You are on page 1of 112

TRNG I HC NGOI THNG H NI

KHOA KINH T V KINH DOANH QUC T

----- -----

KHO LUN TT NGHIP


TN TI:
Thng tin bt cn xng trn th tr-ng
ti chnh Vit nam, thc trng v gii php

H v tn sinh vin

: Nguyn Th Phng Nht

Lp

: Anh 14

Kho

: K42 D

Gio vin hng dn

: THS.Nguyn Th Tng Anh

H ni, thng 11/2007

MC LC
Danh mc t vit tt
Li m u ........................................................................................................................... 2
CHNG I: L lun chung v th trng ti chnh v l thuyt thng tin bt cn xng. 6
I. L lun chung v th trng ti chnh...................................................................... 6
1. Cc th trng cu thnh ...................................................................................... 6
1.1. Theo thi gian o hn ca cc cng c ti chnh ......................................... 6
1.1.1.
Th trng tin t:.................................................................................... 6
1.1.2.
Th trng vn: ....................................................................................... 7
1.2. Theo cch thc huy ng vn ........................................................................ 7
1.2.1.
Th trng n: ......................................................................................... 7
1.2.2.
Th trng c phn: ................................................................................. 8
1.3. Theo thi im cc cng c ti chnh c a ra th trng ....................... 8
1.3.1.
Th trng s cp .................................................................................... 8
1.3.2.
Th trng th cp: ................................................................................. 8
2. Cc loi hnh nh ch ti chnh ........................................................................... 9
2.1. Cc nh ch ti chnh nhn tin gi ............................................................. 9
2.1.1.
Ngn hng thng mi: ..........................................................................10
2.1.2.
Hip hi tit tim v cho vay: .................................................................10
2.1.3.
Ngn hng tit kim tng h: ................................................................10
2.1.4.
Lin hip tn dng:..................................................................................11
2.2. Cc nh ch tit kim theo hp ng: ..........................................................11
2.2.1.
Cng ty bo him: ..................................................................................11
2.2.2.
Qu hu tr: ............................................................................................12
2.3. Cc nh ch u t trung gian .....................................................................12
2.3.1.
Cng ty ti chnh: ...................................................................................12
2.3.2.
Qu u t: ............................................................................................12
2.3.3.
Qu tng h th trng tin t: .............................................................13
2.3.4.
Ngn hng u t: ..................................................................................13
3. Ba vn c hu ca th trng ti chnh ..........................................................14
3.1. Chi ph giao dch ...........................................................................................14
3.2. Bt cn xng v thng tin .............................................................................14
3.3. Bt n nh mang tnh h thng....................................................................15
II. L thuyt thng tin bt cn xng ...............................................................................15
1. Gii thiu chung v l thuyt thng tin bt cn xng . .......................................15
1.1. La chn ngc ............................................................................................17
1.2. Ri ro o c ...............................................................................................20
1.3. Pht tn hiu ..................................................................................................22
2. Thng tin bt cn xng trong th trng ti chnh .............................................23
2.1. La chn ngc ............................................................................................23
2.2. Ri ro o c ...............................................................................................25

Tc ng ca tnh trng thng tin bt cn xng ti tnh hiu qu ca th trng


28
4. Nhng bin php chung hn ch tr ngi thng tin bt cn xng .....................28
4.1. Sng lc .........................................................................................................28
4.2. Pht tn hiu ..................................................................................................29
4.3. Gim st trc tip ..........................................................................................30
4.4. Gim st gin tip thng qua cc ng c khuyn khch:.............................31
Chng II: Thc trng thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam ........33
I. Tng quan v th trng ti chnh vit nam ...........................................................33
II.
Thc trng thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh ............................38
1. Thng tin bt cn xng trn th trng tn dng ngn hng .............................38
1.1. La chn ngc trong phn phi tn dng ...................................................38
1.2. Ri ro o c ca ngi i vay vn v ca bn thn cc ngn hng..........44
1.2.1.
Ri ro o c ca ngi i vay vn trong s dng vn vay ...................44
1.2.2.
Ri ro o c ca bn thn cc ngn hng ...........................................48
2. Thng tin bt cn xng trn th trng chng khon ........................................56
1.1. La chn ngc ca cc nh u t.............................................................57
1.1.1.
Thng tin bt cn xng gia nh u t v cng ty pht hnh chng
khon. ...............................................................................................................57
1.1.2.
Thng tin bt cn xng gia cc nh u t vi nhau. ...........................61
1.2. Ri ro o c ca cc cng ty pht hnh chng khon ..............................67
3. Thng tin bt cn xng trn th trng tin t: ..................................................70
4. nh gi chung v th trng ti chnh. ..............................................................71
Chng III: nh hng pht trin v gii php khc phc tnh trng thng tin bt cn
xng trn th trng ti chnh vit nam .............................................................................72
I. nh hng pht trin th trng ti chnh Vit Nam - T tng v quan im ch
o ca ng v nh nc ..............................................................................................72
1. Qun trit y quan im, ch trng ca ng v pht trin th trng ti
chnh v nhn thc ng th trng ti chnh ............................................................72
2. m bo s vn hnh ca th trng ti chnh trn c s cc quan h th
trng tht s. .............................................................................................................73
3. t qu trnh pht trin v hon thin th trng ti chnh trong tng th hnh
thnh ng b th ch th trng, ci cch c cu v hi nhp kinh t quc t. .......74
4. Hng ti hnh thnh v pht trin mt th trng ti chnh cn i hn, xc
nh v la chn m hnh qun l ti chnh ph hp vi s pht trin ca th trng
ti chnh........................................................................................................................74
5. Tng cng hiu lc v hiu qu qun l Nh nc i vi th trng ti chnh
..............................................................................................................................75
6. Xy dng h thng ch s nh gi ri ro ti chnh v m hnh cnh bo sm .77
3.

II. Gii php khc phc tnh trng thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh
Vit Nam ..........................................................................................................................77
1. Trn th trng tn dng ngn hng ...................................................................77
1.1. Bin php hn ch la chn ngc trong phn phi tn dng .....................77
1.1.1.
Cc quy nh php l r rng, cht ch lin quan n hot ng tn dng..
...............................................................................................................77
1.1.2.
H thng thng tin v c s d liu y , ng tin cy ........................78
a. Pht trin trung tm thng tin tn dng t nhn .........................................78
b. H thng thng tin ni b ca bn thn cc t chc tn dng ......................84
1.1.3.
H thng cc tiu chun v k thut nh gi thng nht v ph hp vi
chun mc quc t .................................................................................................85
1.1.4.
H thng ng k ti sn hiu qu ...........................................................86
1.2. Bin php hn ch ri ro o c trong s dng vn vay . Error! Bookmark not
defined.
1.2.1. Vt th chp v s d b ..............................................................................88
1.2.2. Cc iu kin hn ch: .................................................................................89
1.3. Bin php hn ch ri ro o c trong hot ng tn dng .............................90
1.3.1. iu chnh hp l cc chnh sch h tr ca Nh nc i vi hot ng tn
dng.......................................................................................................................90
a. Dng ti cp vn cho cc ngn hng quc doanh. ......................................90
b. Xy dng mt chnh sch bo him tin gi ph hp. .................................90
1.3.2. Tng cng gim st Nh nc i vi hot ng Ngn hng ......................92
a. Hn ch i vi vic nm gi ti sn v yu cu v vn ..............................92
b. Gim st v kim tra ngn hng .................................................................94
c. nh gi hot ng qun tr ri ro .............................................................95
d. Yu cu v cng b thng tin ......................................................................96
2. Trn th trng chng khon ..............................................................................97
2.1. Tng cng hot ng gim st Nh nc i vi th trng chng khon 97
2.2. Tng cng cc quy nh php l v cng b thng tin ................................99
2.3. Nng cao hiu qu ca cc cng ty nh mc tn nhim (Credit Rating
Agency) ................................................................................................................... 101
2.4. H tr hot ng kim ton......................................................................... 106
Kt lun .................................................................................................................. 109

DANH MC T VIT TT
TTTC:

Th trng ti chnh

TTCK:

Th trng chng khon

NHTM:

Ngn hng thng mi

NHTW:

Ngn hng Trung ng

TTTD:
DNNN:

Thng tin tn dng


Doanh nghip nh nc

TTGDCK: Trung tm giao dch chng khon


SGDCK:

S Giao dch chng khon

UBCKNN: y ban Chng khon Nh nc

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

LI M U
1. Tnh cp thit ca ti:
Th trng ti chnh bao gm th trng tin t, th trng chng
khon v th trng tn dng ngn hng, gi mt vai tr quan trng trong
vic phn b hu hiu cc ngun vn trong nn kinh t. C c th trng
ti chnh pht trin lnh mnh l mt nhn t thit yu m bo n nh v
m, tng trng v nng cao kh nng cnh tranh ca nn kinh t. c bit
trong bi cnh ton cu ha v hi nhp kinh t quc t nh hin nay, khi
Vit Nam tr thnh thnh vin ca T chc thng mi th gii WTO, vai
tr ca th trng ti chnh cng tr nn quan trng hn. Nhng p lc hi
nhp, cam kt m ca mnh m trong khu vc ti chnh t ra mt yu
cu cp thit phi nghin cu nhng bt cp ang tr thnh tr lc i vi
s pht trin ca th trng ti chnh Vit Nam hin nay, t tm ra nhng
phng hng khc phc, gii quyt ph hp.
Chnh v vy, ti la chn ti kha lun tt nghip l: Thng
tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit nam, thc trng v gii php.
C rt nhiu vn ang tn ti cn tr s pht trin lnh mnh ca th
trng ti chnh Vit Nam nh s can thip khng hp l ca Nh nc,
thng tin thiu minh bch v khng hiu qu, thiu s tham gia ca nhiu
nh ch ti chnh trung gian, vn ha kinh doanh ca cc doanh nghip
cha c, c s h tng cha tng xng,... Kha lun ny xin c tip cn
nhng tn ti, bt cp trn trong th trng ti chnh trn c s l thuyt
Thng tin bt cn xng - mt l thuyt ang chim gi v tr quan trng

----------------------------------------------------------------------------------------------------------Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

trong nn kinh t hc hin i do nhm ba nh khoa hc George Akerlof,


Michael Spence v Joseph Stiglitz a ra.

2. i tng v ni dung nghin cu:


i tng nghin cu ca kha lun l th trng ti chnh Vit Nam
vi cc th trng cu thnh l th trng tin t, th trng tn dng v th
trng chng khon. Ni dung nghin cu l tnh trng thng tin bt cn
xng vi nhng biu hin c th trn tng th trng.
3. Mc tiu nghin cu:
Mc tiu nghin cu ca kha lun l a li mt ci nhn c th, y
v tnh trng thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam,
phn tch nguyn nhn nhm xut nhng bin php gii quyt ph hp.
4. Phng php nghin cu:
Phng php nghin cu ca ngi vit l i t c s l thuyt
chung v dn chiu n cc biu hin c th trn thc t th trng ti chnh,
t a ra nhng phng hng gii quyt tng ng.
5. Kt cu ca kha lun:
Ngoi li m u, kt lun v danh mc ti liu tham kho, kha lun
gm c 3 chng:
Chng 1: L lun chung v th trng ti chnh v L thuyt thng
tin bt cn xng.
Chng 2: Thc trng Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit
Nam
Chng 3: Gii php kin ngh khc phc tnh trng thng tin bt cn
xng trn th trng ti chnh Vit Nam
----------------------------------------------------------------------------------------------------------Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Ngi vit hy vng kha lun ny s ng gp mt ci nhn tng qut


v th trng ti chnh thng qua mt cch tip cn kh mi, v xut mt
vi gii php c th khc phc tnh trng thng tin bt cn xng.

Qua y, ti cng xin c gi li cm n ti c gio Th.S Nguyn Th


Thy Anh gi cho ti chn ti ny, T.S V Tr Thnh - Trng ban
Nghin cu Chnh sch v Hi nhp, Vin nghin cu kinh t Trung ng
hng dn phng php nghin cu v h tr ti trong qu trnh thu thp ti liu,
v trn ht l li cm n chn thnh ti c gio - Th.S Nguyn Th Tng Anh,
nhit tnh hng dn, gip ti hon thnh kha lun trong sut thi gian
qua.

----------------------------------------------------------------------------------------------------------Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

CHNG I
L LUN CHUNG V TH TRNG TI CHNH V L
THUYT THNG TIN BT CN XNG
I. L LUN CHUNG V TH TRNG TI CHNH
Th trng ti chnh l ni trao i, giao dch cc loi hng ha ca
th trng, l cc quyn i n ti chnh (financial claims). 1
1. Cc th trng cu thnh
Th trng ti chnh c th c phn loi theo nhiu cch thc khc
nhau, theo thi gian o hn ca cng c ti chnh, theo cch thc huy ng
vn hoc theo thi im pht hnh cng c ti chnh ra cng chng.
1.1. Theo thi gian o hn ca cc cng c ti chnh
1.1.1. Th trng tin t:
Th trng tin t l th trng pht hnh v mua bn cc cng c ti
chnh ngn hn (k hn di 1 nm). Th trng tin t thng bao gm th
trng ni t lin ngn hng, th trng ngoi t lin ngn hng v th trng
u thu tn phiu kho bc. Cc ch th tham gia th trng tin t bao gm
Ngn hng trung ng, cc ngn hng thng mi, v cc t chc ti chnh
phi ngn hng, chnh ph, cc doanh nghip, cc c nhn v cc nh mi
gii tin t.
Cc cng c ti chnh c giao dch trn th trng tin t c ri ro thp,
tnh thanh khon cao. Cc cng c ca th trng tin t bao gm tn phiu
kho bc, chng ch tin gi, thng phiu, chp phiu ca ngn hng, tha
thun mua li, tn phiu NHTW.
1.1.2. Th trng vn:
V Tr Thnh (ch bin), L Xun Sang (ng ch bin), inh Hin Minh, Trnh Quang
------------------------------------------------------------------------------------------------------- 6
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t
1

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Th trng vn l th trng pht hnh v mua bn li cc cng c ti


chnh (cc cng c n v cc cng c vn) c thi hn trn 1 nm. Th
trng vn gm th trng tn dng v TTCK (th trng c phiu v th
trng tri phiu). Cc ch th chnh tham gia th trng vn l ngn hng
thng mi, t chc ti chnh phi ngn hng, chnh ph, cc doanh nghip,
c nhn, cc nh mi gii chng khon.
Hng ha giao dch trn th trng vn bao gm c phiu, tri phiu
chnh ph, tri phiu cng ty, kh c th chp v tn dng trung - di hn
ca ngn hng. Cc cng c ca th trng vn thng c ri ro ln hn
v c mc li tc cao hn cc cng c ca th trng tin t.
Th trng vn v th trng tin t c mi quan h qua li mt thit
vi nhau. Trong mt th trng ti chnh pht trin, nhng bin ng trong
nn kinh t lc u tc ng ln mt th trng cu thnh sau s d dng
lan truyn n cc th trng khc trong ton b h thng. Chng hn, vic
thay i li sut c tc ng lan ta ln th trng tin t ln th trng vn.
T gi hi oi bin ng s c tc ng ln dng vn ngn hn cng nh
di hn.
Ngy nay, khi th trng ti chnh ngy cng pht trin, cc cng c
ti chnh c s dng an xen gia cc th trng. Nhng cng c mi
khng ngng ra i v mang c trng ca nhiu loi cng c ti khc.
Chnh v vy, ranh gii phn nh gia cc cng c ti chnh v cc th
trng cu thnh ca th trng ti chnh ngy cng mang tnh tng i.
Th trng tin t v th trng vn do cng tr nn gn b cht ch hn.
1.2. Theo cch thc huy ng vn
1.2.1. Th trng n:

----------------------------------------------------------------------------------------------------------Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Th trng n l th trng trong ngi cn vn huy ng vn


bng cch pht hnh cc cng c vay n hay thc hin mt mn vay th
chp. Ngi vay thanh ton cho ngi nm gi cc cng c n mt khon
tin c nh (li sut) trong nhng khong thi gian u n cho ti mt thi
im quy nh trc (ngy o hn) l lc t thanh ton cui cng c
thc hin. K hn thanh ton ca mt cng c n l thi gian tnh ti ngy
kt thc ca cng c vay n. Cng c vay n c th c thi gian o hn t
1 nm tr xung, cng c n trung hn c thi gian o hn t 1 nm ti 10
nm, v cng c n di hn c thi gian o hn trn 10 nm.
1.2.2. Th trng c phn:
Th trng c phn l th trng trong ngi cn huy ng vn
bng cch pht hnh cc c phiu. Cc c phiu l quyn c chia phn
trn li rng (sau khi tr chi ph v thu) v ti sn ca cng ty pht hnh c
phiu. Ngi nm gi c phiu c gi l c ng. Cc c ng thng
c thanh ton c tc theo nh k. Cc c phiu khng c thi gian o
hn v c coi l cc chng khon di hn.
1.3. Theo thi im cc cng c ti chnh c a ra th trng
1.3.1. Th trng s cp
Th trng s cp l ni din ra cc hot ng mua bn ln u
cc cng c ti chnh. Th trng ny thu ht cc khon tit kim ca cc
h gia nh v cc khon vn nhn ri ca cc doanh nghip v ca chnh
ph thnh cc khon u t vn. iu ny c ngha l cc ch th pht
hnh thu c tin t vic bn cc cng c ti chnh ti tr cho vic
u t ngn hn hoc di hn.
1.3.2. Th trng th cp:

----------------------------------------------------------------------------------------------------------Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Th trng th cp l ni din ra cc hot ng mua bn li cc cng c


ti chnh c pht hnh trn th trng s cp. Khc vi th trng s
cp, khon tin thu c t bn chng khon trn th trng th cp
thuc v cc nh u t, cc nh kinh doanh chng khon/ t doanh
chng khon, ch khng thuc v cc t chc pht hnh chng khon.
2. Cc loi hnh nh ch ti chnh
Nh cp trn, cc ch th tham gia trn th trng ti chnh
bao gm cc doanh nghip, cc nh u t, cc c nhn, chnh ph, v cc
nh ch ti chnh trung gian. Trong , cc nh ch ti chnh trung gian l
cc ch th quan trng nht tham gia th trng.
Cc nh ch ti chnh c phn loi theo nhiu cch khc nhau nh
theo cc c trng v chp nhn ri ro, theo thi hn ca cc khon vay v
cc khon cho vay hoc theo cch chuyn i cc tha thun ti chnh. Cch
thng thng l cc nh ch ti chnh c phn loi theo loi hnh dch v
cung cp, bao gm: cc nh ch ti chnh nhn tin gi, cc nh ch u
t. Cch phn loi cc nh ch ti chnh ch c tnh tng i. 2
2.1. Cc nh ch ti chnh nhn tin gi
Cc nh ch ti chnh nhn tin gi thng nhn tin gi t cc c nhn, t
chc khc ri sau cho vay li. Cc nh ch ny c c im chung l u
nhn tin gi t dn c v cc php nhn. S tin gi ny c em cho vay
trc tip ti cc c nhn hay t chc khc cn vn, mt phn khc c th
c u t vo cc chng khon. Thu nhp ca cc nh ch ny c to
ra t hai ngun: Thu nhp t cc khon cho vay v mua chng khon, v thu
Trong cc ti liu v th trng ti chnh, quan nim v cch phn loi v cc nh ch
ti chnh c th khc nhau. Kha lun ny da theo s phn loi ca cun Th trng ti
chnh Vit Nam - Thc trng, vn v gii php chnh sch, nhm tc gi V Tr Thnh
(ch bin), L Xun Sang (ng ch bin), inh Hin Minh, Trnh Quang Long, Nh
Xut bn Ti chnh, 2004.
------------------------------------------------------------------------------------------------------- 9
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t
2

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

nhp t cc khon l ph. Cc nh ch ti chnh nhn tin gi bao gm cc


ngn hng thng mi, cc hip hi tit kim v cho vay, cc ngn hng tit
kim tng h (mutual savings banks) v cc lin hip tn dng (credit
unions).
2.1.1. Ngn hng thng mi:
Ngn hng thng mi c 2 chc nng c bn l cung cp dch v
thanh ton v ti phn b vn t ngi tit kim (c vn nhn ri) sang
ngi vay tin (c nhu cu v vn). Ngn hng thng mi ng vai tr
trung gian gia ngi tit kim v ngi i vay, huy ng vn ch yu bng
2 cch l nhn tin gi v pht hnh tri phiu. Ngn hng c th s dng
vn huy ng c cho vay li v mua chng khon.
2.1.2. Hip hi tit tim v cho vay:
Ngun vn hng u ca cc hip hi ny l cc khon tin gi tit
kim, cc khon tin gi c k hn, cc khon tin gi c th chuyn thnh
sc. Thng thng, cc ngun vn thu c dng cho vay th chp. Ngy
nay, cc hip hi tit kim v cho vay c php pht hnh cc khon sc,
thc hin cc khon cho vay tiu dng v thc hin nhiu hot ng trc
y ch dnh cho cc ngn hng thng mi. Tng t nh cc ngn hng
thng mi, cc hip hi tit kim v cho vay cng c yu cu gi tin ti
ngn hng trung ng.
2.1.3. Ngn hng tit kim tng h:
Hot ng ca cc ngn hng tit kim tng h tng i ging vi
cc qu tit kim v cho vay. H nhn cc khon tin gi v dng chng
trc ht l cho vay th chp. Cu trc t chc ca cc ngn hng tit
kim tng h hi khc cc qu tit kim v cho vay ch h lun c t
chc nh c s tng tr ln nhau, tc l h hot ng nh mt hp tc
------------------------------------------------------------------------------------------------------- 10
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

x trong nhng ngi s hu tin gi li l cc ch s hu ngn hng.


Ngy nay, cc ngn hng tit kim tng h cng c th pht hnh sc v
thc hin cc khon cho vay khc ngoi cc khon cho vay th chp.

2.1.4. Lin hip tn dng:


Cc lin hip, qu tn dng l cc t chc cho vay rt nh c tnh cht
nh cc hp tc x c t chc xung quanh mt nhm x hi c bit. Cc
thnh vin ca qu tn dng l nhng ngi lao ng ca mt cng ty no
. H thu nhn vn t cc khon tin gi v trc ht l thc hin cc
khon cho vay. Cc qu tn dng cng c php pht hnh cc khon tin
gi c th chuyn thnh sc v c th thc hin cc khon cho vay tiu
dng.
2.2. Cc nh ch tit kim theo hp ng:
Cc nh ch tit kim theo hp ng l nhng nh ch ti chnh
nhn vn theo nh k trn c s cc hp ng. Do c th d tnh c
nhng khon phi thanh ton trong tng lai, cc nh ch tit kim ny
khng phi lo lng nhiu v vic thiu ht vn nh cc nh ch ti chnh
nhn tin gi. Cc nh ch tit kim theo hp ng c xu hng u t vn
vo cc chng khon di hn nh tri phiu cng ty, c phiu v cc khon
cho vay th chp. Cc nh ch tit kim theo hp ng ch yu bao gm
cc cng ty bo him v cc qu hu tr.
2.2.1. Cng ty bo him:
Cng ty bo him l nh ch ti chnh m nhn vic thc hin mt
khon thanh ton mi khi c mt s vic xy ra vi mt khon ng gp
trc ca ngi tham gia bo him. Cng ty bo him hot ng vi t
------------------------------------------------------------------------------------------------------- 11
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

cch l ngi chp nhn ri ro. Cng ty bo him thu ph t nhng ngi
mua bo him huy ng vn v sau ch yu u t khon tin nhn
c vo chng khon. C 2 loi hnh cng ty bo him chnh l cc cng ty
bo him nhn th v cc cng ty bo him phi nhn th.
2.2.2. Qu hu tr:
Cc qu hu tr c cng ty t nhn, chnh ph hoc chnh quyn a
phng, cc nghip on lao ng i din cho cc thnh vin ca mnh, v
cc c nhn c nhu cu thnh lp thanh ton nhng khon phc li cho
ngi lao ng khi h v hu. c im ca qu ny l chng lin quan n vic
u t vo mt ti sn c tnh thanh khon rt thp, l hp ng hu tr. Mt
nhn t quan trng thc y s pht trin nhanh chng ca cc qu hu tr l cc
khon ng gp ca ch s dng lao ng v ca ngi lao ng cng nh cc
khon thu c t ti sn ca qu u khng b nh thu. V thc cht, qu
hu tr l mt hnh thc tr cng cho ngi lao ng m khng b nh thu cho
n khi s tin ny c rt ra, n c tc dng khuyn khch ngi lao ng
li vi doanh nghip.
2.3. Cc nh ch u t trung gian
2.3.1. Cng ty ti chnh:
Cc cng ty ti chnh thng huy ng vn bng cch bn thng
phiu (cng c n ngn hn) v pht hnh cc c phiu v tri phiu. Cc
cng ty ti chnh c th cho vay tiu dng hoc cho cc doanh nghip vay
u t. Mt s cng ty ti chnh do cng ty m thnh lp vi mc ch h tr
tn dng mua hng t cng ty m.
2.3.2. Qu u t:
Qu u t l mt t chc ti chnh phi ngn hng huy ng vn
bng hnh thc hn vn u t (investment pool) thng qua vic pht hnh
------------------------------------------------------------------------------------------------------- 12
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

cc c phiu hoc cc chng ch hng li. Vic hn vn m bo cho thnh


vin ca qu mua c c phiu v tri phiu vi chi ph giao dch thp. Cc
c ng cng c th bn c phiu ca mnh c trong Qu vo bt k lc no
vi gi tr ph thuc vo gi tr ca c phiu m Qu u t ti thi im
.
Cc qu u t thc hin cc hot ng u t vn bng 2 cch: trc
tip (tc l tham gia vo mt cng ty vi t cch l mt c ng thnh lp)
v gin tip (tham gia TTCK, hoc cho thc hin cc khon cho vay c th
chuyn thnh c phn).
2.3.3. Qu tng h th trng tin t:
Cc qu tng h th trng tin t pht hnh cc c phiu thu ht
vn, sau vn ny c dng mua cc cng c chnh trn th trng
tin t. Li sut thu c t cc cng c ti chnh c thanh ton cho cc
c ng. Cc c ng ca qu c th pht hnh sc ng vi gi tr phn ti
sn c phn ca h c trong qu. Tuy vy, qu ny cng c nhng hn ch
i vi vic s dng c quyn pht hnh sc. Sc thng khng c pht
hnh vi mt tng gi tr nh hn mc ti thiu quy nh trc.
2.3.4. Ngn hng u t:
Ngn hng u t thng tin hnh cc hot ng sau: (i)H tr cc
doanh nghip huy ng vn trn TTCK nh t vn pht hnh c phiu, tri
phiu v bo lnh pht hnh, (ii) kinh doanh chng khon nh mi gii
chng khon, t doanh chng khon, v qun l qu u t chng khon,
(iii) t vn v sp nhp v mua li cng ty. Ngy nay, cc ngn hng u t
c xu hng m rng hot ng sang lnh vc hot ng ca cc ngn hng
thng mi. Cc ngn hng u t cng nhn tin gi v cho vay. iu ny
to p lc cnh tranh ln ln cc ngn hng thng mi.
------------------------------------------------------------------------------------------------------- 13
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

3. Ba vn c hu ca th trng ti chnh
3.1. Chi ph giao dch
Cc giao dch ti chnh thng ko theo nhng chi ph v thi gian v
tin bc. Chi ph giao dch l mt vn ln i vi nhng ngi tit kim
nh, n l trong vic vay vn v mua chng khon. Tin li thu c t cc
khon cho vay nh c th khng b p cc chi ph k kt cc kh
c vay vn. Ngi tit kim s phi tr chi ph giao dch ln trong trng
hp mua chng khon do s tin tit kim ch mua mt s lng nh
chng khon. V vy, ngi tit kim ch c th thc hin mt s khon u
t nh v phi i mt vi nhiu ri ro do khng c kh nng a dng ha
cc khon u t. Nh vy chi ph giao dch cao loi tr nhiu ngi c
mn tin tit kim nh v nhng ngi i vay cc mn n nh c tham
gia trc tip trn th trng ti chnh.
3.2. Bt cn xng v thng tin
Mt trong nhng nhn t thit yu th trng ti chnh hot ng
hiu qu l s c c thng tin y , kp thi v cht lng, gi c v s
sn c ca cc sn phm hoc dch v ti chnh trn th trng. Vic thiu
thng tin trn th trng ti chnh c th lm cho nhng ngi tham gia th
trng ra cc quyt nh sai lch.
Mt trng hp ca tnh trng thng tin khng y l tnh trng bt
cn xng v thng tin. Bt cn xng v thng tin xy ra trong trng hp
nhng ngi tham gia th trng c c cc thng tin khc nhau lin quan
n cc giao dch ti chnh. Mt bn giao dch thng khng bit y cc
thng tin cn thit v i tc c nhng quyt nh ng n. V d, mt
ngi i vay mt khon tin thng c thng tin tt hn v li ch tim n
------------------------------------------------------------------------------------------------------- 14
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

v ri ro km theo vi d n u t m anh ta d nh tin hnh so vi ngi


cho vay.
Tnh trng bt cn xng v thng tin c th xy ra trc, trong
v/hoc sau khi giao dch ti chnh c thc hin. TNH trng ny lm cho
th trng ti chnh khng cn l mt c ch phn b cc ngun vn mt
cch c hiu qu. Bt cn xng v thng tin c th dn n cc vn nh:
la chn ngc, ri ro o c v hnh vi by n (hay hnh vi m ng).
3.3. Bt n nh mang tnh h thng
S bt n nh mang tnh h thng l mt c tnh c bn ca th
trng ti chnh so vi cc th trng khc. S bt n nh mang tnh h
thng xy ra khi mt nh ch ti chnh khng th thc hin cam kt ti
chnh; iu ny c th dn n tnh trng hong lon chung trong ton h
thng ti chnh khi c nhiu ngi s rng mt nh ch no cng s
khng thc hin cc cam kt ti chnh ca mnh. Mt cuc khng hong c
th xy ra khi s lan truyn kiu ny lm cho cc nh ch ti chnh khc
ang hot ng c hiu qu b ri vo tnh trng nguy him. Khng phi
ngu nhiu m ri ro c xem l yu t trung tm c nh hng ti hnh
vi ti chnh.
II. L THUYT THNG TIN BT CN XNG
1. Gii thiu chung v l thuyt thng tin bt cn xng 3 .
Trong sut hn 3 thp k tr li y, l thuyt v th trng vi thng
tin bt cn xng tr thnh mt lnh vc nghin cu kinh t quan trng v

Cc v d minh ha trong phn ny c tham kho ti Bi ging Thng tin bt cn


xng trong ti chnh, Hc k Xun 2005, B mn Ti chnh pht trin, Chng trnh
ging dy kinh t Fulbright, tc gi Xun Thnh, L Hng Nht, bin dch Thch Qun.
3

------------------------------------------------------------------------------------------------------- 15
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

ht sc th v. Cc m hnh kinh t vi tnh trng thng tin khng hon ho


tr thnh mt cng c khng th thiu c ca cc nh nghin cu kinh
t. T l thuyt ny c khng bit bao nhiu ng dng trong thc t, t
nhng nn th trng nng nghip truyn thng ca cc quc gia ang pht
trin cho n nhng th trng ti chnh hin i nhng nn kinh t pht
trin. C s cho l thuyt thng tin bt cn xng ny c a ra ln u
tin vo nhng nm 1970 bi mt nhm ba nh khoa hc gm George
Akerlof, Michael Spence v Joseph Stiglitz. n nm 2001 th l thuyt ny
khng nh c v tr trong nn kinh t hc hin i khi cc nh nghin
cu ni trn cng vinh d c trao gii thng Nobel Kinh t cho cng
trnh nghin cu phn tch cc th trng vi tnh trng thng tin bt cn
xng.
L thuyt thng tin bt cn xng ra i khi l thuyt kinh t hc tn
c in tht bi trong vic gii thch mt cch hiu qu ti sao cc th ch
th trng xut hin. L thuyt kinh t tn c in v th trng gi nh
ngi bn v ngi mua c thng tin hon ho v: (i) i tc bn kia ca
giao dch, (ii) cht lng, c im ca hng ha hay dch v c trao i,
v (iii) cu trc th trng. Gi nh trn l hon ton hp l nu nh ta d
dng c c cc thng tin. Tuy nhin, trn thc t phi tn chi ph mi c
c thng tin, thm ch trong nhiu trng hp mt i tng tham gia
giao dch khng th bit c thng tin ca i tc bn kia cho d c b bao
nhiu tin thu thp thng tin i na. Trong nhiu th trng hng ha,
ngi mua thng kh phn bit c gia sn phm cht lng tt vi sn
phm cht lng ti. Trong th trng lao ng, cc cng ty v ngi s
dng lao ng thng gp rt nhiu kh khn trong vic xc nh k nng v
nng lc ca nhn vin trong cng ty mnh khi mi bt u tuyn dng.
------------------------------------------------------------------------------------------------------- 16
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Trong th trng ti chnh, ngi cho vay thng phi mt chi ph kh cao
xc nh c mc uy tn hay thnh tch tn dng ca ngi i vay
tim nng.
L thuyt Thng tin bt cn xng i vo nghin cu tnh trng cc bn
tham gia vo giao dch khng c cc lng thng tin cn xng nhau. Mt
bn trong giao dch c li th v thng tin (informed party) cn bn kia b
bt li v thng tin (uninformed party). Thng tin y c th l mt hnh
ng (action) hay mt c im (characteristic) ca bn c li th v thng
tin. V d ca s bt cn xng thng tin v c im ca mt bn c th thy
th trng hng ha c, nh xe c chng hn: ngi bn hng thng c
thng tin y v chnh xc hn v thc trng cht lng ca chic xe
mnh s dng, cn ngi mua thng ri vo trng thi bt li v thng
tin. Cn v d cho s bt cn xng thng tin v hnh ng l mi quan h
gia ngi ch doanh nghip vi nhng nhn vin ca mnh nh nhn vin
bn hng. Ngi ch doanh nghip khng th bit mt cch chnh xc liu
nhn vin ca mnh c thc s tn tm vi cng vic hay khng, c tm mi
cch tng doanh s bn hng hay khng, v s n lc khng phi lc no
cng c th c quan st trc tip v o lng mt cch chnh xc.
L thuyt ny a ra ba lp bi ton quan trng l la chn ngc
(hay cn gi l la chn bt li - adverse selection), ri ro o c (hay cn
c dch l tm l li - moral harzard) v pht tn hiu (signalling). La
chn ngc v tm l li l hai h qu trc tip ca hin tng thng tin
bt cn xng, cn pht tn hiu l bin php hn ch tnh trng ny.
1.1.

La chn ngc
La chn ngc l tnh hung thng tin bt cn xng xy ra trc khi

tin hnh giao dch: khi mt bn trong giao dch c li th thng tin v mt
------------------------------------------------------------------------------------------------------- 17
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

c im no (chng hn nh cht lng sn phm, tnh trng sc khe, s


lnh mnh v ti chnh, ) m bn kia khng th quan st vi chnh xc
tuyt i khin bn kia khng th a ra quyt nh chnh xc v ti u. Bn c
li th v thng tin c th li dng c im ny che du, bp mo thng tin
theo hng c li cho mnh. Cn bn thiu thng tin hn cn hiu c bt li
ny tm cc bin php buc bn c nhiu thng tin phi bc l nhng c
im hay thng tin cn bit.
Hy xem xt mt v d trong hot ng bo him. Mt cng ty bo
him pht hnh mt hp ng bo him ri ro mt xe. Kt qu c nhiu kh
nng xy ra l a s nhng ngi phi xe nhng ni khng an ton s
mua bo him. Thng tin v ni m ngi s dng xe hay gi xe l thng tin
ch ring anh hay ch ta bit. Ni mt cch khc, l thng tin m ngi
ngoi v c th l cng ty bo him khng th quan st c. Do vy, cng
ty khng th phn bit c tnh mc ph bo him khc nhau vi ri
ro khc nhau. Ai cng ni l mnh lun gi xe nhng ni an ton hy
vng c hng ph bo him thp. Trng hp ny, cng ty bo him s
p dng mt mc ph bo him bnh qun. Vi mt mc ph bo him bnh
qun nh vy, th nhng ngi thc s lun gi xe ni an ton khch
hng m cng ty bo him mun hng ti - s thy khng ng mua bo
him, cn nhng ngi c ri ro cao - i tng khch hng cng ty bo
him mun trnh - s sn sng mua. Nh vy, ch c nhng ngi c ri
ro mt xe cao mi mua bo him. Nh vy, cng ty bo him b t trong
tnh trng la chn ngc v thc cht, cng ty bo him ch mun bn bo
him cho nhng khch hng gi xe ni an ton.

------------------------------------------------------------------------------------------------------- 18
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Hy xem xt mt v d khc trong th trng xe c 4 . Nhng ngi


mun mua xe thng khng th bit mt cch chnh xc cht lng ca
nhng chic xe qua s dng. Vn ny cn c miu t trong kinh t
hc vi hnh nh nhng tri chanh (The Lemons problem *)5
H khng th phn bit c u l chic xe tt (mt qu o), u l
chic xe qu c, cht lng ti (mt qu chanh). V th, ci gi m h sn
sng tr mua mt chic xe c s phn nh cht lng trung bnh ca
nhng chic xe c trn th trng, s l mt mc gi nm gia gi ca mt
chic xe ti v gi ca mt chic xe tt.
V pha ngi bn xe c, anh ta bit r hn ai ht cht lng thc s
ca chic xe ca mnh. Nu chic xe ca anh ta l mt tri chanh, th
ngi ch xe s cc k sn lng bn cho bn vi mc gi trung bnh m bn
chp nhn, bi mc gi ny cao hn gi tr thc s ca chic xe. Trong khi
, nu chic xe ca anh ta l mt tri o, tc l mt chic xe cht lng
tt, th anh ta s khng mun bn cho bn theo mc gi trung bnh . Bi v
nh chng ta ni trn, mc gi trung bnh cao hn mc gi ca chic
xe ti nhng li thp hn mc gi ca mt chic xe tt thc s. Anh ta bit
rng chic xe tt ca mnh b tr gi thp hn gi tr, v th s khng
mun bn n trn th trng. Chnh v hin tng ny, trn th trng s ch
c rt t nhng chic xe tt v ngi mua xe s ch mua c nhng chic xe

Frederic S. Mishkin, Columbia University, 2004. The Economics of Money, banking


and Financial markets, Chapter 1: Why study money, banking and financial markets?
Asymmetric Information: Adverse Selection and Moral Hazard, Pearson Addison Wisley,
New York, USA.
Nghin cu c th v nhng tho lun xung quanh Vn nhng tri chanh (Lemons
problem) c th c tham kho a ch :
www.nobel.se/economics/laureates/2001/public.html
5

------------------------------------------------------------------------------------------------------- 19
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

cht lng km, vi mc gi cao hn gi tr thc s ca n. y chnh l


hin tng la chn ngc.
Hin tng ny c th thy r th trng xe my Trung Quc ti
Vit Nam. Th trng ny c 2 loi xe: xe cht lng tt v xe dm. Gi s
xe cht lng tt chim mt phn t s xe bn. V gi s nhng ngi c xe
tt sn lng bn vi gi 700$, cn nhng ngi c xe dm sn lng bn vi
gi 300$. Ngi mua xe sn lng tr 800$ cho xe tt nhng ch tr 400$ cho
xe dm. Nu c cch bit r c loi xe m mnh mua, th ngi mua xe s
tr trong khong 700 - 800$ cho mt chic xe tt, v khong 300 - 400$ cho
mt chic xe dm.
Tuy nhin thc t l ngi bn xe bit c cht lng ca chic xe
anh ta bn, cn ngi mua th khng c cch no quan st c cht lng
ca nhng chic xe trc khi mua. ng c ca ngi bn xe dm l lun
che du thng tin v ni rng xe anh ta l xe tt. Do lun c kh nng mua
phi xe dm (vi xc sut l 3/4) nn ngi mua khng bao gi tr 700 800$ cho mt chic xe. Anh ta s tr mt mc gi k vng l 3/4*400 +
1/4*800 = 500$. Nh vy ngi c xe tt s khng bn v anh ta i 700$.
Vn la chn ngc ny sinh v nhng ngi c ng c bn xe ch ton
l nhng ngi c xe dm.
1.2.

Ri ro o c
Hin tng ri ro o c l tnh trng thng tin bt cn xng xy ra

sau giao dch, trong mt bn trong giao dch c t thng tin hn bn kia
v hnh ng ca bn kia sau khi giao kt hp ng. Do bn c nhiu thng
tin hn c th d dng che y hnh ng ca mnh, nn h c xu hng
hnh ng i ngc li li ch ca bn kia v theo hng c li cho mnh.
Hin tng ny cn c nghin cu di hnh thc l vn ngi y thc
------------------------------------------------------------------------------------------------------- 20
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

- i l (principal - agent problem). Vn ny sinh khi c s phn ly v


quyn li. Mt cng ty mun nhn vin bn hng ca mnh ch ng tm
kim khch hng, nhng cc nhn vin th thch ngi khng v ung tr.
Khc bit v quyn li i km vi thc t l ch cng ty khng th quan st
c hnh ng ca cc nhn vin bn hng ca mnh. Ni mt cch khc,
ta gp phi vn hnh ng b che y. Nu nh ngi ch s hu c th
quan st c nhn vin lm vic c trch nhim nh th no, th s khng
c vn v ng c khuyn khch nhn vin b b cng vic lm vic
ring. Bi lc , ngi ch s hu n gin ch cn tr lng cn c trn
n lc ngi nhn vin b ra. Nhng thng th vic o lng cc hot ng
ca nhn vin, vic kim chng cc thng tin c bo co i vi ngi
ch s hu l v cng tn km hoc thm ch khng th thc hin c.
hiu r hn v khi nim ri ro o c, ta hy dng mt v d v
bo him, ni thut ng ny bt ngun. Trong phn ni v la chn ngc
trn, chng ta s dng v d v ri ro mt xe my minh ha cho khi
nim la chn ngc. Ta thy rng trc khi k hp ng bo him, cng ty
bo him khng bit c c im ca cc khch hng (thng tin b che y
dn ti la chn ngc). Thm ch sau khi k hp ng, cng ty bo him
cng khng cng khng quan st c hnh vi ca khch hng. Nhng ngi
sau khi mua bo him thng tr nn bt cn hn. H khng cn gi xe cn
thn nh trc na v li rng nu mt th cng c cng ty bo him n
b. y chnh l tm l li hay ri ro o c. Kt qu l xc sut mt xe ca
nhng ngi bo him tng ln ng k, t ko theo chi ph n b ca cng
ty bo him tng ln.
Nu quan st c hnh vi ca khch hng, cng ty bo him s a
vo trong hp ng cc iu khon xc nh r nhng hnh vi (bt cn)
------------------------------------------------------------------------------------------------------- 21
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

no dn ti mt xe th s khng c bi thng v s thc thi nhng iu


khon . Tuy nhin, vic quan st hnh vi l rt tn km, nu khng mun
ni l khng kh thi. Do vy, khi mt khch hng n i n b th cng ty
bo him thng khng c cch no xc nh c l khch c thc
hin ng cc iu khon hp ng hay khng.
1.3. Pht tn hiu
Trong th trng xy ra tnh trng thng tin bt cn xng, khng phi
lc no bn c nhiu thng tin cng l bn c li th. Chng hn trong th
trng xe my Trung Quc, nhng ngi sn xut xe my tt thc s l bn
c nhiu thng tin hn v cht lng sn phm ca mnh nhng h vn
khng th bn c hng do pha ngi mua khng c thng tin y v
cht lng sn phm. Trong nhng trng hp th ny, ngi nm gi
nhng thng tin ring bit cn ch ng thc hin nhng hot ng lm cho
i tc trong giao dch bit c thng tin v mnh. Ngi bn xe cht lng
tt s c ng c khuyn khch pht ra tn hiu nhm mc ch lm cho
ngi mua bit c mnh bn xe tt v sn lng tr gi cao cho xe tt ny.
Mt tn hiu m ngi bn xe c th pht i ngi mua xe nhn bit
c, chnh l iu khon bo hnh.
Nu ngi bn mun thc hin mt hnh vi no pht tn hiu th
s phi tn chi ph. im then cht l chi ph pht tn hiu ca ngi bn sn
phm cht lng xu lun lun cao hn chi ph pht tn hiu ca ngi bn
sn phm cht lng cao. Do vy, ngi bn sn phm ti s khng c ng
c tm cch pht tn hiu v ni di. V d, vic cung cp ch bo hnh
i vi ngi bn xe cht lng km s i hi nhiu chi ph hn ngi bn
xe hi tt. Khi , bo hnh xe tr thnh mt tn hiu ht sc hiu qu.
------------------------------------------------------------------------------------------------------- 22
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Trong th trng tn dng, nu mt c nhn trc tn nhiu


cng sc thit lp thnh tch tn dng tt, li tuyn b ca anh ta rng anh
ta c nh hon tr mn n s ng tin hn. Thnh tch tn dng ca anh ta
khi s ng vai tr nh mt tn hiu.
2. Thng tin bt cn xng trong th trng ti chnh
Nh trnh by phn l lun chung v th trng ti chnh, mt
trong nhng vn c hu ca th trng ti chnh chnh l chi ph giao
dch. S tn ti ca chi ph giao dch trong th trng ti chnh phn no l
gii c ti sao cc trung gian ti chnh v ti chnh gin tip li ng vai
tr quan trng trong th trng ti chnh nh vy. Mt l do khc na l
trong th trng ti chnh, mt bn thng khng bit thng tin v bn
kia a ra cc quyt nh ng n. V d mt ngi i vay thng c
nhiu thng tin v ngun thu nhp tim nng trong tng lai cng nh nhng
ri ro lin quan vi d n u t ca h hn l ngi cho vay. Tnh trng thng
tin bt cn xng ny trong th trng ti chnh cng dn ti 2 vn trong h
thng ti chnh vo 2 thi im: trc v sau giao dch.
2.1. La chn ngc
La chn ngc l vn gy ra bi tnh trng thng tin bt cn xng
trc khi giao dch c tin hnh. La chn ngc trong th trng ti
chnh xy ra khi hu ht nhng ngi i vay c nhiu kh nng to ra kt
qu u t ti nht - ri ro tn dng cao - li l nhng ngi c kh nng s
vay c n nht.
hiu c ti sao li xy ra tnh hung la chn ngc, hy gi
thit l bn c 2 ngi bn m bn c th cho vay tin l A v B. A l kiu
ngi cn thn, truyn thng, ch i vay khi anh ta c mt k hoch u t
chc chn mang li li nhun. Cn B th ngc li, anh ta l mt k a liu
------------------------------------------------------------------------------------------------------- 23
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

lnh. B ch va mi ngh ti mt k hoch lm giu nhanh chng m s bin


anh ta thnh mt triu ph ch trong mt m nu anh ta c th kim c s
u t ban u l 1000$. Tuy nhin, khng may l nhng d n lm giu
nhanh kiu nh th ny li thng i lin vi ri ro rt cao: c nhiu kh
nng l khon u t ca B s khng mang li kt qu v anh ta s mt trng
1000$.
Vy th ai c nhiu kh nng s tm n bn hi vay hn? A hay B?
Tt nhin ngi s l B, bi v anh ta s kim c bn tin nu khon
u t thnh cng. Tuy nhin bn c th s khng thch cho B vay v c
nhiu kh nng B s tht bi v khng th tr li cho bn mn tin 1000$.
Nu bn bit c A v B rt r, c ngha l thng tin hon ton cn xng, th
bn s khng gp vn g trong vic cho vay, bi v bn bit r rng B l
mt ri ro tn dng ln v bn s khng cho B vay. Gi thit l bn khng
bit r v c 2 th c kh nng l bn s cho B vay bi v B s lun tm mi
cch vay c 1000$. Khi bn t t mnh vo tnh hung ri ro
cao. Nhng nu gi thit bn hiu r tnh trng thng tin bt cn xng ca
mnh v quyt nh khng cho ai vay m bo an ton vn, th li gy ra
mt tnh trng lng ph ngun lc bi nhng ngi nh A - c thnh tch tn
dng tt hoc c tim nng tr n cao - li khng th tm c mt ngun
vn u t cho d n kh thi ca mnh.
Tng t nh v d v th trng bo him xem xt trc, nu
cng tng ph bo him th cng lm cho nhng ngi c ri ro cao mua v y
nhng ngi ri ro thp ra, t li lm tng chi ph bi thng bo him.
Trong th trng tn dng, li sut m ngn hng quy nh cc i tng vay
phi tr s nh hng ti s chn la nhng ai np h s xin vay vn. Li sut
cng cao th ch c nhng ai c d n u t ri ro cao mi sn sng vay. Nh
------------------------------------------------------------------------------------------------------- 24
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

vy, tng li sut c th dn ti s gia tng cc d n u t ri ro v gia tng


n kh i cho ngn hng. Vn ct li dn ti tnh trng ny l ngn hng
khng th phn bit c nhng ngi vay vn xem ai l ngi u t an tan
v ai l ngi u t ri ro.
2.2. Ri ro o c
Ri ro o c l vn gy nn bi tnh trng thng tin bt cn xng
sau khi giao dch xy ra. Ri ro o c chnh l nguy c (ri ro) ngi i
vay s tham gia vo nhng hot ng khng mong mun (phi o c) - xt
trn quan im ca ngi cho vay v anh ta tin rng nhng hot ng nh
th ny s lm gim kh nng thanh ton n ca ngi i vay. V v vn
ri ro o c khin cho kh nng thu hi n gim i nn nhng ngi cho
vay s khng tip tc cho vay n na.
Hy xem xt mt v d v ri ro o c. Gi s bn cho mt ngi
ch C vay 1000$. C cn khon tin ny mua mt chic my son tho vn
bn anh ta c th m ca hng nh my thu cho i tng l sinh vin
vit kha lun. Tuy nhin, sau khi bn cho C vay n, C c v nh khng
mun u t vo ca hng nh my na m thay vo , anh ta bt u i
c cc trng ua nga. Nu anh ta c cc 1 n 20 v thng bng s tin
cho vay ca bn, th anh ta s c kh nng hon tr s n cho bn v ngoi ra
cn c th b ti s tin kh ln l 19000$. Nhng nu anh ta thua - m iu
ny rt d xy ra - th bn s mt trng 1000$, nhng nhng g anh ta mt
ch l uy tn ca mt ngi ch ng tin trong gia nh m thi. V th anh ta
s c ng c i ti c cc trng ua nga bi phn anh ta thu v nu c
cc ng (19000$) ln hn rt nhiu so vi nhng g anh ta mt (uy tn).
Nu bn bit r C nh lm g, th hin nhin bn s ngn cn anh ta n
trng ua nga, v anh ta s khng th lm tng ri ro o c. Tuy nhin,
------------------------------------------------------------------------------------------------------- 25
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

nm r thng tin v mi hot ng ca ngi i vay l rt kh, thm ch


khng th, c ngha l thng tin l bt cn xng, nn c nhiu kh nng l C
s tham gia c cc v bn c th s khng thu hi c s tin cho vay ca
mnh. Ri ro o c khin bn khng mun cho vay d bn bit r nu C
dng tin u t th bn s thu hi c n.
Trong cc hp ng ti chnh, tm l li hay ri ro o c l mt
vn c hu. Cc cng ty hot ng nh vo vn vay mn, nhng trong
trng hp ph sn th ch c trch nhim hu hn (i vi cc cng ty
TNHH). V vy, cng ty s tham gia vo nhng d n ri ro hn mc mong
mun ca ngn hng. iu ny c bit ng vi cc doanh nghip ang
trn b vc ph sn. L do l nu d n thnh cng (cho d vi c hi rt
thp), th doanh nghip s thot khi tnh trng kh khn, cn nu khng
thnh cng th cng khng sao bi ng no cng ty cng ph sn. V d sau
y minh ha cho tnh hung ny.
ABC Co. l mt cng ty hin ang vay n ngn hng. Gi tr ti sn
(theo th trng) ca cng ty l 100 triu $ v gi tr c phn (cng theo th
trng) l 50 triu$. Hin ABC Co. c mt c hi u t vi chi ph u t
l 10 triu $. Sau mt nm d n kt thc, c 2 kh nng xy ra: hoc d n
to ra ngun thu rng (sau khi tr i chi ph) 96 triu$ (vi xc sut 10%)
hoc to ra ngun thu rng bng 0 (vi xc sut 90%). Gi s t l chit
khu hp l (sau khi hiu chnh ri ro) p dng cho d n l 20%. Gi tr
hin ti rng ca d n u t l:
NPV= -10 + (10%*96 + 90%*0)/(1 + 20%) = -2 (triu $)
Vic thc hin d n s lm gim gi tr doanh nghip v do vy ABC Co.
s khng thc hin d n.

