You are on page 1of 9

GLOBALIZACIJA - KAKO I ZATO SE

MJERI

Esej iz predmeta Globalna ekonomija

Savremeno drutvo 21. stoljeaja oblikuju globalizacije, liberalizacija i svakako tehnoloki


razvoj. Postoje razliite definicije pojma globalizacije, ali se sve svode na ukidanje
ogranienja protoka roba, ljudi, kapitala i ideja meu razliitm dijelovima svijeta. Time dolazi
do stvaranja jedinstvenog svjetskog trita koje je dostupno svima.

Proces globalizacije

predstavlja intenzivnu interakciju i mijeanje

regionalnih ekonomija, drutava i kultura, zahvaljujui prije svega brzom informatikom i


telekomunikacionom razvoju. Globalizacija utie na poslovne sisteme, njihovu organizacionu
strukturu i sve raspoloive resurse sa ciljem da se svijet percipira kao jedno trite.
Globalizacija, kao proces koji je ve nekoliko decenija prisutan, doveo je do brojnih promjena
u svim segmentima ivota. Najznaajnije posljedice procesa globalizacije predstavljaju
integracija zemalja, formiranje globalnog trita, globalnih kompanija, globalnih brendova,
globalne kulture pa ak i globalnih potroaa.

Glavni subjekti u globalizaciji imaju ovlatenje da kontroliu veliku mo i prikazivaju


izvjea prema svojim tekuim potrebama. To dovodi do prividnog, ekonomskog, poslije
stvarnog rasta ali i do nunog privrednog pada.
Sa druge strane, nedostatak kapitala u siromanim zemljama praen nedostatkom znanja,
preduzetnitva i institucija u dravnom sistemu omoguuje tim zemljama slabo sudjelovanje
u internacionalnoj podjeli rada, odnosno u internacionalizaciji proizvodnih snaga, to je
rezervisano za zemlje s dobrom privrednom strukturom i razvijenom mreom institucija, koje
obiluju poduzetnitvom i potpomau njegovu afirmaciju.

U jeziku akademske zajednice esto se koristi pojam globalizacije. Ovaj pojam se znaajnije
pojavljuje ezdesetih godina prologa vijeka, a ve osamdesetih godina postaje jedan od
najee upotrebljavanih pojmova u nauci , publicistici, ekonomiji. Znaajan dogaaj koji je
oznaio veliki skok u procesu svestrane, a posebno ekonomske globalizacije je pad
Berlinskog zida.

Ekonomsko odreenje pojma globalizacije nalazimo u neprekidno, snanom, brzom


reguliranju i rasprostranjenom integrisanju proizvodnih, trgovakih i finansijskih elemenata i
aktivnosti. Izuavajui pojam globalizacije moemo zakljuiti da o pojmu globalizacije
postoji veliki broj definicija to ukazuje o kompleksnosti ovoga pojma. Shvaen u najirem
smislu, obuhvaa sveukupne odnose i preklapanje odnosa pojedinaca i institucija u mrei
ekonomskog, politikog i kulturnog domene. Globalizacija je mnogo vie od ekonomske
integracije, to je proces prevazilaenja historijski stvorenih granica. Globalizacija je, u
ekonomskom smislu, proces kojim se smanjuju ili potpuno ukidaju prepreke u meunarodnoj
ekonomskoj razmjeni, i poveava ekonomske integracije meu zemljama to omoguuje
ubrzanu razmjenu znanja i kulture.

