You are on page 1of 86



॥ ीः ॥
शुकसतः ॥
"वनोदनी" संकृतहदयायोपेता ॥
णय शारदां देवीं दयवानशालनीम् ।
विम चेतोवनादाथमुारं करसमतेः ॥ १.१ (=१) ॥
अित चपुरं नाम नगरम् ।
त वमसेनो नाम राजा बभूव ।
तिमनगरे हरदो नाम ेी तय भाया शृगरसुदरनानी ।
तपुो मदनावनोदनामा बभूव ।
तय पी भावती ।
सा सोमदेनः कया ।
मदनवनोदतु अतीववषयासः कुपुः पतुः शां न शृणोत ।
तय ूतमृगयावेयामादषु अतीव आसः ।
कुमागचारणं तं कुपुं वा तिपता हरदः सपीकः अतीव दुःिखतः सजातः ।
तं हरदं कुपुदुःखेन पीडतं वा तय सखा वमनामा जः वगृहतो
नीतनपुणं शुकं सारकां च गृहवा तृहे गवा ाह"सखे हरद! एनं शुकं सपीकं
पुववं परपालय ।
एतसंरणेन तव दुःखं दूरभवयतऽ ।
हरदतु तं शुकं गृहवा पुाय समपयामास ।
मदनवनोदेन शयनमिदरे वणपजरथः थापतः परपोषत ।
अथैकदा रहस शुको मदनं ाह
हे सखे!
पोते दुःिखनोदुःखापतयुचयो भुव ।
तेन पापेन ते वस पतनं देवशमवत् ॥ १.२ (=२) ॥
स ाह"कथमेतत्?ऽ शुक आहअित पचपुरं नाम नगरम् ।
त सयशमा ाणः ।
ताया धमशीलानानी पुतु देवशमा ।
स च अधीतवः पतृछनवृया देशातरं गवा भागीरथीतीरे तपः कृतवान् ।
एकदा स तपवी गगातीरे जपाथमुपवः ।
तिमकाले कयाचबलाकया उडीयमानया तदगोपर पुरषोसगः कृतः ।
स च तपवी ोधाकुलतनेः यावदूवं पयत तावोधािनना भमीभूतां बलाकां
भूमौ पततां वा [बलाकां दवा] नारायणजगृहे भाथं ययौ ।
वभतृशुूषापरया तपया कोपाभवो नभिसतः सपिहायमु "नाहं बलाकेव
वकोपथानम्ऽ ।
स च छनपातकानाीतो विमत, ेषत तया धमयाधपा वारणसीं नगरं
ययौ ।
त राहतं यमतभं मांसवयं वदधानं तं वा शामतःिथतः ।

याधेन वागतपूवकं वगृहं नीवा नजपतरौ सभकं भोजयवा पाय भोजनं
दम् ।
तदनतरं स च याधं ानकारणं पछ"कथं सती ानवती, कथं च वं ानवान्ऽ ।
तेन याधेनोम्
नजावयणीतं यः सयधमं नषेवते ।
उमाधममयेषु वकारेषु पराुखः ॥ १.३ (=३) ॥
स गृह स मुनः साधुः स च योगी स धािमकः ।
पतृशुूषको नयं जतुः साधारण यः ॥ १.४ (=४) ॥
अहं साप च एवं ाननौ वं च नजपतरौ परयय ममाशां न सभाषणाहः ।
परमतथं मवा जिपतः ।
एवमुः स ाणो वनयपरं याधं पछ ।
तेनोम्
न पूजयित ये पूयामायान मानयित ये ।
जीवित नन्मानाते मृताः वगं न याित च ॥ १.५ (=५) ॥
याधेन बोधततेन स ययौ गृहमामनः ।
अभवकितमांलोके परतः कितभाजनम् ॥ १.६ (=६) ॥
तमािणधमं वकुलोवं मर पो वनयपरो भवऽ ।
एवमुः स मदनः पतरौ नमकृय तदनुातो भायाचापृयवहणमधरढंवान् गतो
देशातरम् ।
पापी कतचनान शोकयुा नवा वैरणीभः सखीभः तबोधता
पुरषातराभलाषुकाभवत् ।
यतताभरेवमुम्
ताविपता तथा बधुयावजीवत मानवः ।
मृतो मृत इत ावा णानेहो नवतते ॥ १.७ (=७) ॥
अतवं वपतमायमाणा नजशररय कतचनथाययौवनय
पुरषातररमणाृहाण फलम् ।
तततासां वचनेन पुरषातरय गुणचसंय रमणाय शृगारं वधाय यावचलता
तावसारकया मा गछेयादवचनैिनभिसता ।
ततो यावसा तां सारकां गलमोटनपूवं वनाशयत तावदुडीय ययौ ।
ततः णं िथवा वेदेवतां द मृवा ताबूलं गृ यावचलता तावशुकः
ाह"सरतु ।
व गतयम्ऽ, इयादवायैः पृा ।
सा च शुकवचनं शकुनमत कृवा हय तमाह"हे शुकराज! नरातरावादं वातुं
चलतािमऽ ।
शुक उवाच "युमदं कयमेव परं दुकरं निदतं च कुलीणाम् ।
कच, तदा गयता यद वपरते समायाते सत तव बुरित ।
यद नाित तदा पराभवपदं भवयस ।
यतः

कौतुकावेषणो नयं दुजना यसनागमे ।
मासोपवासनी यिणपुकचहे ॥ १.८ (=८) ॥
पछ सा तदा साधं पुंलभः कृतादरा ।
ससमा जगादेदं कमदं भाषतं शुकः ॥ १.९ (=९) ॥
यद ते कौतुकं सुु पराथं गछ सुदर ।
िथरभूय वया पाायेयं महती कथा ॥ १.१० (=१०) ॥
एवं शुकों ुवा यदा सा कौतुकाकुलचेतसा नजगृह आसीनाित तदा शुकः कथां ाह
अित चावती पुरो ।
तयां भीमनामा नृपः ।
त सुधनो नाम मोहनेसुतः तनगरवासनो हरदय कलं लमीं रतुमीहते ।
तसा न मयते ।
ततो मासोपवासनीं पूणाभधानां गवा पूणधनाविजतां कृवा हरदे नगराहगते तृहे
दूतीवेन ेषयामास ।
साप चाटूभलमीं सादयामास ।
सनया च तयेयुम् "यवं याचसे तकरोम" ।
पूणयोम् "तिह ममतं नरं भज" ।
तयोम् "कुलीणां नैतुयते परं यवाे तपनं तकरोमऽ ।
उच
छजौ सीसमह होउ बधणं चऔ सवहा लछ ।
पडवणपालणे सुपुरसाणं जं होउ तं होउ ॥ १.११ (=११) ॥
[शीष छतामथ भवतु बधनं चलतु सवथा लमीः ।
तपनपालने सुपुरषाणां यवतु तवतु] ॥ १.११* (=११*) ॥
तथाच
दढलोहसंखलाणमसाण ववहपासबधाणम् ।
ताणं चअ अहअरअरो वाआबधो सुपुरसस ॥ १.१२ (=१२) ॥
[ढलोहशृखलानां भवतु ववधपाशबधनम् ।
तायामप अधकतरो वाचाबधः सुपुरषय] ॥ १.१२* (=१२*) ॥
अाप नोझत हरः कल कालकूटं, कूमो बभित धरणीं खलु चामपृे ।
अभोनधवहत दुःसहवाडवािनमगीकृतं सुकृतनः परपालयित ॥ १.१३ (=१३) ॥
तवा ा पूणा ।

"एवमेवैतत्ऽ ।
तततां लमीं तवधाय गुणमोहनाथे दोषे वगृहे ननाय ।
ततः स मोहनः कथतवेलोपर नागतः किचकायादवैययेण ।
ततो लया सकामयोम् "यकमप नरं समानयऽ ।
ततः पूणया मूढया तपतरेव समानीतः ।
वभतर समायाते सा कथं भविवत कथं गृहं यािवत वं सयतव वा कथयतु ।
ता आहुः "न जानीमः ।
वमेव कथयऽ ।
शुक आह "यद न यास तदा कथयामऽ ।
तयोम् "न यायामऽ ।
शुकःसा आगछनेव वपतरत ावा तं कचहं गृैवमुवाचहे शठ! सवदा वमत
ममाे जपस यमे वां वना नाया वलभा अित ।
अधुना तु मया परितो ातेत कोपं चेऽ ।
स च तां केन सुकोमलवचनैरनुनीय वगृहं नये ।
कथां ुवा शुकेनोां भयवमयकारणीम् ।
पुंलवृदसंयुा सुा राौ विणक्या ॥ १.१४ (=१४) ॥
इत शुकसतौ थमा कथा ॥
________________________________________________________________________
सुक्२
सा तथैव समं ताभतीयोऽ नशामुखे ।
शुकमापृय चलता शुकतामदमवीत् ॥ २.१ (=१५) ॥
यथें गछ सुोिण यद जानास दुःकृते ।
युरं समायाते यशोदेवीव सकटे ॥ २.२ (=१६) ॥
ततः भावतो पृछत "का यशोदेवी ।
कदा किमसकटे तया क उपायः कृतऽ इत ।
शुकः "यदा कथयाम तदा मय सुरतवघातेन तव कोपः ाणनषूदनः यात्ऽ ।
सा आह "सुदां सावसावप ोतयमेवऽ इयनुातः शुकः आह अित नदनं नाम
नगरम् ।
त नदनो नाम राजा ।
तपुो राजशेखरः ।
तधूः शशभा ।
तां धनसेनसुतो वीरनामा वा सकामः सन् वरपीडतोऽभूत् ।
भोजनाद न वधे ।
स च माा यशोदेया पृः ससगदं कारणमाह "सा च राजकया दुलभा ।
स कथं जीवतुऽ इत ः ।
तयोम् "वमेव कथयऽ ।

शुकःयद भावत! अ न यास तदा कथयाम.१ (=२०) ॥ भावती पृछतकथमेतत् । शुकः कथयतअित वशाला नगर । त सुदशनो राजा । त च वमलो नाम विणक् । . इयुे सा आह "कथयेतऽ । अथ शुकःसा यशोदेवी एकां शुनीं भोजनाैरावजयवा आभरणान परधायामना साधं गृहवा शशभापाे गवा तां वजने सगदा जगादअहं च वं च इयं च पूवभवे भगयोऽभूवन् । मया नःशकया वया तु सशकया परनराभलाषः पूरतः । अनया तु नैव । अतोऽयाः शीलभावाकेवलं जातमरणमेव न भोगाः शुनका च सजाता । सभोगवनाजातमरणं च न ते वतते । मम पुनभोगािनिवनािनिवनजातमरणं च । अतोऽहमनुकपया इमां शुनकं वां च वा कथयतुमागता । अतवयािथनां काङ्ितं दातयमेव । यो दानं कुयास भवेसवसपदां थानम् । उच कथयित न याचते भाहारा गृहे गृहे । अिथयो दयतां नयमदातुः फलमीशम् ॥ २.४ (=१८) ॥ बुरित यदैषा ते ज सुु पराितकम् । भज नां वशालाि मायथा वं वडबय ॥ २.३ (=१७) ॥ ततः शशभा सकठाहं रदवा ाह "मामप कयािण! पुरषातरेण योजयऽ । ततो यशोदेवी तां वथीकृय भतृवदतां वगृहं नीवा वपुेण योजयामास । स च राजशेखरो याददानतोषतः सखीयमत कृवा न नवारयामास । राजपुं राजपुीं तायैवं च भामन । यशोदेया महुय नजकायमनुतम् ॥ २.५ (=१९) ॥ इत शुककथां ुवा भावती सुा । इत शुकसतौ तीया कथा ॥ ____________________________________________________________________ सुक्३ अथायदने भावती शुकं पृछत । शुकः गछ देव कमायं य ते रमते मनः । नृपवद जानास पराणं वमामनः ॥ ३.

२ (=२१) ॥ ततो राजा एकाते तयोिनणयमचतयत् । तकथय कथं नयः यादत ः । शुकःस राजा लधोपायतमलभायायं पृथपृथसंथाय पृवान्"कं युवयोः पािणहणे भा वभूषणं दं धनं च । पािकं जिपतं थमसगेन च का वाा भा सहाभूत् । का माता क पता । कं कुलम् । का जातःऽ । इयेवं पृायां यथालधं यथावृं यथाों यथासुं सवं तायां कथतम् । पातु तौ पुरषौ पृौ परपरं वसंवदतौ । ततो भायायय रिमणीसुदरनामधेयय यः संवादं वदत स सयः । इतरतु धूतो राा नवासतः । सयतु राा सभायः सकृतः वगृहं गतः । इत महाराजबुः । इत कथां ुवा भावती सुा ॥ इत शुकसतौ तृतीया कथा ॥ ________________________________________________________________________ सुक्४ .तय च पीयं सुभगं रपसपनं वा कुटलनामा धूततायायहणेछया अिबकां देवीमाराय वमलरपं ययाचे । लवा च तकृतं वमले बहगते तृहं गवा भुवं चकार । सादधनदानैवशीकृतोऽिखलोऽप परजनवगः । तायायं बहुमानदानादना सतोय वेछया भुे । वमलोऽयं धनानयतां ुवा दाता बभूवेत परजनोऽनवरतं चतयत । अथ सयवमलोऽप ारमागतः कुटलाया ारपालेन नषः । ततो बहःथः फुकरोत "विचतोऽहं धूतराजेनऽ । तय चैवं दतो गोजा जनाः कौतुकाच मलताः । तणाथटान मुवा विणसाथो मलवा आरिकमन्मुयानां पुरतः फूचे । "राजविचतोऽिम धूतराजेनऽ । ततो राा तदवलोकनाय हताः पुरषाः । तेनाप ते याददानेन सानुकूलाः कृताः । तं धनदायकं गृहे वा जनो वदत"वामिवमलो गृहे वते । अयं च धूतराारथःऽ । ततो नृपेण ावयेक कृतौ । ततो योमयान कोऽप धूतेतरयोयं जानात । जातः कोलाहलोऽिखललोकयवहारनाशकरो रापवादः । यतो राां दुनहः शपालनं च वगाय । उच जापीडनसतापासमुूतो हुताशनः । राः कुलं यं ाणानादवा वनवतते ॥ ३.

नाछेदतनुवं वपुष कलुषता चेन्याणां नवृः । नाशोमादमूछामरणमत जगायवथा देशैताः.५ (=२६) ॥ स पथको दपयोः पूगपोचयं ददात । इयेवं ायाणोरोहवणोिवतः आमनो नरोधसगभयादुीय त .१ (=२२) ॥ भावती पृछत"कथमेतत्" । शुकःित सोमभं नाम जथानम् । त वाधािमकः सोमशमा नाम वः । तपुी रपौदायगुणोपेता वषकयेत वाताभूत् । तेन तां भयेन कोऽप न ववाहयत । ततः सोमशमा वराथं भुवं पयटन् साो जथानं जनथान नाम । त गोवदनामा ाणो जडो नधन । तमै कया दा । तेन सुदां नवारयतामप कृतावेनोढा सवरपलावयगुणोपेता मोहनी वषकया । सा वदधा गोवदतु मूखः लघुवया । तत सा आमनो रपलावययौवनं शुशोच । अवदधः पतः ीणां.२ (=२३) ॥ पाउससमअपवासो जोवणदअहे तहा अ दालम् । पढमसणेहवओओ तिण व गरआइदुखाइं ॥ ४. लनैयपुपबाणैः स जयत मदनः सिनरतायधवी ॥ ४.२४* (=२४*) ॥ अपथावे पढअं कठवहूणं च गाइअं गीअम् । मा मा भणित सुरअं तिण व गरआइ दुखाइं ॥ ४.४* (=२५*) ॥ सायदा गोवदं पतमयवीत्"मम पतुगेहासमागताया बहून दनान सजातान । ततोऽहं वयैव सह गमये नायथाऽ । ततः शकटं मागयवा सभायकः स चलतः । यावयात तावपथ एको युवा वामी सुरपः शूर वणुनामा ाणो मलतः । तय ाणय तयाायोमनुरागः सजातः । उच ीतः याशनाैः थममथ मनःसगसकपभावो.३ (=२४) ॥ [वृसमयवासो यौवनदवसे तथा च दारयम् । थमनेहवयोगीयप गुरकािण दुःखान] ॥ ४.४ (=२५) ॥ [अतावे पठतं कठवहनं च गायनं गीतम् । मा मा भणयां सुरतं ीयप गुरकािण दुःखान] ॥ ४.अथायदा भावती शुकं पृछत । शुकः"मां कृतावं कृवा मा गछ । यतो बालकादप हतं वायं ाम् । कृतावः पुरा देव वृवायपराुखः । पततो ाणोऽनथे वषकयाववाहने ॥ ४. ौढानां नायकोऽगुणी । गुिणनां यागनां तोको वभवेत दुःखकृत् ॥ ४.

६ (=२७) ॥ तथाप कामनीलुधो धकृतः साधुभतदा । तामेवादाय चलततकृते नहतः पथ ॥ ४.७ (=२८) ॥ तेव यः करोयेवमवां वृशितः । स पराभवमानोत गोवदो ाणो यथा ॥ ४.८ (=२९) ॥ इत कथां ुवा भावती सुा ॥ इत शुकसतौ चतुथो कथा ॥ ____________________________________________________________________ सुक्५ .गीवाहमारोहयत । वणुना च पयौ वृातरगते सा मोहनो भुा आमवशीकृता । तया चामीयं नाम गों कुलमं चाापतः । पयु समागतय "वं चोरोऽसीतऽ गयारोहणं कुवतो नषेधः कृतः । वणुरप तां कृहवा गोवदं धिषतवान् । तततयोः केशाकेश संवृम् । गोवदतु वणुना वषकयाभावेण निजतः । तततां गृहवा वणुः वगृहं तचलतः । गोवदः पृथो मागासने ामे गवा फूकृतवान्"यदनेन चौरेण मम भाया गृहता । ायतां ताम् । मम शरणं भो जनाःऽ । अथ ामाधपेन वणुमोहनीयुतो धृतः । पृेनोरं दं वणुना यथेयं मया परणीता । मदयां च भायामेष पथको मागे वा हलो बभूव । गोवदेनाप पृेन इदमेवोरतम् । ततो मी तयोरेकमेवोरं वा जायादकं पृवान् । यमप तु संवदत ततः कथं नयः" । इत शुकः । तततया पृः शुक आहमन्णोम्. "कयित दनान सगमय युमाकं याणे" । तैरम्"कये भोजनातरं संवृः समागमःऽ । ततो मन्णा ाणौ पृथपृथपृौ"कमनया कये भोजनवेलायां भुम्ऽ । यच तया भुं तोवदो जानात इतरतु न । ततः स वडिबतः सचवेन । गोनदः शितः । धगमां ाणीं परेह च दुःखदां मुच शीम् । उच वैं पानरतं नटं कुपठतं मूखं पराजकं योधं कापुरषं वटं ववयसं वायायहनं जम् । रायं बालनरेमन्रहतं मं छलावेष च भायां यौवनगिवतां पररतां मुचित ये पिडताः ॥ ४.

तात! कथमुनच इव लयसे । कथय वषादय कारणम् । विवपयुचैः थातयम् । उच सपद यय न हषो वपद वषादो रणे च भीरवम् । तं भुवनयतलकं जननी जनयत सुतं वरलम् ॥ ५.३ (=३२) ॥ उच काके शौचं ूतकारे च सयं सपे ाितः ीषु कामोपशाितः । लबे धैयं मपे तवचता राजा मं केन ं ुतं वा ॥ ५.४ (=३३) ॥ कच नदनां निखनाचैव शृगणां शपािणनाम् । वासो नैव कतयः ीषु राजकुलेषु च ॥ ५.१ (=३०) ॥ भावतीपृः शुकः कथां ाहअित उजयनी नाम नगर । त वमादयो राजा । तय राो कामलला नाम उमकुले जाता । सा च राोऽतीव वलभा । एकदा नृपतया साधं भोजनं कुवभृमयांतयै दापयामास । सा आहवामन्! नाहमेतापुरषानवलोकयतुमप समथा कं पुनः पशनम् । इत शृवा मया अटहासेन तथा जहसुयथा नागरकलोके ुतम् । राजा च तमयहायकारणं मन्योतिवछाकुनककोवदापृचछत । यदा न कोऽप जानात तदा सवजाेसरं पुरोहतं ाहयथा वयैव मयहायकारणं कथनीयमयथावं देशािनवासं ानोष । पुरोधा अयेतचः ुवा दनपचकं यवधाने याचयवा सवषादो गृहमगमत् । स पुरोहतः तदुरमजानपुरतााा नवायते । स कथं भविवत ः । उरमयाह शुकःस ाणो वषादापनः पुया बालपिडतया बभाषे.५ (=३४) ॥ भोगनः कचुकासाः ूराः कुटलगमनः । दुःखोपसपणीया राजानो भुजगा इव ॥ ५.६ (=३५) ॥ .२ (=३१) ॥ ततो ाणोऽवरलं वृातमाचे अनेन कारणेन राजा मां नागरािनवासयत । यतः न सौदं न वासो न नेहो न च बधुता । केनाप सह संसारे कुतो राा छलािथना ॥ ५.पुनरयदने सा गमनाय शुकं पृछत । शुकः गछ देव वजानास यद कतुं वमुरम् । सभायां नृपतेयषमे बालपिडता ॥ ५.

१० (=३९) ॥ आरोहित शनैमृया धुवतमप पािथवम् । कोपसादवतूनां वचवित समीपगाः ॥ ५.१६ (=४५) ॥ धवलायातपािण वािजन मनोरमाः । सदा मा मातगाः सने सत भूपतौ ॥ ५.हसनप नृपो हित मानयनप दुजनः । पृशनप गजो हित िजनप भुजगमः ॥ ५.८ (=३७) ॥ ततः सा बालका तातवचनं ुवा ाहतात! वया युमुम् । परं वामरहतानां न वाप पूजा । यत उम् अधानः धानः याद सेवेत पािथवम् । धानोऽयधानः याद सेवावविजतः ॥ ५.१५ (=४४) ॥ तथा च राजानमेव संय वायात परोनतम् । वना मलयमय चदनं न ववधते ॥ ५.१३ (=४२) ॥ रोगैहैनृपैतो यो न वे जडयः । मयममुपायं च सोऽवयं तात न िथरः ॥ ५.९ (=३८) ॥ आसनमेव नृपतभजते मनुयं वावहनमकुलनमसंतुतं वा । ायेण भूमपतयः मदा लता यः पातो भवत तं परवेयित ॥ ५.१७ (=४६) ॥ तमाात्.११ (=४०) ॥ तथा च वावतां महेछानां शपवमशालनाम् । सेवावृवदाचैव नायः पािथवं वना ॥ ५.७ (=३६) ॥ एष राजा आ बायासेवतोऽप मय वपरतो बभूव । तमामया जीवतुमछता जैः सह परदेशं गतयम् । उच यजेदेकं कुलयाथे ामयाथे कुलं यजेत् । ामं जनपदयाथे आमाथे पृथवीं यजेत् ॥ ५. वं राा मायः सादपाच । .१२ (=४१) ॥ ये जायादमहोसाहा नोपगछित पािथवम् । तेषामामरणं भा ायािं वनिमतम् ॥ ५.१४ (=४३) ॥ उच सपायाान् गजािसंहावोपायैवशीकृतान् । राजेत कयती माा धीमताममादनाम् ॥ ५.

