ ÌÂÈÔÓfiÙËÙÔ˜ ÛÙcÓ ÛÙ·‰È·Îc âÍ·-
ıÏ›ˆÛË, ÛÙcÓ àÔı¿ÚÚ˘ÓÛË Î·d ÛÙcÓ ·Ú·›ÙËÛË àe οıÂ
ÚÔÛ¿ıÂÈ· àÓ·‰È¿Ù·Í˘ ηd âÈ‚›ˆÛ˘. \EÍ ·åÙ›·˜ ÙáÓ
̤ÙÚˆÓ ·éÙáÓ Ôî Ó¤ÔÈ ≤ÏÏËÓ˜ ÙáÓ ÔåÎÔÁÂÓÂÈáÓ Ùɘ ¶fi-
Ï˘, ÚÔÛ·Ó·ÙÔÏ›˙ÔÓÙ·È ÛÙc ÌÂÙ·Ó¿ÛÙ¢ÛË Î·d öÙÛÈ Ûb Ï›-
ÁÔ ÂrÓ·È ˙‹ÙËÌ· iÓ ıa ñ¿Ú¯Ô˘Ó ÛÙcÓ ¶fiÏË ÌÂÚÈÎb˜ ‰Â-
ο‰Â˜ ≤ÏÏËÓ˜, âÎÙe˜ οÔÈÔ˘ ı·‡Ì·ÙÔ˜ j οÔÈ·˜ ÌÂÙ·-
ÛÙÚÔÊɘ ÙáÓ Ú·ÁÌ¿ÙˆÓ.
K·ı’ ¬ÛÔÓ àÊÔÚÄ ÛÙc ‚ÔÚÂÈÔËÂÈÚˆÙÈÎc ÌÂÈÔÓfiÙËÙ·
ÂrÓ·È ÁÓˆÛÙÔd Ôî ‰ÈˆÁÌÔd ÙÔf˜ ïÔ›Ô˘˜ ñ¤ÛÙË àe Ùa
àÏ‚·ÓÈÎa ÎÔÌÌÔ˘ÓÈÛÙÈÎa ηıÂÛÙáÙ· XfiÙ˙È· ηd \AÏ›·,
âÓá ηd Û‹ÌÂÚ· Ôî àÏ‚·ÓÔd ÎÚ·ÙÔÜÓÙ˜ âÍ·ÎÔÏÔ˘ıÔÜÓ Óa

143
‰È¿ÎÂÈÓÙ·È ‰˘ÛÌÂÓᘠÚe˜ ÄÓ ¬,ÙÈ âÓı˘Ì›˙ÂÈ ^EÏÏ¿‰·.
\AÚÎÂÖ Óa ñÔÌÓËÛıÂÖ â‰á ï ÚfiÛÊ·ÙÔ˜ àÔÎÏÂÈÛÌe˜ âÎ
ÙáÓ âÎÏÔÁáÓ ÙÔÜ ÎfiÌÌ·ÙÔ˜ Ùɘ «῾Oµόνοιας» Ôf âͤ-
ÊÚ·˙ ÙcÓ ëÏÏËÓÈÎc ÌÂÈÔÓfiÙËÙ·. Oî ‰ÈÒÍÂȘ Ùɘ ïÔ›·˜ ¤-
Ú·Û·Ó Ì¤Û· àe ‚›·È˜ ÌÂÙ·ÎÈÓ‹ÛÂȘ ÏËı˘ÛÌáÓ Úe˜
àÏÏÔ›ˆÛË ÙÔÜ ‰ËÌÔÁÚ·ÊÈÎÔÜ ÙÔ›Ô˘, ÛÙ¤ÚËÛË Ùɘ ‰˘Ó·Ùfi-
ÙËÙÔ˜ ‰È‰·Ûηϛ·˜ ηd ïÌÈÏ›·˜ Ùɘ ëÏÏËÓÈÎɘ ÁÏÒÛÛ˘,
·ÓÙÂÏc ÛÙ¤ÚËÛË ÙÔÜ ‰ÈηÈÒÌ·ÙÔ˜ Ùɘ ıÚËÛ΢ÙÈÎɘ âÏ¢-
ıÂÚ›·˜ Î.Ï. ¶ÂÚd ¬ÏˆÓ ·éÙáÓ ÁÓˆÚ›˙ÂÈ ï ëÏÏËÓÈÎe˜ Ï·e˜
¯¿ÚȘ ÛÙd˜ ôÔÎÓ˜ ÚÔÛ¿ıÂȘ ÙÔÜ ÁÂÓÓ·›Ô˘ ^IÂÚ¿Ú¯Ô˘
MËÙÚÔÔÏ›ÙÔ˘ ¢Ú˘˚ÓÔ˘fiψ˜ ™Â‚·ÛÙÈ·ÓÔÜ, ï ïÔÖÔ˜
qÙÔ àe ÙÔf˜ âÏ·¯›ÛÙÔ˘˜ Ô‡, ¬Ù·Ó ¬ÏÔÈ ÛȈÔÜÛ·Ó, ·éÙe˜
ηًÁÁÂÈÏ Ùa ‰ÂÈÓa ÙÔÜ ^EÏÏËÓÈÛÌÔÜ Ùɘ \AÏ‚·Ó›·˜ Ûb
·ÓÂıÓÈÎe ηd ‰ÈÂıÓb˜ â›‰Ô.
K·d ÛÙcÓ K‡ÚÔ Ôî ëÏÏËÓÈÎÔd ı‡Ï·Î˜ ÛÙa ηÙ¯fiÌÂÓ·
≿ÊË ‰ÔÎÈÌ¿˙Ô˘Ó Ùc ‚›· ηd Ùc ÛÙ¤ÚËÛË.
TcÓ ú‰È· Ù‡¯Ë Âr¯·Ó Ôî ëÏÏËÓÈÎÔd ÏËı˘ÛÌÔd Ôf ·Ú¤-
ÌÂÈÓ·Ó ÛÙe ö‰·ÊÔ˜ Ùɘ BÔ˘ÏÁ·Ú›·˜ ηd Ùɘ ‰ËÌÔÎÚ·Ù›·˜
ÙáÓ ™ÎÔ›ˆÓ ÌÂÙa ÙeÓ Bã ·ÁÎfiÛÌÈÔ fiÏÂÌÔ. BÔ‡ÏÁ·-
ÚÔÈ Î·d TÈÙÔ˚ÎÔd âÊ‹ÚÌÔÛ·Ó Û¯¤‰ÈÔ àÊÂÏÏËÓÈÛÌÔÜ ÙˆÓ Ìb
‰ÈÒÍÂȘ, ÌÂÙ·ÎÈÓ‹ÛÂȘ, â΂ȷÛÌÔf˜ ηd ÙÚÔÌÔÎÚ·Ù›·Ó. ¢˘-
ÛÙ˘¯á˜ ‰b Ùa ‰ÂÈÓa ·éÙa ‰bÓ ·ÚËÎÔÏÔ‡ıËÛ ηd ‰bÓ
àÓÙ¤‰Ú·Û ¬ÛÔ öÚÂ ì ëÏÏËÓÈÎc ‰Èψ̷ٛ· àÊ‹Û·Û·
Âå˜ ÙcÓ Ù‡¯ËÓ ÙˆÓ ¯ÈÏÈ¿‰Â˜ ëÏÏ‹ÓˆÓ ™·Ú·Î·ÙÛ·Ó·›ˆÓ,
Ôf ÌfiÏȘ Û‹ÌÂÚ· ÏËÚÔÊÔÚÔ‡ÌÂı· ¬ÙÈ àÓ¤Ú¯ÔÓÙ·È Ûb
150.000 ÛÙc BÔ˘ÏÁ·Ú›· ηd Ûb 100.000 ÂÚ›Ô˘ ÛÙa ™Îfi-
È·. ≠OÙ·Ó ÙáÓ ÏËı˘ÛÌáÓ ·éÙáÓ Ôî àÚ¯b˜ ÙÔf˜ ôÏÏ·˙·Ó
Ùa çÓfiÌ·Ù·, ÙÔf˜ Ê˘Ï¿ÎÈ˙·Ó, ÙÔf˜ âÍfiÚÈ˙·Ó, ÙÔf˜ àÓ¿Áη-
˙·Ó Óa ·‡ÛÔ˘Ó Óa ÈÛÙÂ‡Ô˘Ó ¬ÙÈ ÂrÓ·È ≤ÏÏËÓ˜, ηÓÂd˜ ‰bÓ

144
‰ÈÂÌ·ÚÙ˘Ú‹ıË. K·d Û˘ÓÈÛÙÄ ·ÁÎfiÛÌÈÔÓ ·rÛ¯Ô˜ ì ÁÂÓÔ-
ÎÙÔÓ›· ·éÙ‹, ÁÈa ÙcÓ ïÔ›·Ó ÌÂÁ¿ÏË Âéı‡ÓË Ê¤ÚÔ˘Ó ¬Ï˜
Ôî ÌÂÙ·ÔÏÂÌÈÎb˜ ëÏÏËÓÈÎb˜ ΢‚ÂÚÓ‹ÛÂȘ.

2. £ÚËÛ΢ÙÈÎb˜ ÌÂÈÔÓfiÙËÙ˜.
^H ÂÚ›ÙˆÛË ÙáÓ ıÚËÛ΢ÙÈÎáÓ ÌÂÈÔÓÔÙ‹ÙˆÓ Ôf η-
Ù·Ȥ˙ÔÓÙ·È ≤ÓÂη Ùɘ å‰ÈfiÙËÙfi˜ ÙˆÓ ·éÙɘ ÂrÓ·È Û˘Ó‹ı˘.
Te Ê·ÈÓfiÌÂÓÔ âÈÎÂÓÙÚÒÓÂÙ·È Î·Ùa ‚¿ÛÈÓ στὴν καταφορὰ
τῶν ἰσλαµιστῶν ἐναντίον τῶν χριστιανῶν, ¯ˆÚd˜ ‚¤‚·È· Óa
àÔÎÏ›ÔÓÙ·È Î·d ÂÚÈÙÒÛÂȘ ¬ˆ˜ ÛÙcÓ OéÎÚ·Ó›· .¯.
ÙcÓ TÚ·ÓÛ˘Ï‚·Ó›·, ÙcÓ TÛ¯ÔÛÏÔ‚·Î›· ηd Ù‹Ó KÚÔ·Ù›·,
¬Ô˘ Ôî OéÓ›Ù˜ ηd Ôî PK·ıÔÏÈÎÔd ηٷ‰ÈÒÎÔ˘Ó ÙÔf˜
\OÚıÔ‰fiÍÔ˘˜. TcÓ ÚÔÛÔ¯c âÓ ÙÔ‡ÙÔȘ Û˘ÁÎÂÓÙÚÒÓÂÈ Û‹ÌÂ-
Ú· ì öÎÚËÍË ÙÔÜ åÛÏ·ÌÈÎÔÜ Ê·Ó·ÙÈÛÌÔÜ, Ôf ηıÈÛÙÄ ‰‡-
ÛÎÔÏË Ùc ˙ˆc ÙáÓ ¯ÚÈÛÙÈ·ÓáÓ, Ôf ˙ÔÜÓ ó˜ ıÚËÛ΢ÙÈÎb˜
ÌÂÈÔÓfiÙËÙ˜ ÛÙd˜ ·Ú·‰ÔÛÈ·Îa åÛÏ·ÌÈÎb˜ ¯áÚ˜.
™b óÚÈṲ̂Ó˜ ¯áÚ˜, ¬ˆ˜ .¯. ÛÙe \IÚ¿Î, Ôî ÌÔ˘ÛÔ˘ÏÌ¿-
ÓÔÈ ıˆÚÔÜÓ ÙÔf˜ ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÔf˜ ó˜ Ú¿ÎÙÔÚ˜ Ùɘ ¢‡Û˘ ηd
¬ˆ˜ ÁÚ¿ÊÂÈ ï Á·ÏÏÈÎfi˜ «Figaro» Ôî ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÔd àÓÙÈÌÂÙˆ›-
˙Ô˘Ó Î·ıËÌÂÚÈÓa ÙcÓ â¯ıÚÈÎc ÛÙ¿ÛË Î·d ÙÔÜ ÎÚ¿ÙÔ˘˜ ηd
ÙáÓ ÌÔ˘ÛÔ˘ÏÌ¿ÓˆÓ ÔÏÈÙáÓ Ùɘ ¯ÒÚ·˜ ·éÙɘ. Te ú‰ÈÔ Û˘Ì-
‚·›ÓÂÈ Î·d ÛÙe \IÚ¿Ó, ¬Ô˘ ηÙa ÙcÓ ‰È¿ÚÎÂÈ· ÙÔÜ ÔϤÌÔ˘
Ìb Ùe \IÚaÎ Ôî Û˘ÏÏ·Ì‚·ÓfiÌÂÓÔÈ ·å¯Ì¿ÏˆÙÔÈ âaÓ qÛ·Ó ¯ÚÈ-
ÛÙÈ·ÓÔd ÙÔÜ \IÚ¿Î, ñ‚¿ÏÏÔÓÙÔ Ûb Ì·ÚÙ‡ÚÈ· ηd âÍ¢ÙÂÏÈ-
ÛÌÔ‡˜, âÓá Ôî ÌÔ˘ÛÔ˘ÏÌ¿ÓÔÈ ·å¯Ì¿ÏˆÙÔÈ âÙ‡Á¯·Ó·Ó äÈÔÙ¤-
Ú·˜ ÌÂÙ·¯ÂÈÚ›Ûˆ˜ (BÏ. «᾽Aναγνώστη», 2-7-1991).
Ta ÔÏÂÌÈÎa ÁÂÁÔÓfiÙ· ÛÙe \IÚaÎ àÓ¿ÁÎ·Û·Ó ¯ÈÏÈ¿‰Â˜
¯ÚÈÛÙÈ·ÓáÓ Óa âÎ·ÙÚÈÛıÔÜÓ Î·d Óa ˙ËÙ‹ÛÔ˘Ó ôÛ˘ÏÔÓ
àÏÏÔÜ. ^O ¯·Ï‰·ÖÔ˜ ¶·ÙÚȿگ˘ ÛÙc B·Á‰¿ÙË Î·Ù‹ÁÁÂÈ-

145
ÏÂ: «῾O κόσµος ὅλος συγκινήθηκε ἀπὸ τὸ δράµα τῶν
Kούρδων. ῞Oµως κανεὶς δὲν µίλησε γιὰ τὴν ὕπαρξη πέντε
προσφυγικῶν στρατοπέδων στὴ Συρία καὶ στὴν Tουρκία
ὅπου κατέφυγαν 15.000 χριστιανοὶ διωκόµενοι ἀπὸ τὴν
πατρίδα τους, τὸ ᾽Iράκ» (BÏ. «Kαθολική», 23-7-1991). ™Ùc
™·Ô˘‰ÈÎc \AÚ·‚›· ÌÈÛe ëηÙÔÌ̇ÚÈÔ ¯ÚÈÛÙÈ·ÓáÓ ‰bÓ
ö¯Ô˘Ó ‰Èη›ˆÌ· ÙfiÔ˘ Ï·ÙÚ›·˜. K¿ı ͤÓÔ˜, Ìc ̈·ÌÂ-
ı·Ófi˜, ‰bÓ ÂrÓ·È ÂéÚfiÛ‰ÂÎÙÔ˜ âÎÂÖ, iÓ Î·d Ôî ÌÂÁ¿Ï˜ âÈ-
¯ÂÈÚ‹ÛÂȘ ηd ‚ÈÔÌ˯·Ó›Â˜ ¯ÚËÛÈÌÔÔÈÔÜÓ ëηÙÔÓÙ¿‰Â˜ ͤ-
ÓÔ˘˜ âÚÁ¿Ù˜ ηd Ù¯ÓÈÎÔ‡˜. ^H åÛÏ·ÌÈÎc Û¯ÔÏc ÙÔÜ ¶·-
ÓÂÈÛÙËÌ›Ô˘ Ùɘ M‰›Ó·˜ àÚÔÎ¿Ï˘Ù· ‰È·ÎËÚ‡ÛÛÂÈ:
«῞Oλο τὸ βασίλειο τῆς Σαουδικῆς ᾽Aραβίας ἀποτελεῖ ἕνα
καὶ µόνο µουσουλµανικὸ τέµενος, ὅπου δὲν µποροῦν νὰ
συνυπάρχουν δύο θρησκεῖες» («Kαθολική», 19-7-1988).
òEÙÛÈ à·ÁÔÚ‡ÂÙ·È Ûb ïÔÈÔ‰‹ÔÙ ôÏÏÔ, ÏcÓ ÙÔÜ ÌÔ˘-
ÛÔ˘ÏÌ·ÓÈÛÌÔÜ, ıÚ‹ÛÎÂ˘Ì· Óa ‰È·ı¤ÙÂÈ Ó·Ôf˜ ηd ÙfiÔ˘˜
Ï·ÙÚ›·˜ ÛÙc ¯ÒÚ· ·éÙ‹, ıÚËÛ΢ÙÈÎÔd ‰b ÏÂÈÙÔ˘ÚÁÔd
ôÏÏˆÓ ıÚËÛÎÂÈáÓ âΉÈÒÎÔÓÙ·È àÛ˘ÛÙfiψ˜, âÓá à·ÁÔ-
Ú‡ÂÙ·È ·éÛÙËÚᘠì ÂåÛ·ÁˆÁc ÛÙc ¯ÒÚ· ıÚËÛ΢ÙÈÎáÓ
‚È‚Ï›ˆÓ ηd ÂåÎfiÓˆÓ. ^O Û¯ÂÙÈÎe˜ ÓfiÌÔ˜ à·ÁÔÚ‡ÂÈ ÙcÓ
ÂåÛ·ÁˆÁc ÙáÓ àÏÎÔÔÏÔ‡¯ˆÓ ÔÙáÓ, ÙáÓ ÔÚÓÔÁÚ·ÊÈÎáÓ
ÂÚÈÔ‰ÈÎáÓ Î·d ÙáÓ ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈÎáÓ ÂåÎfiÓˆÓ!!! K·d ÂéÏfiÁˆ˜
Ôî ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÔd ‰ÈÂÚˆÙáÓÙ·È: ÁÈ·Ù› ÛÙd˜ ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈÎb˜ ¯áÚ˜
ñ¿Ú¯ÂÈ ÁÈa ÙÔf˜ ÌÔ˘ÛÔ˘ÏÌ¿ÓÔ˘˜ ıÚËÛ΢ÙÈÎc âÏ¢ıÂÚ›·
ÙcÓ ïÔ›·Ó Ôî ÌÔ˘ÛÔ˘ÏÌ¿ÓÔÈ ÛÙÂÚÔÜÓ àe ÙÔf˜ ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÔf˜
ÙáÓ ¯ˆÚáÓ ÙÔ˘˜; ™Ùe ¶·ÎÈÛÙ¿Ó, ¯ÒÚ· ηÙa Ùe 97% ÌÔ˘-
ÛÔ˘ÏÌ·ÓÈ΋, Ôî çÏ›ÁÔÈ ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÔd âÎÊÚ¿˙Ô˘Ó ÌÂÁ¿Ï˜ àÓË-
Û˘¯›Â˜ ‰ÈfiÙÈ àe ¤ÚÛÈ ÂåÛ‹¯ıË ì ÌÔ˘ÛÔ˘ÏÌ·ÓÈ΋ «™·Ú›·»
‰ËÏ. ï åÛÏ·ÌÈÎe˜ ÓfiÌÔ˜ ó˜ ÎÚ·ÙÈÎe˜ ÓfiÌÔ˜ Ùɘ ¯ÒÚ·˜.

146
\EÍ ôÏÏÔ˘ ÛÙcÓ AúÁ˘ÙÔ ì ∆ιεθνὴς ῞Eνωση ᾽Aνθρωπίνων
∆ικαιωµάτων ηٷÁÁ¤ÏÏÂÈ ¬ÙÈ Ùe ηıÂÛÙg˜ MÔ˘Ì¿Ú·Î
ö¯ÂÈ âÍ·ÔχÛÂÈ ‰ÈˆÁÌe âÓ·ÓÙ›ÔÓ ÙáÓ ¯ÚÈÛÙÈ·ÓáÓ. Oî ¯ÚÈ-
ÛÙÈ·ÓÔd ÛÙcÓ AúÁ˘ÙÔ, Ôf ÂrÓ·È KfiÙ˜, à·ÁÔÚ‡ÂÙ·È Óa
η٤¯Ô˘Ó ñ„ËÏb˜ ı¤ÛÂȘ ÛÙeÓ ÎÚ·ÙÈÎe Ì˯·ÓÈÛÌfi, ÛÙe
ÛÙÚ·Ùe ηd ÛÙcÓ àÛÙ˘ÓÔÌ›·, âÓá àӷʤÚÔÓÙ·È âÒÓ˘Ì˜ Â-
ÚÈÙÒÛÂȘ ·åÁ˘Ù›ˆÓ ¯ÚÈÛÙÈ·ÓáÓ Ôf Û˘ÓÂÏ‹ÊıËÛ·Ó Î·d
ñ‚ϋıËÛ·Ó Ûb ‚·Û·ÓÈÛÙ‹ÚÈ· ÁÈa Óa à·ÚÓËıÔÜÓ ÙeÓ XÚÈ-
ÛÙÈ·ÓÈÛÌfi. ^O ‰b Aἰγυπτιακὸς ᾽Oργανισµὸς ᾽Aνθρωπίνων ∆ι-
καιωµάτων ηٷÁÁ¤ÏÏÂÈ ¬ÙÈ Ìb ‚¿ÛË Ùe ÓfiÌÔ «ÂÚd àÂÈÏɘ
Ùɘ âıÓÈÎɘ ëÓfiÙËÙÔ˜ Ìb Ú¿ÍÂȘ âÓ·ÓÙ›ÔÓ Ùɘ Ï·ÙÚ›·˜ ÙÔÜ
£ÂÔÜ», ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÔd Û˘ÏÏ·Ì‚¿ÓÔÓÙ·È Î·d ñÔ‚¿ÏÏÔÓÙ·È Ûb ‚·-
Û·ÓÈÛÙ‹ÚÈ· Ìb äÏÂÎÙÚÔÛeÎ ÛÙa ÁÂÓÓËÙÈο ÙÔ˘˜ ùÚÁ·Ó·, Û‚‡-
ÛÈÌÔ ÙÛÈÁ¿ÚˆÓ ¿Óˆ Ûb Âé·›ÛıËÙ· ÛËÌÂÖ·, ‚Á¿ÏÛÈÌÔ Ó˘-
¯ÈáÓ, ‰ÔÓÙÈáÓ Î.Ï. (BÏ. «NEWSLETTER ᾽Eποπτείας», ™Â-
٤̂ÚÈÔ˜ 1991). K·d âÓá ‰‡Ô ÌfiÓÔ ÊÔÚb˜ Ùe ¯ÚfiÓÔ -XÚÈÛÙÔ‡-
ÁÂÓÓ· ηd ¶¿Û¯·- Á›ÓÔÓÙ·È çÏÈÁfiÏÂÙ˜ ÙËÏÂÔÙÈÎb˜ àÓ·-
ÊÔÚb˜ ÛÙd˜ ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈÎb˜ ·éÙb˜ ÁÈÔÚÙ¤˜, Ù·˘Ùfi¯ÚÔÓ· Ùd˜ ú‰È˜
·éÙb˜ ̤Ú˜ ôÏϘ âÎÔÌb˜ çÚÁÈ¿˙Ô˘Ó Î˘ÚÈÔÏÂÎÙÈÎa ÛÙcÓ
ÚÔ·Á¿Ó‰· âÓ·ÓÙ›ÔÓ ÙáÓ ¯ÚÈÛÙÈ·ÓáÓ (BÏ. «NEWSLETTER
᾽Eποπτείας», \AÚ›ÏÈÔ˜ 1992). °È’ ·éÙe ηd ö¯ÂÈ âÈ‚ÏËıÂÖ
ÎÏÖÌ· ÊÔ‚›·˜, âÍ ·åÙ›·˜ ÙÔÜ ïÔ›Ô˘ Ûb óÚÈṲ̂Ó˜ ÂÚÈÙÒÛÂȘ
‰ÈÎáÓ Ûb ‚¿ÚÔ˜ ¯ÚÈÛÙÈ·ÓáÓ ‰bÓ àÓ¢ڛÛÎÔÓÙ·È ‰ÈÎËÁfiÚÔÈ
Úfiı˘ÌÔÈ Óa ÙÔf˜ ñÂÚ·ÛÈÛıÔÜÓ (BÏ. «Πληροφόρηση»,
\OÎÙÒ‚ÚÈÔ˜ 1991).
™Ùe \IÛÏ¿Ì, ó˜ ÁÓˆÛÙfiÓ, Ùe ÎÚ¿ÙÔ˜ Ù·˘Ù›˙ÂÙ·È Ìb Ùc
ıÚËÛΛ·. ^H ıÂÔÎÚ·ÙÈÎc ·éÙc àÓÙ›ÏË„Ë åÛ¯˘ÚÔÔÈÂÖÙ·È
ηd àe ÙcÓ Ù¿ÛË ÙÔÜ àÚ·‚ÈÎÔÜ âıÓÈÎÈÛÌÔÜ, Ôf âÎÊÚ¿˙ÂÙ·È
̤۷ àe Ùc ıÚËÛΛ·. ™Ùa Û˘ÓÙ¿ÁÌ·Ù· ÙáÓ åÛÏ·ÌÈÎáÓ

147
¯ˆÚáÓ Ùa ÎÚ¿ÙË àÓ·ÁÓˆÚ›˙Ô˘Ó ‰ÈηÈÒÌ·Ù· ÛÙd˜ ‰È¿ÊÔÚ˜
ÌÂÈÔÓfiÙËÙ˜, ¬Ìˆ˜ ÛÙcÓ Ú¿ÍË Ùa ηٷ·ÙÔÜÓ ‚¿Ó·˘Û·.
¶¿ÓÙˆ˜ Ùc Û¯ÂÙÈÎc ÂÚd ÙáÓ àÓıÚˆ›ÓˆÓ ‰ÈηȈ̿وÓ
‰È·Î‹Ú˘ÍË ÙÔÜ OHE ÙcÓ ö¯Ô˘Ó ÚÔÛ˘ÔÁÚ¿„ÂÈ 22 åÛÏ·-
ÌÈÎa ÎÚ¿ÙË, Ùa ïÔÖ· Û˘ÓÙÔÓ›˙ÔÓÙ·È ÛÙeÓ àÁáÓ· Óa åÛ¯˘-
ÚÔÔÈ‹ÛÔ˘Ó Ùc ‰ÈÂıÓc ÌÔ˘ÛÔ˘ÏÌ·ÓÈÎc ÎÔÈÓfiÙËÙ· ηd Óa
àÓ·ÙÚ¤„Ô˘Ó Ùd˜ Ù¿ÛÂȘ Úe˜ âÎÛ˘Á¯ÚÔÓÈÛÌe ÙÔÜ åÛÏ¿Ì.
AéÙe ö¯ÂÈ â›‰Ú·ÛË ÛÙcÓ öÌÚ·ÎÙË âÊ·ÚÌÔÁc Ùɘ Û˘ÓÙ·Á-
Ì·ÙÈÎɘ àگɘ Ôf ÚËÙa óÛÙfiÛÔ ‰È·ÎËÚ‡ÛÛÂÙ·È ÛÙa Û˘Ó-
Ù¿ÁÌ·Ù· ÙáÓ ÎÚ·ÙáÓ ·éÙáÓ, ó˜ Úe˜ ÙÔf˜ ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÔf˜ Ô-
ϛ٘ ÙÔ˘˜. ^H ñÔ¯ÚˆÙÈÎc ‰È‰·Ûηϛ· ÙÔÜ KÔÚ·Ó›Ô˘ ÙfiÛÔ
Úe˜ ÙÔf˜ ÌÔ˘ÛÔ˘ÏÌ¿ÓÔ˘˜ ¬ÛÔ Î·d Úe˜ ÙÔf˜ ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÔf˜
Ìb ÙcÓ ·åÙÈÔÏÔÁ›· Ùɘ âÎÌ¿ıËÛ˘ Ìb ÙeÓ ÙÚfiÔ ·éÙe Ùɘ
àÚ·‚ÈÎɘ ÁÏÒÛÛ˘ ÂrÓ·È âÓ‰ÂÈÎÙÈÎe ÛËÌÂÖÔ Ùɘ ΢ÚÈ·Ú-
¯ÈÎɘ âÈ‚ÔÏɘ ÙÔÜ åÛÏ·ÌÈÎÔÜ ÎÚ¿ÙÔ˘˜ ¿Óˆ ÛÙÔf˜ ¯ÚÈ-
ÛÙÈ·ÓÔ‡˜ (BÏ. ¢ËÌ. ™·Ï¿¯·: «Oἱ χριστιανοὶ στὰ ἀραβικὰ
µουσουλµανικὰ κράτη», ÛÙe ÂÚÈÔ‰ÈÎfi «῾Eωθινὸ φῶς», NÔ¤Ì-
‚ÚÈÔ˜-¢ÂΤ̂ÚÈÔ˜ 1989).
™b ¬,ÙÈ àÊÔÚÄ ÙÒÚ· ¿ÏÈ ÙcÓ ëÏÏËÓÈÎc ÌÂÈÔÓfiÙËÙ· Ùɘ
TÔ˘ÚΛ·˜ ηd Ùɘ \AÏ‚·Ó›·˜ Ùa Ú¿ÁÌ·Ù· ÂrÓ·È ÁÓˆÛÙ¿.
Oî ‰‡Ô ·éÙb˜ ¯áÚ˜ âÍ·ÎÔÏÔ˘ıÔÜÓ Î·d Û‹ÌÂÚ· àÎfiÌË Óa
ηٷȤ˙Ô˘Ó ÙÔf˜ ëÏÏËÓÈÎÔf˜ ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈÎÔf˜ ÏËı˘ÛÌÔ‡˜
ÙˆÓ. ™ÙcÓ öÎıÂÛË Ùɘ ∆ιεθνοῦς Xριστιανικῆς ᾽Aλληλεγ-
γύης Ôf ‰ËÌÔÛȇıËΠÛÙc BȤÓÓË ÙeÓ \IÔ‡ÓÈÔ ÙÔÜ 1992
ηٷÁÁ¤ÏÏÔÓÙ·È ì TÔ˘ÚΛ· ηd ì \AÏ‚·Ó›·, àÓ¿ÌÂÛ· Ûb
≤Ó· ÌÂÁ¿ÏÔ ÏÉıÔ˜ ÎÚ·ÙáÓ ¬ˆ˜ .¯. ì BÚ·˙ÈÏ›·, Ùe
hEÏ ™·Ï‚·‰fiÚ, ï §›‚·ÓÔ˜, Ùe \IÚ¿Ó, ì KÔÏÔÌ‚›·, ì K›Ó·,
ì BfiÚÂÈÔ˜ KÔÚ¤·, Ùe ¶ÂÚÔ‡, ì PÔ˘Ì·Ó›·, Ùe ™Ô˘‰¿Ó, ì
OéÎÚ·Ó›·, Ùe BÈÂÙÓ¿Ì, Ùe \IÚaÎ Î.Ï. ¬ÙÈ Û’ ·éÙ¤˜ «µονα-

148
στήρια ἔκλεισαν ἀπὸ τὸ κράτος, βιβλία γιὰ τὸ µάθηµα τῶν
θρησκευτικῶν αὐστηρῶς ἀπαγορεύθηκαν. ῞Oποιος βρεθεῖ
νὰ ἔχει στὴν κατοχή του ἕνα τέτοιο βιβλίο ἀπειλεῖται µὲ
ἰσόβια κάθειρξη. Oἱ περισσότεροι χριστιανοὶ ἀνήκουν
στὴν εὔπορη µεσαία τάξη καὶ ἐργάζονται ὡς κουρεῖς, κο-
σµηµατοπῶλες, ὀπωροπῶλες καὶ ράφτες. Λόγgω τῆς κα-
λῆς οἰκονοµικῆς τους κατάστασης συχνὰ πέφτουν θύµατα
ἐπιθέσεων». °Èa Óa ηٷϿ‚ÂÈ Î·ÓÂd˜ ı¤ÛË ‰ËÌÔÛ›Ô˘
ñ·ÏÏ‹ÏÔ˘ Ú¤ÂÈ Óa âÍÈÛÏ·ÌÈÛıÂÖ.
Eå‰ÈÎfiÙÂÚ· ÛÙcÓ \AÏ‚·Ó›· Ôî ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÔd ηd Ì¿ÏÈÛÙ· Ôî
≠EÏÏËÓ˜ qÛ·Ó Î·d ÂrÓ·È Ôî Èe ηٷÈÂṲ̂ÓÔÈ. °Èa ÚÒÙË
ÊÔÚa Ùe 1991 ÌfiÚÂÛ·Ó Ôî ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÔd Óa ëÔÚÙ¿ÛÔ˘Ó ‰ËÌfi-
ÛÈ· Ùe ¶¿Û¯·. \AÏÏa ηd Û‹ÌÂÚ· ì ηٿÛÙ·ÛË ‰bÓ ÂrÓ·È
Ûb ·Ú·‰ÂÎÙe ÛËÌÂÖÔ. \AÚÎÂÖ Óa ϯıÂÖ ¬ÙÈ ÙÔf˜ ηÙa
ÌÉÓ· \IÔ‡ÓÈÔ âÎÏÂÁ¤ÓÙ·˜ àe Ùe OåÎÔ˘ÌÂÓÈÎe ¶·ÙÚÈ·Ú-
¯ÂÖÔ 3 ≠EÏÏËÓ˜ MËÙÚÔÔϛ٘ Ôf ÚfiÎÂÈÙ·È Óa â·Ó-
‰ÚÒÛÔ˘Ó Ùd˜ ÎÂÓb˜ MËÙÚÔÔÏÈÙÈÎb˜ ≤‰Ú˜ Ùɘ AéÙÔÎÂÊ¿-
ÏÔ˘ \EÎÎÏËÛ›·˜ Ùɘ \AÏ‚·Ó›·˜, Ùe ηıÂÛÙg˜ MÂÚ›Û·
àÚÓÂÖÙ·È Óa ÙÔf˜ ‰Â¯ıÂÖ Î·d àÓ·ÁÓˆÚ›ÛÂÈ ÙÔéÏ¿¯ÈÛÙÔÓ Ì¤-
¯ÚÈ Ùɘ œÚ·˜ Ôf ÁÚ¿ÊÔÓÙ·È ·éÙb˜ Ôî ÁÚ·Ì̤˜. MfiÓÔÓ ÙcÓ
âÎÏÔÁc ηd ÙÔÔı¤ÙËÛË ÙÔÜ Ó¤Ô˘ \AÚ¯ÈÂÈÛÎfiÔ˘ TÈÚ¿-
ÓˆÓ \AÓ·ÛÙ·Û›Ô˘ àÓÂÁÓÒÚÈÛÂ, àÏÏa öÛ¢ÛÂ, ñe Ù‹Ó ›Â-
ÛË âÍÙÚÂÌÈÛÙáÓ âıÓÈÎÈÛÙáÓ Óa àÂÈÏ‹ÛÂÈ ¬ÙÈ ÚfiÎÂÈÙ·È ÁÈ¿
«ÚÔÛˆÚÈÓc ηٿÛÙ·ÛË».
BÔÚÂÈÔËÂÈÚáÙ˜, ¶fiÓÙÈÔÈ, PˆÌËÔ›, ¬ÏÔÈ ≠EÏÏËÓ˜ ı‡-
Ì·Ù· ÙÔÜ åÛÏ·ÌÈÎÔÜ Î·d ‰c ÙÔÜ ÙÔ˘ÚÎÈÎÔÜ Ê·Ó·ÙÈÛÌÔÜ
âÏ‹ÚˆÛ·Ó Î·d ÏËÚÒÓÔ˘Ó àÎÚÈ‚a ÙcÓ å‰ÈfiÙËÙ¿ ÙÔ˘˜ ·éÙ‹.
\EÓá ·Ú¿ÏÏËÏ· âÍ·ÎÔÏÔ˘ıÔÜÓ Óa ñ¿Ú¯Ô˘Ó ÛÙc ™˘Ú›·,
ÛÙcÓ \IÔÚ‰·Ó›·, ÛÙe §›‚·ÓÔ, ÛÙcÓ ¶·Ï·ÈÛÙ›ÓË Î·d ÛÙe

149
\IÛÚ·cÏ ÁÓˆÛÙÔd ó˜ «RUM ORTHODOX» Ôf ηÙa
ÎÔÈÓc ·Ú·‰Ô¯c ÂrÓ·È ≠EÏÏËÓ˜ ηٷÁfiÌÂÓÔÈ àe ≠EÏÏË-
Ó˜ ÙáÓ ëÏÏËÓÈÛÙÈÎáÓ Î·d ÙáÓ ‚˘˙·ÓÙÈÓáÓ ¯ÚfiÓˆÓ. ^H η-
Ù·›ÂÛË ÙáÓ ^EÏÏ‹ÓˆÓ ¯ÚÈÛÙÈ·ÓáÓ ÛÙcÓ TÔ˘ÚΛ· àÓ·Ê·›-
ÓÂÙ·È öΉËÏË ÌÂÙa ΢ڛˆ˜ Ùc MÈÎÚ·ÛÈ·ÙÈÎc ÙÚ·Áˆ‰›·. ^H
âÓ ·å¯Ì·ÏˆÛ›÷· ‰È·ÙÂÏÔÜÛ· MÂÁ¿ÏË \EÎÎÏËÛ›·, Ùe OåÎÔ˘-
ÌÂÓÈÎe ¶·ÙÚÈ·Ú¯ÂÖÔ öÁÈÓ ηd Á›ÓÂÙ·È ‰¤ÎÙ˘ Ùɘ ÙÔ˘ÚÎÈÎɘ
·éı·ÈÚÂÛ›·˜, Ôf Êı¿ÓÂÈ Óa âϤÁ¯ÂÈ, Ìb ÓfiÌÔÓ ÙÔÜ 1927, Ùe
ÚfiÛˆÔ Ôf ÚfiÎÂÈÙ·È ëοÛÙÔÙ Óa àÓ·‰ÂȯıÂÖ OåÎÔ˘ÌÂ-
ÓÈÎe˜ ¶·ÙÚȿگ˘. Te ÎÏ›ÛÈÌÔ âÍ ôÏÏÔ˘ Ùɘ £ÂÔÏÔÁÈÎɘ
™¯ÔÏɘ Ùɘ X¿Ï΢ ηd ì âÈ‚ÔÏc ÂÚÈÔÚÈÛÙÈÎáÓ Ì¤ÙÚˆÓ
ÛÙcÓ âÁηٿÛÙ·ÛË Ó¤ˆÓ, âÎÙe˜ Ùɘ TÔ˘ÚΛ·˜ ÚÔÂÚ¯Ô̤-
ÓˆÓ, ÛÙÂϯáÓ ÙÔÜ ¶·ÙÚÈ·Ú¯Â›Ô˘ àԂϤÔ˘Ó ÛÙc Û˘ÚÚ›-
ÎÓˆÛ‹ ÙÔ˘ ̤¯ÚÈ ÙÂÏÈÎÔÜ àÊ·ÓÈÛÌÔÜ.
¢bÓ ‰ÈÛÙ¿˙ˆ Óa àÓ·ÊÂÚıá ηd Ûb óÚÈṲ̂Ó˜ àÌÂÏË٤˜
ïˆÛ‰‹ÔÙ ıÚËÛ΢ÙÈÎb˜ ÌÂÈÔÓfiÙËÙ˜ ÛÙcÓ ·ÙÚ›‰· Ì·˜,
¬ˆ˜ ÂrÓ·È .¯. Ôî Eé·ÁÁÂÏÈÎÔ›, Ôî ¶ÂÓÙËÎÔÛÙÈ·ÓÔ›, Ôî
ÙáÓ àÓ·ÙÔÏÈÎáÓ ıÚËÛÎÂÈáÓ, Ôî M¿ÚÙ˘Ú˜ ÙÔÜ \I¯ˆ‚Ä
Î.ô. Ôî ïÔÖÔÈ ‰È·Û‡ÚÔ˘Ó Û˘¯Óa Ùc ¯ÒÚ· Ì·˜ ÛÙa ‰ÈÂıÓÉ
FORUM ηÙËÁÔÚÒÓÙ·˜ ÙËÓ ÁÈa ·Ú·‚›·ÛË Ûb ‚¿ÚÔ˜ ÙˆÓ
ÙáÓ àÓıÚˆ›ÓˆÓ ‰ÈηȈ̿وÓ. ¢bÓ ÚfiÎÂÈÙ·È ‚¤‚·È· ÁÈa
οÙÈ Ù¤ÙÔÈÔ. ¶ÚfiÎÂÈÙ·È àÓÙÈı¤Ùˆ˜ ÁÈa Ùc ıÚ·ÛÂÖ·, àe ̤-
ÚÔ˘˜ ÙáÓ ÌÂÈÔÓÔÙ‹ÙˆÓ ·éÙáÓ, ηd àÚÔÎ¿Ï˘ÙË ôÛÎËÛË
ÚÔÛËÏ˘ÙÈÛÌÔÜ Ìb àı¤ÌÈÙ· ηd ·Ú¿ÓÔÌ· ̤۷ Ûb ‚¿ÚÔ˜
ÙáÓ çÚıÔ‰fiÍˆÓ ¯ÚÈÛÙÈ·ÓáÓ Ùɘ ¯ÒÚ·˜ Ì·˜ ηd Ôf οıÂ
àÓÙ›‰Ú·ÛË ÙáÓ âÎÎÏËÛÈ·ÛÙÈÎáÓ àÚ¯áÓ âÓ·ÓÙ›ÔÓ Ùɘ Ù·-
ÎÙÈÎɘ ·éÙɘ ·ÚÔ˘ÛÈ¿˙ÂÙ·È ó˜ ·ÚÂÌ‚ÔÏc ‰ÉıÂÓ âÌÔ-
‰›ˆÓ ÛÙcÓ âχıÂÚË ôÛÎËÛË Ùɘ Ï·ÙÚ›·˜ ÙáÓ ·îÚ¤ÛÂÒÓ
ÙÔ˘˜. MfiÓÔÓ ¬ÛÔÈ ‰bÓ ÁÓˆÚ›˙Ô˘Ó ‰ÈfiÏÔ˘ ÙeÓ ëÏÏËÓÈÎe

150
¯áÚÔ Î·d Ùd˜ Û˘ÓıÉΘ âÏ¢ıÂÚ›·˜ Ôf âÈÎÚ·ÙÔÜÓ Û’ ·éÙeÓ
ÌÔÚÔÜÓ Óa ÈÛÙ‡ÛÔ˘Ó ¬ÙÈ ÂrÓ·È Î·d ì ^EÏÏ¿‰· ¯ÒÚ· Ôf
ηٷÓ›ÁÂÈ Ùd˜ ıÚËÛ΢ÙÈÎb˜ ÌÂÈÔÓfiÙËÙ˜!

Oî ‰ÈÂıÓÂÖ˜ çÚÁ·ÓÈÛÌÔd àÁˆÓ›˙ÔÓÙ·È Óa ÂÚÈÊÚÔ˘Ú‹ÛÔ˘Ó


Ùa ‰ÈηÈÒÌ·Ù· ÙáÓ ÌÂÈÔÓÔÙ‹ÙˆÓ Ìb ηÓfiÓ˜ ‰Èη›Ô˘ ÁÂ-
ÓÈÎɘ åÛ¯‡Ô˜. ¶Èe ÚfiÛÊ·ÙË ÂrÓ·È ì Xάρτα τῶν Παρισίων
Ôf â΢ÚÒıË ÙeÓ NԤ̂ÚÈÔ ÙÔÜ 1990 ηd àӷʤÚÂÙ·È
Âå‰ÈÎa ÛÙa ‰ÈηÈÒÌ·Ù· ÙáÓ ÌÂÈÔÓÔًوÓ. ¶·Ú¿ÏÏËÏ· ηd
ì ëӈ̤ÓË EéÚÒË, Ôf ˙ÂÖ öÓÙÔÓ· Ùe ‰Ú¿Ì· ÙáÓ âıÓÔÙ‹-
ÙˆÓ Ôf àÏÏËÏÔÛ·Ú¿ÛÛÔÓÙ·È, ÛÙc ∆ιάσκεψη τῆς Γενεύ-
ης ÙeÓ \IÔ‡ÏÈÔ ÙÔÜ 1991 Ôf ì Û‡ÁÎÏËÛ‹ Ù˘ ÚÔ‚ϤÂÙÔ
àe ÙcÓ X¿ÚÙ· ÙáÓ ¶·ÚÈÛ›ˆÓ, ö‰ˆÛ öÌÊ·ÛË ÛÙd˜ âÁÁ˘‹-
ÛÂȘ Ôf Ú¤ÂÈ Óa ‰ÔıÔÜÓ ÚÔÎÂÈ̤ÓÔ˘ Óa ÙËÚËıÔÜÓ Ôî
‰È·Ù¿ÍÂȘ Ùɘ X¿ÚÙ·˜. ^H ^AÁ. ≠E‰Ú· Ôf âÎÚÔÛˆÂÖÙ·È
ÛÙÔf˜ ‰ÈÂıÓÂÖ˜ çÚÁ·ÓÈÛÌÔf˜ âÙfiÓÈÛÂÓ, âÍ àÊÔÚÌɘ ÙáÓ ÁÂ-
ÁÔÓfiÙˆÓ Ùɘ °ÈÔ˘ÁÎÔÛÏ·‚›·˜, ¬ÙÈ Ôî àÚ¯b˜ Ùɘ ÙÂÏÈÎɘ
¶Ú¿Íˆ˜ ÙÔÜ \EÏÛ›ÓÎÈ âÈ‚¿ÏÏÂÙ·È Óa åÛ¯‡ÛÔ˘Ó œÛÙ Óa
àÓ·˙ËÙËıÔÜÓ ‰›Î·È˜ χÛÂȘ ÙáÓ ÚÔ‚ÏËÌ¿ÙˆÓ ÙáÓ ‰È·Êfi-
ÚˆÓ âıÓÔÙ‹ÙˆÓ Î·d ù¯È ô‰ÈΘ Ûb ‚¿ÚÔ˜ ÙáÓ ÌÂÈÔÓÔًوÓ.
«Tὸ πρόβληµα τῶν ἐθνικῶν µειονοτήτων -ÂrÂÓ ï âÎÚfi-
ÛˆÔ˜ ÙÔÜ B·ÙÈηÓÔÜ- δὲν εἶναι νέο στὴν ἱστορία τῆς
Eὐρώπης. ᾽Eσηµάδεψε µὲ τρόπο ὀδυνηρὸ τὴ ζωὴ τῶν πε-
ρασµένων γενεῶν. Tὴν ἑποµένην τῶν γεγονότων τοῦ 1989
ποὺ εἶδαν τοὺς λαοὺς νὰ ἐλπίζουν ἐκ νέου, στὴ ζωὴ καὶ
στὴν ἀλήθεια, καὶ ποὺ ἄρχισε ἡ οἰκοδόµηση τῶν ἀληθινῶν
ὅρων τῆς ἐλευθερίας καὶ τῆς δικαιοσύνης, ἡ συνάντηση
αὐτὴ ποὺ ἔχει ὡς ἀντικείµενο τὶς µειονότητες εἶναι σηµεῖο

151
τῆς θελήσεως ὅλων τῶν κρατῶν ποὺ ἐκπροσωποῦνται ἐδῶ
νὰ ἀντιµετωπίσουν τὸ πρόβληµα µὲ ἕνα νέο τρόπο ἐµπνε-
όµενα ἀπὸ ὅλες τὶς ἀξίες ποὺ βρίσκονται στὴ βάση τῆς
σύγχρονης κοινωνίας». K·d Û˘Ó¤¯ÈÛÂ: «῾H Xάρτα τῶν Πα-
ρισίων θέτει τρεῖς θετικὲς ἀρχές: ἡ πρώτη εἶναι ἡ ἀναγνώ-
ριση τῆς πολύτιµης συµβολῆς τῶν ἐθνικῶν µειονοτήτων, ἡ
δεύτερη εἶναι ἡ ἰδέα ὅτι οἱ φιλικὲς σχέσεις µεταξὺ τῶν
κρατῶν βασίζονται στὸν σεβασµὸ τῶν διαφόρων πλευρῶν
τῆς ἰδιαιτερότητος τῶν ἐθνικῶν µειονοτήτων καὶ ἡ τρίτη
συνίσταται στὴν ἀναγνώριση ὅτι ἡ ἐπίλυση τῶν προβλη-
µάτων βρίσκεται µέσα σ’ ἕνα δηµοκρατικὸ πλαίσιο».
(«L’Osservatore Romano», 30-7-1991).
òAÏÏÔ ‚¤‚·È· ¬ÙÈ Ùe ú‰ÈÔ Ùe B·ÙÈηÓe ηٷÁÁ¤ÏÏÂÙ·È
àe â›ÛËÌ· çÚıfi‰ÔÍ· ¯Â›ÏË ¬ÙÈ, àÓÙÈı¤Ùˆ˜ Úe˜ ¬Û· ʤ-
ÚÂÙ·È Óa ϤÁÂÈ, ÚˆÙÔÛÙ·ÙÂÖ ÛÙd˜ âÓ·ÓÙ›ÔÓ ÙáÓ çÚıÔ‰fi͈Ó
ÌÂÈÔÓÔÙ‹ÙˆÓ ÛÙa B·ÏοÓÈ· ‰È·ÎÚ›ÛÂȘ, ÌÂıԉ‡ÔÓÙ·˜ ÂúÙÂ
ÙcÓ å‰È΋ ÙÔ˘˜ ‰È›ۉ˘ÛË (.¯. ™ÎfiÈ·, BÔ˘ÏÁ·Ú›·), ÂúÙÂ
ÙcÓ åÛÏ·ÌÈÎc ΢ÚÈ·Ú¯›· (.¯. BÔÛÓ›·-\EÚ˙ÂÁÔ‚›ÓË).
^H \OÚıÔ‰ÔÍ›· ö¯ÂÈ â›Û˘ âÈÛÙÚ·Ù¢ıÂÖ ÚÔÛٷ٢ÙÈÎa
ÁÈa Ùd˜ çÚıfi‰Ô͘ ÌÂÈÔÓfiÙËÙ˜ Ôf ñÔʤÚÔ˘Ó. \EÓ‰ÂÈÎÙÈÎe
ÂrÓ·È Ùe Ì‹Ó˘Ì· ÙáÓ çÚıÔ‰fiÍˆÓ ¶ÚÔηıËÌ¤ÓˆÓ Ôf àˇ-
ı˘Ó·Ó àe Ùe º·Ó¿ÚÈ ÙcÓ 15-3-1992. ™’ ·éÙe ηٷÁÁ¤Ï-
ÏÔ˘Ó Ùd˜ Ûb ‚¿ÚÔ˜ ÙáÓ çÚıÔ‰fiÍˆÓ ÌÂıԉ‡ÛÂȘ ÙÔÜ B·ÙÈη-
ÓÔÜ Î·d Ùɘ OéÓ›·˜ Ôf ö¯Ô˘Ó âÈʤÚÂÈ «βαρύτατον καὶ δυ-
σίατον πλῆγµα» Âå˜ ÙcÓ ÚÔÛ¿ıÂÈ·Ó Ùɘ ëÓÒÛˆ˜. \E›Û˘
ηٷ‰Èο˙Ô˘Ó Ùd˜ ôÏϘ ıÚËÛ΢ÙÈÎb˜ ïÌÔÏÔÁ›Â˜ Ôf ö¯Ô˘Ó
ηd ·éÙb˜ âÎÛÙÚ·Ù‡ÛÂÈ âÓ·ÓÙ›ÔÓ çÚıÔ‰fiÍˆÓ ÛÙfi¯ˆÓ. K·d
àӷʤÚÔÓÙ·È «εἰς τὴν ἀδελφοκτόνον σύγκρουσιν τῶν Σέρ-
βων καὶ τῶν Kροατῶν» âÊÈÛÙÒÓÙ·˜ ÙcÓ ÚÔÛÔ¯c Ùɘ PK·-

152
ıÔÏÈÎɘ ìÁÂÛ›·˜ «προκειµένου νὰ ἀποτραπεῖ ἡ ἐκµετάλ-
λευσις τοῦ θρησκευτικοῦ αἰσθήµατος διὰ πολιτικοὺς καὶ
ἐθνικοὺς λόγους».
Te ÛÂÚ‚ÈÎe ¶·ÙÚÈ·Ú¯ÂÖÔ ö¯ÂÈ Î·Ù’ â·Ó¿ÏË„ÈÓ Î·Ù·Á-
Á›ÏÏÂÈ ÙeÓ ıÚËÛ΢ÙÈÎe ¯·Ú·ÎÙÉÚ· ÙÔÜ ÔϤÌÔ˘ ÌÂÙ·Íf
Û¤Ú‚ˆÓ ηd ÎÚÔ·ÙáÓ. ^O ‰b ™¤Ú‚Ô˜ MËÙÚÔÔÏ›Ù˘ Nfi‚È-
™aÓÙ EåÚËÓ·ÖÔ˜ Ûb ‰ËÏÒÛÂȘ ÙÔ˘ àÂÎ¿Ï˘„ ¬ÙÈ ÛÙc BÔÛÓ›·
ñ¿Ú¯ÂÈ Û˘ÌÌ·¯›· PˆÌ·ÈÔηıÔÏÈÎáÓ Î·d ÌÔ˘ÛÔ˘ÏÌ¿ÓˆÓ,
âÓá ÛÙd˜ PK·ıÔÏÈÎb˜ âÓÔڛ˜ ÙÔÜ ∑¿ÁÎÚÂÌ Á›ÓÔÓÙ·È ‚›·È˜
‚·Ù›ÛÂȘ ·È‰ÈáÓ çÚıÔ‰fiÍˆÓ ÔåÎÔÁÂÓÂÈáÓ. \Ae ‰b ÙcÓ
KÚÔ·Ù›· ö¯Ô˘Ó Ê˘Á·‰Â˘ıÂÖ Ôî ÂÚÈÛÛfiÙÂÚÔÈ çÚıfi‰ÔÍÔÈ \E›-
ÛÎÔÔÈ ‰ÈfiÙÈ ñ¿Ú¯ÂÈ Êfi‚Ô˜ Óa Û˘ÏÏËÊıÔÜÓ Î·d Óa ¯ÚËÛÈÌÔ-
ÔÈËıÔÜÓ ÁÈa àÓÙ·ÏÏ·Á¤˜ (BÏ. «Kαθηµερινή», 23-6-1992).
^O ú‰ÈÔ˜ MËÙÚÔÔÏ›Ù˘ ≋ψÛÂÓ ¬ÙÈ «ἡ ᾽Eκκλησία ὡς µη-
τέρα ὅλων τῶν Σέρβων µεριµνᾶ εἰδικότερα σήµερα γιὰ τοὺς
ὀρθοδόξους οἱ ὁποῖοι τείνουν νὰ ἐγκλωβισθοῦν στὰ νέα καὶ
ἀπολύτως ἐχθρικὰ πρὸς αὐτοὺς κράτη τῆς πρώην Γιουγκο-
σλαβίας... διαµαρτύρεται ὄχι µόνον γιὰ τὴ συµπεριφορὰ
τοῦ καθεστῶτος Mιλόσεβιτς ἀλλὰ καὶ γιὰ τὰ ὅσα ὑφίστανται
οἱ Σέρβοι στὶς πρώην ῾Oµόσπονδες ∆ηµοκρατίες τῆς Γιου-
γκοσλαβίας καὶ τὰ ὁποῖα ὁ διεθνὴς Tύπος ἐπιµελῶς ἀπο-
κρύπτει» («NEWSLETTER ᾽Eποπτείας», \IÔ‡ÓÈÔ˜ 1992). ™b
·ÚÂÌÊÂÚÂÖ˜ ‰ËÏÒÛÂȘ ö¯Ô˘Ó ÚÔ¤ÏıÂÈ Î·d ÔÏÏÔd ôÏÏÔÈ
¶ÚÔηı‹ÌÂÓÔÈ çÚıÔ‰fiÍˆÓ \EÎÎÏËÛÈáÓ ¬ˆ˜ Ùɘ PˆÛ›·˜,
Ùɘ TÛ¯ÔÛÏÔ‚·Î›·˜, Ùɘ PÔ˘Ì·Ó›·˜ Î.Ï. ÚÔ·Û›˙ÔÓÙ˜
Ùa ‰ÈηÈÒÌ·Ù· ÙáÓ çÚıÔ‰fiÍˆÓ ¬Ô˘ ·éÙÔd ÂrÓ·È ÌÂÈÔÓfiÙË-
Ù˜. K·d ì \EÎÎÏËÛ›· Ùɘ ^EÏÏ¿‰Ô˜ ö¯ÂÈ ñ„ÒÛÂÈ ÊˆÓcÓ
ñÂÚ¿ÛÈÛ˘ ÙáÓ ‰Èη›ˆÓ ÙáÓ ıÚËÛ΢ÙÈÎáÓ Î˘Ú›ˆ˜ ÌÂÈÔÓÔ-
ًوÓ. ™Ùe ÚfiÛˆÔ ‰b 剛ˆ˜ ÙÔÜ MËÙÚÔÔÏ›ÙÔ˘ ™Â‚·ÛÙÈ·-

153
ÓÔÜ Î·d âÏ·¯›ÛÙˆÓ ôÏÏˆÓ ^IÂÚ·Ú¯áÓ ‰ÈÂÛÒıË Ùe ÎÜÚÔ˜ ηd
ì àÍÈÔÚ¤ÂÈ· Ùɘ \EÎÎÏËÛ›·˜ Ì·˜, Ôf à¤‰ÂÈÍ ÁÈa ôÏÏË
ÌÈa ÊÔÚa ¬ÙÈ ‰È·ı¤ÙÂÈ Âé·ÈÛıËۛ˜ ÁÈa àÁáÓ˜ ηd ı˘Û›Â˜,
ñbÚ àÍÈáÓ, àÚ¯áÓ Î·d å‰Âˆ‰áÓ.
T¤ÏÔ˜ çÊ›ψ Óa ÌÓËÌÔÓ‡ۈ ù¯È ÌfiÓÔÓ ÙÔÜ àÁÁÏÈη-
ÓÔÜ ÓÔÙÈÔ·ÊÚÈηÓÔÜ \EÈÛÎfiÔ˘ NÙ¤ÛÌÔÓÙ TÔ‡ÙÔ˘ Ôf ÚÔ-
·Û›˙ÂÙ·È Ùd˜ âÏ¢ıÂڛ˜ ÙáÓ Ì·‡ÚˆÓ, ÔûÙ ÙÔÜ BÚ·˙ÈÏÈ¿ÓÔ˘
\EÈÛÎfiÔ˘ X¤ÚÓÙÂÚ K·Ì¿Ú· Ôf äÁÂÖÙ·È Ùɘ âÎÛÙÚ·Ù›·˜
âÓ·ÓÙ›ÔÓ Ùɘ «Ì·‡Ú˘ M·Ê›·˜» ÙáÓ ÏÔ˘Û›ˆÓ Á·ÈÔÎÙËÌfi-
ÓˆÓ Î·Ùa ÙáÓ Ùˆ¯áÓ, àÏÏa ηd ÙÔÜ hEÏ ™·Ï‚·‰ÔÚÈ·ÓÔÜ
\EÈÛÎfiÔ˘ PÔ̤ÚÔ Ôf ‰ÔÏÔÊÔÓ‹ıËΠâÌÚe˜ ÛÙcÓ ^AÁ›·
TÚ¿Â˙·, ηd ÙÔÜ ÔψÓÔÜ îÂÚ¤ˆ˜ °È¤Ú˙Ô ¶ÔÈÂÏÔÜÙÛÎÔ
Ôf ı˘ÛÈ¿ÛıËΠñËÚÂÙÒÓÙ·˜ Ùa ·Ó·ÓıÚÒÈÓ· å‰ÂÒ‰Ë Ùɘ
âÏ¢ıÂÚ›·˜, Ùɘ ‰ÈηÈÔÛ‡Ó˘ ηd Ùɘ à‰ÂÏÊfiÙËÙÔ˜ ÙáÓ Ï·áÓ.
B¤‚·È· Ûb Û¯¤ÛË Ìb ÙeÓ åÛÏ·ÌÈÛÌe ì \OÚıÔ‰ÔÍ›· ‰bÓ ö¯ÂÈ Ùc
‰‡Ó·ÌË Óa ‰È·Ì·ÚÙ˘ÚËıÂÖ. Ta 4 ·Ï·›Ê·Ù· ¶·ÙÚÈ·Ú¯ÂÖ·
Ù˘ Ùe OåÎÔ˘ÌÂÓÈÎfi, Ùe \AÏÂÍ·Ó‰Ú›·˜, Ùe \AÓÙÈԯ›·˜ ηd
Ùe ^IÂÚÔÛÔÏ‡ÌˆÓ ˙ÔÜÓ Ì¤Û· Ûb ¯áÚ˜ åÛÏ·ÌÈΤ˜. K¿ı ‰È·-
Ì·ÚÙ˘Ú›· ıa âÛ‹Ì·ÈÓ ÙcÓ ïÚÈÛÙÈÎc âΉ›ˆÍ‹ ÙˆÓ àe Ùd˜
¯áÚ˜ ·éÙ¤˜. ^øÛÙfiÛÔÓ ÙfiÛÔ Ùe B·ÙÈηÓe ¬ÛÔ Î·d ì \OÚıÔ-
‰ÔÍ›· ÚÔÙÈÌÔÜÓ Ùe ¢È¿ÏÔÁÔ Ìb Ùe \IÛÏ¿Ì. K·d Úe˜ ÙcÓ
ηÙ‡ı˘ÓÛË ·éÙc Á›ÓÔÓÙ·È Î·Ïa ‚‹Ì·Ù· Ûb àÌÔÈ‚·›· ÚÔ-
Û¿ıÂÈ· àÏÏËÏÔηٷÓÔ‹Ûˆ˜ ηd àÓԯɘ, œÛÙ Óa âÍ·ÛÊ·-
ÏÈÛıÔÜÓ Î·Ï‡ÙÂÚ˜ Û˘ÓıÉΘ ˙ˆÉ˜ ÁÈa ÙÔf˜ ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÔf˜ Ôf
ñÔʤÚÔ˘Ó ÛÙd˜ åÛÏ·ÌÈÎb˜ ¯áÚ˜.

Oî ‰È¿ÊÔÚ˜ ÌÂÈÔÓfiÙËÙ˜ Û‹ÌÂÚ· ‰ÔÎÈÌ¿˙ÔÓÙ·È. \EıÓÈÎb˜


j ıÚËÛ΢ÙÈÎb˜ ÂñÚ›ÛÎÔÓÙ·È Û˘¯Óa ÛÙe ÛÙfi¯·ÛÙÚÔ ÙÔÜ åÛ¯˘-

154
ÚÔÜ Ôf Ùd˜ ηٷȤ˙ÂÈ. ^H â¯ıÚfiÙ˘ Ôf âÍ¿ÙÂÈ ï âıÓÈÎÈ-
ÛÌe˜ ηd ï Ê·Ó·ÙÈÛÌe˜ Ôf âÎÙÚ¤ÊÔ˘Ó Ùa ıÚËÛ΢ÙÈÎa ¿ıË
ÂrÓ·È Ôî ¯ÂÈÚfiÙÂÚÔÈ Û‡Ì‚Ô˘ÏÔÈ ÁÈa ÙcÓ ÂåÚ‹ÓË. ¢ÈÂıÓÂÖ˜
çÚÁ·ÓÈÛÌÔd ηd \EÎÎÏËۛ˜ àÁˆÓ›˙ÔÓÙ·È Óa âÍ·ÛÊ·Ï›ÛÔ˘Ó
àÓıÚÒÓ· ‰ÈηÈÒÌ·Ù· ÛÙd˜ ÌÂÈÔÓfiÙËÙ˜. Te ·ÚÂÏıfiÓ, âÈ-
‰ÈÒÎÂÙ·È Óa ͯ·ÛıÂÖ. òEÙÛÈ àÔÙÚfi·È· âÁÎÏ‹Ì·Ù· Ôf
Û˘Ó¤‚ËÛ·Ó ÛÙeÓ ·åáÓ· Ì·˜ ηχÙÔÓÙ·È ¯¿ÚÈÓ ÛÎÔÈÌÔÙ‹-
ÙˆÓ. \AÏÏ’ ì îÛÙÔÚ›· ‰bÓ ÎÚ‡‚ÂÙ·È. Mb ï‰ËÁe ÙcÓ îÛÙÔÚÈÎc
ÌÓ‹ÌË Î·d Ìb àÙ·Ï¿ÓÙ¢ÙË ı¤ÏËÛË Ú¤ÂÈ Óa ıÂÌÂÏÈÒÛÔ˘-
Ì ÌÈa ùÓÙˆ˜ Ó¤· Ù¿ÍË Ú·ÁÌ¿ÙˆÓ ‚·ÛÈ˙fiÌÂÓË â¿Óˆ ÛÙd˜
¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈÎb˜ àÚ¯b˜ Ùɘ àÁ¿˘, Ùɘ àÏÏËÏÂÁÁ‡Ë˜, Ùɘ
àÓԯɘ ηd Ùɘ ηٷÓfiËÛ˘. ^H ëӈ̤ÓË EéÚÒË Î·d ï
ÎfiÛÌÔ˜ ¬ÏÔ˜ Ú¤ÂÈ Óa ñԉ¯ıÔÜÓ Ùc Ó¤· ¯ÈÏÈÂÙ›· Ìb âÏ›-
‰·, ÂåÚ‹ÓË Î·d àÏËıÈÓc ÚfiÔ‰Ô. hA˜ àÁˆÓÈÛıÔÜÌ ≤ηÛÙÔ˜
àe Ùc ı¤ÛË ÙÔ˘ ÚÔÎÂÈ̤ÓÔ˘ Óa ·ÁȈıÂÖ Ùe à·Ú·›ÙËÙÔ
ÎÏÖÌ· âÌÈÛÙÔÛ‡Ó˘ ÌÂÙ·Íf ÙáÓ Ï·áÓ. K·d i˜ ÚÔÛ¢¯Ò-
ÌÂı· ÁÈa Ù‹Ó, ̤۷ Ûb ÎÏÖÌ· ÂåÚ‹Ó˘ ηd àÏÏËÏÔÛ‚·ÛÌÔÜ,
Û˘Ì‚›ˆÛË ¬ÏˆÓ ÙáÓ àÓıÚÒˆÓ, ÂåÎfiÓˆÓ ÙÔÜ ëÓe˜ ηd Ìfi-
ÓÔ˘ £ÂÔÜ.

155
Te ‰Èη›ˆÌ· ÙáÓ ÚÔÛʇÁˆÓ ÛÙe
ôÛ˘ÏÔ Î·d ì ÍÂÓÔÊÔ‚›· *

^H ı¤ÛË Ùɘ \EÎÎÏËÛ›·˜

Σ
˘Ó¯›˙ÔÓÙ·˜ ÎÈ âʤÙÔ˜ ÁÈa 18Ë ÊÔÚa ÙcÓ âÙ‹ÛÈ· ·éÙc Û‡-
Ó·Í‹ Ì·˜ Ìb ÙcÓ ÂéηÈÚ›· Ùɘ ÌÓ‹Ì˘ ÙÔÜ êÁ›Ô˘ ¢ÈÔÓ˘-
Û›Ô˘ ÙÔÜ \AÚÂÔ·Á›ÙÔ˘, ‰Ú¿ÙÙÔÌ·È Ùɘ ÂéηÈÚ›·˜, àÊ’
ëÓe˜ ÌbÓ Óa ÛĘ à¢ı‡Óˆ âÁοډȘ Âé¯b˜ ñbÚ Ùɘ ηْ
ôÌʈ ñÁ›·˜ Û·˜ ηd ÙÔÜ ôÓˆıÂÓ ÛÔÊÈÛÌÔÜ Û·˜ Úe˜ àÚÙ›·Ó
âÈÙ¤ÏÂÛÈÓ ÙÔÜ îÂÚÔÜ ¯Ú¤Ô˘˜ Û·˜, àÊ’ ëÙ¤ÚÔ˘ ‰b Óa ÛĘ ‰È·‚Â-
‚·ÈÒÛˆ ¬ÙÈ ï ëÏÏËÓÈÎe˜ Ï·e˜ âÍ·ÎÔÏÔ˘ıÂÖ Óa ÚÔۂϤÂÈ
Úe˜ ÙcÓ ëÏÏËÓÈÎcÓ ¢ÈηÈÔÛ‡ÓËÓ Ìb âÌÈÛÙÔÛ‡ÓËÓ Î·d ¯ÚË-
ÛÙb˜ âÏ›‰Â˜, ÈÛÙ‡ˆÓ ¬ÙÈ Ùe ç¯˘ÚeÓ ÙÔÜÙÔ Ùɘ ¢ËÌÔÎÚ·Ù›·˜
·Ú·Ì¤ÓÂÈ à‰Ô‡ÏˆÙÔÓ Î·d âÏ¢ıÂÚfiÊÚÔÓ, ñËÚÂÙÔ‡ÌÂÓÔÓ àe

* ^ O Ì È Ï › · ÙÔÜ ™Â‚. MËÙÚÔÔÏ›ÙÔ˘ ¢ËÌËÙÚÈ¿‰Ô˜ Î. XÚÈÛÙÔ‰Ô‡ÏÔ˘


Úe˜ ÙÔf˜ âÎÚÔÛÒÔ˘˜ ÙÔÜ ÓÔÌÈÎÔÜ ÎfiÛÌÔ˘ (‰ÈηÛÙ¤˜, ‰ÈÎËÁfiÚÔ˘˜, Û˘Ì-
‚ÔÏ·ÈÔÁÚ¿ÊÔ˘˜, âÈÌÂÏËÙ¤˜ Î.Ï.) Ùɘ M·ÁÓËÛ›·˜, ηÙa ÙcÓ Úe˜ ÙÈÌ‹Ó
ÙˆÓ Û‡Ó·ÍÈÓ, Ôf èÚÁ¿ÓˆÛ ì ^I. MËÙÚfiÔÏȘ ¢ËÌËÙÚÈ¿‰Ô˜ ÛÙcÓ ·úıÔ˘-
Û· ÙÔÜ ¶ÓÂ˘Ì·ÙÈÎÔÜ Ù˘ K¤ÓÙÚÔ˘ ÛÙd˜ 3 \OÎÙˆ‚Ú›Ô˘ 1993 Ìb ÙcÓ ÂéηÈ-
Ú›· Ùɘ ÌÓ‹Ì˘ ÙÔÜ êÁ›Ô˘ ¢ÈÔÓ˘Û›Ô˘ \AÚÂÔ·Á›ÙÔ˘, ÚÔÛÙ¿ÙÔ˘ ·éÙáÓ.

156
à͛Ԣ˜ Ùɘ ÎÏ‹ÛÂÒ˜ ÙˆÓ ñËÚ¤Ù·˜, Ôf àÔÓ¤ÌÔ˘Ó ÙcÓ ‰È-
ηÈÔÛ‡ÓËÓ Ìb ÌÔÓ·‰ÈÎeÓ ÎÚÈÙ‹ÚÈÔÓ ÙcÓ àÏ‹ıÂÈ·Ó Î·d ÙcÓ îη-
ÓÔÔ›ËÛÈÓ ÙÔÜ ÂÚd ‰Èη›Ô˘ âÌʇÙÔ˘ Û˘Ó·ÈÛı‹Ì·ÙÔ˜ ÙáÓ Ô-
ÏÈÙáÓ. \EϤ¯ıË ÚÔÛÊ¿Ùˆ˜ àe â›ÛËÌ· ¯Â›ÏË ¬ÙÈ Âå˜ ÙcÓ
ÁÂÈÙÔÓÈÎcÓ \IÙ·Ï›·Ó ì ‰ÈηÈÔÛ‡ÓË ÏÂÈÙÔ˘ÚÁÂÖ ô„ÔÁ· ηd ñÔ-
‰ÂÈÁÌ·ÙÈο, Ìb Û·ÊÉ ñ·ÈÓÈÁÌfiÓ, ηْ àÓÙȉȷÛÙÔÏ‹Ó, ‰Èa
ÙcÓ å‰ÈÎ‹Ó Ì·˜. ^øÛÙfiÛÔÓ ıa ÂrÓ·È ô‰ÈÎÔÓ Ùe Óa ñÔÛÙËÚ›ÍÂÈ
ηÓÂd˜ ¬ÙÈ âͤÏÈÔÓ ·Ú’ ìÌÖÓ Ôî à‰¤Î·ÛÙÔÈ ‰ÈηÛÙb˜ ηd Ôî
ñ„ËÏfiÊÚÔÓÔÈ ·Ú¿ÁÔÓÙ˜ Ùɘ ‰›Î˘ ηd ¬ÙÈ, ηÙa Ùe „·ÏÌÈ-
ÎfiÓ «πάντες ἐξέλιπον, ἅµα ἠχρειώθησαν. Oὐκ ἔστι ποιῶν
χρηστότητα, οὐκ ἔστιν ἕως ἑνός».
^Y¿Ú¯Ô˘Ó ÂéÙ˘¯á˜, ·Úa ÙcÓ ÛÔ‚ÔÜÛ·Ó ÁÂÓÈΈ٤ڷÓ
ÎÚ›ÛÈÓ àÍÈáÓ Î·d ıÂÛÌáÓ, ηd Âå˜ ÙcÓ ÂÚÈÔ¯cÓ Ùɘ ¢ÈηÈÔ-
Û‡Ó˘ ôÓ‰Ú˜ Ìb â›ÁÓˆÛÈÓ ÙáÓ Âéı˘ÓáÓ ÙˆÓ, Ìb ÚÔۋψÛÈÓ
Âå˜ Ùa 剷ÓÈÎa ÙÔÜ °¤ÓÔ˘˜ Ì·˜ ηd Ìb ÊÚfiÓËÌ· àÓÂÍ¿ÚÙËÙÔÓ
ηd âχıÂÚÔÓ Ô‡, àԂϤÔÓÙ˜ Âå˜ ÙcÓ çÚıcÓ àÔÓÔÌcÓ
Ùɘ ‰ÈηÈÔÛ‡Ó˘, Û˘Ì‚¿ÏÏÔ˘Ó, ≤ηÛÙÔ˜ àe Ùɘ å‰ÈÎɘ ÙÔ˘
ÛÎÔÈĘ, Âå˜ ÙcÓ ‰È·Ù‹ÚËÛÈÓ àÎÂÚ·›·˜ ηd àÓÔı‡ÙÔ˘ Ùɘ 剤-
·˜ ÙÔÜ ‰Èη›Ô˘ ηd Ùɘ äıÈÎɘ. \EaÓ ‰b âÌÊ·Ó›˙ÔÓÙ·È âÓ›ÔÙÂ
ηd ÎÚÔ‡ÛÌ·Ù· ·ÚÂÎÎϛۈ˜ àe Ùa ·Ú·‰Â‰Ô̤ӷ, ÙÔÜÙÔ
‰bÓ ıa Ú¤ÂÈ Óa ¯ÚÂÒÓÂÙ·È àÔÎÏÂÈÛÙÈÎa ηd ÌfiÓÔÓ Âå˜ ÙÔf˜
·Ú·‚¿Ù·˜, àÏÏa ηd Âå˜ ÙÔf˜ ÔÏÈÙÈÎÔ‡˜, ΢ڛˆ˜ Ì¿ÏÈÛÙ·
Âå˜ ·éÙÔ‡˜, Ôî ïÔÖÔÈ Î·ıÈ¤ÚˆÛ·Ó ‰Èa ÓfiÌˆÓ Û˘ÛÙ‹Ì·Ù· ‰˘-
Ó·ÙfiÙËÙÔ˜ ·ÚÂÌ‚¿ÛÂˆÓ Î·d ç¯Ï‹ÛÂˆÓ Úe˜ ÙeÓ Âé·›ÛıËÙÔÓ
·éÙeÓ ¯áÚÔÓ. ^H ÛÙÔȯÂÈ҉˘ âÓÙÈÌfiÙ˘ âÈ‚¿ÏÏÂÈ Óa ñÔ-
ÁÚ·ÌÌÈÛıÂÖ ·éÙc ì ÏÂÙÔ̤ÚÂÈ·, Ôf Û˘ÓÈÛÙÄ ÎÂÊ·Ï·ÈÒ‰Ë
·Ú¿ÁÔÓÙ· ÙáÓ ÔîˆÓ‰‹ÔÙ àÔÎÏ›ÛÂˆÓ àe ÙcÓ Âéı›·Ó
Ôf ·Ú·ÙËÚÔÜÓÙ·È âÓ›ÔÙ Âå˜ ·éÙfiÓ.

157
\EʤÙÔ˜1 â¤ÏÂÍ· ó˜ ı¤Ì· Ùɘ ïÌÈÏ›·˜ ÌÔ˘: «Tὸ δικαί-
ωµα τῶν προσφύγων στὸ ἄσυλο καὶ ἡ ξενοφοβία. ῾H θέση
τῆς ᾽Eκκλησίας», ηd ÙÔÜÙÔ âÂȉc Êı›ÓÔÓÙÔ˜ ÙÔÜ ·åáÓ·
Ì·˜ ï àÚÈıÌe˜ ÙáÓ ÚÔÛʇÁˆÓ ö¯ÂÈ ÔÏÏ·Ï·ÛÈ·ÛıÉ, ÙÂ-
Ú¿ÛÙÈ· ‰b ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù·, àÓ·ˉáÓÙ· àe Ùd˜ Ì·˙ÈÎb˜ ÌÂ-
Ù·ÎÈÓ‹ÛÂȘ ÙˆÓ Úe˜ ¯áÚ˜ Ùɘ ¢‡Ûˆ˜, à·Û¯ÔÏÔÜÓ Û‹-
ÌÂÚ· ÙcÓ ‰ÈÂıÓÉ ÎÔÈÓfiÙËÙ·, Ôf àÁˆÓ›˙ÂÙ·È Óa ÙÈı·ÛÛ‡ÛÂÈ
Ùe ïÚÌËÙÈÎe ÚÂÜÌ· ÙáÓ àÓ·ÁηÛÙÈÎáÓ ÌÂÙ·Ó·ÛÙ‡ÛˆÓ
Ôf âÈ‚¿ÏÏÔÓÙ·È Î˘Ú›ˆ˜ ≤ÓÂη ÙáÓ ÔϤ̈Ó, âÌÊ˘Ï›ˆÓ
ηd Ì‹, ηd ≤ÓÂη ÙáÓ ÔÏÈÙÈÎáÓ Î·Ù·ȤÛˆÓ. ¶·Ú·ÏÏ‹-
ψ˜ ¬Ìˆ˜ Ùe Ê·ÈÓfiÌÂÓÔ Ùɘ âÍ·ÏÒÛˆ˜ ÙáÓ ÚÔÛʇÁˆÓ
ö¯ÂÈ ÁÂÓÓ‹ÛÂÈ Ûb ¯áÚ˜ Ùɘ EéÚÒ˘ Ùe ·ÚÂfiÌÂÓÔ Ê·È-
ÓfiÌÂÓÔ Ùɘ «ÍÂÓÔÊÔ‚›·˜» ηd ÙÔÜ Ú·ÙÛÈÛÌÔÜ Ûb ‚¿ÚÔ˜ ÙáÓ
ÚÔÛʇÁˆÓ, Ôf Û˘¯Óa Á›ÓÔÓÙ·È àÓÙÈΛÌÂÓÔ ‚·Ó·‡ÛˆÓ

1. Ta ı¤Ì·Ù·, Ìb Ùa ïÔÖ· àËÛ¯ÔÏ‹Û·ÌÂ, ηÙa Ùa ÚÔËÁÔ‡ÌÂÓ· ¯Úfi-


ÓÈ· ÙcÓ ïÌ‹Á˘ÚË ÙáÓ ÓÔÌÈÎáÓ Ì·˜, qÙ·Ó, ηÙa ÛÂÈÚ¿Ó, Ùa ëÍɘ: ·) ^O ıÂÛÌe˜
Ùɘ ÔåÎÔÁ¤ÓÂÈ·˜ ηÙa Ùe Û¯¤‰ÈÔ °·˙É (1976), ‚) K›Ó‰˘ÓÔÈ àe Ùd˜ ÚÔÙ¿ÛÂȘ
Ùɘ ¢ÈÂıÓÔܘ \EÈÙÚÔɘ ¶ÚÔÛˆÈÎɘ K·Ù·ÛÙ¿Ûˆ˜ Úe˜ ‰È·ÌfiÚʈÛÈÓ ÙÔÜ
‰Èη›Ô˘ Ì·˜ (1977), Á) ^H àÔÔÈÓÈÎÔÔ›ËÛË Ùɘ ÌÔȯ›·˜ (1978), ‰) ^H η-
Ù¿ÚÁËÛË ÙÔÜ ¬ÚÎÔ˘ ó˜ àÔ‰ÂÈÎÙÈÎÔÜ Ì¤ÛÔ˘ (1979), Â) \Afi„ÂȘ âd ÙÔÜ Û¯Â-
‰›Ô˘ åÛÔÓÔÌ›·˜ ÙáÓ ëÏÏ‹ÓˆÓ (1980), ÛÙ) ^H ÔÈÓc ÙÔÜ ı·Ó¿ÙÔ˘ âÍ âfi„ˆ˜
¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈÎɘ (1981), ˙) ^H åÛfiÙËÙ· ÙáÓ ‰‡Ô Ê‡ÏˆÓ âÍ âfi„ˆ˜ çÚıÔ‰fiÍÔ˘
(1982), Ë) \EÎÎÏËÛ›· ηd àÓıÚÒÈÓ· ‰ÈηÈÒÌ·Ù· (1983), ı) Ta ‚·Û·ÓÈÛÙ‹-
ÚÈ·: M·ÛÙ›ÁˆÌ· Ùɘ ÚÔÛˆÈÎfiÙËÙÔ˜. ^H \EÎÎÏËÛ›· ÛÙcÓ ÚˆÙÔÔÚ›· ÁÈa
ÙcÓ Î·Ù¿ÚÁËÛ‹ ÙÔ˘˜ (1984), È) P·ÙÛÈÛÌfi˜: §ÂËÏ·Û›· Ùɘ àÓıÚÒÈÓ˘ „˘¯É˜
(1985), È·) ¶·Ú·ıÚËÛ΢ÙÈÎÔd ^OÏÔÎÏËÚˆÙÈÛÌÔd ηd àÓıÚÒÈÓ· ‰ÈηÈÒÌ·-
Ù· ÛÙcÓ ^EÏÏ¿‰· (1986), È‚) \HÏÂÎÙÚÔÓÈÎÔd ^YÔÏÔÁÈÛÙb˜ ηd àÓıÚÒÈÓ·
‰ÈηÈÒÌ·Ù· (1987), ÈÁ) \AÓÙÈÚÚËۛ˜ ™˘ÓÂȉ‹Ûˆ˜ (1988), ȉ) M›· ïÌÔÏÔ-
Á›· XÚÈÛÙÔÜ (àe ÙeÓ Î. ¢ËÌ. T˙ԇ̷, àÚÂÔ·Á›ÙË) (1989), ÈÂ) Ta ‰ÈηÈ-
ÒÌ·Ù· ÙÔÜ ·È‰ÈÔÜ Î·d Ôî ·Ú·‚È¿ÛÂȘ ÙˆÓ (1990), ÈÛÙ) ^H âÏ¢ıÂÚ›· Ùɘ
ıÚËÛ΢ÙÈÎɘ Û˘ÓÂȉ‹Ûˆ˜ ÛÙe \IÛÏ¿Ì (1991), È˙) Ta àÓıÚÒÈÓ· ‰ÈηÈÒ-
Ì·Ù· ÙáÓ ıÚËÛ΢ÙÈÎáÓ Î·d âıÓÈÎáÓ ÌÂÈÔÓÔÙ‹ÙˆÓ (1992).

