P. 1
ΝΕΟΕΠΟΧΙΤΙΚΕΣ ΨΥΧΟΣΕΚΤΕΣ

ΝΕΟΕΠΟΧΙΤΙΚΕΣ ΨΥΧΟΣΕΚΤΕΣ

|Views: 620|Likes:
Published by vasiliki

More info:

Published by: vasiliki on Apr 20, 2010
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

06/18/2013

pdf

text

original

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

• ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΜΙΑ ΨΥΧΟΣΕΚΤΑ
• ΜΥΣΤΙΚΙΣΜΟΣ
• Ο ΥΠΕΡΒΑΤΙΚΟΣ ΔΙΑΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΜΑΧΑΡΙΣΙ
• ΣΑΤΥΑ ΣΑΙ ΜΠΑΜΠΑ «ΑΡΜΟΝΙΚΗ ΖΩΗ»
• ΙΜΑΛΑΪΑ ΙΝΔΟΥΙΣΜΟΣ – ΣΤΟ ΑΣΡΑΜ ΤΟΥ ΔΙΔΑΣΚΑΛΟΥ
ΤΩΝ ΔΙΔΑΣΚΑΛΩΝ
• Η ΓΙΟΓΚΑ ΚΑΙ Ο ΔΙΑΛΟΓΙΣΜΟΣ
• Η ΓΙΟΓΚΑ ΚΑΙ Ο ΔΙΑΛΟΓΙΣΜΟΣ ΝΕΟΕΠΟΧΙΤΙΚΗ
ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΜΕ ΤΟ ΜΑΝΔΥΑ ΤΗΣ
ΑΣΚΗΣΗΣ
• ΜΕΤΕΝΣΑΡΚΩΣΗ
• ΠΗΓΕ Ο ΧΡΙΣΤΟΣ ΣΥΗΝ ΙΝΔΙΑ
• ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΟ ΖΕΝ
• ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΓΙΟΓΚΑ
• ΑΝΕΛΠΙΣΤΗ ΑΠΕΜΠΛΟΚΗ ΑΠΟ ΤΟΝ ΓΚΟΥΡΟΥΪΣΜΟ
• ΓΚΟΥΡΟΥ, ΔΑΣΚΑΛΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΦΗΤΕΣ

EST (ERHARD SEMINAR TRAINING)
ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΜΙΑ ΨΥΧΟΣΕΚΤΑ
του Πρωτοπρ. Βασιλείου Γεωργοπούλου (Μ. Th.)
Πηγή: περιοδικό Διάλογος, Ιούλιος ‐ Σεπτέμβριος 2005, τεύχος 41  


Ι) Ο Ιδρυτής της σέκτας:

Ιδρυτής της εν λόγω σέκτας υπήρξε ο εβραϊκής καταγωγής Werner Erhard. To πραγματικό του
όνομα ήταν John Raul Rosenberg, ενώ το ψευδώνυμο του με το όποιο ήταν γνωστός αποτελεί
σύνθεση από τα ονόματα δυο επιφανών Γερμανών, του φυσικού Werner Heisenberg και του
καγκελλάριου Ludwig Erhard.
Ο Werner Erhard γεννήθηκε 5-9-1935 στη Φιλαδέλφεια των Η.Π.Α. Εργάστηκε διαδοχικά σε
διάφορες εργασίες και παντρεύτηκε σε νεαρά ηλικία. το 1959 εγκατέλειψε τη γυναίκα του και τα
πέντε παιδιά του για κάποια άλλη γυναίκα, την οποία παντρεύτηκε σε άλλη πολιτεία των Η.Π.Α.
και απέκτησε μαζί της άλλα παιδιά. Η εγκατάλειψη της οικογένειας του και ο φόβος του να μην
τον εντοπίσουν, τον οδήγησαν στο να χρησιμοποιεί το ψευδώνυμο το όποιο αναφέραμε.
Πριν δημιουργήσει το est είχε θητεύσει στη Σαηεντολογία και είχε ασχοληθεί με Ζέν, γιόγκα,
έλεγχο του νου, ύπνωση, ψυχολογία Γκεστάλτ κ. ά. το 1971, υστέρα από μιά μεταμορφωτική,
κατά τους ισχυρισμούς του, εμπειρία καθώς οδηγούσε, εγκατέλειψε την εργασία του ως
διευθυντής εκπαίδευσης σε μιά εταιρία πωλήσεων και δημιούργησε το πρόγραμμα est.


II) Τι είναι το est:

τα εκπαιδευτικά σεμινάρια Erhard (est) είναι ουσιαστικά μιά σύνθεση από στοιχεία Σαηεντολογίας,
Ζέν Βουδισμού, θετικής σκέψης, ελέγχου του νού, γιόγκα και ύπνωσης. Μιά τυπική δηλαδή
νεοεποχίτικη σύνθεση. Να σημειωθεί εν προκειμένω, ότι η Σαηεντολογία διέγραψε τον Werner
Erhard από τις τάξεις της και ήρθε μαζί του σε δικαστική διαμάχη, καθώς τον κατηγορούσε ότι
χρησιμοποιούσε πρακτικές της στα προγράμματα του.
Το est παρουσιάζεται ως πρόγραμμα νέας εκπαίδευσης, προσέγγισης, συνειδητοποίησης και
μεταμόρφωσης, της ζωής, και μετάπλασης των ικανοτήτων των ανθρώπων. Χαρακτηριστικό είναι
εν προκειμένω το διαφημιστικό τους σύνθημα «50 ώρες τη ζωή σου αλλάζουν», όπως επίσης και
ο ισχυρισμός του Werner Erhard «δεν θέλουμε τίποτα λιγότερο από την απόλυτη
μεταμόρφωση».
Επίσης, για τον Werner Erhard δεν υπάρχει Θεός. Θεοί μπορούμε να γίνουμε εμείς oι ίδιοι, όπως
επίσης δεν υπάρχει καλό ή κακό. Επίσης, ο κόσμος είναι όπως τον κατασκευάζεις και τον
αντιλαμβάνεσαι εσύ. Άρα, ισχυρίζονται, με την εκπαίδευση est όσοι παρακολουθήσουν τα
σεμινάρια, παίρνουν μόνοι την ζωή στα χέρια τους και μπορούν να εξαφανίσουν το κακό και τα
άσχημα πράγματα.


III) Τι περιλαμβάνουν τα σεμινάρια est:

Tα σεμινάρια est διαρθρώνονται σε τρία επίπεδα. Το πρώτο επίπεδο περιλαμβάνει ένα εισαγωγικό
σεμινάριο στο όποιο αναλύεται η λειτουργία του προγράμματος και ενημερώνονται για τους
κανόνες και τους τρόπους λειτουργίας. Στο δεύτερο επίπεδο ακολουθεί το κύριο σεμινάριο. Οι
αρχικές συναντήσεις διαρκούσαν επτά και πλέον συνεχόμενες ώρες με τρία μικρά διαλείμματα και
με εξαντλητικούς ρυθμούς. Σταδιακά προς το τέλος μειώνονταν στις τέσσερις ώρες. το τρίτο
επίπεδο περιελάμβανε ένα πρόγραμμα αποφοίτησης.
Βασικά χαρακτηριστικά των σεμιναρίων, ιδίως του δεύτερου επιπέδου, είναι η φυσική εξάντληση
και δυσφορία, η σωματική κόπωση, οι ύβρεις, οι ειρωνίες, οι προσβολές και γενικά η προσπάθεια
απαξίωσης και μείωσης των προσώπων. Οι πρακτικές αυτές δικαιολογούνται από τους
υπεύθυνους των σεμιναρίων ότι στοχεύουν να αποδομήσουν το αμυντικό σύστημα της
προσωπικότητας και τις ψυχολογικές της αντιστάσεις, ώστε να γίνουν εύκολα αποδεκτές οι αρχές
του est για μιά νέα συνειδητοποίση της ζωής. Επίσης κατά την άσκηση απαγορεύεται το ρολόι, να
φανέ, να πάνε τουαλέτα, να κοιμηθούν, και να μιλούν με κάποιον άλλον. Η παρέκκλιση από τους
κανόνες που έχουν τεθεί απαγορεύεται απολύτως.
Πρέπει εν προκειμένω να επισημάνουμε, ότι τους εν λόγω κανόνες είναι υποχρεωμένοι να τους
τηρούν μόνο οι εκπαιδευόμενοι αλλά όχι οι εκπαιδευτές. 'Ιδιαίτερη σημασία έχει επίσης το
γεγονός, ότι οι πρακτικές του est είναι κυρίως τεχνικές διαλογισμού, αυτοΰπνωσης και ελέγχου
του νού, κατά τη διάρκεια των οποίων εμφυτεύονται στο νού του ανθρώπου διάφορες ιδέες.
Δεν πρέπει επίσης να παραβλέψουμε το γεγονός το όποιο αναφέρει ο Irving Hexham (σελ 47), ότι
προς το τέλος των σεμιναρίων πολλοί από τους συμμετέχοντες ανέφεραν εμπειρίες και
συναντήσεις με πνευματικά όντα. Στην περίπτωση αυτή, εάν αποκλείσουμε την υπόθεση να
υπάρχει κάποιας ψυχιατρικής υφής πρόβλημα, που προέκυψε λόγω αποδόμησης και αλλοίωσης
της προσωπικότητας πού υφίστανται οι άνθρωποι σε τέτοιου είδους ψυχοσέκτες, τότε με βάση
την Ορθόδοξη νηπτική παράδοση, έχουμε μιά ακόμα μαρτυρία για την ύπαρξη του δαιμονικού
στοιχείου στις τεχνικές αυτών των ομάδων.
Τα σεμινάρια πραγματοποιούνται κυρίως σε απομονωμένους χώρους μεγάλων ξενοδοχείων και
κάθε ομάδα περιλαμβάνει συνήθως 250 άτομα. Εξήντα ώρες «πνευματικών ασκήσεων» κατά τους
υπευθύνους των σεμιναρίων κόστιζαν τις δεκαετίες 1970-1980, 450 δολλάρια Η.Π.Α για κάθε
άτομο. Στην Γερμανία την δεκαετία του 1990, ανάλογα με το είδος και το επίπεδο των
σεμιναρίων est η συμμετοχή κόστιζε από 450-1850 γερμανικά μάρκα. Υπολογίζεται ότι, από την
ίδρυση της ψυχοσέκτας μέχρι σήμερα έχουν συμμετάσχει στα σεμινάρια της 600.000 άνθρωποι
σε 132 χώρες. την δεκαετία του 1990 παρουσιάστηκε μείωση του αριθμού των συμμετεχόντων.


IV) Άλλες ονομασίες και θυγατρικοί οργανισμοί:

Τα σεμινάρια est δεν εξαιρέθηκαν από τη συνήθη πρακτική των διαφόρων σεκτών να αλλάζουν,
δηλαδή, ονομασία και τίτλους στις διάφορες χώρες ή ανά τακτά χρονικά διαστήματα να
δημιουργούν θυγατρικούς οργανισμούς, που με διαφορετική ονομασία προσφέρουν τα ίδια
προγράμματα και καλλιεργούν τις ίδιες αρχές του αρχικού οργανισμού.
Έτσι, οι θυγατρικοί οργανισμοί πού προωθούν τις αντιλήψεις του est είναι: l)Erhard Seminar
Training INC, 2)The est Foundation, 3)Werner Erhard and Associates, 4)Action Techologies, 5)
Forum, 6)Forum in Action, 7)The Centers Network, 8)The Centers Network International Group,
9)The Community Workshop, 10)Satellite Seminar Series, 11)The Breakthrough Foundation, 12)
Centers Leadership Programm, 13)S.H.A.R.E. India, 14)The Africa Prize for Leadership, 15)The
Education Network, 16)World Runners, 17)Centres Network fur kontextuelle Studienseminare
GmbH, 18)Landmark Education. Βιβλιογραφία 1) Handbuch Religiose Gemeinschaften und
Weltanschauungen, (Hrsg. H. Reller, H. Krech, M. Kleiminger), 5" έκδ. 2000. 2) H.Gasper - J.
Moller - F. Valentin, Lexikon der Sekten, Sondergruppen und Weltanschauugen, 7η εκδ, 2001. 3)
Kirchen, Sekten, Religionen, (Hrsg. G. Schmid, G. O. Schmid), 7η εκδ, 2003. 4) A. Fincke - M.
Pohlmann, Kompass Sekten und religiose Weltanschauungen, 2004. 5) Nicolette Bohn, Kleines
Lexikon der Sekten, Psychogruppen und Strukturvertriebe, 2005. 6) Irving Hexham, Pocket
Dictionary of New Religious Movements, 2002.






Μυστικισμός

+Αναστασίου Γιαννουλάτου

Ίχνη από την αναζήτηση του υπερβατικού, εκδ. Ακρίτας, σ. 319-355




______Ορισμός - Χαρακτηριστικά

Σκοπός του Μυστικισμού είναι η βιωματική, υπαρξιακή αναζήτηση, η άμεση σχέση και η πνευματική ένωση με τον
Θεό η το θείο· αυτή επιδιώκεται με αυτοσυγκέντρωση, προσευχή, απάθεια, θεωρία, έκσταση. Ο Μυστικισμός
αποτελεί συνήθως το διαισθητικό στοιχείο στη θρησκευτική εμπειρία και εμφανίζεται σε όλες σχεδόν τις θρησκείες,
από τις πιο πρωτόγονες έως τις πιο εξελιγμένες. Κάποτε αναπηδά μέσα από πετρώδεις περιοχές μιας εξωτερικής
θρησκευτικότητας, δίνοντας νέα άνθηση στο θρησκευτικό αίσθημα.

Λόγω των ποικίλων μορφών με τις όποιες εμφανίζεται στην Ιστορία των Θρησκευμάτων και των αντιφατικών
στοιχείων τα όποια κάποτε περιλαμβάνει, δεν υπάρχει γενικά αποδεκτός ορισμός. Κατά κανόνα ο Μυστικισμός, ο
όποιος εκφράζει την άμεση εμπειρία και σχέση του ανθρώπου με το Άγιο, διαφέρει από την αποκρυφιστική
μυστικοπάθεια και τις απόκρυφες δοξασίες και τεχνικές.

Η σχέση Μυστικισμού και οργανωμένης θρησκείας εμφανίζεται ιδιότυπη, ένα μείγμα σεβασμού και δυσπιστίας.
Συνήθως, ένα αληθινά θρησκευόμενο πρόσωπο έχει φλέβα μυστική, και ένας δονούμενος από τη βίωση του Αγίου
μυστικός είναι έντονα θρησκευτική προσωπικότητα. Παρά ταύτα δεν πρέπει να συγχέεται η εν γένει
θρησκευτικότητα με τον Μυστικισμό. Η θρησκεία είναι ένα πολύ ευρύτερο φαινόμενο. Όπως, εξάλλου, υπάρχουν
μορφές μυστικισμού μη θρησκευτικές.