------------------------------------------------------------------------------------------------------- 26
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Mt nm sau, tnh hnh kinh doanh v ti chnh ca ABC Co. tr nn


xu i. Vo lc ny, gi tr ti sn ch cn 40 triu $ (trong c 10 triu $
tin mt). Nghim trng hn, ch cn ng mt nm na l ABC phi hon
tr ngn hng mt khon n l 50 triu $. Gi s rng c hi u t vo d
n trn vn cn vi cc chi tit k thut v ti chnh khng thay i.
Lc ny, nu khng thc hin d n, ABC Co. c th s phi tuyn b
ph sn v/hay pht mi ton b ti sn thanh ton cho khon n ngn
hng. Cn nu thc hin d n v tnh hung tt xy ra, cng ty s c 96
triu $, tha trang tri khon n 50 triu $. Mt khc, nu thc hin d
n v tnh hung xu xy ra th cng ty ph sn, cng nh trng hp khng
thc hin d n.
Vy ABC Co. s thc hin d n cho d NPV c m. L do cn bn l
d n c ri ro rt cao v li nhun trong trng hp tt ln a
cng ty thot khi kh khn ti chnh. Ngn hng ch n ca doanh nghip
r rng s chu thit khi cng ty thc hin d n ri ro cao v gi tr k vng
ca khon n m cng ty tr cho ngn hng gim i (Nh rng vic thc
hin d n ht i mt 10 triu $ t gi tr ti sn ca doanh nghip v gi tr
hin ti k vng ca d n ch l 8 triu).
Chnh v th m ta thng thy nhng hot ng khng th thiu ca
ngn hng l thm nh tn dng, nh gi ti sn th chp, theo di hot
ng ca i tng cho vay n v i khi cn thit k hp ng tn dng
sao cho c th rt vn ngay lp tc khi thy khng yn tm v kh nng chi
tr ca ngi cho vay. Nhng c ch ny chnh l phng tm l li
ca nhng ngi vay vn.
Nhng vn gy nn bi tnh trng La chn ngc v Ri ro o
c l nhng tr lc ln khin th trng ti chnh hot ng km hiu qu.
------------------------------------------------------------------------------------------------------- 27
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Trong nhiu trng hp, tnh trng thng tin bt cn xng c th khin th
trng hon ton sp .
3. Tc ng ca tnh trng thng tin bt cn xng ti tnh hiu qu ca
th trng
Tnh trng thng tin bt cn xng khin cc th trng hot ng km
hiu qu. Chng hn trong th trng hng ha, ngi bn hng tt khng
cn ng c sn xut v bn nhng hng cht lng cao, trong khi th
trng ch cn li nhng ngi bn hng km cht lng. Nu ngi mua
vn quyt nh mua hng, th anh ta phi tr s tin ln hn gi tr thc ca
hng ha, ch lm li cho mt s c nhn nhng li gy hao ph cho ton x
hi. Nu nghim trng hn, anh ta nhn thc c vn ny v quyt nh
khng tin hnh giao dch th th trng lc s sp . Trong th trng
ti chnh, vn thng tin bt cn xng gy ra tnh trng lng ph cc ngun
lc x hi vo cc d n ti trong khi nhiu d n tt li khng c vn
thc hin, gy lng ph ln. Vn thng tin bt cn xng nu khng c
hn ch s c th khin th trng hot ng lch lc v sp .
Nhn chung, thng tin bt cn xng khin cc ngun lc ca x hi
c phn b khng hiu qu, gy lng ch chung cho ton x hi, v e da
s tn ti ca mt s th trng, km hm s pht trin chung ca nn kinh
t.
4. Nhng bin php chung hn ch tr ngi thng tin bt cn xng
4.1. Sng lc
Quay tr li v d v la chn ngc trong ngnh bo him. Mt cch
khc phc tnh trng ny l cng ty bo him thit k hp ng bo him
sao cho c th tch bit 2 loi khch hng: nhm ri ro mt xe cao v nhm
------------------------------------------------------------------------------------------------------- 28
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

ri ro mt xe thp. Hp ng bo him gm 2 la chn, bt c khch hng


no cng c th la chn mt trong hai. La chn th nht: bo him ton
b gi tr ca chic xe. La chn th hai: ch bo him mt phn vi mt
mc ph thp hn mc ph trong la chn th nht. Mo y l xc nh
mc ph bo him v t l gi tr xe c bo him sao cho nhm ri ro cao
lun thy c li nht khi chn hp ng th nht, cn nhm ri ro thp ch
chn hp ng th 2. Trc ht, chi ph bo him trong hp ng th nht
c nh mc cnh tranh sao cho b p chi ph k vng phi bi
thng i vi nhm ri ro cao cng vi chi ph qun l. i vi hp ng
th hai, ta chn mt mc ph thp hn ph hp vi mc ri ro thp hn (v
d bng mt na ph bo him trong hp ng th nht), nhng khch hng
trong hp ng ny ch c bo him mt phn gi tr ti sn (v d bo
him 40% gi tr). Nhng ngi c ri ro mt xe thp thy rng chng ti g
chn hp ng th nht v mc ph qu cao (cho d c c bo him ton
b gi tr xe). Cn nhng ngi c ri ro cao li thy rng hp ng th
nht l tt hn c. i vi h, ng l c th c li t mc ph thp hp
ng th hai, nhng v ch c bo him mt phn trong khi ri ro mt xe
cao nn vic mua hp ng th hai khng cn hp dn. Cn nh rng mc
d tch bit c hai loi khch hng, nhng nhm c ri ro thp khng
c hng bo him ton b gi tr. chnh l chi ph ca thng tin bt
cn xng.
4.2. Pht tn hiu
Michael Spence ch ra c c ch pht tn hiu (signaling): bn c
nhiu thng tin c th pht tn hiu n nhng bn t thng tin mt cch
trung thc v tin cy. V d trong th trng hng ha, pht tn hiu v
cht lng hng ha ti ngi tiu dng, ngi bn c th a ra cc iu
------------------------------------------------------------------------------------------------------- 29
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

khon bo hnh thi hn di nhm chng t cht lng cao ca sn phm.


Trong th trng tn dng, nhng ngi i vay vn thng phi tch ly
thnh tch tn dng tt, chng minh tnh kh thi ca d n v tim nng tr
n ca mnh, ngn hng c th nh gi c ri ro tn dng v quyt
nh cho vay. Spence ly v d bng th trng lao ng. Ngi bn trn th
trng lao ng l nhng ng c vin i xin vic v ngi mua l nh tuyn
dng. Nh tuyn dng khng th trc tip quan st cc kh nng ca ng c
vin m ch c th nh gi gin tip thng qua bng cp ca h. Nu nhng
ngi km nng lc phi mt nhiu thi gian v n lc hn nhng ngi c
nng lc t c cng trnh hc vn th nhng ngi c nng lc c
th pht tn hiu bng cch t c nhng bng cp m ngi km nng lc
khng th t c. Hay mt v d khc, vic trin khai cc chng trnh
qung co t tin, vic duy tr ch bo hnh cho sn phm, vic chia c
tc cho c ng... u l nhng cch pht tn hiu trn thng trng. 6
4.3. Gim st trc tip
Gim st trc tip l c ch trong mt bn trong giao dch b ra
ngun lc t c vic kim sot thng tin i vi bn kia. Vic gim
st ny c th bao gm gia tng ngun lc dnh cho vic kim sot v kim
chng. Trong th trng ti chnh, gii php ny gn vi cc yu cu v
kim ton bo co ti chnh ca cc cng ty do cc cng ty kim ton c
lp tin hnh trc khi c php cng b. Trong hot ng tn dng ngn
hng ca nhiu quc gia, bo co ti chnh c kim ton tr thnh mt
iu kin quan trng ngn hng nh gi ri ro tn dng, thm nh d n
v quyt nh cho vay. Ngi ch cng ty c mt nhn vin gim st nhm
kim tra, theo di hnh vi ca cc nhn vin ca mnh, v a ra cc quyt
6

Th.S.Nguyn Thy Anh, khoa Qun tr kinh doanh, i hc Ngoi Thng, Thng tin
bt cn xng - Ri ro tim n, Tp ch Tia sng, s ra ngy 19/03/2007.
------------------------------------------------------------------------------------------------------- 30
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

nh tng lng, thng da trn kt qu nh gi ca gim st vin ny.


Nhng ngi gi tin tit kim vo ngn hng cn c nhng yu cu c th
i vi hot ng u t ca ngn hng, v yu cu cng b thng tin lin
quan nhm gim st hot ng s dng vn huy ng ca ngn hng, m
bo an ton vn. Cc t chc u t mo him khi quyt nh u t vo cc
d n kinh doanh mi thng trc tip c mt ngi ca qu tham gia vo
qu trnh to lp cng ty nhm hn ch tnh trng thng tin bt cn xng,
m bo hiu qu s dng ng vn ca h.
4.4. Gim st gin tip thng qua cc ng c khuyn khch:
Gim st gin tip thng qua cc ng c khuyn khch l vic mt
bn trong giao dch thit k hp ng sao cho bn kia cm thy khng c
ng c thc hin nhng hnh vi i ngc li li ch ca anh ta, v khin
bn kia cm thy rng vic tun th cc iu khon s c li cho mnh.
Trong hp ng c th thit k cc iu khon hn ch ngn cn bn kia
tham gia vo cc hot ng c ri ro cao, hn ch vn ri ro o c.
Quay tr li v d bn cho ngi ch C vay 1000$ u t vo ca hng
nh my thu cho sinh vin vit kha lun. Nu bn bit r rng ngi ch
ca mnh s dng ngun tin vay ng mc ch th bn s yn tm cho vay,
bi kh nng thu hi vn l chc chn. Tuy nhin, v c kh nng cao l ch
C s dng khon tin i c cc trng ua nga, nn bn phi ngn
chn tnh trng ny bng cch quy nh r trong hp ng rng khon tin
ch c s dng mua my son tho vn bn. Trong cc hp ng
vay n ni chung, kim sot tnh trng ri ro o c, bn cho vay cn
a vo nhng iu khon hn ch loi tr nhng hnh vi khng mong
mun, ng thi khuyn khch nhng hnh vi tch cc. C bn loi iu
khon hn ch thng gp: iu khon ngn cn hnh vi khng mong mun,
------------------------------------------------------------------------------------------------------- 31
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

iu khon khuyn khch hnh vi mong mun, iu khon m bo gi tr


vt th chp, iu khon cung cp thng tin. Nhng iu khon ny s c
ni k hn trong chng III.

------------------------------------------------------------------------------------------------------- 32
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

CHNG II
THC TRNG THNG TIN BT CN XNG TRN TH
TRNG TI CHNH VIT NAM
I. TNG QUAN V TH TRNG TI CHNH VIT NAM
Th trng ti chnh, bao gm th trng tin t, th trng chng
khon (th trng c phiu, th trng tri phiu) v th trng tn dng ngn
hng, gi mt vai tr c bit trong vic phn b hu hiu cc ngun vn
trong nn kinh t. C c th trng ti chnh pht trin lnh mnh l mt
nhn t thit yu m bo n nh v m, tng trng kinh t v nng cao
kh nng cnh tranh ca nn kinh t, nht l trong bi cnh ton cu ha v
hi nhp kinh t quc t .
Vi cng cuc i mi v ci cch kinh t, nn kinh t Vit Nam
tng bc chuyn i t c ch k hoch tp trung sang c ch th trng v
ngy cng hi nhp su rng hn vo nn kinh t khu vc v th gii. Trong
bi cnh , th trng ti chnh cng c hnh thnh v ci cch theo
cc nguyn tc th trng, gp phn phn b cc ngun lc ti chnh mt
cch hiu qu hn v thc y tng trng kinh t. Ngy 7/11/2006, Vit
Nam chnh thc gia nhp T chc Thng mi th gii (WTO), ng
ngha vi vic m ra nhiu c hi cng nh thch thc i vi nn kinh t
t nc ni chung v th trng ti chnh ni ring.
Trong nhng nm qua, cng vi qu trnh ci cch kinh t, th trng
ti chnh Vit Nam c nhng bc pht trin nht nh. Trc ht, cc th
trng cu thnh c bn ca th trng ti chnh c hnh thnh v tng
bc hon thin. Nhiu loi hnh nh ch trung gian ti chnh c thnh
------------------------------------------------------------------------------------------------------- 33
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

lp. c bit, th trng chng khon c thit lp v c nhng ng


gp ban u trong vic huy ng cc ngun vn di hn cho nn kinh t.
Th hai, trong hn 5 nm li y, h thng ngn hng c c cu
li nhm gim thiu nhng yu km ca h thng v nhng sai lch trong
chnh sch tn dng. Chng trnh c cu li tp trung vo vic lnh mnh
ho v tng cng nng lc ti chnh ca h thng ngn hng, c bit l cc
ngn hng thng mi Nh nc. Hot ng tn dng c i mi theo
hng cc t chc tn dng c quyn t ch, t chu trch nhim trong
quyt nh cho vay, la chn khch hng v bin php m bo tin vay trn
nguyn tc thng mi, m bo an ton v hiu qu.
Th ba, cc nguyn tc qun l ti chnh tin tin v chun mc quc
t v tnh minh bch, k ton, kim ton, gim st... v ang tng bc
c th ch ho v ng dng rng ri hn trong thc t. Cc th ch v
qun tr doanh nghip (k c ngn hng) cng c hon thin mt bc,
nht l i vi cc cng ty nim yt trn th trng chng khon.
Cui cng, song khng km phn quan trng, khung php lut ca th
trng ti chnh ang ngy cng ph hp hn vi cc chun mc v thng l
quc t. Chnh sch tn dng ngy cng i x bnh ng hn i vi cc
doanh nghip t nhn v c vn u t nc ngoi. Cc nh ch ti chnh
nc ngoi ngy cng c php m rng phm vi, lnh vc hot ng kinh
doanh ca mnh.
Tuy t c khng t thnh tu, song th trng ti chnh Vit Nam
vn c xem l cn km pht trin. su ti chnh o bng t l ca tng
phng tin thanh ton (M2)/GDP v tng tn dng trong nc/GDP tng
ng k, u t di 20% nm 1990 tng ng ln 50,5% v 35,1% nm
2000 v 79,0% v 70,2% nm 2005. Song nhng ch s ny ch tng ng
------------------------------------------------------------------------------------------------------- 34
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

vi ch s ca cc nc trong khu vc vo nhng nm cui thp nin 1980 u thp nin 19907.
Th trng chng khon, tuy c nhng bc pht trin nhanh trong
nm 2006, song vn cn nh b. Tng vn ho th trng ca 54 cng ty
nim yt trn Trung tm Giao dch Chng khon Thnh ph H Ch Minh
ti thi im 16/11/2006 t 58.562 t ng, tng ng 3,64 t USD hay
gn 7% GDP nm 2005; nu tnh c chng ch qu, tng vn ho th trng
t 60.522,7 t ng, tng ng 3,77 t USD hay 7,2% GDP nm 2005.
Cng thi im, tng gi tr tri phiu nim yt cng ch t khong 6,9%
GDP nm 2005, trong hu ht thuc tri phiu Chnh ph v chnh quyn
a phng (chim khong 97%)8. C rt t tri phiu cng ty c pht
hnh. Th trng chng khon cho n nay vn cha l hn th biu ca
nn kinh t v knh huy ng vn quan trng ca cc doanh nghip Vit
Nam.
Mu hnh th trng ti chnh Vit Nam c bn l da vo ngn hng
hay do ngn hng chi phi (bank-based or bank dominated financial market),
trong khi th trng tn dng li cha ng khng t vn nh:
(1) Mc tch t v phn khc th trng cn cao. Cc Ngn hng
thng mi (NHTM) nh nc hin chim gn 80% th phn huy ng tin
gi v tn dng ca ton h thng ngn hng. Nhm khch hng truyn
thng ca cc NHTM Nh nc l cc doanh nghip Nh nc (DNNN).
Cc ngn hng thng mi c phn ch yu tp trung vo i tng cc
TS. V Tr Thnh, Trng ban NCCS hi nhp - Vin nghin cu qun l kinh t TW,
tham lun Th trng ti chnh Vit Nam: Thc trng v tc ng ca vic Vit Nam gia
nhp WTO.
7

Nghin cu trao i, Bc tranh ton cnh v th trng chng khon, (08/01/2007


16:18), http://www.mof.gov.vn/Default.aspx?tabid=612&ItemID=39818
8

------------------------------------------------------------------------------------------------------- 35
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

doanh nghip nh v va. Nhm khch hng ca cc ngn hng lin doanh
v chi nhnh ngn hng nc ngoi l khu vc cc doanh nghip c vn u
t nc ngoi. Tn dng theo ngnh cng phn nh s phn khc th trng
tn dng, nht l i vi cc NHTM Nh nc, mc d vi mc ang
gim.
(2) Ri ro tn dng, nht l vn n xu vn cn hin hu. T l n
qu hn so vi tng d n ca h thng NHTM c cng b gim t
13% nm 2000 xung cn 3,4% nm 20059. Tuy nhin, nu da trn cch
phn loi quc t v n, th t l n xu ca h thng NHTM c th ln gp
nhiu ln con s cng b. Hn na, nguy c tip tc pht sinh n qu hn l
kh cao do nhiu d n u t cha c kim nh cht ch v tnh hiu
qu v kh thi, trong khi qu trnh ci cch cc DNNN ln mi ch thc s
c trin khai t nm 2005.
(3) Vn sai lch kp cng ng lo ngi. Vi t trng ngun vn
huy ng khng k hn v ngn hn vn chim khong 75%, nguy c sai
lch v c cu thi hn trong bng cn i ti sn ca h thng NHTM l
tng i ln. Nguy c ny c th tng trong bi cnh cc NHTM c th s
dng ti 25-30% tng huy ng vn ngn hn cho vay trung v di hn.
Sai lch v c cu ng tin tuy c gim trong hai ba nm li y, song mc
vn cn kh ln v li rt nhy cm vi bin ng t gi, li sut, nht l
trong mi trng la ha cao.
(4) Ri ro tn dng c th tng cn do thu nhp ca cc NHTM ch
yu da trn ngun thu t chnh lch li sut huy ng v li sut cho vay,
mc d nhiu loi hnh dch v ngn hng c bc pht trin trong 3-4
nm li y. Phn ln cc khon vay li c th chp bng bt ng sn,
T.S Phan Minh Ngc, H Kyushu Nht Bn, N xu cha c x l t gc? Thi bo
Kinh t Vit Nam, s 50 - 2006, ra ngy 10/12/2006.
------------------------------------------------------------------------------------------------------- 36
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t
9

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

trong khi th trng bt ng sn bin ng mnh. Cc khon vay c th


chp chng khon tuy c t trng cha ln song cng ng lo ngi khi nng
lc ca cc nh u t c nhn cn thp v th trng chng khon (TTCK)
vn tim n nhiu yu t gy bin ng ln v gi c.
Trong khi , nng lc gim st, qun tr ngn hng cn nhiu hn
ch. Cng tc gim st cha p ng c yu cu. Qu trnh gim st t xa
cn bt cp trong vic tng hp, thu thp v x l thng tin, c bit trong
bi cnh cc chun mc v k ton, kim ton cha c p dng tht rng
ri, nht qun. Cng tc gim st tn dng cng cha bao qut ht ton b
cc nh ch ti chnh c lin quan n hot ng tn dng do thiu s phi
hp cht ch gia cc c quan qun l Nh nc v do m hnh qun l h
thng ti chnh hin ti v thc cht l qun l theo nh ch ti chnh. Cc
quy nh qun l theo tiu chun quc t nh qun l ri ro, qun tr ti sn
c, ti sn n, kim ton ni b,mi c p dng, nn cha tht s c
hiu lc v hiu qu. Nhn chung, trnh qun tr ni ti ngn hng cha
p ng tt cc chun mc quc t nh CAMEL v BASEL.
Th trng chng khon vn cn t cc nh ch ti chnh quan trng
nh cc qu hu tr, qu u t tng h. Cc cng ty nh mc tn nhim tuy
xut hin nhng hot ng cha thc s chuyn nghip, cha c th gii
cng nhn. Cc nh bo lnh pht hnh ch yu l cc NHTM Nh nc. Cc
cng ty chng khon cha ng vai tr nh to lp th trng quan trng trn
th trng, mi ch thc hin bo lnh pht hnh i vi tri phiu chnh ph.
Cc nh u t c nhn nhn chung cha c tnh chuyn nghip; hnh vi u t
thng mang tnh ngn hn, by n, gy bin ng mnh v gi v lm
gim tin cy i vi th trng, nht l trong bi cnh mc cng khai,
minh bch ca th trng cha cao.
------------------------------------------------------------------------------------------------------- 37
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Li sut tri phiu chnh ph vn cha to c ng cong li sut


chun lm c s cho vic pht hnh tri phiu cng ty v cc hot ng u
t trn th trng ti chnh. Cch thc huy ng vn qua pht hnh tri phiu
quc gia trn th trng quc t dng nh vn thiu tm nhn, cha tht r
rng v mc tiu di hn. Thnh phn tham gia u thu tri phiu Chnh
ph trn thc t ch yu vn l cc NHTM Nh nc. Th trng th cp
km pht trin. S tham gia u t vo tri phiu Chnh ph ca cng chng
cn hn ch. H thng t php, cc chun mc v cng b thng tin v k
ton, h thng thanh ton,... cn c ci thin nhiu. Vic thiu vng cc t
chc nh mc tn nhim cng l nguyn nhn km hm th trng. C th
ni, hin Vit Nam cn thiu nhiu iu kin nn tng pht trin th
trng tri phiu cng ty.
II. THC TRNG THNG TIN BT CN XNG TRN TH
TRNG TI CHNH
1. Thng tin bt cn xng trn th trng tn dng ngn hng
La chn ngc trong phn phi tn dng
Vn thng tin bt cn xng l mt trong ba vn c hu ca th
trng ti chnh, bn cnh vn chi ph giao dch v s bt n nh mang
tnh h thng. c bit trong lnh vc tn dng ngn hng, thng tin bt cn
xng l mt vn ni cm. Nguyn nhn l do cc ngn hng lun c t
thng tin v d n v ngi xin cp vn hn bn thn anh ta, v th gp
nhiu kh khn trong cng tc thm nh d n vay vn v nh gi ri ro
tn dng lin quan n i tng i vay. Chnh vn thng tin bt cn
xng dn n la chn ngc trong hot ng phn phi tn dng, tc l
nhng d n c ri ro tn dng cao li c la chn cp vn, trong
------------------------------------------------------------------------------------------------------- 38
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

khi nhng d n c tnh kh thi v t ri ro th li khng tm c ngun vn


ti tr. y cng l nguyn nhn dn n nhiu bt cp trong hot ng ca
th trng tn dng ti Vit Nam.
Trc ht l vn n xu. Trong th trng ti chnh Vit Nam,
cc ngn hng chim t trng cao trong th trng ti chnh. Hu ht cc giao
dch u c thc hin qua h thng ngn hng, TTCK ch chim mt vai
tr kh khim tn. Cc ngn hng Vit Nam ngy cng c vai tr quan trng
i vi nn kinh t. Hin ngn hng l knh huy ng, cung ng vn
chnh cho nn kinh t vi 30% vn u t pht trin hng nm v 40% tng
nhu cu vn ca cc doanh nghip c ti tr bi tn dng ngn hng. Tuy
cn thp hn so vi mt s nc khc, nhng tng d n tn dng qua h
thng ngn hng vo cui nm 2005 trn 60% GDP, cao hn mc bnh
qun chung ca cc nc c thu nhp thp 10.
Tuy nhin, vn cht lng tn dng v t l n xu l nhng vn
cn bo ng. Theo bo co thng nin ca Ngn hng Nh nc Vit
nam, n cui nm 2003, t l n xu (qu hn) ca cc ngn hng thng
mi Vit Nam chim 4,74% trong tng d n cho vay gn 300.000 t VN
(tng ng vi 14.200 t VN). Nhng theo kin ca b Susan Adams
i din thng tr cao cp ca IMF ti Vit Nam v ng Klaus Rohland Gim c quc gia Ngn hng Th gii (WB) ti Vit Nam th n xu ca
h thng ngn hng Vit Nam vo khong 15-20% (tng ng 45.00060.000 t VN), chim t 7-10% GDP Vit nam. Theo nh gi ca mt s
chuyn gia th t l n xu ln n 30%.

Hunh Th Du, Ging vin chng trnh ging dy kinh t Fulbright, Ci cch ngn
hng, cn lm chng gai, Thi bo Kinh t Si Gn, s 52 - 2005 (784), ra ngy
22/12/2005.
------------------------------------------------------------------------------------------------------- 39
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t
10

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

n nm 2005, t l n xu theo cng b ca Ngn hng Nh nc


trong bo co thng nin 3,18% (trn 7% i vi ngn hng quc doanh).
D t l n xu trn tng d n gim nhng con s tuyt i n xu li tng.
Vn con s thng k n xu l bao nhiu cng ang gy nhiu tranh ci.
Theo Ngn hng th gii World Bank v Qu tin t quc t IMF trong cc
bn bo co nh k thng trch dn kin cho rng n qu hn ca h
thng ngn hng Vit Nam khng thp hn hai con s. Nu ch dng con s
cng b chnh thc vi t l trn 10% ca Ngn hng u t v Pht trin
Vit Nam v di 5% ca ba ngn hng cn li th khi lng n xu ang
nm trong bng cn i k ton ca cc NHTM Nh nc cng trn 20.000
t ng.
C nhiu nguyn nhn dn ti t l n xu trn tng mc d n ca cc
ngn hng Vit Nam lun mc cao nhng ch yu l do tnh trng thng tin
bt cn xng trong qu trnh thm nh cho vay. Cng tc nh gi khch hng,
thm nh d n xin cp vn ca cc ngn hng Vit Nam cn yu km, gp
nhiu kh khn.
Cn c vo quy nh ca Lut cc t chc tn dng v cc vn bn
hng dn km theo, tt c cc ngn hng u xy dng cho mnh quy trnh
tn dng tch bch gia khu thm nh v quyt nh cho vay. Tuy nhin
vi nhng vn thc t nu trn, vic sng lc, la chn khch hng, d n
c hiu qu, tin cy, c mc ri ro thp, m bo kh nng tr n
ngn hng l mt thch thc rt ln i vi cc t chc tn dng. tin cy
v tnh chnh xc ca trong kt qu nh gi, thm nh khch hng, thm
nh d n ti cc t chc tn dng cn rt nhiu iu phi bn. Hu nh
khng c t chc tn dng no t tin quyt nh cp tn dng ch da vo
bng kt qu ny m khng da vo ti sn m bo hoc nhng cn c
------------------------------------------------------------------------------------------------------- 40
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

khc. Nhu cu vn u t pht trin ca nn kinh t vn l thit yu, cc t


chc tn dng huy ng vn vn phi cung tn dng, nhng quyt nh cp
tn dng ca cc t chc tn dng cn c vo cc tiu chun no. Liu cc
quyt nh ny c tin cy, gim thiu vic to ra n xu hay khng l
cu hi rt ln i vi tng t chc tn dng ni ring h thng ti chnh
ngn hng Vit Nam ni chung.
Mc d cc quy nh php l v tiu chun cp tn dng kh r
rng v gn st vi thng l quc t, nhng cc iu kin h tr cho ngn
hng trong cng tc thm nh vn cn thiu. Ngn hng kh c th kim tra
tnh xc thc ca cc h s vay vn, v khng th gim st hot ng ca
doanh nghip sau khi cp tn dng. V th, doanh nghip c rt nhiu cch
che mt ngn hng, thm ch la o vay vn. C th ly v d mt vi
hnh vi che mt ngn hng sau y:
H s giy t gi vay vn: Do ngn hng kh c kh nng xc
minh mt cch tuyt i tnh chn thc, hp php ca h s giy t vay vn
nn nhiu c nhn li dng hin tng ny la o chim dng vn
ngn hng. Mt v d l v n hng chc ngn hng mc la ng dy lm
gi s gn y ti Nng. Ba b co lm gi hng lot s cng vi
nhiu giy t khc la o, vay vn hng chc ngn hng Nng v
Qung Nam , chim dng hn 20 t ng11. Cng gn y, Cng an qun 3,
TP HCM va bt gi mt gim c v hnh vi li dng tn nhim chim

Hng chc ngn hng l nn nhn ca ng dy lm gi s , 04/06/2007; 04:06:48


PM,
http://www.icb.com.vn/v/02/0101.php?id=0741168&page=1&sheet=1&cid=244&nid
11

------------------------------------------------------------------------------------------------------- 41
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

ot ti sn. B co dng 12 b giy t nh t gi la o gn 6,5 t


ng.12
Bn cnh nhng hnh vi trn l v s cc th thut, mnh li lp d
n gi vay vn ngn hng, mc ngoc vi cc t chc ti chnh en, ph
php bo co ti chnh che giu tnh trng ti chnh khng lnh mnh, ...
Hng lot cc v n la o chim dng vn ngn hng trong thi gian qua
bo ng v cng tc nh gi khch hng, thm nh vn vay ca ngn
hng.
Mt hp ng vay nhiu ngn hng: Do h thng thng tin tn dng
gia cc t chc tn dng hin nay cha thng sut, nn xy ra nhiu trng
hp mt hp ng, mt d n kinh doanh c th c s dng vay vn
nhiu ln ti cc ngn hng khc nhau. Doanh nghip ABC trng thu xy
dng mt cng trnh h tng H. ABC k hp ng ph vi cc n v thnh
vin ca mnh hoc mt s n v khc lm B' cho mnh. Cc n v ny li
k hp ng tip vi cc n v khc na lm B''... Khi , tt c cc n v
c hp ng xy dng cng trnh H em n cc ngn hng vay vn. Do
khng c h thng thng tin kim tra mt cch y , kh nng tt c cc
hp ng thi cng nu trn u c vay vn l c th xy ra. C th tm tt
theo s sau:

S 1: Mt hp ng vay vn nhiu ngn hng.

Gim c dng giy t nh gi la o 6,5 t ng, 25/04/2007; 09:04:28 AM


http://www.icb.com.vn/v/02/0101.php?id=0741007&page=2&sheet=1&cid=244&nid
12

------------------------------------------------------------------------------------------------------- 42
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Xc minh c li nhun gi li: y cng l vn rt kh khn i


vi ngn hng v li nhun ca doanh nghip hon ton ph thuc vo cc
khon phi thu, cc loi chi ph ch phn b Vi h thng s sch k ton
khng minh bch, khng c kim ton th rt kh c th xc nh c
doanh nghip li tht hay li gi.
Ni chung, khi thm nh kh nng gp vn t c ca khch hng
trong vic thc hin d n ngn hng ch yu tn vo s trung thc ca
khch hng. rt kh khng nh l khch hng c thc s b vn vo thc
hin d n hay ton b l vn vay. Mt phng thc m cc doanh nghip
c th "qua mt" cc t chc tn dng l s dng bin php nng gi trong
cc hp ng. Gi s d n u t ch cn 7 t ng l c th hon thnh
nhng bn vay lp d n tng ln thnh 10 t ng. Bng mt vi bin php
chuyn tin vng vo qua li theo mt vi hp ng l bn vay c th chng
minh vi ngn hng l mnh b ra trc 3 t ng u t d n m
thc t h chng b ra ng no c. Vi s khng minh bch v kh xc
------------------------------------------------------------------------------------------------------- 43
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

nh tnh xc thc, hp l, hp l cng nh gi tr ca cc loi ti sn gy


rt nhiu kh khn cho cc ngn hng trong vic a ra quyt nh cp tn
dng ca mnh.
Trn y ch l mt vi v d minh chng cho tnh trng thiu
thng tin phc v cho cng tc nh gi, thm nh cho vay ca ngn hng.
Vn thng tin bt cn xng khu phn phi tn dng khin cc ngn
hng phi vng vo cc khon cho vay kh c kh nng thu hi.
Ri ro o c ca ngi i vay vn v ca bn thn cc
ngn hng
Ri ro o c ca ngi i vay vn trong s dng vn vay
Vi nhng vn nn trn, vic x l la chn bt li i vi khch
hng trong hot ng tn dng ca cc t chc tn dng Vit Nam hin nay
ang l vn rt ln. mi l nhng vn trc khi quyt nh cho
vay. By gi chng ta cng xem xt vn x l ri ro o c ca cc t
chc tn dng sau khi cho vay. Hay ni cch khc vic gim st s dng vn
vay, thu hi n vay ca cc t chc tn dng. c th kim tra gim st,
m bo vic s dng vn vay ng mc ch i hi cc t chc tn dng
phi bit c dng tin vo v dng tin ra trong qu trnh s dng vn vay
ca bn vay. y l mt vn rt ln ang t ra i vi cc t chc tn
dngVit Nam v vic kim sot dng tin bo m bn vay s dng vn
ng mc ch khng phi l vn n gin v khc vi cc nn kinh t
pht trin, i vi Vit Nam, t l thanh ton bng tin mt vn mc rt
cao. y chnh l kh khn rt ln trong vic gim st chi tiu ca ngi vay
vn.
Mt khc, trong khi h thng thng tin trong ni b cc t chc tn
dng, gia cc t chc tn dng cha c thng sut, m cc doanh nghip
------------------------------------------------------------------------------------------------------- 44
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

c m ti khon rt nhiu cc t chc tn dng khc nhau v cc hot


ng kinh doanh ca doanh nghip ht sc a dng, rt kh phn bit nn
vic "qua mt" cc ngn hng trong vic s dng vn vay sai mc ch l
iu rt d xy ra. Hoc trng hp mt d n, hp ng c th vay nhiu
t chc tn dng l iu rt hay xy ra. Chng ta cng xem xt mt s vn
m cc ngn hng c th gp phi trong hot ng tn dng ca mnh:
Lng vng vay mn: Doanh nghip ABC hot ng sn xut kinh
doanh tng hp (xy lp, sn xut vt liuxy dng, u t bt ng sn)
cho rng th trng bt ng sn ang m dn ln, nu u t ngay th kh
nng s c li trong tng lai. Nhng hin ti, ABC khng c vn, vic
vay vn ngn hng u t vo bt ng sn l khng th c v ngn
hng nh gi y l loi hnh kinh doanh qu ri ro. Lm th no ABC
c tin u t vo d n bt ng sn nu trn? Hin ti ABC ang l nh
thu thi cng cng trnh c quy m ln. ABC vay vn ngn hng mua
nguyn vt liu ca cng ty XYZ (ABC chuyn tin tr cho XYZ). XYZ l
nh phn phi chnh ca ABC. XYZ tip tc k hp ng mua sn phm ca
ABC, XYZ chuyn tin ngc tr li cho ABC. By gi tin ca ABC l
doanh thu ch khng phi l vn vay. Vy l ABC c th dng khon tin
ny thc hin u t d n bt ng sn nu trn. iu g s xy ra nu
thi gian sau th trng bt ng sn b ng bng. Vic chuyn tin,
thanh ton nu trn c th thc hin tinh vi hn qua mt vi doanh nghip
na. y cng l cch m mt s doanh nghip c th thc hin thay
nhng khon n qu hn bng nhng khon n mi m trong gii ti chnh
ngn hng gi l o n.
o n: V nguyn tc, o n l vic lm b hn ch, nhng trong
thc t, do s bt cn xng thng tin cng vi tm l s ci xu nh hng
------------------------------------------------------------------------------------------------------- 45
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

n thnh tch chung, nn bng cch ny hay cch khc nhiu khon n,
trc khi c xp vo loi n xu, c th c quay vi ba vng. Hoc
khi cc doanh nghip hot ng khng hiu qu, v nguyn tc ngn hng
khng c tip tc cho vay, nhng nu khng cho vay tip th khng th
thu hi c n c, phng lao nh phi theo lao. 13
S dng vn vay sai mc ch: Mt khi cc doanh nghip c cp
vn, ngn hng kh c kh nng gim st qu trnh s dng vn vay ca n
v. Chnh v th dn ti nhiu trng hp s dng danh ngha cng ty vay
vn nhng li khng s dng vn vo mc ch kinh doanh m t ti c
nhn, hay s dng vn vay tham gia vo cc hot ng u t khng
ng nh trong d n vay vn, hay tham gia cc hot ng phm php...
C th ly mt v d v vic s dng vn vay sai mc ch ca Ch
tch hi ng thnh vin Cng ty c phn Sn xut mui cng nghip VN Isaco, b Nguyn Minh Hoa 14. Theo C quan iu tra B Cng an, t nm
2000 n nay b Nguyn Minh Hoa, ch tch hi ng thnh vin Cng ty
c phn Sn xut mui cng nghip VN - Isaco c hai d n, hai cng ty c
phn (Isaco v Anh Khoa) nhng tt c hot ng khng hiu qu, tnh hnh
ti chnh mt cn i nghim trng. Tng s n ca b Hoa ti cc ngn
hng (NH), qu h tr pht trin v cc n v kinh t khc ln n khong
76 t ng.
B Hoa li dng danh ngha hai cng ty lp cc bo co ti
chnh, cc d n gi xin cp vn ti cc t chc tn dng nh: Qu h tr
Hunh Th Du, ging vin Chng trnh ging dy kinh t Fulbright, Ngn h,ng
khng nn eo gng cho mnh, 02/03/2007,
http://www.kiemtoan.com.vn/modules.php?name=News&file=article&sid=986 ,
13

14

Nhiu ngn hng l nn nhn ca c tn dng, 10/03/2006; 01:03:28 PM,


http://www.icb.com.vn/v/02/0101.php?cid=244
------------------------------------------------------------------------------------------------------- 46
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

pht trin B Ra - Vng Tu (BR-VT), Ngn hng thng mi c phn K


thng (Techcombank) TP. H Ch Minh, Ngn hng Nng nghip v Pht
trin nng thn B Ra Vng Tu, NH u t pht trin Ty Ninh, Qu h
tr pht trin ng Nai s tin ln n hn 80 t ng. Tuy nhin, khi ngun
vn c gii ngn th b Hoa s dng vo mc ch tr n c nhn v b
ti ring s tin hng chc t.
Theo kt qu xc minh ca c quan iu tra, sai st ln nht ca cc
ngn hng l khng xem xt gi tr ti sn m bo n vay, khng trc tip
kim tra thc t, khng kim tra phng n kinh doanh; sau khi gii ngn
khng theo di, kim tra mc ch s dng vn vay, dn n tnh trng
khng c kh nng thu hi vn cho vay.
Mc d thm nh h s cht ch, ngn hng vn khng thot khi
nguy c i mt vi ri ro o c ca ngi i vay. Nhiu trng hp do
h thng ng k ti sn cha cht ch khin ngn hng khng nhng khng
nm c thng tin v ngi i vay m cn khng kim sot c quyn s
hu ti sn th chp. iu ny dn n vic nhiu ngi s dng lun chnh
ti sn th chp hnh thnh t vn vay i bn li cho ngi th ba m
ngn hng khng h hay bit.
Trng hp cp ti y l mt ri ro ca Ngn hng C phn
Quc t (tr s s 5 L Thnh Tng, H Ni) 15. Thng 9/2003 Ngn hng
C phn Quc T sau khi tin hnh thm nh h s quyt nh cho anh
Nguyn Quc Khnh (188 Ph c Chnh, H Ni) vay mua xe t vi
bin php bo m chnh l ti sn hnh thnh t vn vay. Theo hp ng tn
dng, ch khi no ngi ivay hon tr c gc ln li cho ngn hng th ti
Ri ro o c ang rnh rp cc ngn hng, 07:35, 24/09/2004,
http://www.vnn.vn/xahoi/doisong/2004/09/263874/
15

------------------------------------------------------------------------------------------------------- 47
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

sn hnh thnh t vn vay mi hon ton thuc quyn s hu ca anh ta.


Tuy nhin, do nhng bt cp trong h thng ng k ti sn, cng vi thc t
thng tin bt cn xng trong vic gim st hot ng ca ngi i vay sau
khi c cp vn, cc ngn hng khng th kim sot c cc hnh vi tri
php lut ca ngi i vay vn vi ti sn th chp. Trng hp ny, anh
Khnh d cha thanh l xong hp ng tn dng (c ngha l chic xe ni
trn cha thuc quyn s hu ca anh m vn thuc quyn s hu ca ngn
hng) nhng em bn chic xe cho ngi th 3. Hot ng ng k s
hu xe cho ngi th 3 vn c tin hnh bnh thng ti phng cnh st
giao thng khu vc, v sai phm vn khng b pht hin cho n ngy
21/8/2004, anh ta b gi li trn ng khi ang iu khin chic xe vi l
do ti sn ny l ca ngn hng.
y l ri ro mang tnh o c bi khi quyt nh cho vay, Ngn
hng C phn Quc t rt kh c th bit c liu ngi i vay c thc
hin ng nhng cam kt, ngha v php l hay khng. y l iu nm
ngoi tm kim sot ca ngn hng. Hn na, thng thng mt cn b tn
dng khng ch chu trch nhim qun l mt i tng c h tr vn
trong qu trnh cho vay. Chnh v vy vic kim sot mi hot ng ca bn
vay trong qu trnh s dng vn t ngn hng l rt kh khn. Nht l i
vi nhng khon vay m ti sn th chp l nhng ti sn php lut khng
bt buc phi ng k quyn s hu, hoc cc phng tin giao thng vn
ti.
1.2.2.

Ri ro o c ca bn thn cc ngn hng

Trong th trng tn dng, vn thng tin bt cn xng khng ch


tn ti la chn ngc ca ngn hng trong phn phi tn dng v ri ro
o c ca nhng ngi vay vn sau khi c cp tn dng, m n cn
------------------------------------------------------------------------------------------------------- 48
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

tn ti mt mc tinh vi hn: chnh l ri ro o c ca bn thn cc


ngn hng. Xt ri ro o c ca ngn hng y l trong mi quan h
gia Ngn hng - Chnh ph, lc ny, cc ngn hng l ngi c li th v
thng tin v c th che y hnh vi ca mnh, do c xu hng tham gia
vo cc hot ng ri ro cao. xem xt vn ri ro o c, trc ht
hy i vo tm hiu mi quan h gia b ba: Chnh ph - Ngn hng quc
doanh - Doanh nghip Nh nc. y l tam gic c kh nhiu nh
kinh t hc phn tch trong thi gian gn y.
Vit Nam, chnh ph thng can thip vo hot ng cho vay ca
cc ngn hng quc doanh i vi cc mt s lnh vc u t, v khuyn
khch cho vay i vi cc doanh nghip Nh nc (DNNN). Chnh ph cng
khai hoc ngm th hin s h tr cho cc ngn hng quc doanh trong
trng hp DNNN ph sn. Chnh v th, cc ngn hng quc doanh c xu
hng li vo s m bo ca Nh nc, c xu hng thch cho cc doanh
nghip Nh nc, d l ang trn b vc ph sn, vay vn. Tip n, v nhn
thc c s h tr ny t pha Nh nc, li vo Nh nc v ngn hng
quc doanh, cc DNNN cng c ng c tham gia vo cc hot ng c
ri ro cao. iu ny dn n tnh trng cc DNNN lm n thua l, gy thit
hi ln cho ngn sch quc gia, ngn hng quc doanh hot ng km hiu
qu, t l n xu cao bo ng, trong khi Nh nc phi lin tc bm thm
vn h tr. Nh vy, s h tr ca nh nc i vi cc ngn hng quc
doanh trong vic cho vay vi cc DNNN (c cp trong nhiu nghin
cu nh l chnh sch ngn hng ln khng sp - Too big to fail) dn
n tnh trng ri ro o c ca cc ngn hng.
Trong nghin cu v nng lc cnh tranh ca h thng ngn hng Vit
Nam vo nm 2005, tin s Jenny Gordon v cc ng s nhn xt: im
------------------------------------------------------------------------------------------------------- 49
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

yu ln nht ca h thng ngn hng Vit Nam r rng l s chi phi ca


cc ngn hng thng mi quc doanh. V mt truyn thng, trn th gii,
cc ngn hng thng mi quc doanh c nhng ngi ch yu km,
khng c kh nng yu cu cc ngn hng ca mnh t kt qu kinh doanh
bn vng hoc thc hin cc quy nh an ton tng t nh t ra cho cc
ngn hng t nhn.
Mt ngn hng c coi l hot ng c hiu qu khi sut sinh li
trn tng ti sn (ROA) ti thiu phi t t 0,9-1% v c coi l vn
khi h s vn (CAR) phi t ti thiu 8%. Th nhng, nm 2003, ROA
ca bn NHTMNN (chim hn 70% th phn huy ng vn v tn dng) ch
khong 0,3%, h s vn vo cui nm 2004 cha vt con s 5%. Nu
trch d phng ri ro y th hai ch s ny chc chn s m. Nm 2005,
trong s 5 ngn hng th c ti 4 ngn hng c ch s ROA b hn 1%.
Bng 1: Tnh hnh ti chnh ngn hng quc doanh
(Tnh n 31/12/2005)
Ngn hng

ROE

ROA

Cng thng

12,74%

0,49%

Nng nghip v

11,86%

0,44%

7,9%

0,41%

14,9%

1,0%

7,85%

0,56%

Pht trin nng


thn
u t v Pht
trin
Ngoi thng
Pht

trin

nh

BSCL
Ngun: Ngn hng Nh nc, 2005.
------------------------------------------------------------------------------------------------------- 50
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Khng nhng hot ng km hiu qu, vn cht lng tn dng v


n xu cng l iu ng bo ng. Bt chp Ngn hng Nh nc gn y
bm thm vn (ti cp vn) cho cc ngn hng thng mi quc doanh,
vn n xu vn mc trm trng. c bit i vi ngn hng thng mi
quc doanh, theo mt s c tnh t l n xu ln ti 10-20%, hoc thm ch
cao hn th, trong tng d n ca 4 ngn hng thng mi quc doanh, mc
d con s cng b chnh thc ch mc vi ba phn trm.
Hn na, nhng khon tn dng c vn tp trung ch yu cc
DNNN, nhng doanh nghip m trong khong mt thp nin qua, tng s
tin tr cp ca nh nc tng ng vi s thu thu nhp m cc doanh
nghip ny np (khong 70.000 t ng). Hay ni cch khc, vi 200.000
t ng (tng ng 28% GDP nm 2004) giao cho cc DNNN s dng,
nh nc khng thu c ng thu thu nhp no ch ng ni n thu c
tc trn cng v c ng16.
Theo l thuyt v kinh nghim ca cc nc c nn kinh t k hoch
ha hoc chuyn i, n xu thng l do vn cc ngn hng thng mi
quc doanh ch b rng buc ti chnh mm, dn n vic cc ngn hng
khng quan tm n vic nh gi st sao nng lc ti chnh ca ngi vay,
gy ra v tch ng n xu. Rng buc ti chnh mm l mt thut ng
chuyn mn ch tnh trng mt doanh nghip khng quan tm nghim tc
n vic thua l ti chnh v lun lun k vng rng chnh ph hay mt bn
th ba s ng ra cu gip khi phi i mt vi ph sn. Chnh sch bao cp

Hunh Th Du, Ging vin chng trnh ging dy kinh t Fulbright, Ci cch ngn
hng, cn lm chng gai, Thi bo Kinh t Si Gn, s 52 - 2005 (784), ra ngy
22/12/2005.
------------------------------------------------------------------------------------------------------- 51
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t
16

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

ca chnh ph i vi doanh nghip, c bit l doanh nghip Nh nc l


c s cho tnh trng ny17.
S can thip ca chnh ph vo vic cho vay ca ngn hng c th
din ra trc khi quyt nh cho vay c a ra hoc sau khi giao dch
hon tt. Vi can thip din ra trc khi ra quyt nh cho vay, cho n tn
nhng nm gn y, cc ngn hng quc doanh vn c ngha v thc hin
cc khon cho vay chnh sch, theo cc chng trnh pht trin ca chnh
ph hoc v l do chnh tr.
Tuy t l cc khon cho vay theo chnh sch khng bao gi c tit l, mt
s nh phn tch c on khng di 1/3 tng d n cho vay ca cc ngn
hng quc doanh mt s thi im. Tt nhin, cc khon cho vay chnh
sch thng thng bao gi cng c cht lng thp hn cc khon cho vay
thng mi. Theo B Ti chnh, nm 2006 n phi tr ca doanh nghip nh
nc khong 350.000 t ng, trong ch yu n ngn hng. C phn ha
vn ang tip tc, nhng trong s doanh nghip nh nc cn li, 229 n v
kinh doanh khng c li, 316 cng ty thua l18.
Mc d h thng ngn hng Vit Nam tri qua nhng bc thay
i quan trng v t chc v c ch hot ng, bin cc ngn hng quc
doanh thnh cc ngn hng kinh doanh thng mi thun ty, nhng chnh
quyn Trung ng vn c xu hng gy p lc hay khuyn khch mt cch
cng khai hoc ngm nh cc ngn hng cp tn dng vt qu mc an ton
thng mi cho php t c mc tiu tng trng ra. Chnh quyn
a phng i khi cng "p" cc ngn hng cho vay cc doanh nghip Nh

T.S Phan Minh Ngc, H Kyushu, Nht Bn, Nguyn nhn ca vn n xu c quy
m ln Vit Nam, Thi bo Kinh t Vit Nam, s ra ngy 6/10/2006.
18
N xu ngn hng: ng sau nhng con s, Thi bo Kinh t Si gn, s 40 - 2006, ra
ngy 28/09/2006.
------------------------------------------------------------------------------------------------------- 52
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t
17

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

nc thua l trnh lm tng mc thp nghip. Ngoi ra, cc quan chc


chnh ph cng thng can thip vo quyt nh cho vay ca ngn hng,
khin t l n xu thm gia tng.
Chnh ph cn can thip vo th trng tn dng sau khi s cho vay
din ra hon tt bng cch ra tay cu vt cc doanh nghip Nh nc hoc
ngn hng quc doanh c vn . S cu gip ca chnh ph c th di
nhiu dng nh ti c cu doanh nghip nh nc thua l, nhn cc khon
n xu, v c tr hon vic ng ca cc t chc ti chnh mt kh nng
thanh ton. Thng l cu vt nh vy lm gim nhu cu ci thin tnh
hiu qu cc ngn hng, khuyn khch ngn hng theo ui cc d n cho
vay y ri ro.
Di s can thip hoc khuyn khch ngm nh v cng khai ca
chnh ph nh trn, cc ngn hng quc doanh tr nn thch cho vay cc
doanh nghip nh nc hn v mi ri ro hu nh c chnh ph bo
lnh. iu ny cng quan trng hn khi m Vit Nam, c ch lut nh
lin quan n thi hnh cc ngha v hp ng rt yu km, lm tng ri ro
mt kh nng thu hi cc khon cho vay ca ngn hng. Trong bi cnh
khng c s bo lnh ca chnh ph th tt nhin cc ngn hng s phi rt
thn trng khi quyt nh cho cc doanh nghip Nh nc vay. Hn na,
quan h truyn thng v di hn gia ngn hng quc doanh v cc doanh
nghip nh nc lm cho chi ph giao dch vi cc doanh nghip nh nc
nh hn vi doanh nghip t nhn, cng lm tng thm xu hng ngn hng
cho vay doanh nghip nh nc hn l doanh nghip t nhn.
V th, d hiu ti sao con n mt kh nng thanh ton chnh ca ngn
hng quc doanh l cc doanh nghip Nh nc ch khng phi cc doanh
nghip t nhn.
------------------------------------------------------------------------------------------------------- 53
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Nghim trng hn, s can thip v khuyn khch ca chnh ph dn


n xu hng l cc doanh nghip nh nc cng c tnh ri ro cao th cng
c cc ngn hng cho vay nhiu hn v hai l do. Th nht, nhng doanh
nghip ny cng l mi bn tm ca chnh ph, buc chnh ph phi tng
cng ch o cc ngn hng cho vay cu vt, ci t li chng. Th hai,
bn thn cc ngn hng cng mun cho cc doanh nghip ny tip tc vay v
nu rt lui th cc doanh nghip ny s ph sn, do cc ngn hng mt
kh nng thu hi cc mn cho vay trc .
Tt nhin trong vic ny, cc ngn hng k vng, nh v ang xy
ra, rng chnh ph s ng ra cu vt nu s cho vay mo him kiu ny s
a cc ngn hng n bn vc ph sn.
Mt trong nhng v d in hnh ca vic cu vt cc ngn hng quc
doanh l vic ti cp vn che giu quy m n kh i ca cc ngn hng
ny nh lm gim t l n xu ca chng i (tuy con s tuyt i vn khng
thay i). Mt v d khc l vic thnh lp gn y v cp vn cho cng ty
qun l ti sn (AMC) nh nc x l n kh i ca cc ngn hng
thng mi quc doanh, v thnh lp c quan Bo him tin gi.
Vi hai bin php x l n u, nhiu nh kinh t nhn nhn vi con
mt quan ngi v chng s lm tng ri ro o c trong cc quyt nh cho
vay ca cc ngn hng nghing hn na v cc d n c tnh ri ro cao - c
bit l ca cc doanh nghip Nh nc, do k vng s c chnh ph cu
vt trong tng lai nu c xy ra nguy c mt kh nng thanh ton. V nh
vy th vn n kh i s cng tr nn trm trng hn vi vic thi hnh
hai bin php x l n kh i ny. Vic gii quyt vn khng sinh li ang
b tr tr. Vn su xa ch, vic gii quyt cc khon vay khng th chp
i hi phi a ra cc quyt nh lin quan n tng lai ca cc DNNN
------------------------------------------------------------------------------------------------------- 54
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

khng c kh nng tr n. Trong khi , cc ngn hng thng mi quc


doanh li khng v tr c th a ra cc quyt nh .
Chnh sch Bo him tin gi qu rng ri cng l mt nguyn nhn
lm tng ri ro o c. Bo him tin gi Vit Nam (DIV) c thnh lp
v i vo hot ng t nm 2000. C quan Bo him tin gi thc cht l s
cam kt ca Nh nc i vi nhng ngi gi tin rng Nh nc s m
bo an ton cho cc khon tin gi ca h ngay c khi ngn hng mt kh
nng tr cc mn n. y l mt bin php nhm to tm l yn tm cho
ngi gi tin, trnh tnh trng khi c nhng tin n tht thit v hot ng
ca ngn hng, ngi gi tin s x i rt ht tin t cc ngn hng, gy
nn tnh trng hn lon v sp ngn hng trn ton h thng. Tuy nhin,
chnh sch bo him tin gi qu rng ri s to ra tm l li cho cc ngn
hng trong cc quyt nh cho vay, v ko theo tm l li ca nhng ngi
gi tin. Bi v h tin rng d ngn hng c s dng ngun vn huy ng
khng hiu qu i chng na th mn tin ca h cng khng gp ri ro do
c s m bo ca Nh nc, do nhng ngi c cc khon tin gi ln
s khng cn ng c gim st hot ng ca ngn hng nh trc y.
Thiu s gim st ca ngi gi tin, cng vi s h tr m bo ca Nh
nc khin ri ro o c ca cc Ngn hng li cng tng.
Mc d c rt t tin b trong ci cch c cu ngn hng, nhng cc
ngn hng quc doanh thi gian qua vn nhn c nhng khon ti cp vn
hng chc ngn t ng v iu ny to nguy c tip tc s dng lng ph.
Vn b sung dng nh khng gip cc ngn hng quc doanh thn
trng hn trong hot ng cho vay.

------------------------------------------------------------------------------------------------------- 55
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Cht lng cho vay thp cc ngn hng quc doanh cn do ngi
qun l ca cc ngn hng c trao quyn t ch trong vic ra quyt nh cho
vay, nhng khng hon ton chu trch nhim vo cht lng cc khon cho
vay theo quyt nh ca h. V th, chng no cc nh qun l cn khng b
rng buc cht ch v trch nhim trong cc quyt nh ca mnh th cc khon
cho vay kh i s tip tc pht sinh v ng dn ln trong bng tng kt ti
sn ca ngn hng.
Ngay trong thng 8/2006, Ngn hng Nh nc c cng vn ngh
bn ngn hng thng mi quc doanh ln (Ngn hng Cng thng Vit
Nam, Ngn hng Ngoi thng Vit Nam, Ngn hng u t v Pht trin
Vit Nam, Ngn hng Nng nghip v Pht trin nng thn Vit Nam) khn
trng lm vic vi Tng cng ty in lc Vit Nam tha thun cc ni
dung ca hp ng tn dng, thng nht ni dung k hp ng tn dng
i vi d n thy in Sn La. Cng vn ghi r: Cn c quyt nh u t
d n thy in Sn La c Th tng Chnh ph ph duyt, cc ngn
hng thng mi xt duyt cho vay, khng phi thm nh phng n vay,
tr n19!!!
2. Thng tin bt cn xng trn th trng chng khon
Th trng chng khon bao gm th trng c phiu v th trng
tri phiu. c hai th trng, vn thng tin bt cn xng u tn ti, v
c cc c im bn cht tng ng nhau. Tuy nhin, do th trng tri
phiu Vit Nam cn cha pht trin, vn thng tin bt cn xng cn cha
bc l r. Kha lun ny xin c tp trung vo phn tch thc trng thng
Hng Phc, Loanh quanh n xu, Thi bo Kinh t Si Gn, s 36 - 2006 (820), ra
ngy 31/08/2006.
------------------------------------------------------------------------------------------------------- 56
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t
19

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

tin bt cn xng trn th trng c phiu Vit Nam. Nhng c im c


phn tch y cng c th c p dng lun cho th trng tri phiu.
1.1.

La chn ngc ca cc nh u t

Trong TTCK, vn thng tin bt cn xng trc giao dch tn ti


hai dng: thng tin bt cn xng gia nh u t v cng ty pht hnh chng
khon, v gia cc nh u t vi nhau. Thng tin bt cn xng gia nh
u t v cng ty pht hnh chng khon tn ti do doanh nghip bit r v
tnh hnh ti chnh ca cng ty v gi tr thc ca chng khon m cng ty
pht hnh hn nh u t, v c xu hng che giu cc thng tin bt li, bp
mo, thi phng cc thng tin theo hng c li cho mnh, phn nh sai lch
gi tr ca doanh nghip, la o v y nh u t ti cc quyt nh sai
lch.
Trong khi , thng tin bt cn xng gia cc nh u t vi nhau li
xy ra do c mt nhm cc nh u t c bit nhiu thng tin ring bit
hn hn s cn li, c th do c ngun thng tin ring, hay do cc mi quan
h, cc th thut ly thng tin. Biu hin r nht ca thng tin bt cn
xng gia cc nh u t l hin tng giao dch ni gin v hin tng
to cung cu o trn TTCK.
1.1.1. Thng tin bt cn xng gia nh u t v cng ty pht hnh chng
khon.
Hin tng thng tin bt cn xng gia cng ty pht hnh v nh u
t l c s cho rt nhiu hnh vi giao dch thao tng TTCK lin tc trong
thi gian qua. Theo Thng t 97/2007/TT-BTC v vic hng dn thi hnh
mt s iu ca Ngh nh s 36/2007/N-CP ca Chnh ph v x pht vi
phm hnh chnh trong lnh vc chng khon v th trng chng khon,
hnh vi giao dch thao tng TTCK l cc hnh vi giao dch lm cho mi
------------------------------------------------------------------------------------------------------- 57
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

ngi hiu sai lch v th trng. Hnh vi ny c c th ha nhng giao


dch nh (1)Lp h s ng k cho bn chng khon ra cng chng c
thng tin sai lch, gy hiu lm hoc khng c y thng tin cn thit
theo quy nh ca php lut (2)C cng b thng tin sai lch hoc che giu
s tht, (3) S dng thng tin ngoi Bn co bch thm d th trng
trc khi c php pht hnh ra cng chng, (4) Khng np h s ng k
vi y ban Chng khon Nh nc (UBCKNN) trong thi hn 90 ngy, k
t ngy tr thnh cng ty i chng, (5) H s cng ty i chng ng k
vi UBCKNN c nhng thng tin sai lch hoc khng c thng tin cn
thit, (6) Khng bo co hoc bo co khng kp thi khi xy ra cc s kin
bt thng gy nh hng nghim trng n kh nng ti chnh v hot
ng kinh doanh, cc hnh vi tr hon, trn trnh, khng cung cp y ,
kp thi thng tin, ti liu, d liu in t theo yu cu ca thanh tra... u l
nhng hnh vi vi phm.
Mc d c Thng t 38 ca B Ti chnh v cng b thng tin trn
TTCK, v cc thng t khc lin quan n ch ti x pht hnh vi vi phm
nhng hin tng cc cng ty c tnh che giu, khng cng b thng tin vn
din ra nh cm ba trn TTCK. Trong thng 10 va qua, do vi phm
khu cng b thng tin v khng bo co ln U ban Chng khon Nh
nc, cng ty c phn Thu hi sn Minh Ph (MPC) phi chu mc pht
hnh chnh 30 triu ng cho hai vi phm. C th, ngy 4/10, Chnh Thanh
tra UBCKNN k Quyt nh s 26/Q-TT v vic x pht vi phm hnh
chnh i vi CTCP Thu hi sn Minh Ph. Theo , cn c kt qu gim
st, ti liu v chng c v vic pht hnh thm c phiu ca Thu hi sn
Minh Ph, UBCKNN kt lun: cng ty thc hin pht hnh c phiu theo
chng trnh la chn cho ngi lao ng trong ni b nhng khng gi cc
------------------------------------------------------------------------------------------------------- 58
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

ti liu lin quan n UBCKNN, Trung tm giao dch chng khon H Ni.
Ngoi ra, Minh Ph cng khng cng b thng tin trn cc phng tin
thng tin i chng ti thiu 10 ngy trc khi thc hin vic pht hnh theo
quy nh ca php lut.
Mt phn nguyn nhn l do ch ti x pht khng c tnh rn e, U
ban chng khon vn cn gi cao nh kh i vi n v vi phm.
Ph php bo co ti chnh: Trc y, khi cha c phn ha, nhiu
cng ty thng lp hai s k ton, mt lm vic vi c quan thu, mt l
s thc qun l ni b. S ph php li nhiu thnh li t, li t thnh
khng li c th b ti c nhiu hn l vic lm khng phi l him
thy. Cn by gi, khi c phn ha th h li ph php ngc li, l thnh
li, li nh thnh li ln.
Thi c phiu: Sau khi dng cc th thut chuyn li thnh l,
cc cng ty li tip tc s dng cc th thut nhm nng gi c phiu. c
phiu cn ln cao hn na, c th dng chiu quyt nh nh gc cc nh
u t ang b cun ht nh sau: Chia c tc bng c phiu v pht hnh
nng vn iu l. Vi t l c tc 2:1 (50%) v pht hnh mua thm 1:1 vi
mnh gi, th gi c phiu d dng c y ln gp nhiu ln so vi th gi
trc . Lc s ch thy hnh nh cc nh u t t gi trn mua c
phiu ca cng ty ny vi khi lng mi ngy c th ln n vi trm ngn
c phiu, thm ch c triu c phiu. Nhng, lng c phiu s c bn ra
nh git m thi (vi trm, vi ngn, chc ngn, ...). Ai cng ngh l mt
c phiu qu him v khng mun bn ra. Gi c phiu c th b y ln.
Cc cng ty khng c kh nng qun l ngun vn ln hn nhng c phi
pht hnh nng vn thm. Mc ch ca nhng vic ny ch l y c phiu
ca cng ty h ln cao hn nhiu ln, t , s li mang li cho h t vic
------------------------------------------------------------------------------------------------------- 59
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

tng gi chng mt ca c phiu ca cng ty h em li cho h nhng mn


li khng l.
Vi nhng cng ty sp ln sn, nhng ngi nm vai tr qun tr
trong cng ty c th p p m m rng cng ty sp tham gia gp vn vo d
n rt trin vng, d n thy in chng hn. Hay vi s c phn cn ,
ngi ta by ra chiu phn chia quyn li nhng ai c mua s c phiu
. Tin n ch c nhng thnh vin ch cht mi c mua nhng c phiu
cn li (thc cht l b ), lt ra ngoi v c phiu bt u c quan tm
trn th trng.
C v vn nhng hnh vi gian ln, th thut tinh vi khc m cc
cng ty pht hnh c th s dng nhm thi phng gi tr c phiu ca cng
ty mnh, phn nh khng ng gi tr c phiu. Trong bi cnh tnh minh
bch ca th trng cn thp, cc k lut cng b thng tin trn th trng
cn lng lo, khng c cc t chc sn xut v bn thng tin c lp, cc
nh u t lun th bt li v thng tin. Do , h thng a ra cc quyt
nh u t sai lm. Cng do thiu thng tin m cc nh u t trn TTCK
Vit Nam cn c hnh vi by n hay tm l m ng trong cc quyt
nh u t. Khng t nh u t nghe theo tin n mua phi nhng c
phiu gi, c phiu ca cc cng ty ang thua l, hay mua vi gi cao hn
gi tr thc ca c phiu, ri cui cng v n, ph sn. Trong khi ,
nhiu cng ty lm n chn chnh, c tnh hnh ti chnh thc s lnh mnh,
li khng bit cch pht tn hiu vi nh u t, khin h khng nhn bit
c gi tr thc s ca c phiu cng ty, dn ti tnh trng gi thp hn gi
tr thc, gy lng ph cho th trng. chnh l vn la chn ngc hu qu ca tnh trng thng tin bt cn xng.

------------------------------------------------------------------------------------------------------- 60
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Cc nh u t trong nc, do thiu thng tin chnh xc v tnh hnh


ti chnh thc s ca doanh nghip, nn nh quan st hnh vi ca nh u
t nc ngoi v lm theo. Chnh v th, nhng ngun thng tin ca cc t
chc nh gi c lp c tc ng cc k to ln vi th trng, in hnh l
hiu ng Merry Lynch gn y. TTCK m m trong mt thi gian kh
di sau bo co ca Merry Lynch khuyn ngh rt ton b vn ra khi Vit
Nam. Khi cc nh u t ni a hoang mang v bn ra mt lng c phiu
ln, khin gi c phiu st mnh th cc nh u t ngoi li tng mua vo.
Xt v kha cnh thng tin bt cn xng, th c th thy l do cc nh u t
c qu t thng tin ng tin cy, y v hot ng, trin vng ca cc
doanh nghip, c qu t ngun thng tin c lp nn ch mt ngun thng tin
mt chiu cng khin h hoang mang, mt phng hng.
1.1.2. Thng tin bt cn xng gia cc nh u t vi nhau.
Thc t, vn thng tin bt cn xng gia cc nh u t trn th
trng chng khon xut pht t tnh trng thng tin bt cn xng gia nh
u t vi cng ty pht hnh chng khon, to iu kin cho cc cng ty li
dng tit l thng tin cho mt s hn ch cc nh u t, cung cp thng tin
khng cng bng i vi cc nh u t. Nh u t nh l, thiu thng tin
v th phi chu nhiu thua thit.
Mt trong nhng kh khn ln nht ca nh u t nh l l kh nng
tip cn v x l thng tin. Mc d trong mt thi i cng ngh thng tin,
nhng th trng chng khon vn rt nhy bn vi thng tin, vic tip cn
thng tin chm hn d ch l cht xu hoc x l thng tin khng tt cng c
th dn n thua thit rt nhiu. Trong nhng ngy u hot ng ca th
trng chng khon, nhng tin n nh nh my nhit in Ph Li b chy
mt t my, cn b lnh o ang b iu trnh trc cng an, vic mt tng
------------------------------------------------------------------------------------------------------- 61
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

gim c m hng trm t ng b trn, ..., khin cho khng t ngi


hoang mang, bn c phiu n khi thng tin c xc nhn l tin n
nhm th cng khin nhiu nh u t nh l khuynh gia bi sn. Thm vo
l hin tng lm gi, to cu gi bng nhiu th thut ca mt s cng ty
khin cho nhiu nh u t non tr, chy theo xu hng chung b thua
thit nng n.

------------------------------------------------------------------------------------------------------- 62
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Giao dch ni gin:


Giao dch ni gin l vic t chc hoc c nhn s dng cc thng tin
ni b cha c cng b cng khai ca doanh nghip c chng khon nim
yt thc hin vic mua hoc bn chng khon ca t chc . Giao dch
ni gin th hin s khng cng bng, xm phm quyn li ca nh u t v
trn TTCK, thng tin tt, xu c nh hng rt ln n gi c phiu. Theo
Lut Chng khon (c hiu lc t 1.1.2007), ngi bit r thng tin ni b
hoc ngi c thng tin ni b nu mua, bn chng khon, tit l thng tin
ny hoc ngh ngi khc mua, bn chng khon s b pht tin, tch thu
cc khon thu vi phm hoc b x l hnh s.
TTCK vn cn nhiu k h cho giao dch ni gin. Vic thiu minh
bch v thng tin th hin ch cc quy nh vn cha cho php cng ty
nim yt v ng k giao dch cng b thng tin rng ri trong cng mt
thi im, m phi gi trc thng tin cho TGDCK. Nh vy, cc trung tm
c hng c quyn s hu thng tin trc v sau mi cng b. C
ch ny to mnh t mu m cho giao dch ni gin pht trin. Ngoi ra,
ti cc phin u gi c phiu, thng tin v s lng nh u t tham gia ch
l mt con s tng hp, cn thng tin ni gin v danh sch cc nh u t
t chc (trong nc v nc ngoi) tham gia u gi c phn khng c
cng b, nhng li d b r r. Tnh trng ny ch gy thit hi cho ng o
nh u t c nhn.
Bn cnh , cc thnh vin ca hi ng qun tr, ban gim c, ...
nhng ngi c tip cn vi thng tin lin quan n chng khon ca
cng ty u tin, c th l ngun r r thng tin ni gin. V d, vo cui
nm ti chnh, tng kt hot ng cng ty c t sut li nhun 60% nhng
cha c cng b. Thnh vin hi ng qun tr c th li dng bo cho
------------------------------------------------------------------------------------------------------- 63
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

ngi nh mua khi lng ln c phiu, ch n khi cng b thng tin gi


c phiu tng, h bn ra, thu chnh lch gi ln
Trong by nm qua k t khi th trng chng khon VN i vo hot
ng, nghi n giao dch ni gin ln nht l giao dch c lin quan n c
phiu ca mt cng ty bnh ko. thi im cng ty ny ang bin l
thnh li cho nm ti chnh 2002, mt thnh vin hi ng qun tr bn
ra 40.000 c phiu ca cng ty. Khi , gii u t nghi ng ng ny bit
c ni tnh nn kp thi tho chy. V qu tht, thng 6/2003, ng bc
ra khi hi ng qun tr cng ty ny20.
Trong cc phin u gi c phiu, hu ht nhng ngi thng u l
nh u t t chc. Thng tin ni gin v danh sch cc nh u t t chc (
trong nc v nc ngoi) tham gia u gi c phn b r r tr thnh ph
bin v phin u gi tr thnh c ch xin cho. Tnh trng ny gy thit hi
cho ng o nh u t c nhn khng c mi quan h.
Vi cc giao dch ln ca cc qu u t th thng tin b r r cc
cng ty chng khon - ni cc qu ny t lnh. Cc nhn vin phng mi
gii l nhng ngi tip cn thng tin ny trc, v mt s nhanh chn
hn v khi cc qu mua c phiu, gi s tng. Theo gii ti chnh, hin tng
ny c xem l mt hot ng giao dch ni gin vi tn gi ph bin l
fund-running, tc cm tin chy trc qu (u t).
Trong thi gian gn y, rt nhiu kin phn nh tnh trng tiu cc
ti mt s cng ty chng khon, khi h ng thi va ng vai tr t vn
cho khch hng li va giao dch trn th trng di hnh thc t doanh. S
hn tri hn v kh nng qun l giao dch, thi gian, thi im nhp lnh
20

N r kiu u c chng khon nh giao dch ni gin, 18/1/2007, 09:31 GMT+7,

http://www.vnexpress.net/Vietnam/Kinh-doanh/Chung-khoan/2007/01/3B9F2767/

------------------------------------------------------------------------------------------------------- 64
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

khin cho cuc chi thiu hn s bnh ng. Vn bc xc ny hin vn


cha c mt gii php no hu hiu. iu ny thuc v bn cht bt i
xng ca thng tin gia mt bn l nhng ngi c thng tin tt hn (cc
cng ty c nim yt, cc i gia ln) v mt bn l nhng ngi t thng
tin hn (cc nh u t nh l) dn n s khng cn bng gia cc lc
lng th trng.
Cc giao dch ni gin gn nh khng th kim sot c do c quan
qun l nh nc cn thiu kinh nghim v lut cn qu lng lo. ng thi
gn y nht ca TTGDCK nhm pht hin v ngn chn giao dch ni gin
l yu cu cc cng ty c gi c phiu tng kch trn trong nm phin lin
tip phi gii trnh v cc thng tin c lin quan n vic tng gi.
To cung cu gi, thao tng gi trn TTCK.
Hin tng cc nh u t ln s dng cc th thut t khp lnh
trn sn giao dch chng khon nhm to ra cung cu gi, thao tng gi xy
ra kh ph bin trong thi gian qua. Cc nh u t c th s dng cc th
thut nh: khi mun bn loi c phiu no vi gi trn, mt nh u t
ln (thng c gi l i gia) ch cn t mt lnh mua gi trn vi khi
lng kh ln, nhng sau hy lnh. Cc nh u t khc trn sn s sp
by khi i gia ny dng ti khon khc bn ra c phiu ny. Ngc li,
khi mun mua c phiu no vi gi sn, cc i gia ch cn t lnh bn
c phiu ny gi sn vi khi lng ln, c th a lnh vo cui phin
hay hy lnh, ng thi dng ti khon khc mua vo. C nhiu bin
php mang tnh k thut khc m mt s nh u t c th s dng to
khi lng giao dch o, cung - cu o trn th trng, khin nhng nh u
t t thng tin hn nh gi sai lch v c phiu, khin gi khp lnh khng
phn nh ng cung cu trn th trng. Nhng nh u t nh l, t thng
------------------------------------------------------------------------------------------------------- 65
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

tin cn phi thn trng khi thy gi mt loi chng khon t ngt ng trn
hay rt sn mt cch khc thng trong mt phin giao dch, bi rt c
th l du hiu ca mt th thut lm gi trn TTCK.
Thng 7 va qua, thanh tra y ban Chng khon nh nc va x
pht ba nh u t c nhn TP. H Ch Minh c hnh vi to ra cung, cu
gi to v thao tng gi trn th trng chng khon. Hai ng Bi Quang
Thnh (qun Ph Nhun) v Hunh Thanh Minh qun Tn Ph, TP. H
Ch Minh b pht tng cng 160 triu ng v thng ng trong giao
dch chng ch qu VF1 nhm to ra cung, cu gi to v cu kt vi nhau
lin tc mua bn chng ch ny thao tng gi.
Giao dch khng cng b thng tin:
Gn y xy ra nhiu trng hp c ng ln, quan trng ca cc
cng ty c phn m thm bn chng khon m khng thng bo theo qui
nh nh hng n lng tin ca cc nh u t trong c nh u t
nh...
Cui thng 8/2007, ng Phm nh Lm - thnh vin hi ng qun
tr CTCP Nha xy dng ng Nai phi gii trnh trc U ban Chng
khon v vic giao dch c phiu vi s lng ln m khng cng b thng
tin. y ch l mt trong bn v vi phm cng b thng tin giao dch ni b
din ra trong thng 8/2007, c HOSE pht hin v yu cu cc ng s
gii trnh.
Theo qui nh v cng b thng tin trn TTCK, cc thnh vin hi
ng qun tr, ban kim sot, cc thnh vin ban gim c, k ton trng
ca t chc nim yt v ngi c lin quan phi cng b thng tin giao dch,
k c giao dch khng thng qua h thng giao dch ti sn cho SSC, S
Giao dch CK, TTGDCK ti thiu trc khi giao dch mt ngy. Trong thi
------------------------------------------------------------------------------------------------------- 66
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

hn ba ngy sau khi hon tt giao dch cng phi bo co kt qu cho cc c


quan nu trn.
1.2.

Ri ro o c ca cc cng ty pht hnh chng khon

trn, chng ta nghin cu tnh trng thng tin bt cn xng trc


giao dch gia nh u t v doanh nghip pht hnh, dn n la chn
ngc trong quyt nh ca nh u t. Tuy nhin, vn cn mt kha cnh
na ca tnh trng thng tin bt cn xng, l ri ro o c. Trn TTCK,
ri ro o c thuc v cc cng ty pht hnh. Sau khi pht hnh v bn
ht s c phiu, cc cng ty pht hnh s dng ngun vn huy ng c
vo cc hot ng ri ro cao. Nh u t, v khng th no gim st, nm gi
c thng tin v hot ng ca cng ty pht hnh, nn nh phi hng chu
nguy c cc khon u t ca h gim hay mt gi tr. Nguyn nhn l do
tnh trng thng tin bt cn xng khin cc cng ty c th che y hnh vi
ca mnh, v c ng c lm dng vn c ng, lin tc pht hnh thm c
phiu, thc hin nhng hnh vi m xt trn quan im nh u t - bn nm
gi t thng tin hn - l khng c li cho ngun vn ca h.
S dng vn huy ng u t ti chnh:
Hin nay, cc cng ty pht hnh chng khon t. Nhiu cng ty
khng c nhu cu tng vn cho hot ng sn xut, hay khng c kh nng
qun l ngun vn ln hn, nhng vn tip tc pht hnh huy ng thm
vn. Bt li ca vic huy ng vn c ng o t l l vic tng vn c phn
s dn n chi ph vn cao. Bi v chi ph vn c phn bao gi cng cao hn
chi ph li vay, nn vic tng t trng vn c phn ko theo chi ph vn bnh
qun ca doanh nghip tng ln. T sut sinh li trn mt ng vn s hu
nh gim xung do cc d n kinh doanh mi ca doanh nghip khng
b p s tng ln ca chi ph vn. Thng k cc doanh nghip trn sn TP.
------------------------------------------------------------------------------------------------------- 67
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

H Ch Minh th trong nm 2006, c cu vn ca cc doanh nghip u c


s thay i r rt so vi nm 2005: Hu ht cc doanh nghip u gia tng
c cu vn c phn, gim t trng vn n. H qu tt yu l chi ph vn bnh
qun tng ln, thng thng t 1-2%, c bit c doanh nghip vic thay i
c cu vn lm chi ph vn bnh qun tng 3-4%. Nh vy, tnh trung bnh
cho nm 2006, chi ph huy ng vn ca cc doanh nghip dao ng trong
khong 14-17%.Liu cc d n m cc c ng thng qua c t c mc
sinh li trn 18%/nm trn mc chi ph b ra v thi gian c c hiu
qu l bao lu?
Do tnh trng thng tin bt cn xng, nh u t khng th trc tip
gim st cch thc v l trnh gii ngn lng thng d vn khng l ca
doanh nghip sau pht hnh (v thc t th do nhn thc, nhiu nh u t
Vit Nam cn cha quan tm ti vn ny) V nguyn tc vn huy ng
c sau pht hnh s c u t vo hot ng sn xut kinh doanh theo
ng phng n ra sau pht hnh. Nhng thc t l cc d n ra
thng l cc d n di hn v vic gii ngn vn s c thc hin trong
thi gian di, nn lng tin nhn ri l rt ln. Trong khi , vic m rng
sn xut li phi gn lin vi vic tm u ra cho sn phm v sc tiu th
ca th trng.
Hu ht cc lng vn d tha c s dng u t ti chnh,
y chnh l mt im th hin tnh ri ro khi cc cng ty ny khng c mt
i ng u t chuyn nghip v s v ti chnh c th xy ra bt k lc
no khi th trng st gim. Li nhun ti chnh thu v t hot ng u t
hu ht l rt nh, khng ng k so vi chi ph ti chnh (ch yu l chi ph
li vay). T sut li nhun trn khon tin u t l rt thp, c bit l trong
thi im th trng m m nh hin nay. Huy ng vn trn th trng
------------------------------------------------------------------------------------------------------- 68
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

chng khon v tin li chy ngc li ch khng phc v cho hot ng


sn xut kinh doanh l mt s lng ph vn mt cch trm trng.
Hu qu l quyn li ca chnh cc c ng b nh hng khi tin ca
mnh b s dng khng ng mc ch. Vy huy ng thm vn l tt hay
khng tt trong giai on hin nay v huy ng vn lm g, l bi ton m
c ng phi tnh to v sng sut tnh ton cho ng.
Chnh v th m khng ch Merry Lynch, m rt nhiu nh nghin cu
c ci nhn xu v thi quen pht hnh thm c phiu ca cc cng ty trn
sn chng khon ca Vit Nam.
S dng vn khng hiu qu:
Cc nh u t khng gim st c hot ng ca cng ty pht hnh,
do khng m bo c vic s dng ngun vn huy ng c hiu qu.
V d l s vic xn xao gn y v tnh trng pha long thng hiu
FPT. Khi gi c phiu ca FPT gim mnh, nhiu c ng ca Cng ty c
phn Pht trin u t cng ngh FPT mi nhn ra h d di khi trao
quyn qu ln cho hi ng qun tr trong vic lp cc cng ty con, khin
thng hiu ny b pha long. Cng ty FPT li khng nm gi c phn ti
cc cng ty con, khng tnh gi tr thng hiu nh c phn gp vn. Cu
hi c nhiu c ng nh bn ngoi t ra l v sao h khng c tham
gia qu trnh thnh lp cng ty con v quyt nh phng thc gp vn vo
nhng cng ty ny? Bi l nu FPT s hu 100% th li nhun ca nhng
cng ty con s chy v cng ty m v cc c ng cng c hng. Th
nhng, tt c ch trng thnh lp cng ty con v quyt nh phng thc
gp vn khng c thng qua i hi ng c ng FPT. L do trc tip
l n gin l v cc c ng thng qua bn iu l cng ty theo hng
trao quyn cc ln cho HQT. Theo bn iu l ny, ch c nhng khon
------------------------------------------------------------------------------------------------------- 69
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

u t c gi tr bng hoc ln hn 50% tng gi tr ti sn c ghi trong


bo co ti chnh gn nht ca FPT mi phi biu quyt ti i hi c ng.
Nhng bn cht su xa ca vn chnh l ri ro o c ca cc cng ty
pht hnh, v cc nh u t th khng th kim sot c hnh ng ca
cng ty.
3. Thng tin bt cn xng trn th trng tin t:
Th trng tin t l th trng pht hnh v mua bn cc cng c ti
chnh ngn hn (k hn di 1 nm). Th trng tin t thng bao gm th
trng ni t lin ngn hng, th trng ngoi t lin ngn hng v th trng
u thu tn phiu kho bc. Cc ch th tham gia th trng tin t bao gm
Ngn hng trung ng, cc ngn hng thng mi, v cc t chc ti chnh
phi ngn hng, chnh ph, cc doanh nghip, cc c nhn v cc nh mi
gii tin t.
Cc cng c ti chnh c giao dch trn th trng tin t c ri
ro thp, tnh thanh khon cao. Cc cng c ca th trng tin t bao gm tn
phiu kho bc, chng ch tin gi, thng phiu, chp phiu ca ngn hng,
tha thun mua li, tn phiu NHTW.
Nhn chung, th trng ny khng bc l r tnh trng thng tin bt
cn xng. Mc d c s tham gia ca c nhn v doanh nghip, nhng cc
giao dch trn th trng tin t ch yu din ra gia cc t chc ti chnh,
gia t chc ti chnh v chnh ph. Bn cnh , th trng tin t cn c
coi l cng c thc hin cc chnh sch tin t ca Nh nc thng qua h
thng ngn hng hai cp. Vn thng gp y ch l tnh cng khai,
minh bch ca Chnh ph trong vic thc hin cc chnh sch m thi. Mt
s nghip v trn th trng ny nh nghip v Arbitrage c th c da
------------------------------------------------------------------------------------------------------- 70
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

mt phn trn c s thng tin khng hiu qu, do ngi mua v ngi bn
khng gp trc tip m phi thng qua trung gian arbitraguer, nhng bn
cht ca nghip v khng phi da trn tnh trng thng tin bt cn xng
m da trn s chnh lch t gi gia cc khu vc khc nhau. y l vn
lun tn ti trn th trng ngoi hi do quan h cung cu ngoi hi quyt
nh.
Do nhng l do trnh by trn, kha lun ny xin c khng phn
tch vn thng tin bt cn xng trn th trng tin t Vit Nam.

4.

nh gi chung v th trng ti chnh.


Sau khi c ci nhn c th v tnh trng thng tin bt cn
xng trn tng th trng cu thnh, ngi vit xin a ra mt s nh
gi chung sau y:
Th nht, vn minh bch ha thng tin trn ton th trng
ang tr thnh mt vn cp thit cn quan tm m bo s hot
ng lnh mnh ca th trng. c bit l th trng chng khon ang
bt u tri dy, vic minh bch ha thng tin l iu kin tin quyt m
bo quyn li nh u t, gip th trng hot ng tt v gip TTCK tr
thnh mt knh huy ng vn quan trng, hiu qu cho nn kinh t.
tng cng tnh minh bch ca th trng i hi mt h thng gii php
ton din trn nhiu lnh vc, cn s quan tm ca c chnh ph v cc
i tng tham gia th trng.
Th hai, s can thip hnh chnh, v chnh sch bao cp h tr
khng hp l ca chnh ph phn no lm lch lc cc quan h th
trng. Trong bi cnh ton cu ha ti chnh, vn ny cn c ch

------------------------------------------------------------------------------------------------------- 71
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

ng mc gip th trng ti chnh hot ng theo ng quy lut th


trng tht s, hi nhp vo nn ti chnh th gii.
Th ba, vn ha kinh doanh ca cc doanh nghip Vit Nam
nhn chung cn cha c xy dng ng mc, tnh k lut cha cao.
Cc doanh nghip nh v va hu nh cha quan tm ti vn ny, dn
n tnh trng thi trong hot ng kinh doanh phn no cn mang
tnh chp git, ngn hn, cha coi trng ng mc ch tn. Chnh iu
ny lm cho vn thng tin bt cn xng, c th l ri ro o c
tng cao.

CHNG III
NH HNG PHT TRIN V GII PHP KHC PHC
TNH TRNG THNG TIN BT CN XNG TRN TH
TRNG TI CHNH VIT NAM
I. NH HNG PHT TRIN TH TRNG TI CHNH VIT
NAM - T TNG V QUAN IM CH O CA NG V
NH NC
1. Qun trit y quan im, ch trng ca ng v pht trin th
trng ti chnh v nhn thc ng th trng ti chnh
------------------------------------------------------------------------------------------------------- 72
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Vic pht trin v hon thin th trng ti chnh c ngha c bit


quan trng trong vic n nh kinh t v m v pht trin kinh t bn vng.
Ngc li, s n nh kinh t - x hi, tng trng kinh t v s pht trin
nng ng ca doanh nghip cng l nn tng cho s pht trin ca th
trng ti chnh. Nn kinh t Vit Nam hin vn cn ang trong trnh
pht trin thp v ang trong qu trnh chuyn i, bn thn th trng ti
chnh cn cha ng khng t ri ro, yu km v i hi mt qu trnh pht
trin lu di, bn vng v an ton. Chnh v vy, cn c l trnh, chnh sch,
bin php ph hp vi qu trnh xy dng th ch kinh t th trng nh
hng x hi ch ngha v hi nhp kinh t quc t Vit Nam.
2. m bo s vn hnh ca th trng ti chnh trn c s cc quan h
th trng tht s.
m bo th trng ti chnh thc hin chc nng phn b ngun
lc ti chnh mt cch c hiu qu, cn thc hin tn trng quan h th
trng, thng qua vic thc hin cc nguyn tc c bn l gim thiu s can
thip hnh chnh ca Nh nc, tng cng cnh tranh v m bo gi c
phn nh ng quan h cung cu trn th trng. Quan h th trng phi
c m bo i vi c th trng tin t, th trng tri phiu, th trng
c phiu v th trng tn dng ngn hng. iu ny khng h cn tr ti
chc nng ca nh nc trong vic m bo tnh minh bch ca th trng,
hon thin khung php l, tng cng kh nng gim st (da trn cc chun
mc v kinh nghim quc t) v hon thin cc t chc qun l. y cng l
iu kin c bit quan trng, nht l i vi th trng ti chnh vn rt
nhy cm v cha ng khng t ri ro.

------------------------------------------------------------------------------------------------------- 73
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

3. t qu trnh pht trin v hon thin th trng ti chnh trong


tng th hnh thnh ng b th ch th trng, ci cch c cu v
hi nhp kinh t quc t.
Ci cch c cu, hi nhp kinh t quc t v vic pht trin th trng
cc nhn t sn xut c quan h cht ch v tc ng qua li vi nhau. Vic
c th ha ng li chin lc pht trin t nc n nm 2020 cn phi
ng thi tnh n y qu trnh ci cch, hi nhp, v pht trin th
trng cc nhn t sn xut, trong c th trng ti chnh. Trong iu
kin Vit Nam gia nhp t chc Thng mi th gii WTO, vi nhiu
cam kt trong lnh vc ti chnh, chng ta cn phi c l trnh pht trin
WTO vng chc, ng b nhm hn ch nhng tc ng tiu cc c th pht
sinh t cc cam kt quc t.
4. Hng ti hnh thnh v pht trin mt th trng ti chnh cn i
hn, xc nh v la chn m hnh qun l ti chnh ph hp vi s
pht trin ca th trng ti chnh.
Hnh thnh v pht trin mt th trng ti chnh c cu trc cn i
hn l yu cu tt yu c mt th trng ti chnh hin i, lnh mnh
v c hiu qu. Tuy nhin, i vi Vit Nam, trong mt s nm trc mt,
h thng ngn hng v tn dng ngn hng vn ng vai tr chi phi trong
th trng ti chnh trong vic cung ng vn cho nn kinh t. Nhng hn ch
v xut pht im, nng lc, th ch cng cha cho php nhanh chng xy
dng mt th trng ti chnh hin i v cn i hn. Chnh v vy, cn c
l trnh tng th thch hp pht trin ng b th trng ti chnh cng nh
m hnh qun l h thng ti chnh v th trng ti chnh.
Trc mt, cn ch trng n vic hon thin th trng tin t v
lnh mnh ha h thng ngan hng, nht l cc NHTMNN do yu cu thc
------------------------------------------------------------------------------------------------------- 74
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

t hin nay v y cng chnh l c s cho s pht trin v hon thin cc


cng c giao dch, nht l cc cng c phi sinh gim thiu ri ro. Cn
nhn mnh rng mt th trng tin t hon chnh hn s gp phn y
nhanh vic chuyn sang s dng c hiu qu cc cng c tin t gin tip
nhm va m bo kh nng kim sot cung tin t, va gp phn hn ch
nhng ri ro ti chnh c th pht sinh, nht l trong bi cnh hi nhp kinh
t quc t v li sut c t do ha.
Di s gip , h tr ca cac t chc ti chnh quc t nh Qu
Tin t quc t IMF, Ngn hng th gii, chng trnh c cu li h thng
Ngn hng thng mi c Ngn hng Nh nc xy dng tng i
hon chnh v ang c thc thi. Vn c bn y l tng vn cho cc
NHTMNN, x l dt im n xu v hn ch ti a cc khon n qu hn
mi c th tip tc pht sinh. iu ny khng ch l kt qu ca vic nng
cao nng lc qun tr ri ro, tng cng p lc cnh tranh i vi cc ngn
hng, m cn ph thuc rt nhiu vo tin trnh ci cch DNNN, vic thay
i cch thc la chn u t v s can thip vo th trng ti chnh ca
nh nc.
5. Tng cng hiu lc v hiu qu qun l Nh nc i vi th
trng ti chnh
Vic tng cng hiu lc v hiu qu qun l Nh nc i vi th
trng ti chnh cn gn lin vi m bo thc thi nghim tc cc nguyn
tc qun l c bn, trong cn ch trng xy dng cc ch ti thch hp v
hiu qu, xy dng m hnh qun l thch hp v tng cng s phi hp
gia cc c quan qun l Nh nc v nng cao nng lc ca c quan qun
l Nh nc.

------------------------------------------------------------------------------------------------------- 75
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Trc ht, cn thc hin nghim tc cc nguyn tc, k lut v minh


bch ha thng tin, k ton, kim ton, v gim st da trn cc chun mc
quc t v chnh sa cc vn bn php l c lin quan. nh mc tn nhim
quc t v vic to dng lng tin i vi cng chng v cc nh u t ph
thuc vo hiu qu ca vic thc hin cc nguyn tc ny. M hnh qun l
Vit Nam v c bn l m hnh qun l theo nh ch ti chnh, mc d
cng c mt s kha cnh qun l l theo chc nng. M hnh ny ch c th
pht huy tc dng vi 2 iu kin:
Mt l, cn lm r v tng cng chc nng nhim v ca cc c
quan qun l, nht l i vi Ngn hng Nh nc, B Ti chnh v U ban
Chng khon Nh nc. c bit, Ngn hng nh nc cn thc s c
m bo quyn ch ng trong xy dng v thc thi cc chnh sch tin t.
Chc nng gim st, kim tra v chc nng c quan ch qun ngnh ca cc
c quan qun l Nh nc cng cn c phn nh r rng hn.
Hai l, cn th ch ha c ch phi hp gia cc c quan qun l
(bng quy nh php l v/hoc qua thnh lp t chc). Mt phng n l
cng c, nng cao v tr ca Hi ng Ti chnh - Tin t quc gia vi t
cch l mt c quan iu phi chung c y chc nng, quyn lc cn
thit. Phng n khc l ch nh mt c quan qun l, di s ch o trc
tip ca Chnh ph, lm u mi thung trc thc hin cng tc phi hp,
iu hnh v thc thi cc chnh sch ti chnh - tin t.
ng thi, cn nghin cu xy dng m hnh qun l thch hp v
kh thi trong tng lai, khi th trng ti chnh pht trin hn. Vic kt
hp qun l theo nh ch vi qun l theo chc nng, hn ch xung t li
ch gia cc c quan qun l l mt hng cn c quan tm nghin cu.

------------------------------------------------------------------------------------------------------- 76
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Bn cnh vic hon thin th th cht lng ngun nhn lc cng l mt


nhn t quyt nh nng lc ca cc c quan qun l Nh nc. Nhng vn
cn tp trung x l nng cao cht lng ngun nhn lc l i mi
chng trnh o to - bi dng nghip v theo hng c bn, hin i, tp
trung s gip v h tr quc t, v ci cch cng tc tuyn chn, b tr v
bt cn b.
6. Xy dng h thng ch s nh gi ri ro ti chnh v m hnh cnh
bo sm
y l mt cn c quan trng x l kp thi cc tnh hung c th
pht sinh, hn ch ri ro trn th trng ti chnh v ngn nga khng hong
ti chnh - tin t. Cch thc thng thng l tp hp v xem xt mt lot
cc nhm ch s v kinh t v m, ti chnh - ngn hng, tin t, cn cn
thanh ton quc t v n nc ngoi, v ti chnh doanh nghip. Cch thc
c quan tm gn y l xy dng cc m hnh d bo khng hong ti
chnh - tin t. ( tm khu vc, c th xy dng m hnh cnh bo sm v
kh nng v phm vi lan truyn khng hong).
Tuy nhin, m hnh ch l s khi u ca qu trnh phn tch kinh t
v chnh sch. nh gi theo h thng cc ch s v m hnh cn kt hp vi
nh gi chuyn gia c th a ra nhng d bo kp thi v kin ngh
chnh sch hp l.
II. GII PHP KHC PHC TNH TRNG THNG TIN BT CN
XNG TRN TH TRNG TI CHNH VIT NAM
1. Trn th trng tn dng ngn hng
1.1. Bin php hn ch la chn ngc trong phn phi tn dng
1.1.1. Cc quy nh php l r rng, cht ch lin quan n hot ng
tn dng
------------------------------------------------------------------------------------------------------- 77
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Vit Nam, hot ng ngn hng ni chung, hot ng tn dng ni


ring c quy nh bi vn bn cao nht l Lut cc t chc tn dng.
Ngoi ra cn c cc vn bn hng dn ca Chnh ph, ca Ngn hng Nh
nc Vit Nam v cc vn bn lin quan n hot ng tn dng. Cc quy
nh v hot ng tn dng ti Vit Nam c nh gi l tng i y
v theo thng l chung vi cc hng dn r rng, quyn t ch dnh cho
bn cp tn dng trn c s bo m nhng quy nh v an ton. Tuy nhin,
cn quy nh chi tit, cht ch hn na v cc iu kin cp tn dng, quy
nh v m bo tin vay v quy nh v vic thm nh, xt duyt cho vay
v gim st thu hi vn vay nhm hng dn cc t chc tn dng. ng
thi, cc quy nh php l cn to iu kin cho t chc tn dng c t
ch v phi chu trch nhim v hot ng tn dng ca mnh, m bo iu
kin ngn hng c th tm ng khch hng, ng d n cp tn dng
(gim thiu tnh trng la chn ngc) v gim st khch hng thc hin
nhng hnh vi ng sau khi c cp tn dng hon tr cho ngn hng
khon tn dng c cp (phng trnh ri ro o c).
1.1.2. H thng thng tin v c s d liu y , ng tin cy
a. Pht trin trung tm thng tin tn dng t nhn
Vn thng tin bt cn xng trn th trng tn dng tn ti khin
cc t chc cho vay khng c thng tin v i tng xin cp tn dng,
dn ti tnh trng la chn ngc trong phn phi tn dng v khin cho hot
ng phn phi tn dng tr nn km hiu qu. Cc d n ri ro li c la
chn cp tn dng trong khi cc d n kinh doanh kh thi, c ri ro
thp li khng th vay c vn do chi ph tr nn cao mt cch tng i.
Mt bin php m bo cho vay m ngn hng thng s dng l th
chp. Tuy nhin, vic i hi th chp li l cn tr ln i vi nhiu doanh
------------------------------------------------------------------------------------------------------- 78
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

nghip, c bit l cc doanh nghip nh v va (DNNVV) v nhng doanh


nghip mi thnh lp v h thng khng c ti sn c nh hoc khng c
giy t hp php ca ti sn th chp. Thay v i hi th chp, mt
gii php khc hiu qu hn ang c t chc cho vay nhiu nc s
dng l ch phc v nhng khch hng c kh nng tr n thng qua vic la
chn v theo di h thng xuyn. Gii php ny i hi t chc cho vay
phi nm c thng tin v lch s thanh ton ca nhng khch hng tim
nng khi ra quyt nh cho vay v xc nh li sut vay. Kinh nghim quc
t cho thy nhng quc gia m thng tin tn dng sn c s c nhiu doanh
nghip v c nhn tip cn c cc ngun ti chnh. t c iu ,
vic ht sc cn thit hin nay l phi xy dng cc trung tm thng tin tn
dng (TTTD) c lp.
Trung tm thng tin tn dng l cc t chc trung gian ng ra thu
thp, cung cp v chia s thng tin cho cc t chc cho vay, qua gip cc
t chc ny tng dung lng cho vay v gin tip gip bn i vay (doanh
nghip v c nhn) tip cn tn dng d dng hn21. Trung tm thng tin tn
dng t nhn l mt m hnh ang rt pht trin nhiu nc v c
chng minh l c th gip tng cng tip cn tn dng cho doanh nghip
nh v va (DNNVV) v c nhn. Vit Nam, m hnh trung tm TTTD
cn rt mi. Trung tm thng tin tn dng trc thuc Ngn hng Nh nc
Vit Nam (Credit Information Center, vit tt l CIC) mi c thnh lp t
nm 1999. Tuy nhin, hot ng ca Trung tm cn mang tnh hnh thc,
thng tin ngho nn, thiu chnh xc v c tr trong vic cp nht, cha
thc s hiu qu v cha tr thnh mt ngun thng tin tham kho tin cy
Trung tm thng tin kinh t, Phng thng mi v cng nghip Vit Nam, 02/2006,
Trung tm thng tin tn dng t nhn - mt nh ch cn thiu tng cng tip cn ti
chnh Vit Nam, Bn tin Mi trng kinh doanh, s 15 thng 2/2006.
------------------------------------------------------------------------------------------------------- 79
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t
21

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

cho cc t chc cho vay. Bn cnh , cn thiu vng cc trung tm TTTD


t nhn. Do hn ch ny, phm vi thu thp thng tin tn dng Vit Nam l
rt hp so vi nc c trung tm TTTD t nhn. Vit Nam, trn 1000
ngi trng thnh th ch c thng tin tn dng ca 11 ngi - trong khi
Thi Lan con s ny l 184 ngi v Australia l 1000 ngi 22. y c
th l mt trong nhng l do gii thch ti sao DNNVV v c nhn Vit
Nam vn cn gp nhiu ro cn khi tip cn tn dng.
hu ht cc nc, trung tm TTTD nh nc thng thng do Ngn
hng Nh nc thnh lp vi mc ch gim st cc ngn hng l chnh, cn
trung tm TTTD t nhn thng c thnh lp bi cc t chc tn dng hay
nhng thnh vin tham gia th trng tn dng khc gip cc thnh vin
chia s thng tin tn dng v mc ch kinh doanh. Cc trung tm TTTD Nh
nc c xu hng ch thu thp thng tin v cc khon vay gi tr ln c th
c nh hng tng th n nn kinh t. Nhng thng tin m h thu thp l t
nhng t chc ti chnh thuc quyn gim st ca Ngn hng Nh nc, do
thng khng bao gm cc nh ch ti chnh phi ngn hng ang rt
pht trin nh cc cng ty thu mua, cng ty ti chnh. Hn na, trung tm
TTTD Nh nc cng ch cung cp thng tin tn dng hin ti m khng
cung cp thng tin lch s thanh ton ca ngi vay.
Trong khi , trung tm TTTD t nhn thu thp thng tin trn phm
vi rng hn nhiu, bao gm c nhng khon vay ca DNNVV v c nhn.
c bit thng tin c lu gi khng ch gii hn nhng khon vay ln.
Trung tm TTTD t nhn cung cp thng tin v lch s thanh ton ca ngi
i vay v nhiu dch v khc nh cng c x l n xin cp tn dng, h
thng chm im tn dng, kim sot thnh tch tn dng th bo co
Bo co ton cu v Mi trng kinh doanh 2006: Vic lm, Ngn hng th gii v
Cng ty Ti Chnh quc t, thng 9/2005.
------------------------------------------------------------------------------------------------------- 80
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t
22

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

k lut tn dng ca cc doanh nghip phi c kim ton c lp, thm


nh cho trc khi cng b. Nh vy, trung tm TTTD t nhn mi p
ng tt nht cc yu cu v thng tin tn dng ca cc t chc cho vay
phc v i tng xin vay l DNNVV v c nhn tt hn.
Mt iu tra nm 2003 ca Ngn hng Th gii nhiu nc a
ra nhng bng chng cho thy khng c mi lin h ng k no gia hot
ng ca trung tm TTTD Nh nc vi s gim bt cc ro cn v tn
dng; trong khi vi s c mt ca trung tm TTTD t nhn, ro cn tip
cn ti chnh gim bt mt cch r rt v t l c cp tn dng ca doanh
nghip nh gia tng23 Nhng pht hin c th l t l % cc doanh nghip
nh gp kh khn v vn nhng nc c trung tm TTTD t nhn l 27%
trong khi , nhng ni khng c trung tm ny, t l ny l 49%; xc sut
doanh nghip nh vay c t ngn hng nhng nc c trung tm TTTD
t nhn l 40%, cao hn nhiu nhng nc khng c (28%).
Tc tng trng tn dng, c bit l tn dng cho DNNVV v tn
dng tiu dng trong nhng nm gn y, ang to ra mt nhu cu rt ln v
thng tin tn dng m kh nng v ngun lc ca CIC khng th p ng
ht. Trong mt hi tho gn y do Ngn hng Nh nc phi hp vi IFCMPDF v Visa t chc, hn 150 i din n t cc ngn hng ang hot
ng th trng Vit Nam ng h vic thnh lp trung tm TTTD t
nhn Vit Nam. Nhu cu thng tin tn dng v DNVVN v c nhn tng
cao khng c p ng ang nh hng tiu cc n hot ng kinh doanh
ca cc ngn hng. C th thy th trng ti chnh Vit Nam ang tn ti
mt nhu cu bc thit phi thnh lp cc trung tm TTTD c lp. iu ny
cn s h tr kp thi t pha chnh ph v cc c quan nghin cu kinh t.
Inesa Love v Natalya Mylenko,10/2003, Thng tin tn dng v cc cn tr v tip cn
ti chnh, World Bank.
------------------------------------------------------------------------------------------------------- 81
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t
23

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Song cng cn nhn thc rng thng tin tn dng l mt lnh vc kh


nhy cm v n khng ch lin quan n quyn v trch nhim ca cc t
chc tn dng m cn c th nh hng n tnh ring t v bo mt v d
liu ca cc doanh nghip v c nhn. m bo tin cy, t chc nh
gi tn dng cn m bo su iu kin sau y24:
Tnh khch quan: Phng php nh gi tn dng cn phi cht ch,
c h thng v phi cn c vo cc s liu qu kh theo mt phng php
nh gi no . Ngoi ra, cc kt qu nh gi cn phi lin tc c r
sot v iu chnh kp thi theo nhng thay i v tnh hnh ti chnh.
c cc c quan ch qun ngn hng cng nhn, phng php nh gi i
vi mi khu vc th trng, trong c vic i chiu li mt cch cht ch
(rigorous back testing), cn phi c s dng trc t nht mt nm v
nn l ba nm
Tnh c lp: T chc nh gi tn dng c lp cn phi c lp v
khng chu cc sc p v kinh t hoc chnh tr c th nh hng n kt qu
nh gi. Qu trnh nh gi cng t b nh hng bi nhng mu thun v
li ch c th pht sinh do thnh phn ca hi ng qun tr hoc c cu c
ng ca cng ty gy ra cng tt.
Kh nng tip cn quc t/ Tnh minh bch: Cc kt qu nh gi cn
c cung cp cho cc t chc trong v ngoi nc s dng trong cc
mc ch hp php v vi cc iu kin cung cp tng ng nhau. Ngoi
ra, phng php lun chung nh gi tn dng ca cc t chc nh gi
cn phi c cng khai, hu ht cc d n vay vn t World Bank hoc
Asian Development Bank u cng khai trn web r rng phng php lun
Hunh Th Du, Nguyn Minh Kiu, Nguyn Trng Hoi, 04/2005, Thng tin bt cn
xng trong hot ng tn dng ti Vit Nam, Chng trnh Ging dy kinh t Fulbright,
b mn Ti Chnh pht trin.
------------------------------------------------------------------------------------------------------- 82
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t
24

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

c th nh gi mt d n, iu ny s trnh c nhng che y thng


tin t bn pha khch hng t mc tiu c ngun tn dng bng mi gi.
Cung cp thng tin: T chc nh gi tn dng c lp cn cung cp
cc
thng tin v phng php nh gi, bao gm cc khi nim v kh nng
khng tr c n, khong thi gian nh gi, ngha ca mi bc xp
hng; t l khng tr c n trong thc t ng vi mi nhm xp hng; v
xu hng thay i cc kt qu nh gi, v d kh nng t xp hng AA
xung xp hng A theo thi gian.
Cc ngun lc: Mt t chc nh gi tn dng c lp cn phi c
cc ngun lc cn thit thc hin vic nh gi vi cht lng cao. Cc
ngun lc ny cho php cc t chc ny tip xc thng xuyn vi cn b
qun l v nghip v ti cc t chc ang c nh gi tn dng b sung
cc thng tin quan trng cho vic nh gi tn dng. Cc kt qu nh gi
cn phi da trn s kt hp cc phng php nh tnh v nh lng.
Ngun lc thm nh tn dng cng nn lm vic theo nhm, c ngha l bn
thn ngn hng cng nn c nhng chuyn gia c lp thm nh t pha
nc ngoi nhm p dng cho nhng d n qui m ln.
Tnh tin cy: Trong mt chng mc nht nh, tin cy ca cc kt
qu nh gi t c nh cc tiu ch nu trn. Ngoi ra, lng tin ca
cc t chc c lp (nh u t, nh bo him, cc i tc kinh doanh) i
vi cc kt qu nh gi ca mt t chc nh gi tn dng c lp cng l
bng chng ca tin cy ca cc kt qu nh gi ny. tin cy ca mt
t chc nh gi tn dng c lp cng th hin vic cc t chc ny s
dng cc quy trnh ni b nhm trnh khng cho cc thng tin mt c s

------------------------------------------------------------------------------------------------------- 83
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

dng sai mc ch. c cng nhn, mt t chc nh gi tn dng c


lp khng nht thit phi nh gi cc cng ty hai quc gia tr ln..
hu ht cc quc gia ang pht trin, vic thnh lp trung tm
TTTD t nhn l mt cng vic rt kh khn. c c mt trung tm
TTTD t nhn hot ng hiu qu, cn (i) xy dng mt khun kh php l
ph hp; (ii) c s cam kt tham gia ca cc i tc lin quan, c bit l cc
t chc ti chnh ln; (iii) c s hp tc gia khu vc cngt v s hiu bit
ca ton x hi; v cui cng l (iv) tham kho chuyn mn v kinh nghim
quc t. Trong gn ba nm qua, Ngn hng Nh nc quan tm ti vn
ny v tham vn s h tr k thut t Cng ty Ti chnh Quc t IFC. Nhng
n lc ny cn c y nhanh hn na trung tm TTTD t nhn c th ra
i v hot ng hiu qu Vit Nam.
b.

H thng thng tin ni b ca bn thn cc t chc tn dng

phc v cho vic sng lc v gim st cc c nhn v t chc vay


vn, thm nh d n, bn thn cc t chc tn dng khng th ch trng ch
vo cc ngun thng tin t cc t chc trung gian m phi t mnh xy dng
mt h thng thng tin ni b lu tr, x l thng tin v khch hng hiu
qu v c h thng. Vic lu tr mt cch c h thng thng tin khch hng
khng ch gip cc ngn hng tit kim chi ph giao dch m cn hn ch
c tnh trng la chn ngc. Bn thn ngn hng c th theo di tnh
hnh ti chnh, k hoch hot ng, v tnh ton c mt cch khoa hc
nh mc tn nhim ca cc n v xin cp tn dng a ra quyt nh cho
vay. Tuy nhin, hn ch ca phng php ny l ngn hng s ch thu thp
c thng tin v mt s lng hn ch ngi i vay tim nng, ch yu l
nhng i tng c quan h tn dng trc vi ngn hng.

------------------------------------------------------------------------------------------------------- 84
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Ngoi h thng thng tin dng nh gi khch hng, khi thm nh


d n, phng n kinh doanh, cc t chc tn dng cn phi c h thng
thng tn nhm xc nh, kim tra cc thng s u vo v u ra ca d n,
nht l cc thng s v th trng cc nguyn liu u vo v th trng u
ra ca sn phmThc t, hin nay cc t chc tn dng thng s dng
cc thng ly c trn mng internet vi tnh h thng khng cao. Vic
truy cp, tm kim nhng s liu ny ph thuc rt nhiu vo trnh ca
cc b tn dng vi yu cu phi c kh nng c tt ting anh. Do vn v
h thng thng tin phc v cho cng tc thm nh d n ca cc t chc tn
dng hin nay vn ang l vn rt ln. Nhng bin s quan trng nht
quyt nh n hiu qu ca d n nh gi nguyn vt liu, gi bn, kh
nng tiu thli thiu thng tin nht trong qu trnh thm nh.
1.1.3. H thng cc tiu chun v k thut nh gi thng nht v ph
hp vi chun mc quc t
H thng thng tin k ton v bo co ti chnh l mt trong nhng c
s cc k quan trng gip cho cc bn lin quan nm bt c tnh hnh ti
chnh ca doanh nghip. Nu mt h thng thng tin k ton v bo co ti
chnh khng c t chc tt v khng minh bch v c tin cy cao s rt
kh c th cn c xem xt sc kheca doanh nghip. Trc ht, cn
phi a chun mc k ton ca Vit Nam (VAS) tin gn hn na so vi h
thng tiu chun k ton quc t. Bn cnh , phi nng cao k lut k ton
trong cc doanh nghip, loi b tnh trng cc doanh nghip lm bo co ti
chnh mang tnh cht i ph vi c quan thu v ngn hng.
Bn cnh , cn yu cu cht ch hn na v s xc nhn ca cc
cng ty kim ton c lp i vi cc bo co ti chnh. Ngh nh v kim
ton c lp hin nay ch mi yu cu mt s loi hnh doanh nghip phi
------------------------------------------------------------------------------------------------------- 85
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

thc hin kim ton nh Bo him, ngn hng, cc doanh nghip c vn u


t nc ngoi, DNNN, s cn li Nh nc ch khuyn khch thc hin kim
ton. y chnh l k h cc doanh nghip c nhiu h thng s sch bo
co k ton khc nhau i ph: mt dng bo co thu (kt qu kinh
doanh thp hn thc t), mt dng vay vn ngn hng (kt qu bo co
thng hn thc t), mt dng cho ni b (s liu thc). Vi tnh trng nh
vy, khi doanh nghip gp kh khn th ngn hng rt kh nhn bit tnh
trng thc ca doanh nghip l nh th no. Bn thn cc t chc tn dng
cng nn yu cu khch hng n xin cp tn dng phi c bo co ti chnh
c kim ton v xem bo co c kim ton nh mt c s xt
tn nhim v thm nh cho vay.
1.1.4. H thng ng k ti sn hiu qu
Mt h thng ng k quyn s hu ti sn r rng l v cng quan
trng cho nn kinh t ni chung, hot ng tn dng ngn hng ni ring.
Nu tt c cc ti sn c ng k v xc nhn quyn s hu, th ngi ch
s hu ti sn c th em ti sn ny th chp, cm c vay vn ngn
hng. Hay ni cch khc, nu tt c cc ti sn (nht l cc bt ng sn)
c ng k quyn s hu (hay quyn s dng) khi mi thc s l ti
sn, nu khng ch l mt cng c ca ngi c n v vic chuyn nhng,
th chp, cm c s gp nhiu kh khn hn. Hin nay, vic ng k ti sn
c quy nh, nhng nhn chung vic thc hin cha c trit v rng
khp.
Cn thit lp h thng ng k ti sn nh ng k ng sn, bt ng
sn, xc nhn c tin gi ngn hng, chng minh c li nhun gi li cht
ch gim bt kh khn ca ngn hng trong vic xc nh tnh hp l,
hp l ra quyt nh cp tn dng; ng thi cng loi tr c tnh trng
------------------------------------------------------------------------------------------------------- 86
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

thng tin bt cn xng khi cc n v xin cp vn dng cc th thut che


mt ngn hng. Cn phn nh quyn hn v trch nhim r rng ca cc c
quan thc hin ng k ti sn, to thnh mt h thng ng k giao dch m
bo vi s tham gia ca cc c quan ng k giao dch m bo gm: C
quan ng k quc gia giao dch bo m v chi nhnh; C quan ng k tu
bin v thuyn vin khu vc; Cc Hng khng dn dng Vit Nam; S a
chnh hoc Ti nguyn m trng; y ban nhn dn x, phng, th trn.
Mi c quan nu trn thc hin ng k giao dch m bo mt s loi ti
sn theo quy nh.

------------------------------------------------------------------------------------------------------- 87
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

1.2. Bin php hn ch ri ro o c trong s dng vn vay


1.2.1. Vt th chp v s d b
Trong iu kin hin nay, mc d c mt vi hn ch nhng vt th
chp vn c cc ngn hng s dng kh nhiu lm cn c cho vay vn.
Mt dng ring ca vt th chp bt buc khi mt ngn hng cho vay thng
mi gi l s d b. Mt hng khi nhn c tin vay phi gi li mt s
vn ti thiu bt buc trong ti khon sc ti ngn hng m n cho vay. V
d, mt doanh nghip nhn c mt mn vay 10 triu la c th b bt
buc phi gi s d b t nht 1 triu $ trong ti khon ti ngn hng cho
vay. Mt triu la s d b ny c th b ngn hng ly nu doanh
nghip v n b p li mt phn tn tht ca mn vay .
Ngoi vic c tc dng nh mt vt th chp, cc s d b tng c
kh nng mn tin cho vay s c hon tr. S d b ng vai tr ny gip
ngn hng gim st ngi i vay, ngn nga ri ro o c. Vic duy tr ti
khon sc gip ngn hng d dng kim sot cc giao dch thng qua sc ca
ngi i vay - vic ny c th mang li rt nhiu thng tin v iu kin ti
chnh ca ngi i vay ni trn. V d, mt s st gim ko di v s d
ti khon sc ca ngi i vay cho bit rng ngi ny ang c kh khn
v ti chnh, hoc hot ng k ton c th cho bit ngi vay ang thc
hin nhng hot ng ri ro, c th mt s thay i v ngi cung cp c
ngha l ngi i vay ang theo ui mt lnh vc kinh doanh mi,Bt k
mt s thay i quan trng no trong hot ng thanh ton ca ngi i vay
ny u l mt tn hiu bo cho ngn hng rng phi tin hnh iu tra.
Nhng s d b gip cho ngn hng gim st nhng ngi vay tin hiu
qu hn.

------------------------------------------------------------------------------------------------------- 88
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

1.2.2. Cc iu kin hn ch:


Nhng iu kin hn ch c a vo hp ng vay vn nhm gim
ri ro o c bng cch loi b nhng hnh vi khng mong mun v khuyn
khch nhng hnh vi mong mun. C 4 kiu quy nh hn ch t c mc
tiu ny:
(1) Nhng quy nh ngn nga cc hnh vi khng mong mun:
ngn nga ngi i vay tham gia vo cc d n ri ro, nhng quy nh ny
i hi rng mt mn tin vay ch c th c dng ti tr nhng hot
ng c ch nh sn, chng hn nh mua thit b nh hay u t
vo d n ni trc. C th ghi r loi tr nhng hot ng ri ro c th
nh mua li cc doanh nghip khc,
(2) Nhng quy nh khuyn khch hnh vi mong mun: i vi cho
vay c nhn, quy nh ny c th l yu cu ngi tr ct nui sng mt gia
nh phi mua bo him sinh mng loi s thanh ton ht s tin vay th
chp khi ngi cht. i vi cc doanh nghip, quy nh ny c th l
khuyn khch cng ty gi cho gi tr ti sn rng ca cng ty cao, v khi gi
tr rng cao th cng ty s phi mt nhiu hn nu tham gia vo cc d n ri
ro, do hn ch tnh trng ri ro o c.
(3) Nhng quy nh yu cu gi vt th chp trong iu kin tt: V
d nhng hp ng vay mua t i hi ngi mua t c bo him ch
mt s ti thiu loi va ng v bo him mt trm v ngn nga vic bn
chic xe tr khi mn vay thanh ton xong. Tng t, ngi nhn mt
mn vay th chp nh phi c bo him cho ngi nh v phi thanh
ton ht khon n khi vt th chp ny c em bn.

------------------------------------------------------------------------------------------------------- 89
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

(4)

Nhng quy nh yu cu cung cp thng tin: Nhng quy nh

ny c th yu cu cng ty vay cung cp thng tin v cc hot ng ca cng


ty mt cch nh k dng bo co kt ton qu v bo co thu nhp,
hoc quy nh bn cho vay c quyn kim tra v thanh tra s sch k ton
ca cng ty ny, nh vy m ngi cho vay d dng gim st cng ty v
ngn nga ri ro o c.
1.3. Bin php hn ch ri ro o c trong hot ng tn dng
1.3.1. iu chnh hp l cc chnh sch h tr ca Nh nc i vi
hot ng tn dng
a. Dng ti cp vn cho cc ngn hng quc doanh.

Vic qun l cc ngn hng thng mi quc doanh c cc chuyn


gia nh gi l nhc im ln nht ca Ngn hng Nh nc Vit Nam
hin nay. Vic cc ngn hng vn duy tr cc mi quan h kinh doanh khng
kht vi cc DNNN cho thy cc ngn hng ny vn cha a dng ha c
i tng khch hng cho ph hp vi c cu s hu thay i trong nn
kinh t.
Theo cc chuyn gia, Chnh ph cn tm ngng cc hot ng ti cp
vn b sung cho ngn hng quc doanh. Thay vo , vic cn lm l cc
ngn hng ny ti nh hng hot ng trn c s li nhun. Chng cn
c iu hnh bi mt ban gim c chuyn nghip thay v mt b phn
ca Chnh ph hoc Ngn hng Nh nc Vit Nam, bi l nu duy tr nh
hin nay tc l tip tc duy tr s xung t li ch bi ngi lnh o ngn
hng va l i din ch s hu va l c quan iu tit ti chnh.
b. Xy dng mt chnh sch bo him tin gi ph hp.
Nh phn tch chng II, chnh sch bo him tin gi v mng
li an ton ca chnh ph gp phn n nh h thng ti chnh, to tm l
------------------------------------------------------------------------------------------------------- 90
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

yn tm cho ngi gi tin v phng trnh kh nng v ngn hng. Tuy


nhin, mt chnh sch bo him qu rng ri s to ra tm l li cho cc
ngn hng trong vic s dng ngun vn huy ng, v ko theo tm l li
ca nhng ngi gi tin, khin h l l trong vic gim st hot ng ca
ngn hng m bo an ton vn cho chnh mnh. Nh vy, mt vn
cn quan tm hng u khi thit lp chnh sch bo him tin gi chnh l
xc nh mc tr bo him v tc thanh ton bo him ph hp, trong
phi c bit ch n s cn bng gia bo m n nh ti chnh mt cch
trit thng qua phng php tr bo him ton phn vi bo m duy tr
k cng th trng. Cn xc nh c mc tr bo him ti u to
c lng tin cho ngi dn khi gi tin vo ngn hng m khng to ra ri
ro o c do s li ca cc ngn hng; khng lm xao nhng trch nhim
cng gim st ngn hng ca nhng ngi c s gi tin ln; cn trng i
vi ngi c s tin gi nh nhng v thc c th to ra s hong lon nh
hng n mc tiu an ton h thng ti chnh...Bt k mt h thng bo
him cng khai no khi trin khai chnh sch u phi tr li cc cu hi:
thc hin bo him ton phn hay hn ch; mc tr bo him hn ch l bao
nhiu v tnh theo nguyn tc no; mc tr bo him c gii hn theo loi
tin gi hay theo ngi gi tin; khi no iu chnh mc bo him; iu
chnh th no va phn nh c s tng trng GDP v tng t l lm
pht, va m bo cng chng theo kp vi mc iu chnh mi. C quan
Bo him tin gi cn c quyn quyt nh cp php, chm dt v xa khi
danh sch thnh vin i vi cc ngn hng khng p ng tiu chun. Xu
hng lu di, m rng phng php tr bo him c gii hn s gp phn
n inh h thng ti chnh, ng thi khng bp mo k cng th trng.25
Mai inh , trng ban Kim sot HQT Bo him tin gi Vit Nam, 2006, bi
------------------------------------------------------------------------------------------------------- 91
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t
25

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

1.3.2. Tng cng gim st Nh nc i vi hot ng Ngn hng


ngn chn ri ro o c ca cc ngn hng, cn phi nng cao qun l
nh nc i vi hot ng ngn hng, tng cng c ch gim st hn
ch ngn hng tham gia qu nhiu vo cc hot ng c ri ro cao. Nm
2006, Ngn hng Nh nc ra ch th s 02/2006/CT-NHNN V vic
tng cng cc bin php phng nga, hn ch ri ro trong hot ng kinh
doanh ca cc t chc tn dng. S cam kt mnh m ca chnh ph nhm
tht cht k lut ti chnh i vi ngn hng quc doanh v DNNN s l iu
thit yu ngn chn s lp li vng lun qun pht sinh v tch t n kh
i.
a. Hn ch i vi vic nm gi ti sn v yu cu v vn
hn ch vic ngn hng s dng vn huy ng u t vo cc hot
ng qu ri ro, Chnh ph cn c cc yu cu c th v cht lng ti sn
nm gi, ng thi quy nh mc d tr ti thiu dnh cho mi ngn hng.
Theo Kho st ca ngn hng Nh nc cho thy d n tn dng trong
hot ng cho vay u t, kinh doanh chng khon tt c cc ngn hng
hin nay ang mc thp, khong 2,5% tng d n. Trong , 12 ngn hng
c phn cho vay vt mc 3% tng d n (bnh qun l 7%), cn cc
ngn hng quc doanh - hin chim khong 70% th trng tn dng - th t
l ny ch di 2%. Tuy nhin trong cuc gp vi cc ngn hng sng ngy
28/6/2007, mt con s ln u tin c lnh o V Chnh sch tin t ngn hng Nh nc a ra khin i din cc ngn hng git mnh: t l cho
vay loi chng khon ti mt s t ngn hng, ch yu l ngn hng nh, ln
ti 40-50% tng d n, mt t l cha tng c trong nghip v ny v c th
kh lp li trong tng lai.
tham lun Tip cn mc tiu ca chnh sch bo him tin gi.
------------------------------------------------------------------------------------------------------- 92
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Va qua, Ngn hng Nh nc ban hnh Ch th 03/2007/CTNHNN kim sot qui m, cht lng tn dng v cho vay u t, kinh
doanh. Tuy nhin, ch th ny cha pht huy tc dng do (1) bn thn ni
dung ch th cha r rng v cht ch, gy nhiu tranh ci v nhiu cch hiu
khc nhau, v c nhiu k h lch. Chng hn, nhiu nh u t cho rng
ch th cn ch r khi nim chng khon l bao gm nhng loi c th no,
c bao gm cc loi tri phiu nh tri phiu chnh ph, th, a phng,
kho bc... l mt loi chng khon ang c nhn cm c nh mt ti sn
gi tr v c h s an ton cao hay khng. Ring vic hn ch t l cho vay
u t chng khon khng qu 3% cng c cc nh u t hiu theo 2
cch: mt l t l cho vay u t chng khon trn tng tn dng khng
vt qu 3%, hai l t l cho vay bng cm c cc loi chng khon khng
qu 3% tng cho vay u t chng khon. (2) Ch th ra i phn no gy
kh khn cho cc ngn hng thng mi do Ngn hng Nh nc khng c
hng dn t trc m i n khi cc ngn hng thng mi cho vay th
mi chy theo thi ci. Ngoi ra, nn quy nh t l cho vay u t chng
khon trn tng ti sn c ca ngn hng, ch khng phi tng d n v nn
khuyn khch cc ngn hng trch lp d phng ri ro cho hot ng ny t
l cao hn so vi cc loi cho vay khc. y l phng php qun l gin
tip, hin NHNN mi ch quy nh mc ri ro trong lnh vc kinh doanh
chng khon l 150% tnh t l vn, ch cha phi l trch lp d
phng ri ro.
Nh vy, vic hn ch nm gi cc ti sn ri ro cao, yu cu trch lp
d phng v mc d tr ti thiu l rt quan trng rng buc cc ngn
hng trong cc quyt nh u t, phn phi tn dng c tnh mo him cao.
Tuy nhin, vic tnh ton cc thng s, chng hn nh mc d tr ti thiu
------------------------------------------------------------------------------------------------------- 93
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

l bao nhiu, khng c cho vay u t chng khon qu bao nhiu phn
trm,... cn da trn c s khoa hc, nhm va m bo c s rng buc
va cho php ngn hng t ch mt mc hp l. Cn c cc vn bn
hng dn t trc trnh gy kh khn cho cc ngn hng trong cc hot
ng ca mnh.
b. Gim st v kim tra ngn hng
Kim sot nhng ngi iu hnh ngn hng v cch thc ngn hng hot
ng - gim st ngn hng (bank supervision) l mt bin php quan trng
hn ch la chn ngc v ri ro o c trong ngnh ngn hng. Vic
kim tra ti ch (on-site bank examination) thng xuyn i vi cc ngn
hng kim tra xem liu ngn hng c tun th cc quy nh v vn v gii
hn nm gi ti sn hay khng cng gip gim ri ro o c. Vic nh gi
ngn hng c th da trn tiu ch nh gi CAMELS (CAMELS rating26)
bao gm: Mc d tr vn y (Capital Adequacy), Cht lng ti sn
(Asset quality), Qun tr (Management), Doanh thu (Earnings), Tnh thanh
khon (Liquidity) v Mc nhy cm vi Ri ro ca th trng (Sensitivity
to market risk). Vi nhng thng tin thu nhn c qua h thng nh gi
CAMELS trn y, cc cp c thm quyn c th quyt nh p dng cc
bin php qun l no i vi ngn hng: c th l tm ngng cc hot ng
chn chnh li hnh vi ca ngn hng, hoc thm ch c th ng ca
ngn hng nu t l CAMELS qu thp. Nhng bin php hn ch ngn hng
tham gia vo cc hot ng ri ro khng ch c tc dng ngn chn ri ro
o c m t cn gip ngn chn hin tng la chn ngc trong
ngnh ngn hng bi khi ngn hng t c c hi mo him th nhng

Frederic S. Mishkin (2004), The Economics of Money, Banking and Financial markets,
Pearson Addison Wisley, 342, New York, USA.
------------------------------------------------------------------------------------------------------- 94
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t
26

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

ngi ham thch mo him, mun li dng ngn hng vo cc hot ng ri


ro cao s khng c nh nhy vo ngnh ngn hng na.
Vic chun ha cc ngn hng, sng lc cc d n m ngn hng mi
mt cch k lng cng l mt bin php nhm ngn cn nhng ngi k c
t tng phm ti, hay nhng ngi qu a liu lnh tham gia vo iu hnh
ngn hng nhm mc ch li dng ngn hng vo cc hot ng u c.
c cp php thnh lp ngn hng, c nhn v t chc phi trnh k hoch
iu hnh ngn hng ca mnh. Cc c quan c thm quyn s xem xt k
hoch qun tr ngn hng ny nh gi kh nng lnh mnh v ti chnh
trong tng lai ca ngn hng, doanh thu tim nng, s vn u t ban
u
Cc ngn hng c php thnh lp s b yu cu phi tin hnh bo
co nh k trong th hin ti sn v ngun vn ca ngn hng, thu nhp
v c tc, quyn s hu, hot ng qun l ngoi hi, v nhng chi tit
khc. Hng nm, cc c quan gim st ngn hng s tin hnh kim tra ngn
hng xem xt tnh trng ti chnh ca n v. Cc c quan qun l c th
tin hnh kim tra s sch bt ng xem ngn hng c tun th ng
nhng quy nh v t l vn v hn ch nm gi ti sn hay khng. Nu nhn
thy ngn hng nm gi qu nhiu ti sn ri ro, c quan gim st c th yu
cu ngn hng t b cc ti sn hay c th yu cu nh gi li cc khon
n v xa ng thi ghi nhn chi ph nhng khon n c nh gi l kh
i.
c. nh gi hot ng qun tr ri ro
Thng thng, vic gim st ti ch i vi ngn hng tp trung ch
yu vo vic nh gi cht lng bng cn i k ton ca ngn hng vo
mt thi im nht nh v xem xt xem liu ngn hng c tun th cc
------------------------------------------------------------------------------------------------------- 95
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

quy nh v vn hay khng. Tuy nhin, trong nn ti chnh pht trin hin
i nh ngy nay, bin php l khng . Vic kim tra s lnh mnh v
ti chnh ca ngn hng trong mt thi im cha th khng nh c rng
liu ngn hng s tham gia vo cc hot ng ri ro cao trong tng lai
hay khng. Chnh v c kh nng tham gia vo cc d n ri ro trong tng
lai nn mt ngn hng c th c tnh hnh ti chnh lnh mnh thi im hin
ti c th tuyn b ph sn bt c lc no do cc thua l trong thng mi.
V th, cn phi xem xt nhng ch tiu c th phn nh kh nng tham gia
vo cc hot ng ri ro ca ngn hng. Cc nh gim st ngy nay thng
quan tm nhiu hn ti cng tc nh gi s lnh mnh trong cng tc qun
l ngn hng thng qua tiu ch kim sot ri ro. Ngy nay, cc c quan
gim st thng nh gi hot ng qun tr ri ro ca ngn hng theo bn
tiu ch c bn: (1) cht lng trong hot ng gim st ca ban iu hnh
v qun tr cp cao; (2) tnh y cc chnh sch cng nh cc gii hn
lin quan n cc hot ng cha ng ri ro trng yu; (3) cht lng ca
h thng nh gi v kim sot ri ro; (4) c cc h thng kim sot ni b
y ngn nga hnh vi phm php hay khng c cho php ca nhn
vin 27. Ngn hng nh nc v B ti chnh cn c nhng hng dn c th
cho cc ngn hng trong vic qun tr ri ro li sut, trong yu cu ban
iu hnh ngn hng phi xc nh mc ri ro cho php ti a, ch nh nhn
s qun tr, kim sot ri ro. ng thi, da vo mc tham gia ri ro ca
cc ngn hng, cc c quan qun l c th tnh ton ra mc d tr bt buc
ph hp yu cu cc ngn hng thc hin.
d. Yu cu v cng b thng tin

27

Frederic S. Mishkin (2004), The Economics of Money, Banking and Financial markets,
Pearson Addison Wisley, 348 - 349, New York, USA.
------------------------------------------------------------------------------------------------------- 96
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Do tnh trng nhng ngi s dng thng tin n theo mt cch min
ph (free-rider problem) nn cc c nhn hay t chc gi tin s khng c
ng c t sn xut thng tin ring bit v cht lng ti sn ca ngn
hng. m bo rng nhng ngi gi tin ni ring v th trng ni
chung nm c nhiu thng tin hn, cc nh qun l c th yu cu cc
ngn hng tun th nhng nguyn tc k ton chun mc, cng b nhiu
thng tin gip cho th trng c th nh gi cht lng cc ti sn trong
danh mc u t ca ngn hng, v cng b mc ri ro m ngn hng
ang tham gia. Cng nhiu thng tin c cung cp cho cng chng th cc
c ng, ngi i vay, ngi gi tin cng d dng nh gi v gim st
ngn hng, ngn chn cc hnh vi ri ro ca ngn hng. Nhng c tnh v
ri ro ti chnh do h thng qun tr ri ro ni b ca bn thn cc hng c
th c s dng vo mc ch cng b cho cng chng28. Nh vy, bn
cnh vic cng b Bng cn i k ton v Bo co doanh thu thu nhp m
cc ngn hng s phi cung cp thm thng tin v mc ri ro tham gia v
tnh hnh qun l ri ro.
2. Trn th trng chng khon
2.1. Tng cng hot ng gim st Nh nc i vi th trng
chng khon
TTCK pht trin bng n trong thi gian qua khin cc c ch gim
st ca cc c quan Nh nc c thm quyn, c th l y ban chng khon
Nh nc cha theo kp. S pht trin bng pht ca TTCK t cui nm
2006 n nay dng nh vt qu nng lc qun l ca UBCKNN. Thc t
l c quan ny (bao gm Thanh tra UBCKNN) cn qu non tr, cha th c
28

Eurocurrency Standing Committee of Central Banks of Group of Ten countries (Fisher


Group), 9/1994, Discussion Paper on Public Disclosure of Markets and Credit risks by
Financial Intermediaries.
------------------------------------------------------------------------------------------------------- 97
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

cc iu kin cn thit qun l v gim st c hiu qu trc ht l


TTCK c t chc. Ngoi ra, th trng OTC cng ang hot ng t pht,
cha c qun l v bo v, khng c c ch hot ng hiu qu, cng
bng v trt t, cng khng c c s minh bch nh S/ Trung tm
Giao dch chng khon. Cc quy nh v TTCK khng c p dng bn
ngoi S/Trung tm Giao dch chng khon c t chc. Do vy, UBCKNN
cha c kh nng qun l TTCK khng chnh thc. Thiu mt h thng bo
co v cng b thng tin giao dch minh bch, vn gi c tr nn khng
r rng. Nng lc ti chnh, chuyn mn v nng lc hot ng ca cc nh
mi gii khng c kim chng cng khng c gim st, v thng tin v
t chc pht hnh khng c xc minh...
Trc tnh hnh nh vy, Chnh ph mi y yu cu BTC v
UBCKNN phi tng cng qun l, theo di, thanh tra, kim tra bo m
cho th trng pht trin theo ng nh hng t ra, pht huy nhng
mt tch cc, s dng cc bin php ph hp, hu hiu, hn ch ti a nhng
mt tiu cc i vi th trng, tuyt i khng xy ra nhng bin ng
t bin vt ra ngoi tm kim sot. Trong qu trnh qun l TTCK, cn
c bit lu : (i) Phi kim sot bng c lung vn u t vo TTCK
(thng qua cc bin php: ng k, lu k tp trung, u t y thc qua
cng ty qun l qu, kim sot ngoi hi, thu thu nhp...); (ii) Tng cng
tnh cng khai, minh bch trn TTCK, ngn chn c hiu qu cc hin tng
la o, u c v cc biu hin tiu cc trong vic pht hnh c phiu ca
cc doanh nghip; (iii) Tng cng cng tc thanh tra, kim tra, kim sot,
gim st cc hot ng ca cc Cng ty chng khon, Cng ty qun l qu,
Cng ty nim yt v cc qu u t chng khon m bo cc hot ng
ny ng php lut, cng khai, minh bch.
------------------------------------------------------------------------------------------------------- 98
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

2.2. Tng cng cc quy nh php l v cng b thng tin


TTCK l mt th trng ht sc nhy cm vi thng tin. Mt thng tin
c cng b khng chnh xc, khng trung thc hoc khng kp thi c th
dn n nhng quyt nh u t sai lm ca nh u t. Vn thng tin
bt cn xng khng ch nh hng ti tng c nhn ring l m c th nh
hng n c TTCK v nn kinh t. Theo Ayumi Konishi, Trng i din
thng tr ca Ngn hng Pht trin chu (ADB) ti H Ni, pht biu
trong hi ngh cc nh u t nc ngoi do VinaCapital t chc vo thng
10/2007 Tp.HCM: TTCK Vit Nam ang cn mt nhc trng gi nhp
iu v lut chi. Chnh nhc trng s y nhanh hn na qu trnh minh
bch ha, c bit minh bch ha thng tin vn ang rt thiu
Nhc trng ca th trng hin nay, khng ai khc, chnh l Nh
nc. Chnh v vy, mt gii php quan trng hng u hn ch tnh trng
thng tin bt cn xng chnh l tng cng minh bch ha thng tin trn
ton b th trng thng qua s can thip ca Nh nc di cc hnh thc
php l.
Va qua, ngy 18/04/2007, b Ti chnh ban hnh thng t s
38/2007/TT-BTC v vic hng dn cng b thng tin trn TTCK. Theo ,
Thng t quy nh i tng c php cng b thng tin l nhng cng ty
i chng, t chc pht hnh thc hin cho bn tri phiu ra cng chng, t
chc nim yt, cng ty chng khon, cng ty qun l qu, cng ty u t
chng khon, S giao dch chng khon, Trung tm Giao dch Chng
khon, v cc c nhn lin quan.
B Ti chnh cng quy nh vic cng b thng tin phi y , chnh
xc, kp thi theo qui nh ca php lut. Thng tin phi do Gim c hoc
Tng Gim c hoc ngi c u quyn cng b thng tin thc hin v
------------------------------------------------------------------------------------------------------- 99
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

phi chu trch nhim v ni dung thng tin cng b cng nh phi bo co
U ban Chng khon Nh nc, Sn giao dch chng khon, Trung tm giao
dch chng khon v ni dung thng tin cng b ngay cng thi im cng
b thng tin. Bt k ngi no cng b thng tin lm nh hng n gi
chng khon th ngi c u quyn cng b thng tin phi xc nhn hoc
nh chnh thng tin trong thi hn 24 gi k t khi thng tin trn c
cng b. Vic thc hin cng b thng tin c thc hin qua bo co
thng nin, trang thng tin in t v cc n phm khc ca t chc thuc
i tng cng b thng tin.
Trong thi hn mi 10 ngy, k t ngy c bo co ti chnh nm
c kim ton, cng ty i chng phi cng b thng tin nh k v bo
co ti chnh nm. Ngy hon thnh bo co ti chnh nm c tnh t ngy
t chc kim ton c chp thun k bo co kim ton vi thi hn hon
thnh bo co ti chnh nm chm nht l chn mi (90) ngy, k t ngy
kt thc nm ti chnh. Bo co ti chnh nm, Bo co Thng nin ca cng
ty i chng phi lu tr t nht 10 nm ti tr s chnh ca t chc nh u t
tham kho. Trong trng hp Ti khon ca cng ty ti ngn hng b phong to
hoc ti khon c php hot ng tr li sau khi b phong to; B thu hi Giy
chng nhn ng k kinh doanh hoc Giy php thnh lp, giy php hot
ng th cng ty i chng phi cng b thng tin bt thng trong thi hn
hai mi bn 24 gi, k t khi xy ra cc s kin trn v phi cng b trong thi
hn 72 gi nu cng ty vay hoc pht hnh tri phiu c gi tr t 30% vn thc
c tr ln hoc Cng ty nhn c thng bo ca To n th l n yu cu m
th tc ph sn doanh nghip
Thng t trn ra i vo thi im TTCK ang rt cn mt s can
thip t pha Nh nc chm dt tnh trng thng tin bt cn xng. Thng
------------------------------------------------------------------------------------------------------- 100
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

t quy nh kh r v ngha v cng b thng tin trn TTCK, hn ch


ng k tnh trng bng bt thng tin, tng trch nhim v thng tin cng b
ca doanh nghip v nhng ngi c y quyn cng b thng tin, v tr
thnh vn bn hng dn rt kp thi, hu ch i vi cc doanh nghip.
Tuy nhin, bn cnh vic c th ha cc vn bn php l, vic nng
cao k lut thi hnh cng l mt vn cn c quan tm. Hin nay, ch
ti cho li vi phm v cng b thng tin cn kh nh, ch mang tnh gi cao
nh kh, cha sc rn e, khin tnh trng vi phm vn xy ra thng
xuyn. Do Nh nc, bn cnh vic ban hnh cc vn bn hng dn cn
c nhng ch ti, bin php cng ch thi hnh cng rn nhm nng cao hn
na hiu lc v hiu qu ca hot ng qun l Nh nc, bo v quyn li
nh u t, nng cao tnh minh bch v lnh mnh ca th trng.
2.3. Nng cao hiu qu ca cc cng ty nh mc tn nhim (Credit
Rating Agency)
Credit rating tc l nh mc tn nhim hay h s tn nhim - l h
s nh gi kh nng ti chnh v kh nng thanh ton ca mt t chc i
vi cc khon tin ngha v - gc v li - ca cc cc cng c n m n pht
hnh. Cng c n bao gm c cng c ngn hn nh nh hi phiu, tn
phiu, chng ch tin gi, hoc di hn nh tri phiu, c phiu u i. T
chc pht hnh c th l chnh ph cp quc gia, cp tnh, thnh ph, hay
cc cng ty.
nh mc tn nhim xut hin t trc th k trc ti M do nhu cu
nh gi tn nhim ca cc doanh nghip ngnh ng st. n nm 1914
th cng ty Moodys - t chc nh gi h s tn nhim u tin trn th gii
c ng John Moody thnh lp da vo mt cng ty c ng thnh lp
trc vo nm 1909. Nm 1941 t chc Standard and Poors c thnh
------------------------------------------------------------------------------------------------------- 101
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

lp trn s st nhp ca Poors Publishing va Standard Statistics. Hin ti


trn th gii c mt s t chc nh gi h s tn nhim c quc t cng
nhn, cng nh mt s t chc c quc gia ca h cng nhn. Tuy vy 3
t chc Moodys, Standard and Poors v Pitch Ratings l 3 t chc c
cng nhn, c uy tn v th phn cao nht trn th gii.
Cc h thng hn mc tn nhim thng c xp hng theo thng l
quc t , thng thng bao gm 10 loi nh mc tn nhim t AAA, AA, A
cho n C v D. Trong AAA l nh mc tn nhim cao nht trong h
thng nh mc tn nhim. Cc doanh nghip c xp hng AAA c kh
nng hon tr cao nht cc ngha v ti chnh ca mnh. Cho n cc doanh
nghip hng C, c nguy c khng tr c n rt cao v D ch s dng khi
doanh nghip thc s ph sn.
Mt h thng nh mc tn nhim doanh nghip nht thit phi m
bo c tnh khch quan, c lp, khoa hc v cng khai. V phng php
xp hng ni chung c xy dng trn c s cc phn tch nh tnh, v
nh lng, vi s tham gia thm nh ca cc nh khoa hc v cc chuyn
gia trong tng lnh vc. H thng xp hng tn nhim doanh nghip da trn
c s cho im cc thng tin c nh gi nh tnh v nh lng. Vic
xp hng khng ch gii hn vic nh gi cc ch tiu ti chnh m cn
bao gm c vic nh gi cc ch tiu phi ti chnh nh vic xem xt mi
trng hot ng ca doanh nghip, nhng d bo ch quan v v th cnh
tranh ca doanh nghip, hot ng ca ban gim c, chin lc ca doanh
nghip v cc tc ng bn ngoi.
Cc phn tnh nh tnh thng bao gm cc ch tiu ri ro ngnh, mi
trng cnh tranh, v th ca doanh nghip, cht lng qun l, a dng v
c cu s hu, kh nng huy ng vn, cht lng thng tin ti chnh. Cc
------------------------------------------------------------------------------------------------------- 102
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

phn tch nh lng tp trung vo chnh sch ca cng ty v chin lc


kinh doanh, cc mc tiu ti chnh. Cc ch tiu nh lng s c so snh
phn tch xu hng v v so snh vi i th cnh tranh v mc bnh
qun ngnh. Cc ch tiu ti chnh s c tng hp t ti mt ci nhn
tng quan v kh nng ti chnh lnh mnh.
Trn th gii, cc cng ty nh gi tn nhim c quyn lc rt mnh
trong vic quyt nh gi c, iu khon v iu kin tip cn TTCK (cc
nh u t quyt nh mua c phiu vi t l li sut ph thuc vo ch s
nh gi tn nhim cao hay thp).
Cng ging nh Trung tm thng tin tn dng c lp trong th trng
tn dng ngn hng, vic thnh lp cc cng ty nh mc tn nhim c coi
l mt trong nhng bin php hu hiu gim thiu tnh trng thng tin bt
cn xng khi cc nh u t khng c thng tin v cc d n u t v
cc cng ty pht hnh chng khon. Th tng Chnh ph khi ph duyt
Chin lc pht trin TTCK n nm 2010, a ra ch trng thnh lp
cc t chc nh mc tn nhim, chm nht vo nm 2005. Cc t chc quc
t nh World Bank, Asian Development Bank cng ngh ngn hng nh
nc Vit nam nhanh chng thnh lp cc t chc ny. Hin nay, mt s
cng ty xp hng tn nhim doanh nghip c hnh thnh v i vo hot
ng, bao gm Credit Information Center (CIC) kim thm hot ng nh
gi tn nhim, Vietnamnet Solution (VASC), v Credit Rating Vietnam
(CRV).
T chc nh gi tn nhim ra i l cu ni thng tin gia cc doanh
nghip, cc nh u t khng ch trn TTCK m cn trong vic la chn i
tc. Ngoi ra, vi kt qu xp hng mt cch khch quan, doanh nghip s
c thm thng tin t iu chnh chin lc kinh doanh, ci tin quy trnh
------------------------------------------------------------------------------------------------------- 103
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

qun l. Cc cng ty xp hng tn nhim doanh nghip v ang c nhng


n lc lm th trng minh bch hn nhm gip th trng hot ng hiu
qu, bo v nh u t nh trc s lm dng quyn lc ca cc i gia v
cc t chc ln. i vi cc cng ty, t chc: kt qu xp hng h s tn
nhim c nh hung rt ln n s thnh cng ca vic pht hnh tri phiu,
nht l khi pht hnh tri phiu ra nc ngoi, cng nh vic xc nh li
sut tri phiu (h s tn nhim cng cao th li tri phiu cng thp v ngc
li). Thiu s xc nh h s tn nhim, th trng tri phiu di hn ca cc
cng ty cha th pht trin c. i vi cc nh u t, nht l nh u t
t chc, chuyn nghip, ngoi vic cn c vo h s tn nhim quyt nh
mua tri phiu, h cn dng h s tn nhim ca tri phiu ca cng ty
lm cn c quyt nh c a c phiu ca cng ty vo danh mc u
t ca mnh hay khng. Theo , c phiu ca nhng cng ty c tri phiu
c xp hng h s tn nhim thp (t BB hay Ba tr xung) thng khng
c la chn.
Tuy nhin, ba t chc nh gi tn nhim ca Vit Nam vn cha
c quc t cng nhn v vn cha thc hin ng chc nng ca mt t
chc nh gi h s tn nhim. Vic mi cc t chc nh gi ca th gii
xp hng h s tn nhim ca tri phiu cng cha ph bin. Cho n hin
ti, ch mi c chnh ph v hai cng ty BIDV v Techcombank thc hin.
y l mt lnh vc hot ng kh mi m, do Nh nc cn quan tm
to mt hnh lang php l thun li cho cc t chc ny. B Ti chnh ang
son tho khung php l to iu kin cho loi hnh dch v ny pht trin
ph hp vi thng l quc t.
Bn cnh , bn thn cc t chc cng cn u t nng cao cht
lng cho ngun nhn lc, tn dng li th ca ngi i sau nghin cu
------------------------------------------------------------------------------------------------------- 104
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

v hc hi kinh nghim t cc quc gia i trc c nhng iu kin kinh t


tng t. Nhng quc gia m chng ta c th tham kho l Thi Lan, Trung
Quc, Singapore. y l nhng quc gia c nhiu iu kin kinh t x hi
tng t, cng tng phi my m xy dng cc t chc nh gi tn dng,
cng gp nhng tht bi v cui cng thnh cng. Tuy nhin, vic
tham kho cn ch ti nhng c im khc bit, ring c ca th trng
ti chnh Vit Nam trnh tnh trng p dng my mc, khng ph hp th
trng.

------------------------------------------------------------------------------------------------------- 105
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

2.4. H tr hot ng kim ton


Mt trong nhng yu cu khng th thiu vi cc doanh nghip nim
yt trn TTCK l bo co ti chnh c kim ton. Mt bo co ti chnh
c kim ton c lp s l c s tin cy cho cc nh u t a ra cc
quyt nh u t ng n, gip nng cao tnh minh bch ca th trng.
Tuy nhin, hin nay cn thiu ht ngun lc kim ton trong lnh vc chng
khon.
Theo y ban Chng khon Nh nc, t 1/1/2007 s c 12 t chc
kim ton c lp c y ban ny cho php kim ton trong lnh vc chng
khon. Cc t chc ny l Cng ty Kim ton v K ton AAC; Cng ty
Kim ton DTL; Cng ty Kim ton v T vn ti chnh k ton (AFC);
Cng ty Dch v t vn Ti chnh k ton v Kim ton (AASC); Cng ty
Price Water House Cooper (Vietnam); Cng ty TNHH KPMG; Cng ty
Kim ton BHP; Cng ty Kim ton v T vn (A&C); Cng ty Kim ton
Vit Nam (VACO); Cng ty Kim ton v nh gi Vit Nam (VAE); Cng
ty TNHH Ernst & Young Vit Nam; Cng ty Kim ton v Dch v tin hc
(AISC).

Cc t chc kim ton ny c tham gia kim ton cho cc t

chc pht hnh, t chc nim yt v t chc kinh doanh chng khon.
c tham gia kim ton trn TTCK, cc doanh nghip kim ton c lp
phi c y ban chng khon Nh nc chp thun theo cc tiu chun ca
B Ti chnh.
Tuy nhin, cui thng 3 va qua, Cng ty TNHH Dch v kim ton
v T vn k ton BHP b mt quyn c kim ton cho cc t chc
pht hnh, t chc nim yt v t chc kinh doanh chng khon, do khng
s lng kim ton vin theo yu cu. 11 doanh nghip kim ton cn li
c chp thun ca y ban Chng khon Nh nc c kim ton cc
------------------------------------------------------------------------------------------------------- 106
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

doanh nghip hot ng trn TTCK cng ang lm vo tnh trng kh khn
v nhn lc. Thiu ngi dn n thiu c cng ty kim ton cho ngnh
chng khon.
S bng n ca TTCK Vit Nam trong nm 2006 vi ln sng ln sn
ca cc cng ty c phn v thnh lp mi cng ty chng khon khin cho
s thiu ht v cng ty kim ton c chp thun kim ton cc t chc
trn TTCK cng tr nn trm trng hn. 12 cng ty kim ton nay ch cn
11, s chia nhau kim ton cho 195 doanh nghip nim yt v 55 cng ty
chng khon ang hot ng29. S la chn vn t nay cng t hn.
gii quyt tnh trng thiu cng ty kim ton cho lnh vc chng
khon, mi y y ban Chng khon Nh nc c thng bo ti cc cng
ty kim ton nu p ng cc iu kin kim ton theo quy nh c th
np h s v y ban v c xem xt chp thun ngay, thay v trc y c
quan ny ch xem xt chp thun hai nm mt ln (Theo quy nh hin hnh,
mt cng ty kim ton thnh lp c 3 nm c 10 kim ton vin s
iu kin xin y ban chng khon Nh nc cp php cho kim ton cc
cng ty nim yt).
y ban chng khon v chnh ph cn xem xt tng cng ngun
lc kim ton cho lnh vc chng khon ng thi nng cao cht lng nhn
lc kim ton. Nh nc cng cn ban hnh cc vn bn php lut nh Ngh
nh v kim ton c lp to hnh lang php l thun li cho kim ton.
Bn cnh , nh ni phn gii php cho th trng tn dng,
vic a hot ng k ton v kim ton gn hn vi cc chun mc th gii

S liu n ngy 09/04/2007,


http://www.kiemtoan.com.vn/modules.php?name=News&file=article&sid=1048
29

------------------------------------------------------------------------------------------------------- 107
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

cng l mt bin php cn thit nng cao tnh minh bch, gim tnh trng
thng tin bt cn xng trn TTCK.

------------------------------------------------------------------------------------------------------- 108
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t

Thng tin bt cn xng trn th trng ti chnh Vit Nam - Thc trng v gii php
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

KT LUN
Vi nhng l lun chung v th trng ti chnh v c s l lun L
thuyt thng tin bt cn xng, nhng phn tch c th cc biu hin c th
trong thc tin ti th trng ti chnh, kha lun mang li mt ci nhn
tng qut v vn bt cn xng thng tin trn th trng ti chnh Vit
Nam, v ng gp mt s phng hng gii php khc phc tnh trng
trn. Thc t gn y c khng t nhng nghin cu v th trng ti chnh
ca nhiu nh kinh t v cc hc gi, xoay quanh rt nhiu kha cnh khc
nhau nh: Tc ng ca vic Vit Nam gia nhp WTO v nhng cam kt
trong lnh vc ti chnh, ton cu ha ti chnh v cc vn chnh sch,...
ng gp nh b ca kha lun i vi nhng nghin cu v th trng ti
chnh l cch tip cn cc vn trn th trng ti chnh trn c s l
thuyt thng tin bt cn xng.
Tuy nhin, trong phm vi ca mt kha lun tt nghip, cng vi
nhng hn ch nht nh v kin thc v phng php nghin cu, ngi
vit ch mi dng li vic nghin cu nhng biu hin chung nht v tiu
biu nht ca thng tin bt cn xng trn ton b th trng ti chnh. Ngi
vit hy vng s c thm nhiu nghin cu su v c th hn v tng th
trng. Ngoi ra cng c rt nhiu cch tip cn mi m ngi vit xin c
xut nghin cu v th trng ti chnh nh Vn tri chanh
(Lemons problem), L thuyt th trng hiu qu (Efficient Market
hypothesis) v L thuyt thng tin hiu qu (Efficient Information
hypothesis).

------------------------------------------------------------------------------------------------------- 109
----Nguyn Th Phng Nht - Anh 14 K42D - Kinh t v kinh doanh quc t