U okvirima globalizacije izraena su transnacionalna i interregionalna kretanja kapitala i


radne snage, ali i integracije s izraenom ekonomskom moi.
OECD (Organizacija za ekonomsku saradnju i razvoj) globalizaciju definira kao prekoraenje
aktivnosti kompanije vezane za investicije, proizvodnju, trgovinu i razvoj, odnosno otvaranje
novih trita, ekspanziju tehnolokih i organizacijskih prednosti i smanjenje trokova i rizika.
To je put prekidanja procesa finiiranja proizvoda u jednoj zemlji. Proizvodi se izrauju u
dijelovima kompanije koje se nalaze u vie zemalja svijeta, zbog ega nema jasne nacionalne
prepoznatljivosti proizvoda.
Globalizacija zahtijeva da se odbaci globalni pogled koncepta nacija - drava, a ubace u igru
pravila internetskog povezivanja tj. otvaranja prema "ostatku svijeta". Rjeenja za razvoj se ne
trae iznutra ve izvana ("iz ostatka svijeta"). Ekonomija nije ograniena unutar jedne zemlje,
niti je svijet spoj zasebnih i neovisnih drava.

Kao rezultat promjena u ekonomskoj politici i tehnologiji, privrede koje su nekad bile
podijeljene visokim transportnim trokovima i barijerama u trgovini i finansijama, sada su
povezane sve guom mreom ekonomske meuzavisnosti. Sve bri ritam spektakularnih
tehnolokih inovacija i sve gua povezanost, meuozavisnost svijeta, organski su povezani.

Ukoliko se proces globalizacije izuava sa stanovita ekonomske moi pojedinih drava,


nameui kulturno i ekonomsko vodstvo , pretvarajui sve osobine naroda u jedinstvenu
kulturu i obiaje onda imamo u vidu globalizaciju odozgo. Ova vrsta globalizacije predstavlja
jaanja moi multinacionalnih kompanija sa jedinstvenim pravilima saradnje i nainom
poslovanja.
Sa druge strane imamo globalizaciju odozdo, koja preslikava kulturne modele ostalih
multinacionalnih kompanija u okviru zemalja u razvoju i stvara se plagijat globalizacije.
Ovakva globalizacija nije nametnuta stranim uticajem, ve eljom da se uklopi u globalne
tokove.
Ekonomska globalizacija se provodi preko djelovanja trinih zakona, razvoja tehnologije u
podruju informatike i komunikacija kao prirodan i nuan proces rasta meunarodnih tokova
roba i kapitala.
Dakle, glavni tokovi globalne ekonomske integracije su meunarodni tokovi roba koji se
kreu cikliki, ali imaju jasnu tendenciju brzog rasta.
Osnovni efekti globalizacije su:
-

optimalna kombinacija ulaganja proizvodnih faktora u svjetskom omjeru, i

ostvarivanje teoretski idealnog ekonomskog obima.

Globalna ekonomija

je meuzavistan sistem trgovine, investicija i

razvoja koji povezuje sve zemlje i regione svijeta. Pravila igre se uspostavljaju na bilateralnoj
i multilateralnoj osnovi uz uee kompanija, industrija, drava i regiona. Ekonomije drava i
regiona se uvezuju meusobno stvarajui mnotvo prilika i prijetnji. One potiu iz saradnje i
integracija, na jednoj strani, i konkurencije i konflikta na drugoj strani. Globalna
meuzavisnost zemalja ne dozvoljava izolaciju.

Osnovne karakteristike globalne ekonomije su:


- porast svjetske trgovine i investicija,
- poveanje meuzavisnosti u svjetskoj ekonomiji,
- porast konkurencije i
- poveanje kompleksnosti u globalnoj ekonomiji