Δεν υπάρχει απόλυτη συμφωνία ως προς τα χαρακτηριστικά του Μυστικισμού. Η W.R. Inge (1889) είχε διακρίνει:
Πρώτον, την εσωτερική γνώση. Δεύτερον, την ησυχία. Τρίτον, την ενδοσκόπηση. Και τέταρτον, την περιφρόνηση
και παραμέληση των υλικών πραγμάτων. Στον 20ό αι. ως χαρακτηριστικά του Μυστικισμού αναγνωρίζονται
συνήθως τα επισημανθέντα από τον W. James (1902):

1. Το ανέκφραστο (ineffability).
2. Το νοητικό στοιχείο (noetic), εφόσον η μυστική εμπειρία επιζητεί μιά ολική αντίληψη του σύμπαντος, που
ασφαλώς ανήκει στη νοητική σφαίρα.
3. Η παθητικότητα (passivity).
4. Η παροδικότητα (transiency).

Τελευταίως, ο L. Duprey (1987) προτείνει στη θέση της παροδικότητας την έννοια της ρυθμικότητας (rythmic),
διότι η εμπειρία αυτή επανέρχεται με κάποιο ρυθμό. Και ακόμη προσθέτει ως 5, την ολοκλήρωση (integration),
διευκρινίζοντας ότι η μυστική συνείδηση επιτυγχάνει να υπερβεί διάφορες αντιθέσεις και με την ενόραση να τις
συνθέσει.

Πολλοί υποστήριξαν ότι υπάρχει κοινός παρονομαστής κάτω από τις πιο ποικίλες μορφές Μυστικισμού. Όσο όμως
και αν διαπιστώνονται κοινά γνωρίσματα στη μυστική εμπειρία διαφόρων θρησκευτικών συστημάτων, σοβαρές
επίσης είναι και οι αποκλίσεις, οι ιδιαίτεροι χρωματισμοί. Η κάθε μυστική εμπειρία διατηρεί κάτι το ειδικό, το
προσωπικό.
Μέσα στον θρησκευτικό μυστικισμό διακρίνονται καθαρά δύο ρεύματα: το ενα, που γενικά θα μπορούσε να
ονομασθεί μονιστικής ή μονιστικιζούσης κατευθύνσεως (Νεοπλατωνισμός, ινδουιστική Αντβάιτα, Ταοϊσμός), και
το άλλο το θεϊστικό, που αναπτύχθηκε στις προφητικές θρησκείες. Στο πρώτο, το μυστικό βίωμα κορυφώνεται στον
πλήρη αφανισμό του ανθρώπινου εγώ μέσα στην απόλυτη Αρχή ή το θείο Πνεύμα. Στο δεύτερο, η ανθρώπινη
προσωπικότητα εξυψώνεται και διατηρείται ενωμένη με τον Θεό. Ανάλογα με τον βαθμό της συμμετοχής του
Μυστικού στη διαδικασία για την επιστροφή του στον Θεό, ο Μυστικισμός εμφανίζεται ως ενεργητικός,
θεωρητικός ή ησυχαστικός.

Ως προς τους εξωτερικούς τύπους, διακρίνονται:

1. Θεωρητικές και διανοητικές μορφές Μυστικισμού, στις όποιες αναζητείται μια συνεκτική ενότητα. Και εδώ
αναπτύχθηκαν ήπιοι η ακραίοι, εξωστρεφείς ή εσωστρεφείς, θεϊστικοί ή μη θεϊστικοί τύποι.
2. Μορφές αφοσιώσεως, που τονίζουν το συναισθηματικό στοιχείο και επιζητούν την προσέγγιση του Απολύτου με
την αγάπη.
3. Εκστατικές και ερωτικές μορφές, πού προκαλούν ερωτικά αισθήματα και εξάρσεις. Μερικές φορές οι δύο
τελευταίοι τύποι συγχέονται.
Η μυστική εμπειρία συχνά αναπτύσσει μέσα στην ανθρώπινη συνείδηση τη συναίσθηση της παγκοσμιότητας και
της ενότητας με όλους τους ανθρώπους. Συνήθως, στις πνευματικότερες μορφές μυστικισμού δεσπόζει ειρηνική,
ενοποιός διάθεση. Οι μυστικές εμπνεύσεις ζωογονούν το θρησκευτικό βίωμα, κρίνουν και υπερβαίνουν τις
παραδοσιακές θρησκευτικές δομές, κάποτε αμφισβητούν και σείουν τη συμβατική εξωτερική θρησκευτικότητα, ενώ
δεν λείπουν και οι επικίνδυνες παρεκκλίσεις.

_____Ίχνη Μυστικισμού σε πρωτόγονους πολιτισμούς

Η βεβαιότητα ότι ο άνθρωπος μπορεί να επικοινωνήσει με μιά υπέρτερη δύναμη, να την προσοικειωθεί, να υπερβεί
τα όρια του σώματος του, να ενωθεί με μιά θεότητα, συναντάται ήδη σε πρωτογενή θρησκευτικά στάδια και
πρωτόγονους πολιτισμούς. Φαινόμενα που κλίνουν προς τον Μυστικισμό διαφαίνονται σε ορισμένες πλευρές του
Σαμανισμού -ο οποίος αναπτύχθηκε από λαούς της Β. Ασίας, Ευρώπης και Αμερικής-, καθώς επίσης σε
θρησκευτικά έθιμα των αυτοχθόνων της Αυστραλίας, της Αμερικής, ως και στην πνευματοληψία διαφόρων
αφρικανικών λαών. Ως μυστικό στοιχείο στον Σαμανισμό θα μπορούσε να θεωρηθεί η βεβαιότητα στην παρουσία
του θείου στον Σαμάνα, η πίστη ότι κατά την έκσταση η ψυχή του εγκαταλείπει το σώμα, για να ενωθεί με τον Θεό
η τουλάχιστο να παραμείνει μπροστά του.

Η έκσταση, εξάλλου, κατά την οποία ο άνθρωπος δεν έχει συνείδηση των εξωτερικών ερεθισμών και υπόκειται σε
εξαιρετικές εμπειρίες, γνωστή ήδη στη λατρεία του Διονύσου, παρουσιάζεται σε πολλές γηγενείς θρησκείες στην
Αφρική και την Αμερική. Η κατάσταση αυτή σε πρωτόγονους πολιτισμούς προκαλείται με διάφορα μέσα:
ναρκωτικά, νηστείες, εκκωφαντική μουσική, οργιαστικούς χορούς. Ιδιαίτερα η όρχηση εντείνει τις ψυχοσωματικές
δυνάμεις, για να οικειοποιηθεί ο άνθρωπος υπερβατική δύναμη ή να ενωθεί με ένα υπέρτερο πνεύμα. Η έκσταση
συνήθως προϋποθέτει την πίστη ότι ο άνθρωπος μπορεί να μεταμορφωθεί και να ενωθεί με το θείο. Παραμένει
βεβαίως συζητήσιμο κατά πόσον τα φαινόμενα αυτά εντάσσονται στον θρησκευτικό Μυστικισμό. Θα μπορούσαν,
εντούτοις, να θεωρηθούν προστάδια, τάσεις ή ίχνη Μυστικισμού, υποδηλώνοντας τη φορά του ανθρώπου προς
υπερβατικές μυστικές εμπειρίες.


_____Ελληνικός Μυστικισμός

Ο ελληνικός μυστικισμός πρωτοαναπτύχθηκε κυρίως φιλοσοφικά στην περί ενός και παντός διδασκαλία των
προσωκρατικών φιλοσόφων και μέσα στο ευρύτερο θρησκευτικό κλίμα που είχαν δημιουργήσει η διονυσιακή
λατρεία και τα ορφικά μυστήρια με τον εκστασιακό χαρακτήρα τους. οι μύστες του Διονύσου πίστευαν ότι εγίνοντο
«ένθεοι», ενώ οι ορφικοί αποσκοπούσαν στην επιστροφή στη θεία ουσία με την έκσταση. Η ελληνική φιλοσοφική
διανόηση εξευγένισε τις αρχικές παραστάσεις ενώσεως με το θείο των ελληνικών μυστηρίων και στη θέση των
παλαιών τελετουργιών καλλιέργησε την έκσταση που προκαλείται κυρίως με διαλογισμό.

Οι Έλληνες ανέπτυξαν, μεταξύ άλλων, τον μονισμό και τον πανθεϊσμό, διδάσκοντας ότι ο κόσμος προέρχεται από
μιά πρώτη Αρχή, στην οποία και επιστρέφει. Μ' αυτήν τη σύλληψη συνδέθηκε η αντίληψη της αιώνιας
ανακυκλήσεως των όντων και ακόμη η θεωρία της μετεμψυχώσεως. Ο Πλάτων (428/427-348/ 347 π.Χ.) πλούτισε
περισσότερο τον ελληνικό φιλοσοφικό μυστικισμό με τη θεωρία του περί ιδεών, ενώ οι στωικοί προσέφεραν την
πανθεΐζουσα φιλοσοφία περί λόγου.

Η πιο εντυπωσιακή όμως μυστική σύνθεση πραγματοποιήθηκε με τον Νεοπλατωνισμό, που συνέκρασε στοιχεία
από την πλατωνική, αριστοτελική, πυθαγόρεια και στωική φιλοσοφία, συμπληρώνοντας πιθανώς το αμάλγαμα αυτό
με συλλήψεις της ιουδαϊκής ερμηνευτικής παραδόσεως. Ο Νεοπλατωνισμός παρουσιάσθηκε ως καθολικό
φιλοσοφικό σύστημα, ανυψωτικό πνευματικά και εδραίο διανοητικά. Ιδρυτής του θεωρείται ο Αμμώνιος Σακκάς
(175-242), αλλά διαμορφωτής του υπήρξε κυρίως ο Πλωτίνος (206-269),που δίδαξε στη Ρώμη.

Στη συνέχεια αναπτύχθηκε περαιτέρω από τον Πορφύριο (232-303), τον Ιάμβλιχο (205-330) στη Συρία και τον
Πρόκλο (411-485) στην Αθήνα. Για τον Νεοπλατωνισμό, αρχή και πηγή του κόσμου είναι το Εν, το Πρώτο, το
Αιώνιο, το Ύψιστο, το Αγαθό, που ταυτίζεται με τον Θεό. Ο κόσμος προήλθε από το εν με απορροή, που
συντελέσθηκε σε επάλληλες φάσεις. Πρώτη απορροή είναι ο νους, ο όποιος αποτελείται από ιδέες που αντιστοιχούν
στον πλατωνικό νοητό κόσμο, δεύτερη η ψυχή του παντός, τρίτη οι επιμέρους ψυχές και τελευταία η ύλη, που είναι
περισσότερο απομακρυσμένη από το Εν. Στη φιλοσοφία του Πλωτίνου κάθε απορροή από το εν αντανακλά την
πρότερα της ως εικόνα. Αυτό σημαίνει κάτι πολύ περισσότερο από εξωτερικό αντίγραφο· η κάθε σφαίρα της
πραγματικότητας αναφέρεται στο βάθος της ουσίας της σε μιά ανώτερη και πρέπει να επιστρέψει σ' αυτήν. Με τη
μεταφυσική αυτή, και κυρίως με τη θεωρία της απορροής, συνάπτεται ο νεοπλατωνικός μυστικισμός.

Η ανθρώπινη ψυχή πρέπει να διαπεράσει τα σύνορα των αισθήσεων, της ύλης, και να κοινωνήσει με το Εν, το
Απόλυτο. Η τελική ένωση μαζί του συντελείται με ασκητική κάθαρση και έκσταση που οδηγεί στη μυστική θεωρία
του θείου. Η πλωτίνεια ένωση με το εν έχει ονομασθεί εκστατική, αλλά κυρίως είναι εισδυτική (διείσδυση εις
εαυτόν). Ο Πλωτίνος ενέταξε στο σύστημα του τις τέσσερις βασικές αρετές της πλατωνικής ηθικής - σοφία,
ανδρεία, σωφροσύνη, δικαιοσύνη -, απλώς ως προϋποθέσεις. Εκείνο στο όποιο κυρίως αποβλέπει ως ύψιστο σκοπό,
ως ευδαιμονία και αγαθό, είναι η μυστική ένωση της ψυχής με τον Θεό. Η συγχώνευση με το εν μπορεί, κατά τον
Νεοπλατωνισμό, να πραγματοποιηθεί ήδη κατά τη διάρκεια του επίγειου ανθρώπινου βίου. Ο Πλωτίνος και ο
Πορφύριος υποστήριξαν ότι είχαν τέτοια εμπειρία. Γενικά, η νεοπλατωνική διδασκαλία παρουσιάζεται μάλλον
ψυχρή, χωρίς συναισθηματισμό και οράματα. Ο Νεοπλατωνισμός υπήρξε ο μεγάλος αντίπαλος του Χριστιανισμού
και στην αντιπαράθεση μαζί του ορισμένες ιδέες μεταπλάσθηκαν από τους χριστιανούς μυστικούς.


_____Κινεζικός Μυστικισμός

Στην Κίνα βλάστησε και αναπτύχθηκε ένα από τα πιο αρχαία μυστικά συστήματα. το θεωρητικό του υπόβαθρο
βρίσκεται στα αρχαία φιλοσοφικά αξιώματα του Λάο-Τσέ και τα αποφθέγματα της ποιητικής δημιουργίας του
Τσουάνγκ-Τσέ. Το βασικό ιερό βιβλίο του Ταόισμού Τάο-τε-Τσίνγκ (προφερόμενο Ντάου-ντα-Τσίνγκ),που
αποδίδεται στον Λάο-Τσέ (6ος αι. π .Χ.), καθορίζει μιά γραμμή ασκητική με πολλές μυστικές τάσεις. Η ύψιστη
πραγματικότητα, το Τάο, προσδιορίζεται με αντιφατικές φράσεις και αποφατική γλώσσα. Είναι αθέατο,
ακατανόητο, άμορφο, τέλειο, αναλλοίωτο, απρόσωπο, πληροί τα πάντα, είναι πηγή των πάντων. Υπήρχε πριν από
όλους τους αιώνες, πριν από τη γη και τον ουρανό. Είναι η πρώτη αρχή του σύμπαντος. Πρόκειται για μιά τάση
μονιστική, που διαβλέπει απόλυτη ενότητα στο σύμπαν.