158
âÈı¤ÛˆÓ, Ìb ÛÙfi¯ÔÓ ÙeÓ âÍÔÛÙÚ·ÎÈÛÌfiÓ ÙˆÓ, âÓá ‰bÓ
öÏÂÈ„·Ó, 剛ˆ˜ ÛÙc °ÂÚÌ·Ó›·, ηd ·îÌ·ÙËÚa âÂÈÛfi‰È· Ôf
âÎfiÛÙÈÛ·Ó ÙÚ·ÁÈÎÔf˜ ı·Ó¿ÙÔ˘˜. Te ÌÖÛÔ˜ Ôf âÎÙÚ¤ÊÂÙ·È
ηÙa ÙáÓ ÚÔÛʇÁˆÓ àe óÚÈṲ̂ÓÔ˘˜ ·ÎÏÔ˘˜ àÎÚ·›ˆÓ
ÔÏÈÙÈÎáÓ ÙÔÔıÂÙ‹ÛÂˆÓ ö¯ÂÈ àÓ·ÁοÛÂÈ Ùd˜ ΢‚ÂÚÓ‹ÛÂȘ
Óa àÓ·˙ËÙÔÜÓ ÙÚfiÔ˘˜ âϤÁ¯Ô˘ ηd ÂÚÈÔÚÈÛÌÔÜ Ùɘ ÂåÛfi-
‰Ô˘ ÛÙd˜ ¯áÚ˜ ÙˆÓ j àÂÏ¿Ûˆ˜ àe ·éÙb˜ àÓÂÈı˘Ì‹-
ÙˆÓ ϤÔÓ Í¤ÓˆÓ, Ô‡, ¬Ìˆ˜, âΉȈÁ̤ÓÔÈ àe Ùd˜ ·ÙÚ›-
‰Â˜ ÙˆÓ, ΢ÚÈÔÏÂÎÙÈÎa ÍÂÚÚÈ˙ˆÌ¤ÓÔÈ, àÓ·˙ËÙÔÜÓ âÚÁ·Û›·,
ÙÚÔÊc ηd ÛÙ¤ÁË ÛÙd˜ ̤¯ÚÈ Úfi ÙÈÓÔ˜ ÊÈÏfiÍÂÓ˜ ‰˘ÙÈÎb˜
¯áÚ˜. Te Úfi‚ÏËÌ· ÂrÓ·È ç͇ٷÙÔÓ Î·d ï ÚÔ‚ÏËÌ·ÙÈ-
ÛÌe˜ ̤Á·˜. Oî ÔÏÈÙÈÎÔd ÛΤÙÔÓÙ·È „˘¯Úa Ùe ú‰ÈÔÓ Û˘Ì-
ʤÚÔÓ, Ôî ‰ÈÂıÓÂÖ˜ çÚÁ·ÓÈÛÌÔd ÂrÓ·È àÓ›Û¯˘ÚÔÈ Óa ηÙ¢ı‡-
ÓÔ˘Ó Ùe ÚÔÛÊ˘ÁÈÎeÓ ÚÂÜÌ· Ûb Û˘ÁÎÂÎÚÈ̤ӷ ΤÓÙÚ·, âÓá
Ôî ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈÎb˜ \EÎÎÏËۛ˜ ·åÛı¿ÓÔÓÙ·È Óa âÌϤΈÓÙ·È
ÛÙcÓ ñfiıÂÛË, âÎ ÏfiÁˆÓ àÚ¯áÓ Î·d àe ñÔ¯Ú¤ˆÛË ñÔ-
ÛÙ‹ÚÈ͢ ÙáÓ à‰˘Ó¿ÙˆÓ Î·d ÌÈÎÚáÓ Î·d ηٷÊÚÔÓË̤ӈÓ
·éÙÔÜ ÙÔÜ ÎfiÛÌÔ˘.

«Aἰῶνας τῶν προσφύγων» ö¯ÂÈ àÔÎÏËıÉ ï Êı›ÓˆÓ


·åáÓ·˜ Ì·˜, âÓá ÏËı·›ÓÔ˘Ó Ôî âӉ›ÍÂȘ ¬ÙÈ Ùe ÎÜÌ· Ùɘ
àÓ·ÁηÛÙÈÎɘ ÌÂÙ·Ó¿ÛÙ¢Û˘ ëηÙÔÌÌ˘Ú›ˆÓ àÓıÚÒˆÓ
àÓÙd Óa ÌÂÈÒÓÂÙ·È ıa ·éÍ¿ÓÂÈ, ηıg˜ Ôî fiÏÂÌÔÈ, ÌÂÙa ÙcÓ
ηٿÚÚ¢ÛË ÙáÓ ÎÔÌÌÔ˘ÓÈÛÙÈÎáÓ Î·ıÂÛÙÒÙˆÓ, ηd ·Úa
ÙcÓ ñÔÁÚ·Êc ÙeÓ NԤ̂ÚÈÔÓ ÙÔÜ 1990 àe 34 ìÁ¤Ù˜ Ùɘ
EéÚÒ˘ ÛÙe ¶·Ú›ÛÈ Ùɘ îÛÙÔÚÈÎɘ Û˘Ìʈӛ·˜ ÁÈa ÙeÓ
àÊÔÏÈÛÌe ηd ÙcÓ ÂåÚ‹ÓË, ‰È·‰¤¯ÔÓÙ·È àÏÏ‹ÏÔ˘˜ ηd Ôî
âıÓÈÎÈÛÙÈÎb˜ âÎÚ‹ÍÂȘ ÙÚÔÊÔ‰ÔÙÔÜÓ Ó¤Â˜ ëÛٛ˜ àÓÙÈÌ·¯Ô̤-

159
ÓˆÓ Ï·áÓ. Ta ÎÚ¿ÙË Ùɘ EOK ‰¤¯ÔÓÙ·È Î·Ùa ¯ÈÏÈ¿‰Â˜
ÙÔf˜ ÚfiÛÊ˘Á˜ àe ÙcÓ Ù¤ˆ˜ àÓ·ÙÔÏÈÎc EéÚÒË, âÓá
¬ÏÔ Î·d Ó¤· ·̷ٷ àӷ̤ÓÔÓÙ·È. \Ae Ùe 1979 ̤¯ÚÈ Û‹-
ÌÂÚ· ì ηٷ›ÂÛË Î·d Ôî ‰ÈÂÓ¤ÍÂȘ ÛÙeÓ ÎfiÛÌÔ àÓ¿Áη۷Ó
12 ÂÚ›Ô˘ ëηÙÔÌ̇ÚÈ· àÓıÚÒÔ˘˜ Óa âÁηٷÏ›„Ô˘Ó Ùd˜
·ÙÚ›‰Â˜ ÙÔ˘˜ Úe˜ àÓ·˙‹ÙËÛË àÛÊ·ÏÂÛÙ¤ÚˆÓ ÂÚÈÔ¯áÓ.
K·d Ôî ÂÚÈÔ¯b˜ ·éÙb˜ ÔÈΛÏÔ˘Ó àÓ¿ÏÔÁ· Ìb ÙcÓ ¯ÒÚ·
ÚÔÂχۈ˜, Ìb ·ÚÈÔ ‚¤‚·È· àÔ‰¤ÎÙË ÙcÓ EéÚÒË.
¶·Ï·ÈfiÙÂÚ· Ôî ÌÂÙ·ÎÈÓ‹ÛÂȘ ÙáÓ ÏËı˘ÛÌáÓ Á›ÓÔÓÙ·Ó
Úe˜ ÙeÓ ÙÚ›ÙÔ ÎfiÛÌÔ, ÙcÓ \AÛ›· ηd ÙcÓ \AÊÚÈ΋. ™Ùc ‰Âη-
ÂÙ›· ÙÔÜ ’70, ÔÏÏa ‰ÈÎÙ·ÙÔÚÈÎa ηıÂÛÙáÙ· ÙÚÔÊÔ‰ÔÙÔÜÓ Ó¤·
·̷ٷ ÍÂÓËÙÂÌ¤ÓˆÓ àe Ùc XÈÏ‹, ÙcÓ \AÚÁÂÓÙÈÓ‹, Ùe BÈÂÙ-
Ó¿Ì, ÙcÓ K·ÌfiÙ˙Ë. ™Ùc ‰ÂηÂÙ›· ÙÔÜ ’80 ÚÔÛÙ›ıÂÓÙ·È Ó¤·
·̷ٷ àe Ùe §›‚·ÓÔ, Ùe \AÊÁ·ÓÈÛÙ¿Ó, Ùe \IÚ¿Ó, Ùe \IÚ¿Î,
Ùc ™Úd §¿Óη, Ùc ™ÂÓÂÁ¿ÏË, Ùc M·˘ÚÈÙ·Ó›·. TÂÏÂ˘Ù·ÖÔÈ
ÚfiÛÊ˘Á˜ ÂrÓ·È ·éÙÔd Ùɘ BÔÛÓ›·˜-\EÚ˙ÂÁÔ‚›Ó˘. \Ae Ùe
Ù¤ÏÔ˜ ÙÔÜ „˘¯ÚÔÜ ÔϤÌÔ˘ ̤¯ÚÈ Û‹ÌÂÚ· 4,5 ëηÙÔÌ̇ÚÈ·
ôÓıÚˆÔÈ, ÌÂÙ·Íf ÙáÓ ïÔ›ˆÓ ÔÏÏa ·È‰È¿, ôÊËÛ·Ó Ùa
Û›ÙÈ· ÙÔ˘˜ ÁÈa Óa àÔʇÁÔ˘Ó ÙÔf˜ âÌÊ˘Ï›Ô˘˜ ÔϤÌÔ˘˜ j
Ù›˜ «âıÓÈÎb˜ âÎηı·Ú›ÛÂȘ», âÓá ·Ú·Ïϋψ˜ ηd ôÏϘ ·åٛ˜
¬ˆ˜ ì ÍËÚ·Û›· ηd ì ÛÈÙԉ›· Ôf ÙcÓ àÎÔÏÔ˘ıÂÖ, ıÂÔÌËӛ˜
(ÏËÌ̇ÚȘ ηd Ê˘ÛÈÎb˜ ηٷÛÙÚÔʤ˜) ï‰ËÁÔÜÓ ÔÏÏb˜ ¯È-
ÏÈ¿‰Â˜ ÛÙe ‰ÚfiÌÔ Ùɘ âÍÔÚ›·˜ àe ÙcÓ ·ÙÚ›‰·.
Ta ÛÙ·ÙÈÛÙÈÎa ÛÙÔȯÂÖ· Ôf ñ¿Ú¯Ô˘Ó ‰bÓ ÂrÓ·È àÔχ-
Ùˆ˜ àÎÚÈ‚É ‰ÈfiÙÈ ÔÏÏb˜ ˙áÓ˜ ÚÔÛʇÁˆÓ ‰bÓ ÂrÓ·È ÂûÎÔ-
Ï· ÚÔÛÂÏ¿ÛÈ̘ àe ÙÔf˜ ‰ËÌÔÛÈÔÁÚ¿ÊÔ˘˜, Ôî ìÁ¤Ù˜
ÙáÓ ¯ˆÚáÓ ÚÔÂχۈ˜ ÌÂÈÒÓÔ˘Ó ÙÔf˜ àÚÈıÌÔf˜ ÙáÓ
àÓ·¯ˆÚÔ‡ÓÙˆÓ ÁÈa Óa Ìc ıÈÁÔÜÓ ÔÏÈÙÈο, ηd ÔÏÏÔd
ÚfiÛÊ˘Á˜ ‰bÓ ıˆÚÔÜÓÙ·È «ÚfiÛÊ˘Á˜» ηÙa Ùc ÓÔÌÈÎc

160
öÓÓÔÈ· ÙÔÜ ¬ÚÔ˘ ηd ‰bÓ ñÔÏÔÁ›˙ÔÓÙ·È ÛÙeÓ àÚÈıÌe ÙáÓ
ÂåÛÂÏ·˘ÓfiÓÙˆÓ, âÂȉc ‰bÓ ö¯Ô˘Ó Ï¿‚ÂÈ ÙcÓ Âå‰ÈÎc οÚÙ·
ÚfiÛÊ˘ÁÔ˜. òEÙÛÈ iÓ ÛÙc ¢˘Ù. EéÚÒË Î·Ù·ÌÂÙÚËıÔÜÓ
¬ÏÔÈ ¬ÛÔÈ ˙‹ÙËÛ·Ó ôÛ˘ÏÔ Î·d ¬ÏÔÈ ¬ÛÔÈ ‰bÓ öÏ·‚·Ó ÙcÓ Â-
ÚÈfiıËÙË Î¿ÚÙ·, àÏÏa âÍ·ÎÔÏÔ˘ıÔÜÓ Óa ·Ú·Ì¤ÓÔ˘Ó ·-
Ú¿ÓÔÌ· ÛÙd˜ ¯áÚ˜ Ôf ÙÔf˜ ÊÈÏÔÍÂÓÔÜÓ, ıa Êı¿ÛÔ˘Ì ÙeÓ
àÚÈıÌe ÙÔÜ 1,5 ëηÙÔÌÌ˘Ú›Ô˘. ™ÙeÓ àÚÈıÌe ·éÙe ö¯ÂÈ Û˘Ì-
ÌÂÙÔ¯c ηd ì ¯ÒÚ· Ì·˜ Ôf ‰¤¯ıËΠηd ‰¤¯ÂÙ·È Ùa ·-
Ì·Ù· ÙáÓ ÔψÓáÓ, ÊÈÏÈÈÓ¤˙ˆÓ, åÚ·ÓáÓ, åÚ·ÎÈÓáÓ, ·å-
Á˘Ù›ˆÓ, ÏÈ‚·Ó¤˙ˆÓ, ·Ï·ÈÛÙÈÓ›ˆÓ àÚ¯Èο, ηd àÏ‚·ÓáÓ
ÙÂÏÂ˘Ù·Ö· Ôf ¬ÏÔÈ Ì·˙d ÍÂÂÚÓÔÜÓ Ùd˜ 500.000. hAÓ Ì¿ÏÈ-
ÛÙ· ï fiÏÂÌÔ˜ ÛÙc BÔÛÓ›· âÂÎÙ·ıÉ ÓÔÙÈfiÙÂÚ· ÛÙe KÔÛÛ˘-
ÊÔ¤‰ÈÔ, ñÔÏÔÁ›˙ÂÙ·È ¬ÙÈ Ó¤· ·̷ٷ ÚÔÛʇÁˆÓ ıa η-
Ù·ÎχÛÔ˘Ó Ùc ¯ÒÚ· Ì·˜, Ôf ëÙÔÈÌ¿˙ÂÙ·È Ìb ηٷ˘ÏÈ-
ÛÌÔf˜ Óa ÙÔf˜ ñԉ¯ıFÉ, ¯ˆÚd˜ Óa ö¯ÂÈ ‚¤‚·È· ÌÂÁ¿Ï˜
‰˘Ó·ÙfiÙËÙ˜ Ì·ÎÚĘ ÊÈÏÔÍÂÓ›·˜. ™Ùc ‰È¿ÚÎÂÈ· ÙÔÜ „˘¯ÚÔÜ
ÔϤÌÔ˘ Ôî ÂÚÈÛÛfiÙÂÚÔÈ ÚfiÛÊ˘Á˜ qÛ·Ó Ï¢ÎÔd ηd ¯ÚÈ-
ÛÙÈ·ÓÔ›, Ôf âÁ›ÓÔÓÙ·Ó ‰ÂÎÙÔd ÛÙc ¢‡ÛË ó˜ ≥ڈ˜, Ôf
‰Ú·¤Ù¢·Ó àe ÙeÓ âÚ˘ıÚe ·Ú¿‰ÂÈÛÔ. ™Ùd˜ ‰ÂηÂٛ˜ ÙÔÜ
’70 ηd ÙÔÜ ’80 ¬Ìˆ˜ Ôî ÚfiÛÊ˘Á˜ Ôf η٤Êı·Ó·Ó ÛÙc
¢‡ÛË ‰È¤ıÂÙ·Ó ≤Ó· ‰È·ÊÔÚÂÙÈÎe ÚÔÊ›Ï. ¢bÓ qÛ·Ó ÔûÙÂ
Ï¢ÎÔ›, ÔûÙ ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÔd ηd ì Û˘Ó·›ÓÂÛË ÙáÓ ¢˘ÙÈÎáÓ ÛÙcÓ
ÚÔÛÊÔÚa ÚÔÛÙ·Û›·˜ ôÚ¯ÈÛ Óa ñÔ¯ˆÚÂÖ. ™‹ÌÂÚ· ÌÔ-
ÚÔÜÌ Óa åÛ¯˘ÚÈÛıÔÜÌ ¬ÙÈ ì EéÚÒË Á˘Ú›˙ÂÈ ÙÒÚ· ÙcÓ
Ï¿ÙË ÛÙÔf˜ ÚfiÛÊ˘Á˜ (BÏ. «Kαθηµερινή», 8-8-1993).

Ta ·̷ٷ ÙáÓ ÚÔÛʇÁˆÓ Ôf â‰ËÌÈÔ‡ÚÁËÛÂÓ ï ‰Â‡-


ÙÂÚÔ˜ ¶·ÁÎfiÛÌÈÔ˜ ¶fiÏÂÌÔ˜ àÓ¿ÁÎ·Û·Ó ÙeÓ OHE Óa

161
î‰Ú‡ÛÂÈ Ùe 1951 ÙcÓ ῾ Yπάτη ῾Aρµοστεία γιὰ τοὺς Πρόσφυ-
γες (YA¶). ™Ùa 40 ¯ÚfiÓÈ· ÏÂÈÙÔ˘ÚÁ›·˜ Ù˘ ì YA¶ Âr‰Â
ÙÔf˜ 2.000 Û˘ÓÂÚÁ¿Ù˜ Ù˘ Óa àÛ¯ÔÏÔÜÓÙ·È Ìb 26 ëηÙÔÌ-
̇ÚÈ· ÚfiÛÊ˘Á˜ àe 80 ¯áÚ˜. \Ae ÙeÓ OHE öÏ·‚Â
ÙcÓ àÔÛÙÔÏc Óa ÌÂÚÈÌÓÄ ÁÈa ÙcÓ ÚÔÛÙ·Û›· ÙáÓ ÚÔÛʇ-
ÁˆÓ ηd ÁÈa Ùc χÛË ÙÔÜ ÚÔ‚Ï‹Ì·Ùfi˜ ÙˆÓ. ^H ÚÔÛÙ·Û›·
ÙˆÓ Û˘Ó›ÛÙ·Ù·È ÛÙcÓ àÓıÚˆÈÛÙÈÎc ‚Ô‹ıÂÈ· ÁÈa Ùc Û˘ÓÙ‹-
ÚËÛ‹ ÙˆÓ, ÛÙcÓ âÍ·ÛÊ¿ÏÈÛË àÓÂÎÙáÓ Û˘ÓıËÎáÓ ‰È·‚›ˆ-
Û˘, âÚÁ·Û›·˜, ÂÚ›ı·Ï„˘, ÌÈa ηd Ùe 50% ÙáÓ ÚÔÛʇ-
ÁˆÓ ÂrÓ·È ·È‰È¿. °Èa Ùa ‚·ÛÈÎa ‰ÈηÈÒÌ·Ù· ÙáÓ ÚÔ-
ÛʇÁˆÓ ñÂÁÚ¿ÊË ì ‰ÈÂıÓc˜ ™˘Óı‹ÎË Ùɘ °ÂÓ‡˘ ÙÔÜ
1951 «ÁÈa ÙeÓ Î·Ù·ÛÙ·ÙÈÎe ‰È·Î·ÓÔÓÈÛÌe ÙáÓ ÚÔÛʇ-
ÁˆÓ» ηd Ùe ¶ÚˆÙfiÎÔÏÏÔ ÙÔÜ 1967 àe 106 ÎÚ¿ÙË, Ôf
àÊÔÚÔÜÛ ·éÙeÓ ÙeÓ ‰È·Î·ÓÔÓÈÛÌfi.
™Ùfi¯Ô˜ Ùɘ ™˘Óı‹Î˘ ÂrÓ·È ‚¤‚·È· ì ·ÚÔ¯c ôÌÂÛ˘
‚Ô‹ıÂÈ·˜ Úe˜ ÙÔf˜ ÚfiÛÊ˘Á˜, àÏÏa ΢ڛˆ˜ ì àÓ·˙‹ÙËÛË
χÛˆ˜ ÛÙe Úfi‚ÏËÌ¿ ÙˆÓ. Oî Èı·Ób˜ χÛÂȘ ÂrÓ·È ÙÚÂÖ˜:
α) ῾O ἐθελοντικὸς ἐπαναπατρισµός, Ôf Û˘Ó‰¤ÂÙ·È Ìb Ùc
‚ÂÏÙ›ˆÛË Ùɘ ÔÏÈÙÈÎɘ ΢ڛˆ˜ ηٷÛÙ¿Ûˆ˜ ÛÙd˜ ¯áÚ˜
ÚÔÂχۈ˜ j ÙcÓ Î·Ù¿·˘ÛË ÙáÓ ÔϤ̈Ó, β) ῾H µόνι-
µη ἐγκατάσταση στὴ χώρα ὑποδοχῆς ÚÄÁÌ· ¬Ìˆ˜ Ôf
ÚÔ¸Ôı¤ÙÂÈ âÓۈ̿وÛË ÙáÓ ÚÔÛʇÁˆÓ ÛÙd˜ ÎÔÈӈӛ˜
Ôf ÙÔf˜ ÊÈÏÔÍÂÓÔÜÓ Î·d ñ¤Ú‚·ÛË ÙáÓ ÔÏÈÙÈÛÙÈÎáÓ, ÎÔÈ-
ÓˆÓÈÎáÓ, ·Ú·‰ÔÛÈ·ÎáÓ Î·d ıÚËÛ΢ÙÈÎáÓ å‰È·ÈÙÂÚÔÙ‹-
ÙˆÓ ÙÔ˘˜ ηd γ) ῾H µεταφορά τους σὲ µιὰ τρίτη χώρα Ôf
ıa qÙ·Ó ‰È·ÙÂıÂÈ̤ÓFË Óa ÙÔf˜ ‰Â¯ıFÉ. TÔÜÙÔ Û˘Ì‚·›ÓÂÈ ÁÈa
ÌÈa ÌÈÎÚc àÓ·ÏÔÁ›· ÚÔÛʇÁˆÓ Ôf âȉÈÒÎÔ˘Ó Óa âÁη-
Ù·ÛÙ·ıÔÜÓ, ÌÂÙa ÙeÓ ÚáÙÔ Î·ÈÚfi, ÛÙcÓ \AÌÂÚÈÎc j ηd Ûb
ôÏϘ àÓÂÙ˘Á̤Ó˜ ¯áÚ˜. ™˘Ì‚·›ÓÂÈ ¬Ìˆ˜ ÔÏÏb˜ ÊÔÚb˜

162
Óa Ìc ÂrÓ·È ‰˘Ó·Ùc ηÌÌ›· àe Ùd˜ ó˜ ôÓˆ ÙÚÂÖ˜ χÛÂȘ.
™ÙcÓ ÂÚ›ÙˆÛË ·éÙ‹, 剛ˆ˜ iÓ ì ÊÈÏÔÍÂÓÔÜÛ· ¯ÒÚ· ÂrÓ·È
ηd ·éÙc Ùˆ¯‹, âÓá Ôî ÏÔ‡ÛȘ ¯áÚ˜ àÚÓÔÜÓÙ·È Óa ‰Â-
¯ıÔÜÓ ÚfiÛÊ˘Á˜, ÙfiÙ ‰‡Ô ηÎb˜ χÛÂȘ àÔ̤ÓÔ˘Ó ÁÈ’
·éÙÔ‡˜: α) Tὰ προσφυγικὰ στρατόπεδα καὶ β) ὁ βίαιος
ἐπαναπατρισµός, ὅπως συµβαίνει τώρα µὲ τοὺς βιετναµέ-
ζους τοῦ Xόνγκ-Kόνγκ.
^H ™˘Óı‹ÎË âÍ ôÏÏÔ˘ àÓ¤ıÂÛ ÛÙcÓ YA¶ Óa ÚÔÛ‰ÈÔ-
Ú›ÛÂÈ Ùa âÏ¿¯ÈÛÙ· ÎÚÈÙ‹ÚÈ· Ôf ıa qÛ·Ó ‰ÈÂıÓᘠ·Ú·‰Â-
ÎÙa ÁÈa ÙeÓ âÓÓÔÈÔÏÔÁÈÎe ÚÔÛ‰ÈÔÚÈÛÌe ÙÔÜ ¬ÚÔ˘ «Úfi-
ÛÊ˘Í». ™‡Ìʈӷ Ìb ·éÙa Û‹ÌÂÚ· ÚfiÛÊ˘Í ıˆÚÂÖÙ·È «κά-
θε ἄτοµο ποὺ φοβᾶται, µὲ κάποια αἰτιολογία, τὸ διωγµό
του, ἐπειδὴ ἀνήκει στὴ δική του φυλή, στὴ θρησκεία του,
στὴν ἐθνικότητά του, σὲ κάποια συγκεκριµένη πολιτικὴ
ὁµάδα, καὶ ἐµµένει στὴ δική του πολιτικὴ γνώµη καὶ βρί-
σκεται γι’ αὐτὸ ἔξω ἀπὸ τὴ χώρα στὴν ἐθνότητα τῆς ὁποί-
ας ἀνήκει καὶ ἀπὸ τὴν ὁποία χώρα δὲν µπορεῖ ἢ -λόγgω
αὐτοῦ τοῦ φόβου- δὲν θέλει νὰ ζητήσει τὴν προστασία.
Πρόσφυγας θεωρεῖται ἐπίσης κάθε ἄτοµο ποὺ δὲν ἔχει
καµµιὰ ὑπηκοότητα καὶ βρίσκεται ἔξω ἀπὸ τὴ χώρα στὴν
ὁποία εἶχε τὴ µόνιµη διαµονή του καὶ δὲν µπορεῖ ἢ -λόγgω
τοῦ ἰδίου φόβου- δὲν θέλει νὰ γυρίσει ἐκεῖ». Te 1969 ï
\OÚÁ·ÓÈÛÌe˜ Ùɘ \AÊÚÈηÓÈÎɘ ≠EÓˆÛ˘ ‰ÈˇڢÓ ÙeÓ ïÚÈ-
ÛÌe ÚÔÛı¤ÙÔÓÙ·˜ ηd Ùa ëÍɘ: «¶ÚfiÛÊ˘Á·˜ ıˆÚÂÖÙ·È Î¿-
ı ôÙÔÌÔ Ùe ïÔÖÔ ÏfiÁˇˆ à‰ÈηÈÔÏfiÁËÙ˘ â¤Ì‚·Û˘ âÓ·Ó-
Ù›ÔÓ ÙÔ˘ j ÏfiÁˇˆ ͤÓ˘ ηÙԯɘ ηd ΢ÚÈ·Ú¯›·˜ ηd ÏfiÁˇˆ
ÁÂÁÔÓfiÙˆÓ Ôf ‰È·Û·ÏÂ‡Ô˘Ó ÛÔ‚·Úa Ùc ‰ËÌfiÛÈ· Ù¿ÍË Ûb
ÌÈa ÂÚÈÔ¯c j Ûb ïÏfiÎÏËÚË Ùc ¯ÒÚ· àe ¬Ô˘ ηٿÁÂÙ·È
j ÛÙc ¯ÒÚ· àe ÙcÓ ïÔ›· öÏ·‚Â ÙcÓ ñËÎÔfiÙËÙ¿ ÙÔ˘
163
àÓ·Áο˙ÂÙ·È Óa âÁηٷÏ›„ÂÈ ÙcÓ Î·ÓÔÓÈ΋ ÙÔ˘ ‰È·ÌÔÓc
ηd Óa ‚ÚÂÖ Î·Ù·Ê‡ÁÈÔ àÏÏÔÜ, ö͈ àe Ùc ¯ÒÚ· Ùɘ η-
Ù·ÁˆÁɘ ÙÔ˘ j öÛÙˆ ö͈ àe Ùc ¯ÒÚ· àe ÙcÓ ïÔ›·
öÏ·‚ ÙcÓ ñËÎÔfiÙËÙ¿ ÙÔ˘». ^H ™˘Óı‹ÎË à·ÁÔÚ‡ÂÈ ÛÙa
ÎÚ¿ÙË Óa àÚÓËıÔÜÓ ôÛ˘ÏÔ j Óa â·Ó··ÙÚ›ÛÔ˘Ó ïÔÈÔ‰‹-
ÔÙ ôÙÔÌÔ ÁÈa Ùe ïÔÖÔ Î¿ÙÈ Ù¤ÙÔÈÔ ıa qÙ·Ó âÈΛӉ˘ÓÔ.
K·ıÔÚ›˙ÂÈ ‰b Û·Êᘠ¬ÙÈ ì ·Ú·¯ÒÚËÛË ‰ÈηÈÒÌ·ÙÔ˜ àÛ‡-
ÏÔ˘ ‰bÓ Ú¤ÂÈ ÔÙb Óa ıˆÚËıFÉ ÛaÓ Ú¿ÍË â¯ıÚfiÙËÙÔ˜
âÓ·ÓÙ›ÔÓ ïÔÈÔ˘‰‹ÔÙ ôÏÏÔ˘ ÎÚ¿ÙÔ˘˜ (BÏ. Mȯ. Schul-
theis: «῾O αἰῶνας τῶν προσφύγων», ÛÙe ÂÚÈÔ‰ÈÎfi «Etudes»,
™ÂÙ. 1986, Û. 151).
H YA¶ â‰›ˆÍ Óa ‰È·Û·ÊËÓ›ÛÂÈ óÚÈṲ̂ӷ ÛÎÔÙÂÈÓa
ÛËÌÂÖ· ÙáÓ ÎÂÈÌ¤ÓˆÓ ·éÙáÓ. òEÙÛÈ Âéıf˜ âÍ àگɘ âÙ¤ıË
Ùe ı¤Ì· ëÚÌËÓ›·˜ Ùɘ ÊÚ¿Ûˆ˜ «ἐπειδὴ φοβᾶται, µὲ κά-
ποια αἰτιολογία, τὸ διωγµό του». ¶á˜ ηıÔÚ›˙ÔÓÙ·È ¬Ìˆ˜
Ùa ñÔÎÂÈÌÂÓÈÎa ÛÙÔȯÂÖ· ÙÔÜ Êfi‚Ô˘; H YA¶ âͤ‰ˆÛÂ
ëÚÌËÓ¢ÙÈÎe \EÁ¯ÂÈÚ›‰ÈÔ Ôf ‰È¢ÎÚÈÓ›˙ÂÈ ¬ÙÈ Ú¤ÂÈ Óa
âÍÂÙ¿˙ÂÙ·È ì ÚÔÛˆÈÎfiÙËÙ· ÙÔÜ àÙfiÌÔ˘ Ôf ˙ËÙÂÖ ôÛ˘ÏÔ
ηd Óa Ï·Ì‚¿ÓÂÙ·È ñ’ ù„ÈÓ ¬,ÙÈ ÌÔÚÂÖ Óa ‚ÔËı‹ÛÂÈ ÛaÓ
öÓ‰ÂÈÍË ¬ÙÈ ï Êfi‚Ô˜ ÂrÓ·È Ùe ‚·ÛÈÎe ΛÓËÙÚÔ Ùɘ ·úÙËÛ‹˜
ÙÔ˘ ÁÈa àÓ·¯ÒÚËÛË. \AÏÏa iÓ ï Êfi‚Ô˜ ÂrÓ·È ñÔÎÂÈÌÂ-
ÓÈÎe˜ ÙfiÙ ÔÜ ıa öÚÂ Óa ÙÂıÔÜÓ àÓÙÈÎÂÈÌÂÓÈÎa Ôî ‚¿-
ÛÂȘ ÙÔ˘; Te ‚¿ÚÔ˜ ¤ÊÙÂÈ ÛÙeÓ êÚÌfi‰ÈÔ ñ¿ÏÏËÏÔ Ôf
çÊ›ÏÂÈ Óa ÁÓˆÚ›˙ÂÈ Ùd˜ å‰È·›ÙÂÚ˜ Û˘ÓıÉΘ ˙ˆÉ˜ Ôf âÈ-
ÎÚ·ÙÔÜÓ ÛÙc ¯ÒÚ· ÚÔ¤Ï¢Û˘. AéÙfi, ηÙa Ùe \EÁ¯ÂÈÚ›-
‰ÈÔ, Û˘ÓÈÛÙÄ ‚·ÛÈÎe ÛÙÔȯÂÖÔ ÁÈa ÙcÓ âÎÙ›ÌËÛË Ùɘ àÍÈÔÈ-
ÛÙ›·˜ ÙÔÜ ·åÙÔÜÓÙÔ˜. òAÏÏÔ ‰˘ÛÓfiËÙÔ ÛËÌÂÖÔ Ùɘ ™˘Óı‹-
΢ ÂrÓ·È ì ·åÙ›·, ï ÏfiÁÔ˜ j Ùe ΛÓËÙÚÔ Ùɘ àÓ·¯ÒÚËÛ˘
‰ËÏ. ì «καταδίωξη». K·Ùa Ùe \EÁ¯ÂÈÚ›‰ÈÔ «δὲν ὑπάρχει

164
κανένας ὁρισµὸς τῆς λέξεως διωγµός, ὁρισµὸς ποὺ θὰ
ἦταν παγκοσµίως παραδεκτὸς καὶ οἱ διάφορες προσπά-
θειες ἀπόδοσης τοῦ κειµένου δὲν ἔχουν καταλήξει σὲ
καµµιὰ ἐπιτυχηµένη διατύπωση». TÚ›ÙÔ ‰‡ÛÎÔÏÔ ÛËÌÂÖÔ
ëÚÌËÓ›·˜ ÂrÓ·È ï ηıÔÚÈÛÌe˜ ÙáÓ Û˘ÓıËÎáÓ Ôf ·ÚÔ˘-
ÛÈ¿˙ÂÈ ì ‰È·Ù‡ˆÛË ¬ÙÈ «῾O πρόσφυγας πρέπει νὰ βρί-
σκεται ἔξω ἀπὸ τὴ χώρα ἀπὸ τὴν ὁποία ἔλαβε τὴν ὑπηκο-
ότητά του». Te \EÁ¯ÂÈÚ›‰ÈÔ ·Ú·ÙËÚÂÖ: «῾O κανόνας
αὐτὸς δὲν ἔχει ἐξαιρέσεις. ῾H διεθνὴς προστασία δὲν
µπορεῖ νὰ λειτουργήσει γιὰ κάποιο ἄτοµο ἐφ’ ὅσον αὐτὸ
µένει ὑπὸ τὴν διαδικασία τῆς χώρας του».
¶·Ú’ ¬Ï· ·éÙ¿, Û‹ÌÂÚ· ï ïÚÈÛÌe˜ ÙÔÜ ÚfiÛÊ˘Á·, ÂrÓ·È
àÙÂÏ‹˜, Ùe ‰b Û‡ÛÙËÌ· àÓÙÈÌÂÙˆ›ÛÂÒ˜ ÙÔ˘ àηٿÏÏËÏÔ.
Oî ·éı·›ÚÂÙ˜ ‰È·ÎÚ›ÛÂȘ ÌÂÙ·Íf ÚÔÛʇÁˆÓ ÔåÎÔÓÔÌÈÎɘ,
å‰ÂÔÏÔÁÈÎɘ ηd ÔÏÈÙÈÎɘ ·åÙ›·˜ j ÌÂÙ·Íf ÔÏÈÙÈÎáÓ âÍÔ-
Ú›ÛÙˆÓ Î·d Ê˘Á¿‰ˆÓ ηٷϋÁÔ˘Ó Û˘¯Óa Ûb àÓıÚÒÈÓ· ηd
ηٷÛÙÚÔÊÈÎa àÔÙÂϤÛÌ·Ù·. ™Ùc Ìc ‰ÈfiÚıˆÛË ÙáÓ àÙÂ-
ÏÂÈáÓ Û˘Ì‚¿ÏÏÂÈ Î·d ì àÚÔı˘Ì›· ÙáÓ Î˘‚ÂÚÓ‹ÛÂˆÓ ÙáÓ
àÓÂÙ˘ÁÌ¤ÓˆÓ ¯ˆÚáÓ Ôf Û˘Ó‹ıˆ˜ ‰¤¯ÔÓÙ·È ÚfiÛÊ˘Á˜ Óa
ÚÔ¯ˆÚ‹ÛÔ˘Ó Ûb ‰ÂÛ̇ÛÂȘ ÙˆÓ, Ôf ıa Âr¯·Ó ÎfiÛÙÔ˜ ÁÈa
Ùd˜ ¯áÚ˜ ÙˆÓ. òEÙÛÈ ì ¬ÏË ‰È·‰Èηۛ· ÁÈa ÙcÓ àÓ·ÁÓÒÚÈ-
ÛË ëÓe˜ ÚÔÛÒÔ˘ ó˜ ÚfiÛÊ˘ÁÔ˜ ÂÚÓÄ àe ÔÏÏb˜ ‰È·Ù˘-
ÒÛÂȘ, Ôf ÚÔ¸Ôı¤ÙÔ˘Ó ≤Ó· ÚÔÛÂÎÙÈÎe ˙‡ÁÈÛÌ· ÙáÓ
àÓÙÈÎÂÈÌÂÓÈÎáÓ Î·d ñÔÎÂÈÌÂÓÈÎáÓ ÛÙÔȯ›ˆÓ, ηd ÁÈ’ ·éÙe
Ùa àÔÙÂϤÛÌ·Ù¿ Ù˘ qÙ·Ó ÂÓȯڿ. °È·Ùd ÌÈa Ù¤ÙÔÈ· âÓ‰Â-
ϯc˜ âͤٷÛË ‰bÓ ÂrÓ·È ‰˘Ó·Ùc ¬Ù·Ó ÚfiÎÂÈÙ·È ÁÈa Ì¿˙˜
Ôf ÂåÛ¤Ú¯ÔÓÙ·È Ûb ÌÈa ¯ÒÚ· ηٷ‰ÈˆÎfiÌÂÓ˜, ¯ˆÚd˜ οıÂ
ôÙÔÌÔ Óa ʤÚÓÂÈ Ì·˙d ÙeÓ àÙÔÌÈÎfi ÙÔ˘ Ê¿ÎÂÏÏÔ Î·d ¯ˆÚd˜ ï
êÚÌfi‰ÈÔ˜ ñ¿ÏÏËÏÔ˜ Óa ö¯ÂÈ ÙeÓ à·ÈÙÔ‡ÌÂÓÔ ¯ÚfiÓÔ ÛÙc

165
‰È¿ıÂÛ‹ ÙÔ˘ ÁÈa Óa âÍÂÙ¿ÛÂÈ Ìb Û¯ÔÏ·ÛÙÈÎfiÙËÙ· οıÂ
Ù˘¯c ÙÔÜ ÚÔ‚Ï‹Ì·ÙÔ˜. •¤¯ˆÚ· Ôf ñ¿ÏÏËÏÔÈ ‰È·-
Ó¤ÔÓÙ·È àe ÓÂÜÌ· â¯ıÚÈÎe ÁÈa ÙÔf˜ ÚfiÛÊ˘Á˜, Ôf
ÚÔ¤Ú¯ÂÙ·È àe Ùe ÔÏ˘Û‡ÓıÂÙÔ ÙáÓ ÚÔ‚ÏËÌ¿ÙˆÓ Ôf ‰Ë-
ÌÈÔ˘ÚÁÂÖ ì ïÌ·‰ÈÎc ôÊÈÍË Î·d âÁηٿÛÙ·ÛË ÛÙc ¯ÒÚ·
ñԉԯɘ ÌÂÁ¿ÏÔ˘ àÚÈıÌÔÜ ÚÔÛʇÁˆÓ.
\EÓ ÙÔ‡ÙÔȘ Ùa ‰‡Ô ΛÌÂÓ· Ôf àӷʤڷÌ ·Ú·Ì¤ÓÔ˘Ó
Û‹ÌÂÚ· ì ÌÂÁ·Ï‡ÙÂÚË âÁÁ‡ËÛË ÁÈa ÙÔf˜ ÚfiÛÊ˘Á˜. \AÓÂ-
Í¿ÚÙËÙ· iÓ Ùa ÎÚ¿ÙË Ùa ö¯Ô˘Ó ÚÔÛ˘ÔÁÚ¿„ÂÈ, Ùa ΛÌÂÓ·
·éÙa àÓÙÈÚÔÛˆÂ‡Ô˘Ó ÌÈa ‰ÈÂıÓÉ Û˘ÁηٿıÂÛË ó˜ Úe˜
ÙeÓ ÙÚfiÔ Û˘ÌÂÚÈÊÔÚĘ Ôf êÚÌfi˙ÂÈ ÛÙÔf˜ ÚfiÛÊ˘Á˜.
¶·Úa ‰b ÙcÓ àÔ˘Û›· ΢ÚÒÛÂˆÓ Ûb ‚¿ÚÔ˜ ÙáÓ ÎÚ·ÙáÓ Ôf
Ùa ·Ú·‚È¿˙Ô˘Ó, ì ‰ÈÂıÓc˜ ηٷÎÚ·˘Ác Ôf âÍÂÁ›ÚÂÙ·È
οı ÊÔÚa Ôf àÔηχÙÔÓÙ·È Ù¤ÙÔȘ ·Ú·‚È¿ÛÂȘ ÂrÓ·È
àÚÎÂÙc ÁÈa Óa ÛˆÊÚÔÓ›ÛÂÈ ÙÔf˜ ·Ú·‚¿Ù˜, iÓ Î·d ù¯È ¿Ó-
ÙÔÙÂ. ¶ÚfiÛÊ·ÙÔ ÂrÓ·È Ùe ·Ú¿‰ÂÈÁÌ· Ùɘ \IÙ·Ï›·˜ Ôf
äÚÓÂÖÙÔ Óa ‰Â¯ıFÉ ÛÙe ö‰·Êfi˜ Ù˘ àÏ‚·ÓÔf˜ ÚfiÛÊ˘Á˜, Ôf
ÛaÓ ÛٷʇÏÈ· âÎÚ¤ÌÔÓÙÔ àe Ùa ÏÔÖ· Ôf ÙÔf˜ ÌÂÙ¤ÊÂÚ·Ó
Ûb åÙ·ÏÈÎa ÏÈÌ¿ÓÈ·, ¯ˆÚd˜ Óa ÙÔf˜ âÈÙÚ¤ÂÙ·È Óa ÙÔf˜ àÔ-
‚È‚¿ÛÔ˘Ó. ¶¿ÓÙˆ˜ ñ¿Ú¯Ô˘Ó ÛÔ‚·ÚÔd ÏfiÁÔÈ Ôf âÈ‚¿Ï-
ÏÔ˘Ó Ì›·Ó ñbÚ ÙáÓ ÚÔÛʇÁˆÓ ÙÚÔÔÔ›ËÛË ÙáÓ ÎÂÈ̤ӈÓ
·éÙáÓ, ὥστε νὰ συµπεριλαµβάνονται στὴν ἔννοια τῆς λέ-
ξεως «πρόσφυξ» καὶ ἄτοµα ἐκτοπισµένα στὸ ἐξωτερικὸ
τῶν συνόρων τῆς χώρας των, ὅπως αὐτὸ συµβαίνει πολλὲς
φορὲς σὲ χῶρες τῆς ᾽Aφρικῆς, καθὼς ἐπίσης τὰ θύµατα
τῶν στρατιωτικῶν ἐπιχειρήσεων τοπικοῦ χαρακτῆρος καὶ
οἱ λεγόµενοι «οἰκονοµικοί» πρόσφυγες.
≠Ö˜ ì àÓ·˙‹ÙËÛË Ï‡ÛÂˆÓ ÛÙe Úfi‚ÏËÌ· ÚÔÛÎÚÔ‡-
ÂÈ Î·d Ûb ôÏÏ· âÌfi‰È·. ErÓ·È ÚdÓ à’ ¬Ï· ì νοοτροπία

166
τῶν εὐρωπαίων καὶ τῶν ἀµερικανῶν, Ôf ‰bÓ àÔ‰¤¯ÂÙ·È
ÙcÓ âÂÏıÔÜÛ· àÏÏ·Ác ÛÙa Û˘ÛÙ‹Ì·Ù· ÔåÎÔÓÔÌÈÎɘ ηd
ÔÏÈÙÈÎɘ ‰È·Î˘‚¤ÚÓËÛ˘. K·d öÂÈÙ· ÂrÓ·È ì οἰκονοµικὴ
κρίση Ôf Ï‹ÙÙÂÈ ÔÏÏb˜ àe Ùd˜ ÔåÎÔÓÔÌÈÎa ÂûÚˆÛÙ˜
¯áÚ˜, Ôf ‚ϤÔ˘Ó Óa àÓ‚·›ÓÂÈ âÈΛӉ˘Ó· ï ‰Â›ÎÙ˘ Ùɘ
àÓÂÚÁ›·˜. òAÏψÛÙ ηd ì ‰ÈÂıÓc˜ ¯ÚËÌ·ÙÔ‰fiÙËÛË ÙáÓ
ÚÔÁÚ·ÌÌ¿ÙˆÓ ÁÈa ÙÔf˜ ÚfiÛÊ˘Á˜ àe ÙeÓ OHE ö¯ÂÈ
ÌÂȈıÉ. ¶ÚfiÛıÂÙ˜ ‰˘ÛÎÔϛ˜ ÛÙcÓ àÔ‰Ô¯c ÙáÓ ÚÔÛʇ-
ÁˆÓ ‰ËÌÈÔ˘ÚÁÂÖ ἡ γενικοποίηση ἑνὸς τύπου κράτους µὲ
τὰ χαρακτηριστικὰ τῆς ψύχωσης γιὰ τὴν ἀσφάλεια τοῦ
ἔθνους. \Ed ϤÔÓ Ì¤Á· Úfi‚ÏËÌ· ÂrÓ·È ì ἐνσωµάτωση
ÙáÓ ÚÔÛʇÁˆÓ ̤۷ ÛÙc ¯ÒÚ· ñԉԯɘ ηd ÊÈÏÔÍÂÓ›·˜,
¯ˆÚd˜ ÙÚÈÁÌÔf˜ ÁÈa ÙcÓ ú‰È· ηd ¯ˆÚd˜ àÌÊÈÛ‚ËÙ‹ÛÂȘ Ùɘ
·ÙÚÔÁÔÓÈÎɘ ÓÂ˘Ì·ÙÈÎɘ ÎÏËÚÔÓÔÌ›·˜ Ù˘.
Te ÙÂÏÂ˘Ù·ÖÔ ·éÙe ö¯ÂÈ ‚·ÛÈÎc ÛËÌ·Û›·, ‰Â‰Ô̤Ó˘ Ùɘ
ÈÎÚĘ ›ڷ˜ Ôf àÂÎfiÌÈÛ·Ó Ôî ÂéÚˆ·ÖÔÈ àe ÙcÓ
âχıÂÚË Ì¤¯ÚÈ ÙÒÚ· àÔ‰Ô¯c ÚÔÛʇÁˆÓ Ôf ÙÔf˜ qÛ·Ó
ÙfiÙ àÓ·ÁηÖÔÈ ó˜ âÚÁ·ÙÈÎe ‰˘Ó·ÌÈÎfi, âÓá ÙÒÚ· ÏÂÔÓ¿-
˙Ô˘Ó Î·d ‰ËÌÈÔ˘ÚÁÔÜÓ àÓÙȉڿÛÂȘ. Oî ͤÓÔÈ ·éÙÔ›, âÁη-
Ù·ÛÙ·ı¤ÓÙ˜ ÌÔӛ̈˜ ÛÙd˜ ÂéÚˆ·˚Îb˜ ¯áÚ˜, à¤ÎÙËÛ·Ó
úÛ· ‰ÈηÈÒÌ·Ù· Ìb ÙÔf˜ ÁËÁÂÓÂÖ˜ ηd Ìb ÙeÓ àÚÈıÌfi ÙˆÓ,
ÙcÓ Û˘ÓÔ¯‹ ÙˆÓ Î·d ÙcÓ ïÌ·‰ÔÔ›ËÛ‹ ÙˆÓ, ‰bÓ Î·Ù¿ÊÂÚ·Ó
Óa âÓۈ̷وıÔÜÓ Ù¤ÏÂÈ· ÛÙd˜ ÂéÚˆ·˚Îb˜ ÎÔÈӈӛ˜.
TÚ·Óe ·Ú¿‰ÂÈÁÌ· ÂrÓ·È Ôî ÌÔ˘ÛÔ˘ÏÌ¿ÓÔÈ Î·Ùa Ùe ıÚ‹-
ÛÎÂ˘Ì· ͤÓÔÈ Ùɘ °ÂÚÌ·Ó›·˜, Ùɘ °·ÏÏ›·˜ ηd ôÏψÓ
ÂéÚˆ·˚ÎáÓ ¯ˆÚáÓ, Ôf àÂÈÏÔÜÓ õ‰Ë Ìb ÙeÓ ùÁÎÔ ÙÔ˘˜
Ùd˜ ‰ÔÌb˜ ÙáÓ ÎÚ·ÙáÓ ·éÙáÓ. TÂÏÈÎa ÙeÓ ¢ÂΤ̂ÚÈÔ ÙÔÜ
1991 Ôî ^YÔ˘ÚÁÔd \EÛˆÙÂÚÈÎáÓ ÙáÓ 12 Ùɘ EOK ÉÚ·Ó
ÛÙc X¿ÁË ÌÂÚÈÎb˜ àÔÊ¿ÛÂȘ ÁÈa ÙÔf˜ ͤÓÔ˘˜. ™˘ÁÎÂÎÚÈ-

167
̤ӷ Û˘ÓÂÊÒÓËÛ·Ó Ûb ÙÚÂÖ˜ ‚·ÛÈÎb˜ àÚ¯¤˜:
α) Στὴν ἀποτροπὴ τῆς παράνοµης εἰσόδου ξένων ÛÙd˜
¯áÚ˜ ÙˆÓ, β) Στὴν ἐνσωµάτωση τῶν ὑπαρχόντων ̤۷
ÛÙcÓ ·ÙÚÔÁÔÓÈÎc ÂéÚˆ·˚Îc ÎÔ˘ÏÙÔ‡Ú· Ûb ¬,ÙÈ àÊÔÚÄ
‚·ÛÈÎa ÛÙa àÓıÚÒÈÓ· ‰ÈηÈÒÌ·Ù· ηd γ) Στὴν καλλιέρ-
γεια τῶν δικαιωµάτων τῶν ἐκ τοῦ τρίτου κόσµου προερχο-
µένων ξένων Ôf ˙ÔÜÓ Ûb ÂéÚˆ·˚Îb˜ ¯áÚ˜. \E›Û˘ Ôî
12 Û˘ÓÂÊÒÓËÛ·Ó Óa ηٷÚÙ›ÛÔ˘Ó ≤Ó· ηٿÏÔÁÔ ¯ˆÚáÓ
«àÛÊ·Ï›·˜» ¬Ô˘ ‰bÓ ÛËÌÂÈÒÓÂÙ·È Î·Ó¤Ó·˜ ‰ÈˆÁÌe˜ j
ηٷ›ÂÛË, œÛÙ Óa à·ÁÔÚ¢ıFÉ Ûb ÚfiÛÊ˘Á˜ àe Ùd˜
¯áÚ˜ ·éÙb˜ Óa ˙ËÙÔÜÓ ôÛ˘ÏÔ. MfiÓË ì °·ÏÏ›· ‰ÈÂÊÒÓËÛÂ
Úe˜ Ùe ̤ÙÚÔ, ÙÔÓ›˙ÔÓÙ·˜ ¬ÙÈ ·éÙe ıa âÓÂı¿ÚÚ˘Ó ÙcÓ ·úÙË-
ÛË ·Úԯɘ àÛ‡ÏÔ˘ àe ¬ÏÔ˘˜ ÙÔf˜ ÚfiÛÊ˘Á˜ ÙáÓ ïÔ›-
ˆÓ Ôî ¯áÚ˜ ‰bÓ ıa Û˘ÌÂÚÈÂÏ·Ì‚¿ÓÔÓÙÔ ÛÙc Ï›ÛÙ· ·éÙ‹
(BÏ. «La Croix», 4-12-1991). TÂÏÈÎa âÊ·ÚÌfi˙ÂÙ·È àe ÙÔf˜
ÔÏÈÙÈÎÔf˜ ì ‚·ÛÈÎc àÚ¯c ÙÔÜ Â鉷ÈÌÔÓÈÛÌÔÜ: «Tὰ πάντα
γιὰ µιὰ ἤρεµη ζωή».
≠Oˆ˜ Ê·›ÓÂÙ·È Ôî ¯áÚ˜ Ùɘ EOK ‚¿˙Ô˘Ó ïÏÔÓbÓ Î·d
ÂÚÈÛÛfiÙÂÚ· âÌfi‰È· ÛÙcÓ ·ÚÔ¯c àÛ‡ÏÔ˘ Ûb ÚfiÛÊ˘Á˜.
X·Ú·ÎÙËÚÈÛÙÈÎa ì °·ÏÏ›· ˙ËÙÂÖ àe ·éÙÔf˜ Óa ÏËÚÔÜÓ 4
ÚÔ¸Ôı¤ÛÂȘ: ·) Óa ö¯Ô˘Ó ÂåÛ¤ÏıÂÈ ÛÙc ¯ÒÚ· ÚdÓ àe ÙcÓ
1-1-1989, ‚) Óa ö¯Ô˘Ó Ù‡¯ÂÈ ·Ú·ÎÔÏÔ˘ı‹Ûˆ˜ âd 3 ¯ÚfiÓÈ·
ÙÔéÏ¿¯ÈÛÙÔÓ, Á) Óa ÌcÓ ö¯Ô˘Ó à·Û¯ÔÏ‹ÛÂÈ Ùc ‰ËÌfiÛÈ· Ù¿-
ÍË Î·d ‰) Óa ö¯Ô˘Ó ‚ÚË Î¿ÔÈ· â·ÁÁÂÏÌ·ÙÈÎc à·Û¯fiÏË-
ÛË. ≠OÛÔÈ ‰bÓ ÏËÚÔÜÓ ·éÙb˜ Ùd˜ ÚÔ¸Ôı¤ÛÂȘ ï‰ËÁÔÜÓÙ·È
ÛÙa Û‡ÓÔÚ·, âÎÙe˜ ηd iÓ ì à¤Ï·Û‹ ÙˆÓ Û˘Óԉ‡ÂÙ·È àe
ΛӉ˘ÓÔ ÁÈa Ùc ˙ˆ‹ ÙÔ˘˜, âÊ’ ¬ÛÔÓ ıa â¤ÛÙÚÂÊ·Ó ÛÙc ¯ÒÚ·
ÚÔÂχÛÂÒ˜ ÙˆÓ. K·d ÛÙe ÛËÌÂÖÔ ·éÙe çÊ›ψ Óa âÍ¿Úˆ
ÙcÓ ¯ÂÈÚÔÓÔÌ›· 20 Á¿ÏÏˆÓ å·ÙÚáÓ Ôf ÓÔÛËÏÂ‡Ô˘Ó àÛıÂ-

168
ÓÂÖ˜ ¿Û¯ÔÓÙ˜ àe AIDS, àÏÏa àÓ‹ÎÔÓÙ˜ ÛÙcÓ Î·ÙËÁÔ-
Ú›· ÙáÓ ñe à¤Ï·ÛË, Óa ˙ËÙ‹ÛÔ˘Ó àe ÙcÓ ÛËÌÂÚÈÓc
^YÔ˘ÚÁeÓ ^YÁ›·˜ Î. ™ÈÌeÓ B¤˚Ï, Óa ÙÔf˜ âÍ·ÛÊ·Ï›ÛÂÈ ÙcÓ
·Ú·ÌÔÓc ÛÙc ¯ÒÚ·, âÂȉc ì àÔÌ¿ÎÚ˘ÓÛ‹ ÙˆÓ àe
·éÙcÓ ıa öıÂÙ Ûb ‚¤‚·ÈÔ Î›Ó‰˘ÓÔ Ùc ˙ˆ‹ ÙˆÓ.
Oî ÙÂÏÂ˘Ù·Ö˜ ·éÙb˜ âÍÂÏ›ÍÂȘ ÛÙd˜ ¯áÚ˜ Ùɘ EOK
ÚÔÉÏı·Ó ηd àe Ùe Ê·ÈÓfiÌÂÓÔ τῆς ξενοφοβίας Ôf öÏ·‚Â
ÌÂÁ¿Ï˜ ‰È·ÛÙ¿ÛÂȘ 剛ˆ˜ ÛÙc °ÂÚÌ·Ó›·. MÚÔÛÙa ÛÙe Ê·È-
ÓfiÌÂÓÔ ·éÙfi, ï ÂÈÚ·ÛÌe˜ ÙáÓ Î˘‚ÂÚÓ‹ÛÂˆÓ ÁÈa Ùe ÎÏ›ÛÈÌÔ
ÙáÓ Û˘ÓfiÚˆÓ ÙÔ˘˜ ÛÙÔf˜ ͤÓÔ˘˜ ÂrÓ·È åÛ¯˘Úfi˜. ^H àÓıÚˆfi-
ÙËÙ· Û‹ÌÂÚ· ‚Ú›ÛÎÂÙ·È ÛÙcÓ àÓ·˙‹ÙËÛË ëÓfi˜ ̤ÛÔ˘ ¬ÚÔ˘,
àÓ¿ÌÂÛ· Ûb ÌÈa ÔÏÈÙÈ΋, âÎÙe˜ Ú·ÁÌ·ÙÈÎfiÙËÙÔ˜, Ôf ıa
à‰¤¯ÂÙÔ àÓÂͤÏÂÁÎÙ· οı ÚfiÛÊ˘Á·, ηd Ûb ÌÈ¿ «Î˘ÓÈÎc
ÔÏÈÙÈÎc ÂÚÈÔÚÈÛÌáÓ» Ôf ıa ö‚Ï·Ù àÎfiÌ· ηd ÙcÓ ú‰È·
ÙcÓ àÚ¯c ÁÈa ÙcÓ ÚÔÛÙ·Û›· ÙáÓ ÚÔÛʇÁˆÓ.
Te EéÚˆ·˚Îe KÔÈÓÔ‚Ô‡ÏÈÔ ö¯ÂÈ âÎÊÚ¿ÛÂÈ Î·Ù’ â·Ó¿-
ÏË„ÈÓ ÙcÓ àÓÙ›ıÂÛ‹ ÙÔ˘ öÓ·ÓÙÈ Ôî·Û‰‹ÔÙ ÌÔÚÊɘ Ú·ÙÛÈ-
ÛÌÔÜ Î·d ÍÂÓÔÊÔ‚›·˜, âÁÎÚ›ÓÔÓÙ·˜ ù¯È ÌfiÓÔ ÙcÓ ÂÚ›ÊËÌË
òEÎıÂÛË EéÚ˘Á¤ÓË (1986) àÏÏa ηd àÏÏÂ¿ÏÏËÏ· „ËÊ›-
ÛÌ·Ù·, Û‡Ìʈӷ Ìb Ùc ‰‹ÏˆÛË ÙÔÜ EéÚˆ·˚ÎÔÜ ™˘Ì‚Ô˘-
Ï›Ô˘ ÙÔÜ M¿·ÛÙÚȯ٠ÛÙd˜ 9 ηd 10 ¢ÂÎÂÌ‚Ú›Ô˘ 1991, ¬Ô˘
àӷʤÚÂÙ·È ¬ÙÈ «εἶναι ἀνάγκη οἱ κυβερνήσεις καὶ τὰ κοινο-
βούλια τῶν κρατῶν-µελῶν νὰ δράσουν εὐθέως καὶ ἄνευ
ὑπεκφυγῶν κατὰ τῆς ἐξάρσεως τῶν αἰσθηµάτων καὶ ἐκδη-
λώσεων ρατσισµοῦ καὶ ξενοφοβίας».
Oî ÔÏÈÙÈÎÔd âÈÛËÌ·›ÓÔ˘Ó ÙcÓ âÌÊ¿ÓÈÛË ÓÂÔÓ·˙ÈÛÙÈÎáÓ
çÚÁ·ÓÒÛÂˆÓ Ôf ÚÔ¤Ú¯ÔÓÙ·È àe ÙÔf˜ Ó¤Ô˘˜ Ùɘ Ù¤ˆ˜
\AÓ·ÙÔÏÈÎɘ °ÂÚÌ·Ó›·˜, Ôf ‰È·Ó¤ÔÓÙ·È àe ôÎÚ·ÙÔ âıÓÈ-
ÎÈÛÌe ηd Ù·˘Ùfi¯ÚÔÓ· ôÁÓÔÈ· Ùɘ ‰ËÌÔÎÚ·Ù›·˜, ηd Ôî

169
ïÔÖ˜ àÔÙÂÏÔÜÓ Î·Úe Ùɘ ÔåÎÔÓÔÌÈÎɘ, ÎÔÈÓˆÓÈÎɘ ηd
ÓÂ˘Ì·ÙÈÎɘ ÎÚ›Ûˆ˜ ÙÔÜ ÛËÌÂÚÈÓÔÜ ÎfiÛÌÔ˘. ^H «ξενοφο-
βία τῆς µάζας» j ì «αὐξανόµενη ἀντιπάθεια πρὸς τοὺς ξέ-
νους» ËÁ¿˙Ô˘Ó Î˘Ú›ˆ˜ àe ÙcÓ ÎÔÈÓˆÓÈÎÔ-ÔåÎÔÓÔÌÈÎc
ñÔ‚¿ıÌÈÛË Ôf ‚ϤÂÈ ÙÔf˜ ͤÓÔ˘˜ ó˜ ‚¿ÚÔ˜. ῾H ξενοφο-
βία ποδοπατεῖ κεντρικὲς ἀξίες τοῦ φιλελευθερισµοῦ, ὅπως
τὴν ἀξιοπρέπεια καὶ ἐλευθερία τοῦ προσώπου, τὴν κοινω-
νικὴ ἀνεκτικότητα καὶ τὸν πλουραλισµό, τὸ κράτος δικαίου
καὶ τὴν ἀρχὴ τῶν ἴσων εὐκαιριῶν.
X·Ú·ÎÙËÚÈÛÙÈÎe ÂrÓ·È Ùe ·Ú¿‰ÂÈÁÌ· ÙÔÜ ·éÛÙÚÈ·ÎÔÜ
ÔÏÈÙÈÎÔÜ °ÈeÚÁÎ X¿˚ÓÙÂÚ Ôf â˙‹ÙËÛ àe ÙcÓ Î˘‚¤ÚÓËÛË
ÙcÓ Ï‹„Ë Ì¤ÙÚˆÓ Î·Ùa ÙáÓ Í¤ÓˆÓ. MÂÙ·Íf ·éÙáÓ ÂrÓ·È ì
àÓ·ÁÚ·Êc ÛÙe ™‡ÓÙ·ÁÌ· Ùɘ Ú‹ÙÚ·˜ ¬ÙÈ ì AéÛÙÚ›· ‰bÓ
àÔÙÂÏÂÖ ¯ÒÚ· Úe˜ ÌÂÙ·Ó¿ÛÙ¢ÛË, ï ôÌÂÛÔ˜ ÙÂÚÌ·ÙÈÛÌe˜
àԉԯɘ ÌÂÙ·Ó·ÛÙáÓ, ì ·ûÍËÛË ÙÔÜ àÚÈıÌÔÜ Î·d ÙÔÜ ÌÈ-
ÛıÔÜ ÙáÓ àÛÙ˘ÓÔÌÈÎáÓ, ï ·éÛÙËÚe˜ öÏÂÁ¯Ô˜ ÙáÓ ÔåÎÔÓÔ-
ÌÈÎáÓ ‰Ú·ÛÙËÚÈÔÙ‹ÙˆÓ ÙáÓ àÏÏÔ‰·áÓ, ï ÂÚÈÔÚÈÛÌe˜ ÛÙa
Û¯ÔÏÂÖ· ÙÔÜ àÚÈıÌÔÜ ÙáÓ Ì·ıËÙáÓ, Ôf ‰bÓ ö¯Ô˘Ó ó˜ ÌË-
ÙÚÈÎc ÁÏáÛÛ· ÙcÓ ÁÂÚÌ·ÓÈ΋. òAÏψÛÙ ۇÌʈӷ Ìb ‰Ë-
ÌÔÛÎÔ‹ÛÂȘ, ≤Ó· 75% ÙáÓ ·éÛÙÚÈ·ÎáÓ ÈÛÙ‡ÂÈ Û‹ÌÂÚ· ¬ÙÈ
ì ¯ÒÚ· ÙÔ˘˜ ‰bÓ ¯ˆÚ¿ÂÈ ôÏÏÔ˘˜ ͤÓÔ˘˜ (BÏ. «Kαθηµερινή»,
7-11-1992).
^O ͤÓÔ˜ ¬Ìˆ˜ ÎÔ˘‚·Ï¿ÂÈ Ì·˙› ÙÔ˘ Ùc ıÚËÛΛ· ÙÔ˘, Ùd˜
·Ú·‰fiÛÂȘ ÙÔ˘, ÙcÓ ·È‰Â›· ÙÔ˘, ÙcÓ ÔåÎÔÁ¤ÓÂÈ¿ ÙÔ˘, Ùa
·È‰È¿ ÙÔ˘. Kαὶ ζητεῖ ἀναγνώριση. ^H ÔÈÎÈÏ›· ÛÙcÓ ÎÔÈ-
ÓˆÓÈ΋, ÔÏÈÙÈÛÙÈ΋, å‰ÂÔÏÔÁÈ΋, ıÚËÛ΢ÙÈÎc ÔÚ›·
ÂrÓ·È ÔÏ˘Û‡ÓıÂÙË Î·d âÈΛӉ˘ÓË âÓ›ÔÙÂ, iÓ ‰bÓ Û˘Á¯ÚÔÓÈ-
ÛıÉ Ìb Ùd˜ àÓ¿ÏÔÁ˜ ÔÚÂÖ˜ ÙÔÜ Ï·ÔÜ Ôf ÊÈÏÔÍÂÓÂÖ. •¤-
¯ˆÚ· àe Ùa ÔåÎÔÓÔÌÈÎa ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù·, àÓ·Ë‰Ä ‰¤ÛÌË

170
ôÏÏˆÓ Èe ÛÔ‚·ÚáÓ ÚÔ‚ÏËÌ¿ÙˆÓ Ôf Ú¤ÂÈ Óa àÓÙÈÌÂ-
ÙˆÈÛıÔÜÓ Ìb Û‡ÓÂÛË Î·d ÚÔÁÚ·ÌÌ·ÙÈÛÌfi. ^H ÍÂÓÔÊÔ‚›·,
Ôf Êı¿ÓÂÈ Ì¤¯ÚÈ ÙeÓ ÛÙÈÁÌ·ÙÈÛÌfi, ÙcÓ ÎÔÈÓˆÓÈÎc ÂÚÈıˆ-
ÚÈÔÔ›ËÛË j ηd ·éÙe Ùe öÁÎÏËÌ·, ‰bÓ ÂrÓ·È ÂéηٷÊÚfiÓË-
ÙË ÛaÓ ÎÔÈÓˆÓÈÎe Ê·ÈÓfiÌÂÓÔ. \AӷηÏÂÖ ÛÙcÓ ÌÓ‹ÌË ÊÔ-
‚ÂÚb˜ âÌÂÈڛ˜ ηd ÛËÌ·ÙÔ‰ÔÙÂÖ ÌÈa ñÔ¯ÒÚËÛË ÙáÓ
ÓÂ˘Ì·ÙÈÎáÓ ÛÙÔȯ›ˆÓ ÙÔÜ ÔÏÈÙÈÛÌÔÜ Ì·˜. ^H àÓıÚˆfi-
ÙËÙ· Û‹ÌÂÚ· ÂrÓ·È ¯ˆÚÈṲ̂ÓË Ûb ‰‡Ô ̤ÚË: ÛÙcÓ Â鉷ÈÌÔ-
ÓÔÜÛ· àÓıÚˆfiÙËÙ· ηd ÛÙc ‰˘ÛÙ˘¯ÔÜÛ·. ^H àÏÏËÏÂÁÁ‡Ë
ÌÂÙ·Íf ÙáÓ ‰‡Ô ÌÂÚáÓ ÂrÓ·È ‚¤‚·È· ·éÙÔÓfiËÙË. \AÏÏa ù¯È
ÙfiÛÔÓ ¬ÛÔ ıa ÂÚ›ÌÂÓ ηÓ›˜. Ta Û˘ÌÙÒÌ·Ù· àÔ-
ÛÙÚÔÊɘ ηd à¤¯ıÂÈ·˜ Úe˜ ÙÔf˜ ͤÓÔ˘˜ ÂrÓ·È àÓËÛ˘¯Ë-
ÙÈÎa ηı’ n ̤ÙÚÔ ı¤ÙÔ˘Ó Ûb àÌÊÈÛ‚‹ÙËÛË ÙcÓ àÍ›· ÙÔÜ
àÓıÚÒÔ˘. K·d â‰á àÓ·‰‡ÂÙ·È ï ÌÂÁ¿ÏÔ˜ ÚfiÏÔ˜ Ùɘ
\EÎÎÏËÛ›·˜ Óa ÚÔÂȉÔÔÈ‹ÛÂÈ, Óa ñÔÌÓ‹ÛÂÈ Î·d Óa ñÂÚ-
·ÛÈÛıÂÖ Ùa àÓıÚÒÈÓ· ‰ÈηÈÒÌ·Ù· ÙáÓ ÚÔÛʇÁˆÓ. K·d
Ú¤ÂÈ Óa ïÌÔÏÔÁ‹ÛÔ˘Ì ¬ÙÈ Ùe Ú¿ÙÙÂÈ, öÛÙˆ ηd iÓ öÚ¯Â-
Ù·È Ûb Û‡ÁÎÚÔ˘ÛË Ìb Ùa ÔÏÈÙÈÎa ηd ÔåÎÔÓÔÌÈÎa Û˘Ìʤ-
ÚÔÓÙ· ÙáÓ ¯ˆÚáÓ Ì¤Û· ÛÙd˜ ïÔÖ˜ ˙É Î·d ÎÈÓÂÖÙ·È.
^H PK·ıÔÏÈÎc ÔÓÙÈÊ›ÎÈ· \EÈÙÚÔ‹ «Justitia et Pax»
âͤ‰ˆÛ ÛÙd˜ 3-11-1988 âÎÙÂÓb˜ ΛÌÂÓÔ Ìb Ù›ÙÏÔ: «῾H
᾽Eκκλησία ἔναντι τοῦ ρατσισµοῦ» Ìb àÓ·ÊÔÚb˜ ÛÙcÓ îÛÙÔ-
Ú›· ÙÔÜ Ê·ÈÓÔ̤ÓÔ˘ ηd ÛÙc ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈÎc ÙÔÔı¤ÙËÛË. Eå‰È-
ÎfiÙÂÚ· Ûb ¬,ÙÈ àÊÔÚÄ ÛÙÔf˜ ÚfiÛÊ˘Á˜ Ùe ΛÌÂÓÔ âÈÛË-
Ì·›ÓÂÈ Ùd˜ ‰È·ÎÚ›ÛÂȘ Ûb ‚¿ÚÔ˜ ÙˆÓ, 剛ˆ˜ ¬Ù·Ó ‰È·ÊÔÚÔÔÈ-
ÔÜÓÙ·È àe ÙeÓ ÁËÁÂÓÉ ÏËı˘ÛÌe ≤ÓÂη âıÓÈÎáÓ j ıÚË-
Û΢ÙÈÎáÓ ÏfiÁˆÓ. Oî ‰È·ÎÚ›ÛÂȘ ·éÙb˜ ·›ÚÓÔ˘Ó Ùc ÌÔÚÊc
ëÓe˜ ‚¿Ó·˘ÛÔ˘ âıÓÈÎÈÛÌÔÜ j ëÓe˜ ôÎÚ·ÙÔ˘ Ûˆ‚ÈÓÈÛÌÔÜ.
K·d ï‰ËÁÔÜÓ ÛÙcÓ ÍÂÓÔÊÔ‚›· j ηd ÛÙe Ú·ÙÛÈÛÙÈÎe ÌÖÛÔ˜,

171
Ôf ÙÂÏÈÎa âÌÔ‰›˙Ô˘Ó Ùc ı¤·ÛË ÙÔÜ ôÏÏÔ˘ ó˜ ÏËÛ›ÔÓ
Ôf ˙É ÎÔÓÙ¿ Ì·˜.
Te ΛÌÂÓÔ Î¿ÓÂÈ â›ÎÏËÛË Ùɘ ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈÎɘ ‰È‰·Ûη-
Ï›·˜ ÂÚd Ùɘ àÍ›·˜ ÙÔÜ àÓıÚˆ›ÓÔ˘ ÚÔÛÒÔ˘ ó˜ ÂåÎfiÓ·˜
ÙÔÜ £ÂÔÜ. ≠OÏÔÈ Ôî ôÓıÚˆÔÈ ö¯Ô˘Ó ÎÔÈÓc ÚԤϢÛË,
ÎÔÈÓc ʇÛË, ±·ÓÙ˜ ö¯Ô˘Ó âÍ·ÁÔÚ·ÛıÉ ‰Èa ÙÔÜ ·¥Ì·ÙÔ˜
ÙÔÜ XÚÈÛÙÔÜ Î·d ‰ÈηÈÔÜÓÙ·È ÛÙc ÎÏ‹ÛË TÔ˘ ÁÈa ı¤ˆÛË.
^H ëÓfiÙËÙ· ÙÔÜ àÓıÚˆ›ÓÔ˘ Á¤ÓÔ˘˜ ηd Ùɘ àÓıÚˆ›Ó˘
ÔåÎÔÁÂÓ›·˜ ï‰ËÁÂÖ àÓ·fiÊ¢ÎÙ· ÛÙeÓ Û‚·ÛÌe ÙáÓ ‰È·-
ÊÔÚáÓ Ôf ‰È·ÎÚ›ÓÔ˘Ó ÙÔf˜ àÓıÚÒÔ˘˜ ηd âÈ‚¿ÏÏÔ˘Ó
ÙcÓ àÏÏËÏÂÁÁ‡Ë ÛÙa Ï·›ÛÈ· Ùɘ à‰ÂÏÊÔÛ‡Ó˘. Oî
ôÓıÚˆÔÈ çÊ›ÏÔ˘Ó Óa Û¤‚ˆÓÙ·È àÏÏ‹ÏÔ˘˜. \AÏÏ’ ·éÙe
‰bÓ àÚÎÂÖ. \OÊ›ÏÔ˘Ó Óa Êı¿ÛÔ˘Ó ÛÙcÓ àÌÔÈ‚·›· àÏÏËÏÂÁ-
Á‡Ë, 剛ˆ˜ ÌÂÙ·Íf ÏÔ˘Û›ˆÓ ηd Ùˆ¯áÓ, ‰˘Ó·ÙáÓ Î·d
à‰˘Ó¿ÙˆÓ. ^H ÂåÚ‹ÓË ÂrÓ·È Î·Úe˜ Ùɘ àÏÏËÏÂÁÁ‡Ë˜. ¶·-
Ú·Ïϋψ˜ Ùe ΛÌÂÓÔ Î·ÏÂÖ ÙÔf˜ ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÔf˜ Óa ñÂÚ·-
ÛÈÛıÔÜÓ Ùa ı‡Ì·Ù· ÙáÓ ‰È·ÎÚ›ÛÂˆÓ Î·d ÙáÓ à‰ÈÎÈáÓ ù¯È
ÌfiÓÔÓ âÎ ÏfiÁˆÓ àÓıÚˆÈÛÙÈÎáÓ, àÏÏa ηd ΢ڛˆ˜ âÎ Ïfi-
ÁˆÓ ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈÎɘ Û˘ÓÂ›·˜. Oî ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÔd çÊ›ÏÔ˘Ó Óa
Ì¿¯ˆÓÙ·È ÁÈa Ùe ‰›Î·ÈÔ Î·d ÁÈa ÙcÓ àÍÈÔÚ¤ÂÈ· ÙáÓ Û˘Ó-
·ÓıÚÒˆÓ ÙˆÓ Ìb ̤۷ ù¯È ‚›·È·. ^O àÁáÓ·˜ ·éÙe˜ Ú¤-
ÂÈ Óa Êı¿ÓÂÈ Ì¤¯ÚÈ ÙcÓ âÎ·›‰Â˘ÛË ÙáÓ ·È‰ÈáÓ, ̤¯ÚÈ
ÙcÓ ÓÔÌÔıÂÙÈÎc Î¿Ï˘„Ë ÙáÓ àÓ·ÁÎáÓ ÙáÓ Í¤ÓˆÓ, ̤¯ÚÈ
Ùd˜ ·ÚÂÌ‚¿ÛÂȘ ÛÙÔf˜ ‰ÈÂıÓÂÖ˜ çÚÁ·ÓÈÛÌÔf˜ ñbÚ ·éÙáÓ.
῾H βασικὴ προσπάθεια τῆς ᾽Eκκλησίας συνίσταται στὸ νὰ
συµφιλιώσει τοὺς φιλοξενοῦντας λαοὺς µὲ τοὺς φιλοξε-
νουµένους, τοὺς πρόσφυγες. K·d ΢ڛˆ˜ Óa àÔÙÚ¤„ÂÈ
ÙÔf˜ Ó¤Ô˘˜ àe ÙÔÜ Óa Ù·˘Ù›˙Ô˘Ó ÙeÓ Ú·ÙÛÈÛÌe Ìb ÙÔf˜
ÚfiÛÊ˘Á˜. ^H ÓÔÔÙÚÔ›· ÙáÓ ÛËÌÂÚÈÓáÓ Ó¤ˆÓ ÚÔÛ·Ó·ÙÔ-

172
Ï›˙ÂÙ·È Úe˜ ÙcÓ àÔÛÙÚÔÊc Úe˜ ÙÔf˜ ͤÓÔ˘˜. MÔÚÂÖ Óa
Ìc âÁÎÚ›ÓÔ˘Ó Ùd˜ Ì·˙ÈÎb˜ âÎηı·Ú›ÛÂȘ ÙáÓ Ó·˙›, ¬Ìˆ˜
ÚÔÙÈÌÔÜÓ Óa ·Ú·Ì¤ÓÔ˘Ó Ôî ͤÓÔÈ ÛÙd˜ ·ÙÚ›‰Â˜ ÙˆÓ, öÛÙˆ
ÎÈ iÓ ·éÙe ‰bÓ ÌÔÚÔÜÓ Óa Ùe âÈÙ‡¯Ô˘Ó ‰ÈfiÙÈ ÂrÓ·È Úfi-
ÛÊ˘Á˜.