१८ (=४७) ॥ ततो हे तात! िथरभव । मयहसनोरं राः पुरतो मयाभधेयमत । नाह भुव । ततः स एवं कृवा राोऽतो गवा सवं नवेदयामास । नृपोऽप तुतामाजुहाव । सा आशीवादं दवा राजानमवीाजमा मुधा वािवडबय । कं वया एवंवधं मयानां हायं ं ुतं वा । कथं मामबलाजन पृछन वलजसे । यतः इतरोऽप न सामायो नृपतिदयरपभृत् । वं पुनिवमादयो यथाथोऽस परतप ॥ ५.२० (=४९) ॥ तथा च भारते मा वृकोदर पादेन एकादशचमूपतम् । पचनामप यो भा नासाकृतमानवी <१> <१.२३ (=५२) ॥ राजाजपयाः सूयमपययातकथमसतीवशका यात् । ोकाथे तुताथे च मयानां हसनं बुधाः । सनृपा न वजानित अप सवाथकोवदाः ॥ ५.२४ (=५३) ॥ ततः सदो मूढं वा बालपिडता उथाय ययौ । शुकोऽयाहअहं ातः कथयये । इत करों ुवा भावती सुा ॥ .ततः सदेहेऽिममा वषादभव । यतः राजहे समायाते वषमे कायसंशये । सिदधमनसां राां धानाः संशयिछदः ॥ ५. ’माननाऽ इत पा> ॥ ५.२२ (=५१) ॥ परभायवया राजन् ोकाथोऽयं सदा द । मूढधीरयथा देव यद पृछस मां पुनः ॥ ५.२१ (=५०) ॥ वामकथं न वं वयमेव वचारयस । यतवमेव सवसंशयछेा । अथायेयेोतुं कौतुकं तिह शृणु । इयं राी न पृशत मामयामहासती । पुरषायानतो राजन् हसताः शफरा ुवम् ॥ ५.१९ (=४८) ॥ उच इाभुवं वलनातापं ोधं यमाैवणाच वम् । सविथते रामजनादनायामादाय राः यते शररम् ॥ ५.

२ (=५५) ॥ राजाकथमेतत् । शुकःय जयती नाम नगर । त विणकसुतः सुमतनाम तय या पमनी नाम । तय च विणजः पुययानं ीणम् । स च जनैः परयः । यतो जनो धनमः । उच ययाथातय मािण ययाथातय बाधवाः । ययाथाः स पुमांलोके ययाथाः स च पिडतः ॥ ६.१ (=५४) ॥ राजा नाभावे केन नशां नीवा ातबालपिडतामाकाय ाहबालके! ोकाथो न ातो मया । तमामयहायकारणे नवेदय । सा आहराजमां मा पृछ । यतः पाापोऽ भवता भायाया विणजो यथा । आहेण कृतः पयौ मडकागमनं त ॥ ६.४ (=५७) ॥ तथा च इह लोके ह धननां परोऽप वजनायते । वजनोऽप राणां तणाुजनायते ॥ ६.इत शुकसतौ पचमी कथा ॥ ________________________________________________________________________ सुक्६ अथापरिमिदवसे भावती शुकं ाह शुक! स मयहाययतकरो राा ातो न वेत । शुक आह नृपः ोकाथमजानन नां लेभे । उच ना भे कुततेषां ये ऋणयाधपीडताः । अवधेयकला ये चाये कृतवैरणः ॥ ६.५ (=५८) ॥ सोऽप च तृणकाादकमानीय पुरमये वणात । अयदा अनेन तृणकाादकं कमप वने न ाम् । .३ (=५६) ॥ तथा च भारते जीवतोऽप मृताः पच ूयते कल भारत । दरो याधतो मूखः वासी नयसेवकः ॥ ६.

ढकामयोऽप वनवनायकः ाः । ततििततिकमसौ मम वधायत? उच बुभुितः कं न करोत पापं ीणा नरा नकरणा भवित । ाणाथमेते ह समाचरित मतं सतां यन मतं तदेषाम् ॥ ६.१० (=६३) ॥ तेन च राजिवमाकबुमुेन गुं किततम् । .७ (=६०) ॥ ततः पमयाहमदयः पतरदं गुं ममाे कथमप न ते मया शतशः पृोऽप । तयोतिह वदयं जीवतं रपं यौवनं सवमप नरथकमेव यददं नााय । ततः पमनी पतं पृछतकथं मडकाः? पतराहवधेः सादात् । उच ीपादयमादप मयादप जलनधेिदशोऽयतात् । आनीय झटत घटयत वधरभमतमभमुखोभूतः ॥ ६.६ (=५९) ॥ यावस तय वनायकय पाटनायोत तावुः सन् जगादअहं तव तदनं पच पच मडकादाये खडघृतयुतान् । ममालये ातयायाः । परं कयाप इदं रहयं न कथनीयम् । कथते तु मचो वतथं भवयत । सोऽप च "तथेऽत तपा नयं मडकपचकं भायाया अपयत । तैवं मडकपचकं घृतखडयुमादाय ताया नजकुटुबं तृीकरोत । नयं च तामडकान् गोणां गृहे वाहयामास । नजसया मदोदयातृयथं नयं ाहणोत् । अयदा सा सखी तां पछ । पमयप मडकागमनमदं न जानात । तततयाः पुरा सा सखी कपटाूतेसिख! यद वं मम पुरतो गुं न कथयस तकः नेहः । उच ददात तगृान गुमायात पृछत । भुे भोजयते चैव षवधं ीतलणम् ॥ ६.८ (=६१) ॥ कच ुामय करडपिडततनोलान्यय ुधा कृवाखुिववरं वयं नपततो नं मुखे भोगनः । तृतिपशतेन सवरमसौ तेनैव यातः पथा वथाितत दैवमेव ह नृणां वृौ ये कारणम् ॥ ६.९ (=६२) ॥ यदा न कथयत तदानशनं चे । पतराहअिमकथते महती हानः पााप भवयत । एवं बोधताप सा यावनाहं मुचत तदा तेन दैवोपहतचेन कथतम् । उच यमै देवाः यछित पुरषाय पराभवम् । बुं तयापकषित न स वेयामनो हतम् ॥ ६.

१ (=६५) ॥ अित धरणीतले वसोननाम पटनम् । त वीरायो राजा त च केशवो नाम ाणः । तेन कदाचदत चिततं यदहं पतृधनं न भोये । उच उमाः वगुणैः याता मयमा पतुगुणैः । .११ (=६४) ॥ सा च पतमुखाुवा सखीपुर जगाद । तया चामपतः कुठारहतः ेषतो वनायकपाे । सोऽप पमनीपत ातत जगाम । वनायकोऽप ावप मयूरबधैबधयामास । सोऽप च पमनीपतरः रे वदय एवायमनथः । ततवयेव दडो युयते । ततः सखीपतययाचे । तापच मडकातमै स ददौ । तौ ावप वं वं गृहं जमतुः । ततः पया दापताः । पाापं च कुरते । ततवमप राजे! मां मा पृछ । तव पाापो भवयत । इदं ोकं वयमेव वचतय । इत कथयवा बालपिडता उथाय वगृहं गता । इत कथां ुवा भावती सुा । इत शुकसतौ षी कथा ॥ ____________________________________________________________________ सुक्७ अयिमिदने भावती शुकं पछकर! पुनतमयहायकारणं राा ातं शृतं न वा । शुकः ाहातः पुनबालपिडतामाकारयवा राजा ाहक तमयहायकारणम्? ूह शीं बालके! सा चाह देवाहो न कतयः पाापो भवयत । थगकासचय वयाभूपुरा यथा ॥ ७.यतो हनपुयो बुया मुयते । उच रामो हेममृगं न वे नहुषो याने युन जान् वादेव सवसधेनुहरणे जाता मताजुने । ूते ातृचतुयं च महषीं धमामजो दवान् ायः सपुरषोऽयनथसमये बुया परययते ॥ ६.

३* (=६७*) ॥ इयवधाय स मेदयां बाम देवतीथमशाननगरेषु धनाथम् । अयदा स नजने देशे से शवचवरे करालायाः मशाने च परय परातः कपलकमठमपयत् । त च पयकसनथं तापसं ददश स च वतयाे कृताजलपुटतथौ । तापसो यानं शनैमुवा एवमुवान् कं कमै दयते लोके ायते को भवाणवात् । असायं सायते कय कालेऽिमनतथेरहो ॥ ७.४ (=६८) ॥ ततः स ाण ऊवबाहुजगादतवाहमतथधनाथी । तापसोऽप तं वमपयाचक वा मनस दुःखीबभूव । उच तोकाथाथनादनावोदारािह याचकान् । िखतेऽतीव मनस अप ाणदायनः ॥ ७.६* (=७०*) ॥ ततो योगीो "यदा वमेतपशनं करयस तदा हेनः पचशतान नयं दायतीऽयुवा वाय पयककृतं सदूरमपयामास । उ"एतवयायमै न दातयं न कथनीयच । अयथा मम समीपे यावृय समेयत । तदिपतं यदा स जः ातः पृशत तदा सुवणशतपचकं ददात । स च रावतीं पुरं गतः । त थगकां नाम वेयां नयं कामयते । सा च तयागमनं न जानात । कुटनी पृछतहले! एष वः कमप यवसायादकं न वधे । परं यं कुतोऽमाकं वतरत कमालसतीत । ततो वेया तं पृछत । स वः सवथा न कथयत । ततो वेयया वकलया भया चाराधतः । ततः पृः सकथयामास यिसदूरायागमः । तया च सुय सदूरं गृहतम् । .५ (=६९) ॥ कच अहहूओ व अ ववआ करेइ सुअणो परस उपआरम् । ओणेइ अणदाधं चदणतरओ सखडो व ॥ ७.३ (=६७) ॥ [पिजतं यं भोगनं कं न करोत । वयमजयत वयं भुे वरला जननी जनयत] ॥ ७.अधमा मातुलैः याता शुरैाधमाधमाः ॥ ७.६ (=७०) ॥ [अभभूतोऽप वपदा करोत सुजनः परय उपकारम् । अपनयययतापं चदनतरकः सहकडोऽप] ॥ ७.२ (=६६) ॥ कच पअर वढै दडै चडर को ण करेइ । स बढवै स भोजऐ वरला जणिण जणेइ ॥ ७.

ततो याभावे कुटया गृहािनकासतः । उच वासतपनानां वचने का वदधता । अकमार सुं ह हतुं कं नाम पौरषम् ॥ ७.९ (=७३) ॥ स च जनैवैदेशकोऽयमत ावा नवासतः । तच सदूरं योगीमेव ययौ । ततो राजिवमादय! थगकाीतनबधनाेनायाते च सदूरे थगका नैव वय बभूव न च सदूरम् । एवं तवाप राजन्! रतः ीत न भवयत । एवमुवा बालपिडता गृहं जगाम । इत कथां ुवा भावती सुा । इत शुकसतौ समी कथा ॥ ____________________________________________________________________ सुक्८ अथापरेुः भावती शुकं पृछत । शुक उरं ददौदेव! बालपिडता तीयेऽ संयाते राजानं ाहदेव! नाहः कतुं युयते । यतः राा नैवाहः कायः शुभे वाशुभकमिण । तदगान ह भूतान राां ह महती तनुः ॥ ८.७ (=७१) ॥ स वतिसदूरमपयफूकुवाजारं ययौ.१० (=७४) ॥ आयाते च तव मया विणपुया यथाभवत् । न बहन गृहं राजंतथा तेऽप भवयत ॥ ८.८ (=७२) ॥ जनैगुणैरसभायं राा कथं सभायते । परं सयमदं जातं सदूरं धनदं यतः ॥ ७.११ (=७५) ॥ राजा पृछतकथमेतत्? बालपिडता ाहअित पृवीतले पुरं नाम थानम् । तिमन्वमो नाम राज । त सुदराभधानो विणक् । ताया सुभगा नामातीव कुलटा । सा च भा गृहािनयाती येन नयन्ता । . मुषतोऽहमत वदन् । ततो ववादः सजातः । कुटयाह धूतोऽसौ मसुतालुधो धनहनो भवयसौ । मनोभवहतो असमजसमीशम् ॥ ७.

राजन्! तकारणं वया ातं न वा? राजा ाहमया कमप न ातम् । बालपिडता ाहतिह कथमदं दडं कुवपापभान भवस? उच धमेण रां वदेन धमेणैवानुपालयेत् । धमाछरयतां यात राजा सवभयापहः ॥ ९.१२ (=७६) ॥ अथ चेातेन ोकाथेन योजनं तदा कये वयमेव ापययाम । इयुवा सा गृहं ययौ । इत कथां ुवा भावती सुा ॥ इत शुकसतौ अमी कथा ॥ ________________________________________________________________________ सुक्९ अथापरेुः सवमया भावती शुकं पृछत मशुक! कं वातं वमाकेण मयहसनकारणम्? शुकः ाहदेव! न कमप राा वयं ातम् । ततो राजा ातजसुतामाहुय बालपिडतां ाहवया इयुं यवं वयमेव ायस । मया तु कमप न ातम् । बालपिडता ाहयद राजनेवमप मया कयमानं न वेिस.ताच नयणापूवमेको विणयगृहे िथतः सकामामभजत् । यदा च बहिनगछतो पतना नवारता तदा सखीं ाहसिख! अ वया स मानवो यायतन आकारणीयः यथाहं त गवा तं रमे । वया च मय गतायां पादमृहं वालनीयं यथा गृहकायासो जनो मां गातं न जानात । अातरेऽहं तं वेछया भुवा समुपागछाम । ततः सखीवचनास पुमांतायातः । सायागता । तदा च गतायां तयां सा सखी तृहं वालतवती । स पुमावलने कुतूहल यायतनं मुवा तावलोकनाय गतः । सा च त िथतासमाामयोजना यावता गृहमागता तावता गृहं दधम् । न गृहं न बहभूप विणववा यथाभवत् । तथा तव महाराज भवयत सुनयम् ॥ ८.१ (=७७) ॥ . ततः शृणु । पुपहासो नाम मी सवमन्णामणीिनदेषो गुः । कमत नयन्तोऽित । राजा ाहअवथोऽयं पुपहासः । यतः यदासो मदयायां संसद हसत तदायायापुपकरो नपतत । इयच कथापररायमडलेषु याताभूत् । तततैः ेषताः वीयपुमांसः कुतूहलावेषणाय । तेषु समायातेषु तेन न हसतं पुपकरोऽप नाभूत् । इत कारणागुबधः । बालपिडता ाहकेनाप कारणेन मन्णा न हसतम्.

२ (=७८) ॥ तथाप तु राजाा महती । यतः भुः ीतिनधां शमप न पापेषु वसृजेकुतः ायामाां णयरससाेण मनसा । अतीयादयािनभृत भुव धमेन्यमयं नृपायं ह योतः सभमदमैं वजयते ॥ ९.४ (=८०) ॥ इत कथा ुवा भावती सुा । इत शुकसतौ नवमी कथा ॥ ____________________________________________________________________ .३ (=७९) ॥ ततो राजन्! मे कलं नरातररतं जातं तच मया ातम्.यथा आहामां मयहायकारणं पृछस तथा तमप पृछ हायकारणम् । स एवामीयहायय मयहायय च कारणं वा । राजाप तचनापुपहासं मन्णं वदानपूवं मन्पदे ताय मयहायकारणं पछ । मयाहयप गृहदुरतमकयम् । यतः अथनाशं मनतापं गृहे दुरतान च । वचनं चापमानं च मतमान काशयेत् ॥ ९. तेन च दुःखेन न हसतम् । राजापीदमाकय पुपहतकै राीमाय समुखमवलोकयामास । सा च तेन हारेण कपटमूछां नाटयत म । पुपहासोऽप तामवलोय सहासो बभूव पुपोकर समजन । राजाप तामााय कृतकोपो जामजायं वलोय मन्णमवादकथममुःखे सहासोऽस? मयप सभयमजलं बवाभाषतराजन्! पोटकजनैवदया राी राौ नाडकाभराहताप न मूिछता. अधुना मूिछतेत हायकारणम् । राजाप सकोपो "मन्िनदं वया ं ुतं वेऽत पछ । मयाहवाममेवेदम् । यद वामी न येत तदा कचुकमुायावलोकयतु । एवं कृते राजा सवमासीत् । मन्णो जसुताया मुखमवलोय कमदमयवादत् । मयाहवामन्! यददं जपुया गूढाथं मयहायकारणं नवेदतं तमया कटकृतम् । इयेवमुो राजा आथानं यसजयत् । अथ जसुतापुपहासावप भीतौ वं वं गृहं जमतुः । तेन च राा तया मजूषािथतो नरो ो वनाशतः । सा च नजवासासिजता । शुकः भावतीमाह तथा वमप कयािण मा कुरव वृथाहम् । यदाहपरो लोके वलो वमाकवत् ॥ ९.

१ (=८१) ॥ भावयाहकथमेतत्? शुक आहअित राजपुरं नाम थानम् । त देवसायः कौटुिबकः.सुक्१० अयदा सशृगारा भावती शुकमाह कं कतयं मया कर वं वदा यवद । यद तेऽित सखी याह शृगारव सहायनी ॥ १०. तकले शृगारवती सुभगा च । परपरपराणकृतबधपरायणे । परपुरषलपटे से रतकमिण ॥ १०.३ (=८५) ॥ भावयाहकथमेतत्? शुक आहअित दाभलायो ामः । त वलोचनो ामणीः । ताया रिभकाभधा परनया । तां च ततृभयान कोऽप कामयते । .२ (=८४) ॥ गतयाप वया त कतयं किचदुतम् । यथा रिभकया पूवं ाणाथेऽुतं कृतम् ॥ ११.२ (=८२) ॥ अयदा यावसुभगा उपपतना सह गृहातिवेत तावहः थानापतिझटहतो गृहार समाययौ । तदा सा कथं भविवत ः? उरमाह शुकःततः शृगारदेया सा ननीकृय गृहाहिनकासता । पतरप "कमदमऽत ुवाणोऽयादराशृगारदेया उःयवया एतान िझटान देया उपवनादानीतान तत इयं हला सजाता । ततो यथाथानं गवा मुच यथा गुणा यात् । ततः स मूढो यावदेवं कतुं बहजगाम तावया गृहादुपपतिनकासतः । इत कथां ुवा भावती सुा । इत शुकसतौ दशमी कथा ॥ ________________________________________________________________________ सुक्११ दोषसमयेऽयिमकामनी काममोहता । वनयेन शुकं ाह गछाम यद मयसे ॥ ११.१ (=८३) ॥ शुकः ाह अवयमेव गतयं वयेथं मम नयः । मनोऽभीे पयो नने गछकः तवारयेत् ॥ ११.

५* (=८७*) ॥ अछहं चअ भिणअं हअअथं जो जणो ण लखेइ । तेण पडबोहएण ए कं करै ण खु अलेण ॥ ११.६ (=८८) ॥ [अियां चरभिणतं दयथं यो जनो न लयत । तेन तबोधतेन च कं यते नु खलु अेन] ॥ ११.६* (=८८*) ॥ ततः स तदितकमागय जगादभे कं वधेयम्? साहवया मम पृलनेन अमृहं समागतयं मम पयु नमकारो वधेयः । सवमयदहं करये । वया तथैवेत वायम् । एवमुवा सा गृहं वा । सोऽप गृहं वतपयरे तथौ । पतरप विमतः । ततः सा कुभं मुवा पयुः सकाशमागयावीाथ! उपलव एनम् । स आहने वेमीत । ततः सा ाहअयं मातृवसुः सुतो यो मया शशुवे मुः । स धवलो नाम मम मलनाथं समागमत् । ततो मया आलय सवाप वजनवाता पृा । स च ाण "एवमतऽ जपत । ततः पतना सानुाता तं महानसं नीवा भोजनाछादनसंकारैतोषयामास । पतरप तुः ाहभ! वया नजबाधवय महती भः कायेयुवा सुः । तदा च रिभका ाणखटवायामुपावशत् । तततेनोवया पयुे इयुं यमदयो ाता समागतः । तवं मे तपना भगनी तपनं च नवाते । उञच छजौ सीसुमह होउ बधणं चऔ सवहा लछ । पडवणपालणे सुपुरसाण जं होउ तं होउ ॥ ११.५ (=८७) ॥ [नायतरं घूणयया दयमनोराम या । पुनुरेमाणया बालक कं कं न भिणतोऽस] ॥ ११.४ (=८६) ॥ कच णअभतरघोलतीए हअरमणराअदठए । पुणरपेिछरए बालअ कं कं ण भिणओ स ॥ ११.७* (=८९*) ॥ लिजजै जेण मणो मैलजै िणअकुलकमो जेण । .ततः सा जलयाजाघटमादाय वापीं ययौ । वा च त सुरपं पथकं भटपुं डाथं संया बभाण । सोऽप कामनीसचारचतुरो ववेद तदाकूतम् । उच उदरतोऽथः पशुनाप गृते हया नागा वहित नोदताः । अनुमयूहत पिडतो जनः परेगतानफला ह बुयः ॥ ११.७ (=८९) ॥ [छतां शीषमथ भवतु बधनं चलतु सवथा लमीः । तपनपालने सुपुरषाणां यवतु तवतु] ॥ ११.