Η ταοιστική αντίληψη για τη δημιουργία είναι ότι από το Τάο προήλθε το Εν, δηλαδή η μεγάλη Μονάδα, και από
αυτήν οι δύο πρώτες ουσίες, «γιάν» και «γίν », θετική και αρνητική, που αντιπροσωπεύουν και αγκαλιάζουν όλες
τις μεγάλες αντινομίες: φως-σκιά, αρσενικό-θηλυκό κ.λπ. Τέλος, αυτές γέννησαν τον ουρανό, τη γη, τον άνθρωπο·
από αυτές προήλθαν όλα τα δημιουργήματα. Το Τάο δεν είναι μόνο η απόλυτη πηγή κάθε υπάρξεως, αλλά
συγχρόνως κρατάει σε αρμονία όλα τα φαινόμενα της φύσεως. Η ενέργεια του είναι αναγκαία και αυτόματη.
Αποτελεί τον ύψιστο ανθρώπινο σκοπό. Ο άνθρωπος πρέπει να επιδιώξει την αυτοεγκατάλειψή του στο Τάο.
Βασικά, τα μέσα γι' αυτή την εναρμόνιση είναι η ησυχία, η απάθεια, η επιστροφή στην πρωτόγονη απλότητα.

Η βασική θέση που προτείνει ο Ταοϊσμός (η περίφημη «γουό γουάι») θα μπορούσε να συνοψισθεί στην παρότρυνση
«μην κάνεις τίποτε» ή «κάνε το καθετί μην κάνοντας τίποτε». Για να επιτύχει ο άνθρωπος τον συντονισμό με το
Τάο και να βρίσκεται σε αρμονία με τα εξωτερικά πράγματα, η ταοϊστική παράδοση καθόρισε μιά μυστική
διαδικασία, με πρώτη φάση την κάθαρση, δεύτερη τον φωτισμό -όταν η αρετή δεν χρειάζεται πλέον μιά συνειδητή
προσπάθεια, αλλά γίνεται αυθόρμητα- και τρίτη, την εσωτερική ενότητα. Όλοι οι άνθρωποι δυνάμει μπορούν να
προχωρήσουν προς το Τάο. Ο Ταοϊσμός κήρυξε την περιφρόνηση του πλούτου, των ηδονών, της συσσωρεύσεως
γνώσεως και διαμόρφωσε μιά νοοτροπία διαμετρικά αντίθετη από την αντίστοιχη του κλασικού Κομφουκιανισμού.

Αργότερα, ο Ταοϊσμός εκφυλίστηκε σ' ένα σύστημα μαγείας, αλχημείας, αποκρυφιστικής μυστικοπάθειας. Το έργο
του Τάο-Λίνγκ (1ος ή 2ος αι. μ.Χ.) έδωσε στον Ταοϊσμό σαφέστερη εξωτερική οργάνωση· ιδρύθηκαν πολλά
μοναστήρια, ανδρικά και γυναικεία, που παρουσιάζουν πολλές ομοιότητες με τα βουδδιστικά, καθώς και ναοί, οι
όποιοι στέγασαν ποικίλες εικόνες διαφόρων θεοτήτων. Ανεξάρτητα από αυτή την εξέλιξη, ο κινεζικός μυστικισμός
στις βασικές του πηγές εμφανίζει χαρακτηριστικές ομοιότητες με τον Νεοπλατωνισμό, με τον όποιο συμφωνεί τόσο
στο θέμα της τελικής ενότητας, που είναι απρόσιτη στη γνώση και μπορεί να επιτευχθεί με διαίσθηση, ανάταση και
έκσταση, όσο και στην άποψη ότι η απόλυτη Αρχή δεν μπορεί να ταυτισθεί με το όλο ή μέρος του υλικού
σύμπαντος.


_____Ινδουιστικός Μυστικισμός

Οι Ινδοί διακρίθηκαν σ’ όλη τη διάρκεια της ιστορίας τους για έντονη μυστική διάθεση. Τον Ινδουισμό διατρέχει
μιά εσωστρεφής μυστική τάση στις περισσότερες όψεις του, τόσο στις φιλοσοφικές και μεταφυσικές πτήσεις, όσο
ακόμη και στις λατρευτικές εκδηλώσεις, που προσεγγίζουν τα σύνορα του Σαμανισμού και της μαγείας. Η
αναζήτηση της πρώτης Αρχής πρωτοεμφανίζεται ήδη σε ορισμένα κείμενα των Βεδών (όπως στον Ύμνο της
δημιουργίας). Από την έμφαση στη σπουδαιότητα της θυσίας αναδύθηκε η λέξη Μπράχμαν (Brahman), που στην
αρχή δήλωνε την ιερή δύναμη που είναι παρούσα στη θυσία και αργότερα έφθασε να σημαίνει το Απόλυτο.

Κυρίως όμως οι Ουπανισάντ συγκέντρωσαν το διάσπαρτο υλικό του ινδικού διανοητικού μυστικισμού και
προσέφεραν μιά πλούσια πηγή, που τον άρδευσε στους επόμενους αιώνες. Υποστήριξαν ότι το Μπράχμαν
περικλείει τα πάντα -ό,τι υπάρχει και ό,τι δεν υπάρχει- και ότι είναι μέσα σε όλα και πάνω από όλα, πέρα από κάθε
ορισμό: μιά ύψιστη, απρόσωπη Αρχή. Παράλληλα με την αντίληψη περί Μπράχμαν ανελίχθηκε η διδασκαλία περί
άτμαν, που συνιστά το αόρατο τμήμα της ανθρώπινης υπάρξεως. Σε επόμενη φάση η ινδική σκέψη θα ταυτίσει το
Ένα και μοναδικό Μπράχμαν με το Ατμαν. Η σχέση της κοσμικής ψυχής του παντός με την ατομική ψυχή κάθε
ανθρώπου μοιάζει με τη σχέση που περιέγραψε αργότερα ο Πλωτίνος.

Από τις Ούπανισάντ κυρίως, πήγασε μία από τις τυπικότερες μορφές μυστικισμού, που σε πολλά συμβαδίζει με τον
πανθεϊστικό μονισμό. Αναπτύχθηκε φιλοσοφικά από τη Βεντάντα, ένα από τα έξι ορθόδοξα φιλοσοφικά
θρησκευτικά συστήματα του Ινδουισμού, και ιδιαίτερα από τον κλάδο της Αντβάιτα. Η μη-δυϊστική σχολή της
Αντβάιτα Βεντάντα (Advaita Vedanta) διαμορφώθηκε φιλοσοφικά, όπως είδαμε, κυρίως από τον Σάνκαρα (788-
820), που υποστήριξε τη μη πραγματικότητα του κόσμου, τη μη δυαδικότητα του Μπράχμαν και τη μη ύπαρξη
διαφοράς ανάμεσα στο Ατμαν και το Μπράχμαν.

Σύμφωνα με αυτή, μία και μόνη σταθερή πραγματικότητα υπάρχει, το Μπράχμαν, το όποιο ενυπάρχει και στον
άνθρωπο ως ατμαν. Το ατμαν δεν ταυτίζεται με αυτό που στην ελληνική ονομάζεται ψυχή. Είναι το σταθερό και
αναλλοίωτο, που παραμένει όταν αφαιρεθούν αυτά που σκεπτόμαστε, που θέλουμε, που αισθανόμαστε. Με την
ενόραση και την επίγνωση που μπορούν να προέλθουν από τη μυστική εμπειρία, ο άνθρωπος κατορθώνει να
συνειδητοποιήσει την ταυτότητα του με το υπέρτατο Μπράχμαν, αναφωνώντας το: «συ είσαι τούτο» (τάτ τβάμ
ασύ), δηλαδή το πνεύμα σου είναι ένα με το όλον, είσαι το όλον. Ο αφανισμός της ίδιας της προσωπικότητας και η
ένωση του ατομικού ατμαν με το Μπράχμαν είναι η λύτρωση. Η πνευματική ύπαρξη του ανθρώπου, μιά σταγόνα
από τον ωκεανό, επιστρέφει, ύστερα από ποικίλες μεταμορφώσεις και μετεμψυχώσεις, ύστερα από την περιπέτεια
της σαμσάρα, στην υπέρτατη και απόλυτη πηγή της. για να προχωρήσει όμως κανείς σ' αυτό το μυστικό μονοπάτι,
απαιτείται άσκηση, παραμερισμός των επιθυμιών και κυρίως γνώση, που αποκτάται με έντονη διανοητική
αυτοσυγκέντρωση.

Ο άλλος τύπος μυστικισμού που αναπτύχθηκε στην Ινδία συνδυάσθηκε με ένα δυαλισμό και στηρίχθηκε
φιλοσοφικά από μιά άλλη μεγάλη ορθόδοξη Ινδουιστική σχολή, τη Σάνκυα. Αυτή υποστηρίζει ότι υπάρχουν δύο
διαφορετικές αρχές, η «πρά-κριτι», υλική αρχή, πηγή ενέργειας, και η «πουρούσα», ξεχωριστές πνευματικές
οντότητες. Οι τελευταίες μπορούν και πρέπει να ελευθερωθούν από την ύλη, με μιά συστηματική προσπάθεια
αυτοσυγκεντρώσεως, σε μιά μυστική αυτομόνωση. Ο μυστικισμός αυτός δεν οδηγεί σε συγχώνευση με μιά
υπερβατική οντότητα, δεν σχετίζεται με τον πανθεϊστικό μονισμό, αλλά οδηγεί σ' έναν απόλυτο ατομικισμό.

Μιά τρίτη κατεύθυνση του ινδικού μυστικισμού έχει έντονο θεϊστικό χαρακτήρα. Οι πηγές του βρίσκονται στο
περίφημο μυστικό ποίημα «Μπαγκαβάτ-γκιτά». Εδώ η διήγηση για τον Κρίσνα προϋποθέτει σαφή θεϊστική
τοποθέτηση. Προτείνει μιά σύνθεση θεωρητικής και δραστήριας ζωής, ενώνοντας μονισμό και θεϊστικό ρεύμα.
Παρακινεί σε νοητική πειθαρχία, ηρεμία, απάθεια, με τα όποια και ο πιο δραστήριος άνθρωπος θα κατορθώσει να
ανακαλύψει την παρουσία του αιώνιου σε όλα τα πράγματα. Το ποίημα αυτό, που κορυφώνεται στο δράμα και τη
θεοφάνεια του Κρίσνα, καταλήγει με τη συμβουλή να αναζητεί κανείς τον Θεό με αφοσίωση σ' αυτόν μάλλον παρά
με τον αυτοβυθισμό. Έτσι εξαίρει την μπάκτι (bhakti), την οδό της αφοσιώσεως σε προσωπική θεότητα.

Αυτός ο τύπος του αγαπητικού μυστικισμού στερεώθηκε φιλοσοφικά κυρίως από τον Ραμανουτζα (1017-1137) και
τη σχολή που ίδρυσε. Κατ' αυτήν υπάρχουν τρεις απόλυτες αρχές, ο Θεός, οι ψυχές και η ύλη, και ο Θεός αποτελεί
τη μοναδική αυτόνομη πραγματικότητα, τόσο της ψυχής, όσο και της ύλης. Ο Ραμανουτζα στη θέση του
απρόσωπου Απολύτου τοποθετεί και πάλι την παραδοσιακή αντίληψη περί προσωπικού Θεού, που βοηθεί την ψυχή
στον δρόμο για τη λύτρωση και αντί της ψυχρής διανοητικής μεταφυσικής αναζητήσεως συνηγορεί για μιά
βιωματική στάση αφοσιώσεως.

Από το γόνιμο αυτό φιλοσοφικό έδαφος άντλησε νέους χυμούς ο ερωτικός μυστικισμός, που άνθησε στην Ινδία ως
αφοσίωση (μπάκτι). Ο ινδικός συγκινησιακός τύπος μυστικισμού έφθασε σε μιά υστερική φόρτιση και έξαρση στον
μυστικισμό του Τσαϊτάνυα (1486-1534) και των οπαδών του, καθώς και στον αισθησιασμό ορισμένων άλλων
ινδουιστικών αιρέσεων. Η μπάκτι θρησκευτικότητα παρουσίασε ιδιαίτερη ακμή στη δεύτερη χιλιετία και συνεχίζει
να επηρεάζει έως σήμερα την ινδική πνευματικότητα.


_____Βουδδιστικός Μυστικισμός

Εφόσον ο Μυστικισμός είναι η άμεση, διαισθητική σχέση με το Απόλυτο, θα μπορούσε να ισχυρισθεί κανείς,
μένοντας συνεπής σ' αυτό τον αυστηρό ορισμό, ότι δεν υφίσταται βουδδιστικός μυστικισμός, διότι στις κλασικές
μορφές αυτού του θρησκεύματος δεν γίνεται δεκτό ότι υπάρχει Απόλυτο. Αντίθετα προς τις προφητικές θρησκείες,
που το μήνυμα τους καθορίζεται από τον λόγο, ο Βουδδισμός, ως θρησκεία της σιωπής, αρνείται όλους τους
τρόπους ονομασίας του Απολύτου, ενώ στο βάθος αφήνει να διαφαίνεται ότι δέχεται ένα άρρητο Απόλυτο, που το
ταυτίζει με την κενότητα. Προβάλλοντας την ιδέα του «ανάτμαν»-«ανάττα» (μη-ψυχής), θέτει ως ιδανικό την
επίτευξη της «νιρβάνα». Άλλα ενώ αρνείται ένα πραγματικό, θετικό Απόλυτο, δέχεται έναν απόλυτο σκοπό.

Η βουδδιστική κατάδυση και διάλυση στην κενότητα θα μπορούσε να θεωρηθεί μία sui generis μυστική εμπειρία,
που αντιστοιχεί με τη συγχώνευση στο εν της Ινδουιστικής Αντβάιτα η του Νεοπλατωνισμού. Είναι επίσης
ενδεικτικό ότι ο τελικός βουδδιστικός σκοπός, η νιρβάνα, περιγράφεται με αποφατικό βέβαια τρόπο, με μυστικές
όμως φράσεις, δανεισμένες από τον Ινδουισμό. Τέλος, στη λατρευτική πράξη, όταν ο βουδδιστής ευχαριστεί τη
χωρίς όνομα πηγή κάθε συμπαθείας και καλοσύνης, συντονίζεται σιωπηλά, υποσυνείδητα, με μιά ανομολογούμενη
πίστη στην ύπαρξη ενός ευνοϊκού Απολύτου.

Αντίστοιχα με τις ιδιαίτερες θεωρητικές αντιλήψεις, που τονίστηκαν στους τρεις κλάδους του Βουδδισμού,
εξελίχθηκε και η μυστική έφεση. Στον Χιναγιάνα κλάδο τα στοιχεία του παρουσιάζονται πιο υποτονικά, γίνονται
όμως εμφανή στα τρία τελευταία στάδια της οκταπλής ευγενικής οδού, που σχετίζονται με την περισυλλογή, την
έντονη νοητική συγκέντρωση και τον αύτοβυθισμό («σαμάντι» -samadhi), ο όποιος στη συνέχεια επιτυγχάνεται με
οκτώ άλλες διαδοχικές μορφές διανοητικής ασκήσεως («ντιάνα» -dhyana). Πρόκειται τελικά για μιά πεποίθηση, πού
κατευθύνεται σε κάποια μυστική εμπειρία. Μέσα από αυτό το μονοπάτι ο βουδδιστής με τη δική του προσπάθεια
οδηγείται στην επίγνωση, τόν φωτισμό, τη νιρβάνα.

Ο Μαχαγιάνα Βουδδισμός άνοιξε νέους ορίζοντες στο μυστικό αυτό βίωμα, που οδηγεί στο απέραντο κενό. Η
διδασκαλία για την απόλυτη κενότητα («σουνυάτα» -sunyata), την οποία ανέπτυξε φιλοσοφικά ο Ναγκαρτζούνα
(τέλος 2ου αι. μ.Χ.) και προώθησε η σχολή Μαντυαμίκα, υπερβαίνει όλες τις αντιλήψεις που σχετίζονται με τις
έννοιες του είναι και του μη είναι. Εντούτοις, έχει σαφή σωτηριολογική πρόθεση και αποβλέπει να ξεριζώσει
πλήρως τη δυνατότητα επιθυμίας και να οδηγήσει στην απόλυτη κενότητα. Ενώ η ιδέα του κενού εμφανίζεται στις
Χιναγιάνα σχολές ως βασική ποιότητα του τελικού σκοπού, της νιρβάνα, στις Μαχαγιάνα η έμφαση στην κενότητα
επεκτείνεται ακόμη και στα προπαρασκευαστικά στάδια. Διότι η απόλυτη πραγματικότητα είναι κενή, άδεια από
κάθε διάκριση, εντελώς απροσδιόριστη. Η απελευθέρωση από την ψευδαπάτη αυτή που δημιουργεί ο κόσμος,
έρχεται με το ξερίζωμα κάθε προσωπικής ιδιότητας, επιθυμίας, και με την επίγνωση, που εδώ δεν σημαίνει
επιστημονική κατάρτιση και γνώση, αλλά σχεδόν το αντίθετο της αντιληπτικής ικανότητας - επίγνωση που κερδίζει
κανείς με έντονη μυστικιστική σιωπή.

Στα πλαίσια του Μαχαγιάνα Βουδδισμού αναπτύχθηκαν επίσης τάσεις ενός μυστικισμού αφοσιώσεως, όπως ο
Αμινταϊσμός, που μοιάζει αρκετά με την μπάκτι θρησκευτικότητα του Ινδουισμού. οι οπαδοί του Αμίντα αναζητούν
τη λύτρωση προσκολλώντας τη σκέψη τους στον ουράνιο αυτό Βούδδα. Αντίθετα, ο βουδδιστικός κλάδος του Ζεν,
με απόλυτη συνέπεια στην αναζήτηση της κενότητας, καλλιέργησε τον επίμονο διαλογισμό, τη νοητική εξάσκηση,
για την έξοδο από τη συμβατική λογική στην άμεση εμπειρία και τον φωτισμό. Αλλ' αυτή η κατάδυση στην
κενότητα, όπως διαφαίνεται στον Ζεν Βουδδισμό, δεν καταλήγει σε μιά απόσυρση από τον παρόντα βίο, αλλά σε
εξυψωμένη ικανότητα να αντιμετωπίζει κανείς καθετί και σ αυτή τη ζωή, ελεύθερος από πάθος και προσκόλληση.
Αλλά κάθε μορφή Ζεν στον Βουδδισμό, όπως και κάθε μορφή γιόγκας στην ινδική θρησκευτικότητα ή άσκηση στον
Νεοπλατωνισμό δεν είναι κατ' ανάγκη μυστική.
Στον Βατζραγιάνα Βουδδισμό, που ονομάσθηκε και εσωτερικός, όπως εξελίχθηκε στο Θιβέτ, αναπτύχθηκαν
περίπλοκες διδασκαλίες αποκρυφισμού και μυστικοπαθών ροπών. Ιδιαίτερα για την επίτευξη του φωτισμού
καλλιεργήθηκαν σύνθετη μυστική γνώση, έντονη περισυλλογή, γιογκική άσκηση, ερωτικοί συμβολισμοί και κυρίως
η έκσταση με απόκρυφες πλευρές και ψυχοσωματικές διεγέρσεις. Γενικά, μέσα στις διάφορες πολυδαίδαλες
κατευθύνσεις και διδασκαλίες που αναπτύχθηκαν στον Βουδδισμό, διαφαίνεται η δυνατότητα μιας άμεσης επαφής
με το Άρρητο, ενώ προσδιορίσθηκαν μεθοδικά δρόμοι, στη σύσταση τους μυστικοί, που οδηγούν στη συγχώνευση,
στην απόλυτη σιωπή της νιρβάνα.


_____Ιουδαϊκός Μυστικισμός

Από την ποικιλία μορφών μυστικισμού που παρήγαγε ο Ιουδαϊσμός, άλλες ανέπτυξαν βαθιά διαλογιστικά
συστήματα, άλλες καλλιέργησαν έντονες συναισθηματικές μορφές μυστικής εμπειρίας, γενικά όμως ο ιουδαϊκός
μυστικισμός διακρίνεται για τον ζωηρό εσχατολογικό προσανατολισμό του. Ήδη στον 1ο αι. μ.Χ. εισέδυσαν στην
ιουδαϊκή σκέψη πολλά στοιχεία του ελληνικού φιλοσοφικού μυστικισμού με την αλληγορική ερμηνεία που
καλλιέργησε ο Φίλων ο Αλεξανδρεύς (περίπου 15/10 π .Χ.-50 μ.Χ.).

Η πρώιμη φάση του ιουδαϊκού μυστικισμού, η Μερκαβά (Merkavah) έχει κέντρο της το δράμα του Ιεζεκιήλ, περί
του θρόνου άρματος. Άρχισε τον 1ο αι. μ.Χ., υιοθετώντας ένα σύστημα πνευματικών ασκήσεων που οδηγούσαν στο
δράμα της δόξας του Θεού καθήμενου σε ουράνιο θρόνο. Στη μορφή αυτή μυστικισμού διαφαίνονται επιδράσεις
γνωστικών αντιλήψεων, σχετικά με το «πλήρωμα», και ακόμη ελληνιστικών συνδυασμών μαγείας και μυστικισμού.
Ο τύπος αυτός, ονομαζόμενος και νοτιοϊουδαϊκός, έδινε έμφαση στη θεωρία και την περισυλλογή. Παρήκμασε μετά
τον 7ο αι., αλλά είχε μιά αναζωογόνηση στην Ιταλία, στους 9ο και 10ο αί.

Ο μεσαιωνικός Χασιδισμός, δηλαδή εύσεβισμός (χασίδ = ευσεβής), που συχνά αναφέρεται και ως βόρειος, άρχισε
τον 12ο αι. στη Γερμανία, ως λαϊκή κίνηση στενά συνδεδεμένη με τον νόμο (χαλακά). Χαρακτηρίζεται από ζωηρή
εσχατολογική συναίσθηση, που γίνεται πιο έντονη στην εξέλιξη της, έμφαση στην απλότητα, την απάθεια, τις
ψυχικές αξίες, την προσευχή, την πνευματική άσκηση και το βύθισμα στη θεία αγάπη. Η χασιδική θεολογία
εμφανίζει μερικές κοινές γραμμές με τον Νεοπλατωνισμό και ασχολήθηκε στο διανοητικό επίπεδο με τη δόξα του
Θεού (καμπόθ), τονίζοντας ότι η δόξα είναι διαφορετική από την ουσία, τη βασιλεία και την κεκρυμμένη παρουσία
του Θεού.

Το πιο σημαντικό μυστικό ιουδαϊκό ρεύμα υπήρξε η Καββάλα (ή Καμπάλα -qabbala), που αναπτύχθηκε στην
Ισπανία τον 13ο αι. σαν ιδιαίτερη εσωτερική διδασκαλία, και στη συνέχεια, με την εκτόπιση των Ιουδαίων από εκεί
(1392), διαδόθηκε σε μεγάλα τμήματα του ιουδαϊκού κόσμου. Το θεωρητικό σύστημα της έχει επηρεασθεί από
θεολογικές και κοσμολογικές συλλήψεις γνωστικού τύπου, ενώ συγχρόνως απορρόφησε νεοπλατωνικές ιδέες, που
είχαν διαχυθεί στον ιουδαϊκό και αραβικό πολιτισμό της 'Ισπανίας του 12ου και 13ου αί.

Το βασικό έργο της Καββάλα, ή Ζωχάρ (Βίβλος Λαμπρότητας), που γράφηκε στην Ισπανία στην προσπάθεια να
αναχαιτίσει το ορθολογιστικό ρεύμα, έδωσε στον παραδοσιακό Ιουδαϊσμό μιά κρυφή, μυστική ενέργεια. Κεντρική
διδασκαλία της είναι η θεωρία περί 10 «σεφιρότ», που υπάρχουν ανάμεσα στον αΐδιο Θεό και στα δημιουργήματα
του, των 10 περιοχών, στις όποιες η θεία απόρροια εκτείνει εαυτήν. Το «πλήρωμα» αυτών των σεφιρότ δεν
απορρέει από τον Θεό, αλλά παραμένει εν τω Θεώ. Η Ζωχάρ τόνισε τον τελετουργικό συμβολισμό, ερμηνεύοντας
τις ιεροτελεστίες ως μυστικά σημεία επαφής μεταξύ θείου και ανθρώπου, και γενικά ενίσχυσε την ιουδαϊκή
αυτοσυνειδησία, φθάνοντας στο σημείο να διδάσκει ότι ο Ιουδαίος κατέχει μία ποιότητα ψυχής που λείπει από τον
μη 'Ιουδαίο.

Στην Καββάλα αναπτύχθηκε επίσης και μιά περισσότερο προφητική ροπή, με κύριο εκφραστή τον Αβραάμ Μπέν
Σεμουέλ Άμπουλάφια (1240-1291), ο οποίος, συνδυάζοντας πολλά στοιχεία φιλοσοφικών θεωριών του Μαϊμονίδη
(1135/8-1204), αποσκοπεί να βοηθήσει την ψυχή να λύσει τα δεσμά που τη συγκρατούν στον κόσμο της
πολλαπλότητας και να διευκολύνει την επιστροφή της στην πρωταρχική ενότητα. για την επίτευξη αυτού του
σκοπού συνιστάται ιδιαίτερα η ενατένιση, ή θεωρία ενός αφηρημένου αντικειμένου, π .χ. τα γράμματα του εβραϊκού
αλφαβήτου. Η ανύψωση της συνειδήσεως σε μιά υψηλότερη κατάσταση ενότητας με τον Θεό αναπτύσσει και την
ανθρώπινη προφητική ικανότητα.

Τον 16ο αι. στην Παλαιστίνη ορισμένοι Ιουδαίοι μυστικοί, εξόριστοι από την Ισπανία, έδωσαν στην Καββάλα
μεσσιανική εσχατολογική κατεύθυνση. Μία από τις διδασκαλίες αυτής της σχολής, της οποίας σημαντικότερος
εκπρόσωπος είναι ο Ισαάκ Λούρια (1534-1572), υπογραμμίζει ότι με την προσευχή και την εν γένει ευσέβεια του ο
Μυστικός συμβάλλει ενεργώς στην αποκατάσταση της αρχικής τάξεως του σύμπαντος.

Τον 18ο αι. αναπτύχθηκε στην Πολωνία ένας νέος Χασιδισμός, περισσότερο συναισθηματικός παρά διανοητικός,
που υπήρξε μάλλον ανανεωτική κίνηση παρά νέα θεολογική σχολή. Άρχισε με τον Μπέστ (Ίσραέλ μπέν Έλιέζερ,
1700-1760) και τον μαθητή του Ντόβ Μπαέρ. Απορρίπτοντας τις μεσσιανικές υπερβολές υιοθέτησε πολλά στοιχεία
της μυστικής ευσέβειας της Καββάλα. Πιο πρακτικός και κοινωνικός, τόνισε τον ηθικό βίο, το χαρούμενο πνεύμα
που πηγάζει από μιά μυστική εσωτερική εμπειρία. Αντιδρώντας στις τάσεις των διανοουμένων της ραββινικής
ηγεσίας στην Ουκρανία και τη Ν. Πολωνία, τόνιζε την αξία του απλού Ιουδαίου. Με αφετηρία καββαλιστικές
διδασκαλίες σχετικά με τις θείες απορροές μέσα στη δημιουργία, έδινε περισσότερη έμφαση στην εσωτερική στάση
του ανθρώπου, στην προσκόλληση στον Θεό παρά στη διανοητική επεξεργασία και κατανόηση της παραδόσεως.
Σταδιακά ο Χασιδισμός, ενώ κράτησε την ιδιαίτερη ταυτότητα του διαμορφώνοντας αυτοτελείς κοινότητες,
απομακρύνθηκε από την καββαλιστική επίδραση και έγινε μέλος της ιουδαϊκής ορθοδοξίας (Ασκενάζι) των
Ιουδαίων της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης. Μετά τον Β' παγκόσμιο πόλεμο χασιδικές ομάδες κατέφυγαν
στην Αμερική.
Παρά την πολυμορφία και τις εξωτερικές επιδράσεις που τον επηρέασαν κατά καιρούς, ο ιουδαϊκός μυστικισμός
κράτησε μιά δική του δυναμική ενότητα, με άξονα την Παλαιά Διαθήκη, την κυριαρχία του λόγου και την
εσχατολογική προσδοκία.


_____Ισλαμικός Μυστικισμός - Σουφισμός

Σκοπός και προσπάθεια των μουσουλμάνων μυστικών, των σούφι, υπήρξε η υπέρβαση της ατομικότητας, ο
εκμηδενισμός του εγώ, η πλήρης παράδοση στον Αλλάχ, η αγαπητική προσκόλληση στον Θεό. (Για τις πηγές, την
ιστορική διαδρομή, βλ. Ισλάμ. Πνευματικά ρεύματα. Σουφισμός.) Οι πρώιμοι «σούφι» (sufi) υιοθέτησαν τα πρότυπα
ασκητισμού και την πνευματικότητα των χριστιανών αναχωρητών της ερήμου. Το μάλλινο ένδυμα «σούφ», από το
όποιο μάλλον προήλθε το όνομά τους, υπενθυμίζει αυτή την επίδραση. Στο μεγαλύτερο ποσοστό του ο ισλαμικός
μυστικισμός θα μπορούσε να χαρακτηρισθεί ως ερωτικός. Πολλά κείμενα των σούφι φανερώνουν εκπληκτική
ομοιότητα στο πνεύμα, ακόμα και στην έκφραση, συγχρόνων τους μυστικών της δυτικής Χριστιανοσύνης.

Κατά την πρώτη περίοδο του Σουφισμού η έκφραση του θείου έρωτα είχε χαρακτήρα συγκρατημένο και
εναρμονιζόταν με την ατμόσφαιρα του Κορανίου και των Χαντίθ. Αργότερα απέκτησε δική του ορμή και πάθος.
Στον πρώτο αυτό ερωτικό μυστικισμό δεσπόζει η ευγενική μορφή της Rabic al-Cadawiya (θάν. 801 μ.Χ.). Με
ερωτική αφοσίωση στον Θεό, αδιαφορεί για κάθε ανταμοιβή, ανησυχία η φόβο. Από τις ωραιότερες προσευχές των
μυστικών παραμένει η περίφημη δέηση της: «Αν σε λατρεύω από τον φόβο της Κολάσεως, ρίξε με στο πυρ της
Κολάσεως. Κι αν σε λατρεύω με την ελπίδα του Παραδείσου, απόκλεισε με από τον Παράδεισο. Αλλ' αν σε λατρεύω
μόνο για χάρη Σου, μη μου στερήσεις το αιώνιο κάλλος Σου!».

Οι νεοπλατωνικές κατηγορίες, πού υιοθέτησαν μερικοί πρωταγωνιστές του Σουφισμού, δυνάμωσαν θεωρητικά τη
μυστική κίνηση μέσα στο Ισλάμ, αλλά ευνόησαν και την ανάπτυξη στους κόλπους της ενός είδους μονισμού.
Απόψεις του Πλωτίνου υιοθέτησε ο al-Junaid (θαν. 910 μ.Χ.),όμως με την ευφυΐα και τη σύνεση του παρέμεινε
μέσα στην ισλαμική ορθοδοξία. Στον κόσμο αυτό, εφόσον βρίσκεται σε μεταρσίωση και ένωση με τον Θεό, ο
μυστικός είναι γεμάτος χαρά. Με τον Τζουνάιντ, η μυστική θεολογία των σούφι έφθασε σε ωριμότητα και
συστηματική ενότητα.

Τα καθιερωμένα σύνορα της μουσουλμανικής θρησκευτικότητας ξεπέρασε σε μιά έκρηξη εκστατικής βιωματικής
εμπειρίας ο al-Hallaj (θάν. 922 μ.Χ.). Ξεκινώντας από τη βεβαιότητα ότι ο Θεός είναι αγάπη και ότι δημιούργησε
τον άνθρωπο κατ' εικόνα Του, τόνισε ότι ο άνθρωπος πρέπει να ανακαλύψει μέσα του τη θεία εικόνα και να φθάσει
στην ένωση με τον Θεό. Μερικές από τις ιδέες του, όπως η φράση «Είμαι η αλήθεια» (πού μάλλον εκφράζει μιά
παροδική συναίσθηση της ταυτότητας με τον Θεό, η οποία χαρίσθηκε άνωθεν), προκάλεσαν την αγανάκτηση των
ορθοδόξων μουσουλμάνων, που τον καταδίκασαν σε σταύρωση. Ύστερα από την καταδίκη αυτή, οι σούφι έγιναν
πιο προσεκτικοί στις διατυπώσεις και αινιγματικοτεροι στις εκφράσεις τους. Η ερωτική ορολογία αποτέλεσε το
δυναμικότερο εκφραστικό τους μέσο. Με τη βοήθεια σειράς ασκήσεων, που οδηγούν σε εκστασιακές καταστάσεις,
η αγάπη αυτή φθάνει στη βεβαιότητα της ενώσεως με τον Θεό, τόσο που οι μουσουλμάνοι μυστικοί να ζητούν να
λειώσουν μέσα στη θεία αγάπη.

Στην πλειοψηφία τους οι μουσουλμάνοι ασκητές έδειξαν σεβασμό στις βασικές ισλαμικές αρχές. Ορισμένες όμως
ακραίες διατυπώσεις και πρακτικές των σούφι δημιούργησαν μεγάλη καχυποψία στους εκπροσώπους του
παραδοσιακού Ισλάμ. Η αντίθεση έφθασε κατά τον 10ο αι. σε έντονη αντιπαράθεση. τη γεφύρωση του χάσματος
ανάμεσα στο σουννιτικό Ισλάμ και τον Σουφισμό πέτυχε ο al-Ghazali (θαν. 1111 μ.Χ.). Αφού αναζήτησε μέσα
στην άσκηση και τη μυστική εμπειρία το Απόλυτο, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι αυτό δεν αποκτάται με θεωρητική
ενασχόληση, αλλά βιώνεται μέσα σε προσωπική αλλαγή και έκσταση. Έθεσε την εμπειρία πάνω από το γράμμα του
νόμου και εδραίωσε τον ισλαμικό ορθόδοξο μυστικισμό, παλινορθώνοντας στο κέντρο της ισλαμικής ευσέβειας το
δέος ενώπιον του Θεού και εναρμονίζοντας θεολογία και μυστικό βίωμα.

Από τα πιο αγαπητά βιβλία των σούφι παραμένουν τα δίστιχα του Jalal al-din al-Rumi (θάν. 1273 μ.Χ.). Οι
δερβίσηδες θεωρούν το βιβλίο αυτό ιερό και το τοποθετούν κοντά στο Κοράνιο. Τα κείμενα του, γεμάτα από
εικόνες και δυνατές ιδέες, διατυπωμένα με έξοχο ποιητικό τρόπο, καθόρισαν τη μετέπειτα πορεία του ισλαμικού
μυστικισμού.

Με τον Ibn cArabi (θάν. 1240 μ.Χ.) έγινε ζωηρότερη η εξάρτηση από τον Νεοπλατωνισμό και η κίνηση προς τον
μονισμό. Ο αλ-Άραμπι, που μαζί με τον αλ-Γαζάλι θεωρούνται οι φιλοσοφικότεροι των σούφι, δεν εγκατέλειψε την
εικονική ερωτική γλώσσα και προσπάθησε να ολοκληρώσει το νεοπλατωνικό του δράμα με την κορανική
διδασκαλία περί ανθρώπου και Θεού. Ο Θεός πάντοτε υπερβαίνει τη δημιουργία, αλλά με τη μεσολάβηση του
ανθρώπου ο δημιουργημένος κόσμος επιστρέφει στην πρωταρχική του ενότητα. Οι διδασκαλίες του τελικά
μαρτυρούν δογματική αδιαφορία, αποκλίνοντας σε πανθεϊστικές αντιλήψεις.

Στην κατά συνθήκη ευσέβεια των κρατούντων, οι σούφι αντιδρούσαν με τρόπο σιωπηλό, βιωματικό και συχνά
συγκλονιστικό. Μετά τον 12ο αί., το σουφικό μυστικό ρεύμα οδήγησε στη δημιουργία των μουσουλμανικών
μοναχικών κοινοτήτων (ταρίκα). Πολλοί, αναζητώντας τη μυστική εμπειρία, κατέφευγαν σ' ένα γέροντα που
ανελάμβανε την καθοδήγηση τους με βασικό στοιχείο αυτής της μαθητείας όχι τόσο τη γνωσιολογική κατάρτιση,
όσο την πνευματική και ψυχική ανάπτυξη τους. Η διαδικασία αυτή απαιτούσε οργανωμένη κοινότητα, και καθεμιά
από αυτές ανέπτυσσε τα δικά της κέντρα, όπου διαβίωναν τα μέλη της, τους δικούς της κανόνες, αρχές, τελετές,
μυστικά, πνευματική ατμόσφαιρα. Δεν σημαίνει ότι όλα τα μέλη τους θα μπορούσαν να θεωρηθούν μυστικοί.
Εντούτοις, μέσα στην ατμόσφαιρα τους καλλιεργήθηκε, με επιμέλεια και προσδοκία, το μυστικό βίωμα. Από τις πιο
γνωστές περιπτώσεις είναι οι δερβίσηδες, που με τελετουργικούς χορούς και με άλλα μέσα επιδίωκαν την έκσταση,
για να πλησιάσουν τον Θεό. Καθώς τα τάγματα των δερβίσηδων εξαπλώνονταν σε διάφορα μέρη, η μυστική
διάθεση και ζωή έφθανε σε όλα τα στρώματα του ισλαμικού κόσμου και η αναζήτηση μυστικών εξάρσεων και
οραμάτων πήρε μεγάλες διαστάσεις. Στις μέρες μας παρουσιάζεται και πάλι νέα αναζωπύρωση του σουφικού
ενδιαφέροντος.



___Χριστιανικός Μυστικισμός___


_____Γενικά

Ο Χριστιανισμός δεν ταύτισε την αγιότητα και το ιδανικό του με την επίτευξη μυστικής εξάρσεως. Αλλά το γεγονός
της σαρκώσεως του Θείου Λόγου κάνει οντολογικά και υπαρξιακά δυνατή την κοινωνία και ένωση του ανθρώπου
με τον απρόσιτο Θεό. Οι ρίζες του χριστιανικού μυστικισμού βρίσκονται στην Καινή Διαθήκη και προπαντός στα
κείμενα του ευαγγελιστή Ιωάννη και του αποστόλου Παύλου. Η χριστιανική εμπειρία είχε πάντοτε αφετηρία,
κινητήρια δύναμη και κριτήριο την Αγία Γραφή. Από την Ιωάννεια θεολογία πήγασαν τα βασικά μυστικά
χριστιανικά ρεύματα: ο μυστικισμός της θείας «εικόνας» που τείνει προς το «καθ' ομοίωσιν» και ο μυστικισμός της
αγάπης. Ο ίδιος ο Χριστός, μετά την υπογράμμιση του γεγονότος, ότι «εγώ εν τω πατρί και ο πατήρ εν εμοί
έστιν» (Ίω. 14:11),τόνισε στους μαθητές του «μείνατε εν εμοί καγώ εν υμίν» και «ο μένων εν εμοί καγώ εν
αυτώ» (15:4-5). Υπογράμμισε όμως συγχρόνως ότι ο δρόμος γι' αυτή την αγαπητική ένωση δεν είναι μιά
συναισθηματική ή, πολύ περισσότερο, μιά μυστικοπαθής φυγή, αλλά συντονισμός με τη δική του ζωή. «Ο έχων τας
εντολάς μου και τηρών αυτάς, εκείνος εστίν ο αγαπών με· ο δε αγαπών με αγαπηθήσεται υπό του πατρός μου, καγώ
αγαπήσω αυτόν και εμφανίσω αυτώ εμαυτόν» (14:21). Πολλά χωρία της Καινής Διαθήκης αναφέρονται στην
ανάγκη και τη σημασία του «εν Χριστώ» είναι. Στις επιστολές του αποστόλου Παύλου είναι διάχυτη η μυστική
εμπειρία που στρέφεται γύρω από τον άξονα, «ζω δε ουκέτι εγώ, ζή δε εν εμοί Χριστός» (Γαλ. 2:20).

Μαθητής του Ιωάννη ο Ιγνάτιος ο Θεοφόρος (+113/4) εκφράζει βαθύ μυστικό βίωμα γράφοντας στους Ρωμαίους,
«ο εμός έρως εσταύρωται». Η πρώτη απόπειρα για θεωρητική συστηματοποίηση του χριστιανικού μυστικισμού
έγινε από τον Ωριγένη (185-254), ο όποιος ανέπτυξε τη θεολογία της εικόνας του Θεού μέσα στον άνθρωπο. Η
έμφαση στον οντολογικό χαρακτήρα αυτής της εικόνας (που δεν είναι απλό εξωτερικό αντίγραφο) παραμένει σε όλη
τη χριστιανική παράδοση και της προσφέρει σταθερά τη μυστική της δύναμη. Μολονότι όμως ο Ωριγένης, ως
απώτατη βαθμίδα της πνευματικής τελειώσεως έβλεπε τη θεωρία και τη γνώση, η θεολογία του διακρίνεται από τη
νεοπλατωνική με την προνομιακή θέση που έδωσε στην αγάπη. Πρώτος αυτός μίλησε επίσης για τον θείο ερωτά:
«Νύμφη ψυχή γαμουμένη Λόγω».

Στην πάροδο των αιώνων ο χριστιανικός μυστικισμός πήρε διάφορες μορφές, από τις όποιες εμφανέστερες είναι: 1.
Η ησυχαστική «θεωρία» (Ησυχασμός Ανατολικής Εκκλησίας). 2. Η συναισθηματική ερωτική αφοσίωση,
επικεντρωμένη στο πρόσωπο του Ιησού Χριστού (διάφοροι μυστικοί της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας). 3. Η
επαγωγική περισυλλογή και θεωρία (contemplation), που τονίζει την ενατενιστική προσευχή (Καρμελίτες,
Ίγνατιανοί κ.ά.). 4. Η λατρευτική, που προβάλλει τη λειτουργική και μυστηριακή ζωή για την ανάβαση και ένωση
με τον Θεό. Σε πολλές περιπτώσεις δεσπόζει το ένα στοιχείο χωρίς όμως να απουσιάζουν και τα άλλα και συχνά
εμφανίζονται συνδυαστικές μορφές.

Κατά καιρούς γίνεται λόγος για επιδράσεις του νεοπλατωνικού μυστικισμού στον χριστιανικό. Οι διαφορές όμως
παραμένουν καθοριστικές, π.χ.: 1. Η χριστιανική Εκκλησία επιμένει , και ο μυστικισμός που αναπτύχθηκε στα
πλαίσια της το υιοθετεί πλήρως, ότι ο κόσμος, οι ψυχές, ή ύλη, είναι δημιουργήματα του Θεού και όχι απορροές του
Θεού. 2. Ο χριστιανικός μυστικισμός απορρίπτει πλήρως την ένωση της ανθρώπινης ψυχής με τον Θεό σε μιά
έννοια πανθεϊστική. 3. Αντιλαμβάνεται τον μυστικισμό όχι ως ένωση με τη θεία ουσία, αλλά ως θέα της θείας
δόξας, ως ένωση αγάπης, ως μετοχή στις άκτιστες ενέργειες του Θεού, με τις όποιες ο άνθρωπος φθάνει στη
«θέωση», γίνεται «κατά χάριν Θεός». 4. Ενώ στον νεοπλατωνικό μυστικισμό τονίζεται η ένωση της ψυχής με το
απόλυτο Εν, κυρίως μέσω ασκητικής καθάρσεως και εκστάσεως, στον χριστιανικό δεσπόζει η συναίσθηση ότι,
εφόσον ο Θεός είναι αγάπη, ο μόνος επιτυχής δρόμος για την ένωση του ανθρώπου με τον Θεό είναι η αγάπη. Το
μυστικό χριστιανικό ρεύμα αναβλύζει από τις πηγές της θείας αποκαλύψεως και αδιάκοπα ανανεώνεται από αυτές.

Μετά τις γενικές αυτές παρατηρήσεις θα χαραχθεί αδρά η πορεία του χριστιανικού μυστικισμού στον δυτικό κόσμο
και, τέλος, η εξέλιξη του Ορθόδοξου μυστικισμού, που μας αφορά περισσότερο, με επισήμανση των βασικών
θεμάτων και χαρακτηριστικών του.


_____Δυτικός χριστιανικός μυστικισμός

Τη δυτική Χριστιανοσύνη επηρέασε προπαντός ο Αυγουστίνος (354-430), ο οποίος μίλησε για τη θεία εικόνα
κυρίως με ψυχολογικούς όρους, αρχίζοντας από τη σχέση Δημιουργού -δημιουργήματος, την οποία η θεία έλξη και
η ανταπόκριση του ανθρώπου σ' αυτήν μεταμορφώνει σε ταυτότητα. Αργότερα ο Johannes Scotus Eriugena (810-
877), υιοθετώντας τη νεοπλατωνική φιλοσοφία και μεταφράζοντας τα συγγράματα που φέρουν το όνομα του
Διονυσίου Αρεοπαγίτου, έδωσε νέους χυμούς στον πρώιμο μεσαιωνικό μυστικισμό. Οι μυστικοί της Δύσεως
παραμέρισαν τον μυστικισμό της εικόνας και στράφηκαν περισσότερο σ' έναν ιδιωτικό και συναισθηματικό
μυστικισμό, διαμορφώνοντας με τον τρόπο αυτό τον ερωτικό χριστιανικό μυστικισμό.

Από τους διαπρεπέστερους υμνητές του πνευματικού ερωτά υπήρξε ο Βερνάρδος του Κλαιρβώ (1090-1153). Η
αγάπη του ήταν χριστοκεντρική, ενατενίζουσα τον εσταυρωμένο Χριστό. τον 13ο αι. αναπτύχθηκε μιά νέα
αντίληψη της σημασίας της σαρκώσεως του Λόγου και της σπουδαιότητας που έχει μετά από αυτήν όλη η
δημιουργία. Έκτοτε η παρουσία του Θεού αναζητείται περισσότερο μέσα στη δημιουργία παρά έξω από αυτήν.

Ο Φραγκίσκος της Ασίζης (1182-1226) δίδαξε τους συγχρόνους του να αντιμετωπίζουν τη φύση με σεβασμό και
αγάπη, καθώς επίσης τον άρρωστο και τον φτωχό άνθρωπο. Η ζωηρή συνείδηση της μοναδικής σημασίας που έχει
το γεγονός ότι ο Θεός έγινε άνθρωπος χάρισε στον χριστιανικό ερωτικό μυστικισμό ευαισθησία για τον ανθρώπινο
πόνο και ενδιαφέρον για το κοινωνικό γίγνεσθαι. Πολλοί δυτικοί μυστικοί, όπως η Αικατερίνα της Σιέννας (1347-
1380) και ο Ιγνάτιος Λογιόλα (1491-1556), έζησαν δραστήριο βίο και επηρέασαν ευρύτερα την κοινωνία.

Ο μεσαιωνικός μυστικισμός έφθασε σε μεγάλα ύψη με τον Έκαρτ (Johannes Eckhart, 1260-1327), που θεωρείται ο
σημαντικότερος μυστικός θεολόγος της Δύσεως. Συνύφανε αυγουστίνειες και ελληνικές θεωρίες με μιά τολμηρή
αποφατική θεολογία και δημιούργησε ένα επιβλητικό σύστημα, με κέντρο της θεολογικής του οντολογίας την
εικόνα, οδηγώντας τον μυστικισμό της εικόνας στα απώτατα όρια. Ο άνθρωπος καλείται να αποκτήσει συνείδηση
του θείου στοιχείου που υπάρχει μέσα του. Η νέα γέννηση του Χριστού στα μύχια της ψυχής αποτελεί τον σκοπό
της ιστορίας της σωτηρίας. Ο Έκαρτ επιμένει ότι η μυστική ένωση δεν αποτελεί προνόμιο ορισμένων, αλλά βασική
κλήση και τελικό σκοπό της ανθρωπότητας. Για να επιτύχει όμως αυτό ο άνθρωπος, δεν φθάνει μιά διανοητική
διαδικασία· απαιτείται απόσυρση από τα εγκόσμια και απάρνησή τους. Τις ιδέες αυτές απλοποίησε ο J. Tauler
(;1300-1361), κηρύττοντας έναν προσωπικό, βιωματικό Χριστιανισμό. Αργότερα ο Ολλανδός Jan van Ruysbroek
(1293-1381) συμπεριέλαβε στον μυστικισμό της εικόνας ένα μυστικισμό της κτίσεως.

Από τους χαρακτηριστικότερους εκπροσώπους του ερωτικού μυστικισμού της Δύσεως υπήρξαν οι Ισπανοί,
Θηρεσία της Άβιλλας (1515-1582) και Ιωάννης του Σταυρού (1542-1591). Ο τελευταίος, που υπήρξε και
πνευματικός της Θηρεσίας, περιέγραψε την πνευματική ζωή ως αυξάνουσα κάθαρση - μιά πορεία που αρχίζει με τη
νύκτα των αισθήσεων, προχωρεί στη νόηση και καταλήγει στον γνόφο της ενώσεως με τον Θεό. Άλλοι μυστικοί
αποκάλεσαν τη δεύτερη και τρίτη φάση, φωτισμό και ένωση αντίστοιχα. η Θηρεσία αναφέρθηκε στη μυστική
αγαπητική ένωση ως «γάμο» και περιέγραψε τέσσερις βαθμίδες που οδηγούν στον Θεό: Αυτοσυγκέντρωση,
συνδυασμένη με προσευχή. Προσευχή της ησυχίας. Συνενωτική προσευχή, στην οποία βούληση και νους
βρίσκονται ενωμένα με τον Θεό. Εκστατική ένωση (unio mystica). Οι διδασκαλίες αυτές επηρέασαν ευρύτερα τον
ρομαντικό μυστικισμό των νεοτέρων χρόνων και καλλιέργησαν μιά μυστική διάθεση στοχαστικής,
συναισθηματικής και εκστατικής προσευχής.

Μυστικά ρεύματα διαχύθηκαν και στον χώρο των προτεσταντικών κοινοτήτων, που διαμορφώθηκαν από τη
μεταρρύθμιση. Το πρώτο εκπροσωπούν ο V. Weigel (1533-1588), που συνέθεσε παραδοσιακές ιδέες από τον
Γνωστικισμό και τον Παράκελσο, σ' ένα απαρτισμένο σύστημα. Το δεύτερο ρεύμα πήγασε από τον J. Bohme (1575-
1624), το οποίο, στην αρχή μεν συνάντησε σοβαρές αντιδράσεις, αργότερα όμως επηρέασε τη γερμανική
πνευματικότητα, όταν αναπτύχθηκε ο μυστικοπαθής ευσεβισμός. Στον αγγλοσαξονικό κόσμο διακεκριμένος
μυστικός υπήρξε ο G. Fox (1624-1691), ιδρυτής των Κουάκερων. Με την ανάπτυξη του γερμανικού ιδεαλισμού και
με τον F. Schleiermacher ο μυστικισμός προσείλκυσε το ενδιαφέρον της θεολογίας. Αργότερα ο R. Otto επισήμανε
τη βαθιά σχέση του μυστικού βιώματος με την ουσία της θρησκείας.


_____Ανατολικός Ορθόδοξος μυστικισμός

Δύο μεγάλα αρτεσιανά φρέατα μυστικής εμπειρίας, από τα όποια άντλησε ο Ορθόδοξος βυζαντινός μυστικισμός
στην πρώτη του φάση, υπήρξαν ο αγ. Γρηγόριος Νύσσης (335/340-394;) και ο μοναχός Ευάγριος ο Ποντικός (345-
399). Ο πρώτος τόνισε ότι η ψυχή μπορεί να φθάσει Εκείνον, ο οποίος βρίσκεται πέρα από οποιαδήποτε διανοητική
σύλληψη, μέσα στον «φωτεινό γνόφο», και ακόμη καθόρισε τη μυστική εμπειρία ως εν αγάπη ένωση μετά του
Θεού. Ο Ευάγριος έθεσε ως κέντρο του μυστικισμού τον νου.

Τον 5ο αι. έργα αποδιδόμενα στον Μακάριο διαμορφώνουν μιά νέα πηγή εμπνεύσεως του Ορθόδοξου
χριστιανικού μυστικισμού, υπογραμμίζοντας την αντίληψη ότι το κέντρο του ανθρώπινου προσώπου βρίσκεται εις
την καρδίαν. Ο Ευάγριος, επηρεασμένος από τη νεοπλατωνική φιλοσοφία, έβλεπε τον άνθρωπο ως νουν
αιχμαλωτισμένο στην ύλη και συνεπώς το σώμα χωρίς μετοχή στην πνευματική ζωή. Τα «Μακαριακά κείμενα»,
ποτισμένα από τη βιβλική σκέψη, αντικρίζουν τον άνθρωπο ως ένα ενιαίο σύνολο. Βάση του μυστικισμού που
αντιπροσωπεύουν αποτελεί η σάρκωση του Λόγου. Η αδιάλειπτη προσευχή δεν οδηγεί έτσι στην απελευθέρωση του
πνεύματος από τα δεσμά της σάρκας, αλλά εισάγει τον άνθρωπο στην εσχατολογική πραγματικότητα της βασιλείας
του Θεού με όλη την ύπαρξη -πνεύμα και σώμα.

Τα κείμενα που φέρουν το όνομα του Διονυσίου του Αρεοπαγίτου , υπογραμμίζοντας έντονα την αποφατικότητα
στη θεολογία, αναπτύσσουν τη θεωρία της «θέας του Θεού», της ενώσεως με τον Θεό και παρακινούν τον άνθρωπο
να απαλλαγεί από τις αισθήσεις και τις νοητικές λειτουργίες, για να συναντήσει τον Θεό μέσα στον θείο γνόφο, για
να απολαύσει τη χαρά της θέας Του, μολονότι και αυτή θα παραμένει ασαφής. Τα «Αρεοπαγιτικά» κείμενα κάνουν
λόγο για μιά κλιμακωτή ανάβαση. Σ' ένα σύστημα «προόδων» αντιστοιχούν ποικίλοι βαθμοί ελλάμψεως. Ο σκοπός
είναι να υψωθεί ο άνθρωπος και να φθάσει τον Μοναδικό. Τελικά, αυτή η άνοδος είναι χάρισμα Θεού.

Στον μυστικισμό που αναπτύσσεται με κέντρο τη Μονή Σινά, η «προσευχή του Ιησού» αποκτά ήδη στον 7ο αι.
έναν κεντρικό ρόλο ως προσευχή διανοίας και καρδίας. Στην τελευταία φάση της πρώτης περιόδου του βυζαντινού
μυστικισμού δεσπόζουν ο αγ. Ιωάννης ο Σιναΐτης, συγγραφέας της Κλίμακος (580-670 η μάλλον 525-600) και ο
αγ. Μάξιμος ο Ομολογητής (580-662). Το έργο του πρώτου κινείται στη γραμμή ενός μυστικισμού του γίγνεσθαι
κατά το θέλημα του Θεού. Στην κορυφή τοποθετούνται οι τρεις αρετές -της πίστεως, της ελπίδας και της αγάπης-
και η έμφαση δίνεται στην «προσευχή του Ιησού», που τοποθετείται στο κέντρο της ησυχαστικής πνευματικότητας,
στη συνένωση του ονόματος του σαρκωμένου Λόγου με την αναπνοή.

Ο αγ. Μάξιμος, που αποτελεί σπουδαίο ορόσημο στην εξέλιξη του βυζαντινού μυστικισμού, ανέπτυξε το θέμα της
θεώσεως, εφαρμόζοντας το χριστολογικό δόγμα στην πορεία της εσωτερικής ζωής. Επισήμανε τις σχέσεις των επί
μέρους σταδίων της μυστικής εμπειρίας μεταξύ τους και διευκρίνισε ότι, έως την ολοκλήρωση της, τη «θεωρία»
πρέπει να συνοδεύει σύνολο το ήθος με οδηγό την αγάπη. Ο μυστικισμός του Μαξίμου επεκτείνεται και αγκαλιάζει
οργανικά το όλον. Ο χριστοποιημένος άνθρωπος ανεβαίνει προς τον Θεό μαζί με το σώμα σε σύνδεσμο με τον
ορατό κόσμο και ακόμη υψώνει μαζί του όλη τη δημιουργία, διότι αυτός είναι ο κεντρικός κρίκος που ενώνει τα
διαφοροποιημένα μέρη του κόσμου.

Στους επόμενους αιώνες εμπεδώνονται τα επιτεύγματα της μυστικής παραδόσεως της Ανατολής. Στην καμπή της
χιλιετηρίδας υψώνεται μιά μεγαλειώδης κορυφή του βυζαντινού μυστικισμού, ο Συμεών ο Νέος Θεολόγος (949-
1022; -κατ' άλλους 957-1035) με τους μαθητές του, μεταξύ των οποίων διακρίνεται ο Νικήτας Στηθάτος. Η μυστική
εμπειρία του Συμεών χαρακτηρίζεται από ένταση, θέρμη, τόνο απόλυτα προσωπικό. Πρωτοτυπεί ιδιαίτερα στη
διδασκαλία περί φωτός, περιγράφοντας βαθιές και συνεχείς προσωπικές εμπειρίες. Σχεδόν σε κάθε σελίδα των
έργων του απαντούν αναφορές στο «φως», στην «έλλαμψη» και σε άλλες παρόμοιες λέξεις. ο μυστικισμός του όμως
αναπνέει έντονα σε μιά ατμόσφαιρα χριστολογική, αναστάσιμη, αγιοπνευματική, εσχατολογική.

Νέα άνθηση του βυζαντινού μυστικισμού εμφανίζεται από τα μέσα του 13ου αι. έως το τέλος του 14ου, με την
ησυχαστική κίνηση. Σ' αυτή την περίοδο κέντρο δεν είναι πλέον το Σινά ή οι κύκλοι της Κωνσταντινουπόλεως,
αλλά ο Άθως και η γειτονική Θεσσαλονίκη. Χαρακτηριστικό του ησυχασμού αποτελεί η προσπάθεια για την
απόκτηση μιας καταστάσεως απόλυτης ηρεμίας και ησυχίας, η όποια παραμερίζει ψαλμωδίες, μελέτη, καθαρά
διανοητική ενασχόληση. Στην προσπάθεια αυτή, που έχει κέντρο της την καρδιά του ανθρώπου, συμβάλλουν η
επανάληψη της προσευχής του Ιησού και άλλες πρακτικές ενέργειες που βοηθούν στη συγκέντρωση του νου.

Αποφασιστική για τη θεολογική θεμελίωση του ησυχασμού υπήρξε η συμβολή του αγ. Γρηγορίου του Παλαμά
(1296-1359), που αρχικά μόνασε στο Αγιον Όρος και αργότερα έγινε αρχιεπίσκοπος Θεσσαλονίκης. Ο Παλαμάς
τοποθέτησε τον χριστιανικό μυστικισμό μέσα στο γενικότερο θείο σχέδιο της σωτηρίας. Η βασική διάκριση γίνεται
μεταξύ κτιστού και ακτίστου· του κτιστού σύμπαντος και των ακτίστων ενεργειών του Θεού. Ο «υπερούσιος» Θεός
δεν μπορεί να ταυτισθεί με οποιαδήποτε κτιστή αντίληψη και ιδέα, πολύ περισσότερο με τη φιλοσοφική έννοια της
ουσίας. Ο άνθρωπος κατά την έλλαμψη μετέχει στις άκτιστες θείες ενέργειες. «Η θεία και θεοποιός έλλαμψις και
χάρις ουκ ουσία, αλλ' ενέργεια εστί του Θεού». Η παλαμική σκέψη, υψώνοντας την αυθεντία των Γραφών,
αποκαθιστά την αξία της ύλης, την οποία ο ελληνικός ιδεαλισμός έτεινε να αρνηθεί. Το ανθρώπινο πνεύμα είναι
στην πραγματικότητα εξίσου ριζικά διάφορο από τον Θεό, όσο και το σώμα. Και ο Θεός, δίνοντας τη χάρη Του,
σώζει τον όλο άνθρωπο, το σώμα και το πνεύμα Του.

Στην ίδια γεωγραφική περιοχή και περίπου στην ίδια εποχή με τον Παλαμά ο Νικόλαος Καβάσιλας (1322-1391),
αναπτύσσοντας τη διδασκαλία του για τα Μυστήρια, αναφέρθηκε στα θέματα της σωτηρίας και της ενώσεως με τον
Θεό. Ούτε οι ναοί, δίδαξε, ούτε οποιοσδήποτε άλλος ιερός χώρος είναι τόσο άγιος, όσο ο άνθρωπος, με τη φύση του
οποίου κοινωνεί ο ίδιος ο Χριστός. Ο μυστικισμός του Καβάσιλα χαρακτηρίζεται από βαθιά χριστολογική αίσθηση
και προσήλωση στην οντολογική πραγματικότητα του Σώματος του Χριστού, «ο εστίν η Εκκλησία».
Η βυζαντινή παράδοση συνέχισε να επηρεάζει τις τουρκοκρατούμενες Ορθόδοξες χώρες. από τα τέλη του 18 αι. η
Φιλοκαλία του αγ. Νικόδημου του Αγιορείτου (εκδ. 1782) αποτέλεσε τη χρηστομάθεια του Ορθόδοξου
μυστικισμού, αρδεύοντας το νεότερο Ορθόδοξο ήθος*.


_____Βασικά θέματα του βυζαντινού μυστικισμού

Οι όροι-κλειδιά, γύρω από τους οποίους περιστρέφονται τα βυζαντινά μυστικά κείμενα, είναι: «γνώσις», «ησυχία»,
«νήψις», «προσευχή», «απάθεια», «κάθαρσις του νοός», «άσκησις», «πράξις», «θεωρία», «έκστασις»,
«έλλαμψις», «μνήμη Θεού»,«θεατού Θεού»,«θείο φως», «μέθεξις», «θείος έρως», «θέωσις». Την ιδιοτυπία του
μυστικού βιώματος εκφράζουν επίσης οι αντινομικοί συνδυασμοί που αγκαλιάζουν διαλεκτικά τη χριστιανική
εμπειρία: «λαμπρός γνόφος», «ευφρόσυνο πένθος», «νηφαλία μέθη» κ.α. Ενώ όμως την προσοχή πολλών
μελετητών ελκύει η ιδιοτυπία ορισμένων από τους ανωτέρω όρους της Ορθόδοξης μυστικής θεολογίας, εντούτοις
δεν πρέπει να παραθεωρείται ότι από τις περισσότερο επαναλαμβανόμενες έννοιες στους Ορθόδοξους μυστικούς
είναι οι όροι: «Θεός»,«Ιησούς», «Χριστός», «Πνεύμα», «Αγία Τριάς», «χάρις», «εντολαί», «Σταυρός»,
«Ανάστασις», «αγάπη».


Τα τυπικότερα στοιχεία του βυζαντινού μυστικισμού είναι:

α) Η ήρεμη έκσταση, στην οποία συμβάλλει η αδιάλειπτη νοερά προσευχή και ο νους με τη συμμετοχή των αρετών.
Ο βυζαντινός μυστικισμός δεν γνωρίζει τους τύπους εκείνους εκστάσεως που συναντούμε σε άλλα θρησκεύματα
(Σαμανισμό, αφρικανική πνευματοληψία, διονυσιακή έκσταση, δερβίσηδες κ.λπ.), η οποία σχετίζεται με τεχνικές
ψυχοσωματικών διεγέρσεων, χορούς, ναρκωτικά κ.λπ. Ούτε ακόμη ταυτίζεται με την έκσταση των μυστηριακών
θρησκειών ή τη φιλοσοφική λεγόμενη έκσταση των πλατωνικών και νεοπλατωνικών, με την έξοδο δηλαδή του νου
από το σώμα, από τον χρόνο, για να λειτουργήσει δήθεν καθαρά.

β) Γνώση - αγνωσία. Όσο περισσότερο γνωρίζει ο άνθρωπος τον Θεό, τόσο περισσότερο συνειδητοποιεί το
ακατάληπτο της ουσίας Του. Συχνότατες είναι οι αποφατικές διατυπώσεις, όπως «υπερούσιος αοριστία» (Διονύσιος
Αεροπαγίτης), «υπερ-άρρητος», «υπεράγνωστος» (Μάξιμος).

γ) Έλλαμψη και θέρμη. η πολυδιάστατη εμπειρία του φωτός έχει άμεσες χριστολογικές, πνευματολογικές και
εσχατολογικές συναρτήσεις. Η μυστική θεωρία προεκτείνεται σε θέα εσχατολογική, έξοδο από την Ιστορία προς το
αιώνιο φως της Δευτέρας Παρουσίας. Παρά τη συχνότητα όμως και τη σημασία του φωτός, ποτέ δεν δόθηκε το
βάρος σε εξωτερικά φαινόμενα. Αυτά θεωρήθηκαν μόνο μιά πλευρά της θέας του Θεού. ο ουσιαστικός σκοπός
παρέμεινε η συνάντηση του προσώπου του Χριστού.

δ) «Θείος έρως». Ενώ η λέξη «έρως» επανέρχεται στα κείμενα των βυζαντινών μυστικών, οι ερωτικές περιγραφές
είναι λιτές και διαφοροποιούνται σαφώς από ανάλογες σελίδες του μουσουλμανικού ή του ινδουιστικού
μυστικισμού. Ακόμα και σε σχέση με τους δυτικούς μυστικούς, οι όποιοι συχνά χρησιμοποιούν ρομαντικές και
ρεαλιστικές περιγραφές, οι Βυζαντινοί διαφέρουν όταν μιλούν για τον έρωτα του Θεού - όπως οι
αποπνευματοποιημένες βυζαντινές εικόνες από τα δυτικοχριστιανικά αγάλματα. «Ο θείος έρως», «ο μακάριος
έρως», δεν νοείται σαν μιά συναισθηματική διέγερση. Δένεται άμεσα με την αγάπη στην καθολική της μορφή, στην
οποία δίνεται σταθερά το πρωτείο.

ε) Μία διαλεκτική τάση μεταξύ «έχειν» και «μη έχειν», μεταξύ στάσεως και συνεχούς κινήσεως, συνεχούς
επεκτάσεως σε νέες εμπειρίες «από δόξης εις δόξαν», δεσπόζει στον βυζαντινό μυστικισμό. Η ανέλιξη αυτή
συνδυάζεται με βαθιά ταπείνωση, ευγνώμονη εξάρτηση από τη θεία χάρη και ανοικτή συνείδηση στην ιστορική,
εσχατολογική προοπτική.

στ) «Θέωσις». Οι βυζαντινοί θεολόγοι, στηριγμένοι βιωματικά στη θεολογία της σαρκώσεως, οδηγούνται σταθερά
σε μιά θεολογία της θεώσεως. Ο αγ. Μάξιμος, ο όποιος ιδιαίτερα επιμένει σ' αυτήν τη διδασκαλία, τονίζει ότι το
δράμα του Θεού στον γνόφο είναι ήδη μετοχή στον Θεό. στη θέωση τελικά οδηγεί η μετοχή και η μέθεξη των
ενεργειών του Θεού. Γινόμαστε «θεοί κατά χάριν», θεοί, «άνευ της κατ' ουσίαν ταυτότητος». Πρόκειται για ένα
τολμηρό δράμα, γεμάτο εμπιστοσύνη στη δύναμη της θείας χάριτος, πίστη στην οντολογική αλλοίωση που
συντελείται στον κόσμο με τη σάρκωση του Χριστού και τη συνεχή δράση του Αγίου Πνεύματος, πλημμυρισμένο
από ανεκλάλητη αισιοδοξία για τον τελικό σκοπό του ανθρώπου.


(Σχετικά με τα χαρακτηριστικά του Ορθόδοξου μυστικισμού βλ. κατωτέρω: Γιόγκα και Ορθόδοξος Ησυχασμός.)

Γενικά, ο Ορθόδοξος μυστικισμός παρουσιάζει ήρεμη νηφαλιότητα και ανάταση, σε ριζική αντίθεση προς
μυστικίζουσες θεοσοφικές ή απόκρυφες θεωρίες και ψυχοσωματικές τεχνικές. Όλα είναι δώρα της χάριτος του
Θεού. Εκείνο που κυρίως καταθέτει ο άνθρωπος είναι η προαίρεση, το μόνο ουσιαστικό που έχει δικό του. Ιδιαίτερα
εξωτερικά φαινόμενα -όπως τα στίγματα, που είναι τόσο συχνά στους μυστικούς της Δύσεως- δεν αναφέρονται
στους μυστικούς της Ανατολής. Πολλοί από τους τελευταίους προειδοποιούν ιδιαίτερα για τον κίνδυνο των
σωματικών οραμάτων ή φαντασιώσεων. Διότι και τα δύο καταστρέφουν την ενότητα του ανθρώπου, την οποία ο
Χριστός ήρθε να αναστηλώσει.

Η μυστική εμπειρία στην Ανατολική Εκκλησία διαμορφώνει το ήθος, την εν γένει πνευματικότητα και λατρευτική
ζωή της. Είναι τόσο ευρεία η ακτινοβολία του μυστικού βιώματος, ώστε να μπορεί να γίνει λόγος γενικότερα για
μυστική θεολογία και πνευματικότητα της Ορθόδοξης Εκκλησίας.

Κλείνοντας το κεφάλαιο αυτό πρέπει να υπογραμμίσουμε ότι κάθε τύπος μυστικισμού βρίσκεται σε οργανική σχέση
με το ευρύτερο πλαίσιο, τις δοξασίες και τις βασικές αρχές της θρησκείας, μέσα στην οποία αναπτύχθηκε.
Επηρεάζεται από τις αφετηριακές θρησκευτικές της συλλήψεις, τον γενικότερο προσανατολισμό και αντίστοιχα τις
επαναπροσδιορίζει και τις διαμορφώνει.

Βιβλιογραφία κατ' επιλογήν
Arberry, A.J., Sufism;An Account of the Mystics of Islam, G. Allen and Unwin, London 1950.
Blyth, R.H., Zen and Zen Classics, The Hokuseido Press, Tokyo 19703. Butler, C, Western Mysticism, Constable, London 19673. Dasgupta, S., Hindu Mysticism, Open Court, London
1927. Dupre, L., «Mysticism», The Encyclopaedia of Religion, (ed. M. Eliade):
Macmillan, New York, τομ. 10 (1987),pp. 245-261. Fedopov, G.P. (ed.), A Treasury of Russian Spirituality, Belmont, Mass, Nordlund 19752. [...]


* Ρωσικός μυστικισμός. Στην Ορθόδοξη Ρωσία αναπτύχθηκαν δύο ρεύματα μυστικισμού. Το ένα υπήρξε άμεση
συνέχεια της βυζαντινής και γενικά της Ορθόδοξης παραδόσεως. Τροφοδοτήθηκε σταθερά από τη λειτουργική ζωή
και τις μεταφράσεις βυζαντινών μυστικών, όπως της Φιλοκαλίας, που κυκλοφόρησε αρχικά στη σλάβονική και
αργότερα (1894) στη ρωσική γλώσσα. Ασκητικές μορφές, όπως ο Παΐσιος Βελιτσκόβσκυ (1-1794), ο Σεραφείμ του
Σάρωφ (1754-1833) και πολλοί άλλοι είχαν στη ζωή τους ζωηρά μυστικά βιώματα.
Το άλλο ρεύμα προήλθε από μεταφράσεις διαφόρων γνωστών και αγνώστων μυστικών συγγραφέων της δυτικής
Χριστιανοσύνης, συνήθως ευσεβιστικών τάσεων, και παρουσίασε επικίνδυνες εξάρσεις και αιρετικές αποκλίσεις.
Χαρακτηριστικές μορφές στη δεύτερη αυτή τάση υπήρξαν οι: Γρ. Σ. Σκοβορόντα (1722-1794), Ν.Ι. Νοβικώφ και
Α.Φ. Λά-μπσιν. Τον 19ο αι. εμφανίσθηκαν στη Ρωσία διάφορες μυστικοπαθείς ομάδες, με πρωταγωνιστές την
Ταταρίνοβα, τον Α .Π. Ντουμποβίσκυ, τον Κοτέλνικωφ (του οποίου οι οπαδοί ονομάσθηκαν «οχήματα του
Πνεύματος» -«ντουχονόστσι»), οι όποιες προκάλεσαν την αντίδραση της Εκκλησίας.
Σημαντικότερος εκπρόσωπος του ρωσικού μυστικισμού υπήρξε ο Βλ. Σολοβιώφ (1853-1900). Με σαφείς
επιδράσεις από τον Νεοπλατωνισμό και τους μυστικούς της χριστιανικής Δύσης, όπως τους Eriugena, Bohme κ.α., ο
Σολοβιώφ, έχοντας ο ίδιος έντονες προσωπικές μυστικές εμπειρίες, ανέπτυξε τις απόψεις του για τη μυστική πίστη,
την «πανενότητα» του Θεού με το κοσμικό και ιστορικό σύμπαν κ.λπ. Αρχικά σλαβόφιλος, δέχθηκε 4 χρόνια πριν
πεθάνει τη ρωμαιοκαθολική ομολογία. Κάπως πιο κοντά στην Ορθόδοξη παράδοση, ο θεολόγος και φιλόσοφος Α.Σ.
Χομιάκωφ (1804-1860) πλούτισε τον ρωσικό μυστικό στοχασμό. Ξεκινώντας από τη μυστική εμπειρία της
Εκκλησίας και στρεφόμενος γύρω από αυτήν, ανέπτυξε ένα μυστικισμό της ολοκληρώσεως και συναδελφότητας,
που κέντρο του έχει το Πνεύμα του Χρίστου. Το έργο του άσκησε μεγάλη επίδραση στη μετέπειτα ρωσική
θεολογική σκέψη.



+Αναστασίου Γιαννουλάτου

Ίχνη από την αναζήτηση του υπερβατικού, εκδ. Ακρίτας, σ. 319-355



Μυ σ τ ι κ ι σ μ ό ς

Ορισμός - Χαρακτηριστικά

Σκοπός του Μυστικισμού είναι η βιωματική, υπαρξιακή αναζήτηση, η άμεση σχέση και η πνευματική
ένωση με τον Θεό η το θείο· αυτή επιδιώκεται με αυτοσυγκέντρωση, προσευχή, απάθεια, θεωρία, έκσταση. Ο
Μυστικισμός αποτελεί συνήθως το διαισθητικό στοιχείο στη θρησκευτική εμπειρία και εμφανίζεται σε όλες
σχεδόν τις θρησκείες, από τις πιο πρωτόγονες έως τις πιο εξελιγμένες. Κάποτε αναπηδά μέσα από πετρώδεις
περιοχές μιας εξωτερικής θρησκευτικότητας, δίνοντας νέα άνθηση στο θρησκευτικό αίσθημα.
Λόγω των ποικίλων μορφών με τις όποιες εμφανίζεται στην Ιστορία των Θρησκευμάτων και των
αντιφατικών στοιχείων τα όποια κάποτε περιλαμβάνει, δεν υπάρχει γενικά αποδεκτός ορισμός. Κατά κανόνα ο
Μυστικισμός, ο όποιος εκφράζει την άμεση εμπειρία και σχέση του ανθρώπου με το Άγιο, διαφέρει από την
αποκρυφιστική μυστικοπάθεια και τις απόκρυφες δοξασίες και τεχνικές.
Η σχέση Μυστικισμού και οργανωμένης θρησκείας εμφανίζεται ιδιότυπη, ένα μείγμα σεβασμού και
δυσπιστίας. Συνήθως, ένα αληθινά θρησκευόμενο πρόσωπο έχει φλέβα μυστική, και ένας δονούμενος από τη
βίωση του Αγίου μυστικός είναι έντονα θρησκευτική προσωπικότητα. Παρά ταύτα δεν πρέπει να συγχέεται η εν
γένει θρησκευτικότητα με τον Μυστικισμό. Η θρησκεία είναι ένα πολύ ευρύτερο φαινόμενο. Όπως, εξάλλου,
υπάρχουν μορφές μυστικισμού μη θρησκευτικές.
Δεν υπάρχει απόλυτη συμφωνία ως προς τα χαρακτηριστικά του Μυστικισμού. Η W.R. Inge (1889) είχε
διακρίνει: Πρώτον, την εσωτερική γνώση. Δεύτερον, την ησυχία. Τρίτον, την ενδοσκόπηση. Και τέταρτον, την
περιφρόνηση και παραμέληση των υλικών πραγμάτων. Στον 20ό αι. ως χαρακτηριστικά του Μυστικισμού
αναγνωρίζονται συνήθως τα επισημανθέντα από τον W. James (1902): 1. Το ανέκφραστο (ineffability). 2. Το
νοητικό στοιχείο (noetic), εφόσον η μυστική εμπειρία επιζητεί μιά ολική αντίληψη του σύμπαντος, που
ασφαλώς ανήκει στη νοητική σφαίρα. 3. Η παθητικότητα (passivity). 4. Η παροδικότητα (transiency).
Τελευταίως, ο L. Duprey (1987) προτείνει στη θέση της παροδικότητας την έννοια της ρυθμικότητας (rythmic),
διότι η εμπειρία αυτή επανέρχεται με κάποιο ρυθμό. Και ακόμη προσθέτει ως 5, την ολοκλήρωση (integration),
διευκρινίζοντας ότι η μυστική συνείδηση επιτυγχάνει να υπερβεί διάφορες αντιθέσεις και με την ενόραση να τις
συνθέσει.
Πολλοί υποστήριξαν ότι υπάρχει κοινός παρονομαστής κάτω από τις πιο ποικίλες μορφές Μυστικισμού.
Όσο όμως και αν διαπιστώνονται κοινά γνωρίσματα στη μυστική εμπειρία διαφόρων θρησκευτικών
συστημάτων, σοβαρές επίσης είναι και οι αποκλίσεις, οι ιδιαίτεροι χρωματισμοί. Η κάθε μυστική εμπειρία
διατηρεί κάτι το ειδικό, το προσωπικό.
Μέσα στον θρησκευτικό μυστικισμό διακρίνονται καθαρά δύο ρεύματα: το ενα, που γενικά θα
μπορούσε να ονομασθεί μονιστικής ή μονιστικιζούσης κατευθύνσεως (Νεοπλατωνισμός, ινδουιστική Αντβάιτα,
Ταοϊσμός), και το άλλο το θεϊστικό, που αναπτύχθηκε στις προφητικές θρησκείες. Στο πρώτο, το μυστικό
βίωμα κορυφώνεται στον πλήρη αφανισμό του ανθρώπινου εγώ μέσα στην απόλυτη Αρχή ή το θείο Πνεύμα.
Στο δεύτερο, η ανθρώπινη προσωπικότητα εξυψώνεται και διατηρείται ενωμένη με τον Θεό. Ανάλογα με τον
βαθμό της συμμετοχής του Μυστικού στη διαδικασία για την επιστροφή του στον Θεό, ο Μυστικισμός
εμφανίζεται ως ενεργητικός, θεωρητικός ή ησυχαστικός.
Ως προς τους εξωτερικούς τύπους, διακρίνονται: 1. Θεωρητικές και διανοητικές μορφές Μυστικισμού,
στις όποιες αναζητείται μια συνεκτική ενότητα. Και εδώ αναπτύχθηκαν ήπιοι η ακραίοι, εξωστρεφείς ή
εσωστρεφείς, θεϊστικοί ή μη θεϊστικοί τύποι. 2. Μορφές αφοσιώσεως, που τονίζουν το συναισθηματικό στοιχείο
και επιζητούν την προσέγγιση του Απολύτου με την αγάπη. 3. Εκστατικές και ερωτικές μορφές, πού προκαλούν
ερωτικά αισθήματα και εξάρσεις. Μερικές φορές οι δύο τελευταίοι τύποι συγχέονται.
Η μυστική εμπειρία συχνά αναπτύσσει μέσα στην ανθρώπινη συνείδηση τη συναίσθηση της
παγκοσμιότητας και της ενότητας με όλους τους ανθρώπους. Συνήθως, στις πνευματικότερες μορφές
μυστικισμού δεσπόζει ειρηνική, ενοποιός διάθεση. Οι μυστικές εμπνεύσεις ζωογονούν το θρησκευτικό βίωμα,
Σελίδα 1 από 14
κρίνουν και υπερβαίνουν τις παραδοσιακές θρησκευτικές δομές, κάποτε αμφισβητούν και σείουν τη συμβατική
εξωτερική θρησκευτικότητα, ενώ δεν λείπουν και οι επικίνδυνες παρεκκλίσεις.

Ίχνη Μυστικισμού σε πρωτόγονους πολιτισμούς

Η βεβαιότητα ότι ο άνθρωπος μπορεί να επικοινωνήσει με μιά υπέρτερη δύναμη, να την προσοικειωθεί,
να υπερβεί τα όρια του σώματος του, να ενωθεί με μιά θεότητα, συναντάται ήδη σε πρωτογενή θρησκευτικά
στάδια και πρωτόγονους πολιτισμούς. Φαινόμενα που κλίνουν προς τον Μυστικισμό διαφαίνονται σε ορισμένες
πλευρές του Σαμανισμού -ο οποίος αναπτύχθηκε από λαούς της Β. Ασίας, Ευρώπης και Αμερικής-, καθώς
επίσης σε θρησκευτικά έθιμα των αυτοχθόνων της Αυστραλίας, της Αμερικής, ως και στην πνευματοληψία
διαφόρων αφρικανικών λαών. Ως μυστικό στοιχείο στον Σαμανισμό θα μπορούσε να θεωρηθεί η βεβαιότητα
στην παρουσία του θείου στον Σαμάνα, η πίστη ότι κατά την έκσταση η ψυχή του εγκαταλείπει το σώμα, για να
ενωθεί με τον Θεό η τουλάχιστο να παραμείνει μπροστά του.
Η έκσταση, εξάλλου, κατά την οποία ο άνθρωπος δεν έχει συνείδηση των εξωτερικών ερεθισμών και
υπόκειται σε εξαιρετικές εμπειρίες, γνωστή ήδη στη λατρεία του Διονύσου, παρουσιάζεται σε πολλές γηγενείς
θρησκείες στην Αφρική και την Αμερική. Η κατάσταση αυτή σε πρωτόγονους πολιτισμούς προκαλείται με
διάφορα μέσα: ναρκωτικά, νηστείες, εκκωφαντική μουσική, οργιαστικούς χορούς. Ιδιαίτερα η όρχηση εντείνει
τις ψυχοσωματικές δυνάμεις, για να οικειοποιηθεί ο άνθρωπος υπερβατική δύναμη ή να ενωθεί με ένα υπέρτερο
πνεύμα. Η έκσταση συνήθως προϋποθέτει την πίστη ότι ο άνθρωπος μπορεί να μεταμορφωθεί και να ενωθεί με
το θείο. Παραμένει βεβαίως συζητήσιμο κατά πόσον τα φαινόμενα αυτά εντάσσονται στον θρησκευτικό
Μυστικισμό. Θα μπορούσαν, εντούτοις, να θεωρηθούν προστάδια, τάσεις ή ίχνη Μυστικισμού, υποδηλώνοντας
τη φορά του ανθρώπου προς υπερβατικές μυστικές εμπειρίες.

Ελληνικός Μυστικισμός

Ο ελληνικός μυστικισμός πρωτοαναπτύχθηκε κυρίως φιλοσοφικά στην περί ενός και παντός διδασκαλία
των προσωκρατικών φιλοσόφων και μέσα στο ευρύτερο θρησκευτικό κλίμα που είχαν δημιουργήσει η
διονυσιακή λατρεία και τα ορφικά μυστήρια με τον εκστασιακό χαρακτήρα τους. οι μύστες του Διονύσου
πίστευαν ότι εγίνοντο «ένθεοι», ενώ οι ορφικοί αποσκοπούσαν στην επιστροφή στη θεία ουσία με την έκσταση.
Η ελληνική φιλοσοφική διανόηση εξευγένισε τις αρχικές παραστάσεις ενώσεως με το θείο των ελληνικών
μυστηρίων και στη θέση των παλαιών τελετουργιών καλλιέργησε την έκσταση που προκαλείται κυρίως με
διαλογισμό.
Οι Έλληνες ανέπτυξαν, μεταξύ άλλων, τον μονισμό και τον πανθεϊσμό, διδάσκοντας ότι ο κόσμος
προέρχεται από μιά πρώτη Αρχή, στην οποία και επιστρέφει. Μ' αυτήν τη σύλληψη συνδέθηκε η αντίληψη της
αιώνιας ανακυκλήσεως των όντων και ακόμη η θεωρία της μετεμψυχώσεως. Ο Πλάτων (428/427-348/ 347
π.Χ.) πλούτισε περισσότερο τον ελληνικό φιλοσοφικό μυστικισμό με τη θεωρία του περί ιδεών, ενώ οι στωικοί
προσέφεραν την πανθεΐζουσα φιλοσοφία περί λόγου.
Η πιο εντυπωσιακή όμως μυστική σύνθεση πραγματοποιήθηκε με τον Νεοπλατωνισμό, που συνέκρασε
στοιχεία από την πλατωνική, αριστοτελική, πυθαγόρεια και στωική φιλοσοφία, συμπληρώνοντας πιθανώς το
αμάλγαμα αυτό με συλλήψεις της ιουδαϊκής ερμηνευτικής παραδόσεως. Ο Νεοπλατωνισμός παρουσιάσθηκε ως
καθολικό φιλοσοφικό σύστημα, ανυψωτικό πνευματικά και εδραίο διανοητικά. Ιδρυτής του θεωρείται ο
Αμμώνιος Σακκάς (175-242), αλλά διαμορφωτής του υπήρξε κυρίως ο Πλωτίνος (206-269),που δίδαξε στη
Ρώμη.
Στη συνέχεια αναπτύχθηκε περαιτέρω από τον Πορφύριο (232-303), τον Ιάμβλιχο (205-330) στη Συρία
και τον Πρόκλο (411-485) στην Αθήνα. Για τον Νεοπλατωνισμό, αρχή και πηγή του κόσμου είναι το Εν, το
Πρώτο, το Αