lsêe÷j·T qeT

'
lsêeTX¯sD
¡ >∑Ts¡TuÛÀ´ qeT'

leT<ë«©àøÏ sêe÷j·TDeTT
düT+<äs¡ ø±+&ÉeTT
@ø£#·‘ê«]+X¯düs¡Z
XÀ¢ˆˆ dü #· yê–“¤' Á|üXk¯ ÕÔ_'Û >∑$Twü´ q÷Œõ‘· düj
Ô ÷· ˆ
‘·kÕà<˚X› Ê <äbÕÁø£eT´ ∫+‘·j÷· e÷dü yêqs¡' ˆˆ
1
|ü<ä#˚ä<äeTT :` dü' ` #· ` yê–“¤' ` Á|üXk¯ ÕÔ_'Û ` >∑$Twü´Hé ` |üPõ‘·' ` ‘·j÷·
` ‘·kÕà‘Y ` <˚XÊ‘Y ` <äbÕÁø£eT´ ` ∫+‘·j÷· e÷dü ` yêqs¡' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` dü' yêqs¡' ‘·j·÷ Á|üX¯kÕÔ_Û' yê–“¤' |üPõ‘·', >∑$Twü´Hé,
‘·kÕà‘Y <˚XÊ‘Y nbÕÁø£eT´ ∫+‘·j÷· e÷dü.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` dü' yêqs¡' R Ä Vü≤qTeT, ‘·j÷· R Ä d”‘ê<˚$#˚, Á|üXk¯ ÕÔ_'Û R
ÁX‚we˜ü TT˝…q’ , yê–“¤' R e÷≥\#˚, |üPõ‘·' R >ös¡$+|üã&çqyê&Ó,’ >∑$Twü´Hé R
yÓ&É\uÀe⁄#·T, ‘·kÕà‘Y <˚XÊ‘Y R Ä Á|ü<˚X¯eTT qT+&ç, nbÕÁø£eT´ R ‘=\–,
∫+‘·j÷· e÷dü R Ä˝À∫+|ü<=&É>¬ qT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT d”‘ê<˚$#˚ eT+∫ e÷≥\‘√ düeTT∫‘·eTT>± >ös¡$+|üã&ç
n≥qT+&ç yÓ&*É b˛e⁄#·T Ä Á|ü<X˚ e¯ TT qT+&ç Á|üøÿ£ ≈£î yÓ&*É ø=\~ <ä÷s¡eTTq
ì\∫ Ç≥T¢ ∫+‹+|ükÕ¬>qT.
XÀ¢ˆˆ n\ŒX‚wü $T<ä+ ø±s¡´+ <äèùwj
º T· eTdæ‘ø˚ Då£ ≤ ˆ
Ár qTbÕj·÷ q‹Áø£eT´ #·‘T· s¡ú ÇVü≤ <äèX¯´‘˚ ˆˆ
2
|ü<ä#˚ä<äeTT :` n\ŒX‚wyü Té ` Ç<ä+ ` ø±s¡´+ ` <äècÕº ` Çj·T+ ` ndæ‘ø˚ Då£ ≤ `
ÁrHé ` ñbÕj·÷Hé ` n‹Áø£eT´ ` #·‘T· s¡'ú ` ÇVü≤ ` <äèX¯´‘˚ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` Ç<ä+ ø±s¡´yéT n\ŒX‚wyü Té — Çj·TyéT ndæ‘ø˚ Då£ ≤ <äècºÕ— ÇVü≤
ÁrHé ñbÕj·÷Hé n‹Áø£eT´ #·‘T· s¡'ú <äèX¯´‘˚.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` Ç<ä+ ø±s¡´+ R á ø±s¡´eTT, n\ŒX‚w+ü R ø=~›>∑ $T–*q{Ï~º ,
Çj·T+ ndæ‘ø˚ D
å£ ≤ R á d”‘ê<˚$, <äècºÕ R ø£qã&çq~, ÇVü≤ R Ç#·Ã≥, ÁrHé
ñbÕj·÷Hé R kÕe÷<äT˝…q’ eT÷&ÉT ñbÕj·TeTT\qT, n‹Áø£eT´ R $T+∫, #·‘T· s¡'ú

2

düT+<äs¡ø±+&ÉeTT

R Hê\Ze<Óq’ <ä+&√bÕj·TeTT, <äèX¯´‘˚ R ø±ìŒ+#·T#·Tqï~.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Á|ü<ëÛ qø±s¡´yÓTqÆ d”‘êdü+<äsÙ¡ qeTT Ç|üŒ{ÏøÏ kÕ~Û+|üã&çq~. X¯Á‘·Tã\
dü+<äsÙ¡ qeTHÓ&ç s¬ +&Ée ∫qï ø±s¡´eTT Ç+ø£ $T–*j·TTqï~. <ëìø=i≈£î kÕeT<ëq
uÛ<Ò eä TT\HÓ&ç eT÷&ÉT ñbÕj·TeTT\TqT >±ø£ <ä+&ÉeTT nq>± j·TT<äeΔ TT nHÓ&ç
Hê\Ze ñbÕj·Ty˚T Á|üdTü ‘Ô e· TT Á|üj÷Ó »qø£se¡ TT>± Hê≈£î >±ìŒ+#·T#·Tqï~.
XÀ¢ˆˆ q kÕeT s¡ødå£ Tü ‡ >∑TD≤j·T ø£\Œ‘˚
q <ëq eTs√ú|∫ü ‘˚wßü j·TT»´‘˚ ˆ
q uÛ<Ò kä Õ<Ûë´ ã\<ä]Œ‘ê »Hê'
|üsêÁø£eT ùdÔ «e eT y˚TVü≤ s√#·‘˚ ˆˆ
3
|ü<ä#˚ä<äeTT :` q ` kÕeT ` s¡ødå£ Tü ‡ ` >∑TD≤j·T ` ø£\Œ‘˚ ` q ` <ëqyéT `
ns√ú|∫ü ‘˚wßü ` j·TT»´‘˚ ` q ` uÛ<Ò kä Õ<Ûë´' ` ã\<ä]Œ‘ê' ` »Hê' ` |üsêÁø£eT'
` ‘·T ` @e ` eTeT ` ÇVü≤ ` s√#·‘˚ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` s¡ødå£ Tü ‡ kÕeT >∑TD≤j·T q ø£\Œ‘˚— ns√ú|∫ü ‘˚wßü <ëq+ q
j·TT»´‘˚— ã\<ä]Œ‘ê' »Hê' uÛ<Ò kä Õ<Ûë´' q— ÇVü≤ eTeT |üsêÁø£eT' @e s√#·‘.˚
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` s¡ødå£ Tü ‡ R sêø£då Tü \ $wüjT· eTTq+<äT, kÕeT R kÕeTe#·qeTT,
>∑TD≤j·T R eT+∫ ø=i≈£î, q ø£\Œ‘˚ R ñ|üj÷Ó –+|ü<Tä , ns√ú|∫ü ‘˚wßü R <Ûqä eTT#˚
düeTè~Δ>±+∫j·TTqï yê] jÓT&É, <ëq+ R <ëqeTT, q j·TT»´‘˚ R ñ|üj÷Ó –+#·<Tä ,
ã\<ä]Œ‘ê' R ã\eTT#˚ eT~+∫j·TTqï{Ϻ, »Hê' R »qT\T, uÛÒ<äkÕ<Ûë´' R
uÛ<Ò √bÕj·TeTT#˚ eX¯|&ü TÉ q{Ϻ yês¡T, q R ø±s¡T, ÇVü≤ R á dü+<äs“¡ e¤ TTq, eTeT
R Hê≈£î, |üsêÁø£eT' @e R |üsêÁø£eTy˚T, s√#·‘˚ R Çwüeº T>∑T#·Tqï~.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` á sêø£ådüT\j·T+<äT kÕeTe#·qeTT |òü\e+‘·eTT >±C≤\<äT.
◊X¯«s¡´eTT‘√ eT~+∫j·TTqï á s¡ø£ÿdüT\ jÓT&É <ëqeTqT ñbÕj·TeTT≈£L&É
|üì#˚jT· <äT. me«]ì ˝…øÿ£ #˚jT· ì ã\>∑]«‘·T˝…q’ M]q&ÉTeT |üsd¡ Œü s¡ys’Ó e¡ TT ø£*Œ+∫
kÕ~Û+|üe\dæjT· Tqï{Ϻ uÛ<Ò √bÕj·TeTT>∑÷&É @$Tj·TT |üì#˚jT· <äT. n+<äT#˚ M]jÓT&É
#·÷|üe\dæq~ ∫e] ñbÕj·TyÓTqÆ j·TT<äeΔ THÓ&ç <ä+&√bÕj·T yÓTTø£ÿ{ÏjT˚ j·Tì
Hê ìX¯Ãj·TeTT.
XÀ¢ˆˆ q #êdü´ ø±s¡´dü´ |üsêÁø£e÷ <äè‘˚
$ìX¯Ãj·T' ø£•Ã ~ ¨|ü|<ü ´ä ‘˚ ˆ