™‹ÌÂÚ· ì \EÎÎÏËÛ›· ‚Ú›ÛÎÂÙ·È ÛÙcÓ ÚˆÙÔÔÚ›· ÙÔÜ


àÁáÓ· ñbÚ ÙáÓ ÚÔÛʇÁˆÓ ηd ÙáÓ Í¤ÓˆÓ. Oî â›ÛÎÔÔÈ
Ìb ‰ËÏÒÛÂȘ ÙˆÓ àÔÚÚ›ÙÔ˘Ó Ùe ·ÚÂÏıfiÓ, Ôf õıÂÏ ÙeÓ
Ú·ÙÛÈÛÌe Óa âΉËÏÒÓÂÙ·È Ìb ÙcÓ â›ÎÏËÛË ÙÔÜ ú‰ÈÔ˘ ÙÔÜ
£ÂÔÜ. K·d âÈηÏÔÜÓÙ·È ÙcÓ ·Ú·‚ÔÏc ÙÔÜ Î·ÏÔÜ ™·Ì·-
Ú›ÙÔ˘, Ôf ı¤ÏÂÈ Î¿ı ‰ÈÏ·Ófi Ì·˜ Óa ÂrÓ·È «ï ÏËÛ›ÔÓ».
K·d ‚¤‚·È· àÓ·ÁÓˆÚ›˙Ô˘Ó Ùd˜ ‰˘ÛÎÔϛ˜ Ôf Û˘ÓÂ¿ÁÂÙ·È
ì Û˘ÓÔ›ÎËÛË Ìb ͤÓÔ˘˜, ¬Ìˆ˜ ì ÎÔÈÓˆÓÈÎc ÂåÚ‹ÓË ÂrÓ·È
ηÚe˜ Ùɘ àÌÔÈ‚·›·˜ ηٷÓfiËÛ˘. «∆ὲν ἐξασφαλίζουµε
-ϤÁÔ˘Ó- τὴν κοινωνική µας ἀσφάλεια µὲ τὴν ἐπίκληση
τοῦ δαίµονα τῆς ξενοφοβίας» (BÏ. «La Croix», 18-1-1992).
K·d Û˘Ó¯›˙Ô˘Ó: «῾H ἀσφάλεια γεννᾶται µὲ τὴν ἀποδοχὴ
τοῦ ἄλλου µὲ τοὺς δεσµοὺς ποὺ ἀποκαθιστῶµεν µὲ τὸν
καθένα, µὲ τὴ θέση ποὺ τοῦ ἀναγνωρίζουµε καὶ ποὺ τοῦ
προσφέρουµε στὶς κοινότητές µας» (öÓı’ àÓˆÙ.).
^H \EÎÎÏËÛ›· ηd ÙÔf˜ ÚfiÛÊ˘Á˜ ñÂÚ·Û›˙ÂÙ·È Î·d
ÙcÓ ÍÂÓÔÊÔ‚›· àÔÚÚ›ÙÂÈ, àÏÏa ηd Ùa ÎÔÈÓˆÓÈÎa ηd
ôÏÏ· ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ôf ì ·ÚÔ˘Û›· ÙáÓ ÚÔÛʇÁˆÓ ‰ËÌÈ-
Ô˘ÚÁÂÖ ‰bÓ Ùa àÁÓÔÂÖ. K·d ï àÁáÓ·˜ Ù˘ ÂrÓ·È ÌÂÙ·Íf Ûʇ-
Ú·˜ ηd ôÎÌÔÓÔ˜. ^H àÓÂÚÁ›·, ì ÔåÎÔÓÔÌÈÎc ÎÚ›ÛË, ì ‰˘-
Û¯¤ÚÂÈ· âÓۈ̿وÛ˘, Ôî âÈÚÚÔ¤˜ ηd âȉڿÛÂȘ ÙáÓ
ÚÔÛʇÁˆÓ ÛÙcÓ ÎÔÈÓˆÓ›·, ì Ê˘ÏÂÙÈÎc ηd ·Ú·‰ÔÛȷ΋

173
ÙˆÓ ‰È·ÊÔÚÔÔ›ËÛË ‰bÓ ÂrÓ·È ÂéηٷÊÚfiÓËÙ˜ ‰˘ÛÎÔϛ˜.
K·d ï ΛӉ˘ÓÔ˜ Ùɘ àÏÏÔÙÚ›ˆÛ˘ ñ·ÚÎÙfi˜. ≠Ö˜ ï
àÁáÓ·˜ Û˘Ó¯›˙ÂÙ·È.
^H \EÎÎÏËÛ›· ‰È·ÎËÚ‡ÛÛÂÈ g˜ ≤Ó·˜ ÚfiÛÊ˘Á·˜ ‰bÓ
ÂrÓ·È ≤Ó·˜ ÎÔÈÓe˜ ÌÂÙ·Ó¿ÛÙ˘. ^H àÔÌfiÓˆÛ‹ ÙÔ˘ Êı¿ÓÂÈ
̤¯ÚȘ àˆÏ›·˜ Ùɘ Ù·˘ÙfiÙËÙfi˜ ÙÔ˘. Oî ·Ï·ÈÛÙ›ÓÈÔÈ
˙ÔÜÓ õ‰Ë ÁÈa ÙÚ›ÙË ÁÂÓÂa ̤۷ ÛÙa ÚÔÛÊ˘ÁÈÎa ÛÙÚ·ÙfiÂ-
‰·. ^H ¶ÔÓÙÈÊ›ÎÈ· ¢‹ÏˆÛË ÁÈa ÙcÓ ¶ÔÈÌ·ÓÙÈÎc ÙáÓ
¶ÚÔÛʇÁˆÓ (\OÎÙÒ‚ÚÈÔ˜ 1992) ı¤ÙÂÈ ÙeÓ ‰¿ÎÙ˘ÏÔÓ âd ÙeÓ
Ù‡ÔÓ ÙáÓ ≥ψÓ. Ta 17 ëηÙÔÌ̇ÚÈ· Û‹ÌÂÚ· ÙáÓ ÚÔ-
ÛʇÁˆÓ Ûb ¬ÏÔ ÙeÓ ÎfiÛÌÔ ÂrÓ·È Ùa ı‡Ì·Ù· ‰ÈˆÁÌÔÜ âÍ
·åÙ›·˜ Ùɘ Ê˘Ïɘ, ÙÔÜ ıÚËÛ·̷ÙÔ˜ ηd Ùɘ ÔÏÈÙÈÎɘ
ÙˆÓ å‰ÂÔÏÔÁ›·˜. Kαὶ ὅµως ὅλοι αὐτοὶ ἔχουν δικαίωµα στὴ
συνείδηση τοῦ κόσµου, στὸ νὰ ἀποκατασταθοῦν στὴν πα-
τρίδα τους, στὸ νὰ συναντήσουν τὴν ἀγάπη. K·d ·éÙe
ÂrÓ·È Î·ıÉÎÔÓ Î·d ¯Ú¤Ô˜ ÙáÓ ¯ÚÈÛÙÈ·ÓáÓ. K¿ı ¯ÒÚ·
¬ˆ˜ ñÔÛÙËÚ›˙ÂÈ Ùa ‰ÈηÈÒÌ·Ù· ÙáÓ ÔÏÈÙáÓ Ù˘, çÊ›-
ÏÂÈ Óa ñÔÛÙËÚ›˙ÂÈ Î·d âÎÂÖÓ· ÙáÓ ÚÔÛʇÁˆÓ Ôf ÊÈÏÔÍÂ-
ÓÂÖ. ¢bÓ Û˘ÌʈÓÂÖ ì \EÎÎÏËÛ›· Ìb Ùe ‚›·ÈÔ â·Ó··ÙÚÈ-
ÛÌfi, 剛ˆ˜ ¬Ù·Ó ·éÙe˜ Û˘ÓÂ¿ÁÂÙ·È ÎÈÓ‰‡ÓÔ˘˜ ÁÈa ÙeÓ â·-
Ó··ÙÚÈ˙fiÌÂÓÔ. K·d ‰bÓ àÓ¤¯ÂÙ·È ÙcÓ ÛȈc âÌÚe˜ Âå˜ Ùa
ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· ÙáÓ ÚÔÛʇÁˆÓ.
^H \EÎÎÏËÛ›· çÊ›ÏÂÈ Óa ‰Â›ÍÂÈ ÙeÓ àÏËıÈÓe ÓfiÌÔ Ùɘ
àÏÏËÏÂÁÁ‡Ë˜ ¬ˆ˜ ÙeÓ ‰ÈÂÙ‡ˆÛÂÓ ï \AfiÛÙÔÏÔ˜ ¶·Ü-
ÏÔ˜: «Eἴτε πάσχει ἓν µέλος, συµπάσχει πάντα τὰ µέλη».
£¤ÙÔÓÙ·˜ ÛÙcÓ ÚÒÙË ı¤ÛË ÙcÓ àÓıÚÒÈÓË àÍ›·, Ôî ¯ÚÈ-
ÛÙÈ·ÓÔd àÁˆÓ›˙ÔÓÙ·È ÁÈa Óa ¤ÛÔ˘Ó Ùa âÌfi‰È· ÙáÓ ‰È·-
ÎÚ›ÛÂˆÓ Ôf ÂrÓ·È ô‰ÈΘ. K·d âÂȉc Ôî ‰È·ÎËÚ‡ÍÂȘ ·éÙb˜
ÂrÓ·È ıˆÚËÙÈΤ˜, ì ¢‹ÏˆÛË ÚÔÙÚ¤ÂÈ Ùd˜ ÙÔÈÎb˜ \EÎ-

174
ÎÏËۛ˜ ηd Ì¿ÏÈÛÙ· Ùd˜ âÓÔڛ˜ Óa Âé·ÈÛıËÙÔÔÈ‹ÛÔ˘Ó Ùa
̤ÏË ÙˆÓ öÓ·ÓÙÈ ÙáÓ ÚÔÛʇÁˆÓ, ÙfiÛÔÓ ·éÙáÓ Ôf ˙ÔÜÓ
Ûb ÛÙÚ·Ùfi‰·, ¬ÛÔÓ Î·d âÎÂ›ÓˆÓ Ôf ̤ÓÔ˘Ó Ûb âχıÂÚÔ˘˜
¯ÒÚÔ˘˜ ηd ΢ڛˆ˜ Óa ÚÔÙÚ¤„Ô˘Ó ÙÔf˜ âÓÔÚ›Ù˜ Óa Û˘Ì-
ÌÂÙ¿Û¯Ô˘Ó Ûb ïÌ¿‰Â˜ âıÂÏÔÓÙáÓ ‰È·ÎÔÓ›·˜ ÙáÓ ÚÔÛʇ-
ÁˆÓ Ûb â›Â‰Ô ‰ÈÂÓÔÚÈ·Îe ηd ‰ÈÂÈÛÎÔÈÎfi, Úe˜ àÓÙÈÌÂ-
ÙÒÈÛÈÓ Ú·ÎÙÈÎáÓ Î˘Ú›ˆ˜ ÚÔ‚ÏËÌ¿ÙˆÓ ÙˆÓ. ^H Û˘ÓÂÚ-
Á·Û›· ‰b ·éÙc ‰˘Ó·ÙeÓ Óa âÂÎÙ·ıFÉ Î·d Ûb ‰È·ıÚËÛÎÂÈ·Îe
â›Â‰Ô ÁÈa ÌÂÁ·Ï‡ÙÂÚË àfi‰ÔÛË (BÏ. «L’ Osservatore
Romano», 6-10-1992).
™Ùa Ï·›ÛÈ· ·éÙɘ Ùɘ ¢ËÏÒÛˆ˜ ÔÏÏb˜ ÙÔÈÎb˜
\EÎÎÏËۛ˜ àӤϷ‚·Ó àÁáÓ· ÚÔ¿ÛÈÛ˘ ÙáÓ ‰ÈηȈ̿-
ÙˆÓ ÙáÓ ÚÔÛʇÁˆÓ ÛÙd˜ ÂÚÈÔ¯¤˜ ÙˆÓ. ™Ùc °·ÏÏ›· .¯.
ì \EÎÎÏËÛ›· â΋ڢÍ àÁáÓ· àÓÙÈÚ·ÙÛÈÛÙÈÎe Ìb Û‡ÓıËÌ·
«Accueillir l’ étranger» (Ó’ àԉ¯ıÔÜÌ ÙeÓ Í¤ÓÔ) õ‰Ë
àe ÙeÓ \OÎÙÒ‚ÚÈÔ 1992. ™˘ÌÌÂÙ¤¯Ô˘Ó ÎÏËÚÈÎÔ›, âÈÛÙ‹-
ÌÔÓ˜, Ó¤ÔÈ, ÊÔÈÙËÙ¤˜, âÚÁ¿Ù˜, Ì·ıËÙb˜ ηd ÌÂÙ·Ó¿ÛÙ˜
(BÏ. «La Croix», 11-3-1993). ^O àÁáÓ·˜ ÛÙÚ¿ÊËΠηd
ηÙa Ùɘ Ó¤·˜ ÓÔÌÔıÂÛ›·˜ ÁÈa ÙÔf˜ ÌÂÙ·Ó¿ÛÙ˜. K·ıÔÏÈ-
ÎÔ›, ÚÔÙÂÛÙ¿ÓÙ˜ ηd ÌÔ˘ÛÔ˘ÏÌ¿ÓÔÈ, ¿ÏÈÓ ÛÙc °·ÏÏ›·,
üÚıˆÛ·Ó Ùe àÓ¿ÛÙËÌ¿ ÙˆÓ ÌÚÔÛÙa ÛÙcÓ ëÙÔÈÌ·˙fiÌÂÓË
Ó¤· ÓÔÌÔıÂÙÈÎc Ú‡ıÌÈÛË ÙÔÜ ı¤Ì·ÙÔ˜ ÙáÓ Í¤ÓˆÓ, ÙÔÓ›˙ÔÓ-
Ù·˜ ¬ÙÈ Ùa ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ùɘ ÌÂÙ·Ó¿ÛÙ¢Û˘ ‰bÓ çÊ›ÏÔÓÙ·È
àÔÎÏÂÈÛÙÈÎa ηd ÌfiÓÔÓ ÛÙÔf˜ ͤÓÔ˘˜ ηd ηÏÒÓÙ·˜ Ùe
Ï·e Óa Û˘Ì‚¿ÏÂÈ ÛÙcÓ âÓۈ̿وÛË ÙáÓ Í¤ÓˆÓ. Mb àÁ¿-
Ë Î·d Ìb ηٷÓfiËÛË. °È·Ùd ï ÚfiÛÊ˘Á·˜ ‰bÓ ÂrÓ·È ÙÔ˘Ú›-
ÛÙ·˜, ÂrÓ·È ≤Ó·˜ ÍÂÚÈ˙ˆÌ¤ÓÔ˜ Ôf ʤÚÓÂÈ Ì·˙› ÙÔ˘ Ùc ‰˘-
ÛÙ˘¯›· ÙÔ˘ ηd Ùd˜ ÏËÁ¤˜ ÙÔ˘ ù¯È ÙfiÛÔ ÛÙe ÛáÌ· ÙÔ˘ Ìa
ÛÙcÓ Î·Ú‰È¿ ÙÔ˘.

175
^H çÚıfi‰ÔÍË \EÎÎÏËÛ›· Ì·˜ ö¯ÂÈ âÊ·ÚÌfiÛÂÈ Î·d âÊ·Ú-
Ìfi˙ÂÈ ÛÙcÓ Ú¿ÍË ÙcÓ àÁ¿Ë Î·d ÙcÓ àÓÂÎÙÈÎfiÙËÙ· Úe˜
ÙÔf˜ ÚfiÛÊ˘Á˜, ηÙa Ùe ·Ú¿‰ÂÈÁÌ· ÙÔÜ K˘Ú›Ô˘, Ôf ÂrÂ:
«ξένος ἤµην καὶ συνηγάγετέ µε». XÈÏÈ¿‰Â˜ ≤ÏÏËÓ˜ âÁÓÒ-
ÚÈÛ·Ó ÙcÓ ÚÔÛÊ˘ÁÈ¿, ¬Ù·Ó àe Ùd˜ àÏËÛÌfiÓËÙ˜ ·ÙÚ›‰Â˜
Î·Ù¤Ê˘Á·Ó ÛÙcÓ ¶·ÙÚ›‰·. Te Úfi‚ÏËÌ· â‰á qÙ·Ó ‰È·ÊÔÚÂ-
ÙÈÎfi. BÚ¤ıËÎ·Ó Ì¤Û· ÛÙcÓ ^EÏÏ¿‰· ëηÙÔÓÙ¿‰Â˜ ¯ÈÏÈ¿‰Â˜
ÍÂÎÏËÚÈṲ̂ÓÔÈ ≤ÏÏËÓ˜ Ùɘ ‰È·ÛÔÚĘ ηd ‚ÚÉÎ·Ó Î·Ù·Ê‡-
ÁÈÔ Î·d ÂÚ›ı·Ï„Ë. ^H \EÎÎÏËÛ›· ÛÙ¿ıËΠÛÙe Ï¢Úfi ÙÔ˘˜
ηd ηٷÔϤÌËÛ Ùd˜ ÚÔηٷϋ„ÂȘ âÓ›ˆÓ âÓÙÔ›ˆÓ âÓ·Ó-
Ù›ÔÓ ÙÔ˘˜. Oî ≤ÏÏËÓ˜ ÎÏËÚÈÎÔ›, ‰ÈˆÁ̤ÓÔÈ Î·d Ôî ú‰ÈÔÈ àÎÔ-
ÏÔ‡ıËÛ·Ó Ùe Ô›ÌÓÈÔ ÛÙe ‰ÚfiÌÔ Ùɘ ÚÔÛÊ˘ÁÈĘ ηd â‰ÔΛ-
Ì·Û·Ó ¬Ï˜ Ùd˜ ÛÙÂÚ‹ÛÂȘ, Ùd˜ ηÎÔ˘¯›Â˜, ÙÔf˜ ÎÈÓ‰‡ÓÔ˘˜ ηd
Ùa ‚¿Û·Ó· Ùɘ âÍÔÚ›·˜. ^H ÔÈfiÙËÙ· ÙÔÜ ÔÏÈÙÈÛÌÔÜ ÙÔÜ
≤ÏÏËÓÔ˜ ηd ì å‰ÈfiÚÚ˘ıÌË ÓÔÔÙÚÔ›· ÙÔ˘ ÛÙ¿ıËÎ·Ó Ôî ‚·-
ÛÈÎb˜ ·åٛ˜ Ôf ¬ÛÔÈ ÚfiÛÊ˘Á˜ àÏÏÔÁÂÓÂÖ˜ ηd àÏÏfiÊ˘ÏÔÈ
‚Ú¤ıËÎ·Ó ÛÙcÓ ^EÏÏ¿‰· âÁÓÒÚÈÛ·Ó ù¯È êÏᘠÙcÓ àÓÂÎÙÈ-
ÎfiÙËÙ·, àÏÏa ηd Ùc Û˘Ì·Ú¿ÛÙ·ÛË ÙáÓ ëÏÏ‹ÓˆÓ. K·d Ìfi-
ÓÔ Ôî âÁÎÏËÌ·ÙÈÎb˜ Ú¿ÍÂȘ ÙáÓ àÏ‚·ÓáÓ ÚÔÛʇÁˆÓ ηÙa
Ùa ÙÂÏÂ˘Ù·Ö· ¯ÚfiÓÈ·, àÓ¿ÁÎ·Û·Ó ÙÔf˜ ≤ÏÏËÓ˜ Óa ÂÚÈÛÙ›-
ÏÔ˘Ó ÙcÓ âΉ‹ÏˆÛË ÙáÓ Úe˜ ·éÙÔf˜ ηd ÁÂÓÈÎÒÙÂÚÔÓ ÙÔf˜
ͤÓÔ˘˜ ·åÛıËÌ¿ÙˆÓ àÌÂÚ›ÛÙÔ˘ Û˘Ì·Ú·ÛÙ¿Ûˆ˜. XÈÏÈ¿‰Â˜
ÚfiÛÊ˘Á˜ ˙ÔÜÓ Û‹ÌÂÚ· ÛÙcÓ ^EÏÏ¿‰· ηd ì \EÎÎÏËÛ›·
ö¯ÂÈ Ì¤Á· ÌÂÚ›‰ÈÔ ÛÙcÓ âÈ‚›ˆÛ‹ ÙˆÓ ¬ˆ˜ Û˘Ì‚·›ÓÂÈ .¯.
ÛÙe §·‡ÚÈÔ Î·d àÏÏÔÜ.
\AÏÏa ‚¤‚·È· ·éÙa ‰bÓ àÚÎÔÜÓ. ™‹ÌÂÚ· Ôf ì ^EÏÏ¿‰·
Á›ÓÂÙ·È âÎ ÙáÓ Ú·ÁÌ¿ÙˆÓ ¯ÒÚ· ñԉԯɘ ÚÔÛʇÁˆÓ, Ùe
Úfi‚ÏËÌ· ıa ç͢ÓıFÉ Î·d ï ÚfiÏÔ˜ ÙáÓ ¯ÚÈÛÙÈ·ÓáÓ ıa ÂrÓ·È
ÌÂÁ¿ÏÔ˜. Oî ≤ÏÏËÓ˜ ‰bÓ ñ‹ÚÍ·Ì ÔÙb Ú·ÙÛÈÛÙ¤˜, ¬Ìˆ˜

176
ÂúÌÂı· Û˘ÌÊÂÚÔÓÙÔÏfiÁÔÈ. K·d ñ¿Ú¯ÂÈ Î›Ó‰˘ÓÔ˜ Óa âÎÌÂ-
Ù·ÏÏ¢ÙÔÜÌ Ùa âÚÁ·ÙÈÎa ¯¤ÚÈ· ÙáÓ ÚÔÛʇÁˆÓ. Na Ùa
¯ÚËÛÈÌÔÔÈ‹ÛÔ˘Ì ‚‚·›ˆ˜ Ó·›, àÏÏ’ ù¯È Óa Ùa âÎÌÂÙ·Ï-
Ï¢ıÔÜÌÂ. ¢bÓ êÚÌfi˙ÂÈ Ûb ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÔ‡˜. ᾽Aλλὰ οἱ ξένοι πρέ-
πει νὰ γίνουν καὶ ἐδῶ δεκτοὶ ὅπως εἶναι. Θὰ χρειασθοῦν τὶς
ἐκκλησίες των καὶ δὲν θὰ πρέπει νὰ ἀντιδράσουµε. Tὰ σχο-
λεῖα τους ἐνδεχοµένως. Θὰ πρέπει νὰ συνηθίσουµε νὰ βλέ-
πουµε στὸ δρόµο µαύρους, κίτρινους, ἀλλὰ µόνο αὐτὸ δὲν
φθάνει. ∆ὲν πρέπει νὰ ἀρκεσθοῦµε στὸ νὰ τοὺς βλέπουµε.
Xρειάζεται νὰ τοὺς ἀναγνωρίσουµε καὶ νὰ τοὺς ἐνσωµατώ-
σουµε κι ἐµεῖς µέσα στὴν κοινωνία µας. K·d ·éÙe ÂrÓ·È
ÔÏf ‰‡ÛÎÔÏÔ ÁÈa ÙÔf˜ ≤ÏÏËÓ˜. ^H \EÎÎÏËÛ›· çÊ›ÏÂÈ àÊ’
ëÓe˜ ÌbÓ Óa âÓÈÛ¯‡ÛÂÈ Ùa âÛˆÙÂÚÈÎa ·Ú·‰ÔÛÈ·Îa àÓÙÈÛÒ-
Ì·Ù· ÙÔÜ ≤ÏÏËÓ·, ηd àÊ’ ëÙ¤ÚÔ˘ Óa Û˘ÛÙ‹ÛÂÈ ÙcÓ ÚÔÛÂ-
ÎÙÈÎc ÌÂÙ·¯Â›ÚÈÛË, Ìb ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈÎc àÁ¿Ë, àÏÏa ¯ˆÚd˜
ôÎÚÈÙ˜ ÌÈÌ‹ÛÂȘ ÙÔÜ Í¤ÓÔ˘, ÙÔÜ ÚfiÛÊ˘Á·, ÙÔÜ ‰Â‰ÈˆÁ̤-
ÓÔ˘. ^H ^EÏÏ¿‰· ‰bÓ ÂrÓ·È ÏÔ‡ÛÈ· ¯ÒÚ· ηd ‰bÓ ‰È·ı¤ÙÂÈ
ÎÚ·ÙÈÎc ñÔ‰ÔÌc ÁÈa ñÔ‰Ô¯c ÚÔÛʇÁˆÓ. ≠Ö˜ Ú¤ÂÈ
Óa ëÙÔÈÌ¿˙ÂÙ·È. Oî ÁÂÈÙÔÓÈÎb˜ ëÛٛ˜ ÔÏ¤ÌˆÓ ·Ú¿ÁÔ˘Ó
ÚfiÛÊ˘Á˜ Ôf ‚ϤÔ˘Ó ÙcÓ ^EÏÏ¿‰· ó˜ ·Ú¿‰ÂÈÛÔ. TÔf˜
≤ÏÏËÓ˜ ÚfiÛÊ˘Á˜ ÙÔf˜ ‰Â¯ı‹Î·Ì οÔÙ ηd ÙÔf˜ ÂÚÈ-
ı¿Ï„·ÌÂ. TÔf˜ ͤÓÔ˘˜; Te ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈÎfi, Ìa ηd Ùe ‰ÈÂıÓb˜
ηıÉÎÔÓ Ì·˜ ÂrÓ·È Óa ÙÔf˜ ñԉ¯ıÔÜÌ ó˜ à‰ÂÏÊÔ‡˜. Te
ηÙa fiÛÔÓ ıa Ùe âÈÙ‡¯Ô˘Ì ÂrÓ·È ı¤Ì· ηd Ùɘ \EÎÎÏË-
Û›·˜ Ì·˜. Na âÌÓ‡ÛÂÈ Ûb ¬ÏÔ˘˜ ÙcÓ ·Ú·Ì˘ı›· ηd ÙcÓ
àÁ¿Ë, Ùe öÏÂÔ˜ ηd ÙcÓ à‰ÂÏÊÔÛ‡ÓË. Na ‚Á¿ÏÂÈ ÙÔf˜ Úfi-
ÛÊ˘Á˜ àe ÙcÓ à¿ÓıÚˆË à‚‚·ÈfiÙËÙ· Ôf ÙÔf˜ Û˘ÓÙÚÔ-
ʇÂÈ ÌÚÔÛÙa Û’ ≤Ó· àηıfiÚÈÛÙÔ Ì¤ÏÏÔÓ.

177
^H ÂÚd ÚÔÛʇÁˆÓ ‰ÈÂıÓc˜ ÓÔÌÔıÂÛ›· àÓ·˙ËÙÂÖ ‚ÂÏÙ›ˆ-
ÛË, àÏÏ’ Ôî Ú·ÁÌ·ÙÈÎb˜ Ú›˙˜ ÙÔÜ ÚÔ‚Ï‹Ì·ÙÔ˜ ÂrÓ·È
àÏÏÔÜ. ™ÙcÓ àÏÏ·Ác ÙáÓ ıÂÛÌáÓ Î·d ÛÙcÓ àÓÙÈÌÂÙÒÈÛË
ÙáÓ ·åÙ›ˆÓ Ôf ÙÔf˜ àÓ¿ÁÎ·Û·Ó Óa ¿ÚÔ˘Ó Ùe ‰ÚfiÌÔ Ùɘ
Ê˘Áɘ. ≠OÏÔÈ Ôî ôÓıÚˆÔÈ Î·Ïɘ ıÂÏ‹Ûˆ˜ ηÏÔÜÓÙ·È Óa
âÚÁ·ÛıÔÜÓ Úe˜ ÙcÓ Î·Ù‡ı˘ÓÛË ·éÙ‹. K·d Ôî ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈΤ˜
΢‚ÂÚÓ‹ÛÂȘ ÔÏf ÂÚÈÛÛfiÙÂÚÔ. \AÏÏa ‚¤‚·È· ¬ÛÔ ‰bÓ ıa χ-
ÓÂÙ·È Ùe Úfi‚ÏËÌ·, ıa ηÏÔÜÓÙ·È Ï·e˜ ηd ΢‚ÂÚÓ‹ÛÂȘ Óa
‰Â›ÍÔ˘Ó àÓÔ¯c ηd àÏÏËÏÂÁÁ‡Ë Úe˜ ÙÔf˜ ÚfiÛÊ˘Á˜. ¶Ú¤-
ÂÈ ÙÂÏÈÎa Óa àÓ·ÁÓˆÚ›ÛÔ˘Ì ¬ÙÈ ¬ÏÔÈ Ôî ôÓıÚˆÔÈ ÂúÌÂı·
≤Ó·˜ Ï·fi˜, ï Ï·e˜ ÙÔÜ £ÂÔÜ. ^O \AÁa XaÓ âÙfiÓÈÛÂ: «῍Aν
δὲν τὸ κάνουµε, οἱ συνέπειες δὲν θὰ εἶναι µόνο ἠθικὲς ἢ φι-
λοσοφικές. Θὰ εἶναι αὐτοκαταστροφικές» («Kαθηµερινή»,
8-8-1993). \AÏÏa ηd Ôî ηْ 剛·Ó Ï·Ôd ÌÔÚÔÜÓ Óa οÓÔ˘Ó
ÔÏÏ¿. TÂÏÈÎa ¬Ï· âÍ·ÚÙáÓÙ·È àe ÙeÓ ôÓıÚˆÔ. \AÚÎÂÖ
Óa ʤÚÂÙ·È ó˜ ôÓıÚˆÔ˜ - ̤ÏÔ˜ ëÓe˜ ÛÒÌ·ÙÔ˜ ηd ù¯È ó˜
·éÙfiÓÔÌÔ˜, àÔÎÔÌ̤ÓÔ˜ àe ÙeÓ ÎÔÚÌe ÎÏ¿‰Ô˜, Ôf ‚¤-
‚·È· ÂrÓ·È Î·Ù·‰ÈηṲ̂ÓÔ˜ ÎÔÈÓˆÓÈο. K·d ·éÙe ÌfiÓÔ ì
¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈÎc àÁ¿Ë ÌÔÚÂÖ Óa ÙÔÜ Ùe Ì¿ıÂÈ.

178
«\AÓ¿ÚÌÔÛÙÔ˜» ÚÔÛËÏ˘ÙÈÛÌe˜
ηd ıÚËÛ΢ÙÈÎc âÏ¢ıÂÚ›· ηÙa ÙcÓ
ÓÔÌÔÏÔÁ›· ÙÔÜ EéÚˆ·˚ÎÔÜ ¢ÈηÛÙËÚ›Ô˘
A\ ÓıÚˆ›ÓˆÓ ¢ÈÎ·ÈˆÌ¿ÙˆÓ *

᾽I
‰Ôf ηd ¿ÏÈÓ âʤÙÔ˜ ì âÙ‹ÛÈ· ÌÓ‹ÌË ÙÔÜ êÁ›Ô˘ âÓ‰fi-
ÍÔ˘ îÂÚÔÌ¿ÚÙ˘ÚÔ˜ ¢ÈÔÓ˘Û›Ô˘ ÙÔÜ \AÚÂÔ·Á›ÙÔ˘, \EÈ-
ÛÎfiÔ˘ ηd ηıÈÂڈ̤ÓÔ˘ ÚÔÛÙ¿ÙÔ˘ ÙáÓ ‰È·ÎfiÓˆÓ
Ùɘ £¤ÌȉԘ, ÌĘ Û˘ÓÂΤÓÙÚˆÛÂÓ Âå˜ ÙeÓ ÊÈÏfiÍÂÓÔÓ ÙÔÜÙÔÓ
ÙfiÔÓ Ìb ÙcÓ ÚˆÙÔ‚Ô˘Ï›·Ó Ùɘ ÙÔÈÎɘ Ì·˜ \EÎÎÏËÛ›·˜,
Ôf âÈı˘ÌÂÖ Óa âˆÊÂÏËıÂÖ Ùɘ ÂéηÈÚ›·˜ ÁÈa Óa ÛĘ
âΉËÏÒÛÂÈ Ùa ·åÛı‹Ì·Ù· Ùɘ ÙÈÌɘ ηd Ùɘ àÁ¿˘, Ìb Ùa
ïÔÖ· ÂÚÈ‚¿ÏÏÂÈ ¬ÏÔ˘˜ ¬ÛÔÈ ñËÚÂÙÔÜÓ Ìb âÓÙÈÌfiÙËÙ·,
àÎÂÚ·ÈfiÙËÙ· ηd ñ„ËÏÔÊÚÔÛ‡ÓË Ùe å‰Âá‰Â˜ Ùɘ ¢ÈηÈÔÛ‡-
* ^ O Ì È Ï › · ÙÔÜ ™Â‚. MËÙÚÔÔÏ›ÙÔ˘ ¢ËÌËÙÚÈ¿‰Ô˜ Î. XÚÈÛÙÔ‰Ô‡ÏÔ˘
Úe˜ ÙÔf˜ âÎÚÔÛÒÔ˘˜ ÙÔÜ ÓÔÌÈÎÔÜ ÎfiÛÌÔ˘ (‰ÈηÛÙ¤˜, ‰ÈÎËÁfiÚÔ˘˜, Û˘Ì-
‚ÔÏ·ÈÔÁÚ¿ÊÔ˘˜, âÈÌÂÏËÙ¤˜ Î.Ï.) Ùɘ M·ÁÓËÛ›·˜, ηÙa ÙcÓ Úe˜ ÙÈÌ‹Ó
ÙˆÓ Û‡Ó·ÍÈÓ, Ôf èÚÁ¿ÓˆÛ ì ^I. MËÙÚfiÔÏȘ ¢ËÌËÙÚÈ¿‰Ô˜ ÛÙcÓ ·úıÔ˘-
Û· ÙÔÜ ¶ÓÂ˘Ì·ÙÈÎÔÜ Ù˘ K¤ÓÙÚÔ˘ ÛÙd˜ 4 \OÎÙˆ‚Ú›Ô˘ 1994 Ìb ÙcÓ ÂéηÈ-
Ú›· Ùɘ ÌÓ‹Ì˘ ÙÔÜ êÁ›Ô˘ ¢ÈÔÓ˘Û›Ô˘ \AÚÂÔ·Á›ÙÔ˘, ÚÔÛÙ¿ÙÔ˘ ·éÙáÓ.

179
Ó˘ ÛÙa Ï·›ÛÈ· Ùɘ ‰ËÌÔÎÚ·ÙÈÎɘ Ì·˜ ÔÏÈÙ›·˜. K·d
¯·›Úˆ ‰ÈfiÙÈ ö¯ˆ ÙcÓ ¯·ÚaÓ Î·d ÙcÓ ÙÈÌcÓ Óa ÛĘ ñÔ‰¤-
¯ÔÌ·È â‰á, ¬ˆ˜ ¿ÓÙÔÙÂ, ηd Óa ÛĘ ηıÈÛÙá ÎÔÈÓˆÓÔf˜
ù¯È ÌfiÓÔ ÙáÓ Û˘Ó·ÈÛıËÌ¿ÙˆÓ ÌÔ˘, àÏÏa ηd ÙáÓ ÛΤ„ÂÒÓ
ÌÔ˘. ™Î¤„ÂˆÓ Ôf ÎÈÓÔÜÓÙ·È Ûb ÁÓÒÚÈÌ· ÁÈa ÛĘ ‰›·,
àÏÏa ηd Ôf Ù·˘Ùfi¯ÚÔÓ· ±ÙÔÓÙ·È ÙáÓ âӉȷÊÂÚfiÓÙˆÓ
ηd Ùɘ \EÎÎÏËÛ›·˜.
òEÙÛÈ Î·Ù’ àÚ¯a˜ ·Ú·Î·Ïá Óa ‰Â¯ıÉÙ Ùd˜ Èe
âÁοډȘ Â鯤˜ ÌÔ˘ ÁÈa Ùc ÛËÌÂÚÈÓc ëÔÚÙ‹, Âé¯b˜ àÁ¿-
˘, ÙÈÌɘ ηd àÓ·ÁÓÒÚÈÛ˘ Ùɘ ÚÔÛÊÔÚĘ Û·˜ Û’ ≤Ó· Îfi-
ÛÌÔ, Ôf Ù·Ï·Ó›˙ÂÙ·È àe ÙcÓ à‰ÈΛ·, ÙcÓ ÂéÙ¤ÏÂÈ·, Ùc ¯·-
̤ÚÂÈ·, ÙcÓ à‰ÈÛÙ·ÎÙÔÛ‡ÓË, ÙcÓ Î·Î›· ηd Ùa ¿ıË, ηd
ÛÙÚÔ‚ÈÏ›˙ÂÙ·È Ì¤Û· ÛÙc ‰›ÓË ÙáÓ ÔÈÎ›ÏˆÓ Î·ÎáÓ Ôf
ïÚÈÔıÂÙÔÜÓ Ùc ÁÚ·ÌÌc Ôf ‰È·¯ˆÚ›˙ÂÈ ÙcÓ öÓÓÔÌË Ù¿ÍË
àe ÙcÓ ·Ú·ÓÔÌ›· ηd Ùe ô‰ÈÎÔ àe ÙcÓ äıÈ΋. AéÙÔÜ
ÙÔÜ Îϛ̷ÙÔ˜ ıÜÌ· ÂrÓ·È Î·d ì ¢ÈηÈÔÛ‡ÓË ÛÙcÓ ·ÙÚ›‰·
Ì·˜, Ùɘ ïÔ›·˜ Ôî ÏÂÈÙÔ˘ÚÁÔd ‚¿ÏÏÔÓÙ·È à‰Âᘠηd àÓÔÈ-
ÎÙÈÚÌfiÓˆ˜ fiÙÂ ó˜ «‰ÈÂÊı·Ṳ́ÓÔÈ» ηd fiÙÂ ó˜ «Î·Ù¢ı˘-
ÓfiÌÂÓÔÈ», Ìb àÔÙ¤ÏÂÛÌ· Óa ÌÂÈÒÓÂÙ·È âÈΛӉ˘Ó· Ùe
ÎÜÚÔ˜ ÙÔÜ ıÂÛÌÔÜ Ôf ñËÚÂÙÔÜÓ ÛÙc Û˘Ó›‰ËÛË ÙÔÜ Ï·ÔÜ
ηd Óa ηٷÚÚ¤Ô˘Ó Ùa ‚¿ıÚ· ÙÔÜ ÔÏÈÙ‡̷ÙÔ˜.
^H ÚÔÛ¿ıÂÈ· ñÔÙ·Áɘ Ùɘ ¢ÈηÈÔÛ‡Ó˘ ÛÙa ÎÔÌÌ·-
ÙÈÎa ÎÂχÛÌ·Ù·, Ìb àÓ¿ÏÔÁË àÓ·›ÚÂÛË Ùɘ Û˘ÓÙ·ÁÌ·-
ÙÈÎɘ àÓÂÍ·ÚÙËÛ›·˜ Ù˘, Û˘ÓÈÛÙÄ ÛÙ˘ÁÓc â¤Ì‚·ÛË ÙáÓ
‰‡Ô ôÏÏˆÓ âÍÔ˘ÛÈáÓ ÙÔÜ ÔÏÈÙ‡̷ÙÔ˜ Âå˜ Ùa âÛˆÙÂÚÈο
Ù˘ ηd àÂÚÁ¿˙ÂÙ·È ÂéÚ‡Ù·ÙÔ Î·d ÌÔÈÚ·ÖÔ ÏÉÁÌ· ηÙa
Ùɘ ¢ËÌÔÎÚ·Ù›·˜ ηd ÙÔÜ §·ÔÜ. °È’ ·éÙe ηd ì Â鯋 ÌÔ˘
ÂrÓ·È Óa ·Ú·Ì›ÓÂÈ ì ¢ÈηÈÔÛ‡ÓË âÏ¢ı¤Ú· àe ïÔÈÂÛ-
‰‹ÔÙ âÂÌ‚¿ÛÂȘ ηd àÓÂÍ¿ÚÙËÙË ÁÈa Óa âÈÙÂϤÛÂÈ Ùe

180
ÏÂÙfi Ù˘ öÚÁÔ, Ìb ¬ÏÔ˘˜ ÙÔf˜ ·Ú¿ÁÔÓÙ¤˜ Ù˘ ÚÔÛËψ-
̤ÓÔ˘˜ Û’ ·éÙe ηd ÛÙcÓ âÈÙ˘¯É ïÏÔÎÏ‹ÚˆÛ‹ ÙÔ˘. K·d
ÛÙc Û˘Ó¤¯ÂÈ· ·Ú·Î·Ïˆ Óa ÌÔÜ âÈÙÚ¤„ÂÙ Óa ÛĘ ·ÚÔ˘-
ÛÈ¿Ûˆ Ùe ı¤Ì· Ôf â¤ÏÂÍ· Óa ÛĘ à·Û¯ÔÏ‹Ûˆ, âÂȉc
öÎÚÈÓ· ¬ÙÈ ÙÔÜÙÔ ¯·Ú·ÎÙËÚ›˙ÂÈ ì ÂÚÈÛÙ·ÛÈ·Îc âÈηÈÚfiÙË-
Ù· àÏÏa ηd ì âÈÛÙËÌÔÓÈÎc ıˆÚËÙÈÎfiÙËÙ· Ìb Ùd˜ Ú·-
ÎÙÈΤ˜ Ù˘ ÚÔÂÎÙ¿ÛÂȘ ÛÙcÓ âÔ¯‹ Ì·˜.
Te ı¤Ì· âÈÁÚ¿ÊÂÙ·È: «“᾽Aνάρµοστος” προσηλυτι-
σµὸς καὶ θρησκευτικὴ ἐλευθερία κατὰ τὴν νοµολογία τοῦ
Eὐρωπαϊκοῦ ∆ικαστηρίου ᾽Aνθρωπίνων ∆ικαιωµάτων»
ηd àÔÛÎÔÂÖ Âå˜ ÙcÓ ıÂÒÚËÛË Ùɘ Û¯¤Ûˆ˜ ÌÂÙ·Íf ÙÔÜ
àÛÎÔ˘Ì¤ÓÔ˘ ÚÔÛËÏ˘ÙÈÛÌÔÜ Ìb ¯Ú‹ÛË àÓ¿ÚÌÔÛÙˆÓ, õÙÔÈ
·Ú¿ÓÔÌˆÓ Î·d àÓ‹ıÈÎˆÓ Ì¤ÛˆÓ Î·d ÙÔÜ Û˘ÓÙ·ÁÌ·ÙÈÎa
ηÙÔ¯˘ÚˆÌ¤ÓÔ˘ ‰ÈηÈÒÌ·ÙÔ˜ Ùɘ ıÚËÛ΢ÙÈÎɘ âÏ¢ıÂ-
Ú›·˜, ¬ˆ˜ ·éÙe åÛ¯‡ÂÈ ÛÙc ¯ÒÚ· Ì·˜.
TcÓ àÊÔÚÌc ÁÈa ÙcÓ âÈÏÔÁc ÙÔÜ ı¤Ì·ÙÔ˜ ·éÙÔÜ ÚfiÛ-
ÊÂÚ·Ó àÊ’ ëÓe˜ ÌbÓ Ôî ÌÂıÔ‰Â˘Ì¤Ó˜ ηd Û˘ÛÙËÌ·ÙÈÎb˜ ‰˘ÛÊË-
ÌÈÛÙÈÎb˜ âÈı¤ÛÂȘ ÙáÓ ‰È·ÊfiÚˆÓ âÏ¢ı¤Úˆ˜ ‰ÚÒÓÙˆÓ ÛÙcÓ
^EÏÏ¿‰· ·îÚÂÙÈÎáÓ, ηd ‰c ÙáÓ M·ÚÙ‡ÚˆÓ ÙÔÜ \I¯ˆ‚Ä Î·d
ÙáÓ Eé·ÁÁÂÏÈÎáÓ Î˘Ú›ˆ˜, âÓÒÈÔÓ ‰ÈÂıÓáÓ çÚÁ·ÓÈÛÌáÓ
ηÙa Ùɘ ^EÏÏ¿‰Ô˜, ÙcÓ ïÔ›·Ó âÌÊ·Ó›˙Ô˘Ó ó˜ ¯ÒÚ·Ó ¬Ô˘
ì ıÚËÛ΢ÙÈÎc âÏ¢ıÂÚ›· ‰bÓ ñÊ›ÛÙ·Ù·È Î·d Ôî ıÚËÛ΢ÙÈÎb˜
ÌÂÈÔÓfiÙËÙ˜ ‰ÈÒÎÔÓÙ·È àe Ùa ‰ÈηÛÙ‹ÚÈ· Ìb ÙcÓ Î·ÙËÁÔ-
Ú›·Ó ¬ÙÈ àÛÎÔÜÓ àı¤ÌÈÙÔ ÚÔÛËÏ˘ÙÈÛÌe Ûb ‚¿ÚÔ˜ Ùɘ âÈÎÚ·-
ÙÔ‡Û˘ ıÚËÛΛ·˜1, àÊ’ ëÙ¤ÚÔ˘ ‰b ì ÚfiÛÊ·ÙË Û¯ÂÙÈÎc ñ’
1. Ta ı¤Ì·Ù·, Ìb Ùa ïÔÖ· àËÛ¯ÔÏ‹Û·ÌÂ, ηÙa Ùa ÚÔËÁÔ‡ÌÂÓ· ¯Úfi-
ÓÈ· ÙcÓ ïÌ‹Á˘ÚË ÙáÓ ÓÔÌÈÎáÓ Ì·˜, qÙ·Ó, ηÙa ÛÂÈÚ¿Ó, Ùa ëÍɘ: ·) ^O ıÂ-
ÛÌe˜ Ùɘ ÔåÎÔÁ¤ÓÂÈ·˜ ηÙa Ùe Û¯¤‰ÈÔ °·˙É (1976), ‚) K›Ó‰˘ÓÔÈ àe Ùd˜ ÚÔ-
Ù¿ÛÂȘ Ùɘ ¢ÈÂıÓÔܘ \EÈÙÚÔɘ ¶ÚÔÛˆÈÎɘ K·Ù·ÛÙ¿Ûˆ˜ Úe˜ ‰È·ÌfiÚ-

181
àÚÈıÌ. 3/1992/421 Ùɘ 23-5-1993 àfiÊ·ÛË ÙÔÜ EéÚˆ. ¢È-
ηÛÙËÚ›Ô˘ \AÓıÚˆ›ÓˆÓ ¢ÈηȈ̿وÓ.

Te âÓ åÛ¯‡È ™‡ÓÙ·ÁÌ· Ùɘ ^EÏÏ¿‰Ô˜ à·ÁÔÚ‡ÂÈ ÚËÙá˜


ÙcÓ ôÛÎËÛË ÚÔÛËÏ˘ÙÈÛÌÔÜ (ôÚıÚÔ 13 ·Ú. 2). ¶ÚÔÛËÏ˘ÙÈ-
ÛÌe˜ ‰¤, ηÙa Ùa ·Á›ˆ˜ ·Ú·‰Â‰ÂÁ̤ӷ ÛÙcÓ âÈÛÙ‹ÌË
ÙÔÜ ‰Èη›Ô˘, ÂrÓ·È ì ÚÔÛ¿ıÂÈ· ÌÂÙ·‚ÔÏɘ Ùɘ ıÚËÛ΢-
ÙÈÎɘ Û˘ÓÂȉ‹Ûˆ˜ ÙÔÜ ôÏÏÔ˘ Ìb ‰fiÏÈ· ̤۷ ηd ñÔÛ¯¤-
ÛÂȘ. Ta ̤۷ ·éÙa ·ÚÔ˘ÛÈ¿˙ÂÈ àÓ·Ï˘ÙÈÎfiÙÂÚ· Ùe ôÚıÚÔ 4
·Ú. 21 ÙÔÜ A.N. 1363/38 «¶ÂÚd ηÙÔ¯˘ÚÒÛˆ˜ ‰È·Ù¿ÍÂ-
ˆÓ... ÙÔÜ ™˘ÓÙ¿ÁÌ·ÙÔ˜», ¬Ô˘, ÌÂÙ·Íf ôÏψÓ, ‰È¢ÎÚÈÓ›˙Â-
Ù·È ¬ÙÈ «προσηλυτισµὸς ἰδίgα εἶναι ἡ διὰ πάσης φύσεως
παροχῶν ἢ δι’ ὑποσχέσεως τοιούτων ἢ ἄλλης ἠθικῆς ἢ
ὑλικῆς περιθάλψεως διὰ µέσων ἀπατηλῶν, διὰ καταχρήσε-
ως τῆς ἀπειρίας ἢ ἐµπιστοσύνης ἢ δι’ ἐκµεταλλεύσεως τῆς

ʈÛÈÓ ÙÔÜ ‰Èη›Ô˘ Ì·˜ (1977), Á) ^H àÔÔÈÓÈÎÔÔ›ËÛË Ùɘ ÌÔȯ›·˜


(1978), ‰) ^H ηٿÚÁËÛË ÙÔÜ ¬ÚÎÔ˘ ó˜ àÔ‰ÂÈÎÙÈÎÔÜ Ì¤ÛÔ˘ (1979), Â)
\Afi„ÂȘ âd ÙÔÜ Û¯Â‰›Ô˘ åÛÔÓÔÌ›·˜ ÙáÓ ëÏÏ‹ÓˆÓ (1980), ÛÙ) ^H ÔÈÓc ÙÔÜ
ı·Ó¿ÙÔ˘ âÍ âfi„ˆ˜ ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈÎɘ (1981), ˙) ^H åÛfiÙËÙ· ÙáÓ ‰‡Ô Ê‡ÏˆÓ âÍ
âfi„ˆ˜ çÚıÔ‰fiÍÔ˘ (1982), Ë) \EÎÎÏËÛ›· ηd àÓıÚÒÈÓ· ‰ÈηÈÒÌ·Ù·
(1983), ı) Ta ‚·Û·ÓÈÛÙ‹ÚÈ·: M·ÛÙ›ÁˆÌ· Ùɘ ÚÔÛˆÈÎfiÙËÙÔ˜. ^H \EÎ-
ÎÏËÛ›· ÛÙcÓ ÚˆÙÔÔÚ›· ÁÈa ÙcÓ Î·Ù¿ÚÁËÛ‹ ÙÔ˘˜ (1984), È) P·ÙÛÈÛÌfi˜:
§ÂËÏ·Û›· Ùɘ àÓıÚÒÈÓ˘ „˘¯É˜ (1985), È·) ¶·Ú·ıÚËÛ΢ÙÈÎÔd ^OÏÔÎÏË-
ÚˆÙÈÛÌÔd ηd àÓıÚÒÈÓ· ‰ÈηÈÒÌ·Ù· ÛÙcÓ ^EÏÏ¿‰· (1986), È‚) \HÏÂÎÙÚÔ-
ÓÈÎÔd ^YÔÏÔÁÈÛÙb˜ ηd àÓıÚÒÈÓ· ‰ÈηÈÒÌ·Ù· (1987), ÈÁ) \AÓÙÈÚÚËۛ˜
™˘ÓÂȉ‹Ûˆ˜ (1988), ȉ) M›· ïÌÔÏÔÁ›· XÚÈÛÙÔÜ (àe ÙeÓ Î. ¢ËÌ. T˙Ô‡-
Ì·, àÚÂÔ·Á›ÙË) (1989), ÈÂ) Ta ‰ÈηÈÒÌ·Ù· ÙÔÜ ·È‰ÈÔÜ Î·d Ôî ·Ú·‚È¿-
ÛÂȘ ÙˆÓ (1990), ÈÛÙ) ^H âÏ¢ıÂÚ›· Ùɘ ıÚËÛ΢ÙÈÎɘ Û˘ÓÂȉ‹Ûˆ˜ ÛÙe
\IÛÏ¿Ì (1991), È˙) Ta àÓıÚÒÈÓ· ‰ÈηÈÒÌ·Ù· ÙáÓ ıÚËÛ΢ÙÈÎáÓ Î·d
âıÓÈÎáÓ ÌÂÈÔÓÔÙ‹ÙˆÓ (1992), ÈË) Te ‰Èη›ˆÌ· ÙáÓ ÚÔÛʇÁˆÓ ÛÙe ôÛ˘ÏÔ
ηd ì ÍÂÓÔÊÔ‚›·. ^H ı¤ÛË Ùɘ \EÎÎÏËÛ›·˜ (1993).

182
ἀνάγκης, τῆς πνευµατικῆς ἀδυναµίας ἢ κουφότητος ἄµε-
σος ἢ ἔµµεσος προσπάθεια πρὸς διείσδυσιν εἰς τὴν θρη-
σκευτικὴν συνείδησιν ἑτεροδόξων, ἐπὶ σκοπgῶ µεταβολῆς
τοῦ περιεχοµένου αὐτῆς». ^H âÓ‰ÂÈÎÙÈÎc àÓ·ÊÔÚa ÙáÓ ÎÔ-
Ï·Û›ÌˆÓ Ì¤ÛˆÓ, Ùa ïÔÖ· ¯ÚËÛÈÌÔÔÈÔÜÓÙ·È, Û˘Óı¤ÙÔ˘Ó
ÙcÓ àÓÙÈÎÂÈÌÂÓÈÎc ñfiÛÙ·ÛË ÙÔÜ à‰È΋̷ÙÔ˜, Û˘Á¯ˆÚÂÖÙ·È
‰b ηd ‰bÓ Û˘ÓÈÛÙÄ àÔÚÈÛÙ›·Ó ì ïÔ›· ıa qÙÔ ‰˘Ó·ÙeÓ Óa
ëÚÌËÓ¢ıFÉ ó˜ àÓÙÈÛ˘ÓÙ·ÁÌ·ÙÈ΋, ‰ÈfiÙÈ ì ϤÍȘ «å‰›ˇ·» Ôf
¯ÚËÛÈÌÔÔÈÂÖ ï A.N. 1363/38 àÊÔÚÄ ÛÙa ̤۷ ηd ÛÙd˜
ÌÂıfi‰Ô˘˜ Ôf ¯ÚËÛÈÌÔÔÈÂÖ ï ‰Ú¿ÛÙ˘ ÙÔÜ à‰È΋̷ÙÔ˜ ÙÔÜ
ÚÔÛËÏ˘ÙÈÛÌÔÜ Î·d ù¯È ÛÙcÓ öÓÓÔÈ· Ùɘ ‰È›ۉ˘Û˘ ÛÙc
ıÚËÛ΢ÙÈÎc Û˘Ó›‰ËÛË ÙÔÜ ëÙÂÚÔ‰fiÍÔ˘, ì ïÔ›· ‰bÓ ıa qÙÔ
àÓÂÎÙeÓ Û˘ÓÙ·ÁÌ·ÙÈÎᘠÓa ÙÂıÂÖ ÛÙeÓ ÓfiÌÔ ñe ÌÔÚÊcÓ
àfiÚÈÛÙÔÓ j âÓ‰ÂÈÎÙÈÎcÓ âÂȉc ıa ·Ú‚›·˙ ÙeÓ Î·ÓfiÓ·
nullum crimen, nulla poena sine lege (BÏ. °. KÚ›·: «Tὸ
ἔγκληµα τοῦ προσηλυτισµοῦ ἰδίgα ἀπὸ ἀπόψεως ἠθικῆς αὐτουρ-
γίας», ÛÙ¿ «Ποινικὰ Xρονικά» §ã, Û. 314). ™ËÌÂÈÒÓÂÙ·È ¬ÙÈ
Û‹ÌÂÚ· ï ÚÔÛËÏ˘ÙÈÛÌe˜ à·ÁÔÚ‡ÂÙ·È ÛÙcÓ ^EÏÏ¿‰· ηd
ÙÈ̈ÚÂÖÙ·È ÔÈÓÈÎa ù¯È ÌfiÓÔ ¬Ù·Ó Á›ÓÂÙ·È Ûb ‚¿ÚÔ˜ Ùɘ âÈ-
ÎÚ·ÙÔ‡Û˘ çÚıÔ‰fiÍÔ˘ \EÎÎÏËÛ›·˜ àe ëÙÂÚÔ‰fiÍÔ˘˜ j ëÙÂ-
ÚÔıÚ‹ÛÎÔ˘˜, àÏÏa ηd Ûb ‚¿ÚÔ˜ ïÔÈ·Û‰‹ÔÙ ôÏÏ˘ ÁÓˆ-
ÛÙɘ ıÚËÛΛ·˜.
Td˜ ‰È·Ù¿ÍÂȘ ·éÙ¤˜, η›ÙÔÈ ÌÂÙa ÔÏÏɘ ÊÂȉÔܘ âÊ·ÚÌÔ-
˙fiÌÂÓ˜ àe Ùa ëÏÏËÓÈÎa ‰ÈηÛÙ‹ÚÈ· Úe˜ ÚÔÛÙ·Û›·Ó Ùɘ
çÚıÔ‰fiÍÔ˘ \EÎÎÏËÛ›·˜ àe âÓÛ˘Ó›‰ËÙ˜ ÚÔÛËÏ˘ÙÈÛÙÈÎb˜
ÚÔÛ¿ıÂȘ ëÙÂÚÔ‰fiÍˆÓ Î·d àÏÏÔıÚ‹ÛΈÓ, Ôî «îÂÚ·fiÛÙÔ-
ÏÔÈ» ·éÙÔd ıˆÚÔÜÓ ó˜ àÓÙÈÛ˘ÓÙ·ÁÌ·ÙÈÎb˜ ηd ó˜ ÛÙÚÂÊfiÌÂ-
Ó˜ âÓ·ÓÙ›ÔÓ Ùɘ ™˘Ì‚¿Ûˆ˜ Úe˜ ¶ÚÔÛÙ·Û›·Ó ÙáÓ \AÓıÚˆ-
›ÓˆÓ ¢ÈÎ·ÈˆÌ¿ÙˆÓ Î·d Ì¿ÏÈÛÙ· ÙÔÜ ôÚıÚÔ˘ 9 ·éÙɘ, Ùe

183
ïÔÖÔÓ ÚԂϤÂÈ ¬ÙÈ «ἕκαστος ἔχει δικαίωµα τῆς ἐλευθε-
ρίας σκέψεως, συνειδήσεως καὶ θρησκείας. Tὸ δικαίωµα
αὐτὸ περιλαµβάνει τὴν ἐλευθερία µεταβολῆς τῆς θρησκείας
ἢ πεποιθήσεων καὶ τὴν ἐλευθερία ἀτοµικῶς ἢ µαζὶ µὲ
ἄλλους, δηµοσίgα ἢ ἰδιωτικῶς, ἐκδηλώσεως τῆς θρησκείας ἢ
τῶν πεποιθήσεων εἰς τὴν λατρείαν, τὴν διδασκαλίαν, στὴν
πρακτικὴ καὶ στὰ λειτουργικά (·Ú. 1). ῾H ἐλευθερία τῆς
ἐκδηλώσεως τῆς θρησκείας ἢ τῶν πεποιθήσεων ὑπόκειται
µόνο στοὺς περιορισµοὺς ποὺ ὁρίζονται ἀπὸ τὸν νόµο καὶ
εἶναι ἀναγκαῖοι σὲ µιὰ δηµοκρατικὴ κοινωνία πρὸς ἐξασφά-
λιση τῆς δηµοσίας ἀσφαλείας, προστασία τῆς δηµοσίας τά-
ξεως, τῆς ὑγείας, τῆς ἠθικῆς ἢ τῆς προστασίας τῶν δικαιω-
µάτων καὶ τῶν ἐλευθεριῶν τῶν ἄλλων» (·Ú. 2).
^H âȉ›ˆÍË ÙáÓ ‰È·ÊfiÚˆÓ ·îÚÂÙÈÎáÓ Ôf ö¯Ô˘Ó ÂåÛ¤Ï-
ıÂÈ ÛÙc ¯ÒÚ· ηd Ìb ÚÔÎ¿Ï˘ÌÌ· ÙcÓ âÏ¢ıÂÚ›· Ùɘ ıÚË-
Û΢ÙÈÎɘ ÙˆÓ Û˘ÓÂȉ‹Ûˆ˜, âȉ›‰ÔÓÙ·È Ûb ÌÈa àÛ‡ÛÙÔÏË
ηd Û·Êᘠ·Ú¿ÓÔÌË ÚÔÛËÏ˘ÙÈÛÙÈÎc ‰Ú·ÛÙËÚÈfiÙËÙ· Ûb
‚¿ÚÔ˜ Ùɘ çÚıfi‰Ô͢ \EÎÎÏËÛ›·˜, ÂrÓ·È ì ηٿÚÁËÛË ÙáÓ
àÓˆÙ¤Úˆ ÂÚd ÙÔÜ ÚÔÛËÏ˘ÙÈÛÌÔÜ ‰È·Ù¿ÍˆÓ, œÛÙ Óa
àÊÂıÂÖ Ï‹Ú˘ âÏ¢ıÂÚ›· ÛÙd˜ ÎÈÓ‹ÛÂȘ ÙˆÓ. hA˜ ÛËÌÂȈıÂÖ
‰b ¬ÙÈ ·ÚÂÌÊÂÚc˜ Úe˜ ÙcÓ ÂÚd ÚÔÛËÏ˘ÙÈÛÌÔÜ ‰È¿Ù·ÍË
ÙÔÜ ëÏÏËÓÈÎÔÜ ™˘ÓÙ¿ÁÌ·ÙÔ˜ ñ¿Ú¯ÂÈ Ûb ¬Ï· Ùa ™˘ÓÙ¿Á-
Ì·Ù· ÙáÓ ÔÏÈÙÈÛÌ¤ÓˆÓ ÎÚ·ÙáÓ, ηd ÙÔÜÙÔ ‰ÈfiÙÈ Ùe à‰›ÎË-
Ì· ÙÔÜÙÔ ÛÙÚ¤ÊÂÙ·È Î·Ùa Ùɘ âÏ¢ıÂÚ›·˜ ÙÔÜ àÙfiÌÔ˘ ηd
ηٷ·ÙÄ ‚¿Ó·˘Û· ηd à¿ÓıÚˆ· Ùa àÙÔÌÈο ÙÔ˘ ‰È-
ηÈÒÌ·Ù·. K·Ùa Û˘Ó¤ÂÈ·Ó ó˜ ·Ú¿ÏÔÁË ÙÔéÏ¿¯ÈÛÙÔÓ
Ú¤ÂÈ Óa âÎÏËÊıÂÖ ì àÍ›ˆÛË ÙáÓ ÚÔÛËÏ˘ÙÈÛÙÈÎáÓ ·é-
ÙáÓ Î‡ÎÏˆÓ ÂÚd ηٷÚÁ‹Ûˆ˜ ÛÙcÓ ^EÏÏ¿‰· ηd ÌfiÓÔ Û’
·éÙcÓ Ùɘ Û¯ÂÙÈÎɘ ÂÚd ÚÔÛËÏ˘ÙÈÛÌÔÜ ‰È·Ù¿Íˆ˜, Ôî ‰b

184
ηÙa Ùɘ ^EÏÏ¿‰·˜ Û˘Ó‰Â‰˘·Ṳ̂Ó˜ âÈı¤ÛÂȘ ÙˆÓ âÓÒÈÔÓ
‰ÈÂıÓáÓ ‚ËÌ¿ÙˆÓ, ó˜ ¯ÒÚ·˜ ÛÙcÓ ïÔ›·Ó ‰ÉıÂÓ Î·Ù·‰ÈÒ-
ÎÔÓÙ·È Ôî ıÚËÛ΢ÙÈÎb˜ ÌÂÈÔÓfiÙËÙ˜ âÂȉc åÛ¯‡Ô˘Ó Ôî à·-
ÁÔÚ¢ÙÈÎb˜ ÙÔÜ ÚÔÛËÏ˘ÙÈÛÌÔÜ ‰È·Ù¿ÍÂȘ, Ú¤ÂÈ Óa âÓÙ·-
¯ıÔÜÓ Ûb âÈÌÂÏᘠηٷÛÙڈ̤ÓÔ Û¯¤‰ÈÔ, Ôf àԂϤÂÈ
ÛÙc ‰˘ÛÊ‹ÌËÛË Ùɘ ¯ÒÚ·˜ ηd ÛÙeÓ â΂ȷÛÌe Ùɘ ΢‚¤Ú-
ÓËÛ˘ Óa ñ·Ó·¯ˆÚ‹ÛÂÈ Î·d ôÚÂÈ Î·d Ùe ÙÂÏÂ˘Ù·ÖÔ åÛ¯Óe
âÌfi‰ÈÔ ÛÙcÓ åÛÔ‰ˆÙÈÎc ηd ‰˘Ó·ÛÙ¢ÙÈÎc ÙáÓ Û˘ÓÂȉ‹-
ÛÂˆÓ Ú·ÎÙÈÎc Ôf àÎÔÏÔ˘ıÔÜÓ Ôî ·îÚ¤ÛÂȘ.
^H ÚÔÛ¿ıÂÈ· Ì¿ÏÈÛÙ· ·éÙc ö¯ÂÈ âÓÙ·ıÂÖ ÙÂÏÂ˘Ù·Ö· ÌÂÙa
ÙcÓ öΉÔÛË Ùɘ ñ’ àÚÈıÌ. 3/1992/421 Ùɘ 23-5-1993 àÔ-
Ê¿Ûˆ˜ ÙÔÜ EéÚˆ·˚ÎÔÜ ¢ÈηÛÙËÚ›Ô˘ \AÓıÚˆ›ÓˆÓ ¢È-
ηȈ̿وÓ. ^H àfiÊ·ÛË ·éÙc â͉fiıË âd ÚÔÛÊ˘Áɘ ÙÔÜ
≤ÏÏËÓ· ¯ÈÏÈ·ÛÙc M›Óˆ· KÔÎÎÈÓ¿ÎË, âÙáÓ 83, ï ïÔÖÔ˜ η-
ÙËÁfiÚËÛ ÙcÓ ^EÏÏ¿‰· ¬ÙÈ âÊ·ÚÌfi˙ÂÈ ·Ú¿ÓÔÌ· ηd àÓ-
ÙÈÛ˘ÓÙ·ÁÌ·ÙÈÎa ÙeÓ ÓfiÌÔ ÙÔÜ ÚÔÛËÏ˘ÙÈÛÌÔÜ. Oî ¯ÈÏÈ·ÛÙb˜
åÛ¯˘Ú›˙ÔÓÙ·È, ·Ú·Ï·ÓËÙÈÎa ‚¤‚·È·, ¬ÙÈ ‰ÉıÂÓ ì àfiÊ·ÛË
·éÙc ηÙ‰›Î·Û ÙcÓ ^EÏÏ¿‰· ‰ÈfiÙÈ «‰ÈÒÎÂÈ ÔÈÓÈÎᘠÙÔf˜
¯ÈÏÈ·ÛÙa˜ âd ÚÔÛËÏ˘ÙÈÛÌˇá», ı¤ÏÔÓÙ˜ Óa ‰ÒÛÔ˘Ó ÛÙcÓ
àfiÊ·ÛË ·éÙc ÙcÓ ÛÙÚ‚Ïc ëÚÌËÓ›· ¬ÙÈ Ùe EéÚˆ·˚Îe ¢È-
ηÛÙ‹ÚÈÔ Î·Ù‰›Î·Û ÙeÓ ÚÔÛËÏ˘ÙÈÛÌfi, âÓá Ùe àÎÚÈ‚á˜
àÓÙ›ıÂÙÔ Û˘Ì‚·›ÓÂÈ, ¬ˆ˜ ıa àԉ›͈Ì ÛÙc Û˘Ó¤¯ÂÈ·. MÈa
Ù¤ÙÔÈ· ¬Ìˆ˜ ëÚÌËÓ›· ÂrÓ·È ÚÔÊ·Ób˜ ¬ÙÈ Û˘ÌʤÚÂÈ ÛÙÔf˜ ¯È-
ÏÈ·ÛÙb˜ ηd ÛÙÔf˜ ÔÈΛÏÔ˘˜ ‰Ú¿ÛÙ˜ ÙÔÜ âÁÎÏ‹Ì·ÙÔ˜ ÙÔÜ
ÚÔÛËÏ˘ÙÈÛÌÔÜ, ÚÔÎÂÈ̤ÓÔ˘ Óa â΂ȿÛÔ˘Ó ÌÈa ÙÚÔÔÔ›ËÛË
Ùɘ ëÏÏËÓÈÎɘ ÓÔÌÔıÂÛ›·˜ Ô‡, âÎÎÈÓÒÓÙ·˜ àe Ùc ‰ÉıÂÓ
àÓÙÈÛ˘ÓÙ·ÁÌ·ÙÈÎfiÙËÙ· Ùɘ ÂÚd ÚÔÛËÏ˘ÙÈÛÌÔÜ ‰È·Ù¿Íˆ˜,
ıa ó‰ËÁÔÜÛ àÓ·fiÊ¢ÎÙ· ÛÙcÓ Î·Ù¿ÚÁËÛ‹ Ù˘.

185
™‡Ìʈӷ Ìb Ùa àÓˆÙ¤Úˆ Ùe ™‡ÓÙ·ÁÌ¿ Ì·˜ âÁÁ˘ÄÙ·È
ÙcÓ âÏ¢ıÂÚ›· Ùɘ ıÚËÛ΢ÙÈÎɘ Û˘ÓÂȉ‹Ûˆ˜ ÙáÓ ÔÏÈÙáÓ
ÙÔ˘ (ôÚıÚÔ 13) Ôf àÔÙÂÏÂÖ à·Ú·‚›·ÛÙÔ öÓÓÔÌÔ àÁ·ıe
ÚÔÛٷ٢fiÌÂÓÔ, ñe ÚÔ¸Ôı¤ÛÂȘ. TÔÜÙÔ ÛËÌ·›ÓÂÈ ¬ÙÈ
οı ÔÏ›Ù˘ ‰ÈηÈÔÜÙ·È Óa ÈÛÙ‡ÂÈ Ûb ¬ÔÈÔÓ £ÂeÓ ı¤ÏÂÈ
j ηd Óa Ìc ÈÛÙ‡ÂÈ Ô˘ıÂÓa ηd Óa àÛÎÂÖ àΈχو˜ Ùa
Ùɘ Ï·ÙÚ›·˜ ÙÔ˘ ñe ÙcÓ ÚÔÛÙ·Û›·Ó ÙáÓ ÓfïÓ. Oî ÂÚd
zÓ ï ÏfiÁÔ˜ ÓfiÌÔÈ àԂϤÔ˘Ó ÂúÙ ÛÙc ‰È·ÌfiÚʈÛË ÙÔÜ
àÓ·Áη›Ô˘ ÓÔÌÈÎÔÜ Ï·ÈÛ›Ô˘ âÓÙe˜ ÙÔÜ ïÔ›Ô˘ ‰‡Ó·Ù·È Óa
àÛÎÂÖÙ·È âχıÂÚ· Ùe ‰Èη›ˆÌ· ·éÙfi, ÂúÙ ÛÙcÓ ÂÚÈıÚ›Á-
ΈÛË ÙÔÜ ‰ÈηÈÒÌ·ÙÔ˜ ·éÙÔÜ àe ·ÚÂÎÎÏ›ÛÂȘ, ηٷ-
¯Ú‹ÛÂȘ ηd ôÏϘ âÓ¤ÚÁÂȘ j ·Ú·Ï›„ÂȘ Ôf Ùe ÂÚÈÔÚ›-
˙Ô˘Ó j ηd Ùe ηٷÚÁÔÜÓ. K·Ù·¯ÚËÛÙÈÎc ïˆÛ‰‹ÔÙÂ
ôÛÎËÛË ÙÔÜ ‰ÈηÈÒÌ·ÙÔ˜ Ùɘ ıÚËÛ΢ÙÈÎɘ âÏ¢ıÂÚ›·˜ Û˘-
ÓÈÛÙÄ Ùe à‰›ÎËÌ· ÙÔÜ ÚÔÛËÏ˘ÙÈÛÌÔÜ, ‰ÈfiÙÈ ‰È’ ·éÙÔÜ ‰bÓ
ÚfiÎÂÈÙ·È êÏᘠÁÈa ÙcÓ âχıÂÚË ‰È¿‰ÔÛË Ùɘ ‰È‰·Ûη-
Ï›·˜ ÌÈĘ Ôî·Û‰‹ÔÙ ÁÓˆÛÙɘ ıÚËÛΛ·˜, àÏÏa ÚfiÎÂÈÙ·È
ÁÈa ‰fiÏÈ· ηd Ìb ¯Ú‹ÛË àıÂÌ›ÙˆÓ Ì¤ÛˆÓ ÚÔÛ¿ıÂÈ·
ñÂÈÛ¤Ï¢Û˘ ÛÙc ıÚËÛ΢ÙÈÎc Û˘Ó›‰ËÛË àÓ˘Ô„›·ÛÙˆÓ
àÓıÚÒˆÓ, Ìb ÛÎÔe Ùc ÌÂÙ·‚ÔÏc ÙÔÜ ÂÚȯÔ̤ÓÔ˘ Ù˘.
\AÚ¯ÈÎa ηd ̤¯ÚÈ ÙÔÜ ™˘ÓÙ¿ÁÌ·ÙÔ˜ ÙÔÜ 1952 Ùe à‰›ÎË-
Ì· ÙÔÜ ÚÔÛËÏ˘ÙÈÛÌÔÜ âÛÙÚ¤ÊÂÙÔ Î·Ùa ·ÓÙe˜ ¬ÛÙȘ Ùe ‰È¤-
Ú·ÙÙ Ûb ‚¿ÚÔ˜ Ùɘ âÈÎÚ·ÙÔ‡Û˘ âÓ ^EÏÏ¿‰È ıÚËÛΛ·˜.
òEÎÙÔÙ ¬Ìˆ˜ (1975) âÂÍÂÙ¿ıË Î·d ÚÔÛٷهÂÈ Î·d Ùd˜
ôÏϘ ÁÓˆÛÙb˜ ıÚËÛÎÂÖ˜, ÚÄÁÌ· Ôf ÛËÌ·›ÓÂÈ ¬ÙÈ ù¯È Ìfi-
ÓÔÓ Ôî ·îÚÂÙÈÎÔd ηٷ‰ÈÒÎÔÓÙ·È ÔÈÓÈÎa iÓ ¯ÚËÛÈÌÔÔÈÔÜÓ
̤۷ ·Ú¿ÓÔÌ·, àı¤ÌÈÙ· j àÓ‹ıÈη ÁÈa Óa ÚÔÛÂÏ·ÛÔ˘Ó
ç·‰Ôf˜ ÛÙcÓ ·¥ÚÂÛ‹ ÙˆÓ, àÏÏa ηd Ôî çÚıfi‰ÔÍÔÈ âaÓ Î·d
·éÙÔd ÌÂÙ¤Ú¯ÔÓÙ·È ñbÚ Ùɘ çÚıfi‰Ô͢ \EÎÎÏËÛ›·˜ Ùa ú‰È·

186
̤۷ Ûb ‚¿ÚÔ˜ ÙáÓ ôÏÏˆÓ ÁÓˆÛÙáÓ ıÚËÛÎÂÈáÓ (Contra o °.
KÚ›·˜, öÓı’ àÓˆÙ., ÛÛ. 315-316). K·d ÂrÓ·È ‚¤‚·È· ÁÓˆÛÙeÓ
¬ÙÈ Î·Ùa Ùd˜ Û˘˙ËÙ‹ÛÂȘ ÛÙc BÔ˘Ïc ÙáÓ ‰È·Ù¿ÍÂˆÓ ÙÔÜ
åÛ¯‡ÔÓÙÔ˜ ™˘ÓÙ¿ÁÌ·ÙÔ˜ ñÂÛÙËÚ›¯ıË ñfi ÙÈÓˆÓ ì ·ÓÙÂÏc˜
‰È·ÁÚ·Êc Ùɘ ÂÚd ÚÔÛËÏ˘ÙÈÛÌÔÜ ‰È·Ù¿Íˆ˜ (™˘Ó‰ڛ·ÛË
23-4-1975), ÙÂÏÈÎa ¬Ìˆ˜ âÂÎÚ¿ÙËÛ ì ôÔ„Ë Óa à·ÁÔÚ¢-
ıÂÖ ÁÂÓÈÎa ï ÚÔÛËÏ˘ÙÈÛÌe˜ ¯ˆÚd˜ ‰È¿ÎÚÈÛË âÈÎÚ·ÙÔ‡Û˘
ıÚËÛΛ·˜ ηd ÁÓˆÛÙáÓ ıÚËÛÎÂÈáÓ Ìb ÚËÙc àÓ·ÊÔÚa ÛÙeÓ
A.N. 1363/38 (BÏ. °. ¶Ô˘ÏÉ: «Tὸ ἔννοµο ἀγαθὸ ποὺ προστα-
τεύεται µὲ τὸ ἔγκληµα τοῦ προσηλυτισµοῦ», «Ποινικὰ Xρονικά»,
§°ã, Û. 225). Mb ôÏÏ· ÏfiÁÈ· âÂÎÚ¿ÙËÛ ì ôÔ„Ë ¬ÙÈ Ìb Ùd˜
‰È·Ù¿ÍÂȘ ÙÔÜ ™˘ÓÙ¿ÁÌ·ÙÔ˜ ÂÚd ıÚËÛ΢ÙÈÎɘ âÏ¢ıÂÚ›·˜ ηd
ÂÚd ÚÔÛËÏ˘ÙÈÛÌÔÜ ÚÔÛٷهÂÙ·È ì âÏ¢ıÂÚ›· âÌÌÔÓɘ ηd
ì âÏ¢ıÂÚ›· ÌÂÙ·‚ÔÏɘ ıÚËÛΛ·˜, Ôf àÔÚÚ¤ÂÈ àe Ùe àÙÔ-
ÌÈÎe ‰Èη›ˆÌ· Ùɘ ıÚËÛ΢ÙÈÎɘ âÏ¢ıÂÚ›·˜ ηd Û˘Ó›‰ËÛ˘.
^O ‰b ÚÔÛËÏ˘ÙÈÛÌe˜ àÓ·ÈÚÂÖ ·éÙe àÎÚȂᘠÙe ‰Èη›ˆÌ·,
âÊ’ ¬ÛÔÓ ì Î·Ù·Ê˘Ác Ûb àÓÔÚıfi‰ÔÍ· ̤۷ ÌÂÙ·‚ÔÏɘ Ùɘ
ıÚËÛ΢ÙÈÎɘ Û˘Ó›‰ËÛ˘ οÔÈÔ˘ àÙfiÌÔ˘, Û˘ÓÈÛÙÄ Û·ÊÉ
ÚÔÛ‚ÔÏc ÙÔÜ ‰ÈηÈÒÌ·ÙÔ˜ ÔéÛÈ·ÛÙÈÎa Ùɘ ÚÔÛˆÈÎɘ
âÏ¢ıÂÚ›·˜ ÙÔ˘, ÙcÓ ïÔ›·Ó âÁÁ˘ÄÙ·È Ùe ™‡ÓÙ·ÁÌ·. hAÓ ‰b
‰bÓ ñÉÚ¯ÂÓ ï ÔÈÓÈÎe˜ ÎÔÏ·ÛÌe˜ ÙÔÜ à‰È΋̷ÙÔ˜ ÙÔÜ ÚÔ-
ÛËÏ˘ÙÈÛÌÔÜ, ì àÓÙ›ÛÙÔÈ¯Ë Û˘ÓÙ·ÁÌ·ÙÈÎc ‰È¿Ù·ÍË ıa ηı›-
ÛÙ·ÙÔ êÏc ıˆÚËÙÈÎc ‰È·Î‹Ú˘ÍË. ∑‹ÙËÌ· ¬Ìˆ˜ Û˘ÓÙ·Á-
Ì·ÙÈÎe ıa âÁÂÓÓÄÙÔ àÓÙÈı¤Ùˆ˜ âaÓ ·Úa ÙcÓ Û˘ÓÙ·ÁÌ·ÙÈÎc
à·ÁfiÚ¢ÛË ÙÔÜ ÚÔÛËÏ˘ÙÈÛÌÔÜ ï ÎÔÈÓe˜ ÓÔÌÔı¤Ù˘ ÙeÓ â¤-
ÙÚÂ ÂúÙ ‰Èa ηٷÚÁ‹Ûˆ˜ ÙÔÜ Û¯ÂÙÈÎÔÜ ÓfiÌÔ˘ ÂúÙ ‰Èa
ÚԂϤ„ˆ˜ ÙfiÛÔ ¯·ÌËÏɘ ÔÈÓɘ Ôf ıa ηıȤڈÓ ÙcÓ
àÙÈ̈ÚËÛ›· ÂúÙ ‰È’ àÔ‰fiÛˆ˜ ÛÙcÓ öÓÓÔÈ· ÙÔÜ ÚÔÛËÏ˘ÙÈ-
ÛÌÔÜ ¬Ïˆ˜ ‰È·ÊÔÚÂÙÈÎÔÜ ÂÚȯÔ̤ÓÔ˘ àe âÎÂÖÓÔ Ôf ÙÔÜ

187
ö‰ˆÛ ï Û˘ÓÙ·ÁÌ·ÙÈÎe˜ ÓÔÌÔı¤Ù˘ (BÏ. °. KÚ›·: «Tὸ
ἔγκληµα τοῦ προσηλυτισµοῦ ἰδίgα ἀπὸ ἀπόψεως ἠθικῆς αὐτουρ-
γίας», ÛÙ¿ «Ποινικὰ Xρονικά», §ã, ÛÛ. 313-314).
\E‰á Ú¤ÂÈ Óa â·Ó·ÏËÊıÂÖ ¬ÙÈ Ûb ¬Ï˜ Ùd˜ ÔÏÈÙÈṲ̂Ó˜
¯áÚ˜ ÙÔÜ ÎfiÛÌÔ˘ ï ÚÔÛËÏ˘ÙÈÛÌe˜ ‰ÈÒÎÂÙ·È ó˜ à‰›ÎËÌ·,
Ûb óÚÈṲ̂Ó˜ ‰b àe ·éÙ¤˜, Ùɘ Û˘ÓÙ·ÁÌ·ÙÈÎɘ ÚÔÛÙ·Û›·˜
Ùɘ ıÚËÛ΢ÙÈÎɘ âÏ¢ıÂÚ›·˜ ‰bÓ àÔÏ·Ì‚¿ÓÔ˘Ó Û˘ÏÏ‹‚‰ËÓ
¬Ï˜ Ôî ó˜ ıÚËÛ΢ÙÈÎÔÜ ¯·Ú·ÎÙÉÚ· âÌÊ·ÓÈ˙fiÌÂÓ˜ «ıÚË-
Û΢ÙÈÎb˜ ÎÈÓ‹ÛÂȘ» ¬ˆ˜ ÂrÓ·È .¯. Ôî M¿ÚÙ˘Ú˜ ÙÔÜ \IÂ-
¯ˆ‚Ä. Eå‰ÈÎfiÙÂÚ· ÛÙc °·ÏÏ›· Ôî çÚÁ·ÓÒÛÂȘ ÙáÓ ¯ÈÏÈ·-
ÛÙáÓ ‰bÓ àÓ·ÁÓˆÚ›˙ÔÓÙ·È ó˜ ıÚËÛ΢ÙÈÎb˜ ηd Ùe ÂÚÈÔ‰ÈÎfi
ÙÔ˘˜ «Σκοπιά» ö¯ÂÈ à·ÁÔÚ¢ıÂÖ, Ìb àÏÏÂ¿ÏÏËϘ àÔÊ¿-
ÛÂȘ ÙÔÜ Á·ÏÏÈÎÔÜ ™.Ù.E. (BÏ. àÔÊ¿ÛÂȘ Ùɘ 14-5-1982, 1-2-
1986 Î.Ï. âÓ: J. Roche: «Libertés publiques», 1987, Û. 106, J.
Robert: «La liberté religieuse et le regime des cultes», Û.
107). ™Ùc °ÂÚÌ·Ó›· Ôî ¯ÈÏÈ·ÛÙb˜ ‰bÓ ÚÔÛٷهÔÓÙ·È Û˘Ó-
Ù·ÁÌ·ÙÈÎᘠ(BÏ. H. Schmitt: «Straftaten gegen Religion und
Weltannschannung», 1982, Û. 77). ™ÙcÓ ^EÏÏ¿‰· ıˆÚÔÜÓÙ·È
ó˜ «ÁÓˆÛÙc ıÚËÛΛ·» ηÙa ÙcÓ öÓÓÔÈ·Ó ÙÔÜ ôÚıÚÔ˘ 13 ÙÔÜ
™˘ÓÙ¿ÁÌ·ÙÔ˜ ηd àÔÏ·‡Ô˘Ó Û˘ÓÙ·ÁÌ·ÙÈÎɘ ηd ÓÔÌÈÎɘ
ÚÔÛÙ·Û›·˜, âÓá ÔûÙ ÁÓˆÛÙc ıÚËÛΛ· ÂrÓ·È (BÏ. K. B·‚Ô‡-
ÛÎÔ˘: «῾O νοµικὸς χαρακτὴρ τῆς κινήσεως τῶν µαρτύρων τοῦ ᾽Iε-
χωβᾶ», «᾽Aρµενόπουλος», 1980, Û. 1004) ηd ÚÔÛËÏ˘ÙÈÛÌeÓ
àÛÎÔÜÓ àÚÔÎ¿Ï˘Ù· ηd Ûb ÌÂÁ¿ÏË öÎÙ·ÛË.