१४ (=९६) ॥ ववाहे पावती वा हरय हरवलभाम् । चकद रेततयाप बालिखयातदुवाः ॥ ११. . ..१० (=९२) ॥ सो कं व माणै पर महल जो णव जंप एव । ....१२* (=९४*) ॥ ूयते रिमणी पूवं कृणेव मदनातुरा । गृहता ातृजायाप कः काममतलघयेत् ॥ ११...... ..८* (=९०*) ॥ रिभका ाहमा एवं वद । यतोऽतदुलभा रामा पतृमातृपरायणा । पतृमातृमयैभूवा भोया कामनी रैः ॥ ११.१३ (=९५) ॥ वरिचरप कामातं वसुतामभलाषुकः । यतेऽाप वयत हारणीं तनुमातः ॥ ११... .१६ (=९८) ॥ तया च फूकृते कमदमत कुवाणो बाधवैः सह धावतो भता । स च कथं मुयते? इत ः । उरमेवं च स ाणः सभयः सनतः पादयोः पततो जगादवामन! ाणान् र । तवेहतं करयाम । एवं िथते सा दुधसहतं भमढढोलयतितके वलनमवालयत् । आगतं च पतं जगादअय वषूचका उपपना । ततो मया फूकृतम् । एवमुवा दुधभं दशतम् । पतरप मूखो वा ययौ । .९ (=९१) ॥ उच कामातां वयमायातां यो न भुे नतिबनीम् । सोऽवयं नरकं यात तिनःासहतो नरः ॥ ११... ॥ ११.. ..१२ (=९४) ॥ [यो वपरतं मयते.. .११ (=९३) ॥ [स कमेव मयते परमहलां यो वपरतं जपयेवम् । ...८ (=९०) ॥ [लजते येन मनो मलनयत नजकुलमो येन । कठिथतेऽप जीवे मा सुदर तं करयस] ॥ ११.स कमव मयते स्यमपराम् । . ...] ॥ ११..१५ (=९७) ॥ तयैवं बोधतो मूखः स यावमते न ताम् । फूकृतं मुषतामीत ायतां ायतामहो ॥ ११. .कठठए व जीए मा सुदर तं कुिणजासु ॥ ११.११* (=९३*) ॥ जो णव माणै......] ॥ ११. सो कं व माणै थी अवराइ । ........ मा कर णेह अहहं भगु ॥ ११.

ततः सा पयौ सुे यछया सुरतं चकार । सोऽप च मान्याजामासमेकं िथतः पाजगाम । इत ुवा भावती सुा । इत शुकसतौ एकादशी कथा ॥ ____________________________________________________________________ सुक्१२ अथायदा सा चलता । शुकः ाह वपरते समायाते यद वेिस वमुतरम् । यथा शोभकया ों ववूले चरते सत ॥ १२.१ (=९९) ॥ अय नलौडाामे कुलालो महाधनः । तय भाया शोभका नाम परं कुलटा नरलपटा च । सा पयौ बहगते उपपतसहता गृहातः डत । तयाैवं िथताया भता गृहं समागमत् । तदनतरं सा कथं भविवत ः ॥ शुकः ाहयदा च तया स आगछन् ानतदा उपपतरः"च] वं ववूलवृम्ऽ । एवं च स तयो ोतथा चकार । तय च वृे चटतः परधानवं वलनं ननोऽप वृमारढः । तिमं वृमारढे पतः ाहकमदमत । सा आहअयं शुभरभभूतोऽदोवमप यवा ववूलमधरढः । ततः समागय तयाः पतना वृामदं मदमुाय स वगृहं ेषतः । तया धूतया च सहहततालं हसतम् । इत कथां ुवा भावती सुा । इत शुकसतौ ादशोकथा ॥ ____________________________________________________________________ सुक्१३ अथायेुः भावती शुकं पृछत । शुक आह ज देव सुखं भुव अधभुे पतौ यथा । कृतं रािजकया चमुरं धूलसंयुतम् ॥ १३.१ (=१००) ॥ .

२ (=१०२) ॥ मलयानलमारढः कोकलालापडिडमः । मिलकामोददूत मधुपारवमगलः ॥ १४.१ (=१०१) ॥ भावयाहकमेतत् । शुकः ाहअित पमावती पुर । त धनवालो नाम विणक् । तय भाया ाणेयोऽप या धनोनाम । तच मथुनं परपरं नेहनभरं डत । अयदा तु विणयसारमादाय तामापृय देशातरं जगाम । सा च तिमगते संिथतेव गृहिथता । न नात न च सा भुे न जपत सखीसमम् । नरताशेषसंकारा वदेहेऽप पराुखी ॥ १४.अित नागपुरं नाम थानम् । यैको विणक । तपी रािजकानानी सुरपा परं दुारणो । विणसुत तां नरातरासां न जानात । तत एकदा स भोजनाय यदोपवतदा उपपतः कृतसंकेतो मागे गछन् तया ः । तं त वा गृहेऽ धृतं नाित इयुवा यं तसकाशादादाय घृतानयनदभेन वेमतो नगय च सा बहजारेण सह चरं िथता । पततु गृहे ुधातः ु । ततः सा कथं गृहं गतुमहतइत ः । उरततः सा हतौ पादौ मुखं च धूलधूसरं वधाय समा धूलं गृहवा गृहमागता । पतः ुो रेणः कमदमयाह । सा च सनःासं रदती धूलपुजं दशयवा इदमुवाचयकृते वं ुः स ते योऽ धूयां पततः । एनामुत्िय गृहाण वम् । एवमुः स वलः तदगान वाचलेन समाय सावयामास ववधलालनैः । इत कथां ुवा भावती सुा । इत शुकसतौ योदशी कथा ॥ ____________________________________________________________________ सुक्१४ सा नतिबन अयेुलता । शुकेनों युमेव वशालाि परं रतुं यछया । यायाते पतौ वेिस धनीरव भाषतुम् ॥ १४.३ (=१०३) ॥ .

५ (=१०५) ॥ मुचतु माननः सवे मानं सेवतु वलभाः । गवरं यौवनं लोके जीवतं च तथा चलम् ॥ १४.४ (=१०४) ॥ तिमवसतोसवे गृहोपर िथता नगररामणीयकमालोय यौवनं रपं च ननद । सखी च तदगता जगादभामन! रपं वय मा यथं वधेह । यतः वाते शृणु रभोर कोकलारावडिडमः । मदनय नृपयेव वसतेन धरातले ॥ १४.१ (=१०७) ॥ अित शालपुरं नाम नगरम् । त शालगो विणक् । .अयदा तु समायातो वसतः कालराट्ितौ । मनोऽप वयां यिमयात संयमनां कल ॥ १४.६ (=१०६) ॥ ततवमप कुर वयःसाफयमयुे धनीजगादनाहं वलिबतुं सहाम । यवया भवत तशीं वधेह । तततया सा नरातरेण योिजता । यदा च सा तेनामासा ाता तदा तदयशरोवेणी छना । तकाले च पतदेशातरादाजगाम । तदा सा कथं भविवत ः । शुकः ाहयदा च पतगृहारमाययौ तदा तयोरं वचयोनाथ! वया तादवृहार थीयतां यावसवं सजं वधीयते । तेन चैवं तपने सा मये गवा भटारकां पूजयवा पुरतो वेणीं थापयामास । एवं कृवा बहिनगय चरणमडकैः पतं गृहतदेवीपुरतो नीवा जगादनाथ! पूजय गृहाधदेवताम् । तेन पूजयता वेणीं वा उिकमदमत । तयोमयोपयाचतमासीत् । यदा मे पतः समेयत तदा वामयहं तवाे वेणीं छेयाम । तदधुना मया कृतम् । स च मुधो देवीं नमकृय तां बहु मानयामास । इत कथां ुवा भावती सुा । इत शुकसतौ चतुदशी कथा ॥ ____________________________________________________________________ सुक्१५ अयदा सा चलता । हसनाह शुको याह यद कतुं वमुरम् । वेिस यथा यादेया नूपुरेऽपते कृतम् ॥ १५.

तपी जयका ।
तयोः सुतो गुणाकरो नामाभूत् ।
ताया यादेवी ।
सा चापरेण सुबुनाना विणजा सह रमते ।
ततो लोकापवादेऽप संजातेऽनुरतदयः पतन कमप कणे करोत ।
उच रा पछित गुणा दोसा पछित जे वर ।
मझथा उण पुरसा दोसा व गुणा व पछित ॥ १५.२ (=१०८) ॥
[राः पृछित गुणान् दोषान् पृछित ये वराः ।
मयथाः पुनः पुरषा दोषानप गुणानप पृछित] ॥ १५.२* (=१०८*) ॥
कच महलारा पुरसा छेआ व ण संभरित अपाणम् ।
इअरे उण तरणीणं पुरसा सललं व हथगअं ॥ १५.३ (=१०९) ॥
[महलाराः पुरषाछेका अप न सभरित आमनाम् ।
इतरे पुनतरणीनां पुरषाः सललमेव हतगतम्] ॥ १५.३* (=१०९*) ॥
अयदा सा शुरेण नरातरसहता सुा ा ।
ततरणानूपुरं शुरेण चोारतं तया च ातम् ।
ततः सा तं जारं थाय भतारं तानीय तेन सह सुा ।
नातरे च पतरथापतः कथतचवदोयेन पा नूपुरममपादादवताय गृहतम् ।
एवंवधं च पातकं वाप न ं यधूपादाशुरो नूपुरं गृात ।
तेनोातः पतुः सकाशावयमपययाम ।
तेन च गुणाकरेण पतर नभय तसकाशानूपुरं याचतम् ।
पा चोयदयं परपुरषेण सह सुा ा अतो मया नूपुरं गृहतम् ।
तयोवपुेण सह सुाहमासम् ।
इयथे दयं करोम ।
अैव ामे उरयां दश योऽित ।
तय जघातरािनगमयाम ।
यः किसयो भवत स जघयोरतरािनायतीत सम् ।
एवं शुरेण चागीकृते सा कुलटा सत दने जारय गृहे गवा तमुवाचभो कात! ातरहं
दयाथं यय जघातरािनगमयाम ।
वया त समागय वातूलवमाय मम कठहो वधेयः ।
तेन च तथोे सा वगृहमाजगाम ।
अथ ापः समतमहाजनं मलयवा पुपातादकमादय यायतने गवा समीपसरस
नानं कृवा यपूजाथं समागछयातयाः पूवसकेततो जारो हलभूततकठे
नजबाहुयं योजयामास ।
तत आः कमेतदयभधाय सा पुनः नानाथं ययौ ।
सोऽप हलो लोकैः कठे गृहवा तमादेशाूरकृतः ।
साप नानं कृवा यसमीपमागय पुपगधाैरयय सवलोकानां शृवतामुवाचभो
भगवय! नजभतारमेनं च हलं वना ययपुरषः पृशत कदाचन मां तदा तव
जघायां सकाशामम नमणं मा भविवयभधाय सवलोकसममेव जघयोमये
वय नाता ।

योऽप तु मनस ाघमान एव िथतः ।
साप सतीत समतलोकैः पूिजता वभवनं जगाम ।
एवं चेत्यादेवीवकतुं जानास तदा ज ।
इत ुवा भावती सुा ।
इत शुकसतौ पचदशी कता ॥
________________________________________________________________________
सुक्१६
अयदा सा चलता शुकं ाहशुकाहं नरातरं गमयाम ।
शुकः ाह सयमेव वयाभािण कतयं यमनोऽनुगम् ।
मनतु मुिधका यदशयाखेदययलम् ॥ १६.१ (=११०) ॥
तुवा भावयाहकथमेतत् ।
सोऽवीतित वदशा नाम पुर ।
तयां जनवलभो नाम विणक् ।
तय भाया मुिधका नाम चपला वैरणी ।
यदा च तयातशयेन वदूषतोऽयं तदा बधूनां कथयामास यदयं बहःशायनी ।
यदा च तैरेवमुा तदा तयायुमयमेव बहःशायी सदैव ।
मां मुधापवादयत ।
तततैिमलवा नबधः कृतः "यः कोऽप अभृत बहःशायी सोऽपराधो" ।
एवं नबधे कृतेऽप सा सुं पतं वहाय बहगता ।
तयां च बहगतायां स पतारं दवा सुः ।
यदा चबहः डां कृवा समागतायाः स पतारं नोाटयत तदा सा कूपे षदं िवा
ारदेश एव िथता ।
पतरप कूपे पतता भवयतीत ावा ारमुायबहिनगतः ।
तदा सा ारं पधाय मये िथता ।
सोऽप च बहः िथतो "हा येऽ एवं वदमहता शदेन गोदतुमारधः ।
साप वगोपकभयाहिनगय पतं मये ननाय ।
तततिमथुन परपरं नबधं चकार ।
यदभृत मया वया वसंवादो न वधेयः ।
इत कथां ुवा भावती सुा ।
इत शुकसतौ षोडशी कथा ॥
____________________________________________________________________
सुक्१७

अयदा सा हसती नरातरगमनाय शुकं पृछत ।
शुक आहयदेव मनसोऽभीं तदेव कायम् ।
उच पूतं यसेपादं वपूतं जलं पबेत् ।
सयपूतं वदेायं मनःपूतं समाचरेत् ॥ १७.१ (=१११) ॥
मनोऽनुकूलं कुवतु तिव ते दुःखमागतम् ।
सोढुं शातथा वुं गुणायो ाणो यथा ॥ १७.२ (=११२) ॥
भावती पृछतकथमेतत् ।
शुकः कथयतअित वशाला पुर ।
त यायजूको ाणः ।
तय पी पाहनी नाम सुरपा अतवलभा ।
तपुः पा सवामप माां ाहतः ।
अयदा स पतरौ मुवा देशातरं गतः ।
गुणाय इत वुतो बभूव ।
जययां च नगयां बुजीवनं यचतयत् ।
ततः षडं यवकाशादभः पुपोष ।
सोऽप षडतमनु परमत ।
अयदा सबधनं षडं वधाय विणजारकवेषधार मदनाया वेयायाः टुटनीं
जगादअमदया बलवदाः सवतुका ातरेयित ।
अाहं तृणानयनाथमागतः ।
त अमदयय बलवदय थानं भवत ताहं वपम ।
इयुे सा कुटनी बलवदधनैषणी तं थापयामास ।
सोऽप तं षडं बवा वलासनीपाे ययौ ।
तया च नापतो भोिजत गुणायो रजयां शृगारतः तसकाशे िथतः ।
सोऽप च भातायां नश थममेवोथाय वणशृखला गृहवा जगाम ।
गते च तिमनेका चेट उिथता षडमवा कुटनीं याह "आउए कमदम्ऽ ।
तततं वलासनीपाातं ावा मौनं वधाय िथता ।
उच अथनाशं मनतापं गृहे दुरतान च ।
वचनं चापमानं च मतमान काशयेत् ॥ १७.३ (=११३) ॥
अयदा गुणायो ूतनिजतः खटकाहतो वेयया धृतः ।
तेनोपायििनतःशबलो शबलत जगाद ।
तततया राजभयामुः ।
तततयां चलतायां पृलन एव शबलत वदन् गछत ।
तततया वजने नीवा हतासा वणाभरणं दम् ।
सोढुं युं च यः शो मनसा कृतमयथा ।
मनोऽनुकूलतां कुवन स नन्ः सदा सताम् ॥ १७.४ (=११४) ॥
इत कथां ुवा भावती सुा ।
इत शुकसतौ सदशी कथा ॥

____________________________________________________________________
सुक्१८
अयदा सा चलता शुकेनोा ।
गछ देव न ते देषो गछयाः परवेमन ।
यद काचछररे ते बुः सषपचौरवत् ॥ १८.१ (=११५) ॥
अित शुभथानं नाम नगरम् ।
त दरो नाम विणक् ।
तय गृहे चौरः वः ।
सोऽप च तायिकमयलभमानः सषपान् गृहवा नगतो राजपुरषैः ाः ।
सषपान् गले बवा ामतो राजकुलास कथं मुयते ।
उरयो यः पृछत तय तयाे वदतअहो सषपाणां मये न किचत् ।
ततो राा सभायामाकाय पृःतव वचोऽभायं न जाने ।
ाह बलेवषदने लोकः सषपापचरकान् ।
हते बनात तनूनममाणमतः परम् ॥ १८.२ (=११६) ॥
यतोऽहमेतावरप गले बैबः राजाप तदाकय हसंतं मुमोच ।
इत ुवा भावती सुा ।
इत शुकसतौ अादशी कथा ॥
____________________________________________________________________
सुक्१९
अयदा भावती चलता ।
शुकः ाह कुर योचते भीर यद कतुं वमीरा ।
यथा सितकया भता वछदा च वमोचता ॥ १९.१ (=११७) ॥
अित करहडाभधं पुरम् ।
त राजा गुणयो नाम यथाथः ।
त च सोढोको नाम ेः ।
ताया सितका नाम पतता ।
तैव चायो विणक् ।
ताया वछदा नाम पुंल ।

२ (=११८) ॥ तच मथुनं वा राजपुरषः तधनाय यगृहं वेतम् । सितका च शुं ावा राौ महता तूयशदेन यगृहं गता । तेषामारकाणां पुरत उमहमदनता यं वा भोजनं वजने वधाये । मां च किचनं गृहवा मये वेशयतु । तैरप तथैव कृतम् । तततया वछदा ववेषां कारयवा बहिनकासता । वयं मये िथता । तं च ातिनजकातासहतं वा आरका वलीबभूवुः । इत कथां ुवा भावती सुा । इत शुकसतौ एकोनवंशततमी कथा ॥ ____________________________________________________________________ सुक्२० अयदा भावती शुकं पछ । शुकः ाह गछ देव मनो य रमते ते नरातरे । केलकावदा वेिस पतवचनमुतम् ॥ २०.१ (=११९) ॥ अित सामया नातटे शखपुरं नाम थानम् । त च कषुकः सूरायो धनी । तय केलका भाया परं कुटला कुलटा च । सायिमनदतीरे सेरपुरथं ाणं कामयते । तदासा च राौ ातवेशकादूतकासाहायानदं तीवा तदितकं ानोत । अयदा भा ातम् । स च त गततचरगवेषणाय । यावसा नदतीरे त समागता तया च तावृः । तततरणघटं पानीयभृतं वधाय ातवेिमकागृहमये भटारकां मडयवा तेन पयसा नापयवा युवाच थमसंकेततां दूतकामुय"वामन! पुरा वया उं यद वं सेरं न नापयस ततः पचानां दनानां मये वतृभरणं भवयत ततो यद वचनमाणं तदा मम पतिरं जीवतु । .सा च सोढाकं नयमछत परं सोऽभवाछां न वधे । अयदा च मनोरथाभधं यं नमकतुं जगाम सः । ततः वछदा पृलना त वा । स च हावभावाैरनुकूलतो भुः । युमुच समागे तावदाते भवत पुरषतावदेवेन्याणां लजां तावधे वनयमप समालबते तावदेव । ूचापाकृमुाः वणपथजुषो नीलपमाण एते यावललावतीनां न द धृतमुषो बाणाः पतित ॥ १९.

३ (=१२०) ॥ दारेषु गोयं पुरषय किचोयं वययेषु सुतेषु किचत् । युं न युं मनसा वचय वदेपिमहतोऽनुरोधात् ॥ २१.२ (=११९) ॥ तया च सवोऽप मयूरवृातो नवेदतः । सा चकुटनी वासघातका । उच न वसेदवते वतेऽप न वसेत् । वासायमुपनं मूलादप नकृतत ॥ २१.ातवेिमकयोमेवमस्िवत ुवा पततुो भूवालित एव जगाम । इत कथां ुवा भावती सुा । इत शुकसतौ वंशततमी कथा ॥ ____________________________________________________________________ सुक्२१ अयिमिदने भावया पुः शुकः ाह ज देव न दोषोऽित जतां सवकमसु । बुरित यदा येषां मदोदयाः सहायनी ॥ २१.४ (=१२१) ॥ .१ (=११८) ॥ भावयाहकथमेतत् । शुःित तानं नाम नगरम् । त हेमभो नाम राजा । ुतशीलो मी । ेी यशोधरः । मोहनी भाया । तयोतनया मदोदर । स ीवसाय विणजे काितपुरसमागताय दा । तिमथुनमतीव नेहलपटम् । सा च ातवेिमकया पतृभायया कुटया दंाकरालया योिजतमयं राजपुमुपभुके । साऽपनसवा भूता गभसंभवासंजाते दोहदे राजवलभं मयूरं मारयवा भितवती । राजा तु तिममयूरे समागते भुे इत िथतः । तिमिदवसे तु भोजनवेलायां न लधः । डिडमघोषणे कृते कुटया पटहः पृः । तया च ातं यकयाचदापनसवया मयूरो दोहदाितः । ततः सा गभवती पृा तया कुटनो गृहमागता समानता । उच माधुयं मदाजने सुललतं दाियमाये जने. शौयं शुषु मादवं गुरजने धिमता साधुषु । ममेवनुवतनं बहुवधं मानं जने गिवते. शायं पापजने नरय कथताः पयतमौ गुणाः ॥ २१.

७ (=१२४) ॥ [मा भव सुखाह मा येह यन ं यम् । येऽप े युायुं वजानीह] ॥ २१.११ (=१२८) ॥ [दुजनजनानां संगे काययागोऽप भवत वबुधानाम् । ेव तलानामप खलसगे पीडनं यतः] ॥ २१.८ (=१२५) ॥ पुनरप समो वृातः पुः । कयमान पेटाहननकृतसंेन मन्णा ुतः । तकथं सा ेवधूतिपता शुर मुयताम् । उच न नीचजनसंसगानरो भािण पयत । दशययेव वकृितं सुयेऽप खलो यतः ॥ २१.७* (=१२४*) ॥ तिणजो नगरधानय ववा नैतिनपते । यावदामना न ं तावदसौ न वडयः । तच कुटया अे मन्णा नवेदतम् । कुटनी च मन्णं पेटायां निय तृहे यासयाजेन मुमोच । वयं च त गवा तामभाषत मुधे! यमयूरभणं कृतं तवं मे ाया । उच एणः कुरगो हरमितरलाव एव च । मयूरचिमकूमा ेा मांसगणेवप ॥ २१.११* (=१२८*) ॥ .६ (=१२३) ॥ कुटया तसवं ावा मन्णे नवेदतम् । मन्णाप राे । राजा ाह मा होह सुहगाह मा पह जं ण दठपचखम् । पचखिम व दठे जुाजुं वउतणाह ॥ २१.९ (=१२६) ॥ नाशयतुमेव नीचः परकायं वे न साधयतुम् । पाटयतुमेव शनखोरतुमनपटम् ॥ २१.कच सोपचारािण वायान शूणामह लयेत् । अवचारतगीताथां मृगा याित पराभवम् ॥ २१.१० (=१२७) ॥ दुजणजणणं सगे काअचाओ व होइ वबुहाणम् । पेछह तलेह पं खलसंगे पीडणं जो ॥ २१.५ (=१२२) ॥ करातेऽयुम् जित ते मूढधयः पराभवं भवित मायावषु ये न मायनः । वय ह नित शठातथावधानसंवृतागािनशताइवेषवः ॥ २१.

यावसा कुटनी पेटां हतेन हित तावसा विणपुी सवतकमवादत् वभाता रजनी तावावदेवं कृतं मया । बुं च तदा मातनाे किचयते ॥ २१.१२ (=१२९) ॥ मातमया एवंवधः वनो  । यः किदथमाणो मे भवत स कयताम् । एवं ुवा मी ारमाहय बहिनगतः । ततः समानता विणवधूः सा तु कुटनीत नवासता । इत कथां ुवा भावती सुा ॥ इत शुकसतौ एकवंशतीतमी कथा ॥ ____________________________________________________________________ सुक्२२ पुनः भावया पृः शुकः ाह याह देव पुनयाह मदयं मतमीशम् । यद वेयुरं कचथा माढुकया कृतम् ॥ २२.१ (=१३०) ॥ तवा भावयाहकथमेतत् । शुकः ाहदािभलाामे सोढाको नाम कषुकः । ताया माढुक नाम । तां च भहारणीं पथ गछतीमेको बहः सूरपालायो नरो भुे । सा कदाचमागे भं मुवा तेन सह िथता । ततो मूलेदवेन धूतेन तिमभे उष्का कृता । तया च एवं जातं भमनुपाटयवा नीनम् । यावच भा उका ा ताविकमदत सा पृा । तततया तकालोरं कृवोनाथ! अ राौ वने उष्कया भितो वम् । ततो मया वनापहाराय वपरतमदं कृतम् । वधं भय यथा वनो नयत । इत ुवा रतामना तेनोष्काप भिता । इत कथां ुवा भावती सुा । इत शुकसतौ ावंशततमी कथा ॥ ____________________________________________________________________ .

२* (=१३२*) ॥ आरोयं परमानदः सुखमुसाह एव च । ऐयं यसभोगं वना सवं नरथकम् ॥ २३.९ (=१३९) ॥ तय शृगारसुदर नाम भाया । तय नृपतेतया सह डतो ोमकालोऽवातरत् । .८ (=१३८) ॥ कं तय वयते राः जापालनशलनः । यिमंलोके न ा ह दोषा रवकरैरव ॥ २३.३ (=१३३) ॥ उच आमानमालोय च शोभमानमादशबबे ितमतायताी । हरोपयाने वरता बभूव ीणां यालोकफलो ह वेषः ॥ २३.५ (=१३५) ॥ ततः कं बहुनोेन वं चैताः कृयकोवदाः । कुटनीचरतं ुवा तचायं वरािवताः ॥ २३.१ (=१३१) ॥ तथा च संसअतुलण जहं चडै तसुण जीवउ धणु । आइ परा जह लहजै तं िज भिणिजइ पेमु ॥ २३.२ (=१३२) ॥ [संशयतुलायां न यः आरोहत तय न जीवतं धयम् । आगते परा या लयते तदेव भयते ेम] ॥ २३.४ (=१३४) ॥ शुकः ाह सुलभाः पुरषा राजसततं यवादनः । अयय तु पयय वा ोता च दुलभः ॥ २३.६ (=१३६) ॥ भावयाहकथमेतत् । शुकोऽवीतित पमावती पुर । य मिणकुटममागेषु शोभते रववतरः । शेषफणमिणरागो वसुधामवोपागतः ॥ २३.सुक्२३ अयदा सयतां पुरषातराभसरणायैवमूचुः य वेदलवैरलं वलुलतैयालुयते चदनं सछेदैमिणतै य रिणतं न ूयते नूपुरम् । यायायचरेण सववषयाः कामं तदेकातः सयतसुरतं भणाम रतये शेषा च लोकिथतः ॥ २३.७ (=१३७) ॥ त शुदशनो नाम राजा । शशना हरणा चैव बलना कुशभूभुजा । कुशशछलयागसपय न खयते ॥ २३.

१२ (=१४२) ॥ एवंवधे ीमे च चनामा विणभावतीभायासमेतो गृहोपरभूमकायामारढः । करैयुोऽप नरालबः आदयः पिमायोनधतटं गतः । उच तकूलतामुपगते ह वधौ वफलवमेत बहु साधनता । अवलबनाय दनभतुरभून पतयतः करसहमप ॥ २३.१३ (=१४३) ॥ तथः स तथा भानू रागशेषो गतांशुकः । भातीव वुमघटः तः संयावधूकरात् ॥ २३.१९ (=१४९) ॥ इयुवा धूतमायां कुटनीमाकायेदमवीव कनकसहं दाये । मम पुं ीमायावचनदं कुर । तथेत तया ताते पुं समािकं तयै दवा यमपुः वाप वेयायाः कपटेन .१४ (=१४४) ॥ अातरे वशालाि चो हतुं तमोरपुम् । उदयाशरः थातुमुतऽशुभटैवृतः ॥ २३.१५ (=१४५) ॥ ाचीमुखे वभातीदुरदयाशरःिथतः । दपस्भुवनयेव छनय तमया ॥ २३.११ (=१४१) ॥ मयाे चदनं येषां सायं मजनसेवनम् । राौ यजनवात तेषां ीमोऽप ककरः ॥ २३.य सूरः खरो घो य दघोऽतदुःसहः । खर पवनो भीर ीमे सवमदं खरम् ॥ २३.१६ (=१४६) ॥ उदयाचलमारढो भात चो नशामुखे । यामनीवनतोसग शुकः कृणशरःिथतः ॥ २३.१८ (=१४८) ॥ तथा च कं जातैबहुभः पुैः शोकसतापकारकैः । वरमेकः कुलालबी य वूयते कुलम् ॥ २३.१० (=१४०) ॥ चदनं शुचवं च पानीयं शुच शीतलम् । सेयमानोऽप मधुरः शुचजयत नायथा ॥ २३.१७ (=१४७) ॥ एवंवधे नशामुखे स विणिवडतया तया साधं डतः । अय रामनामा सुतः संजातः । तमै पा वााशेषा ाहताः । तय मातायदा चं ाहमम एक एव पुः । ततोऽहमतशयेन दुःखाता । चः ाहएकोऽप वदयः सुतः ायः । उच चतुरो मधुरयागी गभीर कलालयः । गुणाह तथा चैवमेकोऽपीवरः सुतः ॥ २३.

२१ (=१५१) ॥ समवं सुखदुःखेषु धमाधमसमया । भुजगपुरतैव कौटयमदशनम् ॥ २३.२४ (=१५४) ॥ माता आहभीर! मा मैवं वद । मृयुदोऽथः ाणद । उच .२३* (=१५३*) ॥ इयेवमाद समं वेयानुगं चरतं शितम् । ततः स पुः तापूवं विणजे समिपतः । पतुवायेन च सुवणीपे वािणयाय ेषतः । त च कलावती वेया । तया सह वषमेकं िथतः । तां वैशकान कुवतीं स ाहवशेषं वद । एव ममानुजाप वदत । ततो बहुभरप वैशकैन तसववं गृहतुं शनोत । तततया सवमप मातुिनवेदतम् । माताप ाहनितमेष वेयासुतः । नेशैगृते । पचेनैव ाः । ततो यदायं वदेशं गतुकामवामुकलापयत तदा वया वायम्"अहमप त यायाम । यद न नयस तदा मरयामीयुवा कूपे झपा देया । ततोऽसौ ीतवां त सवं दायतऽ । तयोमातमां वना तयेण कम् । ऊच अतलेशेन ये था धमयातमेण च । शूणां िणपातेन मा म तेषु मनः कृथाः ॥ २३.२३ (=१५३) ॥ [अधरः करः कपोलः तनयुगलं नाभमडलं रमणम् । ीजनसामायं दयं यया तयाः] ॥ २३.२२ (=१५२) ॥ तथा च अहरं करं कवोलं थणजुअलं णाहमडलं रमणम् । इिथअजणसामणं हअअं जं जस तं तस ॥ २३.२० (=१५०) ॥ हायं च कृमं दुःखं सुखं चैवमपाथकम् । याचनं वनयोपेतं नेहभावो नरहता ॥ २३.िजतो भवत तदाहं गुणं कनकं हये । तयोमेवमस्िवत । लेखयवा पुं तृहे ेषयामास । स च तथो वेयाजनोवािवकारान् गृात । तथा वैशकं कृमां वाणीं यलकान् शपथांतथा । कौटयं कृमं भावं कृमं रदतं तथा ॥ २३.

३० (=१६०) ॥ एवं सुतं समााय धूतमायामाकाय इदमवीशृणु यद कौतुकं संवृम् । वययुषतोऽप सुतो गतसववः समाययौ । साऽहीभः को न खिडतः । उच कोऽथााय न गिवतो वषयणः कयापदोऽतं गताः ीभः कय न खिडतं भुव मनः को नाम राां यः । कः कालय न गोचरातरगतः कोऽथी गतो गौरवं को वा दुजनवागुरासु पततः ेमेण यातः पुमान् ॥ २३.२५ (=१५५) ॥ नाभवा परममािण नाकृवा कम दुकरम् । नाहवा मयघातीव ानोत महतीं यम् ॥ २३.२८ (=१५८) ॥ [वेया अप रमते जनं यमप वचयित अथलोभेन । तायो नमो वेयायः आमाप न वलभो यासाम्] ॥ २३.२७ (=१५७) ॥ अहं च ताधो जालं वरचयये । इत कुटनीवचनमाकयं तया तथा कृतत् । तथा च कृते तेन सवव दम् । कोटसंयं च यं गृहवा मानरहतो नकासतः । उच वेसा व रमित जणं पअं प वचित अथलोहेण । ताण णमो वेसाणमपा व ण वलहो जाण ॥ २३.२६ (=१५६) ॥ कालः समवषमकरः परभवसमानकारकः कालः । कालः करोत पुरषं दातारं याचतारच ॥ २३.२९ (=१५९) ॥ कमनेन धनेनाप सवरेण मनिवनाम् । गतेन जायते खेदो दषैवागतेन च ॥ २३.नासाहसं समालय नरो भािण पयत । साहसी सवकायेषु लमीभाजनमुमम् ॥ २३.३१ (=१६१) ॥ रमणसहणतराले बहलअरे रोमराइतरगहणे । .२८* (=१५८*) ॥ स च तथा धनमानपरभवं ापतः परपोतमार वगृहमागमत् । एकाकनं सुतं धनपरजनविजतं वा पता सबापं धनयकारणं पृछत । सोऽप वयं लजन् गृहमन्मुखेन नवेदतवान् । पोवस मा वषादं वधेह । वपदः सपदोऽप पुंसः सपते । उच चताममां वहस कं गजयूथनाथ यूथायोगवनमीलतनेयुम् । पडं गृहाण पष वार यथोपनीतं दैवावित वपदः कल सपदो वा ॥ २३.

३६ (=१६६) ॥ [धीरा जानित माणं जेमनय तथाप कथनय च । अप भुं जिपतं पासे न तयित] ॥ २३.३५ (=१६५) ॥ [अचलालित लये मयादां सागरा वलघते । गुरका अप तथा वकाले तपनसाधनं न शथलयित] ॥ २३.३२ (=१६२) ॥ [रमणशिखनोऽतराले बहुलतरे रोलरािजतरगहने । हरहरनरगोवदाः वडिबता मदनचोरेण] ॥ २३.३६* (=१६६*) ॥ ततः ेी तं पुं ेषयामासाशु तया समं सुवणीपे । तततिमसवोऽप पौरजनः ीतो बभूव । सा च कलावती सानुकूला तं वनयेनाजुहाव । तथा च स तयाविजतो यथासौ आमायः कृतः । यं च सवं गृहतम् । ततः सा धूतमाया कुटनी कं करोतुइत ः । सा ाहशुक! न जाने । वं वद । शुकःय न यास तदा कथयाम । सा आहन यायाम । शुकःयदा तय सवं गृहतं तिमसमये कैिनैाेऽप चाडालरपधारणी धूतमाया नयं नयं गवेषमाणैव किचत् । अयदा स कलावया सहतः खवायामुपवतया ः । ता ार वा सहसोथाय नाशयतुमुतः पूवमेव संकेततम् । तमुतमनु कलावययुिथता । उचकमदमत । .३३ (=१६३) ॥ मयायुयद वदयपुः वाप स्या वयते तदा मम दूषणम् । उच दगजकूमकुलाचलफिणपतवधृताप चलत वसुधेयम् । तपनममलमनसां न चलत पुंसां युगातेऽप ॥ २३.३५* (=१६५*) ॥ धीरा जाण पमाणं िजमअवे तह व जंपअवे अ । ऐ िजमअजंपआइं पछा वछे अपछाइं ॥ २३.हरहरणरगोबदा बडिबआ मअणचोरेण ॥ २३.३४ (=१६४) ॥ तथा च अचला चलित पलए मजाअं साअरा वलघित । करआ व तह वकाले पडवण साध सढलेित ॥ २३.३२* (=१६२*) ॥ तवं पुनः पोतं भृतं कृवा मां पुािवतां त ेषय । उच कृते तकृतं कुया हंसते तहंसतम् । वया लुचापताः पा मया लुचापतं शरः ॥ २३.

१ (=१६८) ॥ भावयाहकमेतत् । करोऽवीतित चपुरं नाम नगरम् । ताभूधकः सूरपालायः ीमान् । तय सजनी नाम भाया अयतं परपुरषलपटा । तां च तृहथां देवको नाम रमते । इत लोकादेतदाकय वधकः कपटेन गृहािनगय ातःसयायामाछनः समागय तपयाधोभागे िथतः । .रामतामुवाचभे! इयं मम जननी । अहं च ताथको बहुदनेयो न तया ः । धूतमायाप तं संकेतथं ारथैव सशका हतसंया आजुहाव । जागदेत चरालधो वेयागृहगतो भवान् । लेछभूता इयं वेया सववं मे वया तम् ॥ २३. परं मां मैवं वडबय । धूतमाया ाहहये । ततः सा वेयया कुटया सह हतपादौ गृहवा समानता । धूतमायाप नजं तदयं यं सववं च गृहवा रामेण सह पोतमार वगृहमागय भहोसवमकारयत् । इत कथां ुवा भावती सुा । इत शुकसतौ योवंशततमी कथा ॥ ________________________________________________________________________ सुक्२४ अथायिमिदने भावती शुकं पछ । शुकोऽयाह याह देव वजानास यद जारसमिवता । सजनीव पुरा वुं भतुरे कचहे ॥ २४.३७ (=१६७) ॥ यावदेवं गृहागणगता शपत तावस विणचाडालरपी समागय तपादयोः पततः । एतच वा कलावती कुटनीसहता तां गृहमये नीवा पृछत मअब! कोऽयम्? कं जातीयः? वं का? तयोपमावतीपुरनाथय राः सुदशनय मातगी गायनी अहम् । अयं च मदयं यं वा इहागतः । तच वयाऽम् । तमया ातं परमधुना स समागछतु । ततः कुटनी कलावतासहता तपदायोलना उवाचगृहाणेदं यम् । धूतमाया ाहनाहं गृहकोणे हये । राजवदतं हयाम । ततो वेयामाताप अतशयेन भीता मातगीं तजगादैमां मसुतां र र । पारपयागतं यं गृहाण सववम्.

सा च जारेण सह तारढा पया केशेषु गृहता कथं मुयते । उरसा पया धृता सती तीयपतमुखमालोय ाहमया तव कथतं यथकारो मम पतगृहेन वते । स चागततव तदैव औचयं वधायत । यप पूवं पया वदयं यमपतं तथाप तयम् । रथकृत समागते तव गृहं गमयाम युवयोः संगतं वा करये । ना संशयः । इत कथां ुवा भावती सुा । इत शुकसतौ चतुिवशततमी कथा ॥ ________________________________________________________________________ सुक्२५ अयदा भावती शुकं गमनाय पृछत । शुकः ाह कुर योचते कतुं यद वेिस तीगतम् । ेताबरेण रेन यथा पूवं कृतं तथा ॥ २५.१ (=१६९) ॥ अित चपुर नाम नगर । त ससेनो नाम पणको जनपूिजतः । तिमनेव नगरेऽयः सतपटो गुिणनां मुयः समागतः । तेन च गुिणना सवोऽप जन आविजतः ावका अयामायाः कृताः । स पणकोऽप तय पूजां यमाणामसहमानः वयं तदयोपाये वेयां ेषयवा असौ वेयालुधो न सुशील इत ेताबरय लोकवादमकरोत् । तशनाय जनमाकारयामास । ूते चपणका एव चारणः ेताबरातु वलुताः । सोऽप ेताबरो दपािनना उपाधं वाय भाताायां रजयां ननोभूय वेयाया दहतो नगतः । ततो लोकापवादः संवृः । यदसौ पणको न सतवः । इत ुवा भावती सुा । इत शुकसतौ पचवंशततमी कथा ॥ ________________________________________________________________________ सुक्२६ अयदा सा चलता । .

१ (=१७२) ॥ अित शखपुरं नाम नगरम् । तायो विणगभूत् । तय मोहनी नाम भाया । ताचबहगतां कुमुखो नाम धूतो रमते । तपतना चाभाय । तपतातशयेन भीरः । .२ (=१७१) ॥ अतो रो जत । गछ वं समपय सुतम् । तेन च तथा कृतम् । इत कथां ुवा भावती सुा । इत शुकसतौ षवंशततमी कथा ॥ ________________________________________________________________________ सुक्२७ अयदा भावती गमनाय शुकं पृछत म । शुकः ाह रभोर गछ कामनां को वनं कतुमहत । मोहनीव समथा चेचारकतुमीर ॥ २७.१ (=१७०) ॥ अित जलौदाभधानो ामः । त राजपुः ेमराजः शूरः । रादेवी तय भाया । तैव ामणीदेवसायः । तय सुतो धवलो नाम । तौ ावप रमेते रादेवीं परपरमातौ । अयदा पतृपुौ तृहथौ यदा तदा राजपुः समागतः । तदा कमुरम्? शुक आहतततया कृतसंो गृहादगुया तजयनयात् । तिमंैव गछत भयापतः कमदमयाह । ततः सा हसती ाहअय पुवृहे शरणागतः । मया च नािपतः । यतः स याणसहः सतां यतकामुकं कमसु यय शः । वहयीमयफलेऽथजाते करोयसंकारहतामवोम् ॥ २६.शुकः ाह याह देव न ते दोषो यद जानास भाषतुम् । रादेवीव पया तु ाा जारयािवता ॥ २६.

अारढैिमथुनं यते । तेन पतना उवमार अवलोकय । तया तथा कृतम् । वृारढया च तया ों कपटेन । . धूितके! बहुदनेयोऽ सााइयुा कथमयं भतारं याययतु । तयोनाहं जाने वमेव कथय । "यद न यास तदा कथयामऽ । तया तथेत तपने शुकः ाहसा च तचः ुवा तं जारं ेषयामास पया चावतीय समागतेन उपालधा । साऽहहे भ! इश एव वृः.ततोऽसौ तां बहयातीं नवाय पािथत एव तत । तथाप तया धूतय कथतमां राौ भतृखवािथतामवासुां भज वम् । तेन तथा कृतम् । तच कुवभासौ पुंिे धृतः कथं गछतु? उरधृवा च पतः ाहदोपमानय मया चोरो धृतोऽित । तयोबहयाती बभेयहम् । एनं हये वं दपमानय । तेन च तथा कृतम् । सा च जारं मुवा गृहातबय पटकय िजां गृहवा तथैव सुा यावपतलकुटहतो दपं गृहवा समायातः पृछतकमयं पटकय िजा कथम? तयोुधातोऽयम् । अनेन मुा लालाकृशा िथता । उयुवादेन निजतः । उहतक! अनेन पौरषेण यं जस । इत नभिसतो लिजत सुः । इत कथां ुवा भावती सुा । इत शुकसतौ सवंशततमी कथा ॥ ________________________________________________________________________ सुक्२८ अयदा भावती गमनाय शुकं पछ । शुकः ाह कृशोदर जा वं यद जानास भाषतुम् । जारसंयुया पूवं यथा देवकया कृतम् ॥ २८.१ (=१७३) ॥ अित कुहाडायो महाामः त जरसायो कौटुिबको महामूखः । ताया देवका पुंल । तां च भाकरो ाणः ेमये वभीतकवृसमीपे गुथाने मुदा रमत । इशं यतकरं जनावा तपततावलोकनाय वयं गतः । तेन च वृारढेन तथैव म् । वा तथेनाप जिपतम्.

१ (=१७५) ॥ ."वहुदवसेयोऽयां नारमभगमन् ोऽस" । तेन मूखेण ातसयमदम् । स च तां शातयवा गृहं ननाय । इत कथां ुवा भावती सुा । इत शुकसतौ अावंशततमो कथा ॥ ________________________________________________________________________ सुक्२९ अयेुः भावती गमनाय शुकं पृछत म । सोऽयाह ज देव वचारं चेकतुं जानास भामन । समं जारेण साा सुदरव यथा गृहे ॥ २९.१ (=१७४) ॥ "कथमेतत्ऽ? सोऽवीतित सीहूलो नाम ामः । त महाधनो विणक् । ताया सुदर । तां च मोहनो नाम उपपतिनयं गृहमागय भुे । अयदा यावसा तथा तत तावपतः समागतः । सा कथं भवतु । उरसा पतमागछतं वा जारं ववं शये कृवा मुकेशा गृहािनगय दूरथा पतमाहअमृहमये ननभूतं शयारढं वते । मान्कानाकारयतुं गछेयुे स मूखतदथं जगाम । तदा च तदतरे तया उमुकं हते कृवा उपपतिनकासतः । पयौ च आगते सा जगादयदुमुकेनाप भूतं नम् । इत कथां ुवा भावती सुा । इत शुकसतौ एकोनंशमी कथा ॥ ________________________________________________________________________ सुक्३० अयेुः भावया पृः शुकः ाह । गछ देव वरं ते गमनं न मतं मम । वषमे यद वेिस वमुरं मूलदेववत् ॥ ३०.