(41) ` @ø£#·‘ê«]+X¯düs¡Z

3

Vü≤‘·Á|üMsê X¯Ã s¡DÒ ‘·T sêø£kå Õ'
ø£<+ä∏ ∫ Bj·TT s¡´ ~ Vü‰<ä´ e÷s¡e› yéT ˆˆ
4
|ü<ä#˚ä<äeTT :` q ` #· ` ndü´ ` ø±s¡´dü´ ` |üsêÁø£e÷‘Y ` ãTT‘˚ ` $ìX¯Ãj·T'
` ø£•Ã‘Y ` ÇVü≤ ` ñ|ü|<ü ´ä ‘˚ ` Vü≤‘·Á|üMsê' ` #· ` s¡DÒ ` ‘·T ` sêø£kå Õ' `
ø£<+ä∏ ∫‘Y ` áj·TT' ` j·T‘Y ` ÇVü≤ ` n<ä´ ` e÷s¡e› yéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ÇVü≤ ndü´ ø±s¡´dü´ |üsêÁø£e÷‘Y ãTT‘˚ ø£•Ã‘Y $ìX¯Ãj·T' q
ñ|ü|<ü ´ä ‘˚— ÇVü≤ n<ä´ s¡DÒ Vü≤‘·Á|üMsê' sêø£kå Õ' ø£<+ä∏ ∫‘Y e÷s¡e› yéT áj·TT'.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ÇVü≤ R Ç#·Ã≥, ndü´ ø±s¡´dü´ R á ø±s¡´eTTq≈£î, |üsêÁø£e÷‘Y
ãTT‘˚ R |üsêÁø£eTeTT>±ø£, ø£•Ã‘Y $ìX¯Ãj·T' R ˇø±H=ø£ ìX¯Ãj·TeTT, q ñ|ü|<ü ´ä ‘˚
R ‘·–j·TT+&É<Tä , j·T‘Y R @\qq>±, ÇVü≤ R Ç#·Ã≥, n<ä´ R H˚&TÉ , s¡DÒ R
j·TT<äeΔ TTq+<äT, Vü≤‘·Á|üMsê' R #·ìb˛sTTq eTVü‰jÓ÷<ÛTä \T ø£*–q{Ï,º sêø£kå Õ'
R s¡øÿ£ düT\T, ø£<+ä∏ ∫‘Y R m{À¢, e÷s¡e› + R yÓT‘·ãÔ &ÉT≥qT, áj·TT' R bı+<ä>\∑ s¡T.

$X‚cÕs¡úeTT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
sêe÷j·TD •s√eTDÏ :` sêø£åkÕ' ø£<∏ä+∫‘Y e÷s¡›eyéT áj·TT' ` H˚ì|ü&˚
$»è+_Û+∫ á sêø£då Tü \˝À ô|<äy› ê]ì Vü≤‘·e÷]Ãq#√ yês¡T #˚jT· Tq~˝Òø£ ‘·eT
ø±s¡´eTTqT e<ä*, d”‘·qT sêeTTq≈£î n|üŒ–+∫q#√ sêø£ådü≈£î\$<Ûä«+düqeTT
»s¡T>∑≈î£ +&ÉTqT >∑<ë j·Tì Vü≤qTeT ‘·q <äj÷· dü«uÛ≤eeTT ì≥T¢ yÓ\&¢ +ç #·T#·THêï&ÉT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` H˚qT kÕ~Û+|üuÀe⁄ ø±s¡´eTTq≈£î |üsêÁø£eTeTT ø£+f… y˚i…Æq
e÷s¡yZ T˚ $Tj·TT ‘·–j·TT+&É<Tä . á sêø£då Tü \˝Àì eTVü‰Ms¡T\T H˚&TÉ Vü≤‘·e÷]q#√
$T–*q yê¬sq’ qT Áøös¡´eTTqT M&ç m{À¢ kÕ<ÛTä e÷s¡eZ TT qe\+_+#·e#·TÃqT.
XÀ¢ˆˆ ø±πs´ ø£sà¡ DÏ ì]›ùwº jÓ÷ ãVüA q´|æ kÕ<Ûj
ä T˚ ‘Y ˆ
|üPs¡«ø±sê´$s√<Ûq˚ dü ø±s¡´+ ø£sT¡ Ô eTs¡Ω‹ ˆˆ
5
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ø±πs´ ` ø£sà¡ DÏ ` ì]›ùwº ` j·T' ` ãVüAì ` n|æ ` kÕ<Ûj
ä T˚ ‘Y
` |üPs¡«ø±sê´$s√<Ûq˚ ` dü' ` ø±s¡´+ ` ø£sT¡ yÔ Té ` ns¡Ω‹ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ì]›ùwº ø±πs´ ø£sà¡ DÏ j·T' ãVüAì n|æ |üPs¡«ø±sê´$s√<Ûq˚
kÕ<Ûj
ä T˚ ‘Y, dü' ø±s¡´+ ø£sT¡ yÔ Té ns¡Ω‹.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ì]›ùwº R ìπs•› +|üã&çq{Ï,º ø±πs´ R ø£seÔ¡ ´yÓTqÆ {Ï,º ø£sà¡ DÏ R