Inicijalni poticaj globalnoj ekonomiji daje izvoz, kao nastojanje da se u vlastitoj zemlji razvije
to vei obim ekonomske aktivnosti na temelju konkurenrskih prednosti koje ima domaa
zemlja. Kako se konkurentske prednosti koje potiu iz domae zemlje eliminiu, strane
direktne investicije daju nove poticaje globalizaciji.
Poveanje meuzavisnosti u globalnoj ekonomiji izraava se kroz trgovinu, tokove kapitala i
finansiranja, investiranje, globalizaciju informacija kroz globalne komunikacije, djelovanje
multinacionalnih korporacija, prenos tehnologija i know-how-a i poslovne upravljake prakse.
Nove komunikacione tehnologije, prije svega Internet, viestruko su omoguile poveanje
meuovisnosti u svijetu. One omoguavaju brzu razmjenu informacija i ideja, uenje na
daljinu, elektronsku trgovinu i difuziju znanja. One takoer doprinose globalizaciji kulture
kroz dominaciju engleskog jezika, brzoj razmjeni kulturnih vrijednosti i poznavanju razliitih
kultura kao uvjetu uspjenog marketinga u globalnoj ekonomiji.
Porast konkurencije se izraava kroz tri oblika. Prvi se odnosi na irenje geografske
dimenzije konkurencije, pri emu se kompanija ekspanzijom na nova trita susree sa novim
lokalnim konkurentima, dok su globalni konkurenti uglavnom njeni pratioci irom svijeta.
Drugi oblik se odnosi na pojave novih konkurenata, koji uvode nove modele konkurencije i
razvijaju nove konkurentske prednosti. Trei oblik odnosi se na nove strategije
konkurentnosti. Globalna ekonomija zahtjeva globalnu konkurentnost. To znai da nema
efikasne konkurencije ako kompanija konkurira konkurentima na tritu jedne zemlje svojim
resursima i sposobnostima koje ima samo u toj zemlji.

Kompleksnost globalne ekonomije proizlazi iz kompleksnosti i brzine u razvoju i


implementaciji novih tehnologija i upravljakih modela i brzine kojom se mjenja ekonomska,
politika, kulturoloka i konkurentska sredina i potroai. Kompleksnost je uvjetovana, na
jednoj strani, djelovanjem brojnih aktera globalne ekonomije sa esto suprotstavljenim
5

interesima, poev od vlada zemalja, preko regionalnih integracija pa do globalnih institucija i


meunarodnih poslovnih kompanija. Na drugoj strani kompleksnost je uvjetovana tekoama
u koordinaciji djelovanja navedenih aktera, pri emu je potrebno uglavnom horizontalnim
metodama koordinacije optimizirati odnos izmeu profitnih i neprofitnih ciljeva i regionalnih
i nacionalnih interesa pojedinih aktera globalne ekonomije.

Ekonomska globalizacija uopteno govorei, ima dvije dimenzije.


Prvo, stvarni ekonomski tokovi se obino uzimaju kao mjere globalizacije. Drugo, prethodna
uenja (literatura) upotrebljavaju sredstva za ogranienja u trgovini i organienja kapitala.
Shodno tome, dva indeksa su konstruisana da ukljuuju individualne

komponente

preporuene kao zastupnici za globalizaciju u literaturi.


- Stvarni tokovi: Pod-indeks stvarnih ekonomskih tokova sadri podatke o trgovini i
- Strane direkte investicije i portfolio investicije.
Podatke o trgovini obezbjeuje Svjetska banka, akcije SDI-a obezbjeuje UNCTAD STAT.
Investicije portfolija se izvode iz Meunarodne finansijske statistike. Dakle trgovina je zbir
dravnih izvoza i uvoza, a investicije portfolija je suma dravnih akcija, imovina i obaveza

S obzirom na to da globalizacija predstavlja irenje i jaanje meunarodnih ekonomskih veza,


jasno je da njen razvoj zavisi od dva faktora: volje i mogunosti da se takve veze uspostave,
odravaju i unapreuju. Volja za meunarodnom saradnjom je izraena u vanjskotrgovinskoj
politici zemlje, zapravo u njenom opredjeljenju za liberalizaciju ili protekcionizam. S druge
strane, razvoj transportnih, komunikacijskih i informacijskih sistema je izraz tehnolokih
mogunosti ostvarenja eljene saradnje. Globalizacija svakako ima pozitivan utjecaj na
privredni rast i razvoj, u skladu sa poveanom produktivnou, koja je rezultat specijalizacije
zemlje na osnovama meunarodne podjele rada
Zemlje koje su prihvatile znaajno uee u procesu globalizacije su ostvarile vidno bolje
rezultate od onih koje su ostale na marginama meunarodnih ekonomskih odnosa. Dokaz za
takvu tvrdnju su zemlje jugoistone Azije, tzv. azijski tigrovi (Juna Koreja, Hong Kong,
6