TcÓ ôÛÎËÛË ÚÔÛËÏ˘ÙÈÛÌÔÜ ö¯Ô˘Ó ηٷ‰ÈοÛÂÈ Î·d Ùa ̤-


ÏË ÙÔÜ ¶·ÁÎÔÛÌ›Ô˘ ™˘Ì‚Ô˘Ï›Ô˘ ÙáÓ \EÎÎÏËÛÈáÓ (¶.™.E.)
ηْ â·Ó¿ÏË„ÈÓ, ì \OÚıfi‰ÔÍË \EÎÎÏËÛ›·, ì PK·ıÔÏÈ΋,

188
ıˆÚÒÓÙ·˜ ÙÔÓ ó˜ «ἕνα ἀπὸ τὰ κυριότερα ἐµπόδια στὴν
προσπάθεια προωθήσεως τῆς χριστιανικῆς ἑνότητος. Oἱ κα-
ταστροφικὲς ἐπιπτώσεις τοῦ προσηλυτισµοῦ ἐπεσηµάνθη-
καν συχνὰ τὰ τελευταῖα χρόνια ἀπὸ διάφορα οἰκουµενι-
στικὰ συνέδρια καθὼς καὶ ἀπὸ τὴν Kεντρικὴ ᾽Eπιτροπὴ τοῦ
Π.Σ.E. τὸν Σεπτέµβριο τοῦ 1991 ἡ ὁποία, ἐξ ἀφορµῆς συ-
ζητήσεων σχετικὰ µὲ τὴν Oὐνία (στὴν Oὐκρανία, Tρανσυλ-
βανία καὶ Tσεχοσλοβακία) καὶ τὴν ἀσύστολη δραστηριοποί-
ηση ποικίλων προτεσταντικῆς προελεύσεως «ἱεραπο-
στολῶν» σχεδὸν σὲ ὅλες τὶς ἐκ παραδόσεως ὀρθόδοξες
χῶρες τῆς Eὐρώπης καὶ τῆς M. ᾽Aνατολῆς εἶχε ζητήσει µιὰ
σὲ βάθος ἐξέταση τοῦ ἐπίµαχου αὐτοῦ θέµατος, µὲ σκοπὸ
νὰ ἐπιτύχει κάποια πειθαρχία στὸν τοµέα ἱεραποστολῆς»
(°. TÛ¤ÙÛË: «Kοινὴ µαρτυρία καὶ προσηλυτισµός», ÛÙ‹Ó «᾽Eνη-
µέρωσιν», 2/1993). Oî ‰È·ÈÛÙÒÛÂȘ ·éÙb˜ ÛÙÚ¤ÊÔÓÙ·È Âéı¤ˆ˜
âÓ·ÓÙ›ÔÓ ¬ÏˆÓ âÎÂ›ÓˆÓ ÙáÓ ÌÂÏáÓ ÂúÙ ÂÚÈıˆÚÈ·ÎáÓ ıÚË-
Û΢ÙÈÎáÓ ÎÔÈÓÔًوÓ, ÂúÙ ηd ÙáÓ ÌÂÁ¿ÏˆÓ ıÚËÛÎÂÈáÓ,
Ôf àÓ·Ï·Ì‚¿ÓÔ˘Ó Óa àÛ΋ÛÔ˘Ó Ùe öÚÁÔÓ ÙÔÜ ÚÔÛËÏ˘ÙÈ-
ÛÌÔÜ ÌÂÙ·Íf ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈÎáÓ Ï·áÓ Î·d Ì¿ÏÈÛÙ·, ηÙa ·ÚÈÔÓ
ÏfiÁÔÓ, çÚıÔ‰fi͈Ó, Ôî ïÔÖÔÈ âÎÏ·Ì‚¿ÓÔÓÙ·È ÚÔÊ·Óᘠó˜
Â剈ÏÔÏ¿ÙÚ˜ Ôf Ú¤ÂÈ Óa âίÚÈÛÙÈ·ÓÈÛıÔÜÓ. Oî çÚıfi‰ÔÍÔÈ
ö¯Ô˘Ó ηْ â·Ó¿ÏË„Ë Î·Ù·‰ÈοÛÂÈ ÙcÓ ôÛÎËÛË ÚÔÛËÏ˘ÙÈ-
ÛÌÔÜ Ûb ‚¿ÚÔ˜ ÙˆÓ j Ûb ‚¿ÚÔ˜ ôÏÏÔ˘ ηd ‰bÓ â‰›ÛÙ·Û·Ó Óa
ηٷÁÁ›ÏÔ˘Ó Î·d ·éÙcÓ àÎfiÌË ÙcÓ PK·ıÔÏÈÎc \EÎÎÏËÛ›·
ηd ÙcÓ OéÓ›· Ôf ÌÂÙ¤Ú¯ÔÓÙ·È Ù¤ÙÔȘ ÌÂıfi‰Ô˘˜ Ûb ‚¿ÚÔ˜
ÙˆÓ ÛÙd˜ ¯áÚ˜ ÙÔÜ Ù. ñ·ÚÎÙÔÜ ÛÔÛÈ·ÏÈÛÌÔÜ Î·d Ùɘ M.
\AÓ·ÙÔÏɘ. K·d ‚‚·›ˆ˜ ÔÏÏb˜ ÊÔÚb˜ ηd ηْ â·Ó¿ÏË„Ë
ηd ï ¶¿·˜ Ùɘ PÒÌ˘ ö¯ÂÈ Î·Ù·‰ÈοÛÂÈ ıˆÚËÙÈÎa ÙeÓ
ÚÔÛËÏ˘ÙÈÛÌfi, ÙÂÏÂ˘Ù·Ö· ‰b ηd ì ÌÈÎÙc ıÂÔÏÔÁÈÎc \EÈ-

189
ÙÚÔc ÙÔÜ ¢È·ÏfiÁÔ˘ ÌÂÙ·Íf \OÚıÔ‰fiÍÔ˘ ηd PK·ıÔÏÈÎɘ
\EÎÎÏËÛ›·˜ Ôf Û˘ÓÉÏı Ùe 1993 ÛÙe M·Ï·ÌbÓÙ ÙÔÜ §È-
‚¿ÓÔ˘ ηÙ‰›Î·Û ηd ·éÙc ÙeÓ ÚÔÛËÏ˘ÙÈÛÌfi, ïÔıÂÓ‰‹Ô-
Ù ηd iÓ ·éÙe˜ ÚÔ¤Ú¯ÂÙ·È.
^øÛÙfiÛÔÓ ì ^EÏÏ¿‰· Ôf ÂrÓ·È ‰›Ô ôÛÎËÛ˘ àÛ‡ÛÙÔÏÔ˘
ÚÔÛËÏ˘ÙÈÛÌÔÜ ôÁÂÙ·È Û˘¯Óa âÓÒÈÔÓ ÙáÓ ‰ÈÂıÓáÓ ‰ÈηÛÙË-
Ú›ˆÓ ηd ‚ËÌ¿ÙˆÓ Ìb ÙcÓ Î·ÙËÁÔÚ›·Ó ¬ÙÈ Ôî ‰ÈηÛÙÈΤ˜ Ù˘
àÚ¯b˜ ηٷ‰ÈÒÎÔ˘Ó ÙÔ‡˜ «îÂÚ·ÔÛÙfiÏÔ˘˜» ÙáÓ ‰È·ÊfiÚˆÓ
ıÚËÛ΢ÙÈÎáÓ ‰ÔÍ·ÛÈáÓ ÙˆÓ, àÔÎÚ‡ÙÔ˘Û˜ ¬Ìˆ˜ âÈ-
ÌÂÏᘠ¬ÙÈ Î·Ùa ÙcÓ ‰È·‰Èηۛ·Ó ·éÙcÓ ÌÂÙ¤Ú¯ÔÓÙ·È Ì¤Û·
ÚÔÛËÏ˘ÙÈÛÙÈο, ‰ËÏ. ·Ú·‚È¿˙Ô˘Ó Î·d Ùe ™‡ÓÙ·ÁÌ· Ùɘ
¯ÒÚ·˜ ηd ÙÔf˜ ÓfiÌÔ˘˜ Ù˘.
T›˜ âӉȷʤÚÂÈ Óa ηٷÁÁ¤ÏÏÂÙ·È ì ·ÙÚ›‰· Ì·˜ ó˜ ¯Ò-
Ú· àÓÂχıÂÚË, ¬Ô˘ Ôî ıÚËÛ΢ÙÈÎb˜ ÌÂÈÔÓfiÙËÙ˜ ηٷ‰ÈÒ-
ÎÔÓÙ·È Î·d ì ıÚËÛ΢ÙÈÎc âÏ¢ıÂÚ›· ‰bÓ åÛ¯‡ÂÈ, οı ‰b ‰È-
ηÛÙÈÎc àfiÊ·ÛË ëÏÏËÓÈÎÔÜ ¢ÈηÛÙËÚ›Ô˘ Ôf ηٷ‰Èο˙ÂÈ
ÂúÙ Âé·ÁÁÂÏÈÎÔ‡˜ (ÂÚ›ÙˆÛË .¯. K. M·ÎÚÉ) ÂúÙ ¯ÈÏÈ·-
ÛÙ¤˜ (ÂÚ›ÙˆÛË M›Óˆ· KÔÎÎÈÓ¿ÎË) ÁÈa ôÛÎËÛË ÚÔÛËÏ˘-
ÙÈÛÌÔÜ ÂúÙ ÂÓÙËÎÔÛÙÈ·ÓÔf˜ ÚÔ‚¿ÏÏÂÙ·È Úe˜ Ùa ö͈ ó˜
àfi‰ÂÈÍË àÓÂÏ¢ıÂÚ›·˜ ηd ÎÚ·ÙÈÎɘ ηٷÛÙÔÏɘ, Ôf Ì¿ÏÈ-
ÛÙ· âÓÂÚÁÂÖÙ·È ñe ÙcÓ àÛÊ˘ÎÙÈÎc ›ÂÛË Ùɘ çÚıfi‰Ô͢
\EÎÎÏËÛ›·˜. Mb ÙeÓ ÙÚfiÔ ·éÙe âȉÈÒÎÔ˘Ó Óa ·Ú·ÛÙ‹-
ÛÔ˘Ó Ùc ¯ÒÚ· Ì·˜ ó˜ «ıÂÔÎÚ·ÙÈ΋» ¯ÔÌÂ˚ÓÈÎÔÜ Ù‡Ô˘, ÁÈa
Óa âÈÛ‡ÚÔ˘Ó Î·Ù’ ·éÙɘ ‰ÈÂıÓÂÖ˜ ΢ÚÒÛÂȘ j Óa ÙcÓ àÓ·Á-
οÛÔ˘Ó Óa à¤¯ÂÈ àe Ùɘ Ï‹„ˆ˜ ̤ÙÚˆÓ âÓ·ÓÙ›ÔÓ ÙˆÓ.
hAÓ ¬Ìˆ˜ àÊÂıÔÜÓ âχıÂÚÔÈ Î·d àÛ‡‰ÔÙÔÈ Ôî ÚÔÛËÏ˘ÙÈÛÙ¤˜,
ÙfiÙ ıa ·Ú·‚È¿˙Ô˘Ó ·éÙÔd Ùa àÓıÚÒÈÓ· ‰ÈηÈÒÌ·Ù· ηd
ıa ηٷ‰˘Ó·ÛÙÂ‡Ô˘Ó Ùe àÓıÚÒÈÓÔ ÚfiÛˆÔ.
Ta ëÏÏËÓÈÎa ‰ÈηÛÙ‹ÚÈ·, âϤ¯ıË Èe ¿Óˆ, ÂrÓ·È àÚÎÂÙa

190
ÊÂȉˆÏa ÛÙcÓ Î·Ù¿ÁÓˆÛË ÔÈÓáÓ Ûb ‚¿ÚÔ˜ ÚÔÛËÏ˘ÙÈÛÙáÓ,
âÂȉc ÂrÓ·È Ìc ÂéÎfiψ˜ àԉ›ÍÈÌ· Ùa Ú·ÁÌ·ÙÈÎa ÛÙÔÈ-
¯ÂÖ· Ôf Û˘ÓÈÛÙÔÜÓ ÙcÓ Ú·ÁÌ¿ÙˆÛË Ùɘ àÓÙÈÎÂÈÌÂÓÈÎɘ
ñfiÛÙ·Û˘ ÙÔÜ âÁÎÏ‹Ì·ÙÔ˜ ÙÔÜ ÚÔÛËÏ˘ÙÈÛÌÔÜ, ÔÏÏb˜ ‰b
Ù¤ÙÔȘ ÂÚÈÙÒÛÂȘ ‰bÓ ôÁÔÓÙ·È ÎiÓ âÓÒÈÔÓ ÙáÓ ‰ÈηÛÙË-
Ú›ˆÓ, âÂȉc Ùe à‰›ÎËÌ· ‰ÈÒÎÂÙ·È Î·Ù’ öÁÎÏËÛÈÓ Î·d Ùa ı‡-
Ì·Ù· ‰bÓ ÂrÓ·È ¿ÓÙÔÙ Úfiı˘Ì· Óa àÓ·Ï¿‚Ô˘Ó Óa ñÔ‚ÏË-
ıÔÜÓ ÛÙcÓ Ù·Ï·ÈˆÚ›· ÌÈĘ ‰ÈηÛÙÈÎɘ ÂÚÈ¤ÙÂÈ·˜, ¬Ô˘
Û˘Ó‹ıˆ˜ Ùa ‰ÈÂÓÂÚÁ‹Û·ÓÙ· ÙeÓ ÚÔÛËÏ˘ÙÈÛÌe ùÚÁ·Ó· ‰È·ı¤-
ÙÔ˘Ó åÛ¯˘Úc ‰ÈηÓÈÎc ñÔÛÙ‹ÚÈÍË, ôÊıÔÓ· ÔåÎÔÓÔÌÈÎa ̤۷
ηd ÌÂıfi‰Ô˘˜ àÔı¿ÚÚ˘ÓÛ˘ ÙáÓ ı˘Ì¿ÙˆÓ àe Ùɘ âÌÌÔÓɘ
ÙˆÓ ÛÙcÓ å‰¤· Ùɘ Î·Ù·Ì‹Ó˘Û˘ ÙáÓ ‰Ú·ÛÙáÓ. ^øÛÙfiÛÔÓ
ÂrÓ·È àÍÈÔı·‡Ì·ÛÙ˜ ¬Û˜ àÔÊ¿ÛÂȘ ÙáÓ ëÏÏËÓÈÎáÓ ‰Èη-
ÛÙËÚ›ˆÓ ηٷÁÈÓÒÛÎÔ˘Ó ÔÈÓb˜ ÁÈa àԉ‰ÂÈÁ̤Ó˜ ÚÔÛË-
Ï˘ÙÈÛÙÈÎb˜ âÓ¤ÚÁÂȘ, ¬ˆ˜ ì ÚfiÛÊ·ÙË ñ’ àÚÈıÌ. 480/92
ÙÔÜ ¶ÔÈÓÈÎÔÜ TÌ‹Ì·ÙÔ˜ A.¶. Ôf ‰¤¯ıËΠ¬ÙÈ à·ÁÔÚ‡Â-
Ù·È ï ÚÔÛËÏ˘ÙÈÛÌe˜ Ûb ‚¿ÚÔ˜ ·È‰ÈáÓ, âÊ’ ¬ÛÔÓ ·éÙa ö¯Ô˘Ó
‚·ÙÈÛıÂÖ Î·Ùa Ùe çÚıfi‰ÔÍÔ ‰fiÁÌ· ηıg˜ ηd οı ÚÔ-
Û¿ıÂÈ· Óa àÏÏ¿ÍÔ˘Ó ‰fiÁÌ·, öÛÙˆ ÎÈ iÓ ·éÙc ÚÔ¤Ú¯ÂÙ·È
àe ÙÔf˜ ÁÔÓÂÖ˜ ÙˆÓ Î·d Ì¿ÏÈÛÙ· Ùc ÌËÙ¤Ú·. Te ‰ÈηÛÙ‹ÚÈÔ
à¤ÚÚÈ„Â ÙÔf˜ åÛ¯˘ÚÈÛÌÔf˜ Ùɘ ÌËÙ¤Ú·˜, Ôf àÓÉΠÛÙe ‰fiÁ-
Ì· ÙáÓ ¶ÂÓÙËÎÔÛÙÈ·ÓáÓ, ¬ÙÈ ÂrÓ·È àÓÙÈÛ˘ÓÙ·ÁÌ·ÙÈ΋, ó˜
àÓÙ›ıÂÙË Ìb Ùc Û˘ÓÙ·ÁÌ·ÙÈÎc àÚ¯c Ùɘ åÛfiÙËÙÔ˜, ì ‰˘-
ÛÌÂÓc˜ ÌÂÙ·¯Â›ÚÈÛË ÙáÓ ôÏÏˆÓ ıÚËÛÎÂÈáÓ Î·d ‰ÔÁÌ¿ÙˆÓ
öÓ·ÓÙÈ ÙÔÜ çÚıÔ‰fiÍÔ˘ ‰fiÁÌ·ÙÔ˜. Te ‰ÈηÛÙ‹ÚÈÔ öÎÚÈÓ ¬ÙÈ ï
åÛ¯˘ÚÈÛÌe˜ ·éÙe˜ ÂrÓ·È à‚¿ÛÈÌÔ˜ ηd ÛÙËÚ›˙ÂÙ·È Ûb àÓ·ÎÚÈ‚É
ÚÔ¸fiıÂÛË, âÊ’ ¬ÛÔÓ ì à·ÁfiÚ¢ÛË ÙÔÜ ÚÔÛËÏ˘ÙÈÛÌÔÜ
åÛ¯‡ÂÈ Î·d ÁÈa ÙÔf˜ ÈÛÙÔf˜ ÙÔÜ çÚıÔ‰fiÍÔ˘ ‰fiÁÌ·ÙÔ˜.

191
M¤Á·˜ ıfiÚ˘‚Ô˜ ÚÔÍÂÓ‹ıËΠÙÂÏÂ˘Ù·Ö· àe ÙcÓ àÓˆÙ¤-
Úˆ ÌÓËÌÔÓ¢ıÂÖÛ· àfiÊ·ÛË ÙÔÜ EéÚˆ·˚ÎÔÜ ¢ÈηÛÙËÚ›Ô˘
\AÓıÚˆ›ÓˆÓ ¢ÈÎ·ÈˆÌ¿ÙˆÓ âd Ùɘ ÚÔÛÊ˘Áɘ ÙÔÜ ≠EÏ-
ÏËÓ· ¯ÈÏÈ·ÛÙÔÜ M. KÔÎÎÈÓ¿ÎË. ^H ÂÚd w˜ àfiÊ·ÛË Î·Ù·-
‰Èο˙ÂÈ ÙcÓ ^EÏÏ¿‰· ù¯È ‰ÈfiÙÈ ö¯ÂÈ Ûb åÛ¯f ÓfiÌÔ Î·Ùa ÙÔÜ
ÚÔÛËÏ˘ÙÈÛÌÔÜ, àÏÏa ‰È’ àÓÂ·ÚÎÉ ·åÙÈÔÏÔÁ›·. \AÓÙ›ıÂÙ·
Ìb ¬Û· ì ¯ÈÏÈ·ÛÙÈÎc ÚÔ·Á¿Ó‰· âȯÂÈÚÂÖ Óa ‰È·‰ÒÛÂÈ, Ùe
EéÚˆ·˚Îe ¢ÈηÛÙ‹ÚÈÔ â‰¤¯ıË Ìb ÙcÓ àfiÊ·Û‹ ÙÔ˘ ·éÙc
¬ÙÈ ì ‰È¿Ù·ÍË ÙÔÜ ëÏÏËÓÈÎÔÜ ÓfiÌÔ˘ Ôf ÙÈ̈ÚÂÖ Ùe à‰›ÎËÌ·
ÙÔÜ ÚÔÛËÏ˘ÙÈÛÌÔÜ ‰bÓ ·Ú·‚È¿˙ÂÈ Ùa àÓıÚÒÈÓ· ‰ÈηÈÒ-
Ì·Ù· ηd ‰bÓ ÚÔÛÎÚÔ‡ÂÈ ÛÙcÓ ÂéÚˆ·˚Îc ™‡Ì‚·ÛË ÁÈa Ùa
àÓıÚÒÈÓ· ‰ÈηÈÒÌ·Ù·. ^H àfiÊ·ÛË ·éÙc ‰¤¯ÂÙ·È âÈϤ-
ÔÓ ¬ÙÈ ñ¿Ú¯ÂÈ ‰È·ÊÔÚa ÌÂÙ·Íf Ùɘ âχıÂÚ˘ ‰È¿‰ÔÛ˘ ÙáÓ
ıÚËÛ΢ÙÈÎáÓ ÂÔÈı‹ÛÂˆÓ Ôf Ú¤ÂÈ Óa âÈÙÚ¤ÂÙ·È Î·d
Óa ÚÔÛٷهÂÙ·È àe Ùe ÓfiÌÔ Î·d ÙÔÜ «ἀνάρµοστου προ-
σηλυτισµοῦ» Ôf ÂrÓ·È Ì›· «διαστροφὴ καὶ παραµόρφωση
αὐτῆς (δηλ. τῆς οὐσιώδους ἀποστολῆς καὶ εὐθύνης κάθε
χριστιανοῦ καὶ κάθε ᾽Eκκλησίας)». ¢¤¯ÂÙ·È ‰ËÏ. ¬ÙÈ ôÏÏÔ
ÚÄÁÌ· ÂrÓ·È ì ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈÎc Ì·ÚÙ˘Ú›·, ‰ËÏ. ï Âé·ÁÁÂÏÈÛÌe˜
ηd ì ‰È¿‰ÔÛË ÙáÓ ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈÎáÓ àÏËıÂÈáÓ àÛÎÔ‡ÌÂÓ· ñe
ηıÂÛÙg˜ Ï‹ÚÔ˘˜ âÏ¢ıÂÚ›·˜, ηd ôÏÏÔ ÚÄÁÌ· ÂrÓ·È ï
àÓ¿ÚÌÔÛÙÔ˜ ÚÔÛËÏ˘ÙÈÛÌfi˜, ‰ËÏ. ì Î·Ù·Ê˘Ác Ûb ̤۷ ηd
ÌÂıfi‰Ô˘˜ Ôf Û˘ÓÈÛÙÔÜÓ Î·Ù¿ÊˆÚË ·Ú·‚›·ÛË Ùɘ àÙÔ-
ÌÈÎɘ âÏ¢ıÂÚ›·˜.
™Ùc Û˘Ó¤¯ÂÈ· ì ú‰È· àfiÊ·ÛË ÂÚÈÁÚ¿ÊÂÈ Ùa ̤۷ ηd
Ùd˜ ÌÂıfi‰Ô˘˜ ·éÙb˜ Ôf ÌÔÚÂÖ Óa ÂrÓ·È ÚÔÛÊÔÚa ñÏÈÎáÓ
j ÎÔÈÓˆÓÈÎáÓ çÊÂÏËÌ¿ÙˆÓ, Úe˜ ÙeÓ ÛÎÔeÓ Óa ÎÂÚ‰Ë-
ıÔÜÓ Ó¤· ̤ÏË ÁÈa Ì›· âÎÎÏËÛ›· j ôÛÎËÛË àÓ¿ÚÌÔÛÙ˘
›ÂÛ˘ âd àÙfiÌˆÓ Ôf ÂñÚ›ÛÎÔÓÙ·È Ûb ηٿÛÙ·ÛË ‰˘ÛÙ˘-

192
¯›·˜ j àÓ¿Á΢. MÔÚÂÖ àÎfiÌË Ùa ̤۷ ·éÙa Óa ï‰ËÁÔÜÓ
Ûb ¯Ú‹ÛË ‚›·˜ j χÛˆ˜ âÁÎÂÊ¿ÏÔ˘. ™Ùc Û˘Ó¤¯ÂÈ· ì
àfiÊ·ÛË ÎÚ›ÓÂÈ ¬ÙÈ ï N. 1363/38 ÂÚd ÚÔÛËÏ˘ÙÈÛÌÔÜ,
Ôf åÛ¯‡ÂÈ ÛÙcÓ ^EÏÏ¿‰·, ÂrÓ·È Û˘ÓÙ·ÁÌ·ÙÈÎe˜ ηd ‰bÓ
ÚÔÛ‚¿ÏÏÂÈ Ùa àÙÔÌÈÎa ‰ÈηÈÒÌ·Ù·. «Λεπτοµερὴς ἐξέ-
ταση τοῦ ἄρθρου 4 τοῦ ν. 1363/38 ἀποδεικνύει ὅτι τὰ
σχετικὰ κριτήρια ποὺ υἱοθετεῖ ἡ ἑλληνικὴ νοµοθεσία συµ-
βιβάζονται µὲ τὰ προαναφερόµενα εἰς ἣν ἔκτασιν διετυ-
πώθησαν µόνον διὰ νὰ τιµωρήσουν τὸν ἀνάρµοστο προ-
σηλυτισµό, τὸν ὁποῖον τὸ ∆ικαστήριο δὲν χρειάζεται νὰ
καθορίσει ἀφαιρετικὰ στὴν παροῦσα περίπτωση».
≠Oˆ˜ Ê·›ÓÂÙ·È Ìb Û·Ê‹ÓÂÈ· àe Ùe àfiÛ·ÛÌ· ·éÙe
Ùɘ àfiÊ·Û˘, Ùe EéÚˆ·˚Îe ¢ÈηÛÙ‹ÚÈÔ ‰¤¯ÂÙ·È Ùe
àÍÈfiÔÈÓÔ ÙÔÜ à‰È΋̷ÙÔ˜ ÙÔÜ ÚÔÛËÏ˘ÙÈÛÌÔÜ Ôf ıˆ-
ÚÂÖÙ·È «àÓ¿ÚÌÔÛÙÔ˜» ó˜ ·Ú·‚È¿˙ˆÓ ηd Ùa àÙÔÌÈÎa ‰È-
ηÈÒÌ·Ù· ηd ÙcÓ ÂéÚˆ·˚Îc ™‡Ì‚·ÛË ÂÚd àÓıÚˆ›ÓˆÓ
‰ÈηȈ̿وÓ. TÂÏÈÎa ì àfiÊ·ÛË àÔÊ·›ÓÂÙ·È ¬ÙÈ ì àfi-
Ê·ÛË ÙÔÜ ëÏÏËÓÈÎÔÜ A.¶. Ôf ηÙ‰›Î·Û ÁÈa ÚÔÛËÏ˘ÙÈ-
ÛÌe ÙeÓ ÚÔÛÊ˘ÁfiÓÙ· ¯ÈÏÈ·ÛÙ‹, «δὲν ἀπεδείχθη ὅτι ἦτο
ἠτιολογηµένη ὑπὸ τὶς περιστάσεις τῆς ὑποθέσεως» âÂȉc
‰bÓ âÍÂȉ›Î¢ÛÂÓ â·ÚÎᘠÙeÓ ÙÚfiÔ Ìb ÙeÓ ïÔÖÔÓ ï ÚÔÛ-
ʇÁˆÓ àÂÂÈÚ¿ıË Óa ·Ú·›ÛÂÈ ÙcÓ ·ıÔÜÛ·Ó (ÚÔÛ-
ËÏ˘ÙÈ˙Ô̤ÓËÓ) ηd ñÔÛο„ÂÈ Ùd˜ ıÚËÛ΢ÙÈΤ˜ Ù˘ ÂÔÈ-
ı‹ÛÂȘ (BÏ. ¢ËÌ. T˙ԇ̷, àÚÂÔ·Á›ÙÔ˘: «Σχόλιον ἐπὶ τῆς ὑπ’
ἀριθµ. 3/1992/421 τῆς 23.5.1993 ἀποφάσεως τοῦ Eὐρωπαϊ-
κοῦ ∆ικαστηρίου ἀνθρωπίνων δικαιωµάτων», ÛÙfiÓ «∆ιάλο-
γον», 1/1994, ÛÛ. 30-31). K·Ùa Û˘Ó¤ÂÈ·Ó ï åÛ¯˘ÚÈÛÌe˜ ÙáÓ
¯ÈÏÈ·ÛÙáÓ ¬ÙÈ Ìb ÙcÓ àfiÊ·ÛË ·éÙc ηÙ‰ÈοÛıË ì
^EÏÏ¿‰· ‰ÈfiÙÈ ‰È·ÙËÚÂÖ Ûb åÛ¯f Ùe ÓfiÌÔ Î·Ùa ÙÔÜ ÚÔÛË-

193
Ï˘ÙÈÛÌÔÜ, ï ïÔÖÔ˜ ‰ÉıÂÓ àÓÙ›ÎÂÈÙ·È ÛÙcÓ ÂéÚˆ·˚Îc ™‡Ì-
‚·ÛË ÂÚd ÙáÓ àÓıÚˆ›ÓˆÓ ‰ÈηȈ̿وÓ, ÂrÓ·È „¢‰c˜
ηd ñËÚÂÙÂÖ ôÓÔÌ· Û˘ÌʤÚÔÓÙ· ηd àÓÔÌÔÏfiÁËÙ˜ âÈ-
‰ÈÒÍÂȘ Ûb ‚¿ÚÔ˜ Ùɘ âÏ¢ıÂÚ›·˜ ÙÔÜ àÙfiÌÔ˘.

K·d ‚¤‚·È· ì Ù˘¯eÓ Î·Ù¿ÚÁËÛË ÙÔÜ àÍÈÔÔ›ÓÔ˘ ÙÔÜ


ÚÔÛËÏ˘ÙÈÛÌÔÜ, iÓ ÔÙb âȯÂÈÚËıÂÖ, ó˜ ΛÓËÛË âÍ¢ÌÂÓÈ-
ÛÌÔÜ ÙáÓ Ï˘ÛÛˆ‰á˜ ‰˘ÛÊËÌÔ‡ÓÙˆÓ Ùc ¯ÒÚ· ÛÙe â͈ÙÂ-
ÚÈÎe ÔÈÎ›ÏˆÓ ·îÚÂÙÈÎáÓ, ıa ÚfiÎÂÈÙ·È Óa ÂrÓ·È àÓÙÈÛ˘Ó-
Ù·ÁÌ·ÙÈ΋, ‰Â‰Ô̤Ó˘ Ùɘ ‰È·Ù¿Íˆ˜ ÙÔÜ ôÚıÚÔ˘ 13 ·Ú.
2 ÙÔÜ åÛ¯‡ÔÓÙÔ˜ ™˘ÓÙ¿ÁÌ·ÙÔ˜ Ôf à·ÁÔÚ‡ÂÈ ÚËÙᘠÙeÓ
ÚÔÛËÏ˘ÙÈÛÌfi. K·d ï ÎÔÈÓe˜ ÓÔÌÔı¤Ù˘ ‰bÓ ÌÔÚÂÖ Óa
àÁÓÔ‹ÛÂÈ ÙcÓ Û˘ÓÙ·ÁÌ·ÙÈÎc ·éÙc âÈÙ·Á‹, Ôf âÁÁ˘ÄÙ·È
ÙcÓ ıÚËÛ΢ÙÈÎc âÏ¢ıÂÚ›·. Oî ÚÔÛËÏ˘ÙÈÛÙb˜ åÛ¯˘Ú›˙ÔÓÙ·È
¬ÙÈ ì ηÙa ÙÔÜ ÚÔÛËÏ˘ÙÈÛÌÔÜ ‰È¿Ù·ÍË ÂÚÈÔÚ›˙ÂÈ Ùc ıÚË-
Û΢ÙÈ΋ ÙÔ˘˜ âÏ¢ıÂÚ›·, ‰ÈfiÙÈ ıa ÚÔÙÈÌÔÜÛ·Ó Óa ‰ÚÔÜÓ
àÛ‡‰ÔÙÔÈ, âȉȉfiÌÂÓÔÈ àÙÈ̈ÚËÙd ÛÙeÓ àÛ‡ÛÙÔÏÔ Î·d
àÓ¿ÚÌÔÛÙÔ ÚÔÛËÏ˘ÙÈÛÌfi, Ôf ‰bÓ ÂrÓ·È Ù›ÔÙ ôÏÏÔ ·Úa
Ì›· âÍ·ÎÔÏÔ˘ıËÙÈÎc ηd ‚¿Ó·˘ÛË ÚÔÛ‚ÔÏc Ùɘ àÍÈÔÚ¤-
ÂÈ·˜ ÙÔÜ àÙfiÌÔ˘. ^H ÏÔ˘Ú·ÏÈÛÙÈÎc âÔ¯‹ Ì·˜ àÓÙȉÚÄ
öÓÙÔÓ· Ûb οı ÚÔÛ¿ıÂÈ· j ΛÓËÛË ÂÚÈÔÚÈÛÌÔÜ Ùɘ
àÓıÚˆ›Ó˘ âÏ¢ıÂÚ›·˜. ¶á˜ ÂrÓ·È ‰˘Ó·ÙeÓ Óa àÓ¯ıÂÖ ÙcÓ
ηٿʈÚË âÈ‚Ô˘Ïc âÓ·ÓÙ›ÔÓ Ù˘ àe ̤ÚÔ˘˜ ÌÂÚÈÎáÓ
ÚÔÛËÏ˘ÙÈÛÙáÓ, Ôf ¯ˆÚd˜ Óa ñÔÏÔÁ›ÛÔ˘Ó Ù›ÔÙÂ, âÎÌÂ-
Ù·ÏχÔÓÙ·È ÙcÓ àÂÈÚ›·, ÙcÓ ÎÔ˘ÊfiÙËÙ· j ηd Ùe âӉȷʤ-
ÚÔÓ ÙáÓ ÔÏÈÙáÓ ÁÈa ÏËÚÔÊfiÚËÛË Î·d ¯ÚËÛÈÌÔÔÈÔÜÓ
̤۷ Ôf àÔÛÎÔÔÜÓ Óa ·Ú·Ï·Ó‹ÛÔ˘Ó Î·d Óa âÍ··-
Ù‹ÛÔ˘Ó ÙÔf˜ àÊÂÏÂÖ˜;

194
H \EÎÎÏËÛ›· àÔ‰¤¯ÂÙ·È ÙcÓ âÏ¢ıÂÚ›· Ùɘ ıÚËÛ΢-
ÙÈÎɘ Û˘ÓÂȉ‹Ûˆ˜ ηd Û¤‚ÂÙ·È Î¿ı ôÓıÚˆÔ ÁÈ’ ·éÙe Ôf
ÈÛÙ‡ÂÈ. ™ÙcÓ ^EÏÏ¿‰· Âå‰ÈÎfiÙÂÚ· ì \EÎÎÏËÛ›· ÛÙeÓ ÙÔ̤·
Ù˘ ÌÂÙ¤Ú¯ÂÙ·È Î·Ùa ¯Ú¤Ô˜ ÔÈÌ·ÓÙÈÎa ηd ÓfiÌÈÌ· ̤۷ ÁÈa
Óa Û˘ÁÎÚ·Ù‹ÛÂÈ ÙÔf˜ ÈÛÙÔ‡˜ Ù˘ âÓÙe˜ Ùɘ Ì¿Ó‰Ú·˜ Ùɘ Ûˆ-
ÙËÚ›·˜. òE¯ÂÈ ¬Ìˆ˜ ÙcÓ àÍ›ˆÛË, ¬ÔÈÔ˜ âÈı˘ÌÂÖ Óa âÈη-
ÏÂÛıÂÖ Ùe ‰Èη›ˆÌ· Ùɘ ıÚËÛ΢ÙÈÎɘ âÏ¢ıÂÚ›·˜ ÂúÙ ó˜
ÚfiÛˆÔ, ÂúÙ ó˜ ïÌ¿‰·, Óa ‰›‰ÂÈ àÏËıÂÖ˜ ÏËÚÔÊÔڛ˜ ÁÈa
Ùe ÛÎÔfi ÙÔ˘, Ùc ‰È‰·Ûηϛ· ÙÔ˘, Ùd˜ ‰È·Û˘Ó‰¤ÛÂȘ ÙÔ˘ Ìb
ôÏϘ ïÌ¿‰Â˜ ÛÙe âÛˆÙÂÚÈÎe ηd Ùe â͈ÙÂÚÈÎfi, ‰ËÏ. Óa Ê·-
ÓÂÚÒÓÂÈ ÙcÓ Ù·˘ÙfiÙËÙ¿ ÙÔ˘ ηd Óa Ìc ÙcÓ àÔÎÚ‡ÙÂÈØ ‰ÈfiÙÈ
ì ıÚËÛ΢ÙÈÎc âÏ¢ıÂÚ›· ·Ú·‚È¿˙ÂÙ·È âÎÂÖ ¬Ô˘ àÛÎÂÖÙ·È
ÚÔ·Á¿Ó‰· Ìb Ï·Óı·Ṳ̂ӷ ÛÙÔȯÂÖ· ηd à·ÙËÏb˜ ‰ËÏÒ-
ÛÂȘ, Ìb ÛÎÔe Óa ·ÁÈ‰Â˘ıÔÜÓ àÓ˘Ô„›·ÛÙÔÈ Ôϛ٘.
^O ÓfiÌÔ˜ Ôf ηٷ‰Èο˙ÂÈ ÙÔf˜ ÚÔÛËÏ˘ÙÈÛÙb˜ ÚÔÛÙ·-
Ù‡ÂÈ ÙcÓ ÚÔÛˆÈÎfiÙËÙ· ÙÔÜ àÓ˘Ô„›·ÛÙÔ˘ ÔÏ›ÙË àe
·éı·›ÚÂÙ˜ âÂÌ‚¿ÛÂȘ ÛÙc Û˘Ó›‰ËÛ‹ ÙÔ˘. K·ÓÂd˜ ‰bÓ ÌÔÚÂÖ
Óa ıˆÚËıÂÖ ¬ÙÈ Û¤‚ÂÙ·È Ùa ‰ÈηÈÒÌ·Ù· ηd Ùd˜ âÏ¢ıÂڛ˜
ÙáÓ ôÏÏˆÓ âÊ’ ¬ÛÔÓ ¯ÚËÛÈÌÔÔÈÂÖ Ì¤Û· ÚÔÔÚÈ˙fiÌÂÓ· Óa
·Áȉ‡ÛÔ˘Ó Î¿ÔÈÔÓ Î·d Óa ηÙ¢ı‡ÓÔ˘Ó ÙcÓ ‰È¿ÓÔÈ¿ ÙÔ˘
ÛÙe Óa ÙeÓ ÌÂÙ·›ÛÔ˘Ó ·Ú·Ï·ÓËÙÈο. AéÙe ÂrÓ·È àÓÂ›-
ÙÚÂÙÔ ÁÈa ÔÏÈÙÈṲ̂ÓÔ˘˜ Ï·Ô‡˜, ÁÈ’ ·éÙe ηd ÚÔ·Á·Ó‰È-
ÛÙÈÎÔd Ì˯·ÓÈÛÌÔd ÙáÓ Ê·Ó·ÙÈÎáÓ óÚÈÛÌ¤ÓˆÓ ıÚËÛ΢ÙÈÎáÓ
ÎÈÓËÌ¿ÙˆÓ j ÎÔÈÓÔًوÓ, Ôf àԂϤÔ˘Ó ÛÙe Óa Ùa ÌÂÙ·-
‚¿ÏÔ˘Ó Ìb ¯Ú‹ÛË ‚›·˜ j àÓÂ›ÙÚÂÙ˘ „˘¯ÔÏÔÁÈÎɘ ÙÂ-
¯ÓÈÎɘ Ôf ηٷϋÁÂÈ ÛÙeÓ âÍ·Ó·ÁηÛÌfi ÙˆÓ Óa ñÔ·-
„Ô˘Ó, ‰bÓ àÓ‹ÎÔ˘Ó ÛÙcÓ Î·ÙËÁÔÚ›· Ùɘ «‰È‰·¯É˜» Ôf âχ-
ıÂÚ· ÌÔÚÂÖ ÔîÔÛ‰‹ÔÙ Óa âÊ·ÚÌfi˙ÂÈ ÁÈa Óa ÚÔ‚¿ÏÂÈ Ùd˜
›ÛÙÂȘ ÙÔ˘. ^EÔ̤ӈ˜, Ôî âÓÔ¯ÏËÙÈÎb˜ âÈÛΤ„ÂȘ ÙáÓ ¯È-

195
ÏÈ·ÛÙáÓ ÛÙa Û›ÙÈ· ηd ì âÈÌÔÓ‹ ÙÔ˘˜ Óa ÂåÛ¤ÏıÔ˘Ó Ì¤Û·
ÁÈa Óa Û˘˙ËÙ‹ÛÔ˘Ó «âӉȷʤÚÔÓÙ·» ı¤Ì·Ù· Ìb ÙÔf˜ âÓÔ›ÎÔ˘˜
ÂrÓ·È àÓÂ›ÙÚÂÙ˜. \AÓÂ›ÙÚÂÙ˜ àÎfiÌË ıa Ú¤ÂÈ Óa ıˆ-
ÚÔÜÓÙ·È Î·d Ôî ηÎfiÈÛÙ˜ âÓ¤ÚÁÂȘ ·Ú·Ï·ÓËÙÈÎɘ ‰È·Ê‹-
ÌÈÛ˘ ÌÈĘ Ó¤·˜ ‰È‰·Ûηϛ·˜ Ôf âÓá ñÔÎÚ‡ÙÂÈ ıÚËÛ΢-
ÙÈÎe ÂÚȯfiÌÂÓÔ, âÌÊ·Ó›˙ÂÙ·È ñe ÌÔÚÊcÓ ÊÈÏÔÛÔÊÈÎÔÜ ÛÙÔ-
¯·ÛÌÔÜ j ۈ̷ÙÈÎáÓ àÛ΋ÛÂˆÓ ÁÈa Û˘ÁΤÓÙÚˆÛË ÙÔÜ ÓÔÜ
(ÁÈfiÁη) ηd ñ¤Ú‚·ÛË Ùɘ „˘¯ÈÎɘ ηٷ›ÂÛ˘ Î.Ï.
ErÓ·È ùÓÙˆ˜ ıÂÌÂÏÈá‰Â˜ Ùe ‰Èη›ˆÌ· Ùɘ ıÚËÛ΢ÙÈÎɘ
âÏ¢ıÂÚ›·˜ ηd ÚÈ˙ÈÎc ì àÔ‰Ô¯c Ùɘ àfiÎÚÔ˘Û˘ ÙáÓ ıÚË-
Û΢ÙÈÎáÓ ‰È·ÎÚ›ÛˆÓ. ErÓ·È â›Û˘ Û˘˙ËÙ‹ÛÈÌÔ˜ ì ôÔ„Ë
¬ÙÈ óÚÈṲ̂ӷ ·éÙ·Ú¯ÈÎa ηıÂÛÙáÙ· ÂrÓ·È ‰˘Ó·ÙeÓ Óa ÂÚÈ-
ÛÙ›ÏÔ˘Ó Ìb ÔÈÓÈÎb˜ ΢ÚÒÛÂȘ ÙcÓ âÏ¢ıÂÚ›· ·éÙ‹. \AÏÏa
Úe˜ àfi‰ÂÈÍË ÙÔ‡ÙÔ˘ ‰bÓ àÚÎÂÖ ‚¤‚·È· Ùe âȯ›ÚËÌ· ¬ÙÈ ï
âÓ åÛ¯‡È ÛÙcÓ ^EÏÏ¿‰· A.N. 1363/38 â͉fiıË ñe ηıÂ-
ÛÙg˜ ‰ÈÎÙ·ÙÔÚ›·˜. ¶Ú¤ÂÈ Óa àÔ‰ÂȯıÂÖ Ìb ÛÙÔȯÂÖ· ¬ÙÈ
ÛÙcÓ ^EÏÏ¿‰· Û‹ÌÂÚ· Ùa ‰ÈηÛÙ‹ÚÈ· ·›ÚÓÔ˘Ó àÔÊ¿ÛÂȘ
Ôf ÛÙÚ·ÁÁ·Ï›˙Ô˘Ó ÙeÓ ÙÔ̤· ÙáÓ ÓÂ˘Ì·ÙÈÎáÓ ÂÔÈı‹ÛÂ-
ˆÓ ÙÔÜ àÓıÚÒÔ˘, âÓá ÌÈa Ù¤ÙÔÈ· Èı·ÓfiÙËÙ· ÂrÓ·È âÎ ÙáÓ
Ú·ÁÌ¿ÙˆÓ àÓ¤ÊÈÎÙË. Ta ëÏÏËÓÈÎa ‰ÈηÛÙ‹ÚÈ·, ‰Èο˙ÔÓÙ·
ñÔı¤ÛÂȘ ÚÔÛËÏ˘ÙÈÛÌÔÜ ÂrÓ·È ñÔ¯Úˆ̤ӷ Óa âÊ·ÚÌfi-
˙Ô˘Ó ÙeÓ ÓfiÌÔ Ìb àÎÚ›‚ÂÈ·, ‰ËÏ. Óa àÓ·˙ËÙÔÜÓ Î·d Óa ÙÂÎ-
ÌËÚÈÒÓÔ˘Ó ÙcÓ ≈·ÚÍË ÚfiıÂÛ˘ ηd ‰fiÏÔ˘, àe ̤ÚÔ˘˜
ÙÔÜ ‰Ú¿ÛÙÔ˘ Û˘ÁÎÂÎÚÈ̤Ó˘ ÚÔÛËÏ˘ÙÈÛÙÈÎɘ ڿ͈˜, Óa
ñÂÈÛ¤ÏıÂÈ ÛÙc ıÚËÛ΢ÙÈÎc Û˘Ó›‰ËÛË ÙÔÜ ôÏÏÔ˘ ηd Óa
Ùɘ ÌÂÙ·‚¿ÏÏÂÈ Ùe ÂÚȯfiÌÂÓÔ. \E›Û˘ Ùc ¯Ú‹ÛË Ì¤ÛˆÓ,
Ôf àԂϤÔ˘Ó ÛÙcÓ â›Ù¢ÍË ÙÔÜ ÛÎÔÔÜ ·éÙÔÜ Î·d ÙcÓ
âÎÌÂÙ¿ÏÏ¢ÛË Ùɘ Û˘ÁÎÂÎÚÈ̤Ó˘ à‰˘Ó·Ì›·˜ ÙÔÜ ı‡Ì·ÙÔ˜
Óa àÓÙÈÏËÊıÂÖ ÙeÓ à‹ıË ÛÎÔe Ùɘ ηÙ¢ı˘ÓfiÌÂÓ˘ Û’ ·éÙeÓ

196
ÚÔ·Á·Ó‰ÈÛÙÈÎɘ ÚÔÛ¿ıÂÈ·˜. ^H êÏc ‰È·Î‹Ú˘ÍË ÙáÓ
ıÚËÛ΢ÙÈÎáÓ ÂÔÈı‹ÛÂˆÓ Î¿ÔÈÔ˘ ‰bÓ àÚÎÂÖ ‚¤‚·È· ÁÈa
Óa ıÂÌÂÏÈÒÛÂÈ Ùe àÍÈfiÔÈÓÔ Ùɘ ڿ͈˜.
^O ÓÂ˘Ì·ÙÈÎe˜ âÍ·Ó·ÁηÛÌfi˜, ì ηٷ›ÂÛË, ì àÊfiÚË-
ÙË âÈÌÔÓc ÛÙcÓ ·Ú·Ï¿ÓËÛË ÂrÓ·È ‚·ÛÈÎa ÛÙÔȯÂÖ· Ôf
ÚÔÛ‚¿ÏÏÔ˘Ó ÙcÓ âÏ¢ıÂÚ›· Ùɘ ıÚËÛ΢ÙÈÎɘ Û˘ÓÂȉ‹Ûˆ˜,
¬Ù·Ó ¯ÚËÛÈÌÔÔÈÔÜÓÙ·È àe ÙeÓ ÚÔÛËÏ˘ÙÈÛÙ‹. ^H ηٷ-
¯ÚËÛÙÈÎc Û¯¤ÛË àÓ¿ÌÂÛ· Û’ ·éÙeÓ Î·d ÛÙe ı‡Ì· ÙÔ˘, â›-
Û˘. \AÏÏa ¿ÓÙÔÙ ·Ú·Ì¤ÓÂÈ àÓÔÈÎÙe Ùe ˙‹ÙËÌ· Ùɘ àÔ-
‰Â›Íˆ˜. ¶ÚfiÎÂÈÙ·È ÁÈa ÙcÓ ïÚÈÔı¤ÙËÛË ÌÂÙ·Íf ÌÈĘ â›ÌÔ-
Ó˘ öÛÙˆ j ηd âÓÔ¯ÏËÙÈÎɘ ·ÚÔ˘Û›·Û˘ ÙáÓ ÂÔÈı‹ÛˆÓ
οÔÈÔ˘, Ôf ÌÔÚÂÖ Óa âÈÙÚ¤ÂÙ·È, ηd ÙÔÜ „˘¯ÔÏÔÁÈÎÔÜ
j ÓÔËÙÈÎÔÜ âÍ·Ó·ÁηÛÌÔÜ ÙÔ˘ Óa ÚÔÛ¯ˆÚ‹ÛÂÈ ÛÙe ÛÙÚ·Ùfi-
Â‰Ô ÙÔÜ ÚÔÛËÏ˘ÙÈÛÙÔÜ, Ôf à·ÁÔÚ‡ÂÙ·È. ^EÔ̤ӈ˜ ï
ïÚÈÛÌe˜ ÙÔÜ ôÚıÚÔ˘ 4 ÙÔÜ A.N. 1363/38 ‰bÓ ÌÔÚÂÖ Óa ıÂ-
ˆÚËıÂÖ ¬ÙÈ ·Ú·‚È¿˙ÂÈ Ùe ôÚıÚÔ 9 Ùɘ EéÚˆ·˚Îɘ ™‡Ì‚·-
Û˘ ÁÈa Ùa àÓıÚÒÈÓ· ‰ÈηÈÒÌ·Ù· âÊ’ ¬ÛÔÓ ÚԂϤÂÈ ÙcÓ
ÔÈÓÈÎc ·ڈÛË ÙáÓ ÂÚÈÙÒÛÂˆÓ âÎÂ›ÓˆÓ ¬Ô˘ ñ¿Ú¯ÂÈ
ÊÔÚÙÈÎc ηd ù¯È Âéı›· ηd àÓÔÈÎÙc ‰È‰·Ûηϛ· ÌÈĘ ıÚË-
ÛΛ·˜. ^H Ù¤ÙÔÈ· ‰È‰·Ûηϛ· â͢ÔÓÔÂÖ ÙcÓ ‰È·Ê¿ÓÂÈ·, ÙcÓ
Âéı‡ÙËÙ·, ÙcÓ àÔÊ˘Ác ¯Ú‹Ûˆ˜ Ï·Á›ˆÓ Ì¤ÛˆÓ Î·d
„¢‰áÓ åÛ¯˘ÚÈÛÌáÓ, ÚÔÎÂÈ̤ÓÔ˘ Óa ηÌÊıÂÖ ì àÓÙ›ÛÙ·ÛË
ÙÔÜ ôÏÏÔ˘ ηd Óa ηٷÛÙÂÖ ÂûÎÔÏÔ˜ Ï›·.

ErÓ·È ÚÔÊ·Ób˜ ¬ÙÈ Ôî âÍÂÏ›ÍÂȘ Ôf Û˘ÓÙÂÏÔÜÓÙ·È ÛÙcÓ


EéÚˆ·˚Îc ≠EÓˆÛË âËÚ¿˙Ô˘Ó Î·d ÙeÓ ÙÚfiÔ ˙ˆÉ˜ Ì·˜
ÛÙcÓ ^EÏÏ¿‰·. \Ae Ùɘ àfi„ˆ˜ ·éÙɘ ì àfiÊ·ÛË ÙÔÜ
EéÚˆ·˚ÎÔÜ ¢ÈηÛÙËÚ›Ô˘ Ôf âÌÓËÌÔÓ‡۷ÌÂ Û˘ÓÈÛÙÄ

197
ÌÈa ıÂÙÈÎc Û˘Ì‚ÔÏc ÛÙcÓ ÚÔÛÙ·Û›· Ùɘ ıÚËÛ΢ÙÈÎɘ
âÏ¢ıÂÚ›·˜ ÛÙcÓ ^EÏÏ¿‰·, âÓ ù„ÂÈ Ùɘ Ï˘Û۷Ϥ·˜ ÔÏÂ-
ÌÈÎɘ Ôf àÛÎÂÖÙ·È Ûb ‚¿ÚÔ˜ Ùɘ çÚıÔ‰fiÍÔ˘ \EÎÎÏËÛ›·˜
àe Û˘Ó·ÛÈṲ̂ÓÔ˘˜ ÊÔÚÂÖ˜ ôÏÏˆÓ ıÚËÛÎÂÈáÓ j ·Ú·ıÚË-
ÛÎÂÈáÓ Ôf ÌÂÙ¤Ú¯ÔÓÙ·È Û˘ÛÙËÌ·ÙÈÎa ÙeÓ ÚÔÛËÏ˘ÙÈÛÌfi,
·Úa Ùc ÓÔÌÈÎc à·ÁfiÚÂ˘Û‹ ÙÔ˘. ^H ÚfiıÂÛ‹ Ì·˜ ÂrÓ·È
Óa ηٷÛÙÂÖ Û·Êb˜ ¬ÙÈ ï ÓfiÌÔ˜ Ìb ÙcÓ ÂÚd ÚÔÛËÏ˘ÙÈÛÌÔÜ
‰È¿Ù·Í‹ ÙÔ˘, ¬ˆ˜ ηd Ùe ™‡ÓÙ·ÁÌ·, ÚÔÛÙ·ÙÂ‡Ô˘Ó ÙcÓ
âÏ¢ıÂÚ›· Ùɘ ıÚËÛ΢ÙÈÎɘ Û˘Ó›‰ËÛ˘. K·d ¬ÙÈ Ù˘¯eÓ Î·-
Ù¿ÚÁËÛË ÙÔÜ ÓfiÌÔ˘ ıa ÂrÓ·È Û·ÊᘠàÓÙÈÛ˘ÓÙ·ÁÌ·ÙÈÎc ηd
ıa Û˘Ì‚¿ÏÏÂÈ ÛÙcÓ öÓÙ·ÛË Ùɘ ÚÔ·Á¿Ó‰·˜ ÙáÓ ·îÚ¤ÛÂ-
ˆÓ, Ôf ηÙa Ùa ôÏÏ· àÔÏ·Ì‚¿ÓÔ˘Ó ÛÙcÓ ^EÏÏ¿‰·
Ï‹ÚÔ˘˜ âÏ¢ıÂÚ›·˜ ÎÈÓ‹ÛˆÓ. K·d ·éÙc àÎfiÌË ì ÚÔ‚ÏÂ-
fiÌÂÓË àe Ùe ÓfiÌÔ Áӈ̿Ù¢ÛË ÙÔÜ çÚıfi‰ÔÍÔ˘ MËÙÚÔ-
ÔÏ›ÙË ÌÈĘ ÂÚÈԯɘ, ÚÔÎÂÈ̤ÓÔ˘ Óa âÈÙÚ·ÂÖ ì àÓ¤-
ÁÂÚÛË Ó·ÔÜ ëÙÂÚÔ‰fiÍˆÓ ÛÙcÓ ÂÚÈÔ¯c ·éÙ‹, ÙcÓ ïÔ›·Ó
âÈηÏÔÜÓÙ·È Î·Ùa ÎfiÚÔÓ Ôî ëÙÂÚfi‰ÔÍÔÈ ÁÈa Óa ÛÙËÚ›ÍÔ˘Ó
Ùe âȯ›ÚËÌ¿ ÙÔ˘˜ ¬ÙÈ ‰ÈÒÎÔÓÙ·È, ·Ú·Î¿ÌÙÂÙ·È âÓ ÙÔÖ˜
Ú¿ÁÌ·ÛÈ, ¤Ú· ÙÔÜ ¬ÙÈ ö¯ÂÈ ÁÓˆÌÔ‰ÔÙÈÎc åÛ¯‡.
Oî ëÙÂÚfi‰ÔÍÔÈ Î·d àÏÏfiıÚËÛÎÔÈ ö¯Ô˘Ó ÛÙcÓ ^EÏÏ¿‰· Ùe
‰Èη›ˆÌ· Óa ˙ÔÜÓ âχıÂÚ·, Óa Û˘ÌËÁÓ‡Ô˘Ó ÛˆÌ·ÙÂÖ·
ηd ëÓÒÛÂȘ, Óa Ï·ÙÚÂ‡Ô˘Ó Ùe £Âfi ÙÔ˘˜, Óa ηٷϷ̂¿-
ÓÔ˘Ó àÍÈÒÌ·Ù·, Óa ‰Ú·ÛÙËÚÈÔÔÈÔÜÓÙ·È âΉÔÙÈο, Óa ΢-
ÎÏÔÊÔÚÔÜÓ ÂÚÈÔ‰ÈÎa ηd ‚È‚Ï›·, Óa ‰È·ı¤ÙÔ˘Ó ÂÚÈÔ˘Û›Â˜
ηd ÔåÎÔÓÔÌÈÎc âÈÊ¿ÓÂÈ·, Óa ‰¤¯ÔÓÙ·È âÓÈÛ¯‡ÛÂȘ àe Ùe
â͈ÙÂÚÈÎfi, Óa àÓÂÁ›ÚÔ˘Ó Ó·Ôf˜ ηd Û¯ÔÏÂÖ·, Óa àÓ·ÁÓˆ-
Ú›˙ÔÓÙ·È àe Ùe ÎÚ¿ÙÔ˜ ηd ÙcÓ ÎÔÈÓˆÓ›· ηd Óa àÔÏ·Ì-
‚¿ÓÔ˘Ó ‰È¢ÎÔχÓÛÂˆÓ Ùd˜ ïÔÖ˜ ‰bÓ àÔÏ·Ì‚¿ÓÂÈ ì âÈ-
ÎÚ·ÙÔÜÛ· ıÚËÛΛ·, ηd ÌfiÓÔÓ ÚÔÛËÏ˘ÙÈÛÌe ‰bÓ ö¯Ô˘Ó Ùe

198
‰Èη›ˆÌ· Óa ‰È·Ú¿ÙÙÔ˘Ó. TÒÚ· ı¤ÏÔ˘Ó Î·d ·éÙe Ùe ‰È-
η›ˆÌ· Óa àÔÎÙ‹ÛÔ˘Ó. Te ™‡ÓÙ·ÁÌ¿ Ì·˜ ‰bÓ Ùe âÈÙÚ¤-
ÂÈ. £a Ùe âÈÙÚ¤„ÂÈ ôÚ·Á ì EéÚÒË; ¢bÓ Ùe ÊÔ‚ÔÜÌ·È.
Td˜ ÔÏÈÙÈÎb˜ ÛÎÔÈÌfiÙËÙ˜ ÛÙcÓ ^EÏÏ¿‰· ÊÔ‚ÔÜÌ·È Î·d
ÙcÓ âÓ‰ÔÙÈÎfiÙËÙ· ÙáÓ ^EÏÏ‹ÓˆÓ ÊÔ‚ÔÜÌ·È, Ôf ‰bÓ ÂrÓ·È
âÓ›ÔÙÂ Ûb ı¤ÛË Óa àÓÙÈÏËÊıÔÜÓ Ù› ÛËÌ·›ÓÂÈ ÁÈa ÙcÓ ^EÏÏ¿-
‰· ηd ÁÈa ÙÔf˜ ≠EÏÏËÓ˜ ì \OÚıÔ‰ÔÍ›·. \AÏÏa iÓ ‰bÓ
âÎÙÈÌÔÜÓ ÙcÓ \OÚıÔ‰ÔÍ›· ηd ÙcÓ ıÚËÛ΢ÙÈÎc ïÌÔÈÔÁ¤ÓÂÈ·
ÙÔÜ ëÏÏËÓÈÎÔÜ ÏËı˘ÛÌÔÜ Ôf ÂrÓ·È Î·d ·Ú¿ÁˆÓ ëÓfiÙË-
ÙÔ˜ ÙÔÜ öıÓÔ˘˜, i˜ ñÔÏÔÁ›ÛÔ˘Ó ÙÔéÏ¿¯ÈÛÙÔÓ Ùa àÓıÚÒÈ-
Ó· ‰ÈηÈÒÌ·Ù· ηd i˜ Ìc ıÂÏ‹ÛÔ˘Ó Óa ‰ÒÛÔ˘Ó ÙÔf˜
≠EÏÏËÓ˜ ‚ÔÚa ÛÙa ÛÙfiÌ·Ù· ÙáÓ «ÚÔ‚·ÙfiÛ¯ËÌˆÓ Ï‡-
Έӻ, Ôf àÊÔÜ ‰ÈÂÎÚ›ıËÛ·Ó ÛÙc ‰È¿Ï˘ÛË ÙáÓ ôÏÏˆÓ ÎÔÈ-
ÓˆÓÈáÓ, ¬Ô˘ ö‰Ú·Û·Ó j ‰ÚÔÜÓ àÓÂÓfi¯ÏËÙÔÈ, ÙÒÚ· ö¯Ô˘Ó
âÈ¤ÛÂÈ âd Ùɘ ^EÏÏ¿‰Ô˜, ı¤ÏÔÓÙ˜ ηd ·éÙcÓ Óa ï‰ËÁ‹-
ÛÔ˘Ó ÛÙc ‰È¿Ï˘ÛË. \AÏÏ’ ¬ÛÔ ıa ñ¿Ú¯Ô˘Ó ‰ÈηÛÙb˜ ÛÙcÓ
^EÏÏ¿‰· ηd ÛÙe ™ÙÚ·Û‚ÔÜÚÁÔ, ‰bÓ ıa Ùe ηÙÔÚıÒÛÔ˘Ó.

199
Oî «\A ÓÙÈÚÚËۛ˜ ™˘ÓÂȉ‹Ûˆ˜». *

^H EéÚˆ·˚Îc ‰ÈηÈ˚Îc Ú·ÎÙÈÎc

Γ
Èa ôÏÏË ÌÈa ÊÔÚa ÎÈ âʤÙÔ˜ Û˘ÁÎÂÓÙÚˆÓfiÌÂı· ÛÙc ÊÈ-
ÏfiÍÂÓË ÙÔ‡ÙË ·úıÔ˘Û· ÁÈa Óa Û˘ÓÂÔÚÙ¿ÛÔ˘Ì Ùc ÌÓ‹-
ÌË ÙÔÜ ÔÏÈÔ‡¯Ô˘ ηd ÚÔÛÙ¿ÙÔ˘ ÙáÓ ^EÏÏ‹ÓˆÓ ÓÔ-
ÌÈÎáÓ êÁ›Ô˘ ¢ÈÔÓ˘Û›Ô˘ ÙÔÜ \AÚÂÔ·Á›ÙÔ˘, ÚÒÙÔ˘ âÈ-
ÛÎfiÔ˘ Ùɘ fiψ˜ ÙáÓ \AıËÓáÓ. ^H âÙ‹ÛÈ· ·éÙc ëÔÚÙc
ÌĘ ‰›‰ÂÈ ÙcÓ ÂéηÈÚ›· Óa âÎÊÚ¿˙Ô˘Ì Úe˜ ÙcÓ Ù¿ÍË Û·˜
Ùa ‰È·Î·Ù¤¯ÔÓÙ· Ùd˜ ηډȤ˜ Ì·˜ Û˘Ó·ÈÛı‹Ì·Ù· ÙÈÌɘ ηd
àÁ¿˘, ηd ·Ú·Ïϋψ˜ Óa àӷχÛÔ˘Ì ı¤Ì·Ù· ÎÔÈÓÔÜ
âӉȷʤÚÔÓÙÔ˜. ^H ÙÔÈ΋ Ì·˜ \EÎÎÏËÛ›·, ÚˆÙÔfiÚÔ˜
ÛÙcÓ Î·Ù‡ı˘ÓÛË ·éÙ‹, âÈÏ·Ì‚¿ÓÂÙ·È Ùɘ ÂéηÈÚ›·˜ ÁÈa
Óa ÛĘ à¢ı‡ÓÂÈ Ùd˜ Èe âÁοډȘ Â鯤˜ Ù˘ ηd Óa ÛĘ

* ^ O Ì È Ï › · ÙÔÜ ™Â‚. MËÙÚÔÔÏ›ÙÔ˘ ¢ËÌËÙÚÈ¿‰Ô˜ Î. XÚÈÛÙÔ‰Ô‡ÏÔ˘


Úe˜ ÙÔf˜ âÎÚÔÛÒÔ˘˜ ÙÔÜ ÓÔÌÈÎÔÜ ÎfiÛÌÔ˘ (‰ÈηÛÙ¤˜, ‰ÈÎËÁfiÚÔ˘˜, Û˘Ì-
‚ÔÏ·ÈÔÁÚ¿ÊÔ˘˜, âÈÌÂÏËÙ¤˜ Î.Ï.) Ùɘ M·ÁÓËÛ›·˜, ηÙa ÙcÓ Úe˜ ÙÈÌ‹Ó
ÙˆÓ Û‡Ó·ÍÈÓ, Ôf èÚÁ¿ÓˆÛ ì ^I. MËÙÚfiÔÏȘ ¢ËÌËÙÚÈ¿‰Ô˜ ÛÙcÓ ·úıÔ˘-
Û· ÙÔÜ ¶ÓÂ˘Ì·ÙÈÎÔÜ Ù˘ K¤ÓÙÚÔ˘ ÛÙd˜ 4 \OÎÙˆ‚Ú›Ô˘ 1995 Ìb ÙcÓ ÂéηÈ-
Ú›· Ùɘ ÌÓ‹Ì˘ ÙÔÜ êÁ›Ô˘ ¢ÈÔÓ˘Û›Ô˘ \AÚÂÔ·Á›ÙÔ˘, ÚÔÛÙ¿ÙÔ˘ ·éÙáÓ.

200
‰È·‚‚·ÈÒÛÂÈ, ¬ÙÈ ÚÔÛ‡¯ÂÙ·È ÛÙe £Âe Óa ÛĘ ¯·Ú›˙ÂÈ
«γρήγορον νοῦν, σώφρονα λογισµόν, καρδίαν νήφου-
σαν», œÛÙ Óa ñËÚÂÙÂÖÙ ÙcÓ ÌÂÁ¿ÏË ñfiıÂÛË Ùɘ àÔ-
ÓÔÌɘ Ùɘ ‰ÈηÈÔÛ‡Ó˘, Ìb Âéı‡ÓË, ÂéÛ˘ÓÂȉËÛ›· ηd ‰ÈηÈ-
ÔÎÚÈÛ›·. §¤ÁÂÙ·È -ηd ÂrÓ·È àÏËı¤˜- ¬ÙÈ ì ¢ÈηÈÔÛ‡ÓË
ÂrÓ·È Ùe ‚¿ıÚÔ Ùɘ ¢ËÌÔÎÚ·Ù›·˜ ηd ì Ê‡Ï·Í Ùɘ ÂéÓÔ-
Ì›·˜. ≠Ö˜ ì çÚıc àÔÓÔÌ‹ Ù˘ ‰bÓ ÂrÓ·È ÙfiÛÔÓ ñfiıÂÛË
à„‡¯ˆÓ ÓÔÌÔıÂÙÈÎáÓ ÎÂÈ̤ӈÓ, ¬ÛÔÓ ñfiıÂÛË ÙáÓ Û˘ÓÂÈ-
‰‹ÛˆÓ, Ôf ö¯Ô˘Ó àÓ·Ï¿‚ÂÈ Ùe öÚÁÔ Ùɘ àÔÓÔÌɘ Ù˘.
K·Ùa Û˘Ó¤ÂÈ·Ó ¬ÏÔÈ Ôî ·Ú¿ÁÔÓÙ˜ ÙáÓ ‰ÈÎáÓ, ÛÂÖ˜
¬ÏÔÈ, ÂrÛı Ôî ·ÚÈÔÈ âÎÊÚ·ÛÙb˜ Ùɘ âÓÓÔ›·˜ ÙÔÜ ¢Èη›Ô˘.
K·d ì ÂéÓÔÌÔ‡ÌÂÓË ¶ÔÏÈÙ›· Ì·˜ àӷ̤ÓÂÈ àe ÛĘ Óa
ÂrÛıÂ à‰¤Î·ÛÙÔÈ, àÚÔÛˆfiÏËÙÔÈ, ÛÒÊÚÔÓ˜, à·ıÂÖ˜,
àfiÚÁËÙÔÈ, „‡¯Ú·ÈÌÔÈ, ηd ΢ڛˆ˜ Êfi‚ÔÓ £ÂÔÜ ö¯ÔÓÙ˜, ‰Èa
Óa Ìc åÛ¯‡ÂÈ ÂÚd ñÌáÓ ï ÏfiÁÔ˜ ÙÔÜ K˘Ú›Ô˘, ¬ÙÈ ‰ËÏ. Ôî
Ìc £ÂeÓ Û‚fiÌÂÓÔÈ, ÔûÙ ÙÔf˜ àÓıÚÒÔ˘˜ âÓÙÚ¤ÔÓÙ·È,
àÏÏa ÌÂÙ¤Ú¯ÔÓÙ·È Ùa ¿ÓÙ· àıÂÔÊfi‚ˆ˜, Úe˜ å‰ÈÔÙ¤ÏÂÈ·Ó
àԂϤÔÓÙ˜, ηd Ùe ú‰ÈÔÓ Û˘ÌʤÚÔÓ â͢ËÚÂÙÔÜÓÙ˜. ^O
±Á. °ÚËÁfiÚÈÔ˜ ï £ÂÔÏfiÁÔ˜ ö¯ÂÈ ñÔÁÚ·ÌÌ›ÛÂÈ ‰Èa ÙÔf˜
ÙcÓ Î¿ı·ÚÛÈÓ â·ÁÁÂÏÔ̤ÓÔ˘˜: «Kαθαρθῆναι δεῖ πρῶτον
καὶ εἶτα καθάραι». TÔÜÙÔ ÛËÌ·›ÓÂÈ ¬ÙÈ ‰Èa Óa âϤÁ¯ÂÈ Î¿-
ÔÈÔ˜ ÙcÓ ‰È·ÊıÔÚ¿Ó, çÊ›ÏÂÈ ï ú‰ÈÔ˜ Óa ÂrÓ·È à‰È¿ÊıÔÚÔ˜.
K·d ‰Èa Óa âϤÁ¯ÂÈ ÙcÓ ·Ú·ÓÔÌ›·Ó, çÊ›ÏÂÈ Óa ÂrÓ·È ï
ú‰ÈÔ˜ Û‡ÓÓÔÌÔ˜. òAÏψ˜ ì à‰ÈΛ· ηd ì àÓÔÌ›· Û˘Áηχ-
ÙÔÓÙ·È ñe Ùe Û¯ÉÌ· Ùɘ âÍ·ÓÙÏ‹Ûˆ˜ Ùɘ ·éÛÙËÚfiÙËÙÔ˜
Âå˜ ‚¿ÚÔ˜ ÌfiÓÔÓ ÙáÓ àÛıÂÓÂÛÙ¤ÚˆÓ, âÓá Ôî ÌÂÁ·ÏfiÛ¯ËÌÔÈ
·Ú·‚¿Ù˜ ‰ÈÂÎʇÁÔ˘Ó Ìb ̇ÚÈ· ôÏÏ· ÚÔÛ¯‹Ì·Ù·.

201
\EʤÙÔ˜1 â¤ÏÂÍ·, ηÙa Ùe öıÔ˜, Ùe ı¤Ì· ÙáÓ «᾽Aντιρ-
ρησιῶν Συνειδήσεως», âÂȉc óÚÈṲ̂Ó˜ Ù˘¯¤˜ ÙÔ˘˜ âÍ·-
ÎÔÏÔ˘ıÔÜÓ Î·d Û‹ÌÂÚ· Óa à·Û¯ÔÏÔÜÓ ÙcÓ âÈÛÙ‹ÌË ÙÔÜ
‰Èη›Ô˘. Mb Ùe ú‰ÈÔ ı¤Ì· ÛĘ Âr¯· à·Û¯ÔÏ‹ÛÂÈ, ¬ˆ˜ ıa
âÓı˘ÌÂÖÛıÂ, ηd ηÙa Ùe öÙÔ˜ 1988, ¬Ù·Ó Âr¯· ÙcÓ ÂéηÈÚ›·
Óa ÛĘ ·ÚÔ˘ÛÈ¿Ûˆ Ùe ˙‹ÙËÌ· ·éÙe àe ıÂÔÏÔÁÈÎɘ, Û˘Ó-
Ù·ÁÌ·ÙÈÎɘ, ÔÏÈÙÈÎɘ ηd ÎÔÈÓˆÓÈÎɘ Ï¢ÚĘ, Ûb ÌÈa
ÚÔÛ¿ıÂÈ· ÛÊ·ÈÚÈÎɘ ηÙa Ùe ‰˘Ó·ÙeÓ ÚÔÛ¤ÁÁÈÛ˘ Úe˜
≤Ó· Úfi‚ÏËÌ· Ôf ÚdÓ Ï›Á· ¯ÚfiÓÈ· Âr¯Â àÚ¯›ÛÂÈ Óa à·-
Û¯ÔÏÂÖ ÙcÓ ıˆڛ· ηd ÙcÓ Ú¿ÍË ÛÙc ¯ÒÚ· Ì·˜.
^H ÚÔ‚ÔÏc ÙÔÜ ·åÙ‹Ì·ÙÔ˜ ÁÈa àÓ·ÁÓÒÚÈÛË Ùɘ ôÛÎË-

1. Ta ı¤Ì·Ù·, Ìb Ùa ïÔÖ· àËÛ¯ÔÏ‹Û·ÌÂ, ηÙa Ùa ÚÔËÁÔ‡ÌÂÓ· ¯Úfi-


ÓÈ· ÙcÓ ïÌ‹Á˘ÚË ÙáÓ ÓÔÌÈÎáÓ Ì·˜, qÙ·Ó, ηÙa ÛÂÈÚ¿Ó, Ùa ëÍɘ: ·) ^O ıÂ-
ÛÌe˜ Ùɘ ÔåÎÔÁ¤ÓÂÈ·˜ ηÙa Ùe Û¯¤‰ÈÔ °·˙É (1976), ‚) K›Ó‰˘ÓÔÈ àe Ùd˜ ÚÔ-
Ù¿ÛÂȘ Ùɘ ¢ÈÂıÓÔܘ \EÈÙÚÔɘ ¶ÚÔÛˆÈÎɘ K·Ù·ÛÙ¿Ûˆ˜ Úe˜ ‰È·ÌfiÚ-
ʈÛÈÓ ÙÔÜ ‰Èη›Ô˘ Ì·˜ (1977), Á) ^H àÔÔÈÓÈÎÔÔ›ËÛË Ùɘ ÌÔȯ›·˜
(1978), ‰) ^H ηٿÚÁËÛË ÙÔÜ ¬ÚÎÔ˘ ó˜ àÔ‰ÂÈÎÙÈÎÔÜ Ì¤ÛÔ˘ (1979), Â)
\Afi„ÂȘ âd ÙÔÜ Û¯Â‰›Ô˘ åÛÔÓÔÌ›·˜ ÙáÓ ëÏÏ‹ÓˆÓ (1980), ÛÙ) ^H ÔÈÓc ÙÔÜ
ı·Ó¿ÙÔ˘ âÍ âfi„ˆ˜ ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈÎɘ (1981), ˙) ^H åÛfiÙËÙ· ÙáÓ ‰‡Ô Ê‡ÏˆÓ âÍ
âfi„ˆ˜ çÚıÔ‰fiÍÔ˘ (1982), Ë) \EÎÎÏËÛ›· ηd àÓıÚÒÈÓ· ‰ÈηÈÒÌ·Ù·
(1983), ı) Ta ‚·Û·ÓÈÛÙ‹ÚÈ·: M·ÛÙ›ÁˆÌ· Ùɘ ÚÔÛˆÈÎfiÙËÙÔ˜. ^H
\EÎÎÏËÛ›· ÛÙcÓ ÚˆÙÔÔÚ›· ÁÈa ÙcÓ Î·Ù¿ÚÁËÛ‹ ÙÔ˘˜ (1984), È) P·ÙÛÈ-
ÛÌfi˜: §ÂËÏ·Û›· Ùɘ àÓıÚÒÈÓ˘ „˘¯É˜ (1985), È·) ¶·Ú·ıÚËÛ΢ÙÈÎÔd
^OÏÔÎÏËÚˆÙÈÛÌÔd ηd àÓıÚÒÈÓ· ‰ÈηÈÒÌ·Ù· ÛÙcÓ ^EÏÏ¿‰· (1986), È‚)
\HÏÂÎÙÚÔÓÈÎÔd ^YÔÏÔÁÈÛÙb˜ ηd àÓıÚÒÈÓ· ‰ÈηÈÒÌ·Ù· (1987), ÈÁ)
\AÓÙÈÚÚËۛ˜ ™˘ÓÂȉ‹Ûˆ˜ (1988), ȉ) M›· ïÌÔÏÔÁ›· XÚÈÛÙÔÜ (àe ÙeÓ Î.
¢ËÌ. T˙ԇ̷, àÚÂÔ·Á›ÙË) (1989), ÈÂ) Ta ‰ÈηÈÒÌ·Ù· ÙÔÜ ·È‰ÈÔÜ Î·d Ôî
·Ú·‚È¿ÛÂȘ ÙˆÓ (1990), ÈÛÙ) ^H âÏ¢ıÂÚ›· Ùɘ ıÚËÛ΢ÙÈÎɘ Û˘ÓÂȉ‹Ûˆ˜
ÛÙe \IÛÏ¿Ì (1991), È˙) Ta àÓıÚÒÈÓ· ‰ÈηÈÒÌ·Ù· ÙáÓ ıÚËÛ΢ÙÈÎáÓ Î·d
âıÓÈÎáÓ ÌÂÈÔÓÔÙ‹ÙˆÓ (1992), ÈË) Te ‰Èη›ˆÌ· ÙáÓ ÚÔÛʇÁˆÓ ÛÙe ôÛ˘ÏÔ
ηd ì ÍÂÓÔÊÔ‚›·. ^H ı¤ÛË Ùɘ \EÎÎÏËÛ›·˜ (1993), Èı) «\AÓ¿ÚÌÔÛÙÔ˜» ÚÔ-
ÛËÏ˘ÙÈÛÌe˜ ηd ıÚËÛ΢ÙÈÎc âÏ¢ıÂÚ›·, ηÙa ÙcÓ ÓÔÌÔÏÔÁ›· ÙÔÜ EéÚˆ-
·˚ÎÔÜ ¢ÈηÛÙËÚ›Ô˘ \AÓıÚˆ›ÓˆÓ ¢ÈÎ·ÈˆÌ¿ÙˆÓ (1994).

202
Û˘ ÙÔÜ àÙÔÌÈÎÔÜ ‰ÈηÈÒÌ·ÙÔ˜ Ùɘ «âÓÛÙ¿Ûˆ˜ Û˘ÓÂȉ‹ÛÂ-
ˆ˜» ΢ڛˆ˜ ÁÈa ıÚËÛ΢ÙÈÎÔf˜ ÏfiÁÔ˘˜, Âr¯Â ÚÔηϤÛÂÈ
ÙfiÙ ÌÈa ÛÂÈÚa àe ‰ËÌÔÛȇÛÂȘ ÛÙeÓ T‡Ô, Ôf ÚÔÛ·-
Ó·ÙÔÏ›˙ÔÓÙ·Ó ôÏϘ ÌbÓ ñbÚ Î·d ôÏϘ ηْ ·éÙÔÜ.
\EÎÂÖÓÔ ¬Ìˆ˜ Ôf qÙ·Ó Ê·ÓÂÚfi, ñÉÚÍ Ùe ÁÂÁÔÓe˜ ¬ÙÈ ì
¯ÒÚ· Ì·˜ âȤ˙ÂÙÔ àe Ùd˜ ‰ÈÂıÓÂÖ˜ çÚÁ·ÓÒÛÂȘ ÙáÓ
àÓıÚˆ›ÓˆÓ ‰ÈÎ·ÈˆÌ¿ÙˆÓ ÁÈa Óa âÓ‰ÒÛÂÈ ÛÙc ÓÔÌÔıÂÙÈÎc
Î¿Ï˘„Ë Ùɘ ÂÚÈÙÒÛˆ˜, Ôf ÛÙa ÚáÙ· ¯ÚfiÓÈ· âÊ·›ÓÂ-
ÙÔ Óa àÊÔÚÄ ÛÙÔf˜ XÈÏÈ·ÛÙb˜ j M¿ÚÙ˘Ú˜ ÙÔÜ \I¯ˆ‚Ä
ÌfiÓÔ. òEÙÛÈ ï Ó. 731/1977 àÚ¯ÈÎa àÓÂÁÓÒÚÈ˙ ÛÙÔf˜ ÛÙÚ·-
Ù‡ÛÈÌÔ˘˜ Ùe ‰Èη›ˆÌ· Óa àÚÓËıÔÜÓ Óa Ï¿‚Ô˘Ó ¬Ï· ηd
Óa âÎÙÂϤÛÔ˘Ó öÓÔÏË ÛÙÚ·ÙȈÙÈÎc ıËÙ›·, âÈηÏÔ‡ÌÂÓÔÈ
Ùd˜ ıÚËÛ΢ÙÈΤ˜ ÙÔ˘˜ ÂÔÈı‹ÛÂȘ. MÂÙa 11ÂÙ›·Ó ηd ≈ÛÙÂ-
Ú· àe àÊfiÚËÙ˜ ȤÛÂȘ, ï Ó. 1763/1988 âÂͤÙÂÈÓ Ùe ‰È-
η›ˆÌ· ·éÙe ηd ÛÙÔf˜ ÛÙÚ·Ù‡ÛÈÌÔ˘˜ Ôf àÚÓÔÜÓÙ·È Óa
Ï¿‚Ô˘Ó ¬Ï·, âÈηÏÔ‡ÌÂÓÔÈ Ùd˜ å‰ÂÔÏÔÁÈΤ˜ ÙˆÓ ÂÔÈı‹-
ÛÂȘ. K·d ÛÙd˜ ‰‡Ô ÂÚÈÙÒÛÂȘ ôÔÏ˘ ıËÙ›·˜, ì ‰È¿ÚÎÂÈ¿
Ù˘ ÚÔ‚ϤÂÙÔ Óa ÂrÓ·È ¯ÚÔÓÈÎᘠ‰ÈÏ¿ÛÈ· Ùɘ öÓÔÏ˘
(BÏ. ηd K. M¤Ë: «᾽Aντιρρησίες συνειδήσεως καὶ θητεία»,
ÛÙ‹Ó «Kυριακάτικη ᾽Eλευθεροτυπία», 23-11-1994 ηd MËÙÚÔ-
ÔÏ›ÙÔ˘ ¢ËÌËÙÚÈ¿‰Ô˜ XÚÈÛÙÔ‰Ô‡ÏÔ˘: «᾽Aντιρρησίες Συνειδήσε-
ως», 1988). K·d ıa àÓ¤ÌÂÓ ‚¤‚·È· ηÓ›˜ ¬ÙÈ, Ôî âÈη-
ÏÔ‡ÌÂÓÔÈ ÏfiÁÔ˘˜ ÂúÙ ıÚËÛ΢ÙÈÎɘ, ÂúÙ å‰ÂÔÏÔÁÈÎɘ Û˘Ó-
›‰ËÛ˘, ıa îηÓÔÔÈÔÜÓÙ·Ó Ìb Ùd˜ Ú˘ıÌ›ÛÂȘ ·éÙ¤˜.
≠Ö˜ ÌÂÙa àe ·éÙb˜ ì ÚÔÛ¿ıÂÈ¿ ÙˆÓ Û˘Ó¯›ÛıËÎÂ
Ìb ‰‡Ô Ó¤· ÚÔˆıË̤ӷ ·åÙ‹Ì·Ù·: ·) ÙcÓ Î·Ù¿ÚÁËÛË ÙÔÜ
‰ÈÏ·Û›Ô˘ Ùɘ ôÔÏ˘ ıËÙ›·˜, âÂȉc ì Ú‡ıÌÈÛË ·éÙc ·-
Ú‚›·˙ ÙcÓ Û˘ÓÙ·ÁÌ·ÙÈÎc àÚ¯c Ùɘ åÛfiÙËÙÔ˜ ηd ‚) ÙcÓ
ηٿÚÁËÛË Î·d ·éÙɘ Ùɘ ôÔÏ˘ ÛÙÚ·ÙȈÙÈÎɘ ıËÙ›·˜,

203
ηd ÙcÓ àÓÙÈηٿÛÙ·Û‹ Ù˘ Ìb Ùc ÏÂÁfiÌÂÓË «âÓ·ÏÏ·ÎÙÈÎc
ıËÙ›·», Ìb ÙcÓ â›ÎÏËÛË ¿ÏÈÓ Ùɘ Û˘Ó›‰ËÛ‹˜ ÙÔ˘˜, Ôf
‰bÓ ÙÔf˜ â¤ÙÚÂÂ, ÁÈa ÏfiÁÔ˘˜ àÚ¯áÓ, Óa ÊÔÚ¤ÛÔ˘Ó Ùc
ÛÙÚ·ÙȈÙÈÎc ÛÙÔÏc ÙÔÜ ïÏ›ÙË, àÎfiÌË ÎÈ iÓ âÎÙÂÏÔÜÓ ôÔ-
ÏË ıËÙ›·. Mb ôÏÏ· ÏfiÁÈ· ÙÒÚ· âÙ›ıÂÙÔ ı¤Ì· Ìc àÓ·-
ÁÓÒÚÈÛ˘ ÙÔÜ ÎÚ·ÙÈÎÔÜ ıÂÛÌÔÜ ÙÔÜ ™ÙÚ·Ù‡̷ÙÔ˜.

¢È¿ÊÔÚ˜ ÂéÚˆ·˚Îb˜ ¯áÚ˜ àÓ·ÁοÛıËÎ·Ó Óa ˘îÔıÂÙ‹-


ÛÔ˘Ó Ùe ‰Â‡ÙÂÚÔ ÙÔÜÙÔ ·úÙËÌ·, ηd Ìb ÓÔÌÔıÂÙÈÎc Ú‡ıÌÈÛË
à‰¤¯ıËÛ·Ó ÙcÓ ‰˘Ó·ÙfiÙËÙ· âÎÏ‹ÚˆÛ˘ àe ÙÔf˜ àÓÙÈÚ-
ÚËۛ˜ Ùɘ «âÓ·ÏÏ·ÎÙÈÎɘ ıËÙ›·˜», ‰ËÏ. Ìc ÛÙÚ·ÙȈÙÈÎɘ
ıËÙ›·˜, àÏÏa à·Û¯fiÏËÛ˘ Ûb ÎÔÈÓˆÓÈÎa öÚÁ· .¯. ÓÔÛÔ-
ÎÔÌÂÖ·, î‰Ú‡Ì·Ù· Î.Ï. Ìb ÔÏÈÙÈÎc ÂÚÈ‚ÔÏ‹. \AÏÏa ηd
âÎÂÖ ¬Ô˘ úÛ¯˘Û Ùe ̤ÙÚÔ ·éÙe ÔÏÏÔd àÓÙÈÚÚËۛ˜ ‰ÈÂÌ·ÚÙ˘-
Ú‹ıËÛ·Ó. ¶ÚÔÛ¤Ê˘Á·Ó ÛÙcÓ \EÈÙÚÔc \AÓıÚˆ›ÓˆÓ ¢ÈηÈ-
ˆÌ¿ÙˆÓ ÛÙe ™ÙÚ·Û‚ÔÜÚÁÔ, âÈηÏÔ‡ÌÂÓÔÈ Ùe ôÚıÚÔ 4 Ùɘ
EéÚˆ·˚Îɘ ™‡Ì‚·Û˘ ÁÈa Ùa ¢ÈηÈÒÌ·Ù· ÙÔÜ \AÓıÚÒ-
Ô˘ ηd Ùd˜ ıÂÌÂÏÈ·Îb˜ âÏ¢ıÂڛ˜, Ôf ηْ ·éÙÔf˜ ·Ú·‚È¿-
˙ÔÓÙ·Ó, âÊ’ ¬ÛÔÓ âÛ‡ÚÔÓÙ·Ó àe ÙcÓ ÎÚ·ÙÈÎc âÍÔ˘Û›· Ûb
àÓ·ÁηÛÙÈÎc âÚÁ·Û›·. Te ôÚıÚÔ ·éÙfi, ó˜ ÁÓˆÛÙfiÓ, à·ÁÔ-
Ú‡ÂÈ Ù‹Ó «àÓ·ÁηÛÙÈÎc j ñÔ¯ÚˆÙÈÎc âÚÁ·Û›·». ≠Ö˜ Ôî
ÚÔÛÊ˘Áb˜ ·éÙb˜ àÂÚÚ›ÊıËÛ·Ó Ìb Ùe ·åÙÈÔÏÔÁÈÎe ¬ÙÈ ÛÙd˜
¯áÚ˜, ÛÙd˜ ïÔÖ˜ àÓ·ÁÓˆÚ›˙ÂÙ·È ì ‰˘Ó·ÙfiÙËÙ· âÓ·ÏÏ·-
ÎÙÈÎɘ ıËÙ›·˜, Ùe ôÚıÚÔ 4 ·Ú. 3 â‰. ‚ã Ùɘ EéÚˆ·˚Îɘ
·éÙɘ ™‡Ì‚·Û˘ ÚËÙᘠïÚ›˙ÂÈ ¬ÙÈ ì âÓ·ÏÏ·ÎÙÈÎc ñËÚÂÛ›·,
àÓÙd Ùɘ ÛÙÚ·ÙȈÙÈÎɘ, ‰bÓ ıˆÚÂÖÙ·È àÓ·ÁηÛÙÈÎc j ñÔ-
¯ÚˆÙÈÎc âÚÁ·Û›· ηÙa ÙcÓ öÓÓÔÈ· ÙÔÜ ôÚıÚÔ˘ ·éÙÔÜ.

204
K·d ·éÙa ÌbÓ åÛ¯‡Ô˘Ó âÍ âfi„ˆ˜ ÓÔÌÔıÂÙÈÎɘ ÛÙcÓ
^EÏÏ¿‰·. ^H ı¤ÛÈÛË ¬Ìˆ˜ ÙáÓ ‰È·Ù¿ÍÂˆÓ ·éÙáÓ ñÉÚÍÂ
Ùe àÔÙ¤ÏÂÛÌ· â›ÎÏËÛ˘ Ó¤ˆÓ ïˆÛ‰‹ÔÙ ıˆÚÈáÓ ÛÙcÓ
^EÏÏ¿‰· ÂÚd àÓ·ÁÓˆÚ›Ûˆ˜ ΢ڛˆ˜ ÙÔÜ àÙÔÌÈÎÔÜ ‰ÈηÈÒ-
Ì·ÙÔ˜ ÙáÓ àÓÙÈÚÚËÛÈáÓ, Óa Ìc ÛÙÚ·Ù‡ÔÓÙ·È, ηd Ùɘ ›ÂÛ˘
Ôf àÛ΋ıËΠÛÙc ¯ÒÚ· Ì·˜ ÁÈa ‰ÉıÂÓ ·Ú·‚›·ÛË Ùɘ
àگɘ ÙÔÜ ôÚıÚÔ˘ 9 Ùɘ EéÚˆ·˚Îɘ ™‡Ì‚·Û˘ ÁÈa Ùa
\AÓıÚÒÈÓ· ¢ÈηÈÒÌ·Ù· (E™A¢). òAÏψÛÙ ÛÙcÓ ÂåÛË-
ÁËÙÈÎc òEÎıÂÛË ÙÔÜ ëÏÏËÓÈÎÔÜ ÓfiÌÔ˘ Ôf â¤ÙÚ„ ÙcÓ
à·ÏÏ·Ác ÙáÓ àÓÙÈÚÚËÛÈáÓ àe Ùc ÛÙÚ¿Ù¢ÛË àӷʤÚÂÙ·È
¬ÙÈ ì ëÏÏËÓÈÎc ΢‚¤ÚÓËÛË âȤÛıË Î·d ñÔ¯ÚÂÒıËΠÓa ıÂ-
Û›ÛÂÈ ÙeÓ ÓfiÌÔ ‰ÈfiÙÈ Î·ÙËÁÔÚÂÖÙÔ ¬ÙÈ ·Ú·‚È¿˙ÂÈ Ùe ôÚıÚÔ 9
Ùɘ E™A¢. \EÂȉc ÏÔÈeÓ Ôî àÓÙÈÚÚËۛ˜ Û˘ÓÂȉ‹Ûˆ˜ ηd
Ôî ñÂÚ·ÛÈÛÙ¤˜ ÙˆÓ ÔÏf Û˘¯Óa âÈηÏÔÜÓÙ·È Ùa åÛ¯‡ÔÓÙ·
ÛÙcÓ EéÚÒË âd ÙÔÜ ÚÔÎÂÈ̤ÓÔ˘, ÎÚ›ÓÔÌ à·Ú·›ÙËÙÔ Óa
àÓ·ÊÂÚıÔÜÌ ÛÙcÓ ÂéÚˆ·˚Îc ÓÔÌÔÏÔÁÈ·Îc Ú·ÎÙÈ΋, Úe˜
‰È¿Ï˘ÛË Ï·ÓáÓ Î·d „¢‰áÓ Ôf ö¯Ô˘Ó ηÙa ÎfiÚÔÓ ¯ÚËÛÈ-
ÌÔÔÈËıÉ ÛÙcÓ ^EÏÏ¿‰·, ÚÔÎÂÈ̤ÓÔ˘ Óa àÓÔ›ÍÂÈ ï ‰ÚfiÌÔ˜
ÁÈa ÙcÓ îηÓÔÔ›ËÛË ÙáÓ ·åÙËÌ¿ÙˆÓ ÙáÓ àÓÙÈÚÚËÛÈáÓ.

1. òEÙÛÈ Î·Ù’ àÚ¯cÓ Ú¤ÂÈ Óa ÙÔÓ›ÛÔ˘Ì ¬ÙÈ Ùe EéÚˆ-


·˚Îe ¢ÈηÛÙ‹ÚÈÔ Î·d ì EéÚˆ·˚Îc \EÈÙÚÔc \AÓıÚˆ›-
ÓˆÓ ¢ÈÎ·ÈˆÌ¿ÙˆÓ Ìb ÛÂÈÚa ¬ÏË àÔÊ¿ÛÂÒÓ ÙÔ˘˜ ≤¯ıË-
Û·Ó ¬ÙÈ ‰bÓ ñ¿Ú¯ÂÈ àÙÔÌÈÎe ‰Èη›ˆÌ· àÓÙÈÚÚËÛÈáÓ Û˘ÓÂÈ-
‰‹Ûˆ˜, Ôf Óa ñÔ¯ÚÂÒÓÂÈ Ùa ÎÚ¿ÙË Óa ‰Â¯ıÔÜÓ ÙcÓ
à·ÏÏ·Á‹ ÙÔ˘˜ àe Ùc ÛÙÚ¿Ù¢ÛË. K·Ùa Û˘Ó¤ÂÈ·Ó Ùa ÎÚ¿-
ÙË ÂrÓ·È âχıÂÚ·, iÓ ı¤ÏÔ˘Ó, Óa ıÂÛ›ÛÔ˘Ó j ÙcÓ ôÔÏË j
ÙcÓ âÓ·ÏÏ·ÎÙÈÎc ıËÙ›·, ηÙa Ùa àÓˆÙ¤Úˆ. \E›Û˘ ÂrÓ·È
âχıÂÚ· Óa ÚԂϤ„Ô˘Ó ÔÈÓÈÎb˜ ‰È·Ù¿ÍÂȘ âÓ·ÓÙ›ÔÓ ÙáÓ

205
àÓÙÈÚÚËÛÈáÓ Ôf àÚÓÔÜÓÙ·È Óa ÛÙÚ·Ù¢ıÔÜÓ ÁÈa ÏfiÁÔ˘˜ ıÚË-
Û΢ÙÈÎÔf˜ j ôÏÏÔ˘˜. Oî ‰b ÔÈÓÈÎb˜ ·éÙb˜ ‰È·Ù¿ÍÂȘ ‰bÓ ıÂ-
ˆÚÂÖÙ·È ¬ÙÈ ·Ú·‚È¿˙Ô˘Ó Ùe ôÚıÚÔ 9 Ùɘ E™A¢.
™˘ÁÎÂÎÚÈ̤ӷ öÁÈÓ ‰ÂÎÙfi:
·) ¬ÙÈ ‰bÓ ñ¿Ú¯ÂÈ ñÔ¯Ú¤ˆÛË ÙáÓ ÎÚ·ÙáÓ Óa àÓ·ÁÓˆ-
Ú›ÛÔ˘Ó ‰Èη›ˆÌ· àÓÙÈÚÚËÛÈáÓ Û˘ÓÂȉ‹Ûˆ˜ ÚÔÎÂÈ̤ÓÔ˘ Óa
à·ÏÏ·ÁÔÜÓ àe Ùe ÛÙÚ¿ÙÂ˘Ì· (\AfiÊ·ÛË \EÈÙÚÔɘ
2299/1964, 5591/1972, 7675/1976, 10640/1983). ^H ÙÂÏ¢-
Ù·›· ·éÙc àfiÊ·ÛË âÈ΢ÚÒÓÂÈ Î·Ù·‰›ÎË ëÏ‚ÂÙÔÜ àÓÙÈÚÚË-
Û›Ô˘, àÔÊ·ÈÓÔ̤ÓË ¬ÙÈ ‰bÓ ñ¿Ú¯ÂÈ ‰Èη›ˆÌ· àÙÔÌÈÎe ÙáÓ
àÓÙÈÚÚËÛÈáÓ Û˘ÓÂȉ‹Ûˆ˜, Ùa ‰b ÂéÚˆ·˚Îa ÎÚ¿ÙË ‰bÓ ñÔ-
¯ÚÂÔÜÓÙ·È Óa Ùe àÓ·ÁÓˆÚ›ÛÔ˘Ó. M¿ÏÈÛÙ· ì 剛· àfiÊ·ÛË
‰bÓ ıˆÚÂÖ ·Ú¿‚·ÛË Ùɘ E™A¢ Ùe ¬ÙÈ ÛÙeÓ Î·Ù·‰ÈηÛı¤-
ÓÙ· ‰bÓ â¯ÔÚËÁ‹ıË àÓ·ÛÙÔÏc âÎÙÂϤÛˆ˜ Ùɘ ÔÈÓɘ Ôf
ÙÔÜ â‚ϋıË. hA˜ ÛËÌÂȈıÉ ¬ÙÈ ì àe 22-5-1984 àfiÊ·-
ÛË Ùɘ \EÈÙÚÔɘ Ôf ‰¤¯ıËΠÙcÓ ÚÔÛÊ˘Ác àÓÙÈÚÚËÛ›Ô˘,
Ùe öÚ·Í ù¯È ‰ÈfiÙÈ àÓÂÁÓÒÚÈÛ ÙcÓ ôÛÎËÛË ëÓe˜ Ù¤ÙÔÈÔ˘ ‰È-
ηÈÒÌ·ÙÔ˜, àÏÏa ‰ÈfiÙÈ ì ÎÚ¿ÙËÛ‹ ÙÔ˘ Âr¯Â ‰È·Ù·¯ıÉ àe
ÙeÓ \E›ÙÚÔÔ (‰ËÏ. ùÚÁ·ÓÔ Ùɘ âÎÙÂÏÂÛÙÈÎɘ âÍÔ˘Û›·˜) ηd
ù¯È àe Ù·ÎÙÈÎe ‰ÈηÛÙ‹. £¤Ì· à·ÏÏ·Áɘ àÓÙÈÚÚËÛÈáÓ
Û˘ÓÂȉ‹Ûˆ˜ àe ÙcÓ ñÔ¯Ú¤ˆÛË ÛÙÚ¿Ù¢Û˘ ì àfiÊ·ÛË
·éÙc ‰bÓ öıÈÍÂØ
‚) ¬ÙÈ Ùa ÛÙÚ·ÙȈÙÈÎa ı¤Ì·Ù· ‰bÓ Î·Ï‡ÙÔÓÙ·È àe Ùe
ôÚıÚÔ 9 Ùɘ E™A¢, ηd ¬ÙÈ Ùa ÎÚ¿ÙË ÌÔÚÔÜÓ Óa ÚԂϤ-
Ô˘Ó ÔÈÓÈÎb˜ ‰È·Ù¿ÍÂȘ ÁÈa ÙÔf˜ àÓÙÈÚÚËۛ˜ (\AfiÊ·ÛË
\EÈÙÚÔɘ 7705/1976). ^øÛÙfiÛÔ ï ≠EÏÏËÓ ÂéÚˆ‚Ô˘Ï¢Ùc˜ Î.
™. \AÏ·‚¿ÓÔ˜ Ûb ïÌÈÏ›· ÙÔ˘ âÓÒÈÔÓ ÙÔÜ EéÚˆ·˚ÎÔÜ KÔÈ-
ÓÔ‚Ô˘Ï›Ô˘ âͤÊÚ·Û Ùc χË ÙÔ˘ ÁÈa ÙcÓ Î·Ù¿ÛÙ·ÛË Ôf
âÈÎÚ·ÙÂÖ ÛÙeÓ ÙÔ̤· ·éÙeÓ ÛÙcÓ ^EÏÏ¿‰·, ϤÁˆÓ: «῾H χώ-

206
ρα µου ἐπιµένει νὰ παραβιάζει τὸ ἄρθρο 9 τῆς EΣA∆, ὅπου
ἐµπεριέχεται καὶ τὸ δικαίωµα γιὰ τὴν ἄρνηση τῆς στρατιω-
τικῆς θητείας γιὰ λόγους συνειδήσεως». \AÓÙÈı¤Ùˆ˜ ï ÂéÚˆ-
‚Ô˘Ï¢Ùc˜ Î. ¶. §·ÌÚ›·˜ ÛÙcÓ ú‰È· Û˘Ó‰ڛ·ÛË âÙfiÓÈÛÂ, âÍ
àÊÔÚÌɘ ÙÔÜ ·ÚÔ˘ÛÈ·Ûı¤ÓÙÔ˜ ۯ‰›Ô˘ „ËÊ›ÛÌ·ÙÔ˜, ¬ÙÈ ·éÙe
ÂåÛËÁÂÖÙ·È ÔûÙ ϛÁÔ, ÔûÙ ÔÏf Óa Á›ÓÂÙ·È âÈ‚Ú¿‚¢ÛË ÙáÓ
àÚÓÔ˘Ì¤ÓˆÓ Óa âÎÏËÚÒÛÔ˘Ó ÛÙÚ·ÙȈÙÈÎc ıËÙ›· Âå˜ ‚¿ÚÔ˜
¬ÏˆÓ ÙáÓ ôÏÏˆÓ ÛÙÚ·Ù‡ÛÈÌˆÓ ÔÏÈÙáÓ (BÏ. âÊËÌÂÚ›‰·
«Eὐρωπαϊκὸ Kοινοβούλιο», \I·ÓÔ˘¿ÚÈÔ˜ 1994)Ø
Á) ¬ÙÈ ‰bÓ ÚÔÛÎÚÔ‡ÂÈ ÛÙe ôÚıÚÔ 9 Ùɘ E™A¢ ‰È¿Ù·ÍË
ÎÚ¿ÙÔ˘˜ Ôf ÙÈ̈ÚÂÖ ÙÔf˜ àÓÙÈÚÚËۛ˜ âÂȉc àÚÓÔÜÓÙ·È Óa
ÛÙÚ·Ù¢ıÔÜÓ (\AfiÊ·ÛË \EÈÙÚÔɘ 2299/1964, 5591/1972,
10640/1983)Ø
‰) ¬ÙÈ ‰bÓ àÓ·ÁÓˆÚ›˙ÂÙ·È ‰Èη›ˆÌ· ÙáÓ àÓÙÈÚÚËÛÈáÓ Óa
àÚÓËıÔÜÓ Î·d ôÏϘ ÏcÓ Ùɘ ÛÙÚ·ÙȈÙÈÎɘ ñËÚÂÛ›·˜ ñÔ-
¯ÚÂÒÛÂȘ ÙˆÓ, .¯. Óa àÚÓËıÔÜÓ „ÉÊÔ ÛÙd˜ âÎÏÔÁ¤˜ (\AfiÊ·-
ÛË \EÈÙÚÔɘ 1718/1962), Óa àÚÓËıÔÜÓ Î·Ù·‚ÔÏc ÂåÛÊÔÚĘ
ÎÔÈÓˆÓÈÎɘ àÛÊ¿ÏÈÛ˘ (\AfiÊ·ÛË \EÈÙÚÔɘ 1497/1962), Óa
àÚÓËıÔÜÓ Óa Ï¿‚Ô˘Ó Ì¤ÙÚ· ÚÔÛÙ·Û›·˜ Ùɘ ñÁ›·˜ (\AfiÊ·ÛË
\EÈÙÚÔɘ 1068/1961), Óa àÚÓËıÔÜÓ ÙcÓ ñÔ¯ÚˆÙÈÎc àÛÊ¿-
ÏÈÛË ÙáÓ ·éÙÔÎÈÓ‹ÙˆÓ (\AfiÊ·ÛË \EÈÙÚÔɘ 2988/1966).
2. \AÏÏa ηd ì âÈÛÙ‹ÌË ÙÔÜ ‰Èη›Ô˘ ÛÙcÓ EéÚÒË ‰bÓ
àÓ·ÁÓˆÚ›˙ÂÈ ÙcÓ ≈·ÚÍË àÙÔÌÈÎÔÜ ‰ÈηÈÒÌ·ÙÔ˜ ÛÙÔf˜ àÓÙÈÚ-
ÚËۛ˜. ¶·Ú·¤Ìˆ Úԯ›ڈ˜ ÛÙeÓ °¿ÏÏÔ Î·ıËÁËÙc
Sudre Ôf ÛÙe Û‡ÁÁÚ·ÌÌ¿ ÙÔ˘ «Droit International des
droits de l’ homme», 1989, ÛÂÏ. 158, ‰È¢ÎÚÈÓ›˙ÂÈ ¬ÙÈ ì
E™A¢ ‰bÓ àÓ·ÁÓˆÚ›˙ÂÈ ‰Èη›ˆÌ· àÓÙÈÚÚËÛÈáÓ Û˘ÓÂȉ‹ÛÂ-
ˆ˜, ÔûÙ âÈ‚¿ÏÏÂÈ ÛÙa ÎÚ¿ÙË Óa Ùe ıÂÛ›ÛÔ˘Ó. Ta ú‰È· ‰¤-
¯ÔÓÙ·È Î·d ÔÏÏÔd ôÏÏÔÈ Âå‰ÈÎÔd Û˘ÁÁÚ·ÊÂÖ˜ ¬ˆ˜ .¯. ï

207
Duffar: «L’ obzection de conscience en droit français» (Âå˜
«Revue de droit public», 1991, ÛÂÏ. 671 ë.) ηd Goy: «La
garantie européene de la liberté de Religion» (öÓı’ àÓˆÙ., Û.
48). Te ‰Èη›ˆÌ· ÙáÓ àÓÙÈÚÚËÛÈáÓ Û˘ÓÂȉ‹Ûˆ˜ ‰bÓ ‰¤¯ÂÙ·È
ÔûÙÂ ì ¢ÈÂıÓc˜ ™‡Ì‚·ÛË ÙÔÜ OHE ÙÔÜ 1966 ÂÚd \AÛÙÈÎáÓ
ηd ¶ÔÏÈÙÈÎáÓ ¢ÈηȈ̿وÓ. ™b Û¯ÂÙÈÎc ÚÔÛÊ˘Ác àÓÙÈÚ-
ÚËÛ›Ô˘ Û˘ÓÂȉ‹Ûˆ˜ ÏfiÁˇˆ Ìc à·ÏÏ·Áɘ ÙÔ˘ àe ÙcÓ ÛÙÚ¿-
Ù¢ÛË ì êÚÌfi‰È· \EÈÙÚÔc \AÓıÚˆ›ÓˆÓ ¢ÈηȈ̿وÓ
ÙÔÜ OHE ‰Èa Ùɘ ñ’ àÚÈıÌ. 185/1984 àÔÊ¿ÛÂÒ˜ Ù˘ ÙcÓ
à¤ÚÚÈ„Â, ηd ≤¯ıË ¬ÙÈ ì ó˜ ôÓˆ ™‡Ì‚·ÛË ÙÔÜ OHE Ô˘-
ıÂÓa ‰bÓ àÓ·ÁÓˆÚ›˙ÂÈ Ù¤ÙÔÈÔ ‰Èη›ˆÌ·. K·Ì›· ‰b ÚÔÛÊ˘Ác
âd ÙÔÜ ÚÔÎÂÈ̤ÓÔ˘ ı¤Ì·ÙÔ˜ ‰bÓ ö¯ÂÈ Á›ÓÂÈ Ì¤¯ÚÈ Û‹ÌÂÚ· ‰Â-
ÎÙc ó˜ ÚËÙᘠàӷʤÚÂÈ Î·d ï ηıËÁËÙc˜ Duffar ÛÙe ‚È‚Ï›Ô
ÙÔ˘: «La liberté religieuse dans les textes internationaux»,
Âå˜ «Revue du droit public», 1994, Û. 960). (BÏ. °. KÚ›·:
«᾽Aπάντησις εἰς τοὺς ὑπογράφοντας τήν “῎Eκκληση γιὰ τὴν ᾽Aπο-
φυλάκιση τῶν ᾽Aντιρρησιῶν Συνείδησης”», à‰ËÌÔÛ›Â˘ÙË).
Te ¬ÙÈ ì E™A¢ ‰bÓ àÓ·ÁÓˆÚ›˙ÂÈ Ùe àÙÔÌÈÎe ‰Èη›ˆ-
Ì· ÙáÓ àÓÙÈÚÚËÛÈáÓ, Ùe ö¯ÂÈ ‰Â¯ıÉ ì Á·ÏÏÈÎc ÓÔÌÔÏÔÁ›·
Ìb àÔÊ¿ÛÂȘ ÙÔÜ °·ÏÏÈÎÔÜ \AÎ˘ÚˆÙÈÎÔÜ (.¯. Ùɘ 3-5-
1989, 8-6-1990) âÓá ÛÙc °·ÏÏ›· ï ÓfiÌÔ˜ à·ÁÔÚ‡ÂÈ Î·d
οı ÚÔ·Á¿Ó‰· ñbÚ ÙáÓ àÓÙÈÚÚËÛÈáÓ Û˘ÓÂȉ‹Ûˆ˜.
°Èa ÙeÓ ú‰ÈÔ Ì¿ÏÈÛÙ· ÏfiÁÔ ì Á·ÏÏÈÎc ÓÔÌÔÏÔÁ›· ‰È¤Ù·ÍÂ
ÙcÓ ‰È¿Ï˘ÛË çÚÁ·ÓÒÛˆ˜ àÓÙÈÚÚËÛÈáÓ (BÏ. Riehet: «Les
droits de l’ homme et du citoyen», 1982, Û. 265).
™Ùc °ÂÚÌ·Ó›· âÍ ôÏÏÔ˘ Ôî ÁÓá̘ ÙáÓ Âå‰ÈÎáÓ âÈÛÙË-
ÌfiÓˆÓ Ôf ‰bÓ ‰¤¯ÔÓÙ·È Ùe àÙÔÌÈÎe ‰Èη›ˆÌ· ÙáÓ àÓÙÈÚÚË-
ÛÈáÓ Û˘Ó¯ᘠÏËı·›ÓÔ˘Ó. M¿ÏÈÛÙ· ‰b ï ηıËÁ. Scholtz:
«Kriegsdienstverweigerung», 1983, Û. 99 ë., àӷʤÚÂÈ ¬ÙÈ ï

208
ÂÚd à·ÏÏ·Áɘ ÙáÓ àÓÙÈÚÚËÛÈáÓ ÓfiÌÔ˜ ÂrÓ·È àÓÙÈÛ˘ÓÙ·Á-
Ì·ÙÈÎe˜ ηd ï ·Ï·ÈfiÙÂÚÔ˜ ηd ï ÓÂÒÙÂÚÔ˜. Ta ·éÙa åÛ¯‡Ô˘Ó
ηd ÁÈa ÙcÓ ^IÛ·Ó›·, ·Úa Ùe ¬ÙÈ ÛÙc ¯ÒÚ· ·éÙ‹, ¬ˆ˜ ηd
ÛÙc °ÂÚÌ·Ó›·, Ùe ™‡ÓÙ·ÁÌ· àÓ·ÁÓˆÚ›˙ÂÈ ÙÔf˜ àÓÙÈÚÚËۛ˜,
àÏÏa àÙÔÌÈÎe ‰Èη›ˆÌ· Û’ ·éÙÔf˜ ‰bÓ àÓ·ÁÓˆÚ›˙ÂÙ·È. ™Ùd˜
‰b H¶A ö¯Ô˘Ó àÔÚÚÈÊıÉ ¬Ï˜ Ôî ·åÙ‹ÛÂȘ ÚÔÛÎÙ‹Ûˆ˜ Ùɘ
àÌÂÚÈηÓÈÎɘ ñËÎÔfiÙËÙÔ˜ ÁÈa ¬ÏÔ˘˜ âΛÓÔ˘˜ Ôf ÛÙc
ÁÓˆÛÙc ηd ÛÙÂÚÂfiÙ˘Ë âÚÒÙËÛË Ôf ÙÔf˜ ñÔ‚¿ÏÏÂÙ·È, iÓ
Ûb ÂÚ›ÙˆÛË ÔϤÌÔ˘ ıa ÔÏÂÌ‹ÛÔ˘Ó ÛÙe Ï¢Úe ÙáÓ
H¶A à·ÓÙÔÜÓ àÚÓËÙÈο, âÈηÏÔ‡ÌÂÓÔÈ Ùe ‰Èη›ˆÌ· Ùɘ
àÓÙ›ÚÚËÛ˘ Û˘ÓÂȉ‹Ûˆ˜.
3. \EÓ Ùˇá ÌÂÙ·Íf ÛÙcÓ ^EÏÏ¿‰· Ùa àÓˆÙ¤Úˆ j ‰bÓ Êı¿-
ÓÔ˘Ó ÔÙb j Êı¿ÓÔ˘Ó ·ÚËÏÏ·Á̤ӷ, Ìb àÔÙ¤ÏÂÛÌ· Óa ΢-
ÚÈ·Ú¯ÂÖ ·Ú·ÏËÚÔÊfiÚËÛË Î·d Óa ö¯ÂÈ âÈÎÚ·Ù‹ÛÂÈ ì ôÔ-
„Ë ¬ÙÈ ñ¿Ú¯ÂÈ Î·ıÈÂڈ̤ÓÔ Î·d àÓÂÁÓˆÚÈṲ̂ÓÔ ‰Èη›ˆÌ·
ÙáÓ àÓÙÈÚÚËÛÈáÓ, Û˘ÓÙ·ÁÌ·ÙÈÎᘠηÙÔ¯˘ÚˆÌ¤ÓÔ Î·d ‰ÈÂ-
ıÓᘠÚÔÛٷ٢fiÌÂÓÔ. B‚·›ˆ˜ ÂrÓ·È ÁÓˆÛÙeÓ ¬ÙÈ ö¯ÂÈ ‰È·-
Ù˘ˆıÉ ì ÁÓÒÌË ¬ÙÈ ¿Û¯ÂÈ àe àÓÙÈÛ˘ÓÙ·ÁÌ·ÙÈÎfiÙËÙ· ì
ÂÚd âÓ·ÏÏ·ÎÙÈÎɘ ıËÙ›·˜ ‰È¿Ù·ÍË, âÓ ù„ÂÈ ÙÔÜ ôÚıÚÔ˘ 4
·Ú. 6 ÙÔÜ åÛ¯‡ÔÓÙÔ˜ ëÏÏËÓÈÎÔÜ ™˘ÓÙ¿ÁÌ·ÙÔ˜, Ôf âÈ‚¿Ï-
ÏÂÈ ÙcÓ ÚÔÛˆÈÎc Û˘ÓÂÈÛÊÔÚa ÙáÓ ÔÏÈÙáÓ ÛÙcÓ ôÌ˘Ó·
Ùɘ ¶·ÙÚ›‰Ô˜. Te NÔÌÈÎe ™˘Ì‚Ô‡ÏÈÔ ÙÔÜ KÚ¿ÙÔ˘˜ Ìb ïÌfi-
ʈÓË °ÓˆÌÔ‰fiÙËÛ‹ ÙÔ˘ (BÏ. «Tὸ Bῆµα», 3-1-1993) àÂ-
Ê¿ÓıË ¬ÙÈ ì Û˘ÓÙ·ÁÌ·ÙÈÎc ı¤ÛË Ùɘ ¯ÒÚ·˜ Ì·˜ ‰bÓ âÈÙÚ¤-
ÂÈ ÙcÓ Î·ıȤڈÛË âÓ·ÏÏ·ÎÙÈÎɘ ıËÙ›·˜, ıÂÛÌÔÜ Ôf åÛ¯‡-
ÂÈ Ûb ôÏϘ ÂéÚˆ·˚Îb˜ ¯áÚ˜. K·d âÙfiÓÈÛÂÓ ¬ÙÈ ì ηıȤڈ-
ÛË ÌÈĘ Ù¤ÙÔÈ·˜ χÛˆ˜ àÓÙÈ‚·›ÓÂÈ àfiÏ˘Ù· ÛÙcÓ Û˘ÓÙ·Á-
Ì·ÙÈÎc Ù¿ÍË Ùɘ ¯ÒÚ·˜ ·Ú·‚È¿˙Ô˘Û· ıÂÌÂÏÈÒ‰ÂȘ Û˘Ó-
Ù·ÁÌ·ÙÈÎb˜ ‰È·Ù¿ÍÂȘ (ôÚıÚÔ 13). (BÏ. η› «Oἰκονοµικὸν Tα-

209
χυδρόµον», 24-3-1994). ≠Ö˜ Ôî ÓfiÌÔÈ ÁÈa ÙcÓ àÓ·ÁÓÒÚÈÛË
ÙÔÜ ‰ÈηÈÒÌ·ÙÔ˜ ÙáÓ àÓÙÈÚÚËÛÈáÓ ÛÙc Ìc öÓÔÏË ÛÙÚ¿Ù¢-
ÛË âÍ·ÎÔÏÔ˘ıÔÜÓ Óa åÛ¯‡Ô˘Ó ηd Óa âÊ·ÚÌfi˙ÔÓÙ·È. K·d
ÂÚd ·éÙáÓ ö¯ÂÈ ‰È·Ù˘ˆıÉ ñe âÁÎÚ›ÙˆÓ ÓÔÌÔÌ·ıáÓ ì
ôÔ„Ë ¬ÙÈ ÂrÓ·È àÓÙÈÛ˘ÓÙ·ÁÌ·ÙÈÎÔ› (BÏ. °. KÚ›·: «῾H συν-
ταγµατικότης τῆς ἀπαλλαγῆς ἀπὸ τὴν ἔνοπλον στρατιωτικὴν θη-
τείαν διὰ λόγους θρησκευτικῶν πεποιθήσεων», Âå˜ «᾽Eφηµερίδα
῾Eλλήνων Nοµικῶν», öÙÔ˜ 46 (1979), ÛÛ. 325-328).
Ta ÁÂÚÌ·ÓÈÎa ‰ÈηÛÙ‹ÚÈ· ‰¤¯ıËÎ·Ó ¬ÙÈ ï ÓfiÌÔ˜ Ôf
àÓ·ÁÓˆÚ›˙ÂÈ ÙcÓ à·ÏÏ·Ác ÙáÓ àÓÙÈÚÚËÛÈáÓ àe Ùc ÛÙÚ¿-
Ù¢ÛË ÂrÓ·È àÓÙÈÛ˘ÓÙ·ÁÌ·ÙÈÎfi˜ (¶Ú‚Ï. àfiÊ·ÛË ™˘ÓÙ·ÁÌ·ÙÈ-
ÎÔÜ ¢ÈηÛÙËÚ›Ô˘ 48, 127/1960). \EÓ ù„ÂÈ ‰b ÙÔÜ ÁÂÁÔÓfiÙÔ˜
¬ÙÈ Ôî àÓÙÈÚÚËۛ˜ âÍÂÏ›ÛÛÔÓÙ·È ÛfÓ Ùˇá ¯ÚfiÓˇˆ Ûb Û˘ÁÎÂη-
Ï˘Ì̤ÓÔ˘˜ àÓ·Ú¯ÈÎÔ‡˜, Ôf àÌÊÈÛ‚ËÙÔÜÓ Ùd˜ ‰ÔÌb˜ ÙÔÜ ÎÚ¿-
ÙÔ˘˜ ηd àÚÓÔÜÓÙ·È ÙcÓ ÎÚ·ÙÈÎc ΢ÚÈ·Ú¯›· ηd âÍÔ˘Û›·, Ùe
Úfi‚ÏËÌ· Ú¤ÂÈ Óa à·Û¯ÔÏ‹ÛÂÈ ÔÏf ÛÔ‚·Úa Ùc ÓÔÌÔıÂ-
ÙÈÎc âÍÔ˘Û›·, àÓ·ÏÔÁÈ˙fiÌÂÓË Ùd˜ Û˘Ó¤ÂȘ àe Ùc ÁÂӛ΢-
ÛË Ùɘ ¯ÚËÛÈÌÔÔ›ËÛ˘ ÌÈĘ Ù¤ÙÔÈ·˜ Â鯤ÚÂÈ·˜ àe ≤Ó·
ÏÉıÔ˜ Ê˘ÁfiÛÙÚ·ÙˆÓ Ó¤ˆÓ, Ôf Ìb Ùe ÚfiÛ¯ËÌ· ÏfiÁˆÓ
Û˘ÓÂȉ‹Ûˆ˜ ıa àÔʇÁÔ˘Ó Ùc ÛÙÚ¿Ù¢ÛË Î·ı’ ë·˘ÙcÓ Î·d
ù¯È êÏᘠÙcÓ öÓÔÏË ıËÙ›·.
™ÙcÓ ^IÛ·Ó›· õ‰Ë ì ΢‚¤ÚÓËÛË àÓÙÈÌÂÙˆ›˙ÂÈ ÛÔ‚·Úe
Úfi‚ÏËÌ· ÛÙÂϤ¯ˆÛ˘ ÙÔÜ ÛÙÚ·Ù‡̷ÙÔ˜ ≤ÓÂη Ùɘ àÚÔı˘-
Ì›·˜ ÔÏÏáÓ ¯ÈÏÈ¿‰ˆÓ Ó¤ˆÓ Óa ÛÙÚ·Ù¢ıÔÜÓ. MfiÓÔ Ùe 1994,
90.000 Ó¤ÔÈ -ۯ‰eÓ Ùe ≥ÌÈÛ˘ ÙáÓ ÎÏËÚˆÙáÓ- ‰‹ÏˆÛ·Ó
àÓÙÈÚÚËۛ˜ Û˘ÓÂȉ‹Ûˆ˜ ÁÈa Óa àÔʇÁÔ˘Ó ÙcÓ öÓÔÏË ıË-
Ù›·, öÓ·ÓÙÈ ÌfiÓÔ 6.400 Ôf qÛ·Ó Ùe 1986 (BÏ. «Tὸ Bῆµα»,
14-8-1994). K·d ÛÙc °ÂÚÌ·Ó›· ï ηıËÁËÙc˜ Franke: «Gewis-
senfreiheit und Demokratie», 1989, Û. 7 ë., ÙÔÓ›˙ÂÈ ¬ÙÈ ì

210
àÓ·ÁÓÒÚÈÛË Û˘ÏÏÔÁÈÎᘠÙáÓ àÓÙÈÚÚËÛÈáÓ ï‰ËÁÂÖ Âå˜ àÓ·Ú-
¯›·Ó ‰ÈfiÙÈ ï ÔîÔÛ‰‹ÔÙ ÔÏ›Ù˘ ıa ‰ÈηÈÔÜÙ·È Óa àÚÓÂÖÙ·È
ÙcÓ âÊ·ÚÌÔÁc ÙáÓ ¬ÔÈˆÓ ÓfiÌˆÓ ‰bÓ ÙÔÜ àÚ¤ÛÔ˘Ó. òAÏÏÔ˜
‰b ÁÂÚÌ·Óe˜ ηıËÁËÙc˜ ï Listl: «Gewissen und gewis-
sentscheidung im Recht der Kriegsdienstverweigerung»,
1985, ÛÂÏ. 802, ‰¤¯ÂÙ·È ¬ÙÈ Ùe ÎÚ¿ÙÔ˜ ö¯ÂÈ âÎ ÙÔÜ ™˘ÓÙ¿Á-
Ì·ÙÔ˜ ηd Ùɘ \HıÈÎɘ ÙcÓ ñÔ¯Ú¤ˆÛË Óa ñÂÚ·Û›˙ÂÙ·È Ùe
ö‰·Êfi˜ ÙÔ˘ ηd ÙcÓ ñfiÛÙ·Û‹ ÙÔ˘ öÓ·ÓÙÈ Ôî·Û‰‹ÔÙ ö͈ıÂÓ
àÂÈÏɘ àÎfiÌË ‰b ηd öÛˆıÂÓ ÙÔÈ·‡Ù˘. ^H ‰b ÙÔÈ·‡ÙË ñÔ-
¯Ú¤ˆÛ‹ ÙÔ˘ Úe˜ àfiÎÚÔ˘ÛË ÌÈĘ Ù¤ÙÔÈ·˜ àÂÈÏɘ Û˘Ó›ÛÙ·-
Ù·È ÛÙcÓ ÛÙÚ·ÙȈÙÈÎc ëÙÔÈÌfiÙËÙ·. °È’ ·éÙe ï οı ÔÏ›Ù˘
ö¯ÂÈ àÍ›ˆÛË öÓ·ÓÙÈ ÙÔÜ ÎÚ¿ÙÔ˘˜ ÙÔ˘ Óa ñÂÚ·Û›ÛÂÈ ë·˘Ùe
ηd ÙcÓ àÓÂÍ·ÚÙËÛ›· ÙÔ˘. òEÙÛÈ ÛÙc °ÂÚÌ·Ó›·, η›ÙÔÈ ÚÔ-
‚ϤÂÙ·È ‰Èa Û˘ÓÙ·ÁÌ·ÙÈÎɘ ‰È·Ù¿Íˆ˜ (ôÚıÚÔ 12·) ì à·Ï-
Ï·Ác ÙáÓ àÓÙÈÚÚËÛÈáÓ àe Ùc ÛÙÚ¿Ù¢ÛË, ‰bÓ ıˆÚÂÖÙ·È
g˜ ·éÙÔd àÛÎÔÜÓ ≤Ó· àÙÔÌÈÎe ‰Èη›ˆÌ·. \AÓÙÈı¤Ùˆ˜ àÓ·-
ÁÓˆÚ›˙ÂÙ·È ¬ÙÈ ì à·ÏÏ·Ác ÙáÓ àÓÙÈÚÚËÛÈáÓ àe Ùc ÛÙÚ¿-
Ù¢ÛË Û˘ÓÂ¿ÁÂÙ·È Î›Ó‰˘ÓÔ ÁÈa ÙcÓ ñfiÛÙ·ÛË ÙÔÜ ÎÚ¿ÙÔ˘˜
ηd ÙcÓ ëοÛÙÔÙ à·ÈÙÔ˘Ì¤ÓË Ï‹ÚË ëÙÔÈÌfiÙËÙ· ÙáÓ âÓfi-
ÏˆÓ ‰˘Ó¿ÌˆÓ. AéÙe˜ ÂrÓ·È Î·d ï ÏfiÁÔ˜ ≤ÓÂη ÙÔÜ ïÔ›Ô˘
Ùe ÁÂÚÌ·ÓÈÎe ™˘ÓÙ·ÁÌ·ÙÈÎe ¢ÈηÛÙ‹ÚÈÔ â΋ڢÍÂÓ àÓÙÈÛ˘-
ÓÙ·ÁÌ·ÙÈÎe ÙeÓ Û¯ÂÙÈÎe ÓfiÌÔ.
4. ¶·Úa Ù·ÜÙ·, ηd âÓ ù„ÂÈ ÙÔÜ ¬ÙÈ ‰bÓ àÓ·ÁÓˆÚ›˙ÂÙ·È
ÛÙcÓ EéÚÒË ó˜ àÙÔÌÈÎe Ùe ‰Èη›ˆÌ· ÙáÓ àÓÙÈÚÚËÛÈáÓ,
õÚ¯ÈÛ ÛÙcÓ Î·ı’ ìÌĘ ıˆڛ·Ó ÙÔÜ ¶ÔÈÓÈÎÔÜ ¢Èη›Ô˘ Óa
ÚÔ‚¿ÏÏÂÙ·È â’ âÛ¯¿ÙˆÓ ì ı¤ÛË ¬ÙÈ ‰ÉıÂÓ ¬ÏË ì ıˆڛ·
ηd ì ÓÔÌÔÏÔÁ›· ÙáÓ ÔÏÈÙÈÛÌ¤ÓˆÓ ÎÚ·ÙáÓ ‰¤¯ÂÙ·È ó˜ Ïfi-
ÁÔÓ ôÚÛˆ˜ ÙÔÜ àÍÈÔÔ›ÓÔ˘, ÁÈa ÙcÓ ÂÚ›ÙˆÛË ÙáÓ àÓÙÈÚ-
ÚËÛÈáÓ, ÙcÓ âÛˆÙÂÚÈÎc Û‡ÁÎÚÔ˘ÛË Î·ıËÎfiÓÙˆÓ Ôf ñÊ›ÛÙ·-

211
ÓÙ·È ≤ÓÂη ÙáÓ ıÚËÛ΢ÙÈÎáÓ j ÊÈÏÔÛÔÊÈÎáÓ j å‰ÂÔÏÔ-
ÁÈÎáÓ ÙˆÓ àÓÙÈÏ‹„ˆÓ, ηd ÙcÓ ≈·ÚÍË Î·Ù·ÈÂÛÙÈÎÔÜ äıÈ-
ÎÔÜ ‰ÈÏ‹ÌÌ·ÙÔ˜ (BÏ. àfi„ÂȘ ηı. \Iˆ¿Ó. M·ÓˆÏ‰¿ÎË).
≠Ö˜ Ôî àÏÏÂ¿ÏÏËϘ ηٷ‰›Î˜ ÙáÓ àÓÙÈÚÚËÛÈáÓ àe
Ùa ÂéÚˆ·˚Îa ‰ÈηÛÙ‹ÚÈ· -ó˜ ÚÔÂϤ¯ıË- ηd ΢ڛˆ˜ àe
ÙcÓ EéÚˆ·˚Îc \EÈÙÚÔc ηd Ùe EéÚˆ·˚Îe ¢ÈηÛÙ‹ÚÈÔ
\AÓıÚˆ›ÓˆÓ ¢ÈÎ·ÈˆÌ¿ÙˆÓ Î·d Ôî 83 ·åáÓ˜ ÔÈÓáÓ Ê˘-
Ï¿ÎÈÛ˘ Ôf ö¯Ô˘Ó õ‰Ë âÈ‚ÏËıÉ Ûb àÓÙÈÚÚËۛ˜ ÌfiÓÔÓ àe
Ùa Á·ÏÏÈÎa ‰ÈηÛÙ‹ÚÈ·, Ì·ÚÙ˘ÚÔÜÓ ¬ÙÈ ‰bÓ àÓ·ÁÓˆÚ›˙ÂÙ·È
Ù¤ÙÔÈÔ˜ ÏfiÁÔ˜ ôÚÛˆ˜ ÙÔÜ àÍÈÔÔ›ÓÔ˘. \AÓÙÈı¤Ùˆ˜ Ì¿ÏÈÛÙ·
ì âÌÊ¿ÓÈÛË ÔÏÏ·ÏáÓ ÎÚÔ˘ÛÌ¿ÙˆÓ àÓÙÈÚÚËÛÈáÓ ÛÙcÓ
EéÚÒË ö‰ˆÛ ÙcÓ ·úÛıËÛË ¬ÙÈ âÚfiÎÂÈÙÔ ÁÈa ïÌ·‰ÈÎc ·-
Ú¿ÎÚÔ˘ÛË, Ôf âÓ¤ÈÙ ÛÙcÓ ‰ÈηÈÔ‰ÔÛ›· ÙáÓ „˘¯È¿ÙÚˆÓ.
°È’ ·éÙe ηd ï Á¿ÏÏÔ˜ ηıËÁËÙc˜ J. Pierre Cattelain ÛÙe
âÈÛÙËÌÔÓÈÎfi ÙÔ˘ öÚÁÔ: «L’ objection de Conscience» (3Ë
öΉÔÛË 1982, ÛÂÏ. 38 ë.), àӷʤÚÂÙ·È ÛÙd˜ âÚÁ·Û›Â˜ ‰ÈÂıÓÔܘ
å·ÙÚÈÎÔÜ Û˘Ó‰ڛԢ, ¬Ô˘ ñÂÛÙËÚ›¯ıË ¬ÙÈ ì ÏÂÈÔ„ËÊ›·
ÙáÓ àÓÙÈÚÚËÛÈáÓ Û˘ÓÂȉ‹Ûˆ˜ ÂrÓ·È ôÙÔÌ· „˘¯Ô·ıÉ, ¬ÙÈ
ÂñÚ›ÛÎÔÓÙ·È ÛÙcÓ àÚ¯c Ùɘ Û¯È˙ÔÊÚ¤ÓÂÈ·˜, ¬ÙÈ ì ÚÔ‚·ÏÏfi-
ÌÂÓË àÓÙ›ÚÚËÛË Û˘ÓÂȉ‹Ûˆ˜ àÔÙÂÏÂÖ ·ıÔÏÔÁÈÎc âΉ‹-
ψÛË Î·d ¬ÙÈ ÁÈa ÙeÓ ÏfiÁÔ ·éÙe âÊËÚÌfiÛıË ì ̤ıÔ‰Ô˜ Ùɘ
ÏÔ‚ÔÙÔÌɘ ÚÔÎÂÈ̤ÓÔ˘ ï àÛıÂÓc˜ Óa ıÂÚ·¢ıÉ2. ™ÙcÓ ú‰È·
ÌÂϤÙË àӷʤÚÂÙ·È ¬ÙÈ Ôî àÓÙÈÚÚËۛ˜ ÂñÚ›ÛÎÔÓÙ·È «en debut
d’ une schizophrenie».

2. \I‰Ôf âd ϤÍÂÈ Ùe àfiÛ·ÛÌ· ÙÔÜ ‚È‚Ï›Ô˘: «Dans la majorité des


vas l’ objection de conscience est une manifestation pathologique et
que non traitement est du domaine de la psychiatrie: Une lobotomie
pratiquée jur le rujet eu question lui periuit de repreudre une vie
normale et de cesser de se singulariser».

212
≠OÙ·Ó àÓÂÁÓˆÚ›ÛıË Ùe ‰Èη›ˆÌ· à·ÏÏ·Áɘ ÙáÓ
àÓÙÈÚÚËÛÈáÓ àe Ùc ÛÙÚ¿Ù¢ÛË ÛÙc °·ÏÏ›·, Ùe Á·ÏÏÈÎe
^YÔ˘ÚÁÂÖÔ ^YÁ›·˜ Ûb „˘¯È·ÙÚÈÎc öÚ¢ӷ Ôf ‰ÈÂÍ‹Á·ÁÂ
‰ÈÂ›ÛÙˆÛ ¬ÙÈ Ôî àÓÙÈÚÚËۛ˜ qÙ·Ó ôÙÔÌ· Ìb ‚·ı¤ˆ˜ ‰È·-
Ù·Ú·Á̤ÓË ÙcÓ „˘¯È΋ ÙÔ˘˜ åÛÔÚÚÔ›·, àηٿÏÏËÏ· ÁÈa
Ùe ÛÙÚ·Ùe àÎfiÌË Î·d ÁÈa ôÔÏË ñËÚÂÛ›·. ™ÙcÓ °ÂÚÌ·-
Ó›· ¿ÓÙˆ˜ âÊ·ÚÌfi˙ÂÙ·È âd ÙÔÜ ÛËÌ›Ԣ ÙÔ‡ÙÔ˘ ≤Ó· ñÂÚ-
ÔχÏÔÎÔ Û¯ÉÌ· ‰È·‰ÈηÛÈáÓ Ìb ÔÏ˘‰·›‰·Ï˜ „˘¯Ô-
ÏÔÁÈÎb˜ ηd „˘¯·Ó·Ï˘ÙÈÎb˜ öÚ¢Ó˜ Ùɘ ÚÔÛˆÈÎfiÙËÙÔ˜
Úe˜ ‰È·›ÛÙˆÛË ÙÔÜ âaÓ ï åÛ¯˘ÚÈ˙fiÌÂÓÔ˜ ¬ÙÈ ÂrÓ·È àÓÙÈÚ-
ÚËÛ›·˜ Û˘ÓÂȉ‹Ûˆ˜ ÂrÓ·È ùÓÙˆ˜ ηd ‰bÓ ñÔÎÚ›ÓÂÙ·È. ¢ËÏ.
à·ÈÙÂÖÙ·È Óa ‰È·ÎÚÈ‚ˆıFÉ Î·Ùa ÙÚfiÔÓ àÛÊ·ÏÉ Î·d àÓÙÈ-
ÎÂÈÌÂÓÈÎeÓ ¬ÙÈ Ùe Û˘ÁÎÂÎÚÈ̤ÓÔ ÚfiÛˆÔ, âaÓ ÙÂÏÈÎa ñË-
ÚÂÙÔÜÛ Ùc ıËÙ›· ÙÔ˘, ıa ñÊ›ÛÙ·ÙÔ ‚·ÚÂÈa „˘¯ÈÎc ‚Ï¿‚Ë.
°È’ ·éÙe ÛÙc °ÂÚÌ·Ó›· ì å‰ÈfiÙ˘ ÙÔÜ M¿ÚÙ˘ÚÔ˜ ÙÔÜ \IÂ-
¯ˆ‚Ä ÌfiÓË, ¯ˆÚd˜ ÙcÓ Û˘ÓÂÎÙ›ÌËÛË Î·d ôÏÏˆÓ ÛÙÔȯ›ˆÓ,
‰bÓ ‰ÈηÈÔÏÔÁÂÖ ÙcÓ à·ÏÏ·Á‹ ÙÔ˘ àe ÙcÓ ñÔ¯Ú¤ˆÛË
Ùɘ ÛÙÚ¿Ù¢Û˘. òEÙÛÈ âÍËÁÔÜÓÙ·È Ôî ηٷ‰›Î˜ Ôf ö¯Ô˘Ó
âÈ‚ÏËıÉ Û’ ·éÙÔf˜ âd àÓ˘ÔÙ·Í›ˇ·.
¶Úe˜ àfi‰ÂÈÍË ÙáÓ àÓˆÙ¤Úˆ âÈηÏÔÜÌ·È Ùa ëÍɘ ‰‡Ô
·Ú·‰Â›ÁÌ·Ù· àe ÙcÓ ÁÂÚÌ·ÓÈÎc ÓÔÌÔÏÔÁ›·: ·) ^H àe
5-12-1989 àfiÊ·ÛË ÙÔÜ ^OÌÔÛÔӉȷÎÔÜ ™˘ÓÙ·ÁÌ·ÙÈÎÔÜ
¢ÈηÛÙËÚ›Ô˘ àÚÓ‹ıËΠÓa àÓ·ÁÓˆÚ›ÛÂÈ ó˜ àÓÙÈÚÚËÛ›· Û˘Ó-
Âȉ‹Ûˆ˜ ôÙÔÌÔ Ôf ηÙÂ֯ ô‰ÂÈ· ï‰ËÁÔÜ ·éÙÔÎÈÓ‹ÙÔ˘
ÌfiÓÔ Î·d ÌfiÓÔ ÁÈ’ ·éÙe Ùe ÏfiÁÔ. TÔÜÙÔ ‰b ‰ÈfiÙÈ âÎÚ›ıË ¬ÙÈ
Ùe ôÙÔÌÔ ·éÙe ï‰ËÁÒÓÙ·˜ ·éÙÔΛÓËÙÔ qÙÔ âӉ¯fiÌÂÓÔ Óa
ÛÎÔÙÒÛÂÈ ≤Ó· Â˙fi. Te ôÙÔÌÔ ÂÚd Ôy ï ÏfiÁÔ˜ àÔ‰¤¯ıËÎÂ
Ùe âӉ¯fiÌÂÓÔ ·éÙfi, ïfiÙ Ùe ‰ÈηÛÙ‹ÚÈÔ öÎÚÈÓ ¬ÙÈ ‰bÓ ö¯ÂÈ
ÌÈÎÚfiÙÂÚË àÍ›· ì ˙ˆc ÙÔÜ â¯ıÚÔÜ Ôf ηÏÂÖÙ·È Óa ÛÎÔÙÒ-

213
ÛÂÈ Ùe ú‰ÈÔ ôÙÔÌÔ ó˜ ÛÙÚ·ÙÈÒÙ˘ ÛÙeÓ fiÏÂÌÔ Î·d àÚÓÂÖÙ·È
Óa Ùe Ú¿ÍÂÈØ Î·d ‚) ^H àe 18-4-1991 àfiÊ·ÛË ÙÔÜ å‰›Ô˘
¢ÈηÛÙËÚ›Ô˘, àÓÂοÏÂÛ ÙcÓ å‰ÈfiÙËÙ· ÙÔÜ àÓÙÈÚÚËÛ›· Û˘ÓÂÈ-
‰‹Ûˆ˜ Ôf Âr¯Â àÓ·ÁÓˆÚÈÛıÉ Ûb óÚÈṲ̂ÓÔ ôÙÔÌÔ, âÂȉc
Ùe ôÙÔÌÔ ·éÙe ÌÂÙ¤‚Ë ÛÙc NÈηڿÁÔ˘· ÁÈa Óa ‚ÔËı‹ÛÂÈ
ÙÔf˜ âÓÙÔ›Ô˘˜ ηÙa ÙáÓ àÓÙ·ÚÙáÓ KfiÓÙÚ·˜ ηd öÊÂÚÂ
·éÙfiÌ·ÙÔ ¬ÏÔ. ™ÙcÓ ^EÏ‚ÂÙ›· óÚÈṲ̂ӷ K·ÓÙfiÓÈ· ÚÔ-
¯ÒÚËÛ·Ó ÛÙeÓ àÔÎÏÂÈÛÌe ÙáÓ àÓÙÈÚÚËÛÈáÓ àe Ùe ‰Èη›-
ˆÌ· àÛ΋Ûˆ˜ ïÚÈÛÌ¤ÓˆÓ â·ÁÁÂÏÌ¿ÙˆÓ.
¶¤Ú· ¬Ìˆ˜ ÙÔ‡ÙˆÓ ıa Ú¤ÂÈ Óa ÙÔÓ›ÛÔ˘Ì ¬ÙÈ Î·Ùa ·-
Á›·Ó àÚ¯c ÙÔÜ ¶ÔÈÓÈÎÔÜ ¢Èη›Ô˘ ‰bÓ âÈÙÚ¤ÂÙ·È Óa ‰Â-
¯ıÔÜÌ ÏfiÁÔÓ ôÚÛˆ˜ ÙÔÜ àÍÈÔÔ›ÓÔ˘ j ÙÔÜ Î·Ù·ÏÔÁÈÛÌÔÜ
Ôf ‰bÓ ÚԂϤÂÙ·È ÚËÙᘠàe ÙeÓ ÓfiÌÔ, ÔûÙ ÌÔÚÔÜÌ Óa
ıˆڋÛÔ˘Ì ó˜ åÛ¯‡ÔÓÙ· Ù˘¯eÓ Ù¤ÙÔÈÔ ÏfiÁÔ ÁÈa ôÙÔÌ· „˘-
¯Ô·ıÉ. ™‡ÁÎÚÔ˘ÛË Î·ıËÎfiÓÙˆÓ ·úÚÔ˘Û· Ùe àÍÈfiÔÈÓÔ ‰bÓ
ÌÔÚÂÖ Óa àÓ·ÁÓˆÚÈÛıFÉ ÁÈa Ù¤ÙÔÈ· ôÙÔÌ·, iÓ ÚÔËÁÔ˘Ì¤-
Óˆ˜ ‰bÓ ˙ËÙËıÉ Ú·ÁÌ·ÙÔÁÓˆÌÔÛ‡ÓË Âå‰ÈÎÔÜ „˘¯È¿ÙÚÔ˘.
AéÙc ÂrÓ·È Û‹ÌÂÚ· ì ÎÚ·ÙÔÜÛ· ÁÓÒÌË ÛÙcÓ âÈÛÙ‹ÌË.
5. ™b ‚¿ÚÔ˜ Ùɘ ^EÏÏ¿‰Ô˜ ÁÈa ÙcÓ ñ’ ·éÙɘ ‰ÉıÂÓ Î·-
ÎÔÌÂÙ·¯Â›ÚÈÛË ÙáÓ àÓÙÈÚÚËÛÈáÓ ö¯Ô˘Ó Ù·¯ıÉ:
·) ^H àe 11-3-1993 òEÎıÂÛË ÙÔÜ EéÚˆÎÔÈÓÔ‚Ô˘Ï›Ô˘
Û¯ÂÙÈÎa Ìb ÙeÓ Û‚·ÛÌe ÙáÓ \AÓıÚˆ›ÓˆÓ ¢ÈηȈ̿وÓ,
Ô‡ «Î·Ù·‰Èο˙ÂÈ» Ùc ¯ÒÚ· Ì·˜, ÔåÎÂÈÔÔÈÔ‡ÌÂÓÔ ‰Èη-
ÛÙÈÎa ‰ÈηÈÒÌ·Ù·, âÂȉ‹, ηْ ·éÙe ‰bÓ ÙËÚÔÜÓÙ·È â‰á Ùa
àÓıÚÒÈÓ· ‰ÈηÈÒÌ·Ù·. ≠Ö˜ àe Ùa àÓˆÙ¤Úˆ ÛÙÔȯÂÖ·
àÔ‰ÂÈÎÓ‡ÂÙ·È ¬ÙÈ Ô˘ıÂÓa ÛÙcÓ EéÚÒË ‰bÓ àÓ·ÁÓˆÚ›˙Â-
Ù·È ÛÙÔf˜ àÓÙÈÚÚËۛ˜ àÙÔÌÈÎe ‰Èη›ˆÌ· à·ÏÏ·Áɘ àe
Ùc ÛÙÚ¿Ù¢ÛË. ^EÔ̤ӈ˜ οı ηٷ‰›ÎË Ùɘ ¯ÒÚ·˜ Ì·˜ j
ηd Ôî·Û‰‹ÔÙ ¯ÒÚ·˜ ¯ˆÚd˜ Óa ñ¿Ú¯ÂÈ Û¯ÂÙÈÎc ÔÈÓÈÎc

214
‰È¿Ù·ÍË ÚÔËÁÔ‡ÌÂÓË Ùɘ ηٷ‰›Î˘, âÎÙe˜ ÙÔÜ ¬ÙÈ ·Ú·-
‚È¿˙ÂÈ ÙcÓ ıÂÌÂÏÈÒ‰Ë àÚ¯c ÙÔÜ ÔÈÓÈÎÔÜ ‰Èη›Ô˘ «nulla
poena sine lege», Û˘ÓÈÛÙÄ Î·d à·Ú¿‰ÂÎÙË â¤Ì‚·ÛË ÛÙa
âÛˆÙÂÚÈÎa Ùɘ ¯ÒÚ·˜ Ì·˜ ηd Ì¿ÏÈÛÙ· ¯ˆÚd˜ η̛· ·åÙ›·.
^H àÚ¯c ·éÙc ÂrÓ·È ‚·ÛÈÎe àÙÔÌÈÎe ‰Èη›ˆÌ·, ÁÈa ÙcÓ Î·-
ıȤڈÛË ÙÔÜ ïÔ›Ô˘ ëηÙÔÌ̇ÚÈ· àÁˆÓÈÛÙáÓ Ùɘ ‰ËÌÔÎÚ·-
Ù›·˜ ö¯˘Û·Ó Ùe ·xÌ· ÙˆÓ Ûb ¬ÏÔ ÙeÓ ÎfiÛÌÔ Î·d ñ¿Ú¯Ô˘Ó
¿ÓÙÔÙ Úfiı˘ÌÔÈ Óa àÁˆÓÈÛıÔÜÓ ÁÈa ÙcÓ ñÂÚ¿ÛÈÛ‹ Ù˘.
‚) ^H Eå‰ÈÎc òEÎıÂÛË Ùɘ ¢ÈÂıÓÔܘ \AÌÓËÛÙ›·˜ M·Ú-
Ù›Ô˘ 1993, Ôf àӷʤÚÂÙ·È ÛÙcÓ ÌÂÙ·¯Â›ÚÈÛË ÙáÓ àÓÙÈÚÚË-
ÛÈáÓ ÛÙcÓ ^EÏÏ¿‰·. B¤‚·È· ¬ˆ˜ ÂrÓ·È ÁÓˆÛÙeÓ ì ¢ÈÂıÓc˜
\AÌÓËÛÙ›·, å‰ÈˆÙÈÎe˜ Ìc ΢‚ÂÚÓËÙÈÎe˜ ‰ÈÂıÓc˜ çÚÁ·ÓÈÛÌe˜
ÁÈa Ùa àÓıÚÒÈÓ· ‰ÈηÈÒÌ·Ù·, ÛÙd˜ âÙ‹ÛȘ âÎı¤ÛÂȘ Ù˘
ηٷ‰Èο˙ÂÈ Û¯Â‰eÓ ¬Ï· Ùa ÎÚ¿ÙË ÁÈa Ù¤ÙÔȘ ·Ú·‚È¿ÛÂȘ.
¢bÓ ö¯Ô˘Ó ÍÂʇÁÂÈ àe ÙcÓ â›ÎÚÈÛË ÔûÙÂ ì °·ÏÏ›·, ¯ÒÚ·
Ìb ÌÂÁ¿ÏË ‰ËÌÔÎÚ·ÙÈÎc ·Ú¿‰ÔÛË, ÔûÙÂ ì °ÂÚÌ·Ó›· ηd
Ê˘ÛÈÎa ÔûÙ ì ^EÏÏ¿‰·. °È’ ·éÙcÓ ÏÔÈeÓ àÓ·ÁÚ¿ÊÂÙ·È ¬ÙÈ
àe Ùe 1930 ̤¯ÚÈ Ùe 1995 Ôî àÓÙÈÚÚËۛ˜ Û˘ÓÂȉ‹Ûˆ˜
ö¯Ô˘Ó âÎÙ›ÛÂÈ Û˘ÓÔÏÈÎa 5.000 ¯ÚfiÓÈ· Ê˘Ï·Î‹. \AÏÏa ÛÙc
°·ÏÏ›· àe Ùe 1950-1992 ‰ËÏ. ̤۷ Ûb 42 ¯ÚfiÓÈ· Ôî ηٷ-
‰ÈηÛı¤ÓÙ˜ àÓÙÈÚÚËۛ˜ ö¯Ô˘Ó âÎÙ›ÛÂÈ ϤÔÓ ÙáÓ 83 ·åÒÓˆÓ
ì̤Ú˜ Ê˘Ï¿ÎÈÛ˘ ¬ˆ˜ àӷʤÚÂÙ·È ÛÙe Û‡ÁÁÚ·ÌÌ·.
™Ùc °·ÏÏ›· âÍ ôÏÏÔ˘ ÔÏÏÔd àÓÙÈÚÚËۛ˜ Û˘ÓÂȉ‹Ûˆ˜
öÌÂÈÓ·Ó ÛÙc Ê˘Ï·Îc ÁÈa 7 ¯ÚfiÓÈ·, óÚÈṲ̂ÓÔÈ ‰b âÍ ·éÙáÓ
âÙ˘ÊÂΛÛıËÛ·Ó j àÔÎÂÊ·Ï›ÛıËÛ·Ó (BÏ. J.P. Cattelain: «L’
objection de conscience», 1982, Û. 37). K·Ùa Ùe ó˜ ôÓˆ
Û‡ÁÁÚ·ÌÌ· ¬ÏÔÈ Ôî ηٷ‰ÈηÛı¤ÓÙ˜ àÓÙÈÚÚËۛ˜ qÛ·Ó
M¿ÚÙ˘Ú˜ ÙÔÜ \I¯ˆ‚Ä, ̤Á·˜ ‰b àÚÈıÌe˜ ·éÙáÓ Âr¯Â ìÏÈ-
Λ·Ó 15-19 âÙáÓ. ¢bÓ ÂrÓ·È ëÔ̤ӈ˜ ÌfiÓÔ ì ^EÏÏa˜ Ôf

215
ηÙËÁÔÚÂÖÙ·È ÁÈa ‰ÈˆÁÌe ÙáÓ àÓÙÈÚÚËÛÈáÓ, ÛÙe ̤ÙÚÔ Ôf
‰bÓ Û˘ÌÌÔÚÊÒÓÂÙ·È Ìb ÙcÓ Ú·ÎÙÈÎc ôÏÏˆÓ ÎÚ·ÙáÓ Óa
ıÂÛ›ÛÂÈ ÙcÓ âÓ·ÏÏ·ÎÙÈÎc ıËÙ›·. ErÓ·È ¯áÚ˜ Ìb àfiÏ˘-
ÙË ‰ËÌÔÎÚ·ÙÈÎc ÚÔۋψÛË ÛÙa àÓıÚÒÈÓ· ‰ÈηÈÒÌ·Ù·.
K·d ÂrÓ·È ô‰ÈÎÔ ·éÙe Ôf ÌÂÚÈÎÔd ≠EÏÏËÓ˜ Ú¿ÙÙÔ˘Ó: Te
Óa ‰¤¯ÔÓÙ·È Óa ‰È·Û‡ÚÂÙ·È ì ¶·ÙÚ›‰· ÙÔ˘˜ Ìb Ùe Óa ÚÔ-
·Á·Ó‰›˙Ô˘Ó Úe˜ ¬Ï˜ Ùd˜ ηÙ¢ı‡ÓÛÂȘ âÓ·ÓÙ›ÔÓ Ù˘ ó˜
‰ÉıÂÓ ÌÔÓ·‰ÈÎɘ ÂéÚˆ·˚Îɘ ¯ÒÚ·˜ Ôf ‰bÓ ÙÈÌÄ ó˜ Ú¤-
ÂÈ ÙÔf˜ àÓÙÈÚÚËۛ˜. Oî ôÓıÚˆÔÈ ·éÙÔd ·Ú¤¯Ô˘Ó âÛÊ·Ï-
̤ÓË ÏËÚÔÊfiÚËÛË, ‰bÓ ÁÓˆÚ›˙ˆ iÓ âÛÎÂÌ̤ӈ˜ Ùe Ú¿Ù-
ÙÔ˘Ó j ÂrÓ·È Î·d ·éÙÔd ·Ú·ÏËÚÔÊÔÚË̤ÓÔÈ. ≠EÓ· ôÏÏÔ
ÂéÚˆ·˚Îe ÎÚ¿ÙÔ˜, ì ^EÏ‚ÂÙ›·, ‰bÓ àÓ·ÁÓˆÚ›˙ÂÈ ‰Èη›ˆÌ·
àÓÙÈÚÚËÛÈáÓ, Û¯ÂÙÈÎc ‰b ñbÚ Ùɘ àÓ·ÁÓˆÚ›Ûˆ˜ Ù¤ÙÔÈÔ˘
‰ÈηÈÒÌ·ÙÔ˜ ‰È¿Ù·ÍË ÓfiÌÔ˘ Ôf ÚÔˆı‹ıË Úe˜ „‹ÊÈÛË,
ÙÂÏÈÎa àÂÚÚ›ÊıË ‰Èa ‰ËÌÔ„ËÊ›ÛÌ·ÙÔ˜ Ìb ÔÛÔÛÙe 64%
(BÏ. Duffar, «L’ objection de conscience en droit fran-
çais», Âå˜ «Revue du droit public», 1991, Û. 662 ë.).

\E¯›ÚËÛ· Óa ÛĘ âÎı¤Ûˆ ÙÔf˜ ηı·Úa ÓÔÌÈÎÔf˜ Ïfi-


ÁÔ˘˜ Ûb Û¯¤ÛË Ìb Ùe ‰Èη›ˆÌ· ÙáÓ àÓÙÈÚÚËÛÈáÓ Û˘ÓÂȉ‹ÛÂ-
ˆ˜ Ûb ÂéÚˆ·˚Îe â›‰Ô. ¶¤Ú· ¬Ìˆ˜ ÙáÓ Î·ı·Úa ÓÔ-
ÌÈÎáÓ ÏfiÁˆÓ, ñ¿Ú¯Ô˘Ó ηd Ôî Ìc ÓÔÌÈÎÔd ÏfiÁÔÈ, Ôî êÏá˜
ÏÔÁÈÎÔd ÏfiÁÔÈ, Ôî Ú·ÎÙÈÎÔd ηd Ôî âıÓÈÎÔ›, Ôf Û˘ÓÙÚ¤¯Ô˘Ó
Âå‰ÈÎa ÛÙcÓ ·ÙÚ›‰· Ì·˜ ηd Ôf âÈ‚¿ÏÏÔ˘Ó ÙcÓ Ìb ÌÂÁ¿-
ÏË ÚÔÛÔ¯c àÓÙÈÌÂÙÒÈÛË ÙÔÜ ˙ËÙ‹Ì·ÙÔ˜ àe ÙcÓ ÓÔÌÔıÂ-
Û›· Ì·˜ (BÏ. ÂÚd ·éÙáÓ ÛÂÈÚaÓ âÌÂÚÈÛÙ·ÙˆÌ¤ÓˆÓ ôÚıÚˆÓ ÙÔÜ
âÁÎÚ›ÙÔ˘ ‰ËÌÔÛÈÔÁÚ¿ÊÔ˘ Î. \Iˆ¿Ó. M·Ú›ÓÔ˘ ÛÙfiÓ «Oἰκονοµικὸ
Tαχυδρόµο» ó˜ Ï.¯. ÛÙa Ù‡¯Ë Ùɘ 2-9-1993 ηd 6-1-1994,
ηıg˜ ηd ÙÔÜ Î. ™·Ú. K·ÚÁ¿ÎÔ˘ ÛÙe ú‰ÈÔ ÂÚÈÔ‰ÈÎe 17-3-1994

216
ηd 11-8-94). \AÓÙÈÌÂÙˆ›˙Ô˘Ì ó˜ ÁÓˆÛÙeÓ ôÌÂÛË ÙÔ˘Ú-
ÎÈÎc àÂÈÏc ηd âÈ‚¿ÏÏÂÙ·È Óa ö¯Ô˘Ì àÍÈfiÌ·¯Â˜ öÓÔϘ
‰˘Ó¿ÌÂȘ, åÛ¯˘Úe ÛÙÚ·Ùe ηd Ìb àÎÌ·ÖÔ äıÈÎfi. hAÓ Î·d â‰á
ÛËÌÂȈıÉ Ùe ÚÔËÁÔ‡ÌÂÓÔ Ùɘ ^IÛ·Ó›·˜, Ôf àӷʤÚıË, iÓ
‰ËÏ. ï àÚÈıÌe˜ ÙáÓ àÓÙÈÚÚËÛÈáÓ ‰bÓ ·Ú·Ì›ÓÂÈ ÛÙa ÂÚÈ-
ıˆÚÈ·Îa â›‰· Ôf ÂrÓ·È Û‹ÌÂÚ·, àÏÏa ·éÍËıÉ âÓÙ˘ˆ-
Ûȷο, œÛÙ Óa ı¤ÛÂÈ Ûb ΛӉ˘ÓÔ ÙcÓ àÛÊ¿ÏÂÈ· Ùɘ ¯ÒÚ·˜,
ÙfiÙ Ùe Úfi‚ÏËÌ· ıa ç͢ÓıFÉ Î·d ì Ï‹„Ë ôÌÂÛˆÓ Ì¤ÙÚˆÓ
·éÙÔÚÔÛÙ·Û›·˜ Ùɘ ¶ÔÏÈÙ›·˜ ıa ηٷÛÙFÉ ·Û›‰ËÏË. ^O Ó.
731/1977 ηd ï Ó. 1763/1988 åÛ¯‡Ô˘Ó Û‹ÌÂÚ· ÛÙcÓ ^EÏÏ¿-
‰·. ¶·Úa Ù·ÜÙ· ñ¿Ú¯Ô˘Ó ÛÙd˜ Ê˘Ï·Îb˜ ëηÙÔÓÙ¿‰Â˜ XÈ-
ÏÈ·ÛÙáÓ Î˘Ú›ˆ˜, Ôf åÛ¯˘Ú›˙ÔÓÙ·È ¬ÙÈ ÂrÓ·È àÓÙÈÚÚËۛ˜ Û˘Ó-
Âȉ‹Ûˆ˜, àÏÏa ‰bÓ ‰¤¯ÔÓÙ·È ÔûÙ ÙcÓ ôÔÏË ıËÙ›·, ÔûÙÂ
ÙcÓ ÂÚÈ‚ÔÏc ÙÔÜ ÛÙÚ·ÙÈÒÙË. TÔÜÙÔ àÔ‰ÂÈÎÓ‡ÂÈ ¬ÙÈ ñ¿Ú-
¯ÂÈ Î·ÙÂÛÙڈ̤ÓÔ Û¯¤‰ÈÔ ÁÈa ÙcÓ ÚÔ‚ÔÏc ÚÔˆıË̤ӈÓ
·åÙËÌ¿ÙˆÓ àe ̤ÚÔ˘˜ ÙˆÓ, ¬ˆ˜ ÂrÓ·È .¯. ì âÓ·ÏÏ·ÎÙÈÎc
ıËÙ›· j οÙÈ ôÏÏÔ, Ôf ıa àÓÔ›ÁÂÈ Ùe ÓÔÌÈÎe ‰ÚfiÌÔ ÁÈa
ÙcÓ Ï‹ÚË àÌÊÈÛ‚‹ÙËÛË, âÓ çÓfiÌ·ÙÈ Û˘ÓÂȉËÛÈ·ÎáÓ àÚ¯áÓ,
¬ÏÔ˘ ÙÔÜ ÎÚ·ÙÈÎÔÜ ϤÁÌ·ÙÔ˜ ıÂÛÌÈÎáÓ Ï·ÈÛ›ˆÓ ÁÈa ÙcÓ
ÂéÓÔÌÔ‡ÌÂÓË ÔÏÈÙ›· Ì·˜. ¢bÓ ÌÔÚÔÜÌ Óa ÂúÌ·ÛÙ ‚¤-
‚·ÈÔÈ Ì¤¯ÚÈ Ô›Ô˘ ÛËÌ›Ԣ ıa àÓÙÈÙ¿ÍÂÈ ôÌ˘Ó· ÛÙd˜ âÛˆÙÂ-
ÚÈÎb˜ ΢ڛˆ˜ ȤÛÂȘ ì ëÏÏËÓÈÎc ΢‚¤ÚÓËÛË. hA˜ âÏ›ÛÔ˘ÌÂ
¬ÙÈ ì Û¯ÂÙÈÎc ÂéÚˆ·˚Îc Ú·ÎÙÈ΋, ÙcÓ ïÔ›·Ó Û˘ÓËı›˙Ô˘Ó
Óa âÈηÏÔÜÓÙ·È Ôî àÓÙÈÚÚËۛ˜ ñbÚ ·éÙáÓ, ıa âÓÈÛ¯‡ÛÂÈ
·Úa Ù·ÜÙ· Ùe ïÏÔÛÙ¿ÛÈÔ Ùɘ ÓÔÌÔıÂÙÈÎɘ âÍÔ˘Û›·˜ ÁÈa
Óa àÓÙÈÙ¿ÍÂÈ àfiÏ˘ÙË ôÚÓËÛË ÛÙcÓ Î·ıȤڈÛË Î·d ôÏψÓ
‰È¢ÎÔχÓÛÂˆÓ ñbÚ âΛӈÓ, Ôf àÛ‚ÔÜÓ à¤Ó·ÓÙÈ ÙáÓ
äıÈÎáÓ àÍÈáÓ, à¤Ó·ÓÙÈ ÙáÓ àÓ·ÁÎáÓ Ùɘ ¶·ÙÚ›‰Ô˜ ηd
à¤Ó·ÓÙÈ ÙáÓ Âé·ÈÛıËÛÈáÓ ÙÔÜ Ï·ÔÜ.

217
Te àÏÏÔÙÚȈ̤ÓÔ
ÛˆÊÚÔÓÈÛÙÈÎfi Ì·˜ Û‡ÛÙËÌ· *

Σ
˘ÌÏËÚÒÓÔÓÙ·È âʤÙÔ˜ 21 ïÏfiÎÏËÚ· ¯ÚfiÓÈ· àe ÙfiÙÂ
Ôf ì ^I. MËÙÚfiÔÏ›˜ Ì·˜ Âr¯Â ÙcÓ å‰¤· Ùɘ ηıȤڈ-
Û˘ ÙáÓ âÙËÛ›ˆÓ ·éÙáÓ Û˘Ó¿ÍˆÓ, Úe˜ ÙÈÌcÓ ÙÔÜ ÓÔ-
ÌÈÎÔÜ ÎfiÛÌÔ˘ Ùɘ \E·Ú¯›·˜ Ì·˜, Ìb ÙcÓ ÂéηÈÚ›· Ùɘ
ÌÓ‹Ì˘ ÙÔÜ êÁ›Ô˘ ¢ÈÔÓ˘Û›Ô˘ ÙÔÜ \AÚÂÔ·Á›ÙÔ˘, âÈÛÎfi-
Ô˘ \AıËÓáÓ. ^H âÙ‹ÛÈ· ·éÙc âΉ‹ÏˆÛË ·Ú¤¯ÂÈ ÛÙcÓ ÙÔ-
ÈÎc Ì·˜ \EÎÎÏËÛ›· ÙcÓ ÂéηÈÚ›· Óa âΉËÏÒÓÂÈ Ùa ·åÛı‹-
Ì·Ù· ÙÈÌɘ ηd àÁ¿˘, Ìb Ùa ïÔÖ· ÂÚÈ‚¿ÏÏÂÈ ÙÔf˜ ‰È·-
ÎfiÓÔ˘˜ Ùɘ £¤ÌȉԘ. ¶·Ú·Ïϋψ˜ ÌĘ ‰›‰ÂÙ·È ì ‰˘Ó·Ùfi-
Ù˘ Óa âΉËÏÒÛÔ˘Ì ηd ÙcÓ âÌÈÛÙÔÛ‡ÓË Ìb ÙcÓ ïÔ›·
ÂÚÈ‚¿ÏÏÔÌ Ùc ¢ÈηÈÔÛ‡ÓË, ó˜ ÏÂÈÙÔ˘ÚÁ›· ÙÔÜ ÔÏÈÙ‡-
Ì·ÙÔ˜, àÏÏa ηd ó˜ ηıËÌÂÚÈÓc àÓ¿ÁÎË Ùɘ ˙ˆÉ˜.
* ^ O Ì È Ï › · ÙÔÜ ™Â‚. MËÙÚÔÔÏ›ÙÔ˘ ¢ËÌËÙÚÈ¿‰Ô˜ Î. XÚÈÛÙÔ‰Ô‡ÏÔ˘
Úe˜ ÙÔf˜ âÎÚÔÛÒÔ˘˜ ÙÔÜ ÓÔÌÈÎÔÜ ÎfiÛÌÔ˘ (‰ÈηÛÙ¤˜, ‰ÈÎËÁfiÚÔ˘˜, Û˘Ì-
‚ÔÏ·ÈÔÁÚ¿ÊÔ˘˜, âÈÌÂÏËÙ¤˜ Î.Ï.) Ùɘ M·ÁÓËÛ›·˜, ηÙa ÙcÓ Úe˜ ÙÈÌ‹Ó
ÙˆÓ Û‡Ó·ÍÈÓ, Ôf èÚÁ¿ÓˆÛ ì ^I. MËÙÚfiÔÏȘ ¢ËÌËÙÚÈ¿‰Ô˜ ÛÙcÓ ·úıÔ˘-
Û· ÙÔÜ ¶ÓÂ˘Ì·ÙÈÎÔÜ Ù˘ K¤ÓÙÚÔ˘ ÛÙd˜ 3 \OÎÙˆ‚Ú›Ô˘ 1996 Ìb ÙcÓ ÂéηÈ-
Ú›· Ùɘ ÌÓ‹Ì˘ ÙÔÜ êÁ›Ô˘ ¢ÈÔÓ˘Û›Ô˘ \AÚÂÔ·Á›ÙÔ˘, ÚÔÛÙ¿ÙÔ˘ ·éÙáÓ.

218
\AӤηıÂÓ ï ôÓıÚˆÔ˜, ηd Ì¿ÏÈÛÙ· ï êÏe˜ ηd η-
Ù·ÈÂ˙fiÌÂÓÔ˜ ôÓıÚˆÔ˜, ·åÛı¿ÓıËΠÙcÓ âÛˆÙÂÚÈÎc àÓ¿Á-
ÎË Óa Ï¿‚ÂÈ Ì¤ÚÔ˜ ÛÙeÓ àÁáÓ· ÁÈa ÙcÓ Î·Ù›Û¯˘ÛË Ùɘ
àÚÂÙɘ Ùɘ ‰ÈηÈÔÛ‡Ó˘ âÓ·ÓÙ›ÔÓ Ùɘ ≈‚Úˆ˜ Ùɘ à‰ÈΛ·˜,
ηd ·éÙe˜ ï àÁáÓ·˜ Û˘ÁΛÓËÛ Ùd˜ àÓıÚÒÈÓ˜ ηډÈb˜ ηd
ÚÔοÏÂÛ ÙeÓ ÔrÛÙÚÔ ÙáÓ ÙÚ·ÁÈÎáÓ ÔÈËÙáÓ Î·d ÙeÓ ÛÙÔ-
¯·ÛÌe ÙáÓ ÊÈÏÔÛfiʈÓ. M¤Û· ÛÙcÓ ‰˘ÛÙ˘¯›· Ôf Û¤ÚÓÂÈ
›Ûˆ Ù˘ ì ·éı·ÈÚÂÛ›· ÙáÓ åÛ¯˘ÚáÓ, ì ‰ÈηÈÔÛ‡ÓË ÏÂÈ-
ÙÔ‡ÚÁËÛ ó˜ ηٷʇÁÈÔ ÙáÓ à‰˘Ó¿ÙˆÓ Î·d ó˜ ËÁc
âÓı¿ÚÚ˘ÓÛ˘ ¬ÏˆÓ, ¬ÛÔÈ ›ÛÙ„·Ó ÛÙcÓ àÓ¿ÁÎË Î·Ù··-
Á›ˆÛ˘ ÙáÓ àÚ¯áÓ Ùɘ âÓÓfiÌÔ˘ ٿ͈˜, ó˜ ÚÔ¸Ôı¤ÛÂ-
ˆ˜ Ùɘ ÂåÚËÓÈÎɘ Û˘Ì‚›ˆÛ˘ ÙáÓ Ï·áÓ Î·d Ùɘ ÚÔfi‰Ô˘
Ùɘ àÓıÚˆfiÙËÙÔ˜.
^H ÚÒÙË Û‡ÏÏË„Ë, õ‰Ë àe Ùa ¯ÚfiÓÈ· ÙÔÜ ^OÌ‹ÚÔ˘,
Ùɘ âÓÓÔ›·˜ Ùɘ ‰ÈηÈÔÛ‡Ó˘ àÓ¿ÁÂÙ·È ÛÙc ı›· ÂÚÈÔ¯‹,
ÌÈa ηd Ôî àÔÊ¿ÛÂȘ ÙáÓ ‰ÈηÛÙáÓ ÈÛÙ‡ÂÙ·È ÙfiÙ ¬ÙÈ
âÌÓ¤ÔÓÙ·È àe ÙeÓ ¢›·, ÁÈ’ ·éÙe ηd ÂrÓ·È âÎ ÚÔÔÚÈÛÌÔÜ
‰›Î·È˜. Td˜ âΉ›‰Ô˘Ó ÛÔ‚·Úa ÚfiÛˆ·, àÔ‰ÂÎÙa àe
ÙcÓ ÎÔÈÓfiÙËÙ·, Ôf Ùa ÂÚÈ‚¿ÏÏÂÈ Ìb ÙcÓ âÌÈÛÙÔÛ‡ÓË Ù˘.
Oî àÚ¯ÈÎa ôÁÚ·ÊÔÈ Î·ÓfiÓ˜ ‰Èη›Ô˘, ηd ÛÙc Û˘Ó¤¯ÂÈ· Ùe
âıÈÌÈÎe ‰›Î·ÈÔ, ηıÈÂÚÒÓÂÙ·È ÛÙe Ï·›ÛÈÔ ÛÙ·ıÂÚɘ ‰Èη-
ÛÙÈÎɘ âÊ·ÚÌÔÁɘ, ηd Á›ÓÔÓÙ·È Ôî Úfi‰ÚÔÌÔÈ ÙÔÜ ıÂÙÈÎÔÜ
‰Èη›Ô˘, Ìb Ùe ïÔÖÔ Ôî ÔÏÈÙÂÖ˜ â‰›ˆÍ·Ó ÙcÓ Î·ıȤڈ-
ÛË Î·d åÛ¯f ηÓfiÓˆÓ ÔéÛÈ·ÛÙÈÎÔÜ ‰Èη›Ô˘. Te ıÂÙÈÎe
¬Ìˆ˜ ‰›Î·ÈÔ ‰¤Ó ÌÔÚÂÖ Óa àÓ·ÙÚ¤„ÂÈ Ùe Ê˘ÛÈÎe ‰›Î·ÈÔ,
¬ÛÔ ÎÈ iÓ ö¯Ô˘Ó ‰È·Ù˘ˆıÉ âÓ·ÓÙ›ÔÓ ÙÔ˘ âȯÂÈÚ‹Ì·Ù·,
¬ÙÈ, ÁÈa Óa qÙ·Ó ‰ÂÛÌ¢ÙÈÎe ıa öÚÂ Óa ñ¿Ú¯ÂÈ ôÏÏÔ˜
ÚˆÙÔÁÂÓc˜ ηÓfiÓ·˜ ‰Èη›Ô˘ Ôf ıa â¤‚·ÏÏ Ùc Û˘Ì-
ÌfiÚʈÛË Ìb ÙÔf˜ ηÓfiÓ˜ âΛÓÔ˘. ^Y¿Ú¯Ô˘Ó äıÈÎb˜ ÚÔ-

219
ÛÙ·ÎÙÈÎb˜ ̤۷ ÛÙc Û˘Ó›‰ËÛË ÙÔÜ àÓıÚÒÔ˘, Ôf ÚÔË-
ÁÔÜÓÙ·È Î¿ı ôÏÏÔ˘ ηÓfiÓÔ˜ ‰Èη›Ô˘. òAÏψÛÙ ηd ì ‰È-
ηÈÔÛ‡ÓË Î·ı’ ë·˘Ù‹Ó, âÎÊÚ¿˙ÂÈ å‰¤·Ó äıÈÎɘ ٿ͈˜, ηd
àÍ›·˜, Ôf Ûb ÌÂÁ¿ÏË öÎÙ·ÛË ‰bÓ ÂrÓ·È âÎ ÙÔÜ ÎfiÛÌÔ˘ ÙÔ‡-
ÙÔ˘. \EÓÙ¿ÛÛÂÙ·È Ûb ≤Ó·Ó ôÏÏÔ ÎfiÛÌÔ, å‰Â·Ùe ÎfiÛÌÔ, ηd
êÏᘠ‰¤ÔÓ Óa âÎÊÚ¿˙ÂÙ·È ‰Èa ̤ÛÔ˘ ÙáÓ Î·ÓfiÓˆÓ ÙÔÜ ıÂ-
ÙÈÎÔÜ ‰Èη›Ô˘.
K·Ùa Ùc ÛËÌÂÚÈÓ‹ Ì·˜ Û˘Ó¿ÓÙËÛË1 âȯÂÈÚÔÜÌ Óa ÚÔÛ-
ÂÁÁ›ÛÔ˘Ì Ùe â›Î·ÈÚÔ ˙‹ÙËÌ· ÙÔÜ âÏÏÂÈÔܘ ÛˆÊÚÔÓÈÛÙÈ-
ÎÔÜ Ì·˜ Û˘ÛÙ‹Ì·ÙÔ˜, Ôf οı ÙfiÛÔ öÚ¯ÂÙ·È ÛÙcÓ âÈÊ¿-

1. Ta ı¤Ì·Ù·, Ìb Ùa ïÔÖ· àËÛ¯ÔÏ‹Û·ÌÂ, ηÙa Ùa ÚÔËÁÔ‡ÌÂÓ· ¯Úfi-


ÓÈ· ÙcÓ ïÌ‹Á˘ÚË ÙáÓ ÓÔÌÈÎáÓ Ì·˜, qÙ·Ó, ηÙa ÛÂÈÚ¿Ó, Ùa ëÍɘ: ·) ^O ıÂ-
ÛÌe˜ Ùɘ ÔåÎÔÁ¤ÓÂÈ·˜ ηÙa Ùe Û¯¤‰ÈÔ °·˙É (1976), ‚) K›Ó‰˘ÓÔÈ àe Ùd˜ ÚÔ-
Ù¿ÛÂȘ Ùɘ ¢ÈÂıÓÔܘ \EÈÙÚÔɘ ¶ÚÔÛˆÈÎɘ K·Ù·ÛÙ¿Ûˆ˜ Úe˜ ‰È·ÌfiÚ-
ʈÛÈÓ ÙÔÜ ‰Èη›Ô˘ Ì·˜ (1977), Á) ^H àÔÔÈÓÈÎÔÔ›ËÛË Ùɘ ÌÔȯ›·˜
(1978), ‰) ^H ηٿÚÁËÛË ÙÔÜ ¬ÚÎÔ˘ ó˜ àÔ‰ÂÈÎÙÈÎÔÜ Ì¤ÛÔ˘ (1979), Â)
\Afi„ÂȘ âd ÙÔÜ Û¯Â‰›Ô˘ åÛÔÓÔÌ›·˜ ÙáÓ ëÏÏ‹ÓˆÓ (1980), ÛÙ) ^H ÔÈÓc ÙÔÜ
ı·Ó¿ÙÔ˘ âÍ âfi„ˆ˜ ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈÎɘ (1981), ˙) ^H åÛfiÙËÙ· ÙáÓ ‰‡Ô Ê‡ÏˆÓ âÍ
âfi„ˆ˜ çÚıÔ‰fiÍÔ˘ (1982), Ë) \EÎÎÏËÛ›· ηd àÓıÚÒÈÓ· ‰ÈηÈÒÌ·Ù·
(1983), ı) Ta ‚·Û·ÓÈÛÙ‹ÚÈ·: M·ÛÙ›ÁˆÌ· Ùɘ ÚÔÛˆÈÎfiÙËÙÔ˜. ^H \EÎ-
ÎÏËÛ›· ÛÙcÓ ÚˆÙÔÔÚ›· ÁÈa ÙcÓ Î·Ù¿ÚÁËÛ‹ ÙÔ˘˜ (1984), È) P·ÙÛÈÛÌfi˜:
§ÂËÏ·Û›· Ùɘ àÓıÚÒÈÓ˘ „˘¯É˜ (1985), È·) ¶·Ú·ıÚËÛ΢ÙÈÎÔd ^OÏÔÎÏË-
ÚˆÙÈÛÌÔd ηd àÓıÚÒÈÓ· ‰ÈηÈÒÌ·Ù· ÛÙcÓ ^EÏÏ¿‰· (1986), È‚) \HÏÂÎÙÚÔ-
ÓÈÎÔd ^YÔÏÔÁÈÛÙb˜ ηd àÓıÚÒÈÓ· ‰ÈηÈÒÌ·Ù· (1987), ÈÁ) \AÓÙÈÚÚËۛ˜
™˘ÓÂȉ‹Ûˆ˜ (1988), ȉ) M›· ïÌÔÏÔÁ›· XÚÈÛÙÔÜ (àe ÙeÓ Î. ¢ËÌ. T˙Ô‡-
Ì·, àÚÂÔ·Á›ÙË) (1989), ÈÂ) Ta ‰ÈηÈÒÌ·Ù· ÙÔÜ ·È‰ÈÔÜ Î·d Ôî ·Ú·‚È¿-
ÛÂȘ ÙˆÓ (1990), ÈÛÙ) ^H âÏ¢ıÂÚ›· Ùɘ ıÚËÛ΢ÙÈÎɘ Û˘ÓÂȉ‹Ûˆ˜ ÛÙe
\IÛÏ¿Ì (1991), È˙) Ta àÓıÚÒÈÓ· ‰ÈηÈÒÌ·Ù· ÙáÓ ıÚËÛ΢ÙÈÎáÓ Î·d
âıÓÈÎáÓ ÌÂÈÔÓÔÙ‹ÙˆÓ (1992), ÈË) Te ‰Èη›ˆÌ· ÙáÓ ÚÔÛʇÁˆÓ ÛÙe ôÛ˘ÏÔ
ηd ì ÍÂÓÔÊÔ‚›·. ^H ı¤ÛË Ùɘ \EÎÎÏËÛ›·˜ (1993), Èı) «\AÓ¿ÚÌÔÛÙÔ˜» ÚÔ-
ÛËÏ˘ÙÈÛÌe˜ ηd ıÚËÛ΢ÙÈÎc âÏ¢ıÂÚ›·, ηÙa ÙcÓ ÓÔÌÔÏÔÁ›· ÙÔÜ EéÚˆ-
·˚ÎÔÜ ¢ÈηÛÙËÚ›Ô˘ \AÓıÚˆ›ÓˆÓ ¢ÈÎ·ÈˆÌ¿ÙˆÓ (1994), Î) Oî «\AÓÙÈÚ-
ÚËۛ˜ ™˘ÓÂȉ‹Ûˆ˜». ^H ÂéÚˆ·˚Îc ‰ÈÎ·È˝Îc Ú·ÎÙÈ΋ (1995).

220
ÓÂÈ·, fiÙ Ìb Ùd˜ âÍÂÁ¤ÚÛÂȘ ÙáÓ ÎÚ·ÙÔ˘Ì¤ÓˆÓ Î·d Ùd˜ ‚È·Èfi-
ÙËÙ˜ Ôf Ùd˜ Û˘Óԉ‡ԢÓ, fiÙ Ìb Ùd˜ àÔηχ„ÂȘ ÙáÓ
·åÛ¯ÚáÓ Î˘ÎÏˆÌ¿ÙˆÓ ‰È·Î›ÓËÛ˘ Ó·ÚΈÙÈÎáÓ Î·d ÂÚÈ-
ÊÚfiÓËÛ˘ Úe˜ ÙeÓ ôÓıÚˆÔ, ηd ¿ÓÙÔÙ Ìb ÙcÓ ·ÁȈ̤-
ÓË àÓÙ›ÏË„Ë ¬ÙÈ Ôî Ê˘Ï·Î¤˜ Ì·˜ ‰bÓ ÚÔÛʤÚÔ˘Ó Î·ÓÂÓe˜
Âú‰Ô˘˜ ÛˆÊÚÔÓÈÛÌfi, ï‰ËÁÒÓÙ·˜ öÙÛÈ Ûb àÔÙ˘¯›· Ùe ‚·ÛÈÎe
ÛÎÔe Ùɘ ñ¿ÚÍÂÒ˜ ÙˆÓ, Ôf ÂrÓ·È ÚˆÙ›ÛÙˆ˜ ì ÚfiÏË„Ë,
àÏÏa ηd ì ηٷÛÙÔÏ‹. ¶ÚdÓ ¬Ìˆ˜ ·Ú·ı¤Ûˆ Ùd˜ ÛΤ„ÂȘ
ÌÔ˘ âd ÙÔÜ ÚÔÎÂÈ̤ÓÔ˘, âÈı˘Ìá Óa ÛĘ à¢ı‡Óˆ âÁοÚ-
‰È˜ Âé¯b˜ ÁÈa ñÁ›·, ‰‡Ó·ÌË, ÂéÏÔÁ›· ·Úa £ÂÔÜ Î·d ¯¿-
ÚÈ ÛÙc ˙ˆ‹ Û·˜, œÛÙ Óa Û˘Ó¯›ÛÂÙ àÚfiÛÎÔÙ· ÙcÓ âÈÙ¤-
ÏÂÛË Ùɘ ‰˘Û¯ÂÚÔܘ àÔÛÙÔÏɘ Û·˜.
ErÓ·È ÁÓˆÛÙfiÓ, àe ÙcÓ âÈÛÙ‹ÌË ÙÔÜ ÔÈÓÈÎÔÜ ‰Èη›-
Ô˘, ¬ÙÈ Ôî ÔÈÓb˜ Ôf âÈ‚¿ÏÏÔÓÙ·È àe Ùa ‰ÈηÛÙ‹ÚÈ·
àԂϤÔ˘Ó ÛÙc ÏÂÁfiÌÂÓË Âå‰ÈÎc ÚfiÏË„Ë, ‰ËÏ. ÛÙeÓ Ûˆ-
ÊÚÔÓÈÛÌe ÙÔÜ à‰ÈÎÔÚ·Á‹Û·ÓÙÔ˜, õÙÔÈ ÛÙc ‚ÂÏÙ›ˆÛË Î·d
‰ÈfiÚıˆÛ‹ ÙÔ˘, œÛÙ Óa ηٷÛÙFÉ Î·d ¿ÏÈÓ ÎÔÈÓˆÓÈÎa â·-
ÓÂÓÙ¿ÍÈÌÔ˜. ^H âȉ›ˆÍË Ùɘ ÚfiÏ˄˘ âΉËÏÒÓÂÙ·È Ìb
ÙcÓ ÚÔÛ¿ıÂÈ· âÍÔ˘‰ÂÙ¤ÚˆÛ˘ ÙáÓ âÁÎÏËÌ·ÙÔÁfiÓˆÓ ·-
Ú·ÁfiÓÙˆÓ, Ìb ÙcÓ ÓÂ˘Ì·ÙÈÎc ηÏÏȤÚÁÂÈ· ÙáÓ àÙfïÓ
ηd Ìb ÙcÓ Úfi‚ÏÂ„Ë Î·d âÎÙ¤ÏÂÛË ÙáÓ ÔÈÓáÓ Î·Ùa ÙÚfi-
ÔÓ Ôf Óa ηıÈÛÙÄ Ú·ÁÌ·ÙÔÔÈ‹ÛÈÌË ÙfiÛÔ Ùc ÁÂÓÈ΋,
¬ÛÔ Î·d ÙcÓ Âå‰ÈÎc ÚfiÏË„Ë. ErÓ·È ÁÓˆÛÙeÓ ¬ÙÈ àÚ¯ÈÎa ì
ÔÈÓc âÌÊ·Ó›ÛıËΠó˜ Ú¿ÍË àÓÙ·fi‰ÔÛ˘ ÙÔÜ Î·ÎÔÜ, Ìb
ÁÓÒÌÔÓ· ÙcÓ Ù·˘ÙÔ¿ıÂÈ·. ^O ¯·Ú·ÎÙÉÚ·˜ ·éÙe˜ Ùɘ
ÛÎfiÈÌ˘ ÎÔÈÓˆÓÈÎɘ âΉ›ÎËÛ˘, Ìb àÚÁa ‚‹Ì·Ù· ·ÚÂ-
¯ÒÚËÛ ı¤ÛË ÛÙeÓ âÍ·ÓıÚˆÈÛÌe ÙáÓ ÔÈÓáÓ, âÓá àe Ùe
Ù¤ÏÔ˜ ÙÔÜ 16Ô˘ ·åáÓ· ôÚ¯ÈÛ·Ó Óa âÌÊ·Ó›˙ˆÓÙ·È ÛÙcÓ
EéÚÒË ÛˆÊÚÔÓÈÛÙÈÎa ηٷÛÙ‹Ì·Ù· Ìb çÚÁ·ÓˆÙÈÎc Úfi-

221
‚ÏÂ„Ë ÙcÓ àÓıÚˆÈÛÙÈÎc ÌÂÙ·¯Â›ÚÈÛË Î·d ÙcÓ äıÈÎc ‚ÂÏ-
Ù›ˆÛË ÙáÓ ÎÚ·ÙÔ˘Ì¤ÓˆÓ. ^H Û‡Á¯ÚÔÓË ¿ÓÙˆ˜ âÈÛÙËÌÔ-
ÓÈÎc ÛΤ„Ș ö¯ÂÈ ‰Â¯ıÉ ¬ÙÈ ÛÙcÓ ÔÈÓc âÓ˘¿Ú¯Ô˘Ó ηd ì
àÓÙ·fi‰ÔÛË Î·d ï ÎÔÈÓˆÓÈÎe˜ ÛÎÔfi˜.
™ÙcÓ âÔ¯‹ Ì·˜ âÂÎÚ¿ÙËÛ ì Û˘ÓıÂÙÈÎc ıˆڛ· ó˜ Úe˜
Ùa ηıÔÚÈÛÙÈÎa ÛÙÔȯÂÖ· ÙÔÜ âÁÎÏ‹Ì·ÙÔ˜, õÙÔÈ ÙÔÜ àÓÙÈÎÂÈ-
ÌÂÓÈÎÔÜ (ì Ú¿ÍË) ηd ÙÔÜ ñÔÎÂÈÌÂÓÈÎÔÜ (ì å‰ÈÔÛ˘ÛÙ·Û›·
ÙÔÜ ‰Ú¿ÛÙË), ì Û˘ÓÂÎÙ›ÌËÛË ÙáÓ ïÔ›ˆÓ ÎÚ›ÓÂÙ·È à·Ú·›ÙË-
ÙË ÁÈa ÙcÓ çÚıc àÍÈÔÏfiÁËÛË ÌÈĘ âÁÎÏËÌ·ÙÈÎɘ Û˘ÌÂÚÈ-
ÊÔÚĘ. Oî ·ÏËb˜ ÊÈÏÔÛÔÊÈÎb˜ ‰È·ÊÔÚb˜ ·Ú¯ÒÚËÛ·Ó ı¤ÛË
Ûb ÌÈa ‰È·ÏÂÎÙÈÎc Û‡ÓıÂÛË, Ìb ΢ڛ·Ú¯Ô ÛÙÔȯÂÖÔ ÙeÓ ôÓıÚˆ-
Ô Î·d Ùc ‚ÂÏÙ›ˆÛ‹ ÙÔ˘ (BÏ. ηd ¢ËÌ. ™È¿ÙÚ·: «῾H ἀντεγκλη-
µατικὴ πολιτική», ÛÙ‹ «Θεσσαλία», 30-6-1996).
^H Âå‰ÈÎc ηÙa ‚¿ÛÈÓ ÚfiÏË„Ë ÂrÓ·È âΛÓË Ôf âÈ-
‚¿ÏÏÂÈ ÛÙd˜ ÔÏÈÙÂÖ˜ Óa ÊÚÔÓÙ›˙Ô˘Ó, œÛÙÂ ï ¯ÚfiÓÔ˜ Ùɘ
·Ú·ÌÔÓɘ ÛÙd˜ Ê˘Ï·Îb˜ ÙáÓ âÁÎÏËÌ·ÙÈÛ¿ÓÙˆÓ Óa àÔ‚É
·È‰·ÁˆÁÈÎe˜ ηd ıÂÚ·¢ÙÈÎe˜ ÙáÓ ¯·Ú·ÎÙ‹ÚˆÓ ÙˆÓ.
AéÙe ÚÔ¤‚ÏÂ ï A.N. 125/1967 Ôf Âr¯Â Ù›ÙÏÔ: «™ˆ-
ÊÚÔÓÈÛÙÈÎe˜ Ká‰ÈÍ». Td˜ àe ηÈÚe âÈÛËÌ·ÓıÂÖÛ˜ àÙ¤-
ÏÂȤ˜ ÙÔ˘ çÊ›ÏÂÈ Óa âÍ·Ï›„ÂÈ, Ìb óÚÈṲ̂Ó˜ ÓˆÙÂÚÈÛÙÈÎb˜
Ú˘ıÌ›ÛÂȘ, ï åÛ¯‡ˆÓ Ó·Úe˜ ÓfiÌÔ˜ 2408/1996, Ôf â¯›-
ÚËÛ àÔÛ·ÛÌ·ÙÈÎb˜ ÙÔÌb˜ ÛÙe ÛˆÊÚÔÓÈÛÙÈÎe Ì·˜ Û‡ÛÙË-
Ì·. ≠Ö˜ ì àfiÛÙ·ÛË ÌÂÙ·Íf ıˆڛ·˜ ηd ڿ͈˜
ÂrÓ·È ÔÏf ÌÂÁ¿ÏË, ‰ÈfiÙÈ ÔÏÏa àe Ùa ÚÔ‚ÏÂfiÌÂÓ·
‰bÓ âÊ·ÚÌfi˙ÔÓÙ·È j ηÎᘠâÊ·ÚÌfi˙ÔÓÙ·È. K·d Ôî ηÈÓÔÙÔ-
̛˜ ÙÔÜ Ó¤Ô˘ ÓfiÌÔ˘, ηıg˜ ‰bÓ ö¯Ô˘Ó ‰ÔÎÈÌ·ÛıÉ ÛÙcÓ
Ú¿ÍË, Û˘Óԉ‡ÔÓÙ·È àe ÌÈa ÂûÏÔÁË âÈÊ˘Ï·ÎÙÈÎfiÙËÙ·,
‰ÈfiÙÈ ÁÈa ÙcÓ àÓ·ÌfiÚʈÛË ÙÔÜ ÛˆÊÚÔÓÈÛÙÈÎÔÜ Û˘ÛÙ‹Ì·ÙÔ˜
‰bÓ àÚÎÔÜÓ Ôî „˘¯Úb˜ ‰È·Ù¿ÍÂȘ ëÓe˜ ÓÔÌÔıÂÙÈÎÔÜ ÎÂÈ̤ÓÔ˘,

222
ïÛÔÓ‰‹ÔÙ ÚˆÙÔfiÚ˜ ηd iÓ ÂrÓ·È ·éÙ¤˜. \A·ÈÙÂÖÙ·È
ÌÈa ÁÂÓÈÎc àÓ·ıÂÒÚËÛË ÓÔÔÙÚÔ›·˜, Ó¤· ·È‰Â›· ηd
äıÈÎc àÓ·‚¿ıÌÈÛË ÙÔÜ ÛˆÊÚÔÓÈÛÙÈÎÔÜ ÚÔÛˆÈÎÔÜ, η-
Ù¿ÏÏËÏË ñÏÈÎÔÙ¯ÓÈÎc ñÔ‰ÔÌ‹, ηd ÔÏÏa ôÏÏ·, Ôf
Ê·›ÓÂÙ·È Óa àÔ˘ÛÈ¿˙Ô˘Ó Û‹ÌÂÚ· ÛÙcÓ ·ÙÚ›‰· Ì·˜. òEÙÛÈ
ÎÈÓ‰˘ÓÂ‡Ô˘Ó Ùa Ó¤· ̤ÙÚ· Óa ¤ÛÔ˘Ó ÛÙe ÎÂÓe ¯ˆÚd˜ ÙcÓ
ñÔÛÙ‹ÚÈÍË Ôf âÈ‚¿ÏÏÂÙ·È Óa ö¯Ô˘Ó àe Ùe ϤÁÌ·
ÔÏÏáÓ ôÏÏˆÓ Û˘Ó·ÊáÓ ·Ú·ÁfiÓÙˆÓ. \AÏÏ’ i˜ ÚÔÛÂÁ-
Á›ÛÔ˘Ì ÙcÓ ôıÏÈ· Ú·ÁÌ·ÙÈÎfiÙËÙ· Ôf âÈÎÚ·ÙÂÖ Û‹ÌÂÚ·
ÛÙd˜ ëÏÏËÓÈÎb˜ Ê˘Ï·Î¤˜, ÁÈa Óa àÓÙÈÏËÊıÔÜÌ ÙcÓ àÓ¿ÁÎË
Óa ÏËÊıÔÜÓ ÛÔ‚·Úa ηd ΢ڛˆ˜ àÔÙÂÏÂÛÌ·ÙÈÎa ̤ÙÚ·
ÛÊ·ÈÚÈÎÔÜ ¯·Ú·ÎÙÉÚÔ˜ ÁÈa Ùc ‚ÂÏÙ›ˆÛË ÙÔÜ ¬ÏÔ˘ ÛˆÊÚÔ-
ÓÈÛÙÈÎÔÜ Û˘ÛÙ‹Ì·ÙÔ˜.

òE¯ÂÈ Î·Ù’ â·Ó¿ÏË„ÈÓ ÁÚ·ÊÉ ¬ÙÈ Ùe ÛˆÊÚÔÓÈÛÙÈÎfi Ì·˜


Û‡ÛÙËÌ· ¿Û¯ÂÈ Î·d ÁÈ’ ·éÙe ‰bÓ ÌÔÚÂÖ Óa àÓÙ·ÔÎÚÈıFÉ
ÛÙd˜ ‚·ÛÈÎb˜ àÓ¿ÁΘ Ùɘ ñ¿ÚÍÂÒ˜ ÙÔ˘, Ìb àÔÙ¤ÏÂÛÌ· ì
ÊÔ›ÙËÛË ÛÙd˜ Ê˘Ï·Î¤˜, öÙÛÈ ¬ˆ˜ Á›ÓÂÙ·È, Ìb Ùd˜ ôıÏȘ Û˘Ó-
ıÉΘ ‰È·‚›ˆÛ˘, Ìb ÙcÓ öÏÏÂÈ„Ë Î¿ı ·È‰·ÁˆÁÈÎÔÜ ÚÔ-
ÁÚ¿ÌÌ·ÙÔ˜, Ìb ÙeÓ Û˘Ó·ÁÂÏ·ÛÌe ëÙÂÚfiÎÏËÙˆÓ àÓıÚÒÈ-
ÓˆÓ ÛÙÔȯ›ˆÓ ÛÙeÓ ú‰ÈÔ ¯áÚÔ, Óa Ùd˜ ö¯ÂÈ ÌÂÙ·ÙÚ¤„ÂÈ Ûb
Û¯ÔÏÂÖ· ηd ÊÚÔÓÙÈÛÙ‹ÚÈ· âÁÎÏ‹Ì·ÙÔ˜. ™Ùd˜ Û‡Á¯ÚÔÓ˜
ëÏÏËÓÈÎb˜ Ê˘Ï·Îb˜ ï àÙ˘¯‹Û·˜ âȯÂÈÚËÌ·Ù›·˜ ηd ï öÓÙÈ-
ÌÔ˜ ÔåÎÔÁÂÓÂȿگ˘ Ôf ‰bÓ ÌfiÚÂÛ Óa âÎÏËÚÒÛÂÈ Ùd˜
‰ËÌÔÛÈÔÓÔÌÈΤ˜ ÙÔ˘ ñÔ¯ÚÂÒÛÂȘ, ÂrÓ·È ñÔ¯Úˆ̤ÓÔ˜ Óa
˙‹ÛÂÈ ÛÙeÓ ú‰ÈÔ ¯áÚÔ Ìb ÙeÓ ˆÚˆÌ¤ÓÔ Î·ı’ ≤ÍÈÓ âÁÎÏË-
Ì·Ù›· ηd Óa ñÔÛÙÉ Ùd˜ Ù·ÂÈÓÒÛÂȘ ÙáÓ Ê˘Ï¿ÎˆÓ, Ùc ‚›·
ÙáÓ Û˘ÁÎÚ·ÙÔ˘Ì¤ÓˆÓ ÙÔ˘, Ôf âÓ›ÔÙ Êı¿ÓÂÈ Ì¤¯ÚÈ ‰ÔÏÔÊÔ-

223
Ó›·˜, âÓá Ôî ñfiÙÚÔÔÈ âÁÎÏË̷ٛ˜ οÓÔ˘Ó ¯Ú‹ÛË Ùɘ ‰˘-
Ó¿ÌÂÒ˜ ÙˆÓ àÓÂͤÏÂÁÎÙ·, ÁÈa Óa âÈ‚¿ÏÏÔ˘Ó Ùe ÓfiÌÔ ÙÔÜ
åÛ¯˘ÚÔÙ¤ÚÔ˘ ηd Óa Ù·ÂÈÓÒÓÔ˘Ó Ùe ÊÚfiÓËÌ· οı àÓıÈÛÙ·-
̤ÓÔ˘ ÛÙa Û¯¤‰È¿ ÙˆÓ. ¶ÚfiÎÂÈÙ·È ÁÈa ÌÈa å‰ÈfiÙ˘Ë «‚ÈÔÌË-
¯·Ó›· ÂéÙ¤ÏÂÈ·˜ ηd ¯˘‰·ÈfiÙËÙ·˜» (BÏ. ôÚıÚÔ ÙÔÜ Î. NÈ΋ٷ
K·ÎÏ·Ì¿ÓË ÛÙfi «Bῆµα», 5-2-1995) Ùɘ ïÔ›·˜ ı‡Ì·Ù· ‰bÓ
ÂrÓ·È ÌfiÓÔ Ôî âÎ ÙáÓ Ê˘Ï·ÎÈÛÌ¤ÓˆÓ ÂÚÈÛÙ·ÛÈ·ÎÔd ηd Ìc
ñfiÙÚÔÔÈ, àÏÏa ηd Ôî ÔåÎÔÁ¤ÓÂȤ˜ ÙˆÓ Î·d ì ú‰È· ì ÎÔÈ-
ÓˆÓ›·. K·Ù·ÁÁÂϛ˜ Ôf ö¯Ô˘Ó ‰ËÌÔÛÈ¢ıÉ ÛÙeÓ Ù‡Ô
âÌÊ·Ó›˙Ô˘Ó Óa Û˘ÓÙËÚÂÖÙ·È ÛÙd˜ Ê˘Ï·Îb˜ KÔÚ˘‰·ÏÏÔÜ
Âå‰ÈÎc TÚ¿Â˙· ηd η˙›ÓÔ Ìb Ùa ¯Ú‹Ì·Ù· ÙáÓ ÎÚ·ÙÔ˘Ì¤-
ÓˆÓ, Ìb Ùd˜ ÙËÏÂʈÓÈÎb˜ οÚÙ˜, Ìb Ùa âÏÂÁ¯fiÌÂÓ· âÈÛÎÂ-
Ù‹ÚÈ· Î.Ï. («Kαθηµερινή», 25-12-1994).
Ta ñ¿Ú¯ÔÓÙ· ÛÙÔȯÂÖ· ›ıÔ˘Ó ¬ÙÈ Û‹ÌÂÚ· Ôî Ê˘Ï·Îb˜
ÂrÓ·È àηٿÏÏËÏÔÈ Î·d ó˜ ¯áÚÔÈ àÓıÚÒÈÓ˘ ‰È·‚›ˆÛ˘.
™‡Ìʈӷ Ìb â›ÛË̘ ÛÙ·ÙÈÛÙÈΤ˜, ÛÙd˜ ëÏÏËÓÈÎb˜ Ê˘-
Ï·Îb˜ ÊÈÏÔÍÂÓÔÜÓÙ·È Û‹ÌÂÚ· ÔÏÏ·Ï¿ÛÈÔÈ Ê˘Ï·ÎÈṲ̂ÓÔÈ
âÎÂ›ÓˆÓ Ôf Ùa ÎÙ›ÚÈ· ÌÔÚÔÜÓ Óa ÛÙÂÁ¿ÛÔ˘Ó. ™Ùd˜ Ê˘-
Ï·Îb˜ KÔÚ˘‰·ÏÏÔÜ Ï.¯. ñ¿Ú¯Ô˘Ó Û‹ÌÂÚ· 1400 ÂÚ›Ô˘
ÎÚ·ÙÔ‡ÌÂÓÔÈ, ¬ÏˆÓ ÙáÓ ìÏÈÎÈáÓ Î·d ‰È·ÊfiÚˆÓ âıÓÈÎÔÙ‹-
ÙˆÓ. \Ae ·éÙÔf˜ Ùe 20% ÂrÓ·È Î·ı’ ñÔÙÚÔcÓ âÁÎÏËÌ·-
ٛ˜, Ùe 30% ö¯Ô˘Ó ÛÔ‚·Úb˜ „˘¯ÔÏÔÁÈÎb˜ ‰È·Ù·Ú·¯¤˜ ηd
Ùe ñfiÏÔÈÔ 50% ÂrÓ·È ÎÚ·ÙÔ‡ÌÂÓÔÈ ¬ÏˆÓ ÙáÓ à‰ÈÎËÌ¿-
ÙˆÓ àe ÊfiÓÔ ≤ˆ˜ ·Ú¿‚·ÛË ÙÔÜ K.O.K. K·Ùa Ì›· ·-
Ï·ÈfiÙÂÚË öÚ¢ӷ (BÏ. «Kαθηµερινή», 25-12-1994) ÛÙeÓ KÔ-
Ú˘‰·ÏÏe âÊÈÏÔÍÂÓÔÜÓÙÔ ÙfiÙ 1204 ôÙÔÌ·, àe ·éÙa Ùa
400 qÛ·Ó ÙÔÍÈÎÔÌ·ÓÂÖ˜ ηd ÔÏÏÔd ‚·Ú˘ÔÈÓ›Ù˜. Ta ÎÂÏ-
ÏÈa ö¯Ô˘Ó âÌ‚·‰eÓ 6 Ù.Ì. Ùe ηı¤Ó·, ‰ËÏ. ¯ˆÚÔÜÓ Ùe ÔÏf
2 ôÙÔÌ·. òEÓ·ÓÙÈ ·éÙáÓ ÛÙÔÈ‚¿˙ÔÓÙ·È 4-5.

224
≠OÏÔ˘˜ ·éÙÔf˜ ëÓÒÓÂÈ ì úÛË ÌÂÙ·¯Â›ÚÈÛË, ¯ˆÚd˜ ηÌ-
Ì›· ‰È¿ÎÚÈÛË Ôf ıa â‚¿ÏÏÂÙÔ àe Ùd˜ å‰È·ÈÙÂÚfiÙËÙ˜
ëοÛÙÔ˘ âaÓ ÏÂÈÙÔ˘ÚÁÔÜÛ ≤Ó· ÛˆÛÙe ÛˆÊÚÔÓÈÛÙÈÎe Û‡ÛÙË-
Ì·. ^ø˜ «àÔıÉΘ „˘¯áÓ» ö¯Ô˘Ó ¯·Ú·ÎÙËÚÈÛıÉ ÁÈa Ùe
ÏfiÁÔ ·éÙe Ôî Ê˘Ï·Î¤˜ Ì·˜ («Kαθηµερινή», 17-12-1994),
âÓá Ôî Û˘Ó¤ÂȘ ÙÔÜ àÓ·ÁηÛÙÈÎÔÜ ·éÙÔÜ Û˘Á¯ÚˆÙÈÛÌÔÜ
ÂrÓ·È çϤıÚȘ ÁÈa Ùc ۈ̷ÙÈÎc ηd ÙcÓ „˘¯ÈÎc ñÁ›· ÙáÓ
ÎÚ·ÙÔ˘Ì¤ÓˆÓ, Ôf ÌfiÓÔ Ûb ÛˆÊÚÔÓÈÛÌe ‰bÓ ñfiÎÂÈÓÙ·È,
öÛÙˆ ÎÈ iÓ ÛÙe âÍÈÙ‹ÚÈfi ÙÔ˘˜ Ùe ÎÚ¿ÙÔ˜ âÓ·‚Ú‡ÓÂÙ·È Óa ‰Ë-
ÏÒÓÂÈ Úe˜ Ùa ö͈ ¬ÙÈ ï ¯ÚËÌ·Ù›Û·˜ ÙÚfiÊÈÌÔ˜ ÙáÓ Ê˘-
Ï·ÎáÓ ÙÔ˘, ηd õ‰Ë àÔÊ˘Ï·ÎÈ˙fiÌÂÓÔ˜, ñ¤ÛÙË ÙeÓ àÓ·Á-
ηÖÔ ÛˆÊÚÔÓÈÛÌe ηd âͤگÂÙ·È ÙÒÚ· ıÂÚ·Â˘Ì¤ÓÔ˜ àe
Ùa ¿ıË ÙÔ˘. X›Ì·ÈÚ·...
\Ae Ùe ôÏÏÔ Ì¤ÚÔ˜ ï Ù‡Ô˜ ö¯ÂÈ Î·Ù’ â·Ó¿ÏË„ÈÓ
àÛ¯ÔÏËıÉ Ìb Ùd˜ ηٷÁÁÂϛ˜ ÂÚÈÙÒÛÂˆÓ ‰È·Î›ÓËÛ˘
Ó·ÚΈÙÈÎáÓ àe âÏÂÂÈÓa ΢ÎÏÒÌ·Ù· ·Ú·ÓÔÌ›·˜. Oî Ê˘-
Ï·Îb˜ Û‹ÌÂÚ· ÛÙc ¯ÒÚ· Ì·˜ Ê·›ÓÂÙ·È Óa âÈ΢ÚÈ·Ú-
¯ÔÜÓÙ·È àe ôÓÔÌ· Û˘ÌʤÚÔÓÙ· Ôf âÈ‚¿ÏÏÔ˘Ó Ùc ı¤ÏË-
Û‹ ÙˆÓ Úe˜ ÄÛ·Ó Î·Ù‡ı˘ÓÛÈÓ, âÓá ηٷÁÁ¤ÏÏÂÙ·È ¬ÙÈ
ÛÙa ΢ÎÏÒÌ·Ù· ·éÙa Û˘ÌÌÂÙ¤¯Ô˘Ó ηd ÔÏÏÔd ÙáÓ Ûˆ-
ÊÚÔÓÈÛÙÈÎáÓ ñ·ÏϋψÓ, âÓá ôÏÏÔÈ ÂrÓ·È âÓÙÂÏᘠàη-
Ù¿ÏÏËÏÔÈ Î·d à·›‰Â˘ÙÔÈ ÁÈa Óa àÓ·Ï¿‚Ô˘Ó Óa ʤÚÔ˘Ó Âå˜
¤Ú·˜ Ùe ÏÂÙe öÚÁÔ Ôf ÙÔf˜ ö¯ÂÈ àÓ·ÙÂıÉ, iÓ Î·d ÂrÓ·È
ÊÈÏfiÙÈÌÔÈ Î·d öÓÙÈÌÔÈ ôÓıÚˆÔÈ. «᾽Eµεῖς δὲν σωφρονίζου-
µε, ἁπλῶς φυλᾶµε» qÙ·Ó ì ¯·Ú·ÎÙËÚÈÛÙÈÎc ‰‹ÏˆÛË ëÓe˜
‰È¢ı˘ÓÙÔÜ ëÏÏËÓÈÎɘ Ê˘Ï·Îɘ (BÏ. «῾H ∆ράσις µας», \IÔ‡-
ÓÈÔ˜-\IÔ‡ÏÈÔ˜ 1996, Û. 212).
M·›ÓÔÓÙ·˜ ηÓÂd˜ ÛÙc Ê˘Ï·Îc àÓÙÈÌÂÙˆ›˙ÂÈ ÙcÓ â¯ıÚfi-
ÙËÙ· ÙÔÜ ·Ó›Û¯˘ÚÔ˘ ÎÚ¿ÙÔ˘˜ ηd ÙcÓ àe ̤ÚÔ˘˜ ÙÔ˘ ·Ó-

225
ÙÂÏÉ à‰È·ÊÔÚ›· ÁÈa Ùa ÚÔÛˆÈÎa ηd ÔåÎÔÁÂÓÂȷο ÙÔ˘
ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù·. T¿ «ÂÚÈÔ˘Ûȷο» ÛÙÔȯÂÖ· Ôf ÙÔÜ ·Ú·¯ˆ-
ÚÔÜÓÙ·È ÂrÓ·È ≤Ó· ÎÚ‚¿ÙÈ Î·d Ì›· ÎÔ˘‚¤ÚÙ· ηıg˜ ηd Ì›·
ηڷ‚¿Ó· ÁÈa Ùe Ê·ÁËÙfi, Ôf ‰bÓ ÂrÓ·È ¿ÓÙÔÙ ηÏɘ ÔÈfi-
ÙËÙÔ˜. Ta ñfiÏÔÈ· Âú‰Ë ñÁÈÂÈÓɘ ηd ÚÔ˘¯ÈÛÌÔÜ Ú¤ÂÈ ï
οıÂ Ê˘Ï·ÎÈṲ̂ÓÔ˜ Óa Ùa âÍ·ÛÊ·Ï›ÛÂÈ âÍ å‰›ˆÓ ÙÔ˘. K·d ÂrÓ·È
Ùd˜ ÂÚÈÛÛfiÙÂÚ˜ ÊÔÚb˜ ì ̤ÚÈÌÓ· ÙáÓ Î·Ùa ÙfiÔ˘˜ âÎÎÏËÛÈ·-
ÛÙÈÎáÓ ÔÈÌ·ÓÙÈÎáÓ Î·d ÊÈÏ·ÓıÚˆÈÎáÓ ÊÚÔÓÙ›‰ˆÓ, Ôf
âÍ·ÛÊ·Ï›˙ÂÈ ÛÙeÓ âÁηٷÏÂÏÂÈÌ̤ÓÔ ·éÙe ÏËı˘ÛÌe ÙeÓ
à·Ú·›ÙËÙÔ ÚÔ˘¯ÈÛÌfi, ÔåÎÔÓÔÌÈÎa ‚ÔËı‹Ì·Ù· ηd ΢ڛˆ˜
àÓıÚÒÈÓË Û˘ÌÂÚÈÊÔÚ¿. ¶ÔÏÏÔd ÏËÛÌÔÓÔÜÓ ¬ÙÈ ï ôÓıÚˆÔ˜
Ôf ÛÙÂÚÂÖÙ·È Ùɘ âÏ¢ıÂÚ›·˜ ÙÔ˘ àÔÎÙÄ àe Ùc ÛÙÈÁÌc Ôf
Û˘ÓÂȉËÙÔÔÈÂÖ Ùc Ó¤· àÓ·ÁηÛÙÈÎc ηٿÛÙ·ÛË ñe ÙcÓ
ïÔ›· ıa ˙‹ÛÂÈ, ÌÈa å‰È¿˙Ô˘Û· ÓÔÔÙÚÔ›·. ^O âÁÎÏÂÈÛÌfi˜ ÙÔ˘
ÙÔÜ ÚÔηÏÂÖ àÛÊ˘ÎÙÈÎc „˘¯ÔÏÔÁÈÎc ›ÂÛË Î·d ÙeÓ ï‰ËÁÂÖ
Ûb ‚›·È˜ àÓÙȉڿÛÂȘ. òEÙÛÈ âÍËÁÔÜÓÙ·È Î·d ·éÙb˜ àÎfiÌË Ôî
âÍÂÁ¤ÚÛÂȘ Ôf ÛËÌÂÈÒÓÔÓÙ·È Î·Ùa Ùa ÙÂÏÂ˘Ù·Ö· ¯ÚfiÓÈ· Ûˆ-
Ú¢ÙÈÎᘠÛÙd˜ Ê˘Ï·Î¤˜ Ì·˜. M›· êÏc àÊÔÚÌc àÚÎÂÖ ÁÈa Óa
ÚÔÎÏËıÔÜÓ ÛÔ‚·Úa âÂÈÛfi‰È·.
^O ¬ÚÔ˜ «ÛÙ¤ÚËÛË Ùɘ âÏ¢ıÂÚ›·˜» -ÁÚ¿ÊÂÈ ì «Kαθηµερι-
νή» Ûb ·ÚÈÔ ôÚıÚÔ Ù˘ (12-10-1990)- ÂrÓ·È ÌÈa ÁÂÓÈÎc öÎÊÚ·-
ÛË Ôf âÏ¿¯ÈÛÙ· ÂÚÈÁÚ¿ÊÂÈ Î·d àÔ‰›‰ÂÈ ÙcÓ Ú·ÁÌ·ÙÈÎfi-
ÙËÙ·. AéÙc ì ÛÙ¤ÚËÛË, ̤۷ ÛÙc Ê˘Ï·Î‹, ·›ÚÓÂÈ Ùc Û˘ÁÎÂ-
ÎÚÈ̤ÓË ÌÔÚÊc Ùɘ ‚›·È˘ àfiÛ·Û˘ àe Ùe Ê˘ÛÈÎe ηd ÎÔÈ-
ÓˆÓÈÎe ÂÚÈ‚¿ÏÏÔÓ Î·d Ùɘ Û˘ÛÙËÌ·ÙÈÎɘ ηٷÛÙÚÔÊɘ ˙ˆ-
ÙÈÎáÓ àÓıÚˆ›ÓˆÓ ‰Ú·ÛÙËÚÈÔًوÓ, ¬ˆ˜ ÂrÓ·È ì âÚÁ·Û›·, ì
‰ËÌÈÔ˘ÚÁÈÎfiÙËÙ·, ì ÛÂÍÔ˘·ÏÈÎfiÙËÙ· ηd ì ÎÔÈÓˆÓÈÎfiÙËÙ·.
™Ùd˜ Û˘ÓıÉΘ ·éÙ¤˜, ΢ڛ·Ú¯Â˜ Ûb ¬Ï˜ Ùd˜ ëÏÏËÓÈÎb˜ Ê˘Ï·-
Τ˜, ì ÔÈÓc ¯¿ÓÂÈ ÙeÓ ÛˆÊÚÔÓÈÛÙÈÎe j àÌ˘ÓÙÈÎfi Ù˘ ¯·Ú·-

226
ÎÙÉÚ· ηd Á›ÓÂÙ·È ÙÈ̈ڛ· j âΉ›ÎËÛË, Ôf ηٷϋÁÂÈ ÛÙc
Û¯È˙ÔÊÚ¤ÓÂÈ·, ÛÙcÓ ·Ú·ÊÚÔÛ‡ÓË, ÛÙcÓ öÍ·„Ë Ùɘ ·Ú¿ÏÔ-
Á˘ ‚›·˜ ηd Ùɘ âÈıÂÙÈÎfiÙËÙ·˜.

Oî àÓ‹ÏÈÎÔÈ àÔÙÂÏÔÜÓ å‰È·›ÙÂÚË Î·ÙËÁÔÚ›· ÎÚ·ÙÔ˘Ì¤-


ÓˆÓ. ¶ÚfiÎÂÈÙ·È ÁÈa âÊ‹‚Ô˘˜ j ηd ·È‰Èa Ô‡ «êÌ¿ÚÙËÛ·Ó»
ηd ÏËÚÒÓÔ˘Ó ÙcÓ àÙ˘¯›· ÙÔ˘˜ Ìb ÙeÓ âÁÎÏÂÈÛÌfi ÙÔ˘˜ Ûb
ÛˆÊÚÔÓÈÛÙ‹ÚÈ·, Ôf οı ôÏÏÔ ·Úa ÛˆÊÚÔÓ›˙Ô˘Ó. ™b Û˘-
Ó¤ÓÙ¢͋ ÙÔ˘ ÛÙ‹Ó «Kαθηµερινή» (26-2-1995) ï ·È‰Ô„˘-
¯›·ÙÚÔ˜ ÙÔÜ ^I‰Ú‡Ì·ÙÔ˜ \AÁˆÁɘ \AÓËÏ›ÎˆÓ KÔÚ˘‰·ÏÏÔÜ
Î. \EÌÌ. \AÙÛ·Ï¿Î˘ àÔηχÙÂÈ Û˘ÁÎÏÔÓÈÛÙÈÎa ÛÙÔȯÂÖ·
ÁÈa Ùd˜ Û˘ÓıÉΘ ‰È·‚›ˆÛ˘ ÙáÓ àÓËÏ›ÎˆÓ ÛÙe ≠I‰Ú˘Ì·
·éÙfi. •Â¯·Ṳ̂ÓÔÈ àe ıÂÔf˜ ηd àÓıÚÒÔ˘˜, ÁÚ¿ÊÂÈ ì âÊË-
ÌÂÚ›‰·, ÂrÓ·È Ôî àÓ‹ÏÈÎÔÈ ÙÔÜ KÔÚ˘‰·ÏÏÔÜ. \I‰Ôf ÌÂÚÈÎb˜
àe Ùd˜ ‰È·ÈÛÙÒÛÂȘ ÙÔÜ „˘¯È¿ÙÚÔ˘: «∆εκατέσσερις ἀνήλι-
κοι “φιλοξενοῦνται” στὸ ἵδρυµα, οἱ πιὸ δυνατοὶ βιάζουν
τοὺς ἀδύναµους, ὁ ἕνας κλέβει τὸν ἄλλο, οἱ περισσότεροι
κάνουν χρήση ναρκωτικῶν χαπιῶν καὶ ὅλα αὐτὰ κάτω ἀπὸ
τὰ µάτια 25 ὑπαλλήλων ποὺ δουλεύουν ἐκεῖ. ∆ὲν εἶναι
ὅµως µόνο αὐτό. Tὸν τελευταῖο χρόνο ἔχουν διαφύγει 14
ἀνήλικοι ἐπιτυγχάνοντας ρεκὸρ ἀποδράσεων ποὺ ἐγγίζει τὸ
50%... Eἶναι ἀνύπαρκτη κάθε σωφρονιστικὴ πολιτικὴ γιὰ
τοὺς ἀνήλικους παραβάτες».
X·Ú·ÎÙËÚÈÛÌÔd ¬ˆ˜ «κολαστήριο τῶν ἀνηλίκων»
(«Kαθηµερινή», 26-2-1995), «ἡ µεγάλη τοῦ ἐγκλήµατος σχο-
λή» («Tὸ Bῆµα» 5-2-1995) ¯ÚËÛÈÌÔÔÈÔÜÓÙ·È ÁÈa Óa ηٷ-
‰Â›ÍÔ˘Ó ÙcÓ à·Ú¿‰ÂÎÙË Î·Ù¿ÛÙ·ÛË Ôf âÈÎÚ·ÙÂÖ ÛÙa ÏÂ-
ÁfiÌÂÓ· \AÓ·ÌÔÚʈًÚÈ· \AÓËϛΈÓ. ^H âÁÎÏËÌ·ÙÈÎfiÙ˘

227
ÙáÓ àÓËÏ›ÎˆÓ Î˘Ì·›ÓÂÙ·È Ûb ïÏÔÓbÓ Î·d ñ„ËÏfiÙÂÚ· â›Â-
‰·, âÓá âÎÙÈÌÄÙ·È ¬ÙÈ 9 ÛÙÔf˜ 10 ·Ú·‚¿Ù˜ ö¯Ô˘Ó «ÊÔÈÙ‹-
ÛÂÈ» Ûb àÓ·ÌÔÚʈًÚÈÔ. \Ae öÚ¢ӷ Ôf ‰ÈÂÓ‹ÚÁËÛ Ùe
¶·ÓÂÈÛÙ‹ÌÈÔ \AıËÓáÓ ÌÂÙ·Íf ÙáÓ àÓËÏ›ÎˆÓ Ùɘ ¯ÒÚ·˜
Ì·˜, ÙÔÜ KÔÚ˘‰·ÏÏÔÜ ‰ËÏ. ηd Ùɘ K·ÛÛ·‚ÂÙ›·˜, àÔ‰ÂÈ-
ÎÓ‡ÂÙ·È ¬ÙÈ ‚·ÛÈÎc ·åÙ›· Ùɘ âÁÎÏËÌ·ÙÈÎfiÙËÙÔ˜ ÙáÓ àÓË-
Ï›ÎˆÓ ÂrÓ·È ì ‰È·ÏÂÏ˘Ì¤ÓË ÔåÎÔÁ¤ÓÂÈ· ηd Ùe ηÙÒÙÂÚÔ
ÌÔÚʈÙÈÎe â›Â‰Ô ÙáÓ ÁÔÓ¤ˆÓ ηd ÙáÓ ú‰ÈˆÓ ÙáÓ ·È-
‰ÈáÓ, âÓá Ûb ÌÂÁ¿ÏÔ ÔÛÔÛÙe Ùa ·È‰Èa ·éÙa ÂrÓ·È âÍ·Ú-
ÙË̤ӷ àe Ùa Ó·ÚΈÙÈÎa ôÙÔÌ·. ^H ¶ÔÏÈÙ›· ‰bÓ ‰È·ı¤-
ÙÂÈ àÙ˘¯á˜ Ì˯·ÓÈÛÌÔf˜ àÓ·ÛÙÚÔÊɘ ·éÙɘ Ùɘ âÈΛӉ˘-
Ó˘ ÙÒÛ˘. Te ÓÔÌÔıÂÙÈÎe Ï·›ÛÈÔ ÂrÓ·È àÓ·¯ÚÔÓÈÛÙÈÎe
ηd ì ÚÈ˙ÈÎc àÓ·ÌfiÚʈÛË ÙÔÜ ÛˆÊÚÔÓÈÛÙÈÎÔÜ Û˘ÛÙ‹Ì·ÙÔ˜
à·Ú·›ÙËÙË.

MÂÙa Ùd˜ ıÏÈ‚ÂÚb˜ ·éÙb˜ ‰È·ÈÛÙÒÛÂȘ, Ôf âȂ‚·ÈÒ-


ÓÔ˘Ó ‰˘ÛÙ˘¯á˜ ÙcÓ ÂéÚ¤ˆ˜ ‰È·‰Â‰Ô̤ÓË âÓÙ‡ˆÛË ¬ÙÈ Ùe
ÛˆÊÚÔÓÈÛÙÈÎfi Ì·˜ Û‡ÛÙËÌ· ¿Û¯ÂÈ àe ÛË„·ÈÌ›·, âÈ‚¿Ï-
ÏÂÙ·È Óa ÚÔÛÂÁÁ›ÛÔ˘Ì Ùe Úfi‚ÏËÌ· Ùɘ àÓ·ÌÔÚÊÒÛÂÒ˜
ÙÔ˘, ı¤ÙÔÓÙ˜ óÚÈṲ̂ÓÔ˘˜ ‚·ÛÈÎÔf˜ ηÓfiÓ˜ Ôf ıa Ú¤ÂÈ
Óa ¯ÚËÛÈ̇ÛÔ˘Ó ó˜ ôÍÔÓ˜ ÙÔÜ ÓÔÌÔıÂÙÈÎÔÜ Ï·ÈÛ›Ô˘ οıÂ
â›‰Ô͢ àÓ·ÌfiÚʈۋ˜ ÙÔ˘. ^O ÙÚfiÔ˜ Ìb ÙeÓ ïÔÖÔ ì öÓÓÔ-
ÌÔ˜ Ù¿ÍË Û˘ÌÂÚÈʤÚÂÙ·È Úe˜ Ùa à‰‡Ó·Ù· ̤ÏË Ùɘ ÎÔÈÓˆ-
Ó›·˜ ÂrÓ·È âÓ‰ÂÈÎÙÈÎe˜ Ùɘ ÔÈfiÙËÙÔ˜ ÙÔÜ ÔÏÈÙÈÛÌÔÜ Î·d Ùɘ
óÚÈÌfiÙËÙ¿˜ Ù˘. K·Ùa Ì›· ôÔ„Ë Ì›· Û˘ÌÂÚÈÊÔÚa Ìb Ù‹
«ÏÔÁÈÎc Ùɘ ‰˘Ó¿Ìˆ˜» ηd Ùɘ ñÂÚԯɘ ÚÔ‰›‰ÂÈ Û˘Ó‹ıˆ˜
àÓ·ÛÊ¿ÏÂÈ· ηd öÏÏÂÈ„Ë ·éÙÔÂÔ›ıËÛ˘ ηd óÚÈÌfiÙËÙ·˜.
¢bÓ ÂrÓ·È ¯ˆÚd˜ ÛËÌ·Û›· Ùe ÁÂÁÔÓe˜ ¬ÙÈ Ùa ·åÙ‹Ì·Ù· Ôf

228
ÚÔ‚¿ÏÏÔ˘Ó Û˘Ó‹ıˆ˜ Ôî âÍÂÁÂṲ́ÓÔÈ ÎÚ·ÙÔ‡ÌÂÓÔÈ ÂrÓ·È ·) ì
‚ÂÏÙ›ˆÛË ÙáÓ Û˘ÓıËÎáÓ ‰È·‚›ˆÛ‹˜ ÙˆÓ Î·d ‚) ì àÏÏ·Ác
ÙÔÜ ¢/ÓÙÔÜ ÙáÓ Ê˘Ï·ÎáÓ ÙˆÓ. Te ÚáÙÔ ·úÙËÌ· ηٷʿ-
ÛÎÂÈ ÙcÓ àÓ¿ÁÎË Ùɘ àÓıÚˆÈĘ. Te ‰Â‡ÙÂÚÔ àÓÙÈÎÚ‡˙ÂÈ Ùc
‰‡Ó·ÌË ÙÔÜ ÎÚ¿ÙÔ˘˜. Te ÚfiÛˆÔ ÙÔÜ Î¿ı ¢/ÓÙÔÜ ÂrÓ·È
ÙÚ·ÁÈÎfi, ÁÈ·Ùd ñÔÛÙ·ÛÈ¿˙ÂÈ, àÓÂÍ·Úًو˜ ÚÔı¤ÛˆÓ, ÙeÓ
àÓ·ÁηÛÙÈÎe ηd ηٷÈÂÛÙÈÎe ¯·Ú·ÎÙÉÚ· Ôf ηْ àÓ¿Á-
ÎËÓ ö¯ÂÈ ì ÎÚ¿ÙËÛË, ‰ËÏ. ì ÛÙ¤ÚËÛË Ùɘ âÏ¢ıÂÚ›·˜. °Èa ÙeÓ
οı ÎÚ·ÙÔ‡ÌÂÓÔ ï ¢/ÓÙc˜ Ùɘ Ê˘Ï·Îɘ ÙÔ˘ ÂrÓ·È ï âÎÚfi-
ÛˆÔ˜ ÙÔÜ «ô‰ÈÎÔ˘ ÎÚ¿ÙÔ˘˜», ηd Ùɘ «ô‰È΢ ÎÔÈÓˆÓ›·˜»
Ìb Ùa ïÔÖ· ‰bÓ ÌÔÚÂÖ Óa Û˘ÁÎÚÔ˘ÛıFÉ ï ÎÚ·ÙÔ‡ÌÂÓÔ˜,
ÁÈ·Ùd ì öÓÓÔÈ¿ ÙÔ˘˜ ÂrÓ·È àÊËÚË̤ÓË, âÓá ï ¢/ÓÙc˜ ÂrÓ·È
ÌÈa Û˘ÁÎÂÎÚÈ̤ÓË ÚÔÛˆÈÎfiÙ˘, Ôf ÚÔÛˆÔÔÈÂÖ ÙfiÓ
«â¯ıÚfi» ηd ÙfiÓ «àÓÙ›·ÏÔ» âÓ·ÓÙ›ÔÓ ÙÔÜ ïÔ›Ô˘ ÛÙÚ¤ÊÂÈ ¬ÏË
ÙcÓ ÌÉÓÈÓ ÙÔ˘. K·Ùa Û˘Ó¤ÂÈ·Ó Î¿ı àÓ·ÌfiÚʈÛË ÙÔÜ Û˘-
ÛÙ‹Ì·ÙÔ˜ ıa Ú¤ÂÈ ñÔ¯ÚˆÙÈÎa Óa àÓÙÈÌÂÙˆ›˙ÂÈ ÙeÓ Ê˘-
Ï·ÎÈṲ̂ÓÔ ó˜ àÓıÚÒÈÓË çÓÙfiÙËÙ· Ìb Ùd˜ å‰È·ÈÙÂÚfiÙËÙ˜
Ôf ÚÔ¤Ú¯ÔÓÙ·È àe ÙcÓ ¬ÏË „˘¯ÔÏÔÁÈ΋ ÙÔ˘ ηٿÛÙ·ÛË.
°ÂÓÈÎa ıa Ú¤ÂÈ Óa ñÔÁÚ·Ì̛ۈ, ¬ÙÈ ì àÓ¿ÁÎË ÁÈa
ıÂÛÌÔı¤ÙËÛË âÁÁ˘‹ÛÂˆÓ ÛˆÊÚÔÓÈÛÌÔÜ ÙáÓ Ê˘Ï·ÎÈṲ̂ӈÓ
àËÛ¯fiÏËÛ Ùd˜ ηٷÛÙ·ÙÈÎb˜ àÚ¯b˜ Ùɘ çÚÁ·ÓˆÌ¤Ó˘
·ÁÎfiÛÌÈ·˜ ÎÔÈÓˆÓ›·˜. \AÚ¯ÈÎa ì K.Ù.E. (1934) â„‹ÊÈÛÂ
K·ÓfiÓ˜ ÁÈa Ùc ÌÂÙ·¯Â›ÚÈÛË ÙáÓ ÎÚ·ÙÔ˘Ì¤ÓˆÓ, ÌÂÙa ‰b
ÙeÓ ¶·ÁÎfiÛÌÈÔ ¶fiÏÂÌÔ Ùe 1955, Ùe OåÎÔÓÔÌÈÎe ηd KÔÈ-
ÓˆÓÈÎe ™˘Ì‚Ô‡ÏÈÔ ÙÔÜ OHE Ìb ÙcÓ àfiÊ·ÛË 633/1955
˘îÔı¤ÙËÛ ÙÔf˜ ÚÔËÁÔ‡ÌÂÓÔ˘˜ K·ÓfiÓ˜ ‰ÈÔÚıˆÌ¤ÓÔ˘˜ ηd
‚ÂÏÙȈ̤ÓÔ˘˜, âÓá Ùe 1968 Ùe ™˘Ì‚Ô‡ÏÈÔ Ùɘ EéÚÒ˘
âÓ¤ÎÚÈÓ ÙÔf˜ K·ÓfiÓ˜ ·éÙÔf˜ ηd ÙÔf˜ Û˘Ó¤ÛÙËÛ ÛÙa ÎÚ¿-
ÙË-̤ÏË Ùɘ EOK, ÙáÓ ïÔ›ˆÓ Ôî ^YÔ˘ÚÁÔd ¢ÈηÈÔÛ‡-

229
Ó˘ ÙÔf˜ âÓ¤ÎÚÈÓ·Ó Ùe 1973. ≠OÏÔÈ Ôî K·ÓfiÓ˜ ·éÙÔd ÚÔ-
‚ϤÔ˘Ó ÙcÓ ÚÔÛÙ·Û›· Ùɘ ۈ̷ÙÈÎɘ àÎÂÚ·ÈfiÙËÙÔ˜ ηd
àÍÈÔÚÂ›·˜ ÙáÓ ÎÚ·ÙÔ˘Ì¤ÓˆÓ, ÙcÓ Î·ıȤڈÛË ëÓe˜ ÚÔ-
ԉ¢ÙÈÎÔÜ Û˘ÛÙ‹Ì·ÙÔ˜ ÌÂÙ·¯Â›ÚÈÛ‹˜ ÙˆÓ, ÙcÓ âÍ·ÛÊ¿ÏÈÛË
ñÁÈÂÈÓáÓ ¬ÚˆÓ ‰È·‚›ˆÛ˘, å·ÙÚÈÎɘ ÂÚ›ı·Ï„˘, ۈ̷-
ÙÈÎɘ àÁˆÁɘ, â·Êɘ Ìb Ùe â͈ÙÂÚÈÎe ÂÚÈ‚¿ÏÏÔÓ, ‰˘Ó·-
ÙfiÙËÙ·˜ âÚÁ·Û›·˜, àÁˆÁɘ, „˘¯·ÁˆÁ›·˜, ÌfiÚʈÛ˘, ÌÂ-
Ù·ÛˆÊÚÔÓÈÛÙÈÎɘ ̤ÚÈÌÓ·˜, ηٷÏÏ‹ÏÔ˘ ÛˆÊÚÔÓÈÛÙÈÎÔÜ
ÚÔÛˆÈÎÔÜ.

Oî Ú˘ıÌ›ÛÂȘ ·éÙb˜ ÂrÓ·È Ê·ÓÂÚe ¬ÙÈ ıÂÌÂÏÈÒÓÔÓÙ·È â¿-


Óˆ Ûb ‚·ÛÈÎb˜ àÚ¯b˜ Ôf âÌÓ¤ÔÓÙ·È àe Ùe ·úÙËÌ· Ùɘ
‚ÂÏÙ›ˆÛ˘ ÙáÓ ¯·Ú·ÎÙ‹ÚˆÓ ÙÔÜ ·Ú·Û˘Úı¤ÓÙÔ˜ Ûb àÓÙÈ-
ÎÔÈÓˆÓÈÎc ‰È·ÁˆÁc àÓıÚÒÔ˘. AéÙb˜ Ùd˜ àÚ¯b˜ ıa âȯÂÈ-
Ú‹Ûˆ ÙÒÚ· Óa ηٷÁÚ¿„ˆ, àÚ¯b˜ Ôf Ú¤ÂÈ Óa ñËÚÂÙÂÖ
οı ۈÊÚÔÓÈÛÙÈÎe Û‡ÛÙËÌ·, ÚÔÎÂÈ̤ÓÔ˘ Óa àÔ‰›‰ÂÈ
ÙÔf˜ àÓ·ÌÂÓfiÌÂÓÔ˘˜ ηÚÔ‡˜.
1. ¶ÚÒÙË ‚·ÛÈÎc àÚ¯c οı ۈÊÚÔÓÈÛÙÈÎÔÜ Û˘ÛÙ‹Ì·ÙÔ˜
Ú¤ÂÈ Óa ÂrÓ·È ì àÓ·ÁÓÒÚÈÛË Ùɘ àÓÂÎÙ›ÌËÙ˘ àÍ›·˜ ÙÔÜ
ÚÔÛÒÔ˘, ó˜ ÂåÎfiÓÔ˜ ÙÔÜ £ÂÔÜ, öÛÙˆ ηd àÌ·˘ÚˆÌ¤Ó˘
àe ÙcÓ ÙÒÛË, àe ÙcÓ êÌ·ÚÙ›·. ≠EÓ·˜ ¯·Ú·ÎÙËÚÈÛÙÈÎe˜
≈ÌÓÔ˜ Ùɘ \EÎÎÏËÛ›·˜ ı¤ÙÂÈ ÛÙe ÛÙfiÌ· ÙÔÜ Î¿ıÂ Û˘ÓÂȉËÙÔ-
ÔÈË̤ÓÔ˘ ÈÛÙÔÜ ÙcÓ ÂûÁψÙÙË ïÌÔÏÔÁ›·: «Eἰκών εἰµι τῆς
ἀρρήτου δόξης σου, εἰ καὶ στίγµατα φέρω πταισµάτων...».
AéÙe ‰Â›¯ÓÂÈ ¬ÙÈ ì àÍ›· ÙÔÜ ÚÔÛÒÔ˘ ÂrÓ·È à·Ú·‚›·ÛÙË,
ηd ÌÔÚÂÖ ÌbÓ Óa ‰È·Î˘Ì·›ÓÂÙ·È âÍ ·åÙ›·˜ ÙÒÛÂˆÓ Î·d ·-
ÚÂÎÎϛۈÓ, ¬Ìˆ˜ ÛÙcÓ ÔéÛ›· Ù˘ ì àÍ›· ·éÙc ‰bÓ ı›ÁÂÙ·È.
¢˘ÛÙ˘¯á˜ ÛÙcÓ âÔ¯‹ Ì·˜ ì àÓıÚÒÈÓË ÚÔÛˆÈÎfiÙ˘

230
ÂéÙÂÏ›˙ÂÙ·È Î·ıËÌÂÚÈÓa ̤۷ ÛÙcÓ ñÏÈÛÙÈÎc ÓÔÔÙÚÔ›·, Ôf
΢ÚÈ·Ú¯ÂÖ ÛÙcÓ âχıÂÚË ÎÔÈÓˆÓ›· Ì·˜. ≠OϘ àÙ˘¯á˜ Ôî
âΉËÏÒÛÂȘ Ùɘ ˙ˆÉ˜ Ì·˜, àÎfiÌË Î·d Ôî àÓıÚÒÈÓ˜ Û¯¤ÛÂȘ,
âÎÏ·Ì‚¿ÓÔÓÙ·È Ì¤Û· àe Ùc ÓÔÔÙÚÔ›· ÙÔÜ ¯ÚËÌ·ÙÈÛÙËÚ›Ô˘.
ErÓ·È ÊÔ‚ÂÚe ÚÄÁÌ· Óa ‰È·ÈÛÙÒÓÂÈ Î·ÓÂd˜ ¬ÙÈ Ùe ú‰ÈÔ Á›ÓÂ-
Ù·È Î·d ÛÙe ÁÂÁÔÓe˜ Ùɘ àÁ¿˘, ì ïÔ›· öÚÂ Óa ÂrÓ·È ì
ηْ âÍÔ¯cÓ âÎÛÙ·ÙÈÎc ηd ı˘ÛÈ·ÛÙÈÎc âΉ‹ÏˆÛË ˙ˆÉ˜. ^H
öÏÏÂÈ„Ë ñ·ÚÍÈ·Îɘ óÚÈÌfiÙËÙÔ˜ ÌĘ ï‰ËÁÂÖ Ûb à‰˘Ó·Ì›· Óa
ÚÔÛÂÁÁ›ÛÔ˘Ì ó˜ å‰ÈÎfi Ì·˜ Ùe Úfi‚ÏËÌ· ÙÔÜ ôÏÏÔ˘, ηd
剛ˆ˜ Ùe Úfi‚ÏËÌ· ÙÔÜ fiÓÔ˘ ÙÔÜ ôÏÏÔ˘. TeÓ fiÓÔ ï ôÓıÚˆ-
Ô˜ ‰bÓ ÌÔÚÂÖ Óa àÔʇÁÂÈ, çÊ›ÏÂÈ ¬Ìˆ˜ Óa ÙeÓ ñÂÚ‚É.
\EÏ¢ıÂÚ›· ‰bÓ ÂrÓ·È ì àÂÏ¢ı¤ÚˆÛË ÙáÓ àÓıÚÒˆÓ àe Ùd˜
ÙÚ·ÁÈÎb˜ Û˘Ì‚·ÙfiÙËÙ˜ Ùɘ ˙ˆÉ˜, àÏÏa ì âχıÂÚË ÛÙ¿ÛË
à¤Ó·ÓÙ› ÙˆÓ. ^EÔ̤ӈ˜ ÌfiÓÔÓ iÓ âÎÎÈÓ‹ÛÂÈ Î·ÓÂd˜ àe ÙcÓ
àÊÂÙËÚ›· Ùɘ ÚÔÛˆÈÎɘ àÍ›·˜ ÙÔÜ Ê˘Ï·ÎÈṲ̂ÓÔ˘, ÌÔÚÂÖ
Óa ÚÔÛÂÁÁ›ÛÂÈ ÙcÓ Î¿ı ÂÚ›ÙˆÛË Ìb Û‚·ÛÌe ηd àÓ·-
ÁÓÒÚÈÛË ÙáÓ å‰È·ÈÙÂÚÔÙ‹ÙˆÓ Ôf ÙcÓ Û˘Óı¤ÙÔ˘Ó.
^O οıÂ Ê˘Ï·ÎÈṲ̂ÓÔ˜ ÂrÓ·È ÌÈa ÚÔÛˆÈÎfiÙ˘ Ûb
ïÚÈ·Îc ηٿÛÙ·ÛË Î·d ‰bÓ Ú¤ÂÈ Óa àÓÙÈÌÂÙˆ›˙ÂÙ·È
àÚfiÛˆ·, Û˘ÏÏÔÁÈο, ¯ˆÚd˜ ùÓÔÌ· j Ìb ≤Ó·Ó àÚÈıÌe Ôf
ıa ‰ËÏÒÓÂÈ ÙcÓ Ù·˘ÙfiÙËÙ¿ ÙÔ˘. Ta àÙÔÌÈÎa àÓıÚÒÈÓ· ‰È-
ηÈÒÌ·Ù·, ÏcÓ âΛÓÔ˘ Ùɘ âχıÂÚ˘ ‰È·Î›ÓËÛ˘, Ú¤ÂÈ
Óa ö¯Ô˘Ó àÔ‰¤ÎÙ˜ ηd ÙÔf˜ Ê˘Ï·ÎÈṲ̂ÓÔ˘˜. Oî EéÚˆ·˚-
ÎÔd ™ˆÊÚÔÓÈÛÙÈÎÔd KÒ‰ÈΘ, Ôf àÔÙÂÏÔÜÓ êÏá˜ Û˘ÛÙ¿-
ÛÂȘ Úe˜ Ùa âıÓÈÎa KÔÈÓÔ‚Ô‡ÏÈ· ÁÈa ÙcÓ ˘îÔı¤ÙËÛË Î·d àe
·éÙa ÙáÓ ÁÂÓÈÎáÓ Î·Ù¢ı˘ÓÙËÚ›ˆÓ ÁÚ·ÌÌáÓ, Ôf Ú¤ÂÈ
Óa ‰È¤Ô˘Ó Ùa ÛˆÊÚÔÓÈÛÙÈÎa Û˘ÛÙ‹Ì·Ù·, âÈ‚¿ÏÏÔ˘Ó Ùc ÌÂ-
Ù·¯Â›ÚÈÛË ÙáÓ Ê˘Ï·ÎÈÛÌ¤ÓˆÓ Î·Ùa ÙÚfiÔ âÔÈÎÔ‰ÔÌËÙÈÎfi,
‰ËÏ. àÓıÚÒÈÓÔ Î·d àÍÈÔÚÂÉ.