4

düT+<äs¡ø±+&ÉeTT

|üìj·T+<äT, |üPs¡«ø±sê´$s√<Ûq˚ R yÓTT<ä{Ï ø£seÔ¡ ´eTTq≈£î $s√<Ûeä TT ˝Ò≈î£ +&É>±,
ãVüAì n|æ R ô|øÏÿ+{Ïì >∑÷&É, j·T' R me&ÉT, kÕ<Ûj
ä T˚ ‘Y R HÓiy˚sT¡ ÃH√, dü'
R Ä‘·&TÉ , ø±s¡´+ R |üìì, ø£sT¡ +Ô R kÕ~Û+#·T≥≈£î, ns¡Ω‹ R ‘·–j·TT+&ÉTqT.
dü÷#·q :` ø±πs´ ø£sà¡ DÏ ì]›ùwº ` nqT≥≈£î ã<äT\T>± ªø±πs´ ø£sà¡ DÏ ìs¡« è‘˚μÔ nì
bÕsƒê+‘·se¡ TT. nq>± ìs¡sí TT+|üã&çq ø£seÔ¡ ´eTT |üP]Ô>± ìs¡«Væ≤+|üã&çq |æeTà≥
nì ns¡eú TT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ‘·q≈£î ìπs•› +|üã&çq{Ϻ ø£seÔ¡ ´ìs¡«Vü≤DeTTq+<äT Á|ü<ëÛ qø±s¡´eTTq≈£î
$s√<Ûeä TT ˝Ò≈î£ +&É, Ä ø±s¡´eTTqπø b˛wüøe£ TT˝…q’ {Ϻ eTiÏ ô|øÏÿ+{Ïì >∑÷&É HÓe«&ÉT
kÕ~Û+|ü>\∑ TZH√ n{Ϻ yê&˚ ø±s¡´ìs¡«Vü≤DeTTq≈£î ns¡TΩ&’Ó j·TT+&ÉTqT.
XÀ¢ˆˆ q ùV≤´ø£ kÕ‡<Ûøä √ ùV≤‘·T dü‡ «\Œ kÕ´|”V≤ü ø£sà¡ D' ˆ
jÓ÷ Vü≤´s¡+ú ãVüQ<Ûë y˚<ä dü düeTs√ú -s¡kú Õ<ÛHä ˚ ˆˆ
6
|ü<ä#˚ä<äeTT :` q ` Væ≤ ` @ø£' ` kÕ<Ûøä '£ ` ùV≤‘·T' ` dü«\Œdü´ ` n|æ ` ÇVü≤
` ø£s¡àD' ` j·T' ` Væ≤ ` ns¡ú+ ` ãVüQ<Ûë ` y˚<ä ` dü' ` düeTs¡ú' `
ns¡úkÕ<ÛäH˚ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ÇVü≤ dü«\Œdü´ ø£sà¡ D' n|æ kÕ<Ûøä '£ ùV≤‘·T' @ø£' q Væ≤— j·T'
ns¡+ú ãVüQ<Ûë (ø£sT¡ +Ô ) y˚<,ä dü' ns¡kú Õ<ÛHä ˚ düeTs¡'ú Væ≤.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ÇVü≤ R á ˝Àø£eTTq, dü«\Œdü´ R ∫qï<Óq’ {Ï,º ø£sà¡ D' n|æ R
|üìøÏ>÷∑ &É, kÕ<Ûøä '£ R kÕ~Û+#·Tq{Ï,º ùV≤‘·T' R ø±s¡DeTT, @ø£' R ˇø£ÿ{Ï, q Væ≤
R ø±<äT>∑<ë, j·T' R me«&ÉT, ns¡+ú R ø±s¡´eTTqT, ãVüQ<Ûë R ô|≈£îÿ$<Ûeä TT\T>±,
(ø£sT¡ +Ô R ìs¡«Væ≤+#·T≥≈£î) y˚<ä R ‘Ó*dæjT· T+&ÉTH√, dü' R Ä‘·&TÉ , ns¡kú Õ<ÛHä ˚ R
ø±s¡´ìs¡«Vü≤DeTTq+<äT, düeTs¡'ú Væ≤ R ns¡TΩ&TÉ >∑<ë!
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ˝Àø£eTTq+<äT m+‘·∫qï |üìøÏì >∑÷&É <ëìì kÕ~Û+#·T≥≈£î ˇø£ÿfÒ
kÕ<Ûqä eTT nì #Ó|Œü M\T|ü&<É Tä . ø±s¡´ ìs¡«Vü≤DeTTq≈£î nH˚øe£ TT\T kÕ<Ûqä eTT\T
ñ+&çrs¡TqT. n+<äT#˚ ˇø£ eTVü‰ø±s¡´eTTqT ìs¡«Væ≤+#·T≥≈£î |ü\Te÷s¡eZ TT\qT
me«&ÉT miÏ–j·TT+&ÉTH√ Ä‘·&˚ eTVü‰ø±s¡´ìs¡«Vü≤DeTTq≈£î düeTs¡T&ú TÉ ø±>∑\&ÉT.
XÀ¢ˆˆ Ç ôV≤’ e ‘êe ‘·ÿ è‘·ìX¯ÃjÓ÷ Vü≤´Vü≤+
j·T~ ÁeCÒjT· + |üe¢ >π X¯«sê\j·TyéT ˆ

(41) ` @ø£#·‘ê«]+X¯düs¡Z

5

|üsê‘·àdüeTàs¡›$X‚wü‘·‘·Ô «$
‘·‘Ô '· ø£è‘·+ kÕ´ qàeT uÛsÑ Ô¡ èXÊdüqyéT ˆˆ
7
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ÇVü≤ ` @e ` ‘êe‘Y ` ø£è‘·ìX¯Ãj·T' ` Væ≤ ` nVü≤yéT ` j·T~
` ÁeCÒj·T+ ` |ü¢eπ>X¯«sê\j·TyéT ` |üsê‘·àdüeTàs¡›$X‚wü‘·‘·Ô «$‘Y ` ‘·‘·' `
ø£è‘·+ ` kÕ´‘Y ` eTeT ` uÛsÑ Ô¡ èXÊdüqyéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ÇVü≤ n<ä´ @e ‘êe‘Y |üsê‘·àdüeTàs¡›$X‚wü‘·‘·Ô «$‘Y,
ø£è‘·ìX¯Ãj·T' nVü≤+ |üe¢ >π X¯«sê\j·T+ ÁeCÒjT· + j·T~, ‘·‘'· eTeT uÛsÑ Ô¡ èXÊdüq+
ø£è‘·+ kÕ´‘Y.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ÇVü≤ R Ç#·≥, n<ä´ @e R Ç|ü&˚, ‘êe‘Y R eTT+<äT>±,
|üsê‘·àdüeTàs¡$› X‚w‘ü ‘· Ô· «$‘Y R X¯Á‘·Te⁄\jÓTTø£ÿj·TT e÷jÓTTø£ÿj·TT ã\$X‚weü TT\
yêdüeÔ s¡÷|üeTTqT ‘Ó*dæø=qïyê&ÉH,’Ó ø£è‘·ìX¯Ãj·T' R #˚døæ =qï ìX¯Ãj·TeTT >∑\yê&ÉH,’Ó
nVü≤+ R H˚qT, |üe¢ >π X¯«sê\j·T+ R yêqs¡sêC…q’ düTÁ^e⁄ì ìyêdüeTTqT >∑÷]Ã,
ÁeCÒjT· + j·T~ R yÓ&*É qjÓT&É\, ‘·‘'· R Ä ø±s¡DeTTe\q, eTeT R Hê
jÓTTø£ÿ , uÛsÑ ¡Ô èXÊdüq+ R sêC≤»„, ø£è‘·+ R HÓiy˚sŒ¡ ã&çq~, kÕ´‘Y R ø±>∑\<äT.

$X‚cÕs¡úeTT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` ª|üsê‘·àdüeTàs¡$› X‚w‘ü ‘· Ô· «$‘Yμ H˚qT X¯Á‘·Tã\eTTqT >∑÷&É yêdüeÔ eTT>±
‘Ó*dæø=qïyê&ÉqT >±e\j·TTqT. ˝Òì#√ lsêeTT&ÉTqT $T–*q düTÁ^yê<äT\TqT
X¯Á‘·Tã\ yÓT+‘·{<Ï ìä n&ç–q#√ H˚qT ìs¡T‘·sÔ T¡ &ÉqT >±e\dæjT· T+&ÉTqT>∑<ë! nì
uÛ≤eeTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` H˚ì|ü&˚ eTT+<äT>± dü+|üPs¡eí TT>± X¯Á‘·Te⁄jÓTTø£ÿ ã˝≤~Ûø´£ eTT
m+‘·{<Ï √ Ä yêdüeÔ dü«s¡÷|üeTTqT ‘Ó*dæø=ì ìX¯Ãj·TC≤„qeTT dü+bÕ~+∫ e÷
yêqs¡sêE ì\j·TeTTq≈£î yÓ&\É T<äTqT. n≥T¢ #˚jT· T≥e\q e÷ Á|üuTÑÛ e⁄ Ä»„qT
H˚qT |üP]Ô>± ìs¡«Væ≤+∫qyê&ÉqT ø±>∑\qT.
XÀ¢ˆˆ ø£<+ä∏ qT K \«<ä´ uÛyÑ ˚ ‘·T‡U≤>∑‘+·
Á|üdVü ≤ü ´ j·TT<ä+Δ eTeT sêø£ôå d’ dü‡Vü≤ ˆ
‘·<e’Ó∏ K ˝≤«‘·àã\+ #· kÕs¡e
‘·‡e÷àqj˚T Hêà+ #· s¡DÒ <äXÊqq' ˆˆ
8
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ø£<+ä∏ ` qT ` K\T ` n<ä´ ` uÛyÑ ‘˚ Y ` düTU≤>∑‘+· ` Á|üdVü ≤ü ´ `