Tajvan i Singapur) koji su jo 1970-ih godina prihvatili izvozno orijentisanu strategiju razvoja
i ostvarile izuzetne rezultate. Kasnije, 1980-ih godina dolazi drugi talas globalizacije
zemalja u razvoju. Iako je statistika veza izmeu primjenjivane razvojne strategije i
ostvarenog ekonomskog rasta jasna, ipak je previe ambiciozno tvrditi da je upravo otvorenost
privrede prema svjetskom tritu dovoljan faktor uspjeha pojedinih zemalja.
Klju njihovog napretka je ipak u znatno dubljim i sveobuhvatnijim reformama privrednog
sistema, iji su meunarodni odnosi samo jedan dio. Vee uee zemlje u procesu globalne
privredne integracije svakako vodi brem privrednom rastu.

KOF Indeks globalizacije uveden

je 2002. Godine, te je ureen i

opisan detaljno u Dreheru, Gastonu i Martensu (2008. godine).

Ukupni indeks pokriva

ekonomske, socijalne i politike dimenzije globalizacije. Pratei Klarka, Norisa, Kohejna i


Naja, globalizacija se definie kao proces stvaranja mree veza meu akterima na viekontinentalnim tritima, posredovano kroz vie razliitih tokova, ukljuujui ljude,
informacije i ideje, kapital i robu. Globalizacija je zamilena kao proces koji ukida nacionalne
granice, integrie nacionalne ekonomije, kulture, tehnologije i vladavine i stvara komplekse
odnose meusobnog proimanja.
Drugim rijeima, tri dimenzije KOF indeksa su definisane kao:

Ekonomska globalizacija, karakterizovana kao protok dobara/robe, kapitala i usluga na


velikim udaljenostima, kao i informacija i percepcija koje prate berzu;

Politika globalizacija, karakterizovana rasprostranjenou vladine politike; i

Socijalna globalizacija, izraena kao irenje ideja, informacija, slika i ljudi.

Prema indeksu globalizacije slijedee drave su najvie globalizovane:

Zakljuak
Globalizacija predstavlja integrirani proces industrijalazacije i modernizacije koja se iri
globalno s funkcijom integracije.

Glavni sudionici u globalizaciji imaju ovlatenje da

kontroliu veliku mo i prikazivati izvjea prema svojim potrebama. To dovodi do prividnog


ekonomskog, poslije stvarnog rasta ali i do nunog privrednog pada. Globalna ekonomija je
sistem trgovine, investicija i razvoja koji povezuje regione svijeta.
Nas najvie zanima ekonomska globalizacija i tu treba spomenuti da ona predstavlja
ekonomsko irenje kompanija na ostale prostore u cilju proirenja poslovanja i poveanja
profita. Ekonomska globalizacija rui sve prijanje barijere poslovanja te prua nove
8

mogunosti plasiranja i prodavanja proizvoda na novim, proirenim tritima. Sa druge strane


ona predstavlja prijetnju za postojea mala i srednja preduzea ponajvie zbog njihove
nemogunosti praenja trendova i takmienja sa velikim transnacionalnim kompanijama.
Vaan parametar globalicije jeste KOF index globalizacije, uvede 2002. Godine. Prema ovom
indexu proces globalizacije se moe razloiti na tri faktora, a to su Ekonomska, Politika i
Socijalna globalizacija, koje su sastavni dijelovi pojma globalizacije.
Pomou ovog indexa se realizovalo mjerenje stepena globalizacije odreenih zemalja, pa su
se u pet najglobalizovanijih zemalja nale sljedee:
Sigapur, Austrija, Belgija, Holandija i Irska na elu.