You are on page 1of 71

KLASIFIKIMI I INSTRUMENTEVE

METALPRERËSE

Falënderoj
Familjen time për ndihmën dhe përkrahjen e tyre
gjatë tërë kohës së studimeve. Njëkohësisht
falënderoj edhe profesorin
 Prof.Dr. sc. Avdi Salihu prof.ass. (mentor)
për përkrahjen e pa rezervë në këtë punim diplome.

HYRJE
 Për realizimin e proceseve teknologjike të

ndërlikuara gjatë përpunimit mekanik të
pjesëve të ndërlikuara makinerike me
prerje që zbatohen në industrinë moderne
të prodhimit të makinave, shfrytëzohet
numër i madh i instrumenteve prerëse të
llojeve të ndryshme. Nga zgjedhja e drejtë
e instrumentit prerës, materialit të tij dhe
formës gjeometrike, në masë të madhe
varet prodhimi dhe ekonomia e përpunimit.

HYRJE  në këtë punim janë shtjelluar këto pika:  materialet e instrumenteve metalprerëse  instrumentet metalprerëse te tornimi  instrumentet metalprerëse te shpimi  instrumentet metalprerëse te frezimi  instrumentet metalprerëse te sharritja  instrumentet metalprerëse te retifikimi .

T’i durojnë goditjet dhe të jenë viskozë. Të kenë qëndrueshmëri të madhe në krahasim me konsumin. Të ruajnë fortësinë në temperatura të larta. .MATERIALET E INSTRUMENTEVE METALPRERËSE      Duhet plotsojnë këto kushte: Fortësia duhet të jetë më e madhe se fortësia e pjesës që punohet.

ÇERAMIKA MINERALE .MATERIALET E INSTRUMENTEVE METALPRERËSE në materialet e instrumenteve metalprerëse bëjnë pjesë: .ÇELIÇET SHPEJTPRERËSE .METALET E FORTA .DIAMANTET .

ÇELIÇET SHPEJT PRERËSE  Përdoren si materiale standarde për të gjitha instrumentet metalprerëse  Ruajnë aftësinë prerëse deri në temperaturat 783 K  lejojnë shpejtësi të prerjes v = 50 m/min  çmimi i lartë 7 ÷ 8 herë më i lartë se i çeliqeve karbonike .

METALET E FORTA Karakterizohen me:  fortësi të lartë edhe në temperaturat 1000÷1273K  lejojnë shpejtësi të mëdha të prerjes v = 200÷300 m/min Ndërtohen në bazë të:  karbitit të volframit (WC)  karbit të titanit (TiC) .

ÇERAMIKA MINERALE Karakterizohet me:  rezistencë të lartë ndaj temperaturave  Rezistencë në konsum  fortësia në përkulje është shumë e vogël (edhe deri 10 herë më e vogël nga çeliqet shpejt prerëse.4 herë më e vogël nga metalet e forta ) . ndërsa 3 .

DIAMANTET Instrumentet prerëse nga diamanti dallohen me:  fortësi më të madhe  përcjellshmërinë e temperaturës  rezistencën ndaj konsumit  qëndrueshmërinë  koeficientin e vogël të fërkimit  lejojnë temperatura të punës 1023-1123 K .

Ndikimi i zhvillimit të materialeve të instrumente prerëse në shkurtimin e kohës së përpunimit 150 250 copa 500 39min 10min Widia v metale të forta 50  çeliqet shpejt prerëse 100 çeliqet për instrumente Koha e përpunimit (min) 150 Shpejtësia e prerjes (m/min) v  150 100 4min 2.4min 50 viti 1900 1910 1930 1960 1980 .

Pjesmarrja e Materialeve për instrumentet metalprerëse Qeramika 2% Metalet e forta Çeliqet 63% 33% .

VETITË FIZIKO-MEKANIKE TË MATERIALEVE PËR INSTRUMENTE PRERËSE  fortësia.  rezistenca ndaj nxehtësisë.  përçueshmëria e temperaturës.  shtalbësia.  qëndrueshmëria.  koeficienti i fërkimit dhe  qëndrueshmëria në konsumim .

75 0.25 3.metalit të fortë dhe çelikut 0.0 1-çelikut shpejt prerës dhe çelikut 0.Varësia e koeficientit të fërkimit nga shpejtësia e rrëshqitjes  1.metalit të fortë dhe hekurit të derdhur 1 10 20 30 40 50 60 70 250 300 350 500 600 700 2 50 100 150 200 3 100 200 300 400 V (m/min) .50 2.

80 60 40 30 Çeliku për instrumente 20 40 60 80 Qëndrueshmëria 150 T (min) LLojet e çeliqeve P 10 .8 Ç69.80 0 Ç68.Varësia e qëndrueshmërisë të instrumenteve prerëse nga shpejtësia e prerjes V m/min Shpejtësia e prerjes 100 P 20 P30 P40 Ç87.

nga të gjitha metodat konvencionale të përpunimit. dhe quhen thika tornuese.INSTRUMENTET METALPRERËSE TE TORNIMI     Tornimi është metodë e përpunimit e cila me së shumti shfrytëzohet. i takon përpunimit me tornim. . Të gjitha instrumentet prerëse për tornim janë me një teh prerës. po ashtu edhe sipërfaqet anësore ( ballore). Konsiderohet se afro 40% të tërë përpunimeve me prerje. Me tornim përpunohen produktet aksosimetrike (cilindrike ) me ç’rast është e mundshme të përpunohen si sipërfaqet cilindrike (tornimi gjatësor ).

Elementet themelore për instrumentet prerëse për tornimthika tornuese Sipërfaqja e përparme Tehu Trupi i thikës ndihmës Pjesa prerëse baza Maja e thikës Tehu kryesor Sipërfaqja e prapme Sipërfaqja e prapme ndihmëse .

THIKAT E TORNOVE NGA ÇELIKU SHPEJTPRERËS A f rr 30 80 900 8 A l2 40 0 b Prerja A-A Saldimi h 140  Thika e drejtë për përpunim të vrazhdë l1 .

THIKAT E TORNOVE NGA ÇELIKU SHPEJTPRERËS r A r 80 A 450 80 4 0 f Prerja A-A l2 80 b saldimi h 140  THIKA E LAKUAR PËR PËRPUNIM TË VRAZHDË l1 .

r THIKAT E TORNOVE NGA ÇELIKU SHPEJTPRERËS A A 140 l2 400 h 30 l1 b Saldimi  THIKA E DREJT PËR PËRPUNIM TË PASTËR .

THIKAT E TORNOVE NGA ÇELIKU SHPEJTPRERËS r 0 10 r 80 0 60 Saldimi b d 100  0. 2d f l2 l4 20 0 .2d 100 Thika për përpunim të brendshëm të pastër l1 d 0.

THIKAT E TORNOVE NGA ÇELIKU SHPEJTPRERËS r 50 80 850 l2 f b h 80 saldimi 140  THIKA PËR PËRPUNIM TËRTHOR l1 .

THIKAT E TORNOVE NGA ÇELIKU SHPEJTPRERËS r 80 r 30 30 l4 l2 b 140 l1 h saldimi 30  30 THIKA E DREJT PËR HAPJEN E KANALEVE .

THIKAT E TORNOVE NGA ÇELIKU SHPEJTPRERËS 20 20 20 20 b1 f d l3 d 450 b l1 120 h  Thika për 60 0.2 kanale të brendshme .

THIKAT E TORNOVE NGA ÇELIKU SHPEJTPRERËS b 1 60 l4 10 10 l2 60 b 20 20 h saldimi  Thika për prerje l1 .

THIKAT E TORNOVE NGA ÇELIKU SHPEJTPRERËS a 00 r l4 600 l2 l1 0 10 50 l1 600 12 0 r a b h b  Thika për përpunimin e filetave të jashtme .

tipi CSBP a1 l1 .DIMENSIONET E MBAJTËSIT TË PLLAKËZËS Pllakëza nga metali i fortë f r 450 a A l2 l1 Detali A ff 450 γ γ h b  Mbajtësi i pllakës.

tipi CSDP .DIMENSIONET E MBAJTËSIT TË PLLAKËZËS f γ a a1 b l1 γ h  Mbajtësi i pllakës.

DIMENSIONET E MBAJTËSIT TË PLLAKËZËS f h1 B ar l2 l1 h b Për hapjen e kanaleve të jasjtme tipi FC5123 .

Mënyrat e shtrëngimit të pllakëzave prerëse Shtrëngimi meShtërngimi grep me shtrëngues Me mbajtësin e ndarë .

76mm 800 12 200 IC r s .13 Forma e pllakës dhe këndi profilor Trashësia 800 e pllakës S[mm] Gjendja Rrezja ee tehut tehut rprerës [mm] Kahu i prerjes 0 Tipi Opcionet i pllakës e prodhuesit Këndi i prapmë =20 Madhësia e pllakës=gjatësia e tehit prerës [mm] s 12 r =1.SIMBOLET E PLLAKËZËS NGA METALI I FORTË Toleranca ±0.2[mm] S=4.

18 mm T 12 70 IC n r s .SIMBOLET E PLLAKËZËS NGA QERAMIKA PRERËSE Toleranca ±0.2[mm] bf S=3.13 Forma e pllakës dhe profilor Trashësia e pllakës S[mm] Rrezja Gjendja e tehut e këndi tehut r prerës 0i[mm] i pjerrtësisë Tipi pllakës Gjerësia eKëndi pjerrtësisë Këndi i prapmë =7 Madhësia e pllakës=gjatësia e tehit së prerës [mm] Së fazetës s fazetës 12 r =1.

INSTRUMENTET METALPRERËSE TE SHPIMI  Qenderzuesit  Burgjitë spirale  Kalizvarët  Alezatorët .

INSTRUMENTET METALPRERËSE TE SHPIMI Burgjia spirale Burgjia për topa Burgjia për shpim me bërthamë .

INSTRUMENTET METALPRERËSE TE SHPIMI Kalizvari Alezatori Kalizvari konik Kalizvari i shkallëzuar .

ELEMENTET E BURGJISË Pjesa prerëse Trupi Tehu kryesor Sipërfaqja e përparme Sipërfaqja e prapmeQoshi Mbajtësi Tehu kryesor aksi Sipërfaqet e prapëme .

QENDËRZUESI 600 d d1 l1 l .

Elementet konstruktive të qendërzuesve për shpime të vrimave simetrike Prerja B-B Kanalet për largim të gdhendlave B ω 600 d A 50 0 -5 50 A c l1 B l Prerja A-A 600 d r1 30 R 59 0 l2 K1 .

KALIZVARËT d1 d2 600 l2 l1  Kalizvari nga qeliku shpejtprerës me dorezë Morzekonike .

KALIZVARËT d1 d2 600 l2 l1  Kalizvari nga qeliku shpejtprerës me dorezë cilindrike .

KALIZVARËT 300 d5 1:30 l1 l  d3 d4 d1 d2 d1 d3 Konik d4 600 Kalizvari nga çeliku shpejtprerës l  Kalizvari me pllakëza të ngjitura nga metali i fortë .

 lëvizjen ndihmëse drejtvizore.INSTRUMENTET METALPRERËSE TE FREZIMI  Frezimi është metodë e përpunimit ku instrumenti – freza bënë lëvizjen kryesore rrethore ndërsa lëvizja ndihmëse mund të jetë e ndryshme. në drejtim të tri akseve koordinatave me radhë ose njëkohësisht e bënë lënda punuese (detali që përpunohet). .

.INSTRUMENTET METALPRERËSE TE FREZIMI  Instrumentet prerëse për përpunim me frezim. i quajmë freza. Këto janë instrumente me shumë tehe prerëse të formës cilindrike tek të cilat dhëmbët (me tehe prerëse) janë të renditura nëpër perimetër apo nëpër anën ballore të frezës.

INSTRUMENTET METALPRERËSE TE FREZIMI  Frezat nga çeliku shpejtprerës  Frezat me pllakëza nga metali i fortë .

b  Frezi cilindrik 2 d d1 FREZAT NGA ÇELIKU SHPEJT PRERËS .

FREZAT NGA ÇELIKU SHPEJT PRERËS d3 d1 d2 b  Frezi cilindrik me dhëmbë te drejtë .

FREZAT NGA ÇELIKU SHPEJT PRERËS d d1 l L  Frezi boshtor me dorezë cilindrike .

konike .FREZAT NGA ÇELIKU SHPEJT PRERËS d l L  Frezi boshtor me dorezë Morze .

FREZAT NGA ÇELIKU SHPEJT
PRERËS

d

d1

l
L

Frez spiral me thyersin e ashklave dhe me dorezë
cilindrike

FREZAT NGA ÇELIKU SHPEJT
PRERËS

d

l
L

Frez spiral me thyersin e ashklave dhe me dorezë
konike

FREZI ME PLLAKËZA NGA
METALI I FORTË
dH7
A

l2
a

D
Ds

 Tipi S-MAX 145 RG60.22

këputjen. gypave e tjerë) në më shumë pjesë. ndarjen e gjysmë fabrikantëve të ndryshëm (shufrave.INSTRUMENTET METALPRERËSE TE SHARRITJA  Sharritja është metodë e përpunimit jo kontinuel me instrument me shumë tehe prerëse e cila ekskluzivisht shfrytëzohet për prerje. . profileve.

INSTRUMENTET METALPRERËSE TE SHARRITJA  Sharra rrethore  Sharra me segmente  Sharra shiritore .

d d1 INSTRUMENTET METALPRERËSE TE SHARRITJA b  Sharra rrethore .

INSTRUMENTET METALPRERËSE TE SHARRITJA S P r a2 a3 a1  Segmenti për sharrë .

e kryen detali që përpunohet. Megjithatë lëvizjen ndihmëse mundet me krye edhe guri retifikues. e cila mund të jetë e madhe dhe e cila mund të jetë drejtvizore edhe rrethore ose vetëm rrethore. ndërsa lëvizjen ndihmëse. .INSTRUMENTET METALPRERËSE TE RETIFIKIMI Retifikimi paraqet metodën e përpunimit ku lëvizjen kryesore rrethore e kryen instrumenti – guri ratifikues.

INSTRUMENTET METALPRERËSE TE RETIFIKIMI karakteristika më të rëndësishme :  forma gjeometrike dhe dimensionet  materiali i kokrrizave.  lloji i lidhësit.  struktura etj .  madhësia e kokrrizave.

FORMAT STANDARDE TË GURËVE RETIFIKUES d D B diskore Unazore cilindrike .

FORMAT STANDARDE TË GURËVE RETIFIKUES cilindër i zbrazët konike shtambore shtambore konike .

FORMAT STANDARDE TË GURËVE RETIFIKUES gurët retifikues me dorezë të formave të ndryshme .

dhe .nitrati kubik i borit . materiali super abraziv: .karbiti i silicit.nitrati i borit.MATERIALI RETIFIKUES materiali normal retifikues: .diamanti natyrorë dhe sintetik dhe . . .korundi i fisnikëruar.korundi normal.

A. 46-Madhësia mesatare e kokrrizave.lidhësi (qeramikë) .simboli i strukturës (struktura e hapur) dhe V.kokrrizat abrazive nga korundi normal. 6.SIMBOLIZIMI I GURËVE RETIFIKUES Të thjeshtë 30 A 46 H 6 V 30-identifikimi preciz ose prodhuesi.fortësia ( klasa e gurëve të butë). H.

materiali i kokrrizave (DIAMANT). K-lidhësi (rrëshira sintetike).2) C50 . 151.madhësit e kokrrizave.SIMBOLIZIMI I GURËVE RETIFIKUES nga diamanti dhe nitridi kubik i borit(CBN): D 151 K J A D. J.fortësia e lidhësit (e butë) A-trupi (ALUMINI) dhe C50-koncentrimi ( diamant 2.

MATERIALI I LIDHËSIT Dallohen lidhësit me origjinë: . .inorganike.organike dhe .

 goma .MATERIALI I LIDHËSIT  lidhësit me origjinë organike: rrëshirat natyrore dhe sintetike .  kauçuku.etj.  .

 lidhësit magnetik. dhe  lidhësit metalik.  .MATERIALI I LIDHËSIT  Lidhësit jo organik: lidhësit qeramikë.

dhe quhen thika tornuese. Forma e thikës varet nga operacioni për të cilën është e destinuar dhe nga lloji i materialit prerës. Të gjitha instrumentet prerëse për tornim janë me një teh prerës. . Nga zgjedhja e drejtë e instrumentit prerës. nga të gjitha metodat konvencionale të përpunimit. analiza dhe studimi i të cilave ka rëndësi të madhe për optimalizimin e proceseve prodhuese në teknologjinë metalprerëse. materialit të tij dhe formës gjeometrike. në masë të madhe varet prodhimi dhe ekonomia e përpunimit. Tornimi është metodë e përpunimit e cila me së shumti shfrytëzohet.PËRFUNDIMI     Në këtë punim janë shtjelluar instrumente metalprerëse.

Instrumentet prerëse për përpunim me frezim. Format dhe karakteristikat e gurëve ratifikues janë të standardizuara.PËRFUNDIMI    Instrumenti që më së shumti përdoret te shpimi është burgjia spirale. struktura etj. Këto janë instrumente me shumë tehe prerëse të formës cilindrike tek të cilat dhëmbët (me tehe prerëse) janë të renditura nëpër perimetër apo nëpër anën ballore të frezës. e si karakteristika më të rëndësishme dallohen: forma gjeometrike dhe dimensionet e mjeti për retifikim (materiali i kokrrizave). lloji i lidhësit. pastaj për përpunimin final të vrimës alezatorët format e të cilave instrumente janë po ashtu të standardizuara. madhësia e kokrrizave. i quajmë freza. . por për përpunimin e vrimave përdoren zgjeruesit ose kalizvarët e ndryshëm.

[4] Bushati A. [3] Bushati A.Londër..The machining of metals”.M. Brown. Bodinaku A..M. Mašinski fakultet. J.. dispenca I.1984. ... ..Teknologjia mekanike”.M...The relevance of mechanics of metal cutting to machinability”Machinability. ..Rezanie metallov” Mashgiz Moskva 1958 [7] Enahoro. Kalajdziq. 1983... Prentice-Hall. R. WELSH. [2] Stanič J.F.P. Beograd.H... 1989. . Gradjevinska kniga.J. Laperi R.1967..E.Iron and Steel inst. R.. 1977 [6] KLUŠIN.I.. . [8] Staniq.. .LITERATURA          [1] Boshnjaku N.. Sarajevo. Prishtinë.. Beograd.M.Teknologjia mekanike II”. 1976. [9] Armerago..A. Inc. Tiranë. Adami T.I. Fakulteti i Iinxhinierisë.Njohuri materialesh të makinerisë”. . Fakulteti Teknik. New York .. [5] Perič A. Mašinski Fakultet. U..Merna tehnika u tehnologiji mašinske obrade metala rezanjem”. Kovaqeviq.H.Teoria obrade metala I “. M. Tiranë.J. E. Kumbaro A..Teorija reazanja”. Volumi I ..

FALEMINDERIT .