6

düT+<äs¡ø±+&ÉeTT

j·TT<ä+Δ ` eTeT ` sêø£ôå d'’ ` düV≤ü ` ‘·<ë∏ ` @e ` K\T ` Ä‘·àã\+ ` #· `
kÕs¡e‘Y ` düe÷àqj˚T‘Y ` e÷+ ` #· ` s¡DÒ ` <äXÊqq' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` n<ä´ ø£<+ä∏ qT eTeT düTU≤>∑‘+· uÛyÑ ‘˚ Y K\T! sêø£ôå d'’ düV≤ü
Á|üdVü ≤ü ´ eTeT j·TT<ä+Δ (ø£<+ä∏ qT uÛyÑ ‘˚ —Y ) ‘·<ë∏ @e <äXÊqq' kÕs¡e‘Y Ä‘·àã\+
e÷+ #·, s¡DÒ ø£<+ä∏ qT düe÷àqj˚T‘Y K\T!
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` n<ä´ R H˚&TÉ , ø£<+ä∏ R m≥T¢>±, eTeT R Hê≈£î, düTU≤>∑‘+· R
düTKø£sy¡ TÓ qÆ sêø£, uÛyÑ ‘˚ Y K\T R ø±>∑\<√, sêø£ôå d'’ düV≤ü R sêø£då Tü \‘√&É, Á|üdVü ≤ü ´
R ã\e+‘·eTT>±, eTeT R Hê≈£î, j·TT<ä+Δ R s¡DeTT, ø£<+ä∏ qT uÛyÑ ‘˚ Y R m≥T¢>±
dü+uÛ$Ñ +#·TqT?, ‘·<ë∏ @e R nfÒ,¢ <äXÊqq' R sêeD≤düTs¡T&ÉT, kÕs¡e‘Y R
ÁX‚wy˜ü TÓ qÆ , Ä‘·àã\+ R ‘·q ôdq’ ´eTTqT, e÷+ #· R qqTïqT, ø£<+ä∏ R m≥T¢,
düe÷àqj˚T‘Y K\T R >ös¡$+#·TH√ >∑<ë!
‘ê‘·Œs¡´eTT :` H˚&TÉ Ç#·{øÏ Ï Hê sêø£ düTKø£sy¡ TÓ qÆ |ò*ü ‘·eTT>∑\~ m≥T¢ ø±>∑\<√?
á sêø£då Tü \‘√ ã\e+‘·eTT>± Hê≈£î j·TT<äyΔ TÓ ≥T¢ dü+uÛ$Ñ +#·TH√? eTiÏjT· T á
sêeDT&ÉT j·TT<äeΔ TTq+<äT düeTs¡yú TÓ qÆ ‘·q ôdq’ ´eTT jÓTTø£ÿ ã\eTTqT, Hê X¯øìÔÏ
Á>∑V≤æ +∫ Ä s¬ +&ç+{Ï ‘ês¡‘e· T´eTTqT >∑T]Ô+∫ qqTï m≥T¢ >ös¡$+#·TH√ >∑<ë!
XÀ¢ˆˆ ‘·‘· dü‡e÷kÕ<ä´ s¡DÒ <äXÊqq+
düeT+Á‹es¡+Z düã\Á|üj÷· sTTqyéT ˆ
Vü≤è~ dæ‘ú +· ‘·d´ü eT‘·+ ã\+ #· yÓ’
düTUÒq eT‘ê«-Vü≤ $T‘·' |ü⁄q Ás¡«CÒ ˆˆ
9
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘·‘'· ` düe÷kÕ<ä´ ` s¡DÒ ` <äXÊqq+ ` düeT+Á‹es¡+Z `
düã\Á|üj÷· sTTqyéT ` Vü≤è~ ` dæ‘ú +· ` ‘·d´ü ` eT‘·+ ` ã\+ ` #· ` yÓ’ `
düTUÒq ` eT‘ê« ` nVü≤yéT ` Ç‘·' ` |ü⁄q' ` ÁeCÒ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ‘·‘·' düeT+Á‹es¡Z+, düã\Á|üj·÷sTTq+ <äXÊqq+ s¡DÒ
düe÷kÕ<ä´ ‘·d´ü Vü≤è~ dæ‘ú +· eT‘·+, ‘·d´ü ã\+ #· eT‘ê« düTUÒq Ç‘·' |ü⁄q'
ÁeCÒ.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ‘·‘'· R n≥T|æeTà≥, düeT+Á‹es¡+Z R eT+Á‘·T\ es¡eZ TT\‘√
≈£L&çq yê&ÉTqT, düã\Á|üj÷· sTTqyéT R ôdq’ ´eTT‘√ yÓ&*É q yê&ÉTq>∑T, <äXÊqq+
R sêeDTì, s¡DÒ R j·TT<äeΔ TTq, düe÷kÕ<ä´ R #˚], ‘·d´ü R n‘·ìjÓTTø£ÿ, Vü≤è~
R eTqdüT‡q+<äT, dæ‘ú +· R ñqï{Ï,º eT‘·+ R n_ÛÁbÕj·TeTTqT, (‘·d´ü R n‘·ìjÓTTø£ÿ)

(41) ` @ø£#·‘ê«]+X¯düs¡Z

7

ã\+ #· R X¯øìÔÏ , eT‘ê« R ‘Ó*dæø=ì, düTUÒq R düTKeTT>±, Ç‘·' R Ç≥qT+&ç,
|ü⁄q' R ‹]–, ÁeCÒ R yÓ&*É b˛e⁄<äTqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` j·TT<äeΔ TT dü+uÛ$Ñ +∫q |æeTà≥ sêeD≤düTs¡T&ÉT ‘·q eT+Á‹es¡eZ TT
‘√&ÉqT ‘·q jÓ÷<ÛTä \‘√&ÉqT s¡Ds¡+>∑eTTq≈£î e#·TÃqT. n≥T¢ e∫Ãq Ä sêeDTì
m<äTs=ÿì n‘·ì eTqdüT‡q+<äTqï n_ÛÁbÕj·TeTTqT, n‘·ì ã\$X‚wüeTTqT
dü+|üPs¡eí TT>∑ Á>∑V≤æ +∫ H˚qT düTKeTT>± Ç≥qT+&ç yÓ&*É b˛e⁄<äTqT >±ø£!
XÀ¢ˆˆ Ç<äeTdü´ düèX¯+düd´ü q+<äH√|üeT eTT‘·eÔ TyéT ˆ
eq+ H˚Á‘·eTq'ø±+‘·+ HêHêÁ<äTeT\‘êj·TT‘·yTé ˆˆ
10
|ü<ä#˚ä<äeTT :` Ç<äyTé ` ndü´ ` düèX¯+düd´ü ` q+<äH√|üeTyéT ` ñ‘·eÔ TyéT `
eq+ ` H˚Á‘·eTq'ø±+‘·+ ` HêHêÁ<äTeT\‘êj·TT‘·yTé ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ndü´ qèX¯+düdü´ q+<äH√|üeTyéT, ñ‘·ÔeT+, HêHêÁ<äTeT
\‘êj·TT‘·yTé Ç<ä+ eq+ H˚Á‘·eTq'ø±+‘·+ (es¡‘Ô )˚ .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ndü´ qèX¯+düd´ü R á <äTsêàs¡TìZ jÓTTø£ÿ, q+<äH√|üeTyéT R
q+<äqeqeTT‘√ kÕ{Ïe#·TÃq~j·TT, ñ‘·eÔ T+ R ÁX‚wy˜ü TÓ qÆ ~j·TTqT, HêHêÁ<äTeT
\‘êj·TT‘·yéT R |ü\Teèø£åeTT\‘√&ÉqT r>∑\‘√&ÉqT ≈£L&çq~j·TT q>∑T, Ç<ä+
eq+ R á eqeTT, H˚Á‘·eTq'ø±+‘·+ R H˚Á‘·eTT\≈£îqT eTqdüT‡q≈£î s¡eTD°jT· yÓT,Æ
(es¡‘Ô ˚ R ñqï~).
‘ê‘·Œs¡´eTT :` á <äTsêàs¡TìZ jÓTTø£ÿ á eqeTT dü«s¡eZ TTq+<ä* q+<äqeqeTTqT
uÀ*, ãVüQ$<Ûä eèø£åeTT\‘√&ÉqT, \‘·\‘√&ÉqT yÓ\j·TT#·T ø£qTï\≈£îqT
eTqdüT‡q≈£îqT >∑÷&É >=|üŒ y˚&TÉ ø£ >∑÷s¡Tà #·Tqï~.
XÀ¢ˆˆ Ç<ä+ $<Û«ä +düsTTcÕ´$T X¯ówüÿ+ eq$Tyêq\' ˆ
ndæà q“¤>π ï ‘·‘'· ø√|ü+ ø£]wü´‹ <äXÊqq' ˆˆ
11
|ü<ä#˚ä<äeTT :` Ç<ä+ ` $<Û«ä +düsTTcÕ´$T ` X¯ówüÿ+ ` eqyéT ` Çe ` nq\'
` ndæàHé ` uÛ>πÑ ï ` ‘·‘'· ` ø√|ü+ ` ø£]wü´‹ ` <äXÊqq' ˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` X¯ówüÿ+ eqyéT nq\' Çe Ç<äyTé nVü≤+ $<Û«ä +düsTTcÕ´$T—
ndæàHé uÛ>πÑ ï (dü‹) ‘·‘'· <äXÊqq' ø√|ü+ ø£]wü´‹.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` X¯ówüÿ+ R m+&çb˛sTTq{Ï,º eq+ R eqeTTqT, nq\' Çe R
n–ïe˝…, Ç<ä+ R á eqeTTqT, nVü≤+ R H˚qT, $<Û«ä +düsTTcÕ´$T R <Û«ä +düeTT