231
\Ae Ùc ‚·ÛÈÎc ·éÙc àÚ¯c ËÁ¿˙ÂÈ Î·d ì ñÔ¯Ú¤ˆÛË
Ùɘ ¶ÔÏÈÙ›·˜ Óa àÛÎÂÖ âÍ·ÙÔÌÈÎÂ˘Ì¤ÓË àÁˆÁc ÚÔÛȉȿ-
˙Ô˘Û· Ûb οı ηٿ‰ÈÎÔ, àÔʇÁÔ˘Û· Ùd˜ ïÌÔÈfiÌÔÚʘ
ÌÂÙ·¯ÂÈÚ›ÛÂȘ, Ôf ‰bÓ àÓÙ·ÔÎÚ›ÓÔÓÙ·È ÛÙcÓ Î¿ı ÊÔÚa
å‰È·ÈÙÂÚfiÙËÙ· ÙÔÜ ÚÔÛÒÔ˘.
2. Te ηıÂÛÙg˜ Ùɘ Ê˘Ï¿ÎÈÛ˘ àÔÙÂÏÂÖ Î·Ù¿ÛÙ·ÛË
Ôf àÓÙ›ÎÂÈÙ·È ÛÙcÓ ÔéÛ›· Ùɘ àÓıÚÒÈÓ˘ ʇÛ˘. °È’ ·éÙe
ηd ì àÓ·ÁηÛÙÈÎc ÚÔÛ·ÚÌÔÁc ÙÔÜ Î·Ù·‰›ÎÔ˘ Úe˜ Ùc
Ó¤· ηٿÛÙ·ÛË Ôf ÙÔÜ âÈ‚¿ÏÏÂÈ ì Ê˘Ï¿ÎÈÛË ‰bÓ ÂrÓ·È
ÂûÎÔÏË. ^H àÓÙ›‰Ú·Û‹ ÙÔ˘ Óa ÙcÓ àԉ¯ıFÉ Ï·Ì‚¿ÓÂÈ ÌÂ-
ÚÈÎb˜ ÊÔÚb˜ çÍ›· ÌÔÚÊ‹. ^H ÚÔÛ·ÚÌÔÁ‹ ÙÔ˘ óÛÙfiÛÔ ÂÚ-
ÓÄ àe ÙÚ›· ÛÙ¿‰È·: àe ÙcÓ ÚÒÙË ÎÚ›ÛË ÌÂÙa ÙcÓ ÂåÛ·-
ÁˆÁ‹, àe ÙcÓ ·Ú·‰Ô¯c Ùɘ Ê˘Ï¿ÎÈÛ˘ ηd àe ÙeÓ Û˘Ì-
‚È‚·ÛÌe Ì’ ·éÙ‹Ó. ^H Ê˘Ï·Îc ó˜ ıÂÛÌe˜ ‰bÓ ÌÔÚÂÖ Óa
ñÂÚ‚É Ùc ıÂÌÂÏÈ·Îc àÓٛʷÛË Ôf âÓÙÔ›˙ÂÙ·È ÛÙe ÁÂ-
ÁÔÓe˜ ¬ÙÈ ï öÁÎÏÂÈÛÙÔ˜ Ôf âÎÙ›ÂÈ ÌÈa ÔÈÓ‹, ÏËÚÒÓÂÈ ÁÈa
Ùe à‰›ÎËÌ· Ôf ‰È¤Ú·ÍÂ, ¯ˆÚd˜ óÛÙfiÛÔ Óa ÂrÓ·È ÌfiÓÔ
·éÙfi˜, ï àÔÎÏÂÈÛÙÈÎe˜ öÓÔ¯Ô˜. Oî Ú›˙˜ οı à‰ÈÎÔÚ·Á›·˜
ÂñÚ›ÛÎÔÓÙ·È ÛÙcÓ Û·ÈṲ̂ÓË ÎÔÈÓˆÓ›· ηd ÛÙÔf˜ ·Ú¿ÁÔÓ-
Ù˜ Ôf ÚÔÛ‰ÈÔÚ›˙Ô˘Ó Ùc ÏÂÈÙÔ˘ÚÁ›· Ù˘. ^H Û˘ÓÂÓÔ¯c ·éÙc
ı¤ÙÂÈ ÌÂÚÈÎa âÚˆÙ‹Ì·Ù·, ¬ˆ˜ .¯. ÂrÓ·È ôÚ·Á ì Ê˘Ï¿ÎÈÛË
ÓfiÌÈÌÔ ‰Èη›ˆÌ· ÙÔÜ ÎÚ¿ÙÔ˘˜; ErÓ·È ì ÛˆÛÙfiÙÂÚË öÛÙˆ
ÌÔÚÊc ÔÈÓÈÎɘ ηٷÛÙÔÏɘ ÁÈa ÙcÓ ÚÔÛÙ·Û›· Ùɘ ÎÔÈÓˆ-
Ó›·˜; M‹ˆ˜ Ùe àÙÔÌÈÎe j ηd Ùe Û˘ÏÏÔÁÈÎfi Ù˘ ÎfiÛÙÔ˜
ÂrÓ·È ÙÂÏÈÎa ñ„ËÏfiÙÂÚÔ àe Ùe ÎfiÛÙÔ˜ ÙÔÜ å‰›Ô˘ ÙÔÜ âÁÎÏ‹-
Ì·ÙÔ˜; TÂÏÈÎa ì Ê˘Ï¿ÎÈÛË ‚ÔËıÂÖ ÙeÓ ôÓıÚˆÔ Óa ïÌ·ÏÔ-
ÔÈ‹ÛÂÈ Ùc ˙ˆ‹ ÙÔ˘ j Û˘Ì‚¿ÏÏÂÈ ÛÙeÓ ÏËÚ¤ÛÙÂÚÔ âÍ·Ó‰Ú·-
Ô‰ÈÛÌfi ÙÔ˘; Ta ÊÈÏÔÛÔÊÈÎa ηd Ú·ÎÙÈÎa ·éÙa âÚˆÙ‹Ì·-

232
Ù· ËÁ¿˙Ô˘Ó àe ÙcÓ àÓ¿ÁÎË Óa ÚÔÛ‰ÈÔÚÈÛıFÉ, ηÙa Ùe
‰˘Ó·ÙfiÓ, â·ÎÚÈ‚á˜ ï ‰ÈηÈÔÏÔÁËÙÈÎe˜ ÏfiÁÔ˜ Ùɘ ñ¿ÚÍÂ-
ˆ˜ Ùɘ Ê˘Ï·Îɘ. hAÓ ‰ËÏ. ì Ê˘Ï·Îc ñ¿Ú¯ÂÈ ÁÈa ÙeÓ âÍ·Ó-
ıÚˆÈÛÌe ÙáÓ àÓıÚÒˆÓ j ÁÈa ÙeÓ âÎÊÔ‚ÈÛÌfi ÙˆÓ j ηd
ÁÈa ÙcÓ à¯Ú‹ÛÙÂ˘Û‹ ÙˆÓ. \EϤ¯ıË ¬ÙÈ ‰bÓ ñ¿Ú¯ÂÈ ï ôÓ-
ıÚˆÔ˜ ÁÈa ÙcÓ ÔÈÓ‹, àÏÏa ì ÔÈÓc ÁÈa ÙeÓ ôÓıÚˆÔ,
ÚÄÁÌ· Ôf ÛËÌ·›ÓÂÈ ¬ÙÈ Ùe ÛˆÊÚÔÓÈÛÙÈÎe Û‡ÛÙËÌ· çÊ›ÏÂÈ
Óa Ï·Ì‚¿ÓÂÈ ñ’ ù„ÈÓ ÙÔ˘ Ùd˜ àÓ¿ÁΘ ÙÔÜ Û˘ÁÎÂÎÚÈ̤ÓÔ˘
àÓıÚÒÔ˘ Ôf Ê˘Ï·Î›˙ÂÙ·È, Óa Ùd˜ ‰È·ÎÔÓÂÖ, Óa Ù›˜ â͢ËÚÂ-
ÙÂÖ, Óa Ùd˜ ıÂÚ·‡ÂÈ Ì¤Û· ÛÙa Ï·›ÛÈ· ÙÔÜ âÊÈÎÙÔÜ. MfiÓÔÓ
öÙÛÈ àÓ·ÈÚÔÜÓÙ·È ì àÓÙÈÊ·ÙÈÎfiÙËÙ· ηd àÊ˘ÛÈÔÏÔÁÈÎfiÙËÙ·
Ùɘ Ê˘Ï¿ÎÈÛ˘, Ûb Û¯¤ÛË Ìb ÙcÓ Ê˘ÛÈÎc ηٿÛÙ·ÛË ÙÔÜ
àÓıÚÒÔ˘ Ôf ÂrÓ·È ì âÏ¢ıÂÚ›·.
3. \E‰á ¬Ìˆ˜ ÁÂÓÓÄÙ·È Ùe àÎfiÏÔ˘ıÔ âÚÒÙËÌ·: ÂrÓ·È
ÙÂÏÈÎa ‰˘Ó·Ùc ì ‰ÈfiÚıˆÛË ÙÔÜ àÓıÚÒÔ˘ ‰Èa Ùɘ Ê˘Ï·Î› -
Ûˆ˜; H â›ÁÓˆÛË ¬ÙÈ Ùe öÁÎÏËÌ· ‰bÓ ıa âÎÚÈ˙ˆıFÉ ÔÙb
àe Ùd˜ ÎÔÈӈӛ˜, ‰ÈfiÙÈ ÂrÓ·È ôÚÚËÎÙ· Û˘Ó˘Ê·Ṳ̂ÓÔ Ìb ÙcÓ
àÙ¤ÏÂÈ· Ùɘ äıÈÎɘ ηٷÛÙ¿Ûˆ˜ ÙÔÜ àÓıÚÒÔ˘ ηd Ìb Ùe
ÂéÚ›ÈÛÙfiÓ ÙÔ˘ Úe˜ ÙcÓ ·Ú¿‚·ÛË Î·d ÙcÓ ·Ú·ÎÔ‹, ï‰Ë-
ÁÂÖ ÛÙe Û˘Ì¤Ú·ÛÌ· Ùɘ àÚ¯·›·˜ Ú‹Ûˆ˜ ¬ÙÈ «φύσιν πο-
νηρὰν µεταβαλεῖν οὐ ράδιον», ≠Ö˜ Ùfi «οὐ ράδιον»
ÛËÌ·›ÓÂÈ Ùc ‰˘ÛÎÔÏ›· Ùɘ ‰ÈfiÚıˆÛ˘, ù¯È ‚¤‚·È· ÙcÓ à‰˘-
Ó·Ì›· Ùɘ ‚ÂÏÙ›ˆÛ˘. ™Ùfi¯Ô˜ ëÔ̤ӈ˜ ÙÔÜ ÛˆÊÚÔÓÈÛÙÈ-
ÎÔÜ Û˘ÛÙ‹Ì·ÙÔ˜ ıa Ú¤ÂÈ Óa ÙÔÔıÂÙËıFÉ ì ÌÂÙ¿ÓÔÈ· ÙÔÜ
àÓıÚÒÔ˘, ‰ËÏ·‰c ì ‰Èa Ùɘ ·éÙÔÁÓˆÛ›·˜ àÓ·ÁÓÒÚÈÛË
Ùɘ 剛·˜ âÓԯɘ ηd ì Û˘ÓÂȉËÙc â·Ó¿Î·Ì„Ë Úe˜ Ùe
äıÈÎᘠ‰¤ÔÓ, Ìb ÁÓÒÌÔÓ· Ùe ÓfiÌÔ ÙÔÜ £ÂÔÜ. XˆÚd˜ ·éÙe
Ùe ÎÚÈÙ‹ÚÈÔ ‰bÓ ÌÔÚÂÖ Óa ñ¿ÚÍÂÈ ÌÂÙ¿ÓÔÈ· ηd ¯ˆÚd˜ ÌÂ-

233
Ù¿ÓÔÈ· ‰bÓ ñ¿Ú¯ÂÈ àÏÏ·Ác ηd ‚ÂÏÙ›ˆÛË. K·d â‰á àÓ·-
·ÙÂÈ ì àÓ¿ÁÎË ÌÈĘ ÛÙÂÓɘ Û˘ÓÂÚÁ·Û›·˜ ÌÂÙ·Íf \EÎ-
ÎÏËÛ›·˜ ηd ·Ú·ÁfiÓÙˆÓ Ùɘ Ê˘Ï·Îɘ ÛÙcÓ ÎÔÈÓc ÚÔ-
Û¿ıÂÈ· ηıÔ‰‹ÁËÛ˘ ÙÔÜ ·Ú·‚¿ÙË ÙáÓ àÓıÚÒÈÓˆÓ
ηd ı›ˆÓ âÓÙÔÏáÓ Úe˜ Ùc ÌÂÙ¿ÓÔÈ·. ErÓ·È óÛÙfiÛÔ àÓ¿Á-
ÎË Óa ϯıFÉ ¬ÙÈ Û‹ÌÂÚ· ÌfiÓÔÓ ≤Ó·˜ ÌfiÓÈÌÔ˜ ÎÏËÚÈÎe˜
ñËÚÂÙÂÖ ÛÙd˜ ëÏÏËÓÈÎb˜ Ê˘Ï·Î¤˜, âÓá ì \EÎÎÏËÛ›· ÚÔÛ-
ʤÚÂÙ·È Óa ‚ÔËı‹ÛÂÈ ÙcÓ ÚÔÛ¿ıÂÈ· ÙÔÜ ÛˆÊÚÔÓÈÛÌÔÜ, Ìb
Ùa ÓÂ˘Ì·ÙÈο Ù˘ ̤۷. \Ae ÙcÓ Ï¢Úa Ùɘ ¶ÔÏÈÙ›·˜
·ÚÔ˘ÛÈ¿˙ÂÙ·È àÚÔı˘Ì›· ÏËÚÒÛˆ˜ Ùɘ Ì›·˜ ÎÂÓɘ ı¤-
Ûˆ˜ ÎÏËÚÈÎÔÜ Ôf àÔ̤ÓÂÈ Î·d ÔÏf ÂÚÈÛÛfiÙÂÚÔÓ Ùɘ
ıÂÛ›Ûˆ˜ ηd Ó¤ˆÓ.
K·d ‚¤‚·È· ÂrÓ·È ÂÚÈÙÙe Óa ÙÔÓ›Ûˆ ¬ÙÈ ì àÓ¿ÁÎË ıÚË-
Û΢ÙÈÎɘ â͢ËÚ¤ÙËÛ˘ ÙáÓ Ê˘Ï·ÎÈÛÌ¤ÓˆÓ ÚԂϤÂÙ·È
ó˜ àÓ·Ê·›ÚÂÙÔ ‰Èη›ˆÌ¿ ÙˆÓ àe ÙÔf˜ EéÚˆ. ™ˆÊÚÔÓÈ-
ÛÙÈÎÔf˜ KÒ‰ÈΘ (ôÚıÚ· 46 ηd 47). ™‹ÌÂÚ· ÛÙc ¯ÒÚ· Ì·˜
ì \EÎÎÏËÛ›· ÂrÓ·È ·ÚÔÜÛ· ÛÙd˜ Ê˘Ï·Îb˜ ηd Ùa ™ˆÊÚÔ-
ÓÈÛÙ‹ÚÈ· ¯¿ÚȘ ÛÙcÓ ÔÈÌ·ÓÙÈÎc ̤ÚÈÌÓ· ÙáÓ ^I. MËÙÚÔ-
fiÏÂˆÓ Ôf ö¯Ô˘Ó ÛÙa ¬ÚÈ¿ ÙˆÓ K·Ù·ÛÙ‹Ì·Ù· KÚ¿ÙË-
Û˘. ™’ ·éÙ¿, âÓÙÂÙ·Ï̤ÓÔÈ ôÌÈÛıÔÈ ÎÏËÚÈÎÔd ‰È·ı¤ÙÔ˘Ó
¯ÚfiÓÔ ÁÈa Ù·ÎÙÈÎb˜ âÈÛΤ„ÂȘ, Ù¤ÏÂÛË Ï·ÙÚ›·˜, Î¿Ï˘„Ë
ñÏÈÎáÓ àÓ·ÁÎáÓ ÙáÓ ÎÚ·ÙÔ˘Ì¤ÓˆÓ, àÓ¿Ù˘ÍË ‰È·ÚÔÛˆ-
ÈÎáÓ Û¯¤ÛÂˆÓ Ì·˙› ÙˆÓ, ‰È¿ÏÔÁÔ Î·d àÓÙÈÌÂÙÒÈÛË ÛÔ-
‚·ÚáÓ ÚÔÛˆÈÎáÓ Î·d ÔåÎÔÁÂÓÂÈ·ÎáÓ j ôÏÏˆÓ ÚÔ‚ÏË-
Ì¿ÙˆÓ, ÔåÎÔÓÔÌÈÎc ‚Ô‹ıÂÈ· Î.Ï. ≠Ö˜ iÓ ì ¶ÔÏÈÙ›·
›ÛÙ¢ ÛÙcÓ àÓ·ÁηÈfiÙËÙ· Ùɘ ·ÚÔ˘Û›·˜ Ùɘ \EÎÎÏË-
Û›·˜ ÛÙc ‰È·‰Èηۛ· ÙÔÜ ÛˆÊÚÔÓÈÛÌÔÜ, àÛÊ·Ïᘠıa ÚÔ¤-
‚ÏÂ Ùc ı¤ÛÈÛË ı¤ÛÂˆÓ ÌÔÓ›ÌˆÓ îÂÚ¤ˆÓ Ûb οıÂ Ê˘Ï·Î‹,
œÛÙ Ìb Ùc Û˘ÓÂÚÁ·Û›· ÙˆÓ Óa ÚÔˆıÔÜÛ Ùa ÚÔÁÚ¿Ì-

234
Ì·Ù· àÏËıÈÓÔÜ âËÚ·ÛÌÔÜ ÙáÓ Û˘ÓÂȉ‹ÛÂˆÓ ÙáÓ Ê˘Ï·ÎÈ-
ÛÌ¤ÓˆÓ Úe˜ Ùe ηχÙÂÚÔ.
4. \AÍÈfiÏÔÁË ÚÔÒıËÛË ÛÙc ‚ÂÏÙȈÙÈÎc ‰È·‰Èηۛ·
ÙáÓ ÎÚ·ÙÔ˘Ì¤ÓˆÓ Û˘ÓÈÛÙÔÜÓ Ôî ÏÂÁfiÌÂÓ˜ «·Ú·¯ˆÚ‹ -
ÛÂȘ», ‰ËÏ. ‰È¿ÊÔÚ˜ ·ÚÔ¯b˜ Ùɘ ^YËÚÂÛ›·˜ Úe˜ ÙÔf˜
ÎÚ·ÙÔ˘Ì¤ÓÔ˘˜, Ôî ïÔÖ˜ Ìb ÙcÓ ¿ÚÔ‰Ô ÙÔÜ ¯ÚfiÓÔ˘ ÌÂÙ·-
ÙÚ¤ÔÓÙ·È Ûb ‰ÈηÈÒÌ·Ù¿ ÙˆÓ. ^H ÊÈÏÔÛÔÊÈÎc ‚¿ÛË ÙˆÓ
Û˘Ó›ÛÙ·Ù·È ÛÙcÓ àÓ·ÁÓÒÚÈÛË ÙáÓ ïÔȈӉ‹ÔÙ ıÂÙÈÎáÓ
ÛÙÔȯ›ˆÓ Ôf ñ¿Ú¯Ô˘Ó Ûb οı ôÓıÚˆÔ Î·d ì àÍÈÔÔ›-
ËÛ‹ ÙˆÓ ó˜ ÎÈÓ‹ÙÚˆÓ ÁÈa Ùc ‚ÂÏÙ›ˆÛ‹ ÙˆÓ. K˘ÚÈfiÙÂÚ˜
àe ·éÙb˜ ÂrÓ·È Ôî äıÈÎb˜ àÌÔÈ‚¤˜, ì âÈÌfiÚʈÛË ÙáÓ ÎÚ·-
ÙÔ˘Ì¤ÓˆÓ, ì àÓ¿·˘ÛË, ì ô‰ÂÈ· âÍfi‰Ô˘, ì ÂÚÈÔÚÈÛÙÈÎc
ÔÈÓÈÎÔÔ›ËÛË ÙáÓ àÍÈfiÔÈÓˆÓ Ú¿ÍÂˆÓ Ôf ÙÂÏÔÜÓÙ·È
ÛÙa ™ˆÊÚÔÓÈÛÙ‹ÚÈ·, ì ηٿÏÏËÏË ÚÔÂÙÔÈÌ·Û›· ÁÈa ÙcÓ
àfiÏ˘ÛË, ï ‰È·¯ˆÚÈÛÌe˜ ÙáÓ Î·Ù·‰›ÎˆÓ Ìb ¯ÚËÛÙÈÎa ÁÈ’
·éÙÔf˜ ÎÚÈÙ‹ÚÈ· Î.Ï. ErÓ·È â›Û˘ ηd Ôî ÏÂÁfiÌÂÓ˜
«àÓÔÈÎÙ¤˜» ÌÔÚÊb˜ ÛˆÊÚÔÓÈÛÌÔÜ, Ôf àÎfiÌË ÂñÚ›ÛÎÔÓÙ·È
ÛÙe ÛÙ¿‰ÈÔ ÙÔÜ ÂÈÚ·Ì·ÙÈÛÌÔÜ.
Oî ‰È¢ÎÔχÓÛÂȘ ·éÙb˜ ÏÂÈÙÔ˘ÚÁÔÜÓ ó˜ ΛÓËÙÚ· ‚ÂÏ-
Ù›ˆÛ˘ ηd Û˘Ì‚¿ÏÏÔ˘Ó ó˜ ÂéÂÚÁÂÙÈÎa ̤۷ ÛÙcÓ âÈÂÈÎÉ
àÓÙÈÌÂÙÒÈÛË ÙáÓ ÂÚÈÙÒÛÂˆÓ âÎÂ›ÓˆÓ Ôf ‰ÈηÈÔÏÔ-
ÁÔÜÓ ÙcÓ ôÛÎËÛË Ùɘ âÈ›ÎÂÈ·˜. B¤‚·È· ıa Ú¤ÂÈ Óa ˘îÔ-
ıÂÙËıÔÜÓ Î·d Û˘ÌÏËڈ̷ÙÈÎa ÂéÂÚÁÂÙÈÎa ̤ÙÚ· Ôf
âÊ·ÚÌfi˙ÔÓÙ·È ÛÙcÓ EéÚÒË, ó˜ Ï.¯. ì «Î·Ù’ ÔrÎÔÓ ÎÚ¿ÙË-
ÛË» Ûb àÓÙÈηٿÛÙ·ÛË Ùɘ Ê˘Ï¿ÎÈÛ˘ Ôf ‰bÓ ÂrÓ·È ¿ÓÙÔ-
Ù ì Èe âӉ‰ÂÈÁ̤ÓË Ï‡ÛË ÛˆÊÚÔÓÈÛÌÔÜ, âÊ’ ¬ÛÔÓ ‰bÓ
ÚfiÎÂÈÙ·È ÁÈa âÈΛӉ˘ÓÔ˘˜ ηÎÔÔÈÔ‡˜.
™ÙcÓ ^EÏÏ¿‰· ö¯Ô˘Ì ÁÂÓÈÎa ñ„ËÏfiÙÂÚÔ Ï·›ÛÈÔ ÔÈ-

235
ÓáÓ, Ìb àÔÙ¤ÏÂÛÌ· Óa àÛÊ˘ÎÙÈÔÜÓ Ôî Ê˘Ï·Î¤˜. XÚÂÈ¿˙ÔÓ-
Ù·È Ó¤Â˜ Ú˘ıÌ›ÛÂȘ, ÌÂÚÈÎb˜ àe Ùd˜ ïÔÖ˜ öÁÈÓ·Ó ÚÔÛÊ¿-
Ùˆ˜, œÛÙ Óa ·‡ÛÔ˘Ó Óa ¯·Ú·ÎÙËÚ›˙ÔÓÙ·È ó˜ ηÎÔ˘ÚÁ‹-
Ì·Ù· Ú¿ÍÂȘ Ôf ıa ÌÔÚÔÜÛ·Ó Óa ÂrÓ·È ÏËÌÌÂÏ‹Ì·Ù·,
Ìb Û˘ÓÂ·ÎfiÏÔ˘ıÔ ÙcÓ âÈ‚ÔÏc âÏ·ÊÚÔÙ¤ÚˆÓ ÔÈÓáÓ Î·d
ôÚ· Ì›ˆÛË ÙÔÜ ¯ÚfiÓÔ˘ ·Ú·ÌÔÓɘ ÙÔÜ Î·Ù·‰ÈηÛı¤ÓÙÔ˜
ÛÙd˜ Ê˘Ï·Î¤˜. ^H ÏÂÁfiÌÂÓË «ÚÔÛˆÚÈÓc ÎÚ¿ÙËÛË» Ôf ÛË-
Ì·›ÓÂÈ Ùc ‰˘Ó·ÙfiÙËÙ· ÚÔÊ˘Ï¿ÎÈÛ˘ ¯ˆÚd˜ ‰›ÎË Î·d ηٷ-
‰›ÎË, ̤¯ÚÈ Î·d 18 ÌÉÓ˜, ηd ÌÔÚÂÖ Óa âÈʤÚÂÈ ÙcÓ àÙÔ-
ÌÈ΋, â·ÁÁÂÏÌ·ÙÈÎc ηd ÎÔÈÓˆÓÈÎc Û˘ÓÙÚÈ‚c ÙÔÜ àÙfi-
ÌÔ˘, ÂrÓ·È Ì¤ÙÚÔ ÛˆÊÚÔÓÈÛÌÔÜ; òAÏϘ âÓ·ÏÏ·ÎÙÈÎb˜ ÌÔÚ-
Êb˜ ÛˆÊÚÔÓÈÛÌÔÜ ıa ÌÔÚÔÜÛ Óa ÂrÓ·È ì ηٿÚÁËÛË Ùɘ
‚ÈÔÌ˯·Ó›·˜ Ùɘ âÎÌÂÙ¿ÏÏ¢Û˘ Ùɘ àÓıÚÒÈÓ˘ 片Ó˘,
Ìb ÙcÓ ı¤ÛÈÛË ÂéÓÔ˚ÎÔÙ¤ÚˆÓ ÚÔ¸Ôı¤ÛÂˆÓ Ùɘ ñÊ’ ¬ÚÔÓ
àfiÏ˘Û˘, ì àÔÔÈÓÈÎÔÔ›ËÛË Ùɘ ¯Ú‹Û˘ Ó·ÚΈÙÈÎáÓ,
âÂȉc Ôî ¯ÚÉÛÙ˜, ηd ÌfiÓÔÓ ·éÙÔ›, ÂrÓ·È ôÍÈÔÈ Âå‰ÈÎɘ ÌÂ-
Ù·¯Â›ÚÈÛ˘ ó˜ àÛıÂÓÂÖ˜ Ôf ö¯Ô˘Ó àÓ¿ÁÎËÓ å·ÙÚÈÎɘ ıÂÚ·-
›·˜, ì Û˘¯ÓfiÙÂÚË â·Êc ÙÔÜ ÎÚ·ÙÔ˘Ì¤ÓÔ˘ Ìb ÙcÓ ÔåÎÔ-
Á¤ÓÂÈ¿ ÙÔ˘.
™Ùc °·ÏÏ›· ì çÚÁ¿ÓˆÛË ÁÈa ÙcÓ âÈÎÔÈÓˆÓ›· ÁÔÓ¤ˆÓ
Ê˘Ï·ÎÈÛÌ¤ÓˆÓ Î·d ·È‰ÈáÓ ÛÙԯ‡ÂÈ ÛÙcÓ âÈÎÔÈÓˆÓ›·
ÙáÓ ÁÔÓ¤ˆÓ Ìb Ùa ·È‰È¿ ÙˆÓ. º›ÏÔÈ Ùɘ çÚÁ¿ÓˆÛ˘ ï‰Ë-
ÁÔÜÓ Ùa ·È‰Èa ÛÙc Ê˘Ï·Îc ¬Ô˘ ö¯Ô˘Ó ÙcÓ ÂéηÈÚ›· Óa
Û˘Ó·ÓÙËıÔÜÓ Ìb ÙeÓ ·Ù¤Ú· j Ùc ÌËÙ¤Ú· ÙˆÓ. ^H ÚÔÛ¿-
ıÂÈ· àԂϤÂÈ ÛÙcÓ ñÂÚÓ›ÎËÛË ÙáÓ „˘¯ÔÏÔÁÈÎáÓ Î˘-
Ú›ˆ˜ ÚÔ‚ÏËÌ¿ÙˆÓ Ôf ÚÔ¤Ú¯ÔÓÙ·È àe Ùc ‚›·ÈË àfi-
Û·ÛË ÙáÓ ÁÔÓ¤ˆÓ àe Ùa ·È‰È¿ ÙˆÓ Î·d ÛÙc ‰È·Ê‡Ï·ÍË
ÙáÓ ÌÂٷ͇ ÙˆÓ ÚÔÛˆÈÎáÓ Û¯¤ÛˆÓ. òEÙÛÈ ÌÂÈÒÓÔÓÙ·È
Ôî Èı·ÓfiÙËÙ˜ Óa ÚÔÍÂÓ‹ÛÂÈ ì Ê˘Ï¿ÎÈÛË ÙÚ·‡Ì·Ù· ÛÙcÓ

236
„˘¯c ÙÔÜ ·È‰ÈÔÜ. ≠Ö˜ ¯ÚÂÈ¿ÛıËΠηÈÚe˜ ÁÈa Óa ÂÈ-
ÛıÔÜÓ Ôî àÚ¯b˜ Óa âÈÙÚ¤„Ô˘Ó ·éÙb˜ Ùd˜ âÈÛΤ„ÂȘ. \EÊÔ-
‚ÔÜÓÙÔ ¬ÙÈ ıa ö‚Ï·Ù Ùa ·È‰Èa ì ÁÓˆÚÈÌ›· ÙÔÜ ÂÚÈ‚¿Ï-
ÏÔÓÙÔ˜ Ùɘ Ê˘Ï·Îɘ. ^H ÚÔÛÊÔÚa â›Û˘ ‰˘Ó·ÙfiÙËÙÔ˜
âÚÁ·Û›·˜ ÛÙÔf˜ ÎÚ·ÙÔ˘Ì¤ÓÔ˘˜, œÛÙ Óa ÂÚÓÔÜÓ ¯Ú‹ÛÈÌ·
ηd ‰ËÌÈÔ˘ÚÁÈÎa ÙeÓ Î·ÈÚfiÓ ÙÔ˘˜, àÓÙd Óa Ï‹ÙÙÔ˘Ó Î·ı‹-
ÌÂÓÔÈ ôÚ·ÁÔÈ, Û˘Ì‚¿ÏÏÂÈ àÛÊ·ÏᘠÛÙcÓ ïÌ·ÏfiÙÂÚË àÍÈÔ-
Ô›ËÛË Ùɘ Ê˘Ï¿ÎÈÛ˘.
^O Ù. ¶Úfi‰ÚÔ˜ ÙÔÜ A.¶. Î. B. KfiÎÎÈÓÔ˜ Ûb Û˘Ó¤ÓÙ¢͋
ÙÔ˘ ÛÙ‹Ó «Kαθηµερινή» (21-7-1996) ñÂÛÙ‹ÚÈÍÂ ÙcÓ àÓ¿Á-
ÎË ÙÚÔÔÔÈ‹Ûˆ˜ Ùɘ Û¯ÂÙÈÎɘ ÓÔÌÔıÂÛ›·˜, œÛÙ Óa ÚÔ-
‚ÏÂÊıÔÜÓ Ùa ëÍɘ 4 ̤ÙÚ·: ·) ì ÌÂÙ·ÁˆÁc ÙáÓ ÎÚ·ÙÔ˘Ì¤-
ÓˆÓ Óa âÓÂÚÁÂÖÙ·È Ìb àfiÊ·ÛË ‰ÈηÛÙÈÎáÓ çÚÁ¿ÓˆÓ, ‚) ì
ʇϷÍË ÙáÓ ÎÚ·ÙÔ˘Ì¤ÓˆÓ Óa àÓ·ÏËÊıFÉ àe àÛÙ˘ÓÔÌÈÎa
ùÚÁ·Ó· ηÙfiÈÓ Âå‰ÈÎɘ âÎ·È‰Â‡Ûˆ˜ ηd âÓ·ÏÏ·ÛÛfiÌÂ-
Ó· ηÙa Û‡ÓÙÔÌ· ¯ÚÔÓÈÎa ‰È·ÛÙ‹Ì·Ù·, Á) ì àÓ¤ÁÂÚÛË Ó¤-
ˆÓ àÓ¤ÙˆÓ Ê˘Ï·ÎáÓ âÎÙe˜ \AıËÓáÓ, ‰) ì ÎÔÈÓˆÓÈÎc â·-
Ó¤ÓÙ·ÍȘ ÙáÓ ÎÚ·ÙÔ˘Ì¤ÓˆÓ.
5. K‡ÚÈÔ ¬ÏÔ Ùɘ ÛˆÊÚÔÓÈÛÙÈÎɘ àÁˆÁɘ ‰bÓ ÌÔÚÂÖ
Óa ÂrÓ·È ôÏÏÔ àe ÙcÓ àÁ¿Ë. ^H àÁ¿Ë, ÁÈa ÙcÓ ïÔ›·Ó
ïÌÈÏá, ‰bÓ ÂrÓ·È ≤Ó· êÏe Û˘Ó·›ÛıËÌ·, àÏÏa ÌÈa Û˘ÓÂÈ-
‰ËÙc âίÒÚËÛË ÛÙeÓ ‰ÈÏ·Óe ëÓe˜ ̤ÚÔ˘˜ ÙÔÜ ÂrÓ·È Ì·˜.
hAÓ àÁ·Ę οÔÈÔÓ ÌÔÈÚ¿˙ÂÛ·È Ì·˙› ÙÔ˘ Ùd˜ ¯·Úb˜ ηd
Ùd˜ χ˜. ^H àÁ¿Ë ÂÚȯˆÚÂÖÙ·È àÌÔÈ‚·›ˆ˜ ηd ÌfiÓÔ iÓ
·åÛı·ÓıÉ Î·ÓÂd˜ ó˜ å‰ÈÎfi ÙÔ˘ Ùe Úfi‚ÏËÌ· ÙÔÜ ôÏÏÔ˘,
ÌÔÚÂÖ Óa Ùe ηٷϿ‚ÂÈ Î·d Óa ‚ÔËı‹ÛÂÈ ÛÙcÓ â›Ï˘Û‹
ÙÔ˘. MÔÚÔÜÓ Óa ÁÓˆÚ›˙Ô˘Ó Î¿ÙÈ ÁÈa ÙÔf˜ Ê˘Ï·ÎÈṲ̂ÓÔ˘˜
âÎÂÖÓÔÈ Ôf ͤÚÔ˘Ó Óa ÛȈÔÜÓ Î·d Óa àÎÔÜÓ ñÔÌÔÓÂÙÈÎa

237
ÁÈa zÚ˜, ÁÈa ̤Ú˜, ÁÈa ¯ÚfiÓÈ· ηd Ì¿ÏÈÛÙ· ù¯È Ìb Ùa
·éÙÈ¿ ÙÔ˘˜, àÏÏa Ìb Ùa ÙÚ›Û‚·ı¿ ÙÔ˘˜. Oî ôÓıÚˆÔÈ Ùɘ
âÍÔ˘Û›·˜ ‰bÓ ÂrÓ·È à’ ·éÙÔ‡˜. °Èa Óa ÂrÛ·È à’ ·éÙÔf˜
Ú¤ÂÈ Óa ö¯ÂȘ Ì¿ıÂÈ Óa àÊ‹ÓÂȘ ÔÏf ¯áÚÔ ÁÈa ìÛ˘¯›·
ÛÙc ˙ˆ‹ ÛÔ˘. MfiÓÔ öÙÛÈ ÌÔÚÂÖ˜ Óa ÂrÛ·È ÚÔÛÈÙe˜ ηd
‰È·ı¤ÛÈÌÔ˜. K·d ÙfiÙ ÌÔÚÂÖ˜ Óa Ìɘ ̤۷ ÛÙcÓ „˘¯c
ÙÔÜ ôÏÏÔ˘. °Èa Óa Ì¿ıÂȘ οÙÈ àe ÙÔf˜ Ê˘Ï·ÎÈṲ̂ÓÔ˘˜,
Ú¤ÂÈ Óa Ìɘ ̤۷ ÛÙcÓ „˘¯‹ ÙÔ˘˜ ηd ̤۷ ÛÙc ˙ˆ‹
ÙÔ˘˜. K·d ·éÙe ıa Ùe âÈÙ‡¯ÂȘ ÌfiÓÔ iÓ àÊ‹ÛÂȘ ¯áÚÔ ÁÈ’
·éÙÔf˜ ÛÙc ‰È΋ ÛÔ˘ ˙ˆ‹.
^H àÁ¿Ë, ηÙa ÙeÓ \A. ¶·ÜÏÔÓ «πάντα στέγει, πάντα
πιστεύει, πάντα ἐλπίζει, πάντα ὑποµένει. ῾H ἀγάπη οὐδέπο-
τε ἐκπίπτει». MÈa Ù¤ÙÔÈ· àÁ¿Ë ¯ÚÂÈ¿˙ÂÙ·È ÁÈa Óa ıˆÚ·Î›-
ÛÂÈ Ùd˜ ηډÈb˜ ¬ÏˆÓ ¬ÛÔÈ ÊÈÏÔ‰ÔÍÔÜÓ Óa àӷηχ„Ô˘Ó Ì¤Û·
àe Ùa Û˘ÓÙÚ›ÌÌÈ· ÙÔÜ ÛˆÊÚÔÓÈÛÙÈÎÔÜ Ì·˜ Û˘ÛÙ‹Ì·ÙÔ˜, Ӥ˜
ÚÔÔÙÈÎb˜ ηd Ӥ˜ ‰˘Ó·ÙfiÙËÙ˜ ·Ú¤Ì‚·Û˘ ÛÙc ˙ˆc ÙáÓ
ÎÚ·ÙÔ˘Ì¤ÓˆÓ. \Ae ÙeÓ ^YÔ˘ÚÁe ¢ÈηÈÔÛ‡Ó˘, ̤¯ÚÈ ÙÔf˜
·Ú¿ÁÔÓÙ˜ Ùɘ ‰›Î˘. K·d àe ·éÙÔf˜ ̤¯ÚÈ ÙáÓ ÛˆÊÚÔÓÈ-
ÛÙÈÎáÓ ñ·ÏÏ‹ÏˆÓ Î·d ÛÙc Û˘Ó¤¯ÂÈ· ̤¯ÚÈ ÙÔÜ ÙÂÏÂ˘Ù·›Ô˘
ÔÏ›ÙÔ˘, Ú¤ÂÈ ¬ÏÔÈ Óa Ì¿ıÔ˘Ì Óa àÁ·ÄÌ Ìb ÂåÏÈÎÚ›ÓÂÈ·
ηd àÓȉÈÔÙ¤ÏÂÈ·. K·Ó¤Ó· ÛˆÊÚÔÓÈÛÙÈÎe Û‡ÛÙËÌ·, ïÛÔÓ‰‹Ô-
Ù ٤ÏÂÈÔ ÎÈ iÓ ÂrÓ·È, ‰bÓ ıa ÌÔÚ¤ÛÂÈ Óa ‰ÈÂΉÈ΋ÛÂÈ ÙÂÏÂÈfi-
ÙËÙ· ηd âÈÙ˘¯›·, iÓ ‰bÓ ë‰Ú¿˙ÂÙ·È Û’ ·éÙc ÙcÓ àÁ¿Ë, Ôf
ÎÈÓÂÖÙ·È ¤Ú· à’ ÙeÓ â·ÁÁÂÏÌ·ÙÈÛÌfi, Ùc ÁÚ·ÊÂÈÔÎÚ·Ù›·,
ÙeÓ ÎÔÌÊÔÚÌÈÛÌe ηd ÙcÓ Ì·Ù·ÈÔ‰ÔÍ›·.

«Mὴ τοίνυν κατηγόρει τῶν ἀλλοτρίων πικρῶς, µηδὲ ἔσο


σφοδρὸς δικαστής, ἀλλ’ ἥµερος καὶ φιλάνθρωπος. Kαὶ γὰρ

238
καὶ ἡµεῖς, εἰ καὶ µὴ µοιχοί, µηδὲ τυµβωρύχοι, µηδὲ βαλαν-
τιοτόµοι γεγόναµεν, ἀλλ’ ἔχοµεν ἕτερα πληµµελήµατα µυ-
ρίας ἄξια κολάσεως». AéÙa ÙÔÓ›˙ÂÈ ÌÂÙ·Íf ôÏÏˆÓ ï îÂÚe˜
XÚ˘ÛfiÛÙÔÌÔ˜, ‰›‰ÔÓÙ·˜ öÌÊ·ÛË ÛÙcÓ ÎÔÈÓc âÓÔ¯c ¬ÏˆÓ Ì·˜
à¤Ó·ÓÙÈ ÙÔÜ £ÂÔÜ, öÛÙˆ ηd iÓ ‰bÓ ö¯ÔÌ ·Ú·‚É Û˘ÁÎÂ-
ÎÚÈ̤Ó˜ ÔÈÓÈÎb˜ ‰È·Ù¿ÍÂȘ. K·d ÛÙc Û˘Ó¤¯ÂÈ· ÚÔÙÚ¤ÂÈ
ÙÔf˜ ‚Ô˘ÏÔ̤ÓÔ˘˜ Óa âÈÛΤÙˆÓÙ·È Ùd˜ Ê˘Ï·Îb˜ ÚÔÎÂÈ̤-
ÓÔ˘ Ó¿ «·Ú·Î·Ï¤ÛˆÌÂÓ ÏfiÁˇˆ», ‰ËÏ. Óa ·ÚËÁÔڋۈ̠Ìb
Ùa ÏfiÁÈ· Ì·˜ ÙÔf˜ ÎÚ·ÙÔ˘Ì¤ÓÔ˘˜ η› «ÙcÓ ÎÂÈ̤ÓËÓ àÓ·-
ÛÙÉÛ·È „˘¯cÓ ‰˘ÓËÛfiÌÂı·». AéÙc ì àÓ¿ÛÙ·ÛË Ùɘ „˘¯É˜
ÙÔÜ Î·Ùa ÙÂÎÌ‹ÚÈÔÓ êÌ·ÚÙˆÏÔÜ àÓıÚÒÔ˘, Ôf ÛÙÂÚ‹ıËÎÂ
Ùɘ âÏ¢ıÂÚ›·˜ ÙÔ˘, Ú¤ÂÈ Óa ÂrÓ·È ÛÙc ‚¿ÛË Î¿ı ۈÊÚÔÓÈ-
ÛÙÈÎɘ ÚÔÛ¿ıÂÈ·˜. K·d „˘¯É˜ àÓ¿ÛÙ·ÛË ÛËÌ·›ÓÂÈ ÛÂÌÓc
âÈÙ˘¯›· ÙÔÜ ÛÙfi¯Ô˘, Ôf ‰bÓ ÌÔÚÂÖ Óa ÂrÓ·È ôÏÏÔ˜, àe
ÙcÓ àÓ·Û‡ÓıÂÛË ÙÔÜ Î·Ù·ÎÂÚÌ·ÙÈṲ̂ÓÔ˘ ÚÔÛÒÔ˘, ÙcÓ
ñ¤Ú‚·ÛË Ùɘ ηٿÚÚ¢Û˘, ÙcÓ àÓ·‚¿ıÌÈÛË Ùɘ ÔÈfiÙËÙÔ˜,
ÙcÓ àÓÙ›ÛÙ·ÛË ÛÙeÓ âÎÏÂÈÛÙËÚÈ·ÛÌe Ùɘ „˘¯É˜, ÙcÓ àӷη-
Ù¿ÏË„Ë Ùɘ ¯·Ì¤Ó˘ ÎÔÚ˘Êɘ. \E›Î·ÈÚÔÈ ÎÈ â‰á Ôî ÛÙ›¯ÔÈ
ÙÔÜ K. ¶·Ï·ÌÄ: «Kαὶ κάµετε ἡ θωριά σας νὰ γεννᾶ /
αἰσθήµατα µεγάλα, ταιριασµένα / σ’ ἐµένα τὸ µικρό, ψηλὰ
βουνὰ / µὲ γιούλια καὶ µὲ ρόδα πλουµισµένα. / Kαὶ κάµετε
νὰ ἐλπίζω πὼς θὰ ’ρθῶ / µόλις ξεφύγω ἀπὸ τὴ φυλακή µου
/ στὰ ὕψη σας, νὰ ξανανταµωθῶ / µ’ ἐσᾶς, πατρίδα ἀληθινὴ
δική µου».

239
^H ™˘Óı‹ÎË ™¤ÓÁÎÂÓ âÓ Û¯¤ÛÂÈ Ìb Ùa
àÓıÚÒÈÓ· ‰ÈηÈÒÌ·Ù· ηd ÙcÓ
ıÚËÛ΢ÙÈÎc âÏ¢ıÂÚ›· *

῾H
·ڈÛË àe Ùc BÔ˘Ïc ÙáÓ ^EÏÏ‹ÓˆÓ Ùɘ ™˘Óı‹-
΢ (j ™˘Ìʈӛ·˜) ™¤ÓÁÎÂÓ (11 \IÔ˘Ó›Ô˘ 1997) àe
142 ÌfiÓÔ ‚Ô˘ÏÂ˘Ù¤˜ (114 ÙÔÜ ¶A™OK ηd 28 Ùɘ
N.¢. K·Ù„‹ÊÈÛ·Ó 4 ÙÔÜ ¶A™OK, 53 Ùɘ N¢, 9 ÙÔÜ KKE, 8
ÙÔÜ ™YN ηd 6 ÙÔÜ ¢HKKI. ¢ËÏ. ñbÚ 142, ηÙa 80 ηd
àfiÓÙ˜ 78. BÏ. «᾽Eξουσίαν», 12-6-1997) ÚÔοÏÂÛ ıfiÚ˘‚Ô
ù¯È ÙeÓ Ù˘¯fiÓÙ·, ÚÔÂÏıfiÓÙ· àe ·ÎÏÔ˘˜, ηÙa ‚¿ÛÈÓ,
ıÚËÛ΢fiÌÂÓˆÓ àÓıÚÒˆÓ, àÏÏa ηd ôÏψÓ, àfiÚÚÔÈ·
ÙÔÜ ïÔ›Ô˘ ñÉÚÍ·Ó ù¯È ÌfiÓÔ Ôî âΉËÏÒÛÂȘ àÔ‰ÔÎÈÌ·-
Û›·˜ Ùɘ ™˘Óı‹Î˘, ö͈ àe Ùe ÎÙ›ÚÈÔ Ùɘ BÔ˘Ïɘ, àÏÏa

* ^ O Ì È Ï › · ÙÔÜ ™Â‚. MËÙÚÔÔÏ›ÙÔ˘ ¢ËÌËÙÚÈ¿‰Ô˜ Î. XÚÈÛÙÔ‰Ô‡ÏÔ˘


Úe˜ ÙÔf˜ âÎÚÔÛÒÔ˘˜ ÙÔÜ ÓÔÌÈÎÔÜ ÎfiÛÌÔ˘ (‰ÈηÛÙ¤˜, ‰ÈÎËÁfiÚÔ˘˜, Û˘Ì-
‚ÔÏ·ÈÔÁÚ¿ÊÔ˘˜, âÈÌÂÏËÙ¤˜ Î.Ï.) Ùɘ M·ÁÓËÛ›·˜, ηÙa ÙcÓ Úe˜ ÙÈÌ‹Ó
ÙˆÓ Û‡Ó·ÍÈÓ, Ôf èÚÁ¿ÓˆÛ ì ^I. MËÙÚfiÔÏȘ ¢ËÌËÙÚÈ¿‰Ô˜ ÛÙcÓ ·úıÔ˘-
Û· ÙÔÜ ¶ÓÂ˘Ì·ÙÈÎÔÜ Ù˘ K¤ÓÙÚÔ˘ ÛÙd˜ 4 \OÎÙˆ‚Ú›Ô˘ 1997 Ìb ÙcÓ ÂéηÈ-
Ú›· Ùɘ ÌÓ‹Ì˘ ÙÔÜ êÁ›Ô˘ ¢ÈÔÓ˘Û›Ô˘ \AÚÂÔ·Á›ÙÔ˘, ÚÔÛÙ¿ÙÔ˘ ·éÙáÓ.

240
ηd ì àÔ¯c àe ÙcÓ „ËÊÔÊÔÚ›· ÛËÌ·ÓÙÈÎÔÜ àÚÈıÌÔÜ âÎ
ÙáÓ ‚Ô˘Ï¢ÙáÓ ¬ÏˆÓ ÙáÓ ÙÂÚ‡ÁˆÓ Ùɘ BÔ˘Ïɘ, Ôf äı¤-
ÏËÛ·Ó Ìb ·éÙfiÓ ÙeÓ ÙÚfiÔ Óa âΉËÏÒÛÔ˘Ó ÂúÙ Ùd˜ àÓÙÈÚ-
Ú‹ÛÂȘ ÙˆÓ ÁÈa ÙcÓ Û˘ÓÙ·ÁÌ·ÙÈÎfiÙËÙ¿ Ù˘, ÂúÙ ÙÔf˜ Êfi-
‚Ô˘˜ ÙˆÓ ÁÈa Ùd˜ ‰È·ıÚ˘ÏÔ‡ÌÂÓ˜ ÚÔÂÎÙ¿ÛÂȘ Ù˘ ÛÙe
¯áÚÔ Ùɘ ıÚËÛ΢ÙÈÎɘ âÏ¢ıÂÚ›·˜ ηd Û˘ÓÂȉ‹Ûˆ˜.
\Ae Ùd˜ ‚›·È˜ ·éÙb˜ âΉËÏÒÛÂȘ àÔ˘Û›·ÛÂÓ, ó˜ ÁÓˆ-
ÛÙfiÓ, ì \EÎÎÏËÛ›·, ÂñÚÂıÂÖÛ· Âå˜ à‰˘Ó·Ì›·Ó Óa âÎÙÈÌ‹ÛÂÈ
âÁη›Úˆ˜ ηd ñ¢ı‡Óˆ˜ Ùa ηÙa Ùɘ ™˘Óı‹Î˘ âȯÂÈÚ‹-
Ì·Ù· óÚÈÛÌ¤ÓˆÓ àÎÚ·›ˆÓ àÚ¯ÈÎa ıÚËÛ΢ÙÈÎáÓ Î‡ÎψÓ,
Úe˜ ÙÔf˜ ïÔ›Ô˘˜ ‚‚·›ˆ˜ ÌÂÙa Ù·ÜÙ· Û˘ÓÂÙ¿¯ıËÛ·Ó âÓ Ù¿-
¯ÂÈ Î·d óÚÈṲ̂Ó˜ ÚÔÛˆÈÎfiÙËÙ˜ ÛÔ‚·ÚáÓ âÎÎÏËÛÈ·-
ÛÙÈÎáÓ ·Ú·ÁfiÓÙˆÓ, 剛ˆ˜ ‰b ÌÔÓ·¯áÓ, Ôf Ìb ΛÌÂÓ¿
ÙˆÓ ñÂÁÚ¿ÌÌÈÛ·Ó ÙÔf˜ ÎÈÓ‰‡ÓÔ˘˜ ηÙa ÙáÓ àÙÔÌÈÎáÓ
âÏ¢ıÂÚÈáÓ, Ôf ıa Û˘ÓÂ‹ÁÂÙÔ ì ñ·ÁˆÁc ηd Ùɘ ¯ÒÚ·˜
Ì·˜ ÛÙd˜ ‰È·Ù¿ÍÂȘ Ùɘ ™˘Óı‹Î˘, àÏÏa ηd âΛÓÔ˘˜ Ôf
âÚfiÎÂÈÙÔ Óa ÛÙÚ·ÊÔÜÓ Âéı¤ˆ˜ ηÙa Ùɘ ıÚËÛ΢ÙÈÎɘ Ì·˜
Û˘ÓÂȉ‹Ûˆ˜, ó˜ âÎ ÙÔÜ Êfi‚Ô˘ ηıÈÂÚÒÛˆ˜ ÙáÓ Ó¤Ô˘ Ù‡Ô˘
äÏÂÎÙÚÔÓÈÎáÓ Ù·˘ÙÔًوÓ, ÌÂÏÏÔ˘ÛáÓ Óa ÂåÛ¿ÁˆÓÙ·È Úfi˜
«àÓ¿ÁÓˆÛÈÓ» Âå˜ ÙÔf˜ äÏÂÎÙÚÔÓÈÎÔf˜ ñÔÏÔÁÈÛÙb˜ Ìb Ùe ‰˘-
ÛÒÓ˘ÌÔÓ àÚÈıÌeÓ 666, Ô‡, ηÙa ÙcÓ \AÔÎ¿Ï˘„ÈÓ, ÂrÓ·È ï
àÚÈıÌe˜ ÙÔÜ \AÓÙȯڛÛÙÔ˘. ^H ñÔ¯Ú¤ˆÛË Î·Ùa Û˘Ó¤ÂÈ·Ó
ÙáÓ çÚıÔ‰fiÍˆÓ ÈÛÙáÓ ÔÏÈÙáÓ Ùɘ ¯ÒÚ·˜ Ì·˜ Óa ‰Â¯ıÔÜÓ,
¯ˆÚd˜ Ùc ı¤ÏËÛ‹ ÙˆÓ, Ù·˘ÙfiÙËÙ· Ìb ÙeÓ àÚÈıÌe ·éÙfiÓ,
âÚfiÎÂÈÙÔ, ηÙa ÙcÓ ôÔ„Ë ·éÙ‹, Óa ı›ÍÂÈ Ùe Û˘ÓÙ·ÁÌ·ÙÈÎe
‰Èη›ˆÌ· Ùɘ âÏ¢ıÂÚ›·˜ Ùɘ ıÚËÛ΢ÙÈÎɘ Û˘ÓÂȉ‹Ûˆ˜
ëÓe˜ ÔÏf ÛËÌ·ÓÙÈÎÔÜ ÙÌ‹Ì·ÙÔ˜ ÙÔÜ ëÏÏËÓÈÎÔÜ Ï·ÔÜ.
\EÂȉc óÛÙfiÛÔÓ Ùe ¬ÏÔÓ ı¤Ì·, ηd ÌÂÙa ÙcÓ Î‡ÚˆÛË
Ùɘ ™˘Óı‹Î˘ àe Ùc BÔ˘Ï‹, âÍ·ÎÔÏÔ˘ıÂÖ Óa à·Û¯ÔÏÂÖ

241
ηd ÙcÓ \EÎÎÏËÛ›·, àÏÏa ηd ÙcÓ âÈÛÙ‹ÌË ÙÔÜ ‰Èη›Ô˘,
âÎÚ›Ó·ÌÂÓ1 ¬ÙÈ ıa qÙ·Ó ÔÏÏ·Ïᘠ¯Ú‹ÛÈÌÔ˜ Ì›· âÍ âfi„Â-
ˆ˜ Û˘ÓÙ·ÁÌ·ÙÈÎɘ ıÂÒÚËÛË Ùɘ ™˘Óı‹Î˘ ·éÙɘ, ÚÔÎÂÈ-
̤ÓÔ˘ Óa Û˘Ì‚¿ÏÔ˘Ì ÛÙcÓ çÚıc âÎÙ›ÌËÛË Î·d àÔÙÚÔc
ÙáÓ ÓÔÌÈÎáÓ Î·d ÙáÓ ôÏÏˆÓ ÎÈÓ‰‡ÓˆÓ Ôf Ù˘¯eÓ ñ¿Ú-
¯Ô˘Ó àe ÙcÓ âÊ·ÚÌÔÁ‹ Ù˘ ÛÙc ¯ÒÚ· Ì·˜. òAÏψÛÙÂ
ñ¿Ú¯ÂÈ ÂÚd Ùe ˙‹ÙËÌ· ÙÔÜÙÔ ÌÂÁ¿ÏË ‰È·ÊÔÚa àfi„ˆÓ,
Ôf ÚÔ‰›‰ÂÈ Û‡Á¯˘ÛÈ j ηd ôÁÓÔÈ·. TÂÏÈÎa ‰ÈÂÚˆÙÄÙ·È Î·-
ÓÂd˜ Ù› Û˘Ì‚·›ÓÂÈ: «Πολὺ κακὸ γιὰ τὸ τίποτε;» («Bῆµα», 15-

1. Ta ı¤Ì·Ù·, Ìb Ùa ïÔÖ· àËÛ¯ÔÏ‹Û·ÌÂ, ηÙa Ùa ÚÔËÁÔ‡ÌÂÓ· ¯Úfi-


ÓÈ· ÙcÓ ïÌ‹Á˘ÚË ÙáÓ ÓÔÌÈÎáÓ Ì·˜, qÙ·Ó, ηÙa ÛÂÈÚ¿Ó, Ùa ëÍɘ: ·) ^O ıÂ-
ÛÌe˜ Ùɘ ÔåÎÔÁ¤ÓÂÈ·˜ ηÙa Ùe Û¯¤‰ÈÔ °·˙É (1976), ‚) K›Ó‰˘ÓÔÈ àe Ùd˜ ÚÔ-
Ù¿ÛÂȘ Ùɘ ¢ÈÂıÓÔܘ \EÈÙÚÔɘ ¶ÚÔÛˆÈÎɘ K·Ù·ÛÙ¿Ûˆ˜ Úe˜ ‰È·ÌfiÚ-
ʈÛÈÓ ÙÔÜ ‰Èη›Ô˘ Ì·˜ (1977), Á) ^H àÔÔÈÓÈÎÔÔ›ËÛË Ùɘ ÌÔȯ›·˜
(1978), ‰) ^H ηٿÚÁËÛË ÙÔÜ ¬ÚÎÔ˘ ó˜ àÔ‰ÂÈÎÙÈÎÔÜ Ì¤ÛÔ˘ (1979), Â)
\Afi„ÂȘ âd ÙÔÜ Û¯Â‰›Ô˘ åÛÔÓÔÌ›·˜ ÙáÓ ëÏÏ‹ÓˆÓ (1980), ÛÙ) ^H ÔÈÓc ÙÔÜ
ı·Ó¿ÙÔ˘ âÍ âfi„ˆ˜ ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈÎɘ (1981), ˙) ^H åÛfiÙËÙ· ÙáÓ ‰‡Ô Ê‡ÏˆÓ âÍ
âfi„ˆ˜ çÚıÔ‰fiÍÔ˘ (1982), Ë) \EÎÎÏËÛ›· ηd àÓıÚÒÈÓ· ‰ÈηÈÒÌ·Ù·
(1983), ı) Ta ‚·Û·ÓÈÛÙ‹ÚÈ·: M·ÛÙ›ÁˆÌ· Ùɘ ÚÔÛˆÈÎfiÙËÙÔ˜. ^H
\EÎÎÏËÛ›· ÛÙcÓ ÚˆÙÔÔÚ›· ÁÈa ÙcÓ Î·Ù¿ÚÁËÛ‹ ÙÔ˘˜ (1984), È) P·ÙÛÈ-
ÛÌfi˜: §ÂËÏ·Û›· Ùɘ àÓıÚÒÈÓ˘ „˘¯É˜ (1985), È·) ¶·Ú·ıÚËÛ΢ÙÈÎÔd
^OÏÔÎÏËÚˆÙÈÛÌÔd ηd àÓıÚÒÈÓ· ‰ÈηÈÒÌ·Ù· ÛÙcÓ ^EÏÏ¿‰· (1986), È‚)
\HÏÂÎÙÚÔÓÈÎÔd ^YÔÏÔÁÈÛÙb˜ ηd àÓıÚÒÈÓ· ‰ÈηÈÒÌ·Ù· (1987), ÈÁ)
\AÓÙÈÚÚËۛ˜ ™˘ÓÂȉ‹Ûˆ˜ (1988), ȉ) M›· ïÌÔÏÔÁ›· XÚÈÛÙÔÜ (àe ÙeÓ Î.
¢ËÌ. T˙ԇ̷, àÚÂÔ·Á›ÙË) (1989), ÈÂ) Ta ‰ÈηÈÒÌ·Ù· ÙÔÜ ·È‰ÈÔÜ Î·d Ôî
·Ú·‚È¿ÛÂȘ ÙˆÓ (1990), ÈÛÙ) ^H âÏ¢ıÂÚ›· Ùɘ ıÚËÛ΢ÙÈÎɘ Û˘ÓÂȉ‹Ûˆ˜
ÛÙe \IÛÏ¿Ì (1991), È˙) Ta àÓıÚÒÈÓ· ‰ÈηÈÒÌ·Ù· ÙáÓ ıÚËÛ΢ÙÈÎáÓ Î·d
âıÓÈÎáÓ ÌÂÈÔÓÔÙ‹ÙˆÓ (1992), ÈË) Te ‰Èη›ˆÌ· ÙáÓ ÚÔÛʇÁˆÓ ÛÙe ôÛ˘ÏÔ
ηd ì ÍÂÓÔÊÔ‚›·. ^H ı¤ÛË Ùɘ \EÎÎÏËÛ›·˜ (1993), Èı) «\AÓ¿ÚÌÔÛÙÔ˜» ÚÔ-
ÛËÏ˘ÙÈÛÌe˜ ηd ıÚËÛ΢ÙÈÎc âÏ¢ıÂÚ›·, ηÙa ÙcÓ ÓÔÌÔÏÔÁ›· ÙÔÜ EéÚˆ-
·˚ÎÔÜ ¢ÈηÛÙËÚ›Ô˘ \AÓıÚˆ›ÓˆÓ ¢ÈÎ·ÈˆÌ¿ÙˆÓ (1994), Î) Oî «\AÓÙÈÚ-
ÚËۛ˜ ™˘ÓÂȉ‹Ûˆ˜». ^H ÂéÚˆ·˚Îc ‰ÈηÈ˚Îc Ú·ÎÙÈ΋ (1995), η) Te
àÏÏÔÙÚȈ̤ÓÔ ÛˆÊÚÔÓÈÛÙÈÎfi Ì·˜ Û‡ÛÙËÌ· (1996).

242
6-1997») η› «Γιὰ πρώτη φορὰ καθορίζονται µὲ διεθνῆ
Συνθήκη κοινὰ χερσαία καὶ θαλάσσια ἐξωτερικὰ σύνορα
τῶν ὅσων κρατῶν-µελῶν τῆς Eὐρωπαϊκῆς ῞Eνωσης µετέ-
χουν στὸ Σένγκεν» (¶. ™·ÚÏÉ: «῾H ἀλήθεια γιὰ τὴ Συµφωνία
τοῦ Σένγκεν καὶ ἡ ῾Eλλάδα», ÛÙ‹Ó «Kαθηµερινή», 6-8-1995) õ
«µὲ τὴ Σύµβαση διευκολύνεται ἡ παραβίαση τοῦ προσωπι-
κοῦ ἀπορρήτου καὶ πλήττεται οὐσιαστικὰ τὸ τεκµήριο τῆς
ἀθωότητος τοῦ πολίτου»; (\AÓ·ÎÔ›ÓˆÛË ^I. KÔÈÓfiÙËÙÔ˜ ^AÁ.
òOÚÔ˘˜) η› «῾H Σένγκεν παρουσιάζει προβλήµατα γιὰ τὸ
γεγονὸς ὅτι χρειάζεται συνεχῆ παρακολούθηση. Xρειάζεται
ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι διαρκῶς πρέπει νὰ ρωτᾶνε τί ἔγιναν,
ποῦ βρίσκονται τὰ στοιχεῖα, ἐὰν ἐξαλείφθησαν. Θέλει διαρ-
κῆ παρακολούθηση. Kαὶ τέτοια ἀρχὴ ἐλέγχου δὲν ὑπάρχει
στὴν ῾Eλλάδα» (™. ™ËÌ›Ù˘, K·ıËÁ. NÔÌÈÎɘ ™¯ÔÏɘ
ºÚ·ÁÎÊÔ‡ÚÙ˘ ηd ¢/ÓÙc˜ ÙÔÜ K¤ÓÙÚÔ˘ òEÚ¢ӷ˜ ÁÈa ÙcÓ ¶ÚÔ-
ÛÙ·Û›· ÙáÓ \AÙÔÌÈÎáÓ ¢ÈηȈ̿وÓ, ÛÙ¿ «Nέα», 10-6-1997),
ηd àÎfiÌË ÚfiÎÂÈÙ·È ÁÈa ≤Ó· «πραξικόπηµα τῆς κυβέρνη-
σης», ¬ˆ˜ åÛ¯˘Ú›ÛıËÎÂ ï ¢ÈÎËÁÔÚÈÎe˜ ™‡ÏÏÔÁÔ˜ \AıË-
ÓáÓ; ¶ÚÔËÁÔ˘Ì¤Óˆ˜ ¬Ìˆ˜ ·Ú·Î·Ïá Óa ‰Â¯ıÉÙ Ùd˜ ıÂÚ-
̤˜ ÌÔ˘ Â鯤˜, âd ÙFÉ ÛËÌÂÚÈÓFÉ ëÔÚÙFÉ ÙÔÜ ¶ÚÔÛÙ¿ÙÔ˘ Û·˜
êÁ›Ô˘ ¢ÈÔÓ˘Û›Ô˘ ÙÔÜ \AÚÂÔ·Á›ÙÔ˘. ^O ïÔÖÔ˜ ‰È¤ıÂÙÂ, η-
Ùa ÙeÓ ñÌÓÔÁÚ¿ÊÔÓ ÙÔ˘, Ùa˜ àÚÂÙa˜ Ùɘ ¯ÚËÛÙfiÙËÙÔ˜, Ùɘ
ÓËÊ·ÏÈfiÙËÙÔ˜ ηd Ùɘ àÁ·ıɘ Û˘ÓÂȉ‹Ûˆ˜, Ùa˜ ïÔ›·˜
Âû¯ÔÌ·È Óa ö¯ÂÙ ηd ÛÂÖ˜, Ôf ‰È·ÎÔÓÂÖÙ Ùe ıÂÛÌe Ùɘ ¢È-
ηÈÔÛ‡Ó˘.
^H ™˘Ìʈӛ· ™¤ÓÁÎÂÓ, Ôf ÔéÛÈ·ÛÙÈÎa ÚfiÎÂÈÙ·È ÁÈa
≤Ó· Û‡ÓÔÏÔ 2 ™˘ÌʈÓÈáÓ, Û˘Ó‹ÊıË ÛÙd˜ 14-6-1985 ÛÙcÓ
ïÌÒÓ˘ÌË fiÏË ÙÔÜ §Ô˘ÍÂÌ‚Ô‡ÚÁÔ˘ ÌÂÙ·Íf Ùɘ °·ÏÏ›·˜,
°ÂÚÌ·Ó›·˜, BÂÏÁ›Ô˘, §Ô˘ÍÂÌ‚Ô‡ÚÁÔ˘ ηd ^OÏÏ·Ó‰›·˜ ó˜

243
‰È·ÎÚ·ÙÈÎc Û˘Ìʈӛ· ÁÈa ÙcÓ âÍ·ÛÊ¿ÏÈÛË Ùɘ àÛÊ¿ÏÂÈ·˜
≈ÛÙÂÚ· àe ÙcÓ Î·Ù¿ÚÁËÛË ÙáÓ ï‰ÈÎáÓ, âÓ·ÂÚ›ˆÓ ηd ı·-
Ï·ÛÛ›ˆÓ âϤÁ¯ˆÓ ÛÙa Û‡ÓÔÚ¿ ÙˆÓ. \AÎÔÏÔ‡ıËÛ Ùe 1990 ì
™‡Ì‚·ÛË âÊ·ÚÌÔÁɘ Ù˘ ÛÙcÓ ïÔ›·Ó ñ¤ÁÚ·„·Ó ÙfiÙ Ôî
ú‰È˜ ·éÙb˜ ¯áÚ˜. TcÓ ™˘Ìʈӛ· ·éÙc âÎ‡ÚˆÛ·Ó ÛÙc Û˘Ó-
¤¯ÂÈ· ηd ôÏÏ· ÂéÚˆ·˚Îa ÎÚ¿ÙË Î·Ùa ÙcÓ ëÍɘ ÛÂÈÚ¿Ó:
\IÙ·Ï›· (1990), ^IÛ·Ó›· ηd ¶ÔÚÙÔÁ·Ï›· (1991), ¢·Ó›·,
AéÛÙÚ›·, ™Ô˘Ë‰›· ηd ºÈÏ·Ó‰›· ó˜ ·Ú·ÙËÚËÙ¤˜ (1994)
ηd ^EÏÏ¿˜ (1997). ^H M. BÚÂÙ·ÓÓ›· ηd ì \IÚÏ·Ó‰›· àÚÓ‹-
ıËÎ·Ó Óa ÚÔÛ¯ˆÚ‹ÛÔ˘Ó. ™ÙcÓ ÚÔÛ¿ıÂÈ¿Ó Ù˘ Óa ηχ-
„ÂÈ Ùe öÏÏÂÈÌÌ· àÛÊ·Ï›·˜ ηd ‰ËÌfiÛÈ·˜ Ù¿Í˘ Ôf ·Ú·-
ÙËÚÂÖÙ·È ÛÙeÓ ëÓÈ·ÖÔ ¯áÚÔ Ùɘ EéÚˆ·˚Îɘ ≠EÓˆÛ˘ (E.E.)
ÌÂÙa ÙcÓ Î·Ù¿ÚÁËÛË ÙáÓ ÙÂψÓÂÈ·ÎáÓ âϤÁ¯ˆÓ ÛÙa ¯ÂÚ-
Û·Ö· Û‡ÓÔÚ· ÙáÓ ÎÚ·ÙáÓ-ÌÂÏáÓ Ù˘, ì E.E. ÂåÛ‹Á·Á ÙcÓ
ñÔ¯Ú¤ˆÛË ÙáÓ ÎÚ·ÙáÓ-ÌÂÏáÓ «νὰ µὴν ἐµποδίζουν πλέον
τὴν µεταξύ τους ἐλεύθερη πληροφορία τῶν δεδοµένων
προσωπικοῦ χαρακτῆρα γιὰ λόγους προστασίας τῶν δικαι-
ωµάτων καὶ τῶν ἐλευθεριῶν τῶν φυσικῶν προσώπων»
(KÔÈÓÔÙÈÎc ^O‰ËÁ›· 95/46 Ùɘ 24-10-1995).
^H ™¤ÓÁÎÂÓ Ú˘ıÌ›˙ÂÈ Ùd˜ ÚÔ¸Ôı¤ÛÂȘ ‰È¤Ï¢Û˘ ÙáÓ
â͈ÙÂÚÈÎáÓ Û˘ÓfiÚˆÓ (¯ÂÚÛ·›ˆÓ, ı·Ï¿ÛÛÈˆÓ Î·d âÓ·ÂÚ›ˆÓ)
Ìb ëÓÈ·›· ηd ïÌÔÈfiÌÔÚÊË ÔÏÈÙÈÎc ÙáÓ ¯ˆÚáÓ Ôf ‰¤¯ÔÓ-
Ù·È ÙcÓ ™¤ÓÁÎÂÓ öÓ·ÓÙÈ ñËÎfiˆÓ ÙÚ›ÙˆÓ ¯ˆÚáÓ. \E›Û˘ ì
™˘Ìʈӛ· Ú·ÁÌ·Ù‡ÂÙ·È Ùc ‰È·Û˘ÓÔÚÈ·Îc ΢ÎÏÔÊÔÚ›·
¯ˆÚd˜ Óa àÔÎÏ›ÂÈ, Ûb ÂÚ›ÙˆÛË «ÏfiÁˆÓ ‰ËÌÔÛ›·˜ Ù¿ÍÂ-
ˆ˜ j âıÓÈÎɘ àÛÊ·Ï›·˜» ÙcÓ â·Ó·ÊÔÚa ÙÔÜ âϤÁ¯Ô˘ ÛÙa
âıÓÈÎa Û‡ÓÔÚ· (BÏ. ™Ù. EéÛÙ·ıÈ¿‰Ë: «᾽Aλήθειες καὶ ψέµµατα
γιὰ τὴ Συνθήκη Σένγκεν», ÛÙfi «Bῆµα», 15-6-1976). ^H ‰˘Ó·-
ÙfiÙËÙ· ·éÙc ñÏÔÔÈÂÖÙ·È Ì¤Û· àe ≤Ó· ‰›ÎÙ˘Ô äÏÂÎÙÚÔÓÈ-

244
ÎÔÜ Û˘ÛÙ‹Ì·ÙÔ˜ ÏËÚÔÊÔÚÈáÓ Ôf âÚ›‰ÂÙ·È âd Ùɘ Û˘Ï-
ÏÔÁɘ, ‰È·Ê‡Ï·Í˘, Ù·ÍÈÓfiÌËÛ˘, âÂÍÂÚÁ·Û›·˜ ηd àÓÙ·Ï-
Ï·Áɘ ÏËÚÔÊÔÚÈáÓ âd ÙáÓ ÚÔÛˆÈÎáÓ ÛÙÔȯ›ˆÓ ÙáÓ
ηı’ ≤ηÛÙ· ÔÏÈÙáÓ. Te Û‡ÛÙËÌ· ·éÙe âÁηı›ÛÙ·Ù·È Ûb
âıÓÈÎe â›‰Ô, àÏÏa Û˘Ó‰¤ÂÙ·È Ìb ÙcÓ ÎÂÓÙÚÈÎc ‚·ÛÈÎc ÌÔ-
Ó¿‰· Ôf ë‰Ú‡ÂÈ ÛÙe ™ÙÚ·Û‚ÔÜÚÁÔ, ¬Ô˘ Û˘ÁÎÂÓÙÚÒÓÔÓÙ·È
¬Ï· Ùa ÛÙÔȯÂÖ· ÙáÓ âıÓÈÎáÓ ñÔÏÔÁÈÛÙáÓ. \AÓa ÄÛ·Ó
ÛÙÈÁÌcÓ ì \AÚ¯c \EϤÁ¯Ô˘ ÌÔÚÂÖ Óa ÁÓˆÚ›˙ÂÈ ïÙȉ‹ÔÙÂ
ÁÈa ÙcÓ ÚÔÛˆÈÎc ˙ˆc οı ÔÏ›ÙË.
Tc Ó¤· äÏÂÎÙÚÔÓÈÎc Ù¯ÓÔÏÔÁ›· ‚¤‚·È· ‰bÓ ¯ÚËÛÈÌÔÔÈ-
ÔÜÓ ÌfiÓÔ Ôî àÚ¯¤˜, àÏÏa ηd Ôî ôÓıÚˆÔÈ ÙÔÜ âÁÎÏ‹Ì·ÙÔ˜.
Te âÌfiÚÈÔ Ó·ÚΈÙÈÎáÓ, ì ÙÚÔÌÔÎÚ·Ù›·, Ùe ‰Ô˘ÏÂÌfiÚÈÔ Ìb
Ӥ˜ ÌÔÚʤ˜, ì ÔÚÓ›· àÓËÏ›ÎˆÓ Î·d ÔÏÏb˜ ôÏϘ ÌÔÚÊb˜
çÚÁ·ÓˆÌ¤Ó˘ âÁÎÏËÌ·ÙÈÎfiÙËÙ·˜ ö¯Ô˘Ó Û‹ÌÂÚ· ÛÙc ‰È¿ıÂÛ‹
ÙÔ˘˜ Ùa ÙÂÏÂÈfiÙÂÚ· ̤۷ ÁÈa Óa ÚÔˆı‹ÛÔ˘Ó Ùa Û¯¤‰È¿ ÙˆÓ
Ôf ÛÙÚ¤ÊÔÓÙ·È âÓ·ÓÙ›ÔÓ ÙáÓ ÊÈÏ‹Û˘¯ˆÓ ÔÏÈÙáÓ, Ôf ıa
Ú¤ÂÈ Óa ÚÔÛٷ٢ıÔÜÓ, ÌÈa ηd Ôî öÏÂÁ¯ÔÈ ÛÙa Û‡ÓÔÚ·
ö¯Ô˘Ó ηٷÚÁËıÉ Ìb àÔÙ¤ÏÂÛÌ· ÙcÓ âχıÂÚË Èa ‰È·Î›ÓË-
ÛË ÚÔÛÒˆÓ ηd àÁ·ıáÓ. K·d ÂrÓ·È ·éÙÔÓfiËÙÔ ¬ÙÈ ì
âÁÎÏËÌ·ÙÈÎfiÙËÙ· Ìb ·éÙb˜ Ùd˜ ‰È·ÛÙ¿ÛÂȘ ηd ·ÁÎfiÛÌȘ
‰È·Û˘Ó‰¤ÛÂȘ ‰bÓ ÌÔÚÂÖ Óa àÓÙÈÌÂÙˆÈÛıFÉ ¯ˆÚd˜ ÌÈa ηÏa
èÚÁ·ÓˆÌ¤ÓË ‰È·ÎÚ·ÙÈÎc Û˘ÓÂÚÁ·Û›·, Ôf ıa ÌÔÚÂÖ Óa
àÔÙÚ¤ÂÈ âÁη›Úˆ˜ ηd àÔÙÂÏÂÛÌ·ÙÈÎᘠÙe öÁÎÏËÌ· j Óa
·Ú·ÎÔÏÔ˘ıFÉ ÙfiÓ âÁÎÏËÌ·Ù›· j ÙeÓ ñÔ„‹ÊÈÔ âÁÎÏËÌ·Ù›·
Ûb ïÔÈ·‰‹ÔÙ ¯ÒÚ· ηd iÓ ö¯ÂÈ Î·Ù·Ê‡ÁÂÈ. òAÏψ˜ «ì
‰Ú¿ÛË ÙáÓ âÁÎÏËÌ·ÙÈáÓ ÌÔÚÂÖ Óa àÔ‚É àÓÂͤÏÂÁÎÙË Î·d
âÍ·ÈÚÂÙÈÎa âÈΛӉ˘ÓË» (\AÓ‰Ú. K·ÙÚ¿ÎË: «῾H Συµφωνία τοῦ
Σένγκεν καὶ οἱ λόγοι ποὺ τὴν προκάλεσαν...», Û. 3).
Tὸ ἐρώτηµα ὅµως ποὺ γεννᾶται ἐδῶ εἶναι ἂν ἡ Συµ-

245
φωνία Σένγκεν ἐξασφαλίζει πράγµατι τὴν ποθητὴ ἀσφά-
λεια καὶ τάξη. ¢˘ÛÙ˘¯á˜ ηӤӷ ÚÔÏËÙÈÎe j ‰ÈˆÎÙÈÎe
Û‡ÛÙËÌ· ÌÔÚÂÖ Óa ÂrÓ·È àfiÏ˘Ù· îηÓÔÔÈËÙÈÎfi. Te
èÚÁ·ÓˆÌ¤ÓÔ Î˘Ú›ˆ˜ öÁÎÏËÌ· ıa ÂñÚ›ÛÎÂÈ ¿ÓÙÔÙ ÙÚfi-
Ô˘˜ ‰È·Ê˘Áɘ. ≠Ö˜ ·éÙe ‰bÓ ıa Ú¤ÂÈ àÛÊ·ÏᘠÓa
ñ·ÁÔÚ‡ÛÂÈ ÌÈa ·ıËÙÈÎc ÛÙ¿ÛË ÙáÓ ÎÚ·ÙáÓ öÓ·ÓÙ› ÙÔ˘,
àÊ‹ÓÔÓÙ·˜ ÛÙe öÏÂÔ˜ ÙáÓ Î·ÎÔ‡ÚÁˆÓ ÙÔf˜ ÊÈÏÂÈÚËÓÈÎÔf˜
Ôϛ٘ ÙˆÓ. ^H àÓ·˙‹ÙËÛË ÙáÓ ÚÔÛÊÔÚfiÙÂÚˆÓ ÙÚfiˆÓ
àÓÙÈÌÂÙÒÈÛ˘ Ùɘ àÂÈÏɘ àe Ùe öÁÎÏËÌ· ÂrÓ·È ÙÒÚ·
ÂÚÈÛÛfiÙÂÚÔ âÈÙ·ÎÙÈÎe ηıÉÎÔÓ, ·Úa ÚdÓ àe ÌÂÚÈÎa
¯ÚfiÓÈ·. hAÓ Ôî àÚ¯b˜ ‰bÓ Î·Ù·Ê¤ÚÔ˘Ó Óa ˘îÔıÂÙ‹ÛÔ˘Ó ÌË-
¯·ÓÈÛÌÔf˜ àÓÙÈÌÂÙÒÈÛ˘ Ùɘ âÁÎÏËÌ·ÙÈÎfiÙËÙ·˜, Ôî Ï·Ôd
ıa ÂñÚÂıÔÜÓ àÚÔÛٿ٢ÙÔÈ Ìb ¬,ÙÈ ·éÙe Û˘ÓÂ¿ÁÂÙ·È ÁÈa
ÙcÓ ÙÈÌ‹, ÂÚÈÔ˘Û›· ηd ˙ˆ‹ ÙˆÓ.
¢bÓ ñ¿Ú¯ÂÈ ÏÔÈeÓ àÌÊÈ‚ÔÏ›· ÁÈa ÙcÓ àÓ·ÁηÈfiÙËÙ·
Ùɘ Ï‹„ˆ˜ ÙáÓ àÓ·Áη›ˆÓ ̤ÙÚˆÓ ÚfiÏ˄˘ Ùɘ âÁ-
ÎÏËÌ·ÙÈÎfiÙËÙ·˜. ¶ÚfiÎÂÈÙ·È ÁÈa Ùa ÏÂÁfiÌÂÓ· «ἀντισταθ-
µιστικὰ µέτρα» Ôf ÂrÓ·È: ἡ ἀστυνοµικὴ συνεργασία, ἡ δι-
καστικὴ συνεργασία, ἡ ἀντιµετώπιση τοῦ προβλήµατος
τῶν ναρκωτικῶν, τὰ ὅπλα καὶ τὰ πυροµαχικά, τὸ Σύστηµα
Πληροφοριῶν Σένγκεν (ΣΠΣ). K·d ·éÙeÓ ÙeÓ ÛÎÔe
ñËÚÂÙÂÖ ì ™˘Ìʈӛ· ™¤ÓÁÎÂÓ, Ìb Ùa ̤ÙÚ· Ôf Ï·Ì‚¿-
ÓÂÈ. Mήπως ὅµως τὰ µέτρα αὐτὰ ξεπερνοῦν τὸ ἀπαραίτη-
το µέτρο καὶ κινοῦνται πρὸς τὴ σφαῖρα τῆς ὑπερβολῆς,
ποὺ σηµαίνει παραβίαση τῶν ἀτοµικῶν ἐλευθεριῶν σὲ βά-
ρος τῶν πολιτῶν; M‹ˆ˜ Ìb ôÏÏ· ÏfiÁÈ· ì ™˘Ìʈӛ·
·éÙ‹, ÛÙcÓ ÚÔÛ¿ıÂÈ¿Ó Ù˘ Óa ÚÔÛٷهÛÂÈ ÙÔf˜ Ôϛ٘,
ηٷϋÁÂÈ Óa ÂrÓ·È ì ú‰È· ÌÈa âÊÈ·ÏÙÈÎc àÂÈÏc ÁÈa Ùd˜
âÏ¢ıÂڛ˜ ÙˆÓ; Ta Èe ¿Óˆ âÚˆÙ‹Ì·Ù· ‰bÓ ÂrÓ·È ÚËÙÔÚÈ-

246
ÎÔÜ ¯·Ú·ÎÙÉÚ·. \EÎÊÚ¿˙Ô˘Ó àÓÙÈı¤Ùˆ˜ ÌÈa Ú·ÁÌ·ÙÈÎc
àÂÈÏc ηd ÁÈ’ ·éÙe Û˘ÁΤÓÙÚˆÛ·Ó ÙcÓ ÚÔÛÔ¯c ÙáÓ
Âå‰ÈÎáÓ, Ôf ·Ú·‰¤¯ıËÛ·Ó ¬ÙÈ τὰ µέτρα ποὺ λαµβάνον-
ται κατ’ ἐφαρµογὴν τῆς Συµφωνίας µπορεῖ νὰ καταλή-
ξουν σὲ βάναυση παραβίαση τῶν ἀνθρωπίνων δικαιωµά-
των, ποὺ εἶναι συνταγµατικὰ κατοχυρωµένα (‚Ï. ôÚıÚ· 2
·Ú. 1, 9 ·Ú. 1‚ ÙÔÜ ëÏÏËÓÈÎÔÜ ™˘ÓÙ¿ÁÌ·ÙÔ˜). °È’ ·éÙe ηd
âÙ¤ıË ó˜ ÚÔ¸fiıÂÛË Ùɘ âÊ·ÚÌÔÁɘ Ù˘ ì Ï‹„Ë ÙáÓ
àÓ·Áη›ˆÓ ÓÔÌÔıÂÙÈÎáÓ Ì¤ÙÚˆÓ ÁÈa ÙcÓ âÍ·ÛÊ¿ÏÈÛË Ùɘ
Ù‹ÚËÛ˘ ÙáÓ ‰ÈÎ·ÈˆÌ¿ÙˆÓ ÙáÓ ÔÏÈÙáÓ Î·ıg˜ ηd ÙáÓ
àÙÔÌÈÎáÓ ÙˆÓ âÏ¢ıÂÚÈáÓ.
°Èa ÙcÓ ^EÏÏ¿‰· Ùd˜ âÁÁ˘‹ÛÂȘ ·éÙ¤˜, ÚÔÔÚ›˙ÂÙ·È Óa
ÚÔÛʤÚÂÈ ï Ó. 2472/1997 «°Èa ÙcÓ ÚÔÛÙ·Û›· ÙÔÜ àÙfiÌÔ˘
àe ÙcÓ âÂÍÂÚÁ·Û›· ‰Â‰ÔÌ¤ÓˆÓ ÚÔÛˆÈÎÔÜ ¯·Ú·-
ÎÙÉÚ·», Ôf ηÙa Ì›· ÁÓÒÌË ÂÚȤ¯ÂÈ ‰È·Ù¿ÍÂȘ «αὐστη-
ρότερες ἀπὸ ἀνάλογα µέτρα ποὺ ἔχουν θεσµοθετηθεῖ σὲ
ἄλλες χῶρες τῆς E.E. (™Ù. EéÛÙ·ıÈ¿‰Ë˜, ÛÙfi «Bῆµα», 15-6-
1997). Te ÓÔÌÔıÂÙÈÎe ·éÙe ΛÌÂÓÔ âÎÎÚÂÌÔÜÛ âd öÙË,
„ËÊ›ÛıËΠ‰b àe Ùc BÔ˘Ïc âÂÈÁfiÓÙˆ˜ ÙeÓ M¿ÚÙÈÔ ÙÔÜ
1997 ÁÈa Óa ÚÔÛٷهÂÈ ÙÔf˜ Ôϛ٘ àe Ùa ‰›ÎÙ˘· ÏË-
ÚÔÊÔÚÈáÓ, Ôf ÚÔˆıÔÜÓÙ·È õ‰Ë ÛÙc ˙ˆ‹ Ì·˜. ^H „‹ÊÈÛ‹
ÙÔ˘ àÔÙÂÏÔÜÛÂ Û˘Ì‚·ÙÈÎc ñÔ¯Ú¤ˆÛË ÁÈa Ùc ¯ÒÚ· Ì·˜
ÚÔÎÂÈ̤ÓÔ˘ Óa ΢ÚÒÛÂÈ âÓ Û˘Ó¯›÷· Ùc ™˘Ìʈӛ· ™¤Ó-
ÁÎÂÓ. ^H ñÔ¯Ú¤ˆÛË ·éÙc à¤ÚÚ àe ‰¤ÛÌ¢ÛË Ôf Âr¯Â
àÓ·Ï¿‚ÂÈ ì ^EÏÏ¿‰· Ìb Ùc ™‡Ì‚·ÛË ÙÔÜ ™˘Ì‚Ô˘Ï›Ô˘ Ùɘ
EéÚÒ˘ ÙÔÜ öÙÔ˘˜ 1981, ÙcÓ ïÔ›·Ó ì ¯ÒÚ· Ì·˜ â·ڈ-
Û ηd η٤ÛÙËÛÂÓ âÛˆÙÂÚÈÎe ÓfiÌÔ Ùe öÙÔ˜ 1992 (Ó.
2682/1992). ^H àÏ‹ıÂÈ· ÂrÓ·È ¬ÙÈ Ì¤¯ÚÈ ÙcÓ öΉÔÛË ÙÔÜ Ófi-
ÌÔ˘ ·éÙÔÜ ì Û˘ÏÏÔÁ‹, âÂÍÂÚÁ·Û›· ηd ʇϷÍË ÙáÓ äÏÂ-

247
ÎÙÚÔÓÈÎáÓ ‰Â‰ÔÌ¤ÓˆÓ ÚÔÛˆÈÎÔÜ ¯·Ú·ÎÙÉÚ· ‰bÓ ñ‹-
ÁÔÓÙÔ Ûb ÓÔÌÈÎÔf˜ ηÓfiÓ˜ ηd Ú˘ıÌ›ÛÂȘ Ìb àÔÙ¤ÏÂÛÌ·
Óa âÈÎÚ·ÙÂÖ ÛÙe ¯áÚÔ ·éÙe àÛ˘‰ÔÛ›· ηd ηٷ¯Ú‹ÛÂȘ.
«῞Eνας τέτοιος νόµος ἔπρεπε νὰ εἶχε θεσπισθῆ στὴν
῾Eλλάδα ἐδῶ καὶ ἀρκετὰ χρόνια. Θὰ καθόριζε περιορι-
στικὰ σὲ ποιὲς περιπτώσεις καὶ ποιὰ στοιχεῖα τοῦ πολίτη
δύνανται νὰ περιληφθοῦν στοὺς ἠλεκτρονικοὺς ὑπολογι-
στὲς τοῦ κράτους, ὀργανισµῶν ἀλλὰ καὶ ἰδιωτῶν, θὰ προ-
έβλεπε τὴν ἔκδοση προηγούµενης δηµοσίας ἀδείας γιὰ
τὴν κρατικὴ ὑπηρεσία ποὺ τηρεῖ ἀρχεῖο ἐµπιστευτικῶν
ὑπηρεσιῶν, θὰ καθίδρυε ποινικὴ εὐθύνη τῶν τηρούντων τὰ
ἀρχεῖα γιὰ παραβάσεις τοῦ νόµου καὶ θὰ παρεῖχε στὸν
πολίτη ἀτοµικὸ δικαίωµα πρόσβασης στὰ ἀρχεῖα καθὼς
καὶ ἀποζηµίωσης» öÁÚ·ÊÂ ÔÏf ÚdÓ àe ÙcÓ „‹ÊÈÛË ÙÔÜ
Ó. 2472/1997 ï ÂéÚˆ‚Ô˘Ï¢Ùc˜ Î. ¶. ™·ÚÏɘ (BÏ. ¶. ™·Ú-
ÏÉ: «῾H ἀλήθεια γιὰ τὴ Συµφωνία τοῦ Σένγκεν καὶ ἡ ῾Eλλάδα»,
ÛÙ‹Ó «Kαθηµερινή», 6-8-1995).
^øÛÙfiÛÔ, Û‹ÌÂÚ·, ÌÂÙa ÙcÓ „‹ÊÈÛË ÙÔÜ Ó. 2472/1997, ï
ú‰ÈÔ˜ ï ^YÔ˘ÚÁe˜ ¢ÈηÈÔÛ‡Ó˘ Î. E. °È·ÓÓfiÔ˘ÏÔ˜ ‰ËÏÒ-
ÓÂÈ ¬ÙÈ Ôî ‰È·Ù¿ÍÂȘ ÙÔ˘ «εἶναι ἀτελεῖς», η›ÙÔÈ ì Û¯ÂÙÈÎc
^O‰ËÁ›· Ùɘ EéÚˆ·˚Îɘ ≠EÓˆÛ˘ (95/46 Ùɘ 24-10-1995)
Ùd˜ ïÔÖ˜ ñÔÙ›ıÂÙ·È ¬ÙÈ öÏ·‚ÂÓ ñ’ ù„ÈÓ ÙÔ˘ ï Ó. 2472/1997
ÂrÓ·È, ηÙa ÙeÓ ú‰ÈÔ ^YÔ˘ÚÁfi «σαφεῖς, πλήρεις, σύγχρονες
καὶ ἀποτελεσµατικές» (BÏ. \EÁÎ. 73951/18-6-1997) âÓá ‰bÓ
ö¯ÂÈ ÎiÓ Û˘ÛÙ·ıÉ ì àÓÂÍ¿ÚÙËÙË ‰ÈÔÈÎËÙÈÎc àÚ¯c Ôf ıa
âϤÁ¯ÂÈ Ùc ‰È·Î›ÓËÛË ÙáÓ ÏËÚÔÊÔÚÈáÓ. K·d ·éÙc ì «εἰδι-
κευµένη προστασία ἔχει παραµεληθῆ στὴν ῾Eλλάδα» Û˘Ì-
ÏËÚÒÓÂÈ ï ηıËÁ. Î. ™. ™ËÌ›Ù˘ (™Ù¿ «Nέα», 10-6-1997).
^H ·Ú¿ÏÂÈ„Ë ‰b ·éÙc ÂrÓ·È Ï›·Ó ÛËÌ·ÓÙÈ΋, àÊÔÜ, ¿ÏÈÓ

248
ηÙa ÙeÓ Î. ™. ™ËÌ›ÙË, «ἀπὸ τὴν ἀνεξαρτησία καὶ τὴν
προθυµία της ἐξαρτᾶται ἡ προστασία τοῦ πολίτη, ὥστε νὰ
ἀποτραπῆ ὁ κίνδυνος νὰ ὁδηγηθοῦµε σ’ ἕνα σύστηµα µὲ τὸ
ὁποῖο ἡ ᾽Aστυνοµία θὰ συγκεντρώνει δεδοµένα καὶ θὰ τὰ
κάνει ὅ,τι θέλει. Tὸ ὄργανο αὐτὸ θὰ ἐλέγχει ὄχι µόνο ποιές
πληροφορίες φεύγουν, ἀλλὰ τί γίνεται ἀφοῦ δοθοῦν αὐτὲς
οἱ πληροφορίες, δεδοµένου ὅτι µπορεῖ νὰ χρησιµοποιηθοῦν
µόνο γιὰ ὁρισµένο χρονικὸ διάστηµα» (™. ™ËÌ›Ù˘, öÓı’
àÓˆÙ.).
K·Ùa Û˘Ó¤ÂÈ·Ó ï Ó. 2472/1997 Ôf àÎÔ‡ÂÈ ÛÙe ‚·Ú‡-
Á‰Ô˘Ô Ù›ÙÏÔ «ÁÈa ÙcÓ ÚÔÛÙ·Û›· ÙÔÜ ÔÏ›ÙË» Ê·›ÓÂÙ·È
g˜ ·éÙc ÙcÓ ÚÔÛÙ·Û›· ‰bÓ ÙcÓ âÍ·ÛÊ·Ï›˙ÂÈ, ÙÔéÏ¿¯È-
ÛÙÔÓ Ûb ‚·ıÌe îηÓÔÔÈËÙÈÎfi, Ìb àÔÙ¤ÏÂÛÌ· Óa ÂúÌÂı·
õ‰Ë ÛÙe öÏÂÔ˜ ÙáÓ ÁÚ·ÊÂÈÔÎÚ·ÙáÓ, Ô‡, Ìb Ùa åÛ¯‡ÔÓÙ·
ÛÙcÓ ¶·ÙÚ›‰· Ì·˜ ‰Â‰Ô̤ӷ, ÌÔÚÂÖ Óa âÍÂÏȯıÔÜÓ Î·d Ûb
àÛ‡‰ÔÙÔ˘˜ â›‚Ô˘ÏÔ˘˜ Ùɘ ÚÔÛˆÈÎɘ Ì·˜ Á·Ï‹Ó˘ ηd
Ùɘ ÎÔÈÓˆÓÈÎɘ Ì·˜ ÂéÛÙ¿ıÂÈ·˜.
K·d ÌÂÙa Ùa ÂåÛ·ÁˆÁÈÎa ·éÙ¿, âÚ¯fiÌÂı· ÙÒÚ· Óa
âÚ¢ӋÛÔ˘Ì Ùc ™˘Ìʈӛ· ™¤ÓÁÎÂÓ àe ‰‡Ô Û˘ÁÎÂÎÚÈ̤-
ÓˆÓ Ï¢ÚáÓ: ·) àe Ùɘ Ï¢ÚĘ ÙáÓ àÙÔÌÈÎáÓ ‰ÈηȈ-
Ì¿ÙˆÓ ÙÔÜ ÔÏ›ÙÔ˘ ηd ‚) àe Ùɘ ÛÎÔÈĘ Ùɘ âÏ¢ıÂÚ›·˜
Ùɘ ıÚËÛ΢ÙÈÎɘ Û˘ÓÂȉ‹Ûˆ˜.

A. ™YMºøNIA ™EN°KEN
KAI AN£Pø¶INA ¢IKAIøMATA
°Èa Óa ‰ÒÛÂÈ Î·ÓÂd˜ à¿ÓÙËÛË ÛÙe ‚·ÛÈÎfi Ì·˜ âÚÒÙË-
Ì·, ÂÚd ÙÔÜ iÓ ‰ËÏ. ì ™˘Ìʈӛ· ·Ú·‚È¿˙ÂÈ j ù¯È Ùa
àÓıÚÒÈÓ· ‰ÈηÈÒÌ·Ù·, ÂrÓ·È àÓ¿ÁÎË Óa àӷχÛÂÈ óÚÈ-

249
Ṳ̂Ó˜ ÙÔéÏ¿¯ÈÛÙÔÓ â›Ì·¯Â˜ ‰È·Ù¿ÍÂȘ Ù˘, Ôf ‰È·ÊˆÙ›-
˙Ô˘Ó Ùa Ú¿ÁÌ·Ù·. òE¯ÂÈ õ‰Ë ÁÚ·ÊÉ ¬ÙÈ Ìb ÙcÓ ™˘Ìʈ-
Ó›· ·éÙ‹ «καθιερώνεται ἕνα ἠλεκτρονικὸ φακέλλωµα γι-
γαντιαίων διαστάσεων, µὲ τὴ δυνατότητα ἐπεξεργασίας
στοιχείων ἑκατοµµυρίων πολιτῶν» Î·d ¬ÙÈ «τὸ ὅραµα τῶν
πολιτῶν γιὰ τὴν εἰρηνικὴ συµβίωση τῶν λαῶν συνθλίβεται
µὲ τὴν δηµιουργία ἑνὸς ἀστυνοµικοῦ κράτους διαχωρι-
σµῶν καὶ ἐλέγχων» (^IÂÚáÓ MÔÓáÓ MÂÙÂÒÚˆÓ: «Συνθήκη
Σένγκεν καὶ ἠλεκτρονικὲς ταυτότητες», Û. 5). Mb Ùd˜ ‰È·Ù¿-
ÍÂȘ ÙáÓ ôÚıÚˆÓ 92, 94-100, 102 ηd 105 Ùɘ ™˘Ìʈӛ·˜
ïÚ›˙ÂÙ·È ¬ÙÈ Î·ıÈÂÚÒÓÂÙ·È ≤Ó· ÎÔÈÓe Σύστηµα Πληροφο-
ριῶν ÌÂÙ·Íf ÙáÓ ÎÚ·ÙáÓ, Ôf ÏÂÈÙÔ˘ÚÁÂÖ ·éÙfiÌ·Ù· ηd
ÂÚÈÏ·Ì‚¿ÓÂÈ àÔÎÏÂÈÛÙÈÎa Ùd˜ ηÙËÁÔڛ˜ ‰Â‰Ô̤ӈÓ
Ôf ·Ú¤¯ÔÓÙ·È àe Ùa Û˘Ì‚·ÏÏfiÌÂÓ· ̤ÚË Î·d ÂrÓ·È
à·Ú·›ÙËÙ· ÁÈa ÙÔf˜ ÛÎÔÔf˜ Ôf ÚԂϤÔÓÙ·È àe Ùa
ôÚıÚ· 95-100.
Te ™‡ÛÙËÌ· ¶ÏËÚÔÊÔÚÈáÓ ™¤ÓÁÎÂÓ (™¶™) ηχÙÂÈ
Ùd˜ ÂÚÈÙÒÛÂȘ: ·) ηٷ˙ËÙÔ˘Ì¤ÓˆÓ j âÍ·Ê·ÓÈṲ̂ӈÓ
àÙfiÌˆÓ Ìb ÛÎÔe ÙcÓ öΉÔÛ‹ ÙÔ˘˜ ‚¿ÛÂÈ ÓÔÌ›ÌÔ˘ âÓÙ¿Ï-
Ì·ÙÔ˜ Ùɘ ÔåΛ·˜ ‰ÈηÛÙÈÎɘ àگɘ, ‚) àÓÂÈı˘Ì‹ÙˆÓ
àÏÏÔ‰·áÓ àÙfiÌˆÓ ÙáÓ ïÔ›ˆÓ ‰¤ÔÓ Óa à·ÁÔÚ¢ıFÉ ì
ÂúÛÔ‰Ô˜ ÛÙc ¯ÒÚ· âd ÙFÉ ‚¿ÛÂÈ ÓÔÌ›ÌˆÓ àÔÊ¿ÛÂˆÓ ÙáÓ
‰ÈÔÈÎËÙÈÎáÓ j ‰ÈηÛÙÈÎáÓ àÚ¯áÓ, ÁÈa ÏfiÁÔ˘˜ ‰ËÌÔÛ›·˜
ٿ͈˜ ηd àÛÊ·Ï›·˜, Á) àÙfiÌˆÓ ÁÈa Ùa ïÔÖ· ñ¿Ú¯Ô˘Ó
Ú·ÁÌ·ÙÈÎb˜ âӉ›ÍÂȘ Ôf ‰ËÌÈÔ˘ÚÁÔÜÓ ñfiÓÔȘ ¬ÙÈ Ùa
Û˘ÁÎÂÎÚÈ̤ӷ ÚfiÛˆ· ÚÔÙ›ıÂÓÙ·È Óa ‰È·Ú¿ÍÔ˘Ó j ‰È·-
Ú¿ÙÙÔ˘Ó ÔÏ˘¿ÚÈı̘ ηd âÍ·ÈÚÂÙÈÎa ÛÔ‚·Úb˜ àÍÈfiÔÈÓ˜
Ú¿ÍÂȘ, j àÙfiÌˆÓ Ôf ì Û˘ÓÔÏÈÎc âÎÙ›ÌËÛË ÁÈ’ ·éÙa ηd
Âå‰ÈÎfiÙÂÚ· Ìb ‚¿ÛË Ùd˜ àÍÈfiÔÈÓ˜ Ú¿ÍÂȘ Ùd˜ ïÔÖ˜ ö¯Ô˘Ó

250
‰È·Ú¿ÍÂÈ Ì¤¯ÚÈ Ùc Û˘ÁÎÂÎÚÈ̤ÓË ÛÙÈÁÌc ·Ú¤¯Ô˘Ó âӉ›-
ÍÂȘ, ¬ÙÈ Ùa ñ’ ù„ÈÓ ÚfiÛˆ· ıa ‰È·Ú¿ÍÔ˘Ó Î·d ÛÙe ̤Ï-
ÏÔÓ âÍ·ÈÚÂÙÈÎa ÛÔ‚·Úa àÍÈfiÔÈÓ˜ Ú¿ÍÂȘ ηd ‰) Ú·ÁÌ¿-
ÙˆÓ (ÎÏÂÌ̤ӷ ·éÙÔΛÓËÙ·, ¬Ï· j öÁÁÚ·Ê· Ù·˘ÙfiÙËÙÔ˜
ηd ÙÚ·Â˙ÔÁÚ·ÌÌ¿ÙÈ·) Ôf àÓ·˙ËÙÔÜÓÙ·È ÚÔÎÂÈ̤ÓÔ˘
Óa ηٷۯÂıÔÜÓ j Óa ¯ÚËÛÈÌÔÔÈËıÔÜÓ ó˜ àÔ‰ÂÈÎÙÈÎa
ÛÙÔȯÂÖ· Ûb ÔÈÓÈÎc ‰È·‰Èηۛ·.
K·Ùa ·Ú¤ÎÎÏÈÛÈÓ, Ùa ‰Â‰Ô̤ӷ Ôf ö¯Ô˘Ó ηٷ¯ˆÚÈ-
ÛıÉ, Û‡Ìʈӷ Ìb Ùe ôÚıÚÔ 96, ÌÔÚÔÜÓ Óa ¯ÚËÛÈÌÔÔÈË-
ıÔÜÓ, Û‡Ìʈӷ Ìb ÙcÓ âıÓÈÎc ÓÔÌÔıÂÛ›· ëοÛÙÔ˘ Û˘Ì‚·Ï-
ÏfiÌÂÓÔ˘ ̤ÚÔ˘˜, ÌfiÓÔ ÁÈa ÙÔf˜ ÛÎÔÔf˜ Ôf àÔÚÚ¤Ô˘Ó
àe Ùe ôÚıÚÔ 101 ·Ú. 2. K¿ı ¯Ú‹ÛË ÙáÓ ‰Â‰ÔÌ¤ÓˆÓ Ôf
‰bÓ ÂrÓ·È Û‡ÌʈÓË Ìb Ùd˜ ·Ú·ÁÚ¿ÊÔ˘˜ 1-4 ıa ıˆÚÂÖÙ·È
öÓ·ÓÙÈ Ùɘ âıÓÈÎɘ ÓÔÌÔıÂÛ›·˜ ëοÛÙÔ˘ Û˘Ì‚·ÏÏfiÌÂÓÔ˘
̤ÚÔ˘˜ ó˜ ηٿ¯ÚËÛË ÙÔÜ âȉȈÎfiÌÂÓÔ˘ ÛÎÔÔÜ (ôÚıÚÔÓ
102 ·Ú. 1-4). Te ηٷ¯ˆÚÔÜÓ Û˘Ì‚·ÏÏfiÌÂÓÔ Ì¤ÚÔ˜ ÂrÓ·È
ñ‡ı˘ÓÔ ÁÈa ÙcÓ àÎÚ›‚ÂÈ·, Ù‹Ó âÈηÈÚfiÙËÙ·, ηıg˜ ηd
Ùc ÓÔÌÈÌfiÙËÙ· Ùɘ ηٷ¯ˆÚ›Ûˆ˜ ÙáÓ ‰Â‰ÔÌ¤ÓˆÓ ÛÙe
™¶™ (ôÚıÚÔ 105).
\Ae Ùd˜ ‰È·Ù¿ÍÂȘ ·éÙb˜ ÚÔ·ÙÔ˘Ó Ùa ëÍɘ Û˘ÌÂÚ¿-
ÛÌ·Ù·:
·) ῞Oτι τὸ ΣΠΣ δὲν ἀφορᾶ σὲ ὅλους τοὺς πολίτες, ὅπως
ἐσφαλµένα πιστεύεται, ἀλλὰ σὲ ὡρισµένη κατηγορία αὐ-
τῶν, δηλ. σ’ ἐκείνους ποὺ ἔχουν διαπράξει στὸ παρελθὸν
ἀξιόποινες πράξεις ἢ ἀπὸ τὴν ὅλη τους συµπεριφορὰ πα-
ρέχουν βάσιµες ἐνδείξεις ὅτι πρόκειται νὰ τελέσουν ἀνάλο-
γες πράξεις στὸ µέλλον. ≠Oˆ˜ âÁÚ¿ÊË Ùe ™¶™ àÊÔÚÄ Û’
âΛÓÔ˘˜ «ÌfiÓÔ Ôf ö¯Ô˘Ó ‰ÔÛÔÏË„›Â˜ Ìb ÙcÓ \AÛÙ˘ÓÔÌ›·»
(™Ù. EéÛÙ·ıÈ¿‰Ë, öÓı’ àÓˆÙ.). ™‹ÌÂÚ· ‚¤‚·È· åÛ¯‡ÂÈ, Ìb ‚¿ÛÈ

251
Ùe ôÚıÚÔ 282 ÙÔÜ K¶¢, οÙÈ àÓ¿ÏÔÁÔ ó˜ Úe˜ ÙcÓ ‰˘Ó·-
ÙfiÙËÙ· ÚÔÊ˘Ï¿ÎÈÛ˘ ëÓe˜ àÙfiÌÔ˘, ̤ÙÚÔ Ùe ïÔÖÔ ÂrÓ·È
â·¯ı¤ÛÙÂÚÔ Ùɘ êÏɘ àÚ¯ÂÈÔı¤ÙËÛ˘. ^øÛÙfiÛÔÓ ÂrÓ·È âÍ
âfi„ˆ˜ ÙáÓ àÙÔÌÈÎáÓ âÏ¢ıÂÚÈáÓ âÚ¢ÓËÙ¤· àÊ’ ëÓe˜ ÌbÓ
ì öÓÓÔÈ· ÙáÓ «ἐνδείξεων», Ôî ïÔÖ˜ ‚‚·›ˆ˜ ‰bÓ ıa Ú¤ÂÈ
Óa Û˘Á¯¤ˆÓÙ·È Ìb Ùd˜ êϤ˜ «προθέσεις» ÂÚd ÙáÓ ïÔ›ˆÓ
οÓÔ˘Ó ÏfiÁÔ Ùa ôÚıÚ· 2‚, 5, ·Ú. 1‰, Â, 25, 40 ηd 96, Ùɘ
™˘Ìʈӛ·˜, àÊ’ ëÙ¤ÚÔ˘ ‰b ì ‰È·‰Èηۛ· âÎÙ›ÌËÛ˘ ÙáÓ
âӉ›ÍÂˆÓ ·éÙáÓ Î·d ì àÔÙÚÔc ηٿ¯ÚËÛ˘ Ûb ‚¿ÚÔ˜
àıÒˆÓ àÓıÚÒˆÓ, 剛ˆ˜ ¬Ù·Ó ÏËÊıÉ ñ’ ù„ÈÓ ¬ÙÈ Ûb ÂÚ›-
ÙˆÛË Ï·Óı·Ṳ̂Ó˘ ηٷ¯ÒÚÈÛ˘, Ùe â·¯ıb˜ ‚¿ÚÔ˜ Ùɘ
àԉ›Íˆ˜ Ùɘ àıˆfiÙËÙfi˜ ÙÔ˘ ö¯ÂÈ ï âӉȷÊÂÚfiÌÂÓÔ˜ ÔÏ›-
Ù˘, öÓ·ÓÙÈ Ì¿ÏÈÛÙ· ηٷı¤Ûˆ˜ åÛ¯˘ÚÔÜ ·Ú·‚fiÏÔ˘ (™˘Ì-
ʈӛ·˜ ôÚıÚ· 24, 40, 96, 99). £a Ú¤ÂÈ ‰b Óa ÛËÌÂȈıFÉ ¬ÙÈ
ÙfiÛÔ Ùe EéÚˆ·˚Îe KÔÈÓÔ‚Ô‡ÏÈÔ, ¬ÛÔ Î·d Ùa Û˘ÓÙ·ÁÌ·ÙÈÎa
‰ÈηÛÙ‹ÚÈ· Ùɘ °ÂÚÌ·Ó›·˜ ηd Ùɘ \IÙ·Ï›·˜ àÚÓ‹ıËÎ·Ó Óa
ÓÔÌÈÌÔÔÈ‹ÛÔ˘Ó Ùa ÎÚÈÙ‹ÚÈ· Ìb Ùa ïÔÖ· ì ™˘Ìʈӛ· ™¤Ó-
ÁÎÂÓ ÏÂÈÙÔ˘ÚÁÂÖ («᾽Eλευθεροτυπία», 10-6-1997), ‰Â‰Ô̤ÓÔ˘
¬ÙÈ «τόσο ἡ κύρωση τῆς Συµφωνίας Σένγκεν ὅσο καὶ ἡ
πρόταση στὴ Bουλὴ γιὰ ψήφιση τοῦ σχεδίου νόµου γιὰ τὴν
προστασία τοῦ πολίτου ἀπὸ τὰ δεδοµένα προσωπικοῦ χα-
ρακτῆρα ἐπιφέρουν σοβαρότατες συνέπειες, τόσο στὴ συν-
ταγµατικὴ ὅσο καὶ στὴ λοιπὴ ἔννοµη τάξη. ῾H ἐφαρµογὴ
τῆς συνθήκης θὰ ἔχει σηµαντικὸ κόστος γιὰ τὴ χώρα µας σὲ
ὅ,τι ἀφορᾶ τὴν περιοριζόµενη αὐτονοµία τοῦ ἐθνικοῦ κατα-
σταλτικοῦ µηχανισµοῦ καὶ τὶς ἀτοµικὲς ἐλευθερίες» (°.
KÔ˘‚ÂÏ¿Î˘ Ûb öÁÁÚ·Êfi ÙÔ˘ Ùɘ 11-7-1994 Úe˜ ÙeÓ àÓ·ÏË-
ÚˆÙc ^YÔ˘ÚÁe \E͈ÙÂÚÈÎáÓ Î. °. KÚ·ÓȉÈÒÙË).
\EÍ ôÏÏÔ˘ ì \EÈÙÚÔc ¶ÔÏÈÙÈÎáÓ \EÏ¢ıÂÚÈáÓ Î·d

252
\EÛˆÙÂÚÈÎáÓ ^YÔı¤ÛÂˆÓ ÙÔÜ EéÚˆ·˚ÎÔÜ KÔÈÓÔ‚Ô˘Ï›Ô˘
(22-1-1997) ‰È·ÈÛÙÒÓÂÈ âd ϤÍÂÈ Ùa àÎfiÏÔ˘ı· âÓ Û¯¤ÛÂÈ Ìb
ÙcÓ ÏÂÈÙÔ˘ÚÁ›·, âÊ·ÚÌÔÁc ηd Ùe ̤ÏÏÔÓ Ùɘ ™˘Ìʈӛ·˜
™¤ÓÁÎÂÓ: «῾ Yπάρχουν συλλήψεις ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι εἶχαν
περιληφθῆ ἄνευ λόγου στὸ ΣΠΣ» ηd ÁÈ’ ·éÙe ˙ËÙÂÖÙ·È ì
Ï‹„Ë Ì¤ÙÚˆÓ Úe˜ àÔÊ˘ÁcÓ ·ÚÔÌÔ›ˆÓ ÂÚÈÛÙ·ÙÈÎáÓ, ÎÈ
àÎfiÌË Ò˜ «ἡ συγκεκριµένη ὑλοποίηση τῆς ἀστυνοµικῆς
συνεργασίας ὁδηγεῖ σὲ νοµικὴ ἀνασφάλεια, ἔλλειψη διαφά-
νειας καὶ µὴ ἐλέγξιµες πρακτικὲς στὸν ἐν λόγgω τοµέα». ^H
òEÎıÂÛË ÙÔÜ EéÚˆÎÔÈÓÔ‚Ô˘Ï›Ô˘ àӷʤÚÂÈ g˜ ì ۇ̂·ÛË
âÊ·ÚÌÔÁɘ Ùɘ ™¤ÓÁÎÂÓ «‰bÓ ·Ú¤¯ÂÈ â·ÚÎÉ â¯¤ÁÁ˘· ÁÈa
ÙÔf˜ ÎÔÈÓÔ‚Ô˘Ï¢ÙÈÎÔf˜ ηd ‰ÈηÛÙÈÎÔf˜ âϤÁ¯Ô˘˜, ‰ËÌÈÔ˘Ú-
ÁÂÖ Ó¤Â˜ ‰È·ÎÚ›ÛÂȘ ÌÂÙ·Íf ÔÏÈÙáÓ Ùɘ ≠EÓˆÛ˘, ‰ËÌÈÔ˘Ú-
ÁÂÖ öÏÏÂÈ„Ë ‰È·Ê¿ÓÂÈ·˜ ηd ‰ËÌÔÎÚ·ÙÈÎÔÜ âϤÁ¯Ô˘ ηd η-
ÏÂÖ Ùa âıÓÈÎa KÔÈÓÔ‚Ô‡ÏÈ· Óa â·ÁÚ˘ÓÔÜÓ œÛÙ ì ÚÔÛ·Ú-
ÌÔÁc ÙÔÜ âıÓÈÎÔÜ ‰Èη›Ô˘ ÛÙd˜ àÔÊ¿ÛÂȘ Ùɘ ™¤ÓÁÎÂÓ Óa
‰ÈÂÍ¿ÁÂÙ·È Ìb Ï‹ÚË Û‚·ÛÌe ÙáÓ ‰ÈÂıÓáÓ ÓÔÌÈÎáÓ Ì¤ÛˆÓ
Ûb ¬,ÙÈ àÊÔÚÄ ÛÙe ôÛ˘ÏÔ, ÙcÓ ÚÔÛÙ·Û›· Ùɘ ÚÔÛˆÈÎɘ
˙ˆÉ˜ ηd Ùa ‰ÈηÈÒÌ·Ù· ÙÔÜ àÓıÚÒÔ˘».
™b ìÌÂÚ›‰· ÙÔÜ ¢™A âÙÔÓ›ÛıË ÌÂÙ·Íf ôÏÏˆÓ ¬ÙÈ ì
™˘Ìʈӛ· ™¤ÓÁÎÂÓ Î·Ù·ÚÁÂÖ ÔéÛÈ·ÛÙÈÎa Ùd˜ ‰È·Ù¿ÍÂȘ ÁÈa
Ùc ¯ÔÚ‹ÁËÛË àÛ‡ÏÔ˘ Ûb àÏÏÔ‰·Ô‡˜, âÈÙÚ¤ÂÈ ÙcÓ â͈‰È-
ηÛÙÈÎc öÚ¢ӷ ÁÈa ÙeÓ öÏÂÁ¯Ô ÚÔÛÒˆÓ ÁÈa ÏfiÁÔ˘˜ Úfi-
Ï˄˘ àÂÈÏáÓ Î·Ùa Ùɘ ‰ËÌÔÛ›·˜ ٿ͈˜ ηd ÎÚ·ÙÈÎɘ
àÛÊ·Ï›·˜, âÓá ì ηٷ‰›ˆÍË àÙfiÌÔ˘ ÌÔÚÂÖ Óa Á›ÓÂÈ Î·d
àe ͤӷ ùÚÁ·Ó·, Ùe ™¶™ ‰¤¯ÂÙ·È Î·Ù·¯ˆÚ›ÛÂȘ ù¯È ÛÙc
‚¿ÛË Ùɘ ≈·Ú͢ ÔÈÓÈÎáÓ ÌËÙÚÒˆÓ, àÏÏa Ìb ‚¿ÛË ÙcÓ
·éı·›ÚÂÙË àÍÈÔÏfiÁËÛË àÙfiÌˆÓ àe àÓÂχıÂÚ· ùÚÁ·Ó· ó˜
«ñfiÙˆÓ» ̤ «âӉ›ÍÂȘ» õ «ñfiÓÔȘ» ¬ÙÈ «ÚÔÙ›ıÂÓÙ·È ÛÙe

253
̤ÏÏÔÓ Óa ‰È·Ú¿ÍÔ˘Ó à‰È΋̷ٷ» ηٷÚÚ·ÎÒÓÔÓÙ·˜ öÙÛÈ
Ùe ÔÈÓÈÎe Û‡ÛÙËÌ· ηd Ùc ‚·ÛÈÎc àÚ¯c ÙÔÜ ÎÚ¿ÙÔ˘˜ ‰Èη›-
Ô˘ Ôf ÎÔÏ¿˙ÂÈ ÙcÓ Ú¿ÍË Î·d ÙeÓ ‰Ú¿ÛÙË Î·d ù¯È ÙeÓ ≈Ô-
ÙÔ, Ùe ÊÚfiÓËÌ· j ÙcÓ ÚfiıÂÛË. ¢È·ÊÔÚÂÙÈÎc ÁÓÒÌË ‰È·-
Ù˘ÒÓÂÈ ÛÙcÓ àÓˆÙ¤Úˆ \EÁ·ÎÏÈfiÓ ÙÔ˘ ï ^YÔ˘ÚÁe˜ ¢È-
ηÈÔÛ‡Ó˘, ñÔÛÙËÚ›˙ˆÓ ¬ÙÈ «àÔÙÂÏÂÖ ÂéıÂÖ· ‰È·ÛÙÚ¤‚ψÛË
Ùɘ àÏ‹ıÂÈ·˜ καὶ τῆς πραγµατικότητας ἡ ἐκ µέρους τῶν
ἀντιδρώντων προβολὴ ἀντιλεγουσῶν θέσεών τους, ὅτι τάχα:
α) ἡ ἐφαρµογὴ τῆς συνθήκης περιορίζει τὴν ἐθνική µας κυ-
ριαρχία, β) ὅτι πλήττονται τ’ ἀτοµικὰ δικαιώµατα τῶν
῾Eλλήνων, γ) ὅτι θίγονται οἱ βάσεις τοῦ δηµοκρατικοῦ µας
πολιτεύµατος. Oὐδὲν τούτων ἀναληθέστερον». K·d ¬ÙÈ:
«Oἱ πολίτες τῆς Eὐρώπης δὲν ἔχουν νὰ φοβηθοῦν τίποτε
ἀπὸ τὴ συνθήκη Σένγκεν. ᾽Eκεῖνοι οἱ ὁποῖοι πρέπει νὰ ἀνη-
συχοῦν εἶναι ὅσοι ὑπηρετοῦν τὸ ἔγκληµα καὶ τὴ βία».
\AÏÏ’ ï ηıËÁ. °. M·Áο΢ ñÔÛÙËÚ›˙ÂÈ Ùa àÓÙ›ıÂÙ·, ¬ÙÈ
‰ËÏ. «῾ Yπάρχει µιὰ σειρὰ ὁλόκληρη ἀπὸ διατάξεις (στὴ
Συµφωνία Σένγκεν) ποὺ καθιστοῦν τὴ Συµφωνία αὐτὴ ἀλη-
θινὸ κίνδυνο γι’ αὐτὸ ποὺ συνιστᾶ τὴν πεµπτουσία τῆς ∆η-
µοκρατίας δηλ. γιὰ τὰ δικαιώµατα τοῦ ἀνθρώπου. M’ αὐτὲς
τὶς διατάξεις ἡ Συµφωνία Σένγκεν ἀνοίγει διάπλατα τὴν
πόρτα γιὰ τὸ ἠλεκτρονικὸ φακέλλωµά µας... ᾽Eκτιµῶ ὅτι ἡ
ἀπειλὴ σὲ βάρος τῆς ἀτοµικῆς µας ἐλευθερίας εἶναι µεγα-
λύτερη ἀπὸ τὸ πρακτικὸ πλεονέκτηµα ποὺ περιέχει ἡ Συµ-
φωνία Σένγκεν στὴν προστασία τῶν συνόρων µας, ἕνα πλε-
ονέκτηµα ποὺ µὲ διάφορες τεχνοκρατικὲς λύσεις ἀλλὰ καὶ
µὲ νοµικὰ τεχνάσµατα µπορεῖ ἀπὸ τὴν πλευρὰ τῶν διοικη-
τικῶν ἀρχῶν τῆς E.E. νὰ καταστῆ ἀνενεργό» (BÏ. ÂÚÈÔ‰ÈÎfi
«Kαθρέπτης», 1997). K·d Óa ÛÎÂÊıFÉ Î·ÓÂd˜ ¬ÙÈ ì ™¤ÓÁÎÂÓ

254
ÂrÓ·È ÌfiÓÔ ì àÚ¯‹. \AÎÔÏÔ˘ıÂÖ ÛÂÈÚa Ó¤ˆÓ ̤ÙÚˆÓ, ÌÂÙ·Íf
ÙáÓ ïÔ›ˆÓ ì ‰ËÌÈÔ˘ÚÁ›· Ùɘ EBPO¶O§ ‰ËÏ. Ùɘ EéÚˆ-
·˚Îɘ \AÛÙ˘ÓÔÌ›·˜ Ìb ÔÏÏa ‰ÈηÈÒÌ·Ù· ‰›ˆÍ˘, ·Ú·-
ÎÔÏÔ‡ıËÛ˘ ηd Û‡ÏÏ˄˘ («᾽Eξουσία», 11-6-97).
^H ™˘Ìʈӛ· ÚԂϤÂÈ ‚¤‚·È· âÁÁ˘‹ÛÂȘ ÁÈa ÙcÓ ÂÚ›-
ÙˆÛË Ï·Óı·ÛÌ¤ÓˆÓ Î·Ù·¯ˆÚ›ÛˆÓ. AéÙb˜ Ûb âıÓÈÎe â›-
Â‰Ô ÂrÓ·È Ôî ëÍɘ: 1) ¶·Ú¤¯ÂÙ·È ‰Èη›ˆÌ· ÛÙe οı ôÙÔÌÔ
Óa Ï·Ì‚¿ÓÂÈ ÁÓÒÛË ÙáÓ ÚÔÛˆÈÎáÓ ÙÔ˘ ‰Â‰ÔÌ¤ÓˆÓ Ôf
ö¯Ô˘Ó ηٷ¯ˆÚÈÛıÉ. 2) ¶·Ú¤¯ÂÙ·È â›Û˘ Ùe ‰Èη›ˆÌ· ÙÔÜ
àÙfiÌÔ˘ Óa ˙ËÙ‹ÛÂÈ àe Ùc ¢ÈηÛÙÈÎc \AÚ¯c Ùc ‰È·ÁÚ·Êc
j Ùc ‰ÈfiÚıˆÛË ÙáÓ ÛÙÔȯ›ˆÓ âÎÂ›ÓˆÓ Ôf ηÙa ÙcÓ ÎÚ›ÛË
ÙÔ˘ ÂÚȤ¯Ô˘Ó ÓÔÌÈÎa ÛÊ¿ÏÌ·Ù· j ‰bÓ àÓÙ·ÔÎÚ›ÓÔÓÙ·È
Úe˜ ÙcÓ àÏ‹ıÂÈ·. 3) \AÎfiÌË ÚԂϤÂÙ·È Ùe ‰Èη›ˆÌ· ÙÔÜ
àÙfiÌÔ˘ Óa ˙ËÙ‹ÛÂÈ àÔ˙ËÌ›ˆÛË âÍ ·åÙ›·˜ ÌÈĘ ÏËÚÔÊÔ-
Ú›·˜ Ôf ÙÔÜ àÔ‰›‰ÂÙ·È âÛÊ·Ï̤ӷ ηd Ùe ‚Ï¿ÙÂÈ Î·d
4) ¶ÚԂϤÂÙ·È ÂÚÈÔÚÈṲ̂ÓÔ ¯ÚÔÓÈÎe ‰È¿ÛÙËÌ· Ôf Ùa ‰Â-
‰Ô̤ӷ ÚÔÛˆÈÎÔÜ ¯·Ú·ÎÙÉÚ· ÌÔÚÔÜÓ Óa ·Ú·Ì›ÓÔ˘Ó
ÛÙe ™¶™. ^H ™˘Ìʈӛ· ·Ú¤¯ÂÈ â›Û˘ (ôÚıÚÔ 114) Ûb ‰È·-
ÎÚ·ÙÈÎe â›Â‰Ô ÙcÓ âÍÔ˘Û›· ÛÙa Û˘Ì‚·ÏÏfiÌÂÓ· ̤ÚË Óa
ïÚ›˙Ô˘Ó ÙcÓ \AÚ¯c \EϤÁ¯Ô˘, ì ïÔ›· ö¯ÂÈ êÚÌÔ‰ÈfiÙËÙ· Óa
âÚ¢ÓÄ iÓ ì âÂÍÂÚÁ·Û›· ηd ì ¯Ú‹ÛË ÙáÓ Î·Ù·¯ˆÚÈṲ̂-
ÓˆÓ ÛÙe ™¶™ ·Ú·‚È¿˙Ô˘Ó Ùa ‰ÈηÈÒÌ·Ù· ÙÔÜ ÔåΛԢ
ÚÔÛÒÔ˘. Mb Ùe ôÚıÚÔ ‰b 115 ÚԂϤÂÙ·È Î·d ï öÏÂÁ¯Ô˜
Ûb ‰È·ÎÚ·ÙÈÎe â›‰Ô, ·Ú¿ÏÏËÏ· Ùe ôÚıÚÔ 23 ÙÔÜ Ó.
2472/1977 «ÁÈa ÙcÓ ÚÔÛÙ·Û›· ÙÔÜ àÙfiÌÔ˘» ηıÈÂÚÒÓÂÈ
àÓÙ›ÛÙÔȯ˜ àÛÙÈÎb˜ Âéı‡Ó˜ ÙáÓ ÊÔÚ¤ˆÓ Ôf ö¯Ô˘Ó Ùc ‰˘Ó·-
ÙfiÙËÙ· ¯Ú‹Û˘ ÙáÓ ÛÙÔȯ›ˆÓ ÚÔÛˆÈÎÔÜ ¯·Ú·ÎÙÉÚ·,
âÓá Ìb Ùd˜ ‰È·Ù¿ÍÂȘ ÙáÓ ôÚıÚˆÓ 21 ηd 22 ηıÈÂÚÒÓÔÓÙ·È
·éÛÙËÚb˜ ÂÈı·Ú¯ÈÎb˜ ηd ÔÈÓÈÎb˜ ΢ÚÒÛÂȘ ÁÈa ·Ú·‚¿-

255
ÛÂȘ ÙáÓ çÚÁ¿ÓˆÓ âÎÂ›ÓˆÓ Ôf ÂrÓ·È âÈÊÔÚÙÈṲ̂ӷ Ìb ÙcÓ
âÂÍÂÚÁ·Û›· ηd ÁÂÓÈÎa Ùc ‰È·¯Â›ÚÈÛË ÙáÓ ú‰ÈˆÓ ÛÙÔȯ›ˆÓ
(BÏ. ηd \AÓ‰Ú. K·ÙÚ¿ÎË, öÓı’ àÓˆÙ., ÛÛ. 10-14).
òE¯ÂÈ óÛÙfiÛÔ ÛËÌ·Û›· Óa ·Ú·ÙËÚ‹ÛÔ˘Ì ¬ÙÈ Ùe
EéÚˆ·˚Îe KÔÈÓÔ‚Ô‡ÏÈÔ ÛÙcÓ òEÎıÂÛ‹ ÙÔ˘ Ùɘ 22-1-1997
àÂÊ¿ÓıË ¬ÙÈ ì ™˘Ìʈӛ· ™¤ÓÁÎÂÓ ·ÚÔ˘ÛÈ¿˙ÂÈ öÏÏÂÈ„Ë
‰È·Ê¿ÓÂÈ·˜ ηd ‰ËÌÔÎÚ·ÙÈÎÔÜ âϤÁ¯Ô˘ Ìb ÙcÓ àÓÂ·ÚÎÉ
ÓÔÌÈÎc ÚÔÛÙ·Û›· ÙáÓ ÔÏÈÙáÓ.
‚) ≠OÙÈ Ìb Ùe ™¶™ ÂåÛ¿ÁÂÙ·È ÌÈa Ù¯ÓÔÏÔÁÈÎa ÚÔˆ-
ıË̤ÓË Ì¤ıÔ‰Ô˜ Û˘ÏÏÔÁɘ, ηٷÁÚ·Êɘ, âÂÍÂÚÁ·Û›·˜
ηd àÚ¯ÂÈÔı¤ÙËÛ˘ ‰Â‰ÔÌ¤ÓˆÓ ÚÔÛˆÈÎÔÜ ¯·Ú·ÎÙÉÚ· Ìb
‚¿ÛË ÙÔf˜ H/Y Ôf Êı¿ÓÂÈ Ûb Ì›· àÛÊ˘ÎÙÈÎc ·Ú·ÎÔÏÔ‡-
ıËÛË ÙÔÜ àÙfiÌÔ˘. K·d ì ÌbÓ ‰È·‰Èηۛ· ·éÙc ÂrÓ·È ïˆÛ-
‰‹ÔÙ Èe àÔÙÂÏÂÛÌ·ÙÈÎc ÁÈa ÙcÓ ÂÚÈÊÚÔ‡ÚËÛË Ùɘ ‰Ë-
ÌfiÛÈ·˜ Ù¿Í˘ ηd Ùɘ ηٷ‰›ˆÍ˘ ÙÔÜ âÁÎÏ‹Ì·ÙÔ˜, ¬Ìˆ˜
·Ú·Ïϋψ˜ ì ·éÙc ‰È·‰Èηۛ· âÓ¤¯ÂÈ âÓ ë·˘ÙFÉ Ùa Û¤Ú-
Ì·Ù· Èı·ÓáÓ Î·Ù·ÛÙÚ·ÙËÁ‹ÛÂˆÓ Ûb ‚¿ÚÔ˜ àÓ˘Ô„›·-
ÛÙˆÓ àÓıÚÒˆÓ, Ìb àÔÙ¤ÏÂÛÌ· ÙcÓ Î·Ù¿ÚÁËÛË ÙÔÜ
àÔÚÚ‹ÙÔ˘ Ùɘ å‰ÈˆÙÈÎɘ ˙ˆÉ˜ ηd ÙÔÜ ‰ÈηÈÒÌ·ÙÔ˜ Ùɘ
âχıÂÚ˘ àÓ¿Ï·Û˘ Ùɘ ÚÔÛˆÈÎfiÙËÙÔ˜. òAÏψÛÙÂ
ö¯ÂÈ ÁÂÓÈÎᘠ·Ú·ÙËÚËıÉ ¬ÙÈ «ì âÊ·ÚÌÔÁc Ùɘ ÏËÚÔÊÔ-
ÚÈÎɘ ÚÔηÏÂÖ ÌÈa Ó¤· ÂÚÈÛÙÔÏc Ùɘ âÏ¢ıÂÚ›·˜ ÙÔÜ àÙfi-
ÌÔ˘, ηd οı ÓÔÌÔıÂÙÈÎc Ú‡ıÌÈÛË ·éÙɘ Ùɘ Ú·ÁÌ·ÙÈÎɘ
ηٿÛÙ·Û˘ àÔ‰¤¯ÂÙ·È Î·d ÚÔ¸Ôı¤ÙÂÈ Ùc Û¯ÂÙÈÎc Ì›-
ˆÛË âÏ¢ıÂÚ›·˜» (XÚ. °È·ÓÓÔ‡Ï˘, ÛÙ‹Ó «᾽Eφηµερίδα ∆ηµοσί-
ου ∆ικαίου», 1980).
Á) ≠OÙÈ Ùa ÚÔÛˆÈÎa ÛÙÔȯÂÖ· ÙÔÜ àÚ¯ÂÈÔıÂÙÔ˘Ì¤ÓÔ˘
ÚÔÛÒÔ˘ ‰bÓ ÌÔÚÔÜÓ Óa ¯ÚËÛÈÌÔÔÈËıÔÜÓ ÁÈa ôÏÏÔ
ÛÎÔe ·Úa ÌfiÓÔ ÁÈa ÙcÓ ÚfiÏË„Ë ÙÔÜ âÁÎÏ‹Ì·ÙÔ˜.

256
\EÓ ù„ÂÈ ÙáÓ àÓˆÙ¤Úˆ ÌÔÚÔÜÌ Óa ñÔÛÙËÚ›ÍÔ˘Ì ¬ÙÈ
Ìb Ùc ™˘Ìʈӛ· ™¤ÓÁÎÂÓ ‰ËÌÈÔ˘ÚÁÂÖÙ·È ≤Ó·˜ àÛÊ˘ÎÙÈÎe˜
ÎÏÔÈe˜ ¤ÚÈÍ ÙáÓ ÔÏÈÙáÓ Ùɘ EéÚˆ·˚Îɘ ≠EÓˆÛ˘, ï
ïÔÖÔ˜ ‰ËÌÈÔ˘ÚÁÂÖ Ùd˜ ÚÔ¸Ôı¤ÛÂȘ ÁÈa ÙcÓ ÛÙ¤ÚËÛË àe
·éÙÔf˜ Ùɘ ÓÔÌɘ ηd ôÛÎËÛ˘ ‚·ÛÈÎáÓ àÙÔÌÈÎáÓ ÙÔ˘˜ ‰È-
ηȈ̿وÓ. ¢ÈfiÙÈ iÓ Î¿ÔÈÔ˜ Èı·ÓÔÏÔÁÂÖ ¬ÙÈ ì Û˘ÌÌÂÙÔ-
¯‹ ÙÔ˘ .¯. Ûb ÌÈa Û˘Ó¿ıÚÔÈÛË j ‰È·‰‹ÏˆÛË j ‰È·Ì·ÚÙ˘-
Ú›· ηÙa Ùɘ ΢‚ÂÚÓ‹Ûˆ˜ ηٷÁÚ¿ÊÂÙ·È, ÂrÓ·È ‰˘Ó·ÙeÓ
Óa ·Ú·ÈÙËıFÉ àe ÙcÓ ôÛÎËÛË ÙáÓ àÓÙ›ÛÙÔȯˆÓ ıÂÌÂ-
ÏȈ‰áÓ ‰ÈÎ·ÈˆÌ¿ÙˆÓ ÙÔ˘. Ta ÎÚÈÙ‹ÚÈ· ‚¿ÛÂÈ ÙáÓ ïÔ›ˆÓ
ηٷ¯ˆÚ›˙ÔÓÙ·È ÚÔÛˆÈÎa ‰Â‰Ô̤ӷ ÛÙÔf˜ H/Y Ùɘ
™˘Ìʈӛ·˜ ™¤ÓÁÎÂÓ ÔÈΛÏÔ˘Ó, âÓá ·Ú·Ì¤ÓÂÈ à‰È¢ÎÚ›ÓÈ-
ÛÙÔ˜ ï ¬ÚÔ˜ Ùɘ «Û˘Á΢ڛ·˜» Ôf âÈηÏÂÖÙ·È ì ™˘Ìʈӛ·.
™‡Ìʈӷ Ìb ·éÙeÓ ì Û˘ÏÏÔÁc ÙáÓ ÏËÚÔÊÔÚÈáÓ âÍ·Ú-
ÙÄÙ·È àe ÙeÓ ¯ÚfiÓÔ, Ùa ΛÓËÙÚ·, ÙeÓ ÛÎÔfi, Ùd˜ Û˘ÓıÉΘ
οو àe Ùd˜ ïÔÖ˜ οÔÈÔ˜ οÙÈ ‰È¤Ú·Í ηd Ùa ÛÙÔÈ-
¯ÂÖ· ·éÙa οı ÊÔÚa ÌÂÙ·‚¿ÏÏÔÓÙ·È. òAÏÏÔ ÓfiËÌ· ö¯Ô˘Ó
ÏËÚÔÊÔڛ˜ ÁÈa Ùc ıÚËÛ΢ÙÈÎc j ÔÏÈÙÈÎc ‰Ú¿ÛË ëÓe˜
ÚÔÛÒÔ˘ ÛÙa àÚ¯ÂÖ· ëÓe˜ ıÚËÛ΢ÙÈÎÔÜ j ÔÏÈÙÈÎÔÜ
™˘ÏÏfiÁÔ˘ ηd ôÏÏË àÍ›· àÔÎÙÔÜÓ Ùa ú‰È· ÛÙÔȯÂÖ· ÛÙa
àÚ¯ÂÖ· Ùɘ \AÛÙ˘ÓÔÌ›·˜ j ÙÔÜ ™¶™. Mb Ùa Ó¤· ·éÙa ‰Â-
‰Ô̤ӷ â¤Ú¯ÂÙ·È «ï ı¿Ó·ÙÔ˜ Ùɘ å‰ÈˆÙÈÎɘ Ì·˜ ˙ˆÉ˜».
K¿ı ÊÔÚa Ôf οÓÔ˘ÌÂ Û˘Ó·ÏÏ·Áb˜ Ìb Ì›· ÈÛÙˆÙÈÎc
οÚÙ· οÔÈÔÈ ÌĘ ·Ú·ÎÔÏÔ˘ıÔÜÓ. \Ae ÙcÓ œÚ· Ôf
‚Á·›ÓÔ˘Ì àe Ùe Û›ÙÈ Ì·˜ ̤¯ÚÈ Ôf âÈÛÙÚ¤ÊÔ˘Ì ο-
ÔÈÔÈ ÌĘ ·Ú·ÎÔÏÔ˘ıÔÜÓ. Tfi «TIME» ÌĘ Û˘Ì‚Ô˘Ï‡ÂÈ
Óa ÛÙÂÚËıÔÜÌ οÔÈˆÓ àÓ¤ÛÂˆÓ ÁÈa Óa ÂúÌ·ÛÙ ۛÁÔ˘ÚÔÈ
¬ÙÈ ÎÚ·ÙÄÌ ÁÈa ÙeÓ ë·˘Ùfi Ì·˜ ÌÂÚÈÎb˜ ÔχÙÈ̘ ÏËÚÔ-
ÊÔڛ˜ («᾽Eλευθεροτυπία», 20-8-1997). Oî ÏÂÁfiÌÂÓ˜ «ö͢-

257
Ó˜ οÚÙ˜» Ôf àÚ¯›˙Ô˘Ó Óa ÁÂÓÈ·ÔÓÙ·È ÛÙc ¯Ú‹ÛË
ÙÔ˘˜ ÚÔˆıÔÜÓ ÙcÓ ·å¯Ì·ÏˆÛ›· Ì·˜. ^H \EÊÔÚ›·, Ôî
KÔÈÓˆÓÈÎb˜ \AÛÊ·Ï›ÛÂȘ, Ôî TÚ¿Â˙˜, Ùe ‚È‚ÏÈ¿ÚÈÔ ñÁ›-
·˜, ï O°A, Ùe ‰›ψ̷ ÁËÛ˘, Ôî Û˘Ó‰ÚÔÌb˜ Î.Ï. ıa
ÌĘ ¯ÔÚËÁÔÜÓ âÊÂÍɘ οÚÙ˜, Ôf ÛÙe Ù¤ÏÔ˜ ıa àÓÙÈηٷ-
ÛÙ·ıÔÜÓ àÛÊ·Ïᘠàe Ì›· Ôf ıa Ùa ÂÚȤ¯ÂÈ ¬Ï·, œÛÙÂ
Óa ïÏÔÎÏËÚˆıFÉ ï Ï‹Ú˘ öÏÂÁ¯Ô˜ â¿Óˆ Ì·˜ («᾽Aπογευ-
µατινή», 20-8-1997).

B. TO £EMA TH™ £PH™KEYTIKH™


™YNEI¢H™H™
^H „‹ÊÈÛË Ùɘ ™˘Ìʈӛ·˜ ™¤ÓÁÎÂÓ â‰ËÌÈÔ‡ÚÁËÛ ηd
≤Ó· ôÏÏÔ ÓÂ˘Ì·ÙÈÎÔ-ÎÔÈÓˆÓÈÎe ˙‹ÙËÌ·, ÛÙe ïÔÖÔ ì ΢-
‚¤ÚÓËÛË ‰bÓ ö‰ˆÛ Ùc ‰¤Ô˘Û· ÛËÌ·Û›·. ¶ÚfiÎÂÈÙ·È ¬Ìˆ˜
ÁÈa ˙‹ÙËÌ· Ìb ÔÏÏb˜ ÚÔÂÎÙ¿ÛÂȘ ÙfiÛÔ Ûb ÎÚ·ÙÈÎfi, ¬ÛÔ
ηd Ûb ‰È·ÎÚ·ÙÈÎe â›‰Ô, Ôf ̤ÏÏÔ˘Ó Óa ÂrÓ·È âÈ˙‹-
ÌȘ ÁÈa ÙcÓ âÊ·ÚÌÔÁc Ùɘ ™˘Ìʈӛ·˜ å‰È·›ÙÂÚ· ÛÙcÓ
^EÏÏ¿‰·. ¶ÚfiÎÂÈÙ·È ÁÈa Ùc Û‡Ó‰ÂÛË Ùɘ ™˘Ìʈӛ·˜, ‰Èa
̤ÛÔ˘ ÙáÓ Ó¤ˆÓ äÏÂÎÙÚÔÓÈÎáÓ Ù·˘ÙÔًوÓ, Ìb ÙeÓ ‰˘ÛÒ-
Ó˘ÌÔ àÚÈıÌe 666, ï ïÔÖÔ˜ Û‡Ìʈӷ Ìb ÙcÓ \AÔÎ¿Ï˘„Ë
àÔÙÂÏÂÖ ÙeÓ àÚÈıÌe ÙÔÜ \AÓÙȯڛÛÙÔ˘. §¤ÁÂÙ·È ‚¤‚·È· ¬ÙÈ
Ô˘ıÂÓa ÛÙa 142 ôÚıÚ· Ù˘ ì ™˘Ìʈӛ· ‰bÓ ÚԂϤÂÈ
ÙcÓ öΉÔÛË Ó¤ˆÓ Ù·˘ÙÔًوÓ. ErÓ·È ¬Ìˆ˜ ìÏ›Ô˘ Ê·ÂÈÓfiÙÂ-
ÚÔ ¬ÙÈ Ùd˜ ÚÔ¸Ôı¤ÙÂÈ. XˆÚd˜ ·éÙb˜ ‰bÓ ÌÔÚÂÖ Óa âÊ·Ú-
ÌÔÛıFÉ. ™‡Ìʈӷ Ìb Ùe ôÚıÚÔ 189 Ùɘ ™˘Óı‹Î˘ Ùɘ
EéÚˆ·˚Îɘ KÔÈÓfiÙËÙÔ˜ «ì ï‰ËÁ›· ‰ÂÛ̇ÂÈ Î¿ı ÎÚ¿ÙÔ˜-
̤ÏÔ˜ ÛÙe ïÔÖÔ à¢ı‡ÓÂÙ·È ¬ÛÔÓ àÊÔÚÄ ÛÙe âȉȈÎfiÌÂ-
ÓÔ àÔÙ¤ÏÂÛÌ·, àÏÏa àÊ‹ÓÂÈ ÙcÓ âÈÏÔÁc ÙÔÜ Ù‡Ô˘ ηd

258
ÙáÓ Ì¤ÛˆÓ ÛÙcÓ êÚÌÔ‰ÈfiÙËÙ· ÙáÓ âıÓÈÎáÓ àÚ¯áÓ». ™Ùd˜
24-10-1995 âΉfiıËΠì KÔÈÓÔÙÈÎc ^O‰ËÁ›· 95/46 «ÁÈa
ÙcÓ ÚÔÛÙ·Û›· ÙáÓ Ê˘ÛÈÎáÓ ÚÔÛÒˆÓ öÓ·ÓÙÈ Ùɘ âÂÍÂÚ-
Á·Û›·˜ ‰Â‰ÔÌ¤ÓˆÓ ÚÔÛˆÈÎÔÜ ¯·Ú·ÎÙÉÚ· ηd ÁÈa ÙcÓ
âχıÂÚË Î˘ÎÏÔÊÔÚ›· ÙáÓ ‰Â‰ÔÌ¤ÓˆÓ ·éÙáÓ». ™Ùa ôÚıÚ·
ηd 8 Ùɘ ^O‰ËÁ›·˜ ·éÙɘ Á›ÓÂÙ·È ÏfiÁÔ˜ ÁÈa Ù‹Ó «ἐπεξερ-
γασία τοῦ ἐθνικοῦ ἀναγνωριστικοῦ ἀριθµοῦ ταυτότητος ἢ
ἄλλων ἀναγνωριστικῶν τῆς ταυτότητος στοιχείων». ^H
^O‰ËÁ›· ÂÚÈÁÚ¿ÊÂÈ Ùd˜ Ӥ˜ Ù·˘ÙfiÙËÙ˜, Ôî ïÔÖ˜ ıa ÂrÓ·È
ÎÔÈÓb˜ ÁÈa ¬ÏË ÙcÓ EéÚˆ·˚Îc ≠EÓˆÛË. ^O ëÏÏËÓÈÎe˜ Ófi-
ÌÔ˜ 2472/1997 ÛÙe ôÚıÚÔ 8 ·Ú. 3 ÚԂϤÂÈ Ùc ‰È·Û‡Ó-
‰ÂÛË ÙáÓ àگ›ˆÓ Ìb ‚¿ÛË Ùc ¯Ú‹ÛË «^EÓÈ·›Ô˘ Kˆ‰ÈÎÔÜ
\AÚÈıÌÔÜ MËÙÚÒÔ˘» (EKAM). MÂÙa ÙcÓ „‹ÊÈÛË ·éÙÔÜ
ÙÔÜ ÓfiÌÔ˘ ÚfiÎÂÈÙ·È Óa âÓÂÚÁÔÔÈËıFÉ ï EKAM, ÁÈ·Ùd ï
ÓfiÌÔ˜ ·éÙe˜ àÔÙÂÏÔÜÛ ÙcÓ ÚÔ¸fiıÂÛË ÁÈ’ ·éÙfi (¶.
Eéı˘Ì›Ô˘: «Λάβετε θέσεις γιὰ τὸν EKAM», ÛÙfi «Bῆµα», 6-4-
1997). °Èa Ùe Ìc ıÚËÛ΢fiÌÂÓÔ ôÙÔÌÔ úÛˆ˜ ·éÙe˜ ï àÚÈı-
Ìe˜ Óa Ìc ÛËÌ·›ÓÂÈ Ù›ÔÙÂ. Na ÂrÓ·È, ¬ˆ˜ âϤ¯ıË, ≤Ó·˜
àÚÈıÌe˜ ÚdÓ àe Ùe 667 ηd ÌÂÙa Ùe 665. ¢¤Ó Û˘Ì‚·›ÓÂÈ
¬Ìˆ˜ Ùe ú‰ÈÔ Ìb Ùe ıÚËÛ΢fiÌÂÓÔ ôÙÔÌÔ. Ta ôÙÔÌ· ·éÙa
ÈÛÙÂ‡Ô˘Ó ÛÙeÓ Û˘Ì‚ÔÏÈÛÌe ·éÙÔÜ ÙÔÜ àÚÈıÌÔÜ Ôf ÚÔ¤Ú-
¯ÂÙ·È àe Ùe Èe ÛËÌ·ÓÙÈÎe ηd ·éıÂÓÙÈÎe îÂÚe ¯ÚÈÛÙÈ·-
ÓÈÎe ΛÌÂÓÔ Ôf ÂrÓ·È ì K·ÈÓc ¢È·ı‹ÎË.
\AÓ·ÙÚ¤¯ÔÓÙ˜ ÏÔÈeÓ ÛÙa ¯ˆÚ›· \AÔηχ„ˆ˜ ÈÁã
16-18 ‰È·‚¿˙Ô˘Ì Ùa àÎfiÏÔ˘ı·: «Kαὶ ποιεῖ (ὁ ᾽Aντίχρι-
στος) πάντας τοὺς µικροὺς καὶ τοὺς µεγάλους καὶ τοὺς
πλουσίους καὶ τοὺς πτωχοὺς καὶ τοὺς ἐλευθέρους καὶ
τοὺς δούλους ἵνα δώσωσιν αὐτοῖς χάραγµα ἐπὶ τῆς χειρὸς
αὐτῶν τῆς δεξιᾶς ἢ τῶν µετώπων αὐτῶν. Kαὶ ἵνα µή τις δύ-

259
νηται ἀγοράσαι ἢ πωλῆσαι εἰ µὴ ὁ ἔχων τὸ χάραγµα, τὸ
ὄνοµα τοῦ θηρίου ἢ τὸν ἀριθµὸν τοῦ ὀνόµατος αὐτοῦ.
῟Ωδε ἡ σοφία ἐστίν. ῾O ἔχων νοῦν ψηφισάτω τὸν ἀριθµὸν
τοῦ θηρίου. ᾽Aριθµὸς γὰρ ἀνθρώπου ἐστί. Kαὶ ὁ ἀριθµὸς
αὐτοῦ χξστ´».
^O àÚÈıÌe˜ ÏÔÈeÓ ·éÙe˜ ‰bÓ ÂrÓ·È ≤Ó·˜ Ù˘¯·ÖÔ˜ àÚÈıÌe˜
ÌÂÙ·Íf ÔÏÏáÓ ôÏψÓ. °Èa Ùc ıÚËÛ΢ÙÈÎc Û˘Ó›‰ËÛË Î·d
›ÛÙË ÙáÓ ¯ÚÈÛÙÈ·ÓáÓ ÚfiÎÂÈÙ·È ÁÈa ۇ̂ÔÏÔ ÙÔÜ ™·Ù·ÓÄ,
Ôf Ú¤ÂÈ Óa àÔʇÁÔ˘Ó. K·d ÂrÓ·È à·Ú·‚›·ÛÙÔ ‰Èη›ˆ-
Ì· οı àÓıÚÒÔ˘ Óa ÈÛÙ‡ÂÈ ¬,ÙÈ ı¤ÏÂÈ âÊ’ ¬ÛÔÓ ·éÙ‹ ÙÔ˘
ì ›ÛÙË ‰bÓ öÚ¯ÂÙ·È Ûb àÓÙ›ıÂÛË Ìb Ùc ‰ËÌfiÛÈ· Ù¿ÍË Î·d Ùa
¯ÚËÛÙa õıË. ¶á˜ ÏÔÈeÓ ÂrÓ·È ‰˘Ó·ÙeÓ Óa âÈ‚ÏËıFÉ ÛÙÔf˜
àÓıÚÒÔ˘˜ ·éÙÔf˜ ‰Èa Ùɘ ‚›·˜ ì ·Ú·Ï·‚c ÙáÓ Ó¤ˆÓ äÏÂ-
ÎÙÚÔÓÈÎáÓ Ù·˘ÙÔًوÓ, ¬Ù·Ó Ôî Ù·˘ÙfiÙËÙ˜ ·éÙb˜ ÚfiÎÂÈÙ·È
Óa ÂÚȤ¯Ô˘Ó ÛÙe Û‡ÛÙËÌ· ÙÔÜ ÁÚ·Ì̈ÙÔÜ ÎÒ‰Èη ÙeÓ
ÂåÛ·ÁˆÁÈÎe àÚÈıÌe 666; K·Ó¤Ó·˜ ÊÔÚ¤·˜ ÎÚ·ÙÈÎɘ âÍÔ˘-
Û›·˜ ‰bÓ ö¯ÂÈ Ùc ÓÔÌÈÎc j ÔÏÈÙÈÎc ‰˘Ó·ÙfiÙËÙ· Óa âÈ‚¿ÏÂÈ
Ùc Û˘ÓÂȉËÛÈ·Îc ·Ú·‰Ô¯c Ùɘ àÓÙ›Ï˄˘ ¬ÙÈ ï 666 ÂrÓ·È
àÚÈıÌe˜ ôÛ¯ÂÙÔ˜ Ìb Ùc ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÈÎc ›ÛÙË, ÌÈa ηd ì ›ÛÙË
·éÙc âÎÊÚ¿˙ÂÈ àÓ·ÓÙ›ÚÚËÙ· ≤Ó· àÙÔÌÈÎe ηd Û˘ÓÙ·ÁÌ·ÙÈÎa
ηÙÔ¯˘ÚˆÌ¤ÓÔ ‰Èη›ˆÌ·. £ÚËÛ΢ÙÈÎc âÏ¢ıÂÚ›· ÛËÌ·›ÓÂÈ
ÙcÓ ôÚÓËÛË Î¿ı â¤Ì‚·Û˘ ÔîÔ˘‰‹ÔÙ ÛÙc ıÚËÛ΢ÙÈÎc
Û˘Ó›‰ËÛË ÙáÓ ÈÛÙáÓ. £›ÁÂÙ·È ‰b ì Û˘Ó›‰ËÛË ·éÙc οıÂ
ÊÔÚa Ôf ηd ≤Ó·˜ ÁÂÓÈÎɘ åÛ¯‡Ô˜ ÓfiÌÔ˜ ÚÔÛ‚¿ÏÏÂÈ ıÂÌÂ-
ÏÈÒ‰ÂȘ àÚ¯b˜ Ùɘ ıÚËÛΛ·˜, öÛÙˆ ÎÈ iÓ âÈ‚¿ÏÏÂÈ Î·ÓfiÓ˜
Ôf åÛ¯‡Ô˘Ó ÁÈa ¬ÏÔ˘˜ ÙÔf˜ Ôϛ٘, ÂrÓ·È ¬Ìˆ˜ àÛ˘Ì‚›‚·-
ÛÙÔÈ Ìb Û˘ÁÎÂÎÚÈ̤ÓË ıÚËÛ΢ÙÈÎc ı¤ÛË. òAÏψ˜ ‰ËÌÈÔ˘Ú-
ÁÂÖÙ·È äıÈÎe ‰›ÏËÌÌ· ÛÙÔf˜ ÈÛÙÔ‡˜, Ôf ηÏÔÜÓÙ·È j Óa
·Ú·‚ÔÜÓ Ùe ÓfiÌÔ j Óa ·Ú·‚È¿ÛÔ˘Ó Ùc Û˘Ó›‰ËÛ‹ ÙˆÓ.

260
^H ^IÂÚa ™‡ÓÔ‰Ô˜ Ûb Âå‰ÈÎc \EÁ·ÎÏÈfi Ù˘ Úe˜ ÙeÓ
^EÏÏËÓÈÎe §·e ÙÔÓ›˙ÂÈ: «῾O ἀριθµὸς 666 ἀπὸ τὴν ἀναφο-
ρά του στὴν ᾽Aποκάλυψη, εἶναι καθιερωµένος σὰν ὁ ἀριθ-
µὸς τοῦ ᾽Aντιχρίστου. Kαὶ συνεπῶς δὲν εἶναι δυνατὸν ὁ
Xριστιανὸς νὰ ἀδιαφορεῖ γιὰ τὴν ἠθεληµένη καὶ συστηµα-
τικὴ εἰσαγωγὴ αὐτοῦ τοῦ ἀριθµοῦ στὴ ζωή του. Kαὶ ἐν προ-
κειµένgω στὴ ζωὴ τοῦ ῾Eλληνικοῦ ῎Eθνους, ποὺ εἶναι σχεδὸν
στὸ σύνολό του Xριστιανικὸ καὶ ᾽Oρθόδοξο, ἀνεξάρτητα
ἀπὸ τὸ πόσο βιώνει τὴν πίστη του συνειδητὰ τὸ κάθε ἄτο-
µο» (\EÁ·ÎÏÈÔ˜ 2626/7-4-1997).
™ÙcÓ ^EÏÏ¿‰· ì ıÚËÛ΢ÙÈÎc âÏ¢ıÂÚ›· ηd ì ıÚËÛ΢-
ÙÈÎc Û˘Ó›‰ËÛË ö¯Ô˘Ó Ï‹ÚË Û˘ÓÙ·ÁÌ·ÙÈÎc ÚÔÛÙ·Û›·, Ìb
ÙcÓ öÓÓÔÈ· ¬ÙÈ ‰bÓ ÌÔÚÂÖ ï ÎÔÈÓe˜ ÓÔÌÔı¤Ù˘ Óa Ù›˜ ÚÔ-
Û‚¿ÏÏÂÈ ı¤ÙÔÓÙ·˜ ηÓfiÓ˜ ‰Èη›Ô˘ Ôf öÚ¯ÔÓÙ·È Ûb àÓÙ›ıÂÛË
Ìb ·éÙ¤˜. ≠EÓ·˜ ·ÚfiÌÔÈÔ˜ ÓfiÌÔ˜ ıa àÓÙ¤ÎÂÈÙÔ ÛÙe ™‡ÓÙ·Á-
Ì· ηd ıa â¤‚·ÏÏ ÛÙeÓ ≤ÏÏËÓ· ‰ÈηÛÙc Óa Ìc ÙeÓ âÊ·Ú-
ÌfiÛÂÈ. Te àÙÔÌÈÎe ‰Èη›ˆÌ· Ùɘ ıÚËÛ΢ÙÈÎɘ âÏ¢ıÂÚ›·˜
(ôÚıÚÔÓ 13 ÙÔÜ ™˘ÓÙ¿ÁÌ·ÙÔ˜) ñÔ¯ˆÚÂÖ âÓ›ÔÙ Úe àÓˆÙ¤ÚÔ˘
ÙÈÓÔ˜ ‰ÈηÈÒÌ·ÙÔ˜ ¬ˆ˜ ÂrÓ·È .¯. ì ñÂÚ¿ÛÈÛË Ùɘ ¶·-
ÙÚ›‰Ô˜. \AÏÏa ηd Û’ ·éÙb˜ àÎfiÌË Ùd˜ ÂÚÈÙÒÛÂȘ ï ÓÔÌÔ-
ı¤Ù˘ ñÔ¯ˆÚÂÖ Î·d âÓ‰›‰ÂÈ ÛÙcÓ Ù‹ÚËÛË Ùɘ ıÚËÛ΢ÙÈÎɘ
âÏ¢ıÂÚ›·˜ âd ˙ËÌ›ˇ· ÙÔÜ ôÏÏÔ˘ ‰ÈηÈÒÌ·ÙÔ˜, ¬ˆ˜ ÙÔÜÙÔ
Û˘Ó¤‚Ë ÚfiÛÊ·Ù· Ìb ÙÔ‡˜ «àÓÙÈÚÚËۛ˜ Û˘ÓÂȉ‹Ûˆ˜».
\EÓ ÙÔ‡ÙÔȘ ÛÙcÓ ÚÔÎÂÈ̤ÓË ÂÚ›ÙˆÛË ‰bÓ Ê·›ÓÂÙ·È Óa
ö¯ÂÈ âÎÙÈÌËıÉ ¬ÛÔÓ Ú¤ÂÈ Ùe ˙‹ÙËÌ· Ôf ‰ËÌÈÔ˘ÚÁÂÖÙ·È Ûb
¯ÈÏÈ¿‰Â˜ çÚıÔ‰fiÍˆÓ ÈÛÙáÓ âÎ ÙÔÜ Èı·ÓÔÏÔÁÔ˘Ì¤ÓÔ˘ âÊÔ-
‰È·ÛÌÔÜ ÙˆÓ Ìb Ùd˜ Ӥ˜ Ù·˘ÙfiÙËÙ˜ Ôf ıa ÂÚÈÏ·Ì‚¿ÓÔ˘Ó
ÙeÓ àÚÈıÌe 666. Oî àÓ·ÊÂÚıÂÖÛ˜ Û˘ÓÙ·ÁÌ·ÙÈÎb˜ ‰È·Ù¿ÍÂȘ
‰bÓ ·Ú¤¯Ô˘Ó ÛÙeÓ ÓÔÌÔı¤ÙË Î·ÌÌ›· ‰˘Ó·ÙfiÙËÙ· ÁÈa η-

261
ıȤڈÛË Î·ÓfiÓˆÓ ‰Èη›Ô˘ Ôf ÂúÙ à̤ۈ˜ ÂúÙ âÌ̤ۈ˜
ıa ÚÔÛ‚¿ÏÏÔ˘Ó Ùc ıÚËÛ΢ÙÈÎc Û˘Ó›‰ËÛË Ùɘ ÌÂÁ¿Ï˘
·éÙɘ ηÙËÁÔÚ›·˜ ëÏÏ‹ÓˆÓ ÔÏÈÙáÓ, ¬Ù·Ó ·éÙc ì ÚÔÛ-
‚ÔÏc ‰bÓ ö¯ÂÈ Î·ÌÌ›· ‰ÈηÈÔÏÔÁ›·. °È·Ùd ÂrÓ·È ÚÔÊ·Ób˜
¬ÙÈ âÊ’ ¬ÛÔÓ ï àÚÈıÌe˜ ·éÙe˜ âÓÔ¯ÏÂÖ ÙÔf˜ ¯ÚÈÛÙÈ·ÓÔ‡˜,
ÌÔÚÂÖ Óa àÓÙÈηٷÛÙ·ıFÉ àe ≤Ó·Ó ôÏÏÔÓ, Ôf ıa ÂrÓ·È
ıÚËÛ΢ÙÈÎᘠô¯ÚÔ˘˜. °È·Ù› ¬Ìˆ˜ ‰bÓ ˘îÔıÂÙÂÖÙ·È ì χÛË
·éÙc ηd ÁÈ·Ù› ·Ú·ÙËÚÂÖÙ·È ÙfiÛÔ ÌÂÁ¿ÏË âÈÌÔÓc ÙáÓ
êÚÌÔ‰›ˆÓ ôÏÏÔÙ ÌbÓ Óa ÏÔȉˆÚÔÜÓ ÙÔf˜ ÈÛÙÔf˜ ÁÈa ÙÔf˜
Êfi‚Ô˘˜ ÙˆÓ à¤Ó·ÓÙÈ ÛÙeÓ àÚÈıÌe ·éÙeÓ Î·d ôÏÏÔÙ Óa ‰Ë-
ÏÒÓÔ˘Ó Âå˜ ÂÖÛÌ· ÙˆÓ ¬ÙÈ ï àÚÈıÌe˜ ·éÙe˜ ıa ñ¿Ú¯ÂÈ ÂúÙÂ
Ùe ı¤ÏÔ˘Ó, ÂúÙ ù¯È. K·d ÂrÓ·È àÔÚ›·˜ ôÍÈÔÓ Ùe Ê·ÈÓfiÌÂÓÔ
·éÙɘ Ùɘ âÈÌÔÓɘ, ¬Ù·Ó ÁÈa ÔÏf ÌÈÎÚfiÙÂÚË ïÌ¿‰·
àÓÙÈÚÚËÛÈáÓ ì ΢‚¤ÚÓËÛË ÚÔÉÏı Ûb ÓÔÌÔıÂÙÈÎc Ú‡ıÌÈÛË
à·ÏÏ¿ÙÙÔ˘Û· ÙÔf˜ àÓÙÈÚÚËۛ˜ àe ÙcÓ Ù‹ÚËÛË ëÓe˜ ÛÔ-
‚·ÚÔÜ Î·ı‹ÎÔÓÙÔ˜ Úe˜ ÙcÓ ¶·ÙÚ›‰·. ^H âÈÌÔÓc ·éÙc ‰Ë-
ÌÈÔ˘ÚÁÂÖ ÙcÓ Î·¯˘Ô„›· ¬ÙÈ ùÓÙˆ˜ οÙÈ ≈ÔÙÔ Û˘Ì‚·›ÓÂÈ
â‰á, οÔÈÔÈ âӉȷʤÚÔÓÙ·È Óa âÍ·Ó·ÁοÛÔ˘Ó ÙÔf˜ ¯ÚÈÛÙÈ·-
ÓÔf˜ Óa ‰Â¯ıÔÜÓ ÙeÓ àÚÈıÌe ÙÔÜ \AÓÙȯڛÛÙÔ˘. ¶ÔÈÔ› ÂrÓ·È
·éÙÔd ηd fiıÂÓ àÓÙÏÔÜÓ Ùe ‰Èη›ˆÌ· ηd Ùc ‰‡Ó·ÌË Óa
ÌĘ âÈ‚¿ÏÔ˘Ó Ùc ı¤ÏËÛ‹ ÙˆÓ; ™Ùa âÚˆÙ‹Ì·Ù· ·éÙa ‰bÓ
ÂrÓ·È ÂûÎÔÏÔ Óa ‰ÔıFÉ à¿ÓÙËÛË. Oî êÚÌfi‰ÈÔÈ ÛȈÔÜÓ, Ùa
ΤÓÙÚ· Ï‹„ˆ˜ ÙáÓ àÔÊ¿ÛÂˆÓ ÂrÓ·È âÎÙe˜ ^EÏÏ¿‰Ô˜ ηd
Ôî ≠EÏÏËÓ˜ ηÏÔ‡ÌÂı· Óa ñÔÙ·¯ıÔÜÌ Ûb Û˘ÛÙ‹Ì·Ù·
Ôf ηd Ùa Û˘ÓÙ·ÁÌ·ÙÈο Ì·˜ ‰ÈηÈÒÌ·Ù· Ï‹ÙÙÔ˘Ó Î·d
ÙcÓ ›ÛÙË Ì·˜ ‰ÔÎÈÌ¿˙Ô˘Ó. K·d ‚‚·›ˆ˜ ‰ÈηÈÔ‡ÌÂı· Óa
àÓÙÈÙ¿ÍÔ˘Ì ÙcÓ ôÚÓËÛ‹ Ì·˜ ÛÙcÓ ñÔÙ·Ác Ûb Ù¤ÙÔȘ Ú·-
ÎÙÈÎb˜ Ôf ·Ú·‚È¿˙Ô˘Ó ‚¿Ó·˘Û· Ùa Û˘ÓÙ·ÁÌ·ÙÈο Ì·˜ ‰È-
ηÈÒÌ·Ù·. K·d ‚¤‚·È· ‰bÓ ıa ·Ú·Ï¿‚Ô˘Ì ٛ˜ Ӥ˜ Ù·˘-

262
ÙfiÙËÙ˜ âÊ’ ¬ÛÔÓ ıa ö¯Ô˘Ó ÙeÓ àÚÈıÌe 666. ≠Eˆ˜ ¬ÙÔ˘ Ôî
êÚÌfi‰ÈÔÈ àÔÊ·Û›ÛÔ˘Ó Óa ηٷÈ·ÛıÔÜÓ ÛÙa ÛÔ‚·Úa Ìb Ùe
˙‹ÙËÌ· ηd àÓ·˙ËÙ‹ÛÔ˘Ó ÙcÓ ÂéÎÙ·›· χÛË ÙÔ˘ Û‡Ìʈӷ
Ìb Ùa ÈÛÙ‡̷ٷ Ùɘ ÌÂÁ¿Ï˘ ÌÂÚ›‰Ô˜ ÙÔÜ ^EÏÏËÓÈÎÔÜ
§·ÔÜ. K¿ı ôÏÏË Ï‡ÛË ıa ÂrÓ·È àÓÙÈÛ˘ÓÙ·ÁÌ·ÙÈÎc ηd ıa
ηٷ¤ÛÂÈ.
^H Ó¤· äÏÂÎÙÚÔÓÈÎc Ù¯ÓÔÏÔÁ›· ÚÔÈΛ˙ÂÈ ÙcÓ âÔ¯‹
Ì·˜ Ìb ı·‡Ì·Ù· ηd Ìb ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù·. K·d ¬ˆ˜ ‰Â›¯ÓÔ˘Ó
Ùa Ú¿ÁÌ·Ù· Ùa ÌbÓ êÌÈÏÏáÓÙ·È Ùa ‰¤. ^O ôÓıÚˆÔ˜, ̤-
Û· ÛÙcÓ àÔı¤ˆÛË Ùɘ ÛÔÊ›·˜ ÙÔ˘, ıa ÎÏËıFÉ ÔÏf Û‡ÓÙÔ-
Ì· Óa ôÚÂÈ Ùd˜ Û˘Ó¤ÂȘ ÙáÓ öÚÁˆÓ ÙáÓ ¯ÂÈÚáÓ ÙÔ˘, Ôf
ÛÙÚ¤ÊÔÓÙ·È Ûb ‚¿ÚÔ˜ ÙÔ˘. TÂÏÈÎa ηÓÂd˜ ‰bÓ ÌÔÚÂÖ Óa ͤ-
ÚÂÈ iÓ ï àÏ·˙gÓ ôÓıÚˆÔ˜ ÙÔÜ 21Ô˘ ·åáÓ· ıa ÂrÓ·È ÂéÙ˘-
¯¤ÛÙÂÚÔ˜ ÙÔÜ ÛËÌÂÚÈÓÔÜ j ÙÔÜ ¯ıÂÛÈÓÔÜ. Oî ÚÔÎÏ‹ÛÂȘ
ÂrÓ·È ÔÏÏb˜ ÁÈa ÙcÓ ñfiÛÙ·ÛË ÙÔÜ àÓıÚÒÔ˘. TÂÏÈÎa Ù›
ö¯ÂÈ Óa èÊÂÏ‹ÛÂÈ ÙeÓ ôÓıÚˆÔ, âaÓ ÙeÓ ÎfiÛÌÔÓ ¬ÏÔÓ ÎÂÚ-
‰›ÛÂÈ ‰Èa Ùɘ Ù¯ÓÔÏÔÁ›·˜, àÏÏa ¯¿ÛÂÈ, ÚdÓ àe ÙcÓ „˘-
¯‹ ÙÔ˘, ÙcÓ âÏ¢ıÂÚ›· ηd ÙcÓ àÍÈÔÚ¤ÂÈ¿ ÙÔ˘;

263