२ (=१७६) ॥ इत कथां ुवा भावती सुा । इत शुकसतौ ंशमी कथा ॥ ________________________________________________________________________ सुक्३१ अयदा च भावया पृः शुकः ोवाच यथें ज कयािण केलं कुं कृशोदर । शशकयेव ते बुरित चेसुसहायनी ॥ ३१. तयो भायारामणीय कवे ववादः संवृः । अयदा च तायां भायासहतायां मूलेदवोो बाहुयां वधृय पृःका अनयोमयामणीया. अनृतं वदतंयापादययावः । तकले वरपे भीषणे वृे पशाचयौ । स च यथाथवाद भितः यािकमुरं कुयादत । उरतेनोम् या यय वलभा लोके रया सा तय नापरा । गदते धूतराजेन तायां मु तणात् ॥ ३०.१ (=१७७) ॥ मधुराये वने पगलनामा संहः । स सवान बहून हनसवैः पशुभिवचाय तदनमेकैकसवपरकपनयवथया नवारतः । अयदा शशकयैकय वारकः सजातः । स च न यात ापदैभिणतोऽप"गछ वमयथा पूववसवािण भूतान स भययत । स चाभृत तदितके सवान न यायितऽइयुवा बहुकालेपं चकार । मयासमये एव च मदं मदं संहयाे गतुं यसतः । तेनाप सहसाातः कथं मुयते? उरशशकः संहं ाहवमनहं शशकचतुयेन सह आगछमागे तव शुणा धृतोऽतो वेलातमो बभूव । तेनोस शुं वाते? ततः स शशकेन धूतेन वाटं नीवा तयैव तबबः कूपे दिशतः । संहोऽप मूखतं जले वा कुपतो झपादामृत । बुबलवती भीर सवानां न परामः । शशकेनापसवेन हतः संहः परामी ॥ ३१.२ (=१७८) ॥ उच एकं हयान वा हयादषुमुो धनुमता । .अतीह पृथयां भूतवासं नाम मशानम् । त ौ पशाचौ करालोालनामानौ । भाये च धूमभामेघभाये.

३ (=१७९) ॥ इत कथां ुवा भावती सुा । इत शुकसतौ एकंशमी कथा ॥ ________________________________________________________________________ सुक्३२ अथायेुः भावती चलता शुकं पछ गमनाय । शुकः याद देव मनो य गतुं ते कमलानने । रािजनीव वजानास वुं धूलवपयये ॥ ३२.१ (=१८०) ॥ अित शाितपुरं नाम नगरम् । त माधवः ेी । तय मोहनी भाया । तयोतनयः सोहडाभधः । तय भाया रािजनीनानी रपसपना चतुरा पुंल । सायदा मपयवा वा "गोधूमान् हटे गृहवा गछऽ । सा च हटे गता । णया चोपपतः संित समीपमाययौ । गोधूमामोटायां बवा हटे मुवा तेन साधं सा ययौ । विणजाप गोधूमानुसाय मोटायां धूलबा । साप तेन सह चरं िथवा आगयाकुला मोटामनुपाटयवा गृहं ययौ । तां छोटयवा यावूः पयत कोशा गोधूमा इत तावूलं पयत । अ कमुरम् । शुकःकमदमत यदा वा पृा तदा तयोम्"मातमम हतामः हटाे भूमौ पततः । ततो मया धूलराता । ततः सा ूममनवलोकमाना वकलभूता । इत कथां ुवा भावती सुा इत शुकसतौ ांशमी कथा ॥ ________________________________________________________________________ सुक्३३ अथायेुः भावती गमनायोसुका शुकं पछ । शुकः ाह .सरा सजं हित राजानं मन्नयः ॥ ३१.

को दोषो गयतां देव यद कतुं वमीरा । वषमे मालनी यिभका पतसिनधौ ॥ ३३.२ (=१८२) ॥ ततः स पुनः ां चकार । रिभकावचनाेन नगताः । इत कथां ुवा भावती सुा । इत शुकसतौ यस्ंशमी कथा ॥ ________________________________________________________________________ सुक्३४ अथायिमिदने गमनाथं भावती शुकं पछ । शुकः ाह .१ (=१८१) ॥ भावती"कथमेतत्ऽ? शुकोऽवीतित शखपुरं नाम नगरम् । त शकरो नाम मालकः समृमान् । तय रिभका नाम भाया बहुरतया सुभगा सुरपा बहुभतृका च । अयदा शकरगृहे पतृकायमागतं तिमिदने तयोपपतयवारो नमन्ताः पुपाणां वयाय गतया चतुपथे ामणीविणसूनुतलार बलाधप येकं ते ते पृथपृथकाकारताः परपरमजानतःमदयं भवनं त ागेव समागतयमत । तीयेऽ मालके वाटकां गते विणसूनुः नावा भुवा च तया सह रतुं समाययौ । विणिज अधनाते ामकूटो गृहारं समापतः ततः नानं कुवविणथाभूतो वंशमये कोे खलयुे िो भययु । ामकूटेऽयधनाते बहतलारः समायातः । तं वा सोऽप तिमनेव कोे ि उयदधः सिपणी सूताित । ततोऽयनतराल एवं थातयमत तलारोऽयधनातो बलाधपं वा भाडसमूहे िः । बलाधपोऽयधनातो मालकं वा तैव िः । ततो मालको लोक तिमन् पतृकाये यछया भिजताः । एवं कृवा ते षां चतुणामप परपरमलितानां पृथपृथभोजनं परमानामृतं समिपतम् । विणजा तु भुजानेन बहु फूकृतम् । तदोपरिथतेन च सिपणीं शकमानेन मूतम् । विणजा तु घृतामत ावा भाजनमुत्िम् । उपरिथतय मुखे लनम् । ततः स शकतः । सोऽप च लनं लनमत वददझपो नययौ । अयेऽप लनारभयाकुला याविनगताः शकरेण जनै ाः सवमयं खलखरडताः । ततः सा कथं भवतु? उयदा सा पया पृा कमदमत तदा तयोम् ाहनं कृतं ामदं नूनं वया य । अतोऽभुवा ुधााताः पतरते वनगताः ॥ ३३.

१ (=१८३) ॥ भावयाहकथमेतत् । शुकः ाहपुरा किमंिनगरे शभुनामा वोऽभूत्ूतकृनानादेशपरमणशीलो मागे गछन् ेरिकां सुरपां बालकां वा ताबूलं दवा सावयिनदमुवाच यमसभोगकरणे इमां मदयां पारडीं गृहाण मया सह रतं कुर । सुखायं तया तथा वहतम् । स च से काये तां याचते । कथं लभते? उरयावेन याचता तावसा चलता गृहं त । सोऽप च पच किणशान गृहवा पृे लनः । तेन च ामगतेन फूकृतमहो ाममुयाः! पयत । ामेऽिममहदुतम् । पचकिणशकारणेनानया मदयं वमपतम् । ायैतसमिपतम् । तया च न किचदुं लजया । इत कथां ुवा भावती सुा । इत शुकसतौ चतुस्ंशमी कथा ॥ ________________________________________________________________________ सुक्३५ अपरेऽ सा शृगारािवता शुकं पछ । शुकः ाह गछ देव न ते दोषो यद त गता सती । वाथं कतुं वजानास तलयकरो यथा ॥ ३५.याह देव गता वेिस भगुरं यद भाषतुम् । कुमायै पारडी दवा यथों शभुना पुरा ॥ ३४.१ (=१८४) ॥ "कथमेतत्? शुकः ाहपुरा किमंिामे शबकनामा विणलाहकः । स च सरामं यथौ । तथय भाडशालकय गृहे गतः । स गृहे नाित । तय भायाित परं कुलटा । नेसंया परपरं ीतरपना । तैव सा भुा अगुलयकं दवा । सबधादनतरं स तदगुलयकं िजघृत । अनेन वधना दमगुलयकं स कथं गृािवत ः । शुकः ाहतलाहकतदलभमानो वपिणथं भाडशालकमाह"देह मे तलथशतं यसयकारतं मयाऽ । एवमुः स आह"के तलाः क वा वं सयकार कशः? तेनोथं त कवृया वायया सयकारेऽगुलयकं गृहतम् । .

२ (=१८६) ॥ शुक आहअित सरडाये ामे ामणीः शूरपालः । तय भाया नायनी । सा आमपतं नयं पटसूकचुकं याचते । स आहवयं कषुकाः कापासचीवराः । अमृहे पटसूवाामप कोऽप न जानात । अयदा सा तं ामसंसदथं जगादगृहमेह गृहाधप! रावडी भुव । स च तचनं ुवा भायामाह गृहागतःभे! वया निदतं वचो लजाकारकं ममायं संसद कमथमुम्? तयोवया मम यं कथं न कृतम्? ामणीराहदायाम कचुकं तेऽ । नजं वायं वृथा कुर । तयोकचुके दे उारयये । दः कचुकतेन । तचः कथं वृथा भविवत ः । शुकः ाहअयदा नायनी जगादयदा वां संसदथं पूववदाकारयाम तदा वया संसदा सह गृहमागतयम् । तेन च एवमेव कृतम् । तया च गृहागतायाः संसदो भयरोया भोजनं दम् । ततो ामजनो वदतशूरपालः समृः । परं ताया औयपरहारेण एवं वदत । इत वचनमुारतम् । .ततो रेन विणजा भायापारे नजं सुतं ेषयवा इत कथयामासवदयेनेशेन यवहारेणामृहं वृमायत । पुोऽयगुलयकमादाय तलाहकयापयामास । सोऽप यथागतं तथा ययौ । ततो यद भाव तवायेवं बुरित तदा गयतां नायथा । इत कथां ुवा भावती सुा । इत शुकसतौ पचंशमी कथा ॥ ________________________________________________________________________ सुक्३६ नशामुखेऽयेुः भावती शुकं पुनराहहे कर! गमयाम चरकाङ्ितं सुखं भोुम् । शुक आह सुखमेवानुभोयं संसारे सुदर! ुवम् । नायनीव वजानास यद वुं वमुरम् ॥ ३६.१ (=१८५) ॥ भावयाहकथमेतत् । का कर नायनी कु तया कं कृतमुरम् । कथां कथय कयाणीं कौतुकं मे कथामे ॥ ३६.

१ (=१८९) ॥ भावयाहकथमेतत् । शुकोऽयासगमाये ामे शूरः कौटुिबकः । तयाित पूणपालतु हालकः । सव च तय शूरपतेवेमन ेे खले माणम् । तय च हालकय ेथय शूरपतसुता सुभगा नाम नयं भुं नयत । स तां कामयते ेगरे शूरपालािनःशकतः । तं च वृातमसमजसमत कृवा तवेमहालकातय कथयामासुः । अयदासौ शूरतयोहालकसुतयोः सबधं यीकतुं ें गवा गरयादूरसमतेऽलिततथौ । तिमथुनं रतथं ं कथं भवतु? उरच कमत ः । शुकः ाहयावस हालकतां भुवोिथतः तावशूरपतं ददश । तदा स नःसनाहधे कमाजनां च यमया हलखेटनं वधेयम्. इयं च िथरोगणी । अतो योरप जीवतं रसातलं यातु । मया तु नयं हलेखेटनं थेराकषणं च यमप वधेयम् । तदहं कमथमय शूरपालय हालको भवाम । इथमेवाहं यं यायाम । इत हालकवचनं ुवा नदेषोऽयमत लोकय वचनं वतथीकृय शूरपतलिजतो गृहं ययौ । सा च भावती शुकोां कथां ुवा सुा । इत शुकसतौ संशमो कथा ॥ ________________________________________________________________________ सुक्३८ अपरेुयामनीसमये भावती गमनाय शुकं पछ । शुकः .इत कथां ुवा भावती सुा । इत शुकसतौ षट्ंशमी कथा ॥ ________________________________________________________________________ सुक्३७ अथापरेऽ भावती गमनाय शुकं पृछत म । शुकोऽयाह यथें ज कयािण न ते दोषोऽित कन । लागलव वजानास यद कतुं वमुरम् ॥ ३७.

वािछतं कतुकामानां नातरायं कृशोदर । यद कतुं वजानास यथा वः यंवदः ॥ ३८.२ (=१९०) ॥ अय कुिडनं नाम नगरम् । त भूधरो नाम विणपुययाीणधनो जनैयः । उच .१ (=१८९) ॥ भावती ाह"कथमेतत्? कतुलााहकः कर! गृहता च तुला कुतः । वषमं च कमायातं कथां कथय शोभनाम् ॥ ३९.१ (=१८८) ॥ भावती पछकथमेतत्? शुकःपुराभूेव? यंवदो नाम वः पथकः । एकदा मागे गछसुदशनामे कयचिणजो गृहं ययौ । तपी च पुंल । स च ाणतां वा आमानं सुथानकृतवासकं मेने । स च राौ सकामतां ाथयामास । अगुलयकदानेन च हटमागं विणसुते गते रेमे तया समम् । ातः सोऽगुलयकं याचते । सा नापयत । अनेन वधना दमगुलयकं स कथं गृातुइत ः । उरयदा तु याचता न ददात तदा स ाणः खवाचरणं गृहवा विणजः सिनधं ययौ । खवाचरणं दशयवा फूकृतम् । विणाहभो जः! कमेतत्? स आहभनेऽिमवदयभायया मदयमगुलयकं जगृहे । स च विणचनं ुवा कुपतो भायामाहअनेन मादेन अमृहे कोऽप पथको न समेयत । इयुवा नुरं वचतकुडादुीय अगुलयकं पथकाय समिपतम् । स च यथागतं ययौ । इत कथां ुवा भावती सुा । इत शुकसतौ अंशमी कथा ॥ ________________________________________________________________________ सुक्३९ अपरेऽ सयासमये पुरषातरगमनाय भावती शुकं पृछत महे शुक! अहं गमयाम । शुकः ाह ज देव! वरं यानं वं भोुं सुभगं नरम् । वुं चेषमे वेिस तुलााहव भामन ॥ ३९.

३ (=१९१) ॥ यदा तु स तुलामाधनोऽभवदायविणगृहे तुलां मुवा देशातरं गतः । त धनमजयवा नजनगरमागय तं विणजं तुलां ययाचे । विणपााुला न लधा । तुलायां तु लुधो विणमूख उरं चे यवदया तुला मूषकैभितेत ुवा भूधरतूणीं िथतः । स च एकदा तय वेमन भोजनाय गतः डतं बालकं वा छनं गृहवा नजगृहं ययौ । बालकपता च दुःखपूरतागो ररोद सकुटुबः । तच रदतं वा तवेिमको जगादरे वदयः सुतो भूधरेण गृहतः । ततोऽसौ तृहं गवा भूधरासुतं याचतवान् । भूधरेणोिम! वपुो मसंगे नानाथे नदतीरे गतत येनेनापतः । इत ुवा तेन विणजा राजकुले गवा पुहरणवृातो नवेदतः । भूधरोऽप राजकुलं ययौ । तकथय स बालहता कथं मुयतामतः । शुकः यदा भूधरो राजसमं मन्णा पृतदा एवं जगाद तुलां लोहमयीं य खादते देव! मूषकाः । गजं त हरेयेनो दारके कोऽ वमयः ॥ ३९.१ (=१९३) ॥ भावयाहकथमेतत्? शुकःनगराभघे पने सुबु कुबुेत मयं जने सम् । अयदा सुबुदेशातरं ययौ । कुबुतु मस्यं ययौ । .वाधनी धनी दाता धनी साधुगुणाणीः । सवबधुधनी पुयो धनहनो गतभः ॥ ३९.४ (=१९२) ॥ ुवैतचनं मन्णोयदायं धूततव तुलां समपयत तदा दारकोऽप दातयो नायथा । तेन दारकः समिपतः । तुलााह दिडतः सन् तुलां समपयामास । इत कथां ुवा भावती सुा । इत शुकसतौ एकोनचवारंशमी कथा ॥ ________________________________________________________________________ सुक्४० अयेुः सा भावती गमनाय शुकं पृछत म । शुकः गछ वं गतुकामानां गमनं च शुभं भुव । सुबरव चेुं वजानास कृताकृताम् ॥ ४०.

१ (=१९४) ॥ भावती ाह"कथमेतत्ऽ? शुकःित पचपुरं नाम नगरम् । त शुमदनो नाम राजा । तसुताया मदनरेखाया गले िथबभूव । वैैरसायेयुवा परया ततो राा डिडमाघोषणं कारतं यथा यः कोऽप मसुतां गतरोगां करोत तमहं दारयरहत करोमीत ुवा परामादागतया कयाचद्जभायया डिडमः पृः । तिमपृे तयोयमम पतमान्कः । स राजसुता गुणां वधायत । .सुबु धनमजयवा देशातरासमागतः । ततः कुबुः सुबुेः कपटनेहं दशयत । सुबुनाप समानतः । कुबुतं याहभवता वाप किचकौतुकं म्? तेनोसरवतीनदतीरे कूपमये तरमाणमकालजमाफलं ं मनोरमनामन ामे । कुबुराहमयेदम् । सुबुराहसयमेतत् । तेनोयद सयं भवत तदा यदमृहे ायां हतायां हतुं शयते तवया ाम् । अलके वदयगृहादहं गृाम । इत पबधं कृवा कुबुी राौ कूपाफलं जाह । फलाभावे तु सुबुना हरतम् । अथ स तायां हतुकामः पणबधं याचते । तद सुबुिनजभायारणे कमुपायं करोिवत ः । उरं शुक आहसुबुतं दुाशयं ावा नजगृहवतुजातं नजकलं च ासादोपर िवा । आरोहिणकां पातयामास । कुबुः समायातः । सुबुराहएवं योचते तदमृहाृताम् । स च कलाहरणाय नःेिणकां ायां हतायां जाह । तदा सुबुनोमयैवं पूवं गदतच यायां हतायां हयसे तव तदवे नायत् । ततः कुबुिवलो भूवा बहययौ । जनै निदतः । इत कथां ुवा भावती सुा । इत शुकसतौ चवारंशमी कथा ॥ ________________________________________________________________________ सुक्४१ अयदा विणवधूः ाहकर! यद वं मयसे तदा गछाम । शुकः ाह युं ते गमनं देव यद त गता सती । सकटे खलु वेिस वं किचुं जो यथा ॥ ४१.

२* (=१९५*) ॥ वणमह आखुरअदतपहसतअम् । कहं प औरतअबेह संगरअं ॥ ४१.७ (=२००) ॥ [नागपुनागदाडमावरणाडबरम् । मकरबदरोकपथवीथीपीलुघनम्] ॥ ४१.३ (=१९६) ॥ [वनमदमकुरतदतहसतम् । कुाप अकुरताैः शृगारतम्] ॥ ४१.५ (=१९८) ॥ [कुाप करवदजालसंरािजतम् । कुाप कपूरककोलगधवहम्] ॥ ४१.९ (=२०२) ॥ [पोपलवटपघनकराबरम्] ॥ ४१.११* (=२०४*) ॥ .१० (=२०३) ॥ [रकणवीरे कणवीरकं फलतम् । अयवृके सेवितका फुिलता] ॥ ४१.८ (=२०१) ॥ [दघघनवासजालैः अतोभतम् । कुाप रडबरम्] ॥ ४१.६* (=१९९*) ॥ णाअपुंणाअदाडमवरणाडबरम् । मअरबोरिह कववीहपीलुघणं ॥ ४१.११ (=२०४) ॥ [अयवृके कारडमाछादतम् । अयवृके सदूरकं फुिलतम्] ॥ ४१.२ (=१९५) ॥ [अहं जीवनं जानाम कं तिपयते वहयते । गृहे ािण वाय पतं सेवव सुखमेवं भवत] ॥ ४१.ततो राजपुरषैः समानीतः । तय च नीयमानय भाया जगाद"नाथ! गछ नगरम् । राजसुतायां गुणीकृतायां तव बहु फलं भाव । स च मडलोपवो मादकमजानं कथं भविवत ः । शुक उरं ाहस मान्क आचायवतारं कृवा ममयुचारयामास । ह जीवणु जाण काइं चडुडै वावै साइम् । घिलउ बभिण वीसासु प भुजसु सुकअसु हाइं ॥ ४१.७* (=२००*) ॥ दहघणवास जलिह ऐखोहअम् । कहं प रडबरं ॥ ४१.६ (=१९९) ॥ [देवदारयगुचूतमलोलतम् । कुाप ीखडागरतरमिडतम्] ॥ ४१.५* (=१९८*) ॥ देवदारिपअगुचूअमललाम् । कहं प सरखडऐगरतरमिडअं ॥ ४१.८* (=२०१*) ॥ पोफलवडवघणकरमरबरं ॥ ४१.४ (=१९७) ॥ [सरसीरमालकाफलभारनामतम् । कुाप टबुरणीजबूनचयशोभतम्] ॥ ४१.९* (=२०२*) ॥ कच रकणवीरे कणवीरअं फलअम् । अणवछिम सेवआ फुिलआ ॥ ४१.१०* (=२०३*) ॥ अणवछिम कारद आवछअम् । अणवछिम सदूरअं फुिलअं ॥ ४१.३* (=१९६*) ॥ सरसखीरमालअफलभारणािझम् । कहं प टबुरिणजबुइिणअअसोहअं ॥ ४१.४* (=१९७*) ॥ कहं प करवदाइजालसंराइअम् । कहं प कपूरककोलगधवहं ॥ ४१.

अणवचिम फुलतमदारअम् । सरसौुगगधोहवरमारअं ॥ ४१.१ (=२०८) ॥ तवा भावयाह"सुखोपभोगः संसारे कोर! कथां कथय" । शुकः कथां ाह अित देउलायो ामः । त राजसंहो नाम राजपुः ताया कलहयेत वुता । सायदा भा साधं कलहं वधाय पुयोपेता पतुगृहं त चलता । सा च कोपवशापनान बहून वनान च बहूयतय गता मलयपाथं महाकाननम् । तच कथं भूतम् । चदणसछआसणअं सरलवरतुगतरसाहसंछणअम् । कहं प सहआरखजूरअं फणसअ मालवहगभारअं ॥ ४२.१४* (=२०७*) ॥ इयेवं बाणय वदतो राजपुया हसतम् । हायतरेकेण गलिधधा बभूव । धा जाते च तिमन् राजसुतायाः सुखमुपनम् । नृपेण च कृताथीकृतो वः वसदन गतः । इत कथां ुवो भावती सुा । इत शुकसतौ एकचवारंशमो कथा ॥ ________________________________________________________________________ सुक्४२ अरेपुः भावती "गछामी"त शुकं याह । शुकः सुखोपभोगः संसारे सारं सवागसुदर । ज चेयामारव वेिस वुं वमुरम् ॥ ४२.२* (=२०९*) ॥ कहं प सेलुपीलुफपूरअतअं सरसवोरबहुततडीछणअं दाडमीफलबलफलसुगिधवाअअं ॥ ४२.१२* (=२०५*) ॥ अणवछिम सरआतोरणम् । फुिलअं मणोहरं जिणअपरसोहअं ॥ ४१.२ (=२०९) ॥ [चदनसछदसनं सरलवरतुगतरशाखासंछनम् । वाप सहकारखजूरकं पनसे मालवहगभरतम्] ॥ ४२.१३* (=२०६*) ॥ अणवछिम जुअं कुदअम् । मिलणोमालआकुसुमा घणपुिफआ ॥ ४१.१२ (=२०५) ॥ [अयवृके फुलमदारकम् । शरषोुगगधहरमारतम्] ॥ ४१.३ (=२१०) ॥ .१४ (=२०७) ॥ [अयवृके युदलं कुदकम् । मलनवमालकाकुसुमान घनपुिपतान] ॥ ४१.१३ (=२०६) ॥ [अयवृके सदूरकातोरणम् । फुिलतं मनोहरं जनतपरशोभतम्] ॥ ४१.

कथमेतत्? यामायाः कृतां बुं तीयां ववदाधुना । महकौतुकमाथे वते मे यंवद! ॥ ४३.३ (=२१४) ॥ याःगछ गछ जबुक वमप कंिचूदेशम् । यतो यामारत या शाे ूयते तयाहं हतुमारधः परं गृहतकरजीवतो नः शीं तदतः । मृगधूतःया! वया महकौतुकमावेदतं यमांसपडामानुषादप बभेष । याःयमेव मया सामपुावेकैकशो मामुं कलहायमानौ चपेटया ननी ा । .१ (=२१२) ॥ भावती पृछत.२ (=२१३) ॥ शुकः तं वा कानने यां नं जातं भयाकुलम् । मृगधूतो हसनाह याो नः कुतो भयात् ॥ ४३.४ (=२११) ॥ इत कथां ुवा भावती सुा । इत शुकसतौ चवारंशमो कथा ॥ ________________________________________________________________________ सुक्४३ अयेुः शुकमापृछत म कामनी । शुकः ाह ज देव न तेऽयुं जनं गजगामन । यामारव बुते तीयाप यद िथरा ॥ ४३.३* (=२१०*) ॥ एवंवधे गहने गता सा कलहया यां ददश । स च यातव सपुां वा पुछेन भूममाहय धावतः । ततः सा कथं भवतु? इत ः । उरं शुकः ाहसा यामागछमानं वा घायापुौ चपेटया हवा इत जगाद कथमेकैकशो याभणाय कलहं कुरथः । अयमेकतावभय भुयताम् । पादयो तीयः किलयते । इत ुवा यामार काचदयमत मवा याो भयाकुलचो नः । नजबुया वमुा सा भयायाय भामन । अयोऽप बुमांलोके मुयते महतो भयात् ॥ ४२.[वाप सेलुपीलूपूरतातरं सरसबदरबहुतितडीछनं दाडमीफलबवफलसुगिधवातकम्] ॥ ४२.

१ (=२१८) ॥ स च जबुको गलबो नघृपृचरणो गलुधरवाहो मूमूषुरव देशातरं गतुमछता यामारभयायाेण नोयते । ततो महतोऽपायाशृगालः कथं मुयतेइत ः । उरं ाह शुकःतततं यां बहुनदकाननवषमसमेदेशपवतानुलघयतं सवरं वा आमानं मोचयतुकामः शृगालो भृशं जहास पीडतोऽप सन् । याेणोकथं हसतम् । स आहदेव! सा मया यामारत धूितका ाता । वसादाच दूरदेशमागतोऽहं जीवतः । परं यद सामावसंलना पापनी पृतः समेत तदा कथं जीवतयम् । अतोऽह हसतः । यावामन्! िथरभूय वचारय । .जबुकःवामन्! याते सा धूता त गयताम् । यद या! तव त गतय सा समुखमपीते तदा मम वदया वेला मरणीया । याःशृगाल! यद वं मां मुवा यास तदा वेलायवेला यात् । जबुकःयेवं तह मां नजगले बवा चल शीम् । स यातथा कृवा कानन ययौ । यामायप ाा पुसहता तेन जबुककृतोसाहायाासा कथं मुयताम् । इत ः । शुकःतया यामाया तदा चिततं यदयं मृगधूतेनानीततमादमुमेव जबुकमािपयगुया तजययुवाच रे रे धूत वया दं मं यायं पुरा । वयाैकमानीय कथं यास वदाधुना ॥ ४३.५ (=२१६) ॥ नजबुया पुनमुा याजाेव सा भयात् । बुवलवती तिव सवकायेषु सवदा ॥ ४३.६ (=२१७) ॥ इत कथां वा भावती सुा । इत शुकसतौ चवारंशमी कथा ॥ ________________________________________________________________________ सुक्४४ अथायेिदनावसाने भावती शुकं पृछत । शुकः आमानं सकटाेव याह चेेिस रितुम् । यथामा सकटाेन जबुकन े ाप रितः ॥ ४४.४ (=२१५) ॥ इयुवा धावता तूणं यामार भयकरा । याोऽप सहसा नो गलबशृगालकः ॥ ४३.

३ (=२२०) ॥ इत कथां ुवा भावती शुकवायविमता सुा । इत शुकसतौ चतुवारंशमी कथा ॥ ________________________________________________________________________ सुक्४५ अयेुः सा कामनी सयायां शुकं पछ"गमयामीऽत । शुकः ाह समयोयं यं भोुं तव भामन सत । विचता वेिस चेकतुं किचणुः पुरा यथा ॥ ४५.१ (=२२१) ॥ भावयाह"कथमेतत्ऽ । शुकः ाहअित वलासपुरं नाम नगरम् । त अरदमो नाम राजा । त च वणुनामा ाणो रतलोलुपः कुटुबविजतो रतकमिण सवनारदुःसह इत नगरे सो बभूव । वेयाभरप न शयते जेतुं कपुनः कुलागनाभः । त रतया नाम गिणका । अथ सा षोडश मान् गृहवा तमाजुहाव । तमायातं वा सा चाटूभः परचयां चकार । सोऽप चायकायनवृतिमनेव रतकमिण दमनातां रतु जेतुमारेभे । तया च स रतलोलुपः याथं वा पराजयाथं वा हरयं यावसोढः । नशीथे चाधोभूमकामागय कुटयतो नवेदतं "युःसहोऽयं जः । पणबधं समपयवा तमुकालय । मय जीवयां ागेव बाहुयं भवयतऽ । कुटयाह"अमृहे न कोऽप कामुको गिणकां िजवा पणबधं जाह । ततोऽहमेनं यावपचेन नःसारयाम तावसोढय इत । यदा चाहं पपलमार सूपयेन पशदं कुकुटवनं वदधान तदा वभातमत कृवा नःसारणयःऽइयुवा ेषतोपरभूमौ गिणका । यथों च कुटया तावकृतम् । तिमकृते वभातमत कृवा नःसारतो जः । यावृहरथो योममालोकयते तदोपर नशीथोवतते । .२ (=२१९) ॥ बलं ावहनय परकायाय केवलम् । गरकूटोपमागय कुजरयेव यते ॥ ४४.अथ तुो यातेन वायेन "तथेऽयुवा जबुकं मुवा सहसा नः । शृगालोऽप सुखं तथौ । बुवरं वरारोह धनमानसुखैषणाम् । बुहनाः परं लेशं ानुवित कृशोदर ॥ ४४.

१ (=२२२) ॥ अित देव वसोमं नाम नगरम् । त वादरो ाणः । तय या च करगराभधाना यथाथनानो सवजतूेगकारणी.तदा स वः कुटनीपरािजतो जनमये पराजयं कथं वहतुइत ः । शुकःयदा वः कुकुटवनथानमवलोकयत तावसूपययुतां कुटनीं ददश । तेन च सा लोेनाहय भूमौ पातता मादजनै धकृता । स च ाणो हणकं गुणं गृहवा पुरमये गिणकां वनन् । वगृहं ययौ । इत शुकसतौ पचचवारंशमी कथा ॥ ________________________________________________________________________ सुक्४६ अथायेुः भावती शुकं पृछत । शुकः याह देव गृहं मुवा यद वेिस वमुरम् । यथा करगरानाथः कृतवाभूतनहे ॥ ४६.२ (=२२३) ॥ [करगरानाथोऽहमागय भूत इह वय िथतो धूत । . यारदेशवृिथतो भूततयाः करगराया भयापलायाटयां गतः । ाणोऽप तया उेगाेशातराभमुखोऽभूत् । सोऽप च तेन भूतेन ो जिपत मागातवम् । तेन वया ममातथना भायम् । वेण भीरणोयदातयं करोष तधेह शीम् । भूतेनोन वया भेतयम् । वं मम वामी यतोऽहं वृहारवृथो भूतः करगराभयेनेहागतः । तततव नजवामनी गुणवदुपकतयमेव । तमावं ज मृगावतीं राजधानीं मदनभूपतसनाथां गछ । त चाहं तपुीं मृगलोचनां हये । सा चायैमन्कैनोरजा न भवयत । तवय समागते तव दशनादेवाहं ययाम । ततः परं तु मवादो न वधेयः । इत भिणवा सोऽप भूतो गवा तां राजपुीं जाह । वोऽप त ययौ । तेन च डिडमः पृः । ततो राजकुलं गतो व आचायवतरं वदधे । भूत आचायवतरं यावनमुचत ताविकं करोिवत ः । शुकभूतहेऽनवितते वेणोम् करगरणाहौ आइऔ भूअ एउ वीससउ ठउ धु । आपिण बोलउ संभर रे कूड कं म देव जु ॥ ४६.

२ (=२२६) ॥ ुवैतचनं भीतो भूतो विमतमानसः । यामीत ाणं ोवा पां यवा जगाम तत् ॥ ४७.३ (=२२७) ॥ .आमनो वचनं संभृह रे कूटकं कं मय देव युम्] ॥ ४६.२* (=२२३*) ॥ उच मनुयाः सुकुलोपना अप च चारमः । न भवित मृषावाचः कं पुनदेवयोनयः ॥ ४६.१ (=२२५) ॥ स करगरापतः राजकयया सह राजलमीं भुे । अातरे स भूतः कणावतीं गवा राो भायां सुलोचनां जाह । सा मदनय पतृवसा । सा चायथं पीडता जीवतशेषाभूत् । साप शुननरपतेभाया मातृराये केशवमान्कमाकारयामास । स च नजदूताेषयवा केशवोऽप राा यवायैः हतोऽयगतुकामुकः । तदा स करगरापतभायानुरोधतो जगाम । त गतः समानतो महभुजा शुनेन गतः सुलोचनावेमन । स च भूततमायातं वा परषैवायैतजयिनयाह"मया तपनमेकदेशे कृतम् । अधुना तु व वया आमा रणीयःऽ । स च जो न मं न तं वजानात । कथं भविवत ः । शुकः तदा तं भूतं ावा कालवेद कृताजलभूवा तकणमायेत जगाद जः । ाा करगरा भूत पृलना मेऽधुना । यता चा सातयायातुमहागतः ॥ ४७.३ (=२२४) ॥ ततो भूतः यवा जगाम । इयं मुेयुवा ाणाय राा सुताः रायाधच दम् । वोऽप पूणमनोरथो जगाम । इत कथां ुवा भावती सुा । इत शुकसतौ षचवारंशमी कथा ॥ ________________________________________________________________________ सुक्४७ दनमतवा भावती शुकं पृछत । शुकः गछ देव गता वेिस यद कतुं वमुरम् । यथा करगरानाथः कृतवाभूतसकटे ॥ ४७.

३ (=२३०) ॥ स च राजा धमनाशकं कुविनयां च मेदनीं वदधानो नषो मन्णा । तततेनाप मूखेण राा सचवोऽवटे निः । स च सपुत चरं तथौ । ततः शकटाले महामाये तथे सव मृतो मृत इत वााभूत् । ततो बगालनाथेन तपराथमामोयपुरषा घोटकायं समय नदपाे ेषताः । यदेतयोमयाका माता का च पुी इत ावा समागतयम् । सवलणसपूणे सशे घोटकेतान च लणान शालहोातयान । यदा च कोऽप नदराये घोटकानणयं कतुं न मतदा नदो राजा यचतयात्"शकटालं वनाहं परभवापदं जातः" । उच भूमे देशय गुणािवतय भृयय वा बुमतः णाशे । भृयणाशे मरणं नृपाणां नाप भूमः सुलभा न भृयाः ॥ ४८.४ (=२३१) ॥ .२ (=२२९) ॥ कच ागुशररय कं करयित संहताः । हतोपधृतछय वारधारा इवारयः ॥ ४८.तदा पाे वथीभूते शुनराा सकृतो ाणो मृगावतीनगरं ययौ । इत कथां ुवा भावती सुा । इत शुकसतौ सचवारंशमी कथा ॥ ________________________________________________________________________ सुक्४८ अथायेुः भावती शुकं पृछतगछाम नरातरमत । शुकः सभोगसुखमेवा परमं ज सुदर । वषमे नणयं कतुं वेिस चेछकटालवत् ॥ ४८.१ (=२२८) ॥ पाटलपुरपटने सावभौमो नदो नाम राजभूत् । शकटालतय नृपतेः सचवाणीरभत् । तुवभवााता भूपालाः सवेऽप करदा अभवन् । उच अाेन च कातरेण च गुणः यासानुरागेण कः ावमशालनोऽप ह भवेिकं भहनाफलम् । ावमभयः समुदता येषां गुणा भूतये ते भृया नृपतेः कलमतरे सपसु चापसु च ॥ ४८.

५ (=२३२) ॥ उच वामी दुणयवारणयतकरे शाोपदेशे गुरिवभे दयं नयोगसमये दासो भये चायः । दाता ससमुसीमरशनादामाितकायाः ितेः सवाकारमभूवयं वरसुको न कणो मम ॥ ४८.६ (=२३३) ॥ मन्णोम्"वामन् कं वधेयं तदादशऽ । राोम्"अय वडवायुगलय मये का माता का च पुी इत सदेहममीषां छलामनां दूतानां शीं छिध । स कथं छनु तसदेहमत ः । शुकःततो मन्णा तडवायुगं सपयाणं कारयवा बाायामतवा पयाणरहतं वधाय ातं समोचतम् । तदनु तुगलं च मातृसुतावचेतं चकार । माता िजया सुतां ललेह सुता च तां त अतवसलाभूत् । ततः सुमन्णा मातृसुतावशेषा राोऽे नवेदतः । तत शकटालः परां लमीं सं च लेभे । इत कथां वा भावती सुा । इत शुकसतौ अचवारंशमी कथा ॥ ________________________________________________________________________ सुक्४९ अथापरेुः दनकृयं सा वधाय शुकमापृछते । शुकः सभोगसुखमेवा भोुं ते देव युयते । वषमेऽप वीणास पुनेछकटालवत् ॥ ४९.वचयैव दडपाशकमवीत्"यछकटालकुले किकूपगतो वते न वा" । तेनोम्"किदित परं यतो न ायते । यतः पूवों भं किकूपगतो गृात । तं च कूपादाकृय समाय च एव मुवान् मायवं मम मं च गुरः वामी नयोगकः । आयय सदा दाता क क न वं सदानघ ॥ ४८.१ (=२३४) ॥ यथापूवं तथैव बगालनाथो यकां सुवृां वजािछणीमयीं जीवचछकटालपरायै तैरेव पुंभः ेषयामास । यथा युमाभनदराये गवा अया यकाया रसुवमवैखचताया आदमतं ावा समागतयमयादेशाे पुमांसो नदपामागय यकां तपुरतो मुवा आदमतं च पछुः । तवा धानैः कलाभैविणवरैतोलता आयै कोवदैरवलोकता । .

२ (=२३७) ॥ तेन च दुबुना तयमुपाय गृहवा नजगृहमानीतम् । कालमेण च सिमलतौ पपलाधःिथतं यं हतुं गतौ यावदालोकयतः तावयं .१ (=२३६) ॥ "कथमेतत्?" शुकःितः देव धरापृे जागलाभधो ामः । त मयं वतते धमबुदुबुेत । अयदा तौ ावप धनाशया देशातरं गतौ । कयिदनैः चुरं धनमजयवा वामागतौ परपरं मं चाते यिपपलाधो धनं किछत्िवायृहे नीयते । पामेण वभयते लनम् । इत कृवा तौ नजगृहं जमतुतुौ सुखावादतपरौ िथतौ । अातरे यकृत दुबुना तिनशयताम् । नच युयते वुम् । यतः न वयं ुवं देव पापं ं ुतं मया । कथाप खलु पापानामलमेयसे यतः ॥ ५०.२ (=२३५) ॥ तत स मी सभावतोऽप कथं ायतीत ः । उरशुकः ाह"ततोऽसौ बुमामी यकां जले चेप । ातच यतो यमूलं तदषजले मनम् । तच नृपतेिनवेदतम् । तेन च तेषां दूतानामप कथतम् । ततते ुवावराे यवेदयन् । तत ते राजानो नदाधराजय पूवजिपतं करं ददुः । इत कथां ुवा भावती सुा । इत शुकसतौ एकोनपचाशमी कथा ॥ ________________________________________________________________________ सुक्५० अयदा दोषे भावती चलता शुकं पछ । शुकः गछ देव न ते दोषो गमने कोऽप यते । वषमे यद वेिस वं धमबुरवेहतम् ॥ ५०.परं केनाप आतवभागो न ातः । ततो राजा शकटालमादशयवां वना आतवभागं न कोऽप जानात । ततवया नणयो वधेय एव । ततो मी वदत"वामन्! युमकृता सभावनाप न नफला । उच सुवंशयावदातय शशाकयेव लाछनम् । कृेषु यथया य भूपतेभतुराया ॥ ४९.

१ (=२३८) ॥ भावती ूते"नाहे वेम । तकथय" । शुकः"अित चमकारपुरं नाम नगरम् । तच चतुवेदचतुवणचतुरामसमाकुलम् । ततः कदाचथा ाणा वलभीनाथयाायां चलता गीभरवाहनैः सकौतुका वृमतः पूणपाथयादसामीका सारनेपयाः सपुकलाः । मागे चौरैगृहतुमारधाः । तेऽप सवे भयाकुला नाः । गागलनामा वतैिवैः सह गतुमशः खजः सन् समततो गयारढो धृतः । ततः स कथं भविवत ः । शुकःततः सवेषु जेपु नेषु स शकटथः उातं ातरं साहसक इव जगाद । ातः कयतो गजाः कयत वािजनः सित । इत कथय सतूमं च वं धनुरपय यथैतािदयाेण युगपमारयाम । .नाित । धमबुततो गवा मन्णोऽे आचयौ धनवृातं तं चाप कुबुना । कुबुनातेन उरं कृतम् । सहय पणो मुः । एतदथे शपथं दापययाम । मन्णोमेवमेवातु । तीयेनाप तपनं यदा तदा मन्णा तभुवौ गृहवा मुौ गतौ गेहं पृथपृथक् । ततो दुबुिनजं पतरं वदताथं कृवा वृकोटरे चेप । भाते सचवतौ च वादनो कोतुक लोक तं पपलं ययुः । दुबुः नातः कृताजलः सयं कृवा जगाद । "इदंसयं ूह नगोम यद मया यमपतं तदानेन तमत वायम् । यद न तं तदानेन न तमत वायम्" । इत ुवा तिपा नहत जिपतं सवलोकयम् । ततो धमबुः कथं भवतुइत ः । तसिदः शुकाह"धमबुतं शदं तिपतुावा कोटरे वं जवाल । तं पतरं कोटराफूकूवतमधवलतं च पततं वा दुबुेिनहं वधाय मी धमबुमानदयामास । इत कथां ुवा भावती सुा । इत शुकसतौ पचाशमी कथा ॥ ________________________________________________________________________ सुक्५१ अयदा सा बाला शुकं पछ । शुकः याद देव रतावादलुधे कामन तं नरम् । गागलवजानास वषमे यद भाषतुम् ॥ ५१.

१ (=२४०) ॥ कथमेतत्? शुकःशृणु देव! अित धरापृे तानं नाम पनम् । त सवशीलो राजा । तपुो दुदमनो नाम । तेन इत चिततं यमया वभुजोपािजतमेव भोयं न तु पैतृकमत सिचय नजनगरं यवा समशीलैिमैः ाणकातविणपुैः समं नययौ देशातरोपर । तत तैिमलतैििततं यदरमाकं रभूममहोदधः सेवतुं युयते । उं यतः वावतां कुलनानां शौयसपशालनाम् । थानं नरेशभवनमथवा यतोऽधकम् ॥ ५२.४ (=२४३) ॥ ततो दुेन तेन लोभाभभूतेन तचतुयं जघातरे िवा सीवतम् । एकदा अयदा च मागे फूकृतं पाूरिथतेन विणजा मुषतोऽमीत वदनैः । तैरकेन हेतुना । सा आहमम मूोसगाथं पात्िथतय चौरेण माापता वाप । .२ (=२४१) ॥ उच सत एव सतां नयमापरणहेतवः । गजानां पकमनानां गजा एव धुरधराः ॥ ५२.३ (=२४२) ॥ वचायैवं सेवतः पयसां पतः सकृव उपोषतैतैः । तततुोऽभोनधः तेयतुयवार चतामिणगुणान रान ददौ । नवृाः कृतकृयाते लवा रचतुयम् । वता विणजः पाे सवमेव समापयन् ॥ ५२.इत वचः ुवा ते तकराः सवेऽप नाः । तमाो भाषतुं वे धमे चाथे मरे तथा । कतं धषयतुं शो नरेषु कमलानने ॥ ५१.२ (=२३९) ॥ इत कथां ुवा भावती सुा । इत शुकसतौ एकपचाशमो कथा ॥ ________________________________________________________________________ सुक्५२ अतय दवा भावती यामासमये जं ाहजामीत । शुकः जाभों नरं देव यद कायं नजं गता । जयीरव जानास कायं कतुं नजं हतम् ॥ ५२.

७ (=२४६) ॥ तमाात! ना काप चता काया । थायातेऽयदेशनः यथा ताबोधयाम । थापताते मन्णा तयाप नापता भोिजता पृथपृथक शायताः । ततः सा शृगारं वधाय धानं राजपुं ाहअहं रयिथनी तव पां समागता । वं च मं काचनशतं दवा मां भुव । तेनोमहं तव यं रायं चोपाय दायाम । परमधुना न कचन वते । इत तं नयं ावा ाणं गता । ाणमप पूवोमेवोवती । ाणो जगादयदमिपतुः पाे यं शासनबा भूमरप तसवं तुयं दाये । तमप नधनं ावा परयय सूधारं ययौ । आह च सःसातं मम पाे किचन वते परं पालं दायाम । तमप नयं परयय विणसुतं ययौ । तथैव गदतवती । स आहवामन! रचतुयं गृहवा मां भुव । ततो जघायाः समाकृय रजातं समपयामास । .एवे च नवेदते तैातंपय धूतोऽयम् । नूनमनेन विणजाकमप कृटं कृतं भवयतीत मयमाना ववदतः ऐरावतीं पुरं ययुः । त च नीतसार इयायातो भूपतः । तय च मी बुसारो नाम जगयातः ययैवं सदेशे देशातरे च यवादनां वचनमुमां जानात । ततते राजपुाातमै मन्णे आचयुः नजं रगमनवृात यथा जातम् । तथैव वरयामाकं मये रजातं वधबधं वना पृथपृथकेकैकं समपय । यद च नापयस तान ावा तदा सिभवते यथतां यात । बुसार इत ुवा चतावधः िथतः । स च राजा नीतसारः कथं यादत ः । शुकः ाहयदा स मी रचतुयं तमये िथतं न जनात तदा वषणो गृहमाययौ । अातरे मन्पुी ानवयौवना पावतीं नवा पतुनमकारणाय गता जयीनामदेया । पतरं ताशं सचतं वा वषादकारणं पृछत म । ततो मी यथािथतमाचे । सुता ाहतात! मा वषीद । तेषां नणयमहं करयते । ते ववादनः पुमांसो यदा कारणायागछित तदा गृहे ेषणीयाः यथाहं तमयाजातहतारं समपयाम । सा आह पु! यमया न ातं तवं कथं ायस? सा आह न चैतात वयं भना बुिह देहषु । कोऽप किचजानात जगय कलापरः ॥ ५२.५ (=२४४) ॥ कच मुडे मुडे मतिभना कुडे कुडे नवं पयः । तुडे तुडे नवा वाणी गेहे गेहे पतता ॥ ५२.६ (=२४५) ॥ ावफारतााणां ववित वपयः । हतोतदपानामधकार इवातः ॥ ५२.

१) ॥ इत वायं वदत वरतं नःसृता । तततायं ुवा भीतो मान्कमाकरणाय स मूखो मतुं गतो ामे यावावया च नःसारतो जारः ववेम गतः । ततवमयुरं वषमे यद वेिस तदा गछ । अयथा शयन कुर । इत कथां ुवा भावती सुा । इत शुकसतौ पचाशमो कथा ॥ ________________________________________________________________________ सुक्५४ .ततः सा सयाजमुथाय शीलरां कुवाणा जयीगृहमाययौ । रचतुयं पतुरपयामास । मयप तानाकाय नजं नजं रं समपयामास । तेऽप वरलाभाकृतकृया नजं नजं गृहं ययुः । इत कथां ुबा भावती सुा । इत शुकसती पचाशमो कथा ॥ ________________________________________________________________________ सुक्५३ अथापरेुः भावती गमनाय शुकं पृछत । शुकः ोवाच ज रभोर युं ते गमनं वषमे सत । चेकतुमुरं वेिस चमकारकलवत् ॥ ५३.१ (=२४७) ॥ भावती पृछतकथमेतत्? शुकःचमवतीनदतीरे चमकूट इत ामः । त च दोहडो नाम चमकारः । तय देवका नाम भाया परं परपुरषलपटा । ततः स चमकारमणां यणाय यदा बहिनगतः तदा तया उपपतः समानीतः । तयोाते सुरतसेवनोः पतमसमायुो बहरागतः । ततः स उपपतः सा च कथं भवेतामत ः । तपृः शुकः ाह यदा च तया पतातः समागछतदा रहं चुचुहुचूकरऊंहूमाऔचलहं नावहं मम् । उवाइपाउ चलयौ फरया खंलगावह ॥ ५३.२ (=२४७.

२ (=२४९) ॥ इयुवा सहसोथाय करे भम कृवा राे समपयामास । स च तेन वचसा तुपरो ववदे । तेनाप तुेन ताभृतं महेषतम् । स च वणुः समाय वसिजतः । ततवमप भामन! वषमे उरं जानास यद तदा गयतामयथा त । इत कथां ुवा भावती सुा । इत शुकसतौ चतुःपचाशमी कथा ॥ ________________________________________________________________________ सुक्५५ अयदा यामनीसमये भावती गमनाय शुकमापृछत । .१ (=२४८) ॥ भावयाहकथमेतत् । शुकःित शावती नाम पुर । तयां धमदो नाम राजा धमादगुणोपेतः । तयामायः सुशीलो नाम । तय च सुतो वणुनामा संधवहकः पूवमासीत् । तमापदादा ो यहनः कुलामायोऽहमयहकृतः ककश । ततो राजा न किचदत । मी च कदाचनृपमाहवामनयं वणुभो रः वीणो दूतकमिण । तेवपादैः वाप ेषयवा परणीयः । ततो राजा तायं ुवा ततकूलः सभमाभृतं मुया मुतं समय शुदमननृपपाे वदशायां नगयां तं ेषयामास । सोऽप च त गतताभृतं भममयमजानमुतं राः पुरो मुवान् । तिमंामगलकारिण ाभृते राोऽे मुे राजा कोपाटोपसहतो बभूव । ततः स दूततिमाभृते समानीते कथं ेममवानोतु इत ः । शुक उरं ाहस वणुतं ुं वा बुमानदमुवाचवामन्! मदयेन नाथेनामेधो यः कृतः । तय कुडय ेतासभवं पवं ेयकरमघापहं भम वदनाय समिपतवान् । यतः गजाः सित हयाः सित वचाः सित सपदः । वदये च मदये च दुलभं भम यािकम् ॥ ५४.अथातवा दनं भावती गमनोसुका पुनः शुकं पृछत । स ाह को दोषो गयतां देव याद वं वेिस भाषतुम् । दूतेन भाषतं यषमे नृपतेः पुरः ॥ ५४.

१ (=२५१) ॥ अय पथो नाम ामः । त सातको नाम विणमहाधनी कृपणो दुशीलो ामातरय । तत ामातरादुहिणकां कृवा आगछपथ चौरैधृतः स भामन कथं चोरभयामुयते इत ः । उरम् । शुकःस विणपुः आमानं चोरैधृतं ावा गलहनानो यय समीपवितनोऽितकं ययौ । .१ (=२५०) ॥ भावयाहकथमेतत्? शुको ूतेचमकूटे ामे जः ीधरो नाम । तैव चदनाययकारः । तपााीधरेणोपानहयुगलं कारतम् । चमकारोऽप नयमेव यं याचते । वोऽप वदतवां चं करये । एवं सुमहकालं ययौ । स वोऽयदा चमकारेण वधृतः । धनं वना स वः कथं मुयते । तकथयेत ः । उरम् । शुकः ाहएतिमनतरे ामपालय गृहे सुतो जातः । ततो जः ाह छलावेषो सचमकृमया पूवमुं वां चं करयाम । तदिमसुते जाते वं चो न वेत । यद स ूते नाहं च इत तदा राा ाः यात् । अयथा च यं यात । तततेनोचोऽहं जातः । ततो जछलेनामानं वमुय गतः । ततो भामन! येवमुरं जानास तदा गछ । इत कथां ुवा भावती सुा । इत शुकसतौ पचपचाशमी कथा ॥ ____________________________________________________________________ सुक्५६ अथापरेुः भावती गमनाय शुकं पृछत । शुकः याद देव गता वेिस यद कतुं वमुरम् । वषमे सातको यिणपुः पुराकरोत् ॥ ५६.कर उवाच गछ रभोर गमनं युयते गजगामन । यद वेयुरं कतुं ीधरो ाणो यथा ॥ ५५.

२ (=२५२) ॥ तं लेखकं च वा यधनमत ावा तं णय ते गताोराः । स च यं गृहवा ेमेण गृहं ययौ । इत कथां ुवा भावती सुा । इतशुकसतौ षपचाशमी कथा ॥ ________________________________________________________________________ सुक्५७ दोषेऽय सा बाला पुनः ाह वहगमम् । सुखं भोुं जाय नरातररतोवम् ॥ ५७.४ (=२५६) ॥ उच जै ससणेह तो मुऐ अह जीवै िणणेह । दुहअ पयारेहं गैअ धण कं गजह खलमेह ॥ ५७.५* (=२५७*) ॥ .५ (=२५७) ॥ [यद सनेहा तमृता अथ जीवत नःनेहा । ायामप कारायां गता धया. कं गजस खलमेघ] ॥ ५७.तयात यं मुवा हते च खटकामादाय याधाशामदमवीत् धनोाहिणका देव कृतेयं तव सवतः । इदं यं मया लधं तययच वृमत् ॥ ५६.१ (=२५३) ॥ शकुः याद देव यदा ाता भा वं वेिस भाषतुम् । यता ातः पुरा राा वदाशुभकरः ॥ ५७.३ (=२५५) ॥ दुिदनं वेगवृ पक तडतः भा । सदाभसारकाणां च नेहयतकरािण ह ॥ ५७.२ (=२५४) ॥ अवतोपुयां वमाको नृपः । तय चलेखानानी राी । सा राजपिडतं शुभकरनामानं कामाता इयेष रमते च दूतीदासीवपययात् । नयं तृहं गवा यछया डते । एवं च वलसतोतयोः पिडतरायोः ावृकालः समाययौ । य च तडिनघोषपटहो घनगिजतगीतकः । शिखवरजयवजः ावृकालनृपो ययौ ॥ ५७.

१० (=२६२) ॥ त नायकगुणाः हतो मयुहैयः सतो मदनािनना । र यो वरायां सोऽधमः परकिततः ॥ ५७.१५ (=२६७) ॥ .१३ (=२६५) ॥ नायकास्धा काये गृात रोषं या गतरोषा यानुगा । रसा कृयकुशला सोमा नायका मृता ॥ ५७.९ (=२६१) ॥ उमाधममयै भेदैः नयानायकस्धा । नायका तथा ेयातयो शयनं धा ॥ ५७.१२ (=२६४) ॥ रां यो भामनीं देव सां कामयते सदा । तयाप कायतेऽयथमुमः सोऽभधीयते ॥ ५७.कच x x x x x । x x x x x ॥ ५७.७ (=२५९) ॥ इदं वचनं ुवा नृपतः वासादमाजगाम् । शुभकरोऽप भोगसंकारैाटूभ महषीं तोषयामास । उच ण कुणित जे पहुं कुवअं दास य जे पसाअित । ते िचअ महलाण पआ सेसा सामीचअवराआ ॥ ५७.११ (=२६३) ॥ कामनीभः मराताभः सततं कायते ह यः । न ताः कामयते नो मयमो नायकः मृतः ॥ ५७.८ (=२६०) ॥ [न कुवित ये भुवं कुपतां दास इव ये सादयित । ते एव महलानां याः शेषाः वामन एव वराकाः] ॥ ५७.८* (=२६०*) ॥ नायकेषूमः सोऽथ महषी नायकासु च । शयनं चोमं नये धा भेदवकपनात् ॥ ५७.१४ (=२६६) ॥ अथाने कोपमाना या या दुःखानुनया तथा । माननी मानहना च णासा मयमा मृता ॥ ५७.६ (=२५८) ॥ एतिमसमये राौ राीं शुभकरगृहं चलतां ावा पृत अातचयया हते खगमादाय नीलवासाः सन् कौतुको वमाको राजा तामनुचलतः । शुभकरोऽप तां राीं गृहारसमागतां वा जगाद उनादाबुदवताधतमस भृदडले काले यामकजागरकसुभटयाकणकोलाहले । भूपयासुदणवाबुवडवावेवमतःपुरादायातास यदबुजाि कृतकं मये भयं योषताम् ॥ ५७.

२२ (=२७४) ॥ इत पिडते पठतं ुवा राजा तं बुधं तां च राीं वा इत चतयामास"दुलभोऽयं बुधः । सुलभाः खलु नायऽ इत वचय महषीं हते धृवा तमै वदुषे ददौ । उवाच च"गृहाणेमां महषीम्ऽ । परतोषतः पिडतोऽप "महासादऽ इयवोचत् । उच गुणदोषौ न शाः कथं वभजते जनः । कमधयाधकारोऽित रपदोषोपलिधषु ॥ ५७.लुधा यातीव चपला वचने नीरसारा । दुःखसाधनाभाकृता साधमा मता ॥ ५७.२१ (=२७३) ॥ उरम् । शुकः ाहतत स बुधो राा ातोऽहमत सिचयेत वाणीभुदैरयत् उाहमुदवतो जलमतामयनालबने योिन थाप च दुगमितभृतां मूधानमारोहत । यां यात वषाकुलैरहकुलैः पातालमेकाकनी कितते मदनावतार कृतकं मये भयं योषताम् ॥ ५७.१६ (=२६८) ॥ तयो शयनं धा पायोरनत नीतं ननमये यय तत् । वमदं सहतेऽयथं सुरतासयोतयोः ॥ ५७.२३ (=२७५) ॥ पिडतोऽप राः सादासुखं भुे तया समम् । .१८ (=२७०) ॥ ेयय तुयमुुगं मये नीचं च पायोः । न शयेत कलाकपो य रतुं नरतरम् ॥ ५७.१९ (=२७१) ॥ इयनुनततपथा भुा मुा वपिता । महषी रतसतुा यूषे वगृहं ययौ ॥ ५७.१७ (=२६९) ॥ मयमय पुनः कायं शयनं समभूमकम् । वरलागसंपशा नयं यात नशा यथा ॥ ५७.२० (=२७२) ॥ राजा च ातः सवावसरानतरं पिडतं राीं चाजुहाव । संहासने च पिडतमुपवेशयामास । शुभकरं त हसवाताबधेनेत जगाद"कृतकं मये भयं योषता"मत वचनं ुवा वदोषविमतमानसः सजातः । स राा ातः कथं भविवत ः । यतः दनयाप गृहे दोषे कृते भवत नहः । कं पुनः पृथवीपालगृहे दोषो वमुयते ॥ ५७.

येवं भावत! वमप समये वुं जानास तदा गयताम् । अयथा थीयताम् । इत कथां ुवा भावती सुा । इत शुकसतौ सपचाशमी कथा ॥ ________________________________________________________________________ सुक्५८ अयदा दोषे चलता भावती शुकं पृछत । शुकः रयिथनो जाथ वं रतुं चेसमयोचतम् । दुःशीलापतवेिस कतुं गणपतेः पुरः ॥ ५८.१ (=२७६) ॥ भावयाहकथमेतत? शुकःित लोहपुर नाम नगरम् । तिमं राजडो नाम पामरः । तयाप पी परपुरषलपटा दुःशीलेयाया । सा च सूवयाथं सखीभः समेय पमावतीं पुरं यात । तत ामसमीपथय गणपतेताभः पृथपृथकुपयाचतमुम् । तया च चुबनमुपयाचतमुं मदनाातदेहया । स च तासां भूतं लाभं चे । ततः सवाभरयाभरामीयमुपयाचतं तमै गणेशाय दम् । तया च ननीभूय चुबनं कृतम् । ततः केलयेण तेन सा अधरे धृता । तिमं धृते सा कुकुटव त िथता । तच वृातं तमोणाय ततुः सयोपहसमाना नवेदयामासुः । सोऽप तचनं ुवा तागमां तथावधां वा स यचतयकथमयं मुयत इत ः । शुकःतां तथािथतां वा सकामः सन् रासभं रतुमारेभे । तत स गणपतततावधं कौतुकं वा जहास । हसततय ओौ शथलौ जातौ । ततः सा मुा सती णय नजं नाथं तजयती गृहं ययौ । कृतं तेन रतं देव समयोचतमीशम् । वकाये मोचता साप दुःशीला वननायकात् ॥ ५८.२ (=२७७) ॥ समयोचतमारभं कुरते यतु कृयवत् । सवदा तु फलं तय समयो द शयते ॥ ५८.३ (=२७८) ॥ इत कथां ुवा भावती सुा । इत शुकसतौ अपचाशमी कथा ॥ .

२* (=२८०*) ॥ तां तथावधां वकृतां ावा च राहडो गृहमगमत् । धकृय परषारैगृहातरे यन्तां धारयामास । सा च चतयतमम जम जीवतं यौवनं च तदा सफलं यदा एतय यं नरातरमुपभोये । तातं च मनसा ढम् । तत आमोयतां कथं नवाहयिवत ः । शुकःततः सा कदाचं दयथं नरं गृहपाे गछतं वा तं याहअ राौ वयामृहागणथचिचणीमूले नजकायाकारगतायामूवलगना शयनं वधेयमत । स तथेत ताय राौ तथा भूवा िथतः । सा च कामाता सवकरणचतुरा त ययौ । आगारभूममुय भतारमायत म । सा चिचणीछायायां गवा तय लगयोपर उपवय सतूमधनुषं तमवीत् । धानुकोऽस धानोऽस लोके यातं गतोऽस च । छिध मे चन्काम पौरषं गणयाम ते ॥ ५९.३ (=२८१) ॥ स च मूखतचनमदं ुवा सशरं धनुरादाय चन्कां लीकृय बाणं मुमोच । तेन मुोऽप बाणो नाकाशगतां चन्कां भन । अधः स वेयाः । तिमं पयावपराेषौ सत सा वंपरतरतमा सहततालं तमदमाह .१ (=२७९) ॥ भावयाहकथमेतत्? शुकःित सगमो नाम ामः । त राहडो नाम राजपुः सकोपः । तय भाया रिमणी नाम । स च तया साधं देवयाायां चलतः । सा च नरातरं कटायतो तेन ा पुमां । ततः स तिमथुनं तथावधं ावा तां तदनुरां मेने । उच बमिणआइ कतो तहेअ अिछपिछला धार । अससअं प मुिणजै छैलजनसंकुले गामे ॥ ५९.२ (=२८०) ॥ [बदयायाः कातः तथैव अापिछला वामा । नःसतमप ायते वदधजनसंकुले ामे] ॥ ५९.________________________________________________________________________ सुक्५९ अथ दनाते सा शुकं गमनाय पृछत म । शुकः गछ देव वकायच कुर चिततमुतम् । रिमणीवजानास पतं विचतुमुतम् ॥ ५९.

x x x [राहड भूलडं चाणीयाहं हं रपवदसै नीयडडम् । ताहं वलकिजहं तादहवाहं म राषजेवढछाहं] ॥ ५९.१२ (=२९१) ॥ .८ (=२८७) ॥ वना ताभन सभोगो वना ताभः सुखं न च । वना ताभन चामानं कृताथं मयेते जनः ॥ ५९.१० (=२८९) ॥ यादशनेमेवातु कमयैदशनातरैः । ायते य नवाणं सरोगेणाप चेतसा ॥ ५९.३* (=२८२*) ॥ राहडोऽप तामेवं जपतीं ुवा तं शरं गवेषयन् चरं बाम । तततया यछया वपरतं वहतम् । एवमु पतः यछया रतं मूख ते पुरोऽ मया कृतम् । शूरो ह कुहतोऽस वं यायामीत जगाद तम् ॥ ५९.११ (=२९०) ॥ इत तया वचः ुवा शुकः ाह वािजवारणलोहानां कापाषाणवाससाम् । नारपुरषतोयानामतरं बहु वते ॥ ५९.५ (=२८४) ॥ संसारवृमूलं याः पापकदलभूमका । सतापफलपुपािण योषतः कं सुखावहाः ॥ ५९.७ (=२८६) ॥ तयेदं वचः ुवा भावती ाह उपकारणं तवी तवी वृे कारणम् । सुखय कारणं तवी सा कथं कर दुयते ॥ ५९.९ (=२८८) ॥ उच अमृतयेव कुडान सुखानामव खानयः । रतेरव नधानान योषतः केन निमताः ॥ ५९.४ (=२८३) ॥ इयुवोपपया समानीतं हयमारजगाम । गछतीं च तां ततो वा राहडोऽप लिजतो वगु । ततः ीणां वशगः को न वडिबतः । यतः आननत पुरा शभुगोवदो रासकृथा । ा पशुवमापनः ीभः को न वडिबतः ॥ ५९.६ (=२८५) ॥ मायामूलमदं सवं तया मूलं ह योषतः । संयोगो योषतां मूलं तं यवा च सुखान नः ॥ ५९.

एतवयों पततावषयं नायासु । इत कथां ुवा भावती सुा । इत शुकसतौ एकोनपतमी कथा ॥ ________________________________________________________________________ सुक्६० अयदा सा भावती गमनाय शुकं पछ । शुकः ाह गछ देव यदा वेिस संशये कृयमागते । वीरय नपतेयसभायां नृपदूतकः ॥ ६०.३ (=२९४) ॥ स दूततपुरं गवा नृपं वा तं जगाद. "मवामनाहं सचां तव सभामवलोकयतुमुकलतः । राजा ाहातदशयये । ततो राा तीयदने दूत आकारतः । स च सहसागततां सभां वचरखचतां वा जलमयीं थलमयीं वेत नेतुमशः कथं भविवत ः । शुकः ततः स पूगीफलं पुरः िवा थलं ावा गृहं ययौ । इत कथां ुवा भावती सुा । इत शुकसतौ षतमी कथा ॥ ________________________________________________________________________ सुक्६१ अयदा सा शुकं पछत म । शुक ाह .२ (=२९३) ॥ तां ुं हतो दूतो हरद इत ुतः । सहाभृतो भीर सुरहयहतकः ॥ ६०.१ (=२९२) ॥ भावयाहकथमेतत्? शुकः कछाधपतना देव तय राः सभा ुता । वचा देवनिमता सवरवभूषता ॥ ६०.

१ (=२९५) ॥ भावयाहकथमेतत्? शुकः कथयतअित खोरसमभधानो ामः । त विणपुः पानागनामा । तय भाया रपसपना रतलोलुपा कुलटा तेजुका नाम । सायदा सखीभवृता देवयाालोकनाय गता सुरपयैकय पुंसः रप ेय सगमाय मने । यतः ववाह देवयाायां राजवेमन सकटे । परगेहे ववादे च देव नार वनयत ॥ ६१.७ (=३०१) ॥ तततता गृहाहः िथतं तमाकारयामास । .२ (=२९६) ॥ उच गृहेऽरये तथा देवे हये तीथे जलाशये । ववाहे चोसवे नयं मालनीनलये तथा ॥ ६१. शूलं फेटयाम.४ (=२९८) ॥ खले ेे वासे च मागे वेमन चवरे । वेशे नगमे राां सदा या कौतुकया ॥ ६१.५ (=२९९) ॥ तवेमगृहे शूये रजकसूचकगृहे । दवा राौ च सयायां दुिदने राजचवरे । शोके च यसने भतुः वछदा ी वनयत ॥ ६१.६ (=३००) ॥ तेजुका च तं वा ूसंया आहूयेदमवीतहं तवासा परं मदयो भता दुःसहो नुर गृहाहिनगतुं नोसहे । अतो यिमंतिमिदवसेऽमृहार घटे िवा वृिको मोयः । तदाहं पिकदा भवयाम । वयामृहार वैेन भायम् । इत सकेतं वधाय वगृहं जमतुः । तेनाप तथा कृतम् । साप घटं खवोछषके िवा इत जगादअहमनेन वृिकेन घटथेन दाऽइत रारटत । सोऽप च पुरषतदा वैो भूवा तृहार तथौ । "ताडं बधौ पोटं मलौ सूलं फेडौ वसं हरौ" [तालं बनाम.३ (=२९७) ॥ याायां ीसमूहे च नजने जनसकुले । पने च तथा ामे वछदा ारवितनी ॥ ६१. उदरं मयाम. वषं हराम] इत जपत । तदा च सा भतारं जगाद । देह काान मे नाथ मरयाम न संशयः । आहूय मन्कावैान् गतां वा कुरव माम् ॥ ६१.गछ देव गता वेिस रतुं चेवं नजं नरम् । यथा तेजुकया पूवं कृतं चरमाकाङ्ितम् ॥ ६१.

१ (=३०३) ॥ अित गभीरायो ामः । त कुहनो नाम राजपुरयालुः शूरो जडः ीयो दुधर । तयाभूतां े कले शोभकातेिजकाये रतलोलुपे परपुरषलपटे सुरपे । तता तणाय ामाहनदतीरे गृहं केच ारथते रयत । अयदा स तायामुःयदा किनापतः समयेत तदा भयं भवत । तततेनाप ामको नापतः ेषतः तसीरातरैतयोनखकपनाय । तत तयोरणान् तरकरणीबहःथानापतः लयत । पतादूरे पथ नवः । तायां च स नापतः सुवणकटकमपयवा छनमेवमुःेतयं गृहवा आवयोः केनाप साधं संयोगं वधेह । .वैोऽप तां वा तपतं जगाद । येषा कालदा जीवत ततवं भायवानहमप यशःपां भवाम । विणगाहवै! सादं वधाय एनां वषरहतां कुर । ततः स वैः केनाप कटुकभैषयेन वनतौमालय तपतमाह अहो विणसवेषामप वषाणां समधकं मानुषवषमेव । ततो वषय वषमौषधमत कृवा वमया ओं धाव । ततो विणथा कतुमारेभे । णमाेणतय विणजः कटुकौषधमौावादेन मुखं कटुकं सजातम् । ततो विणगाहवमेवो धावेयुवा विणक्िथतः । विणजोऽप वषशकारढा । ततो बहगते विणिज वैेन सा कामाता यथेछं भोिजता । तदनतरं सा मायनी वथाभूत् । विणगप णेन वथो बभूव । उपकृत वैतेन चरणैः पृवा वदयोऽमीत । ततः स वैछमना गृहमायात सततं विणिज बहगते भुे च तां नयम् । ततो भामन एवं कतुं वुं च यद जानास ततो याह । एवं कतुं च वुं च यो जानात छलयः । स करोतु स यावेवं कतुं भोुं नजं हतम् ॥ ६१.८ (=३०२) ॥ इत कथां ुवा भावती सुा । इत शुकसतौ एकषतमी कथा ॥ ________________________________________________________________________ सुक्६२ अयदा सा भावती शुकमापृछत । शकुः ाह यमेवानुभोयं याह देव तदिथनी । कुहनय यथा काते सकटेऽस मोरे ॥ ६२.

२* (=३०४*) ॥ राजपुोऽथं पछ । तायामुमकटा कटसिधरयते । तततयां ुटतायां राजपुोयकलं कुयादयथः । ततो राजपुः ीचरपराुखो मूढधीः तीतः.दवाकितरप तथेत ताय राजपुमापृय जगाम । अयदाममं नवयौवनं कलापामनुतमुं ीवेषं कारयवा तयोः पयुः पाे तेन सह समागय नापत इदमाहममेयं वलभा । अहं च ामातरं िजगमषुयुमृहं वनाय मोुं न शनोम । यतो भवतां गृहे ीयणा भया । इयुे तेन तपनं मुचेत । ततडालोऽप तं मुवा तयोः पाे गतो जगादयदयं युमाभरामीया करणीया । ततते तं चडालानीतं ावा बहु मेनाते । स च दवा ीरपी राौ च कामुकः राजपुकले तवारं भु । स च राजपुः ीलोलुपतसगमाय पृहयत । ययाचे च तां नयम् । सा तु कपटी नेत जगाद । राजपुय ीवे ाितरपना ताितमपनेतुं नजकले जगादततो देयादेशामया ातमहोसवो वधेयः । त भवतीभिववाभितसृभरप निततयम् । ततः स ीछना कथं नृयतु इत ः । उरं शुकःतया लगां नयय गुदमयगमानय फुटां भगाकृतं कृवा पयौ समागते सहततालं सवा एवं वदयो ननृतुः । नसुहर णाचै संकलदं जं मनस कदं मकटजालम् । णाह णाह पृछह अथ धरेइ णाद भलुकलु करेइ ॥ ६२.२ (=३०४) ॥ [नशामय नृयत सकलतं यमनस कृतं मकटजालम् । नह नह पृछ अथोयते ातं भनकलं करोत] ॥ ६२.३ (=३०५) ॥ इत कथां ुवा भावती सुा । इत शुकसतौ षतमी कथा ॥ ________________________________________________________________________ सुक्६३ अयिमदोषे भावती यामीत शुकं याह । शुकः ाह . इतरतु तथैव ीवेषेण कले भुे । तमाः सकटे वे कतुं वुं च भामन । स याव यथाकामं यथाकालं यथासुखम् ॥ ६२.

...१ (=३०८) ॥ भावती ाहकथमेतत्? शुकः अित कूटपुराभधो ामः । राजपुः सोमराजः । तय मडुका नाम पी यदशना नरातरलोलुपा । ताचैको नरः कृतसंकेतः सघटको राौ गृहागणे भुे । तपतघटाशदं शृवनेकदा लगुडमादाय धावतः षडशकया । ततः षडवेशधार उपपतः । कथं भविवत ः । शुकःदेवका नाम सखो मडुकायाः पतं घटाशदानुसारणमागछतं वा जारय नयतो घटातालां हते धृवा तं त जगाद भावुक! कािदशीको वृषो नः । ततः स यावृय नजपौरषं पयै कथयामास । इत कतां ुवा भावती सुा । इत शुकसतौ चतुःषतमी कथा ॥ ________________________________________________________________________ सुक्६५ .१ (=३०६) ॥ यथा शकटालेन नजकुटुबभरणाय समुवुःखं चाणयपानदकुलमुछे दुःखशमनं कृतं तथा वमेव............२ (=३०७) ॥ इत कथां ुवा भावती सुा । इत शुकसतौ षतमी कथा ॥ ________________________________________________________________________ सुक्६४ अयदा भावती शुकमापृछत म । सोऽयाह गछ चेषमे वेिस कतुं किचकृशोदर । कृतं देवकया यसखीजारवमुये ॥ ६४. तमाव परगृहं गतुं न युयते । उच उडुगणपरवारो नायकोऽयोषधीनाममृतमयशररः काितयुोऽप चः । भवत वकलमूितमडलं ाय भानोः परसदननवः को न धे लघुवम् ॥ ६३...याह देव न दोषोऽ मनोदुःखे समागते । तदुःखशमनं कतुं वेिस चेछकटालवत् ॥ ६३....

..अयदा भावती शुकं पृछत । शुकः युयते गमनं देव तव त भावत । वेिस चेषमे वुं सतव इवाकुलः ॥ ६५..१ (=३०९) ॥ अित देव जनथानं नाम पनम् । त नदनो नाम राजा यथाथः । तपने ीवसो नाम ावकः परं महेररतः । तेन अयदा वारणसीं नगरं त िथतेन सशयेन पथ गछता । एकः शयः मांसहरणाय थापतः । अयावकैः स कथं भविवत ः । शुकः ाहयदा सवावका आगयोपवाः तदाटहासं जहास । पृः सवैजगादरशोऽयं शय । मयों मां संवतत अबुया अनेन मांसय. । इत कथां ुवा भावती सुा । इत शुकसतौ पचषतमी कथा ॥ ________________________________________________________________________ सुक्६६ अयदा सा भावती चलता शुकं पृछत । शुकः गछ देव न कतयो वलबः पुयकमिण । यद वेिस भये कतुं सुबुहंसराडव ॥ ६६..१ (=३१०) ॥ अित देव धरापृे रयं ीणनराकुलम् । दशयोजनवतीणं वनं वहगवलभम् ॥ ६६....२ (=३११) ॥ त गयूतवतीणे शीतछाये जलाशयतीरिथते वटे शखधवलो नाम हंसरासकुटुबो मेदनीं ावा दनायये शेते । अयदा तेषु हंसेषु मणाय गतेषु पापना जालं बम् । दोषागताः पतताः सवेऽप कथं मुयतेइत ः । शुकःतततु वं कुटुबं तथा बं ावा राौ शखधवलः ाहरे रे पुाः! यादसौ लुधकः ातभूरहं समार युमानवलोकयत तदा भवमृतकपैरवासनःासरहतैः थातयम् । सोऽप युमामृतानत ावा यदा भूमौ सवान् िपत तदा सवैरयुडीय गतयम् । इत कृते लुधकः ातः समाययौ । तेन ते मृता इत ावा भूमौ िातदा ते उडीय काङ्ितं देशं ययुः । .

४* (=३१५*) ॥ तदहं सफलजमा संवृवदयदशनेन । उच साधूनां दशनं पुयं तीथभूता ह साधवः । तीथं फलत कालेन सः साधुसमाममः ॥ ६७.२ (=३१३) ॥ उच सववणमयी लका न मे लमण रोचते । पतृमागतायोया नधनाप सुखायते ॥ ६७.५ (=३१६) ॥ तमाथलोपनः ािणवगतु धयो य भवासशाः यवादनो वतते । इत ुवा वानर आह"अहो मकर! वमभृत मे ाणाधकं मम् । वमेव सौवचसां वा । उच यतः सतां सनतगा सगतं मनीषभः सापदनसुयते । .इत कथां ुवा भावती सुा । इत शुकसतौ षषतमी कथा ॥ ________________________________________________________________________ सुक्६७ अयदा चलता भावती शुकं पृछत म । शुकः अथ चेास कामाता याह भीर गता सती । लवगम इवामीयं वुं वेिस यथाहतम् ॥ ६७.४ (=३१५) ॥ [जननीं जमभूमं यसगं जीवतं धनासगम् । पिमनां वरकामनीच दुःखेन मुचित] ॥ ६७.१ (=३१२) ॥ अित पुपाकरं नाम वनम् । त वनयो नाम वामनवानरः । स कदाचसमुातमयादाजले लुठतं मकरं वा ाह"म! कं जीवतनिवणवं यद धराभूमौ समागतःऽ । इत वचः ुवा मकरोऽयाह यय यहतं थानं यय येतनं कृतम् । तैव रमते चं तय नाय वानर ॥ ६७.३ (=३१४) ॥ जणणीं जमणभूमं पअसंगं जीवअं धणासंघम् । पिछमिणा वरकामिणं च दुखेह मुचित ॥ ६७.

तमाकथयामऽइयवधाय यथािथतं जगाद । ततो वानरः कथं भविवत ः । शुकःवानरः ाहभो मकर! तिह वं मां त वृथा नयस यतोऽहं दयहनो भवाम । मम दयं मम पाे नाित । मकरःव मुं वया । वानरःम! कं न ुतं वया? सवदोदुबरो वृे दयं वृटभूरहे । चमित गृहवा तदागछाम पुनजलम् ॥ ६७.८ (=३१९) ॥ इत कथां ुवा भावती सुा । इत शुकसतौ सषतमी कथा ॥ ________________________________________________________________________ .७ (=३१८) ॥ इत नभिसतो वानरेण मकरः वगृहं ययौ । उच उपना युकायेषु बुयय न हयते । स एव तरते दुगं जलाते वानरो यथा ॥ ६७.इयुवा पुनः ाहम! वमातथरमाकं भवऽ । इत भिणवा अमृतसशान पवफलान ददौ । ततः भृत तदनं कदलफलान यछत । मकरोऽप नजदयताया अपयत । सा च पतं तफलवृातं पृछत । स च सवं यथािथतं नवेदयत । ततः सा गभानुभावतितयामास"यो वानरो नयमीशान फलान भुे तयौरयं मांसममृतोपमं यात्ऽ । इत वचय पतं ाह"मम गभानुभावतो वानरदयपशतभणे दोहदो वते । तद पूरयस तदा जीवाम अयथासंशयं मम मृयुभवयतऽ । इत ुवा दयताहाच समुतटमागय वानरं ाह"म! वदयातुः या वामाकारयत । अमदयो गृहोपचारो वलोकनीयःऽ । इयुवा वाय पृे चारोय चलतः । वानरतं गछतं शकतः ाहत गतेन मया कं वदेयम्? इयाकय मकरेण चिततम्"वानरोऽसौ तमाथानामया नीतः कथमभोनधतटं यायत.६ (=३१७) ॥ इयुे तदा मकरो मूखः समुातमाययौ । वानरोऽप तपृतः समुीय शािखनमारोहत म । ततो मकरं जगाद गछ । नाहं भावशैरथो गृहतुं शयः । जलजतुचरैिनयं जलमागानुसारभः । थलजैः संगतन याुवेत मुनभाषतम् ॥ ६७.

१ (=३२०) ॥ अित वाथानं नाम ामः ाणानाम् । त केशवो ाणः । तेन च नानाय गतेन तटाके रया विणपुी ा । स च तां रतुमछत । अयदा तया ोो जः नानादुिथतः"यवं मम शरस तीयं घटमारोपयऽ । अततेन घटमारोपयता तया ओुिबतः स च तथा कुवन् पतना ः । नीतो राजकुलं कथं मुयतामत ः । उरं शुकः ाहअथ तिमं वतको नाम । स च तसमीपमागगयेदमवीत्"म! वया राजकुलगतेन वचचेवयेव वायं जपनीयं नायत् । तथा कृते च मन्णोम्"नायं दोषभाक् । कृतरेवंवधैवाय । तेनैव चोरेण लोके साधुतां गतो वतकसाहायकबुया । यद वमप तथा जानास तदा गछ । इत कथां ुवा भावती सु । इत शुकसतौ अतमी कथा ॥ ________________________________________________________________________ सुक्६९ अयदा भावती शुकं पृछत । शुकः ाह कुर जारं वशालाि वजारं कुरषे यद । यथा वेिजकया पूवमधनाते पतौ कृतम् ॥ ६९.सुक्६८ अथायेुः शुकं ाह भावती । शुकः याह देव सुखं भुव यद तेऽित सहायनी । वतकसशी काले वषमे वरविणन ॥ ६८.१ (=३२१) ॥ अित थानं कलाथानं नाम । तैको विणसुतः तय भाया च वेिजका नामातवलभा । अयदा च तं भतारं नापयती उपपतं पूवकृतसकेनं पथ गछतं वा ना पानीयं चुरमत मषातरं कृवा पानीयानयनयाजाृहािनगता जारेण साकं बहुकालं च िथता । ततोऽधनातं पतं मुवा तथा िथता कुमुरं करोिवत ः । उरं शुकः ततः जारेण भुा वपतवचनं वचयामानं कूपे चेपः । .

१ (=३२२) ॥ परं मदनो न शृणोत । उपहाय तदा चैवं वदत"यः कितं वायं शृणोत करोत च स परेह च शमभाभवतऽ । इत मुहुमुहुः पठतं मदनः ुवा पृछत । ततः सा वयमेव शकता कथयत । उच सव शुचयो धीराः सुकमबलगिवताः । कुकममयसंताः पापाः सव शकताः ॥ ७०.२ (=३२३) ॥ आयपु! वमेव वन्ो यय वेमन वमानीतयुगमयादेकः शुकः सवेषा लोकानां हतभाषकोऽ बधुपतृथानीयो वशेषतो मम । यथा यथा सा शुकं तौत तथा तथा शुको लजते । उच बौ जै मारै मछल तो उणौ करेइ । सीहु जु मारै मगअणहचिपआ धरेइ ॥ ७०.३ (=३२४) ॥ [बकः यद मारयत मयान् स पुनन करोत । संहो यो मारयत मगजनाथ सेवतो यते] ॥ ७०.ततः कोलाहलःसंवृः । कूपे काप वराक पततातीत वादः सजातः । तेन तपततचनं ुवा यचतयूनं सा मपी कूपे पतता भवयतइत ुतं गवावलोकयामास । तततां कूपादाकृयानीयामानयत् । इत कथां ुवा भावती सुा । इत शुकसतौ एकोनसततमी कथा ॥ ________________________________________________________________________ सुक्७० एतावतीनां कथानां पयते तती मदनो देशातरादागतः । तिमंागते सा तथैव तिमनेहलाभूत् । शुक एवं मदं मदं पठत अनुरागो वृथा ोषु ीषु गवो वृथा तथा । योऽहं सवदा हया ममैषा सवदा या ॥ ७०.३* (=३२४*) ॥ ततो मदनतचनं ुवाहकं तव शुकेनोपकृतन् । कथमीगुणोऽसौ जातः । सा ाहवामन्! सयय वाचो वा ोता च न लयते । .

१० (=३३१) ॥ वहवहअं ल पअसंगो जीवअं धणं धणम् । जुं सवं जणवअणं वअणवडबणा िणहला ॥ ७०.९ (=३३०) ॥ वामन्! वय ोषते मया किचकालं वयोगः सोढः । पाच कुसखीसगता । पुरषातरं रतुकामया मया गमनवघातनी सारका हता । अनेन शुकेन तु वचनपचेन सतदनान थापताहम् । अतो मया कमणा पापं न वहतं मनसा तु कृतम् । अभृत वं मम जीवनमरमवामी । इत ुवा मदनः शुकं पृछत । स आह योजनमवाय ावा चाथ मनीषणा । सहसैव न वयमचयो वधनणयः ॥ ७०.६ (=३२७) ॥ उच कुवित तावथमं यािण यावन जानित नरं सम् । ावा च तं ममथपाशबं तामषं मीनमवोरिन ॥ ७०.८ (=३२९) ॥ समोहयित मदयित वडबयित नभसयित रमयित वषादयित । एताः वय दयं सदयं नराणां कं नाम वामनयना न समाचरित ॥ ७०.१२ (=३३३) ॥ ममभीरणां ुधातानां वशेषतः । सुकृतं खलतं चाया न गृाित मािवताः ॥ ७०.११ (=३३२) ॥ [वधवहतं चरलधं यसगो जीवतं धन धायम् । युं सवं जनवचनं वचनवडबना निखला] ॥ ७०.५ (=३२६) ॥ मयते सुकृतं नैव पतपुपराुखी । पूवनेहमयी मृी कृतकायातनुरा ॥ ७०.१३ (=३३४) ॥ .४ (=३२५) ॥ महला चपला वामिनःनेहा गुणविजता । कुवकपा तनुा यथों सयमेव तत् ॥ ७०.७ (=३२८) ॥ समुवीचीव चलवभावाः सयारेखेव मुहुतरागाः । स्यः कृताथाः पुरषं नरथं नपीडतालकवयजित ॥ ७०.उच सुलभा पुरषा राजन् सततं यवादनः । अयय तु पयय वा ोता च दुलभः ॥ ७०.११* (=३३२*) ॥ वामन्! यप कथयतुं न युयते तिह शृणु । मूखाणां मपानां च नारणां रोगणामप । वामकामातुराणां च िखनानां कोपनां तथा ॥ ७०.

उच भारते दश धमं न जानित धृतरा नबोध तान् । मः म उमः ातः ुो बुभुितः । वरमाण लुध भीतः कामी च ते दश ॥ ७०.१६ (=३३७) ॥ शुकः कथां मदनाे कथयामासअित जगतीतले मलयो नाम पवतः । तय शृगे मनोहरं नाम गधवपुरम् । त मदनोनाम गधवः । तय भाया रावल । तयोः सुता मदनमजर । तया रपसपदं वा देवो वा दानवो वाधोमुखो मुत । न कोऽप तदनुरपो वरो लयते यय सा दयते । अथायदा नारदः समायातः । सोऽयया रपमवलोय मूिछतः सकामोऽभूत् । पालधसंेन ऋषणा सा शा । उच तरणी रमणी रतरयतया मदा सुखदा च सदा समदा । यद सा सुभगा दयेनहता व जयः व जयः व जयः व जयः ॥ ७०.१४ (=३३५) ॥ अया कुकृतं यताम् । अाथे नाया दोषः । कुसखीसगादयम् । उम् असतां सगदोषेण साधवो याित वयाम् । दुयोधनसगेन भीमो गोहरणे गतः ॥ ७०.१५ (=३३६) ॥ वाधरेण तनया भुा राः पुरा छलात् । पतनाप सुभुाप नदेषत वचारता ॥ ७०.१७ (=३३८) ॥ यदेतया रपे े मे मरवरो जातः तदयं शीलवडबनां ायते । ततो राजा णय ाहवामन्! सनो भूवा सादं कुर । नारद आह "नायाः शीलखडेन दोषो भवयत न च पतवरहः । मेरपवते वपुलापुरनवासी कनकभो नाम गधवः । स तव पुया वरो भवयतऽ । इयुवा नारदो ययौ । ततो मुनवचनेन तेन गधवेण सोाहता । सोऽयदा तां मुवा कैलासं ययौ । साप तयोगाता शलापटे लुठती वादरहता केनचाधरेण रपातशमवलोय संयोगाथं ािथता । सा तं न वाछत । तततेन ततुगधवरप कृवा सा भुा । ततः कालमेण तया भता गृहमागतः । तां सुरतसुखसतुामपयत् । "परोपभुदेहेयम्ऽ इत तां ां मवा सावयं वयेत निय चिडकालयं ययौ । .

ततो मुनवचनादयं नदेषा वया ााऽइत गौरवचनं ुवा स नःशकं तया सह वथानं गततथैव सुखतोऽभूत्" । ततो विणपु । यद मचः माणं तदैनामदुां त सादं कतुमहसऽ । इत करवचनामदनेनानुगृहता । ततो हरदोऽप पुागमनतुो महोसवं चकार । तिममहोसवे दयमाला पतता । तशने शुकसारकावमाणां शापमोावगगमनं बभूव । मदनोऽप यया भावया सह सुखान भुे । इत शुकसतौ सततमी कथा । इत शुकसतः समाा ॥  .यावदतो मारयत तावदयया फूकृतम्"वामन! मम वया वरो दो यव गधवचवती पुो भवयत । तकथं पुमुखम वा वपयेऽ । एवं वलपयातयाः पुरततां त देवी ाहहे गधववीर! नायाः कोऽप दोषः । कतु वाधरेणेयं वदयरपमयेन मायया भुा । ततोऽजानया अया न दोषः । अयच मुनशापो वते । तत इदं सजातम्"शापवृात नवेदतः.