8

düT+<äs¡ø±+&ÉeTT

>±$+‘·TqT, ndæàHé R á eqeTT, uÛ>πÑ ï (dü‹) R <Û«ä +düeTTø±>±, ‘·‘'· R |æeTà≥,
<äXÊqq' R sêeDT&ÉT, ø√|ü+ ø£]wü´‹ R ø√|ü–+#·TqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` H˚ì|ü&û eqeTTqT m+&çb˛sTTj·TTqï n&É$ì n–ï¨Á‘·T&ÉT
<äV≤æ +#·Tq≥T¢>± <Û«ä +düeTT >±$+#Ó<qä T. sêeD≤düTs¡T&ÉT á <Û«ä +düeTTqT >∑÷]Ã
$ì ‘·|Œü ø£ $TøÏÿ* Áø√<Ûeä TT H=+<äTqT.
XÀ¢ˆˆ ‘·‘√ eTVü≤ ‘ê‡X¯«eTVü‰s¡<~ä∏ «|ü+
ã\+ düe÷<˚øå£ ´‹ sêø£kå Õ~Û|'ü ˆ
Á‹X¯S\ø±˝≤j·Tdü|ü{ϺkÕj·TT<Ûä+
‘·‘√ eTVü≤ <äT´<äΔ $T<ä+ uÛ$Ñ wü´‹ ˆˆ
12
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘·‘'· ` eTVü≤‘Y ` kÕX¯«eTVü‰s¡<~ä∏ «|ü+ ` ã\+ ` düe÷<˚øå£ ´‹
` sêø£kå Õ~Û|'ü ` Á‹X¯S\ø±˝≤j·Tdü|{ü kºÏ Õj·TT<Û+ä ` ‘·‘'· ` eTVü≤‘Y ` j·TT<äyΔ Té
` Ç<ä+ ` uÛ$Ñ wü´‹ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ‘·‘·' sêø£åkÕ~Û|ü' kÕX¯«eTVü‰s¡<∏ä~«|ü+, Á‹X¯S\ø±˝≤j·Tdü
|ü{kºÏ Õj·TT<Û+ä , eTVü≤‘Y ã\+ düe÷<˚øå£ ´‹— ‘·‘'· Ç<ä+ eTVü≤‘Y j·TT<ä+Δ uÛ$Ñ wü´‹.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ‘·‘'· R |æeTà≥, sêø£kå Õ~Û|'ü R sêø£då sü êE, kÕX¯«eTVü‰s¡<ä∏
~«|ü+ R >∑Ti¿eTT\‘√&ÉqT, ô|<äs› <¡ eä∏ TT\‘√&ÉqT— @qT>∑T\‘√&ÉqT, ≈£L&çq~j·TT,
Á‹X¯S\ø±˝≤j·Tdü|ü{ϺkÕj·TT<Ûä+ R Á‹X¯S\eTT\qT, q\¢ì ñ≈£îÿø£‘·TÔ\qT,
Äj·TT<Ûeä TT\T>± ø£*–q{Ï~º j·TT q>∑T, eTVü≤‘Y ã\+ R >=|üŒ<Óq’ ôdq’ ´eTTqT,
düe÷<˚øå£ ´‹ R ÄC≤„|+æ #·TqT, ‘·‘'· R Ä ø±s¡DeTTq, Ç<ä+ R Ç~, eTVü≤‘Y
j·TT<ä+Δ R >=|üŒ j·TT<äeΔ TT, uÛ$Ñ wü´‹ R dü+uÛ$Ñ +|ü>\∑ <äT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` n≥T¢ ø√|æ+∫q{Ϻ sêø£då sü êE yÓ+≥H˚ >∑Ti¿eTT\‘√&ÉqT s¡<eä∏ TT\
‘√&ÉqT eT<ä>»∑ eTT\ ‘√&ÉqT ≈£L&ç Á‹X¯S\eTT\T K&ÉeZ TT\T eTTqï>∑T Äj·TT<Ûeä TT\T
ã÷ìq{Ϻ >=|üŒ<Óq’ ‘·qôdq’ ´eTTqT ã+|æ qqTï ã+~Û+|ü⁄&Éì ÄC≤„|+æ #·TqT. n|ü&ÉT
n#·Ã≥ >=|üŒ<Óq’ j·TT<äeΔ TT dü+uÛ$Ñ +#·TqT.
XÀ¢ˆˆ nVü≤+ ‘·T ‘Ó’ dü‡+j·T‹ #·+&É$Áø£yTÓ 'Æ
düyT˚ ‘·´ s¡ø√å _Û s¡dVü ≤ü ´$Áø£eT' ˆ
ìVü≤‘·´ ‘· Á<ëeD#√~‘·+ ã\+
düTK+ >∑$TcÕ´$T ø£|X” «¯ sê\j·TyéT ˆˆ

13

(41) ` @ø£#·‘ê«]+X¯düs¡Z

9

|ü<ä#˚ä<äeTT :` nVü≤+ ` ‘·T ` ‘Ó'’ ` dü+j·T‹ ` #·+&É$Áø£yTÓ 'Æ ` düyT˚ ‘·´ `
s¡ø√å _Û' ` ndüV≤ü ´$Áø£eT' ` ìVü≤‘·´ ` ‘·‘Y ` sêeD#√~‘·+ ` ã\+ ` düTK+
` >∑$TcÕ´$T ` ø£|X” «¯ sê\j·TyéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ndüV≤ü ´$Áø£eT' nVü≤+ ‘·T dü+j·T‹ #·+&É$Áø£yTÓ 'Æ ‘Ó'’ s¡ø√å _Û'
düyT˚ ‘·´ sêeD#√~‘·+ ‘·‘Y ã\+ ìVü≤‘·´ düTK+ ø£|X” «¯ sê\j·T+ >∑$TcÕ´$T.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ndüV≤ü ´$Áø£eT' R düV≤æ +|ü X¯ø´£ eTT>±ì |üsêÁø£eTeTT>∑*qZ {Ï,º
‘Ó'’ s¡ø√å _Û' R Ä sêø£då Tü \‘√, düyT˚ ‘·´ R ≈£L&ç, sêeD#√~‘·+ R sêeDTì#˚
Áù|sπ |æ+|üã&çq{Ï,º ‘·‘Y ã\+ R Ä ôdq’ ´eTTqT, ìVü≤‘·´ R ‘·TqTe÷&ç, düTK+ R
düTKeTT>±, ø£|X” «¯ sê\j·T+ R yêqs¡sêE uÛeÑ qeTTq≈£î, >∑$TcÕ´$T R b˛e⁄<äTqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` X¯Á‘·Te⁄\T uÛÑ]+|üX¯ø£´eTT>±ì |üsêÁø£eTeTT >∑*Zq H˚ Hê
j·TT<äΔeTTq+<äT uÛÑj·T+ø£s¡|üsêÁø£eTeTT‘√ b˛sê&ÉT#·Tqï{Ϻ Ä sêø£ådüT\≈£î
m<äTs¡Tì\∫, sêeDT&ÉT |ü+|æq Ä ôd’q´eTTq+‘·qT H˚\>∑÷*Ã düTKeTT>±
yêqs¡sêE ì\j·TeTTq≈£î #˚sT¡ ø=+<äTqT.
XÀ¢ˆˆ ‘·‘√ e÷s¡T‘·e Á‘·Tÿ<√Δ e÷s¡T‹ Ø“¤eT$Áø£eT' ˆ
}s¡Ty˚>π q eTVü≤‘ê Á<äTe÷Hé øπ |å ⁄ü eÔ T <∏ës¡u‘ÑÛ Y ˆˆ
14
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘·‘'· ` e÷s¡T‘·e‘Y ` Á≈£î<ä'Δ ` e÷s¡T‹' ` ;ÛeT$Áø£eT' `
}s¡Ty˚>π q ` eTVü≤‘ê ` Á<äTe÷Hé ` øπ |å ⁄ü yÔ Té ` n<∏ä ` Äs¡u‘ÑÛ Y ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ‘·‘'· ;ÛeT$Áø£eT' e÷s¡T‹' Á≈£î<ä'Δ e÷s¡T‘·e‘Y n<∏ä eTVü≤‘ê
}s¡Ty˚>π q Á<äTe÷Hé øπ |å ⁄ü yÔ Té Äs¡u‘ÑÛ .Y
Á|‹ü |ü<ës¡eú TT :` ‘·‘'· R |æeTà≥, ;ÛeT$Áø£eT' R uÛj
Ñ T· +ø£s|¡ sü êÁø£eTT&Óq’ , e÷s¡T‹'
R Vü≤qTeT, Á≈£î<ä'Δ R Áø√<Ûeä TTH=+~q, e÷s¡T‘·e‘Y R Á|üu+ÑÛ »qeTTe˝…, n<∏ä R
|æeTà≥, eTVü≤‘ê R >=|üŒ<Ó’q, }s¡Ty˚π>q R ‘√&É\y˚>∑eTT‘√, Á<äTe÷Hé R
eèø£eå TT\qT, øπ |å ⁄ü yÔ Té R $düsT¡ ≥≈£î, Äs¡u‘ÑÛ Y R yÓTT<ä*&ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ç≥T¢ Ä˝À∫+∫q |æeTà≥ Á|ü#·+&É|üsêÁø£eTeTT>∑\yê&Ó’q Ä
yêj·TTq+<äqT&ÉT Á|üu+ÑÛ »qeTTe˝… $»è+_Û+∫ ;Ûøs£ y¡ TÓ qÆ ‘·q ‘=&É\ y˚>e∑ TT‘√
Ä eqeTTq+<ä* eèø£eå TT\qT $dü]y˚jT· Hês¡+_Û+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ‘·‘d· Tü Ô Vü≤qTe÷ ˙«s√ ãuÛ+Ñ » Á|üeT<ëeqyéT ˆ
eT‘·~Ô «»düe÷|òTü Twü+º HêHêÁ<äTeT\‘êj·TT‘·yTé ˆˆ

15

10

düT+<äs¡ø±+&ÉeTT

|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘·‘'· ` ‘·T ` Vü≤qTe÷Hé ` Ms¡' ` ãuÛ+Ñ » ` Á|üeT<ëeqyéT `
eT‘·~Ô «»düe÷|òTü Twü+º ` HêHêÁ<äTeT\‘êj·TT‘·yTé ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ‘·‘·' Ms¡' Vü≤qTe÷Hé eT‘·Ô~«»düe÷|òüTTwüº+ HêHêÁ<äTeT
\‘êj·TT‘·+ Á|üeT<ëeq+ ãuÛ+Ñ ».
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ‘·‘'· R n≥T|æeTà≥, Ms¡' R Ms¡T&Óq’ {Ï,º Vü≤qTe÷Hé R Vü≤qTeT,
eT‘·Ô~«»düe÷|òüTTwüº+ R eT~+∫q |ü≈£åî\#˚ s=<ä#˚j·Tã&ÉT#·Tqï~j·TTqT,
HêHêÁ<äTeT\‘êj·TT‘·+ R ãVüQeèø£eå TT\‘√&ÉqT, r>∑\‘√&ÉqT >∑÷&çq~j·TTq>∑T,
Á|üeT<ëeq+ R ñ<ë´qeqeTTqT, ãuÛ+Ñ » R <Û«ä +düeTT#˚ôdqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` |æeTà≥ eTVü‰Ms¡T&Óq’ Ä Vü≤qTeT eT~+∫q |ü≈îå£ \ ø√˝≤Vü≤\eTT‘√
>∑÷&ç ãVüQ$<Ûeä TT\>∑T eèø£eå TT\‘√qT \‘·\‘√qT ì+&çjT· Tqï Ä j·TT<ë´qeqeTT
q+‘·qT <Û«ä +düeTT #˚dyæ ô˚ dqT.
XÀ¢ˆˆ ‘·<«ä q+ eT~∏‘’Ó s¡« è¬øÌå ]“¤H’Ó ï X¯Ã dü*˝≤X¯jTÆÓ ' ˆ
#·÷]í‘'’Ó |üs«¡ ‘êÅ>¬ X’ ï ãuÛ÷Ñ yêÁ|æjT· <äsÙ¡ qyéT ˆˆ
16
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘·‘Y ` eq+ ` eT~∏‘'’Ó ` eè¬ø'Ìå ` _ÛH’Ó ï' ` #· ` dü*˝≤X¯jTÆÓ ' `
#·÷]í‘'’Ó ` |üs«¡ ‘êÅ>¬ '’ #· ` ãuÛ÷Ñ e ` nÁ|æjT· <äsÙ¡ qyéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ‘·‘Y eq+ eT~∏‘'’Ó eè¬ø'Ìå _ÛH’Ó ï' dü*˝≤X¯jTÆÓ ' #·, #·÷]í‘'’Ó
|üs«¡ ‘êÅ>¬ '’ #· nÁ|æjT· <äsÙ¡ q+ ãuÛ÷Ñ e.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ‘·‘Y eq+ R Ä eqeTT, eT~∏‘'’Ó R $iÏ∫y˚jT· ã&çq, eè¬ø'Ìå R
eèø£eå TT\‘√&ÉqT, Á|ü_HÛ ’Ó ï' R ‘Ó>>∑ =≥ºã&çq, dü*˝≤X¯jTÆÓ ' R »˝≤X¯jT· eTT\‘√&ÉqT,
#·÷]í‘Ó’' R qT>∑TZ>± #˚j·Tã&çq, |üs¡«‘êŬ>’' #· R –]•Ks¡eTT\‘√&ÉqT,
nÁ|æjT· <äsÙ¡ q+ R #·÷#·T≥≈£î nÁ|æjT· yÓTqÆ ~>±, ãuÛ÷Ñ e R ÄjÓTqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` n|ü&Ü eqeTT $iT>∑>={Ϻq #Ó≥¢‘√qT ‘Ó–q >∑≥Tº\T >∑\
‘·{≤ø£eTT\ ‘√&ÉqT eTTø£ÿ\T eTTø£ÿ\T>± #˚dqæ |üs«¡ ‘·•Ks¡eTT\‘√qT #·÷#·T≥
ø¬ +‘·j÷Ó ;uÛ‘Ñ ‡· eTT>± qT+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ HêHêX¯≈î£ +‘·$s¡T‘Ó'’ Á|ü_HÛ ’Ó ï dü‡*˝≤X¯jTÆÓ ' ˆ
‘êÅyTÓ 'Æ øÏd\ü jÓTÆ ' ø±¢+‘Ó'’ ø±¢+‘·Á<äTeT\‘êj·TT‘·yTé ˆˆ
q ãuÛÖ ‘· <ä«q+ ‘·Á‘· <ëyêq\Vü≤‘·+ j·T<∏ë ˆ
yê´≈£î˝≤es¡D≤ sπ E ]«Vü≤«˝≤ Çe ‘ê \‘ê' ˆˆ

17

(41) ` @ø£#·‘ê«]+X¯düs¡Z

11

|ü<ä#˚ä<äeTT :` HêHêX¯≈î£ +‘·$s¡T‘Ó'’ ` Á|ü_HÛ ’Ó ï' ` dü*˝≤X¯jTÆÓ ' ` ‘êÅyTÓ 'Æ `
øÏd\ü jÓTÆ ' ` ø±¢+‘Ó'’ ` ø±¢+‘·Á<äTeT\‘êj·TT‘·yTé ` q ` ãuÛÖ ` ‘·‘Y ` eq+ `
‘·Á‘· ` <ëyêq\Vü≤‘·+ ` j·T<∏ë ` yê´≈£î˝≤es¡D≤' ` sπ E' ` $Vü≤«˝≤' ` Çe
` ‘ê' ` \‘ê' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` HêHêX¯≈î£ +‘·$s¡T‘Ó'’ Á|ü_HÛ Ó’ ï' dü*˝≤X¯jTÆÓ ' ø±¢+‘Ó'’ ‘êÅyTÓ 'Æ
øÏdü\jÓÆT', ø±¢+‘·Á<äTeT\‘êj·TT‘·+, ‘·<ä«q+ <ëyêq\Vü≤‘·+ j·T<∏ë q ãuÛÖ—
‘·Á‘· yê´≈£î˝≤es¡D≤' ‘ê' \‘ê' $Vü≤«˝≤' (Ådj
Ôæ T· ' Çe) sπ E'.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` HêHêX¯≈£î+‘·$s¡T‘Ó’' R $$<ÛäeTT\>∑T |ü≈£åî\ ≈£L‘·\#˚‘·qT,
Á|ü_ÛHÓ’ ï' R ‘Ó–b˛sTTq{Ϻ, dü*˝≤X¯jÓÆT' R ‘·{≤ø£eTT\‘√&ÉqT, ø±¢+‘Ó’' R
yê&çb˛sTTq{Ï,º ‘êÅyTÓ 'Æ R mi¿Hq’Ó {Ï,º øÏd\ü jÓTÆ ' R ∫>∑Tfi¯fl‘√&ÉqT, ø±¢+‘·Á<äTeT
\‘êj·TT‘·+ R yê&çb˛sTTq#Ó≥¢ ‘√&ÉqT r>∑\‘√&ÉqT ≈£L&çq{Ï,º ‘·<«ä q+ R Ä
eqeTT, <ëyêq\Vü≤‘·+ j·T<∏ë R ø±s¡T∫#·TÃ#˚ <Ûä«+düyÓTÆq~e˝…, q ãuÛÖ R
Á|üø±•+|ü ≈£î+&ÓqT, ‘·Á‘· R Ä eqeTTq+<äT, yê´≈£î˝≤es¡D≤' R #Ó~]b˛sTTq
ø£+#Ó\T >∑*–q{Ï,º ‘ê' \‘ê' R Ä r>∑\T, $Vü≤«˝≤' R uÛj
Ñ T· #·ø‘Ï T· sê+Å&q’Ó ,
(Ådj
Ôæ T· ' Çe R nã\\e˝…) sπ E' R Á|üø±•+∫q$.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` $$<ÛäeTT\>∑T |ü≈£åî\ ≈£L‘·\‘√qT, ‘Ó–b˛sTTq >∑≥Tº\T>∑\
»˝≤X¯jT· eTT\‘√qT, yê&çb˛sTTq mi¿ì ∫>∑Tfi¯fl‘√qT, yê&çb˛sTTq #Ó≥‘¢ √qT,
r>∑\‘√qT Ä eqeT+‘·jT· T ø±s¡T∫#·TÃ#˚ <äV≤æ +|üã&çq≥T¢ yÓ\ yÓ\ uÀe⁄#·T+&ÓqT.
n#·Ã{Ï ø£+#Ó\T nìïj·TT #Ó&bç ˛>± Ä |üP\r>∑\T uÛj
Ñ T· eTT‘√ Vü≤&É*b˛e⁄#·Tqï
nã\e˝… ø£qã&çq$.
XÀ¢ˆˆ \‘ê>∑èôV≤’ •ÃÁ‘·>è∑ ôV≤’ X¯Ã Hê•‘Ó’
s¡à¨s¡>¬ ’ sê« ´fi¯eTè¬>’ X¯Ã ìs¡TΔ ‘Ó'’ ˆ
•˝≤>∑èôV≤’ s¡Tqà~∏‘’Ó dü<Ô ë∏ >∑èôV≤’ '
Á|üDwüsº ÷¡ |ü+ ‘· <äu÷ÑÛ qàVü≤ <ä«qyéT ˆˆ
18
|ü<ä#˚ä<äeTT :` \‘ê>∑èôV≤’ ' ` ∫Á‘·>è∑ ôV≤’ ' ` #· ` Hê•‘Ó'’ ` eT¨s¡>¬ '’ `
yê´fi¯eTè¬>'’ ` #· ` ìs¡TΔ ‘Ó'’ ` •˝≤>∑èôV≤’ ' ` ñqà~∏‘'’Ó ` ‘·<ë∏ ` >∑èôV≤’ ' `
Á|üDwüsº ÷¡ |ü+ ` ‘·‘Y ` nuÛ÷Ñ ‘Y ` eTVü≤‘Y ` eqyéT ˆˆ
nq«j·TÁøe£ TeTT :` Hê•‘Ó'’ \‘ê>∑èôV≤’ ' ∫Á‘·>è∑ ôV≤’ ' #· ìs¡T‘Δ '’Ó eT¨s¡>¬ '’ yê´fi¯eTè¬>'’
#· ‘·<ë∏ ñqà~∏‘'’Ó •˝≤>∑èôV≤’ ' #· ‘·‘Y eTVü≤<ä«q+ Á|üDwüsº ÷¡ |üyTé nuÛ÷Ñ ‘Y.

12

düT+<äs¡ø±+&ÉeTT

Á|‹ü |ü<ës¡eú TT :` Hê•‘Ó'’ R <Û«ä +düeTT#˚jT· ã&çq{Ï,º \‘ê>∑èôV≤’ ' R bı<ä]+&É‘¢ √&ÉqT,
∫Á‘·>è∑ ôV≤’ ' #· R ∫Á‘·eT+~s¡eTT\‘√&ÉqT, ìs¡T‘Δ '’Ó R ‘·iTeTã&çq{Ï,º eT¨s¡>¬ '’
R eTVü‰düs¡ŒeTT\‘√&ÉqT, yê´fi¯eTè¬>’' R Á≈£Ls¡eTè>∑eTT\‘√&ÉqT, ñqà~∏‘Ó’' R
$iT>∑>=≥ºã&çq{Ï,º •˝≤>∑èôV≤’ ' R i≤‹uÛeÑ qeTT\‘√&ÉqT, ‘·<ë∏ R nfÒ,¢ >∑èôV≤’ '
R kÕe÷q´yÓTÆq Ç+&É¢‘√&ÉqT, ‘·‘Y eTVü≤‘Y eq+ R Ä >=|üŒ<Ó’q{Ϻ eqeTT,
Á|üDwüsº ÷¡ |ü+ R #Ó&bç ˛sTTq{Ϻ s¡÷|üeTT>∑\~>∑, nuÛ÷Ñ ‘Y R ÄjÓTqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` >=|üŒ<Óq’ Ä eqeT+‘·jT· T <Û«ä +düyTÓ j
Æ T· Tqï bı<ä]+&É‘¢ √qT, $˝≤dü
uÛÑeqeTT\‘√qT, ‘·iTeT>={Ϻq eTVü‰düs¡ŒeTT\‘√qT, Á≈£Ls¡eTè>∑eTT\‘√qT,
$iÏ–b˛sTTq •˝≤uÛeÑ qeTT\‘√qT, kÕe÷q´>∑èVü≤eTT\‘√qT |üP]Ô>± #Ó&bç ˛sTT
XÀuÛ≤$V”≤qyÓTÆ j·TT+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ kÕ $Vü≤«˝≤XÀø£\‘êÁ|ü‘êHê
eqdü©ú XÀø£\‘êÁ|ü‘êHê ˆ
C≤‘ê <äXÊdü´Á|üeT<ëeqdü´
ø£ù| s¡“˝≤ ~Δ Á|üeT<ëeqdü´ ˆˆ
19
|ü<ä#˚ä<äeTT :` kÕ ` $Vü≤«˝≤XÀø£\‘êÁ|ü‘êHê ` eqdü©ú ` XÀø£\‘êÁ|ü‘êHê `
C≤‘ê ` <äXÊdü´Á|üeT<ëeqdü´ ` ø£ù|' ` ã˝≤‘Y ` Væ≤ ` Á|üeT<ëeqdü´ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` Á|üeT<ëeqdü´ <äXÊdü´Á|üeT<ëeqdü´ $Vü≤«˝≤XÀø£\‘êÁ|ü‘êHê
eqdü©ú , ø£ù|' ã˝≤‘Y XÀø£\‘êÁ|ü‘êHê C≤‘ê.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` Á|üeT<ëeqdü´ R Åd\Ô” ≈£î s¡øDå£ yÓTqÆ {Ï,º <äXÊdü´Á|üeT<ëeqdü´ R
sêeDTì ñ<ë´qeqeTTjÓTTø£ÿ, $Vü≤«˝≤XÀø£\‘êÁ|ü‘êHê R #Ó~]b˛sTTq
nXÀø£\‘·\ düeT÷Vü≤eTT >∑*–q{Ï,º eqdü©ú R equÛ÷Ñ $T, ø£ù|' R Vü≤qTeTjÓTTø£ÿ,
ã˝≤‘Y R ã\eTTe\q, XÀø£\‘êÁ|ü‘êHê R XÀø£eTHÓ&ç r>∑\ düeT÷Vü≤eTT >∑\~>±,
C≤‘ê R ÄjÓTqT.

$X‚cÕs¡úeTT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
>√$+<äsêJj·TeTT :` ªªXÀø£\‘êÁ|ü‘êHêμμ ` s¡\jÓ÷' nuÛ<Ò 'ä nqT≥#˚ XÀø£s‘¡ y· TÓ qÆ
nq>± yê&çb˛sTTq{Ï,º nÁ|üŒ‘êHê ` ˙{ÏjT· +<äT $dü]Ô +∫q{Ϻ ‘êeTs¡\T ø£\Te\T
eTTqï>∑Tq~ >∑*–q{Ϻ~ nq>± yê&çb˛sTTq ‘êeTs¡|ü⁄e⁄«\T eTTqï>∑Tq$
>∑*–q{Ï~º . <äXÊdü´Á|üeT<ëeqdü´ ` sêeDT&ÉT ø±bÕ&ÉT#·Tqï d”‘≈· î£ ìyêdüyTÓ qÆ {Ï,º

(41) ` @ø£#·‘ê«]+X¯düs¡Z

13

eqdü©ú ` nXÀø£equÛ÷Ñ $T.
‹\ø£eTT :` <äXÊdü´Á|üeT<ëeqdü´ ` sêeDTì Åd\Ô” ≈£î ø±eTdü+es¡qΔ eTTqT >∑÷s¡TÃ#·T
s¡øøå£ y£ TÓ Æ j·TT+&ÉTq{Ï<º ìä nXÀø£eqeTTq≈£î $X‚wD
ü eTT. eqdü©ú ` ‘·èDeTT\T,
>∑T\àeTT\T, \‘·\T, »˝≤X¯jT· eTT\T nqTyêì‘√ >∑÷&çq s¡eT´ equÛ÷Ñ $T j·Tì
uÛ≤eeTT.
XÀø£\‘êÁ|ü‘êHê ` #·÷#·Tyê] eTqdüT‡q≈£î XÀø£eTT »ì+|üCj
Ò T· Tq{Ï~º .
‘ê‘·Œs¡´eTT :` d”‘ê<˚$ ìedæ+#·T#·Tqï{Ϻ Ä sêeDTì Á|üeT<ëeqeTTq
nXÀø£\‘·\T nìïj·TT #Ó<]ä b˛sTTqyÓ’ Ä equÛ÷Ñ $Tj·T+<äT Vü≤qTeT >±$+∫q
$<Û«ä +düøè£ ‘·´eTTe\q yÓqTø£{Ï nXÀø£eq $T|ü&ÉT XÀø£eqeTT nsTTq~.
XÀ¢ˆˆ dü ‘·dü´ ø£è‘ê«s¡ú|ü‘˚ s¡àVü‰ø£|æ
s¡àVü≤ <ä« ´∞ø£+ eTqk˛ eTVü‰‘·àq' ˆ
j·TTj·TT‘·T‡ sπ ø√ ãVüQ_Û s¡àVü‰ã˝…'’
Á•j·÷ »«\+ k˛ÔsD¡ e÷Á•‘·' ø£|'æ ˆˆ
20
Ç‘ê´πs¸ leT<ë«©àøÏsêe÷j·TDÒ
Ä~ø±y˚´ düT+<äs¡ø±+&˚
ª Á|üeT<ëequÛÑ+»q+μμ HêeT
@ø£#·‘ê«]+X¯dü‡s¡Z'.
|ü<ä#˚ä<äeTT :` dü' ` ‘·d´ü ` ø£è‘ê« ` ns¡|ú ‘ü '˚ ` eTVü‰ø£|'æ ` eTVü≤‘Y `
e´∞ø£+ ` eTqdü' ` eTVü‰‘·àq' ` j·TTj·TT‘·T‡' ` @ø£' ` ãVüQ_Û' ` eTVü‰ã˝…'’
` Á•j·÷ ` »«\Hé ` ‘√s¡DyéT ` ÄÁ•‘·' ` ø£|'æ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` dü' eTVü‰ø£|'æ ‘·d´ü ns¡|ú ‘ü '˚ , eTVü‰‘·àq' eTqdü' eTVü≤‘Y
e´∞ø£+ ø£è‘ê« eTVü‰ã˝…'’ ãVüQ_Û' @ø£' j·TTj·TT‘·T‡', Á•j·÷ »«\Hé ‘√s¡DyéT
ÄÁ•‘·'.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` dü' eTVü‰ø£|'æ R Ä yêqs¡ÁX‚wßü &˜ TÉ , ‘·d´ü R Ä, ns¡|ú ‘ü '˚ R
◊X¯«s¡´e+‘·T&Ó’q, eTVü‰‘·àq' R eTVü≤˙j·TT&Ó’q sêeDTìjÓTTø£ÿ, eTqdü' R
eTqdüT‡q≈£î, eTVü≤‘Y R >=|üŒ<Óq’ , e´∞ø£+ R nÁ|æjT· eTTqT, ø£è‘ê« R #˚d,æ
eTVü‰ã˝…'’ R >=|üŒã\XÊ\T¬sq’ , ãVüQ_Û' R ô|≈£îÿeT+~‘√, @ø£' R ˇ+≥]jÓTÆ ,
j·TTj·TT‘·T‡' R j·TT<äΔeTT #˚j·T>√]qyê&Ó’, Á•j·÷ R XÀuÛÑ‘√, »«\Hé R

14

düT+<äs¡ø±+&ÉeTT

Á|ü»«*+#·T#·T, ‘√s¡D+ R ãVæ≤sꛫs¡eTTqT, ÄÁ•‘·' R ÄÁX¯sTT+#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` n|ü &Ü yêqs¡ÁX‚wüߘ&Ó’q Vü≤qTeT, eTôV’≤X¯«s¡´eTT‘√qT,
n~Ûø±s¡eTT‘√qT $i¿M>∑T#·Tqï{Ϻ sêeDTì Vü≤è<äj·TeTTq≈£î >=|üŒy˚<äqqT
ø£*–+|ü>√] n#·Ã≥qTqï ndü+U≤´≈£î˝…’q eTVü‰Ms¡T\‘√ ‘êqT ˇø£ÿ&˚ ‘·q
|üsêÁø£eTeTTqT yÓ\sTT+#·T#·T b˛s¡Tdü\T|ü <ä\∫qyê&Ó’ n~«rj·TyÓTÆq
|üsêÁø£e÷‹X¯jT· eTT‘√ XÀ_Û\T¢#T· +&ÓqT.
Ç~ leT‘·T‡+<äsø¡ ±+&ÉeTTq
ªªdüTuÀ~Ûìμμj·TqT Ä+Á<Û$ä es¡DeTTq+<äT
ªªÁ|üeT<ëeq uÛ+Ñ »qeTTμμ nqT
q\Tã~jÓTTø£≥edüs¡ZeTT.
Vü≤]' z+ ‘·‘Y dü‘.Y
✫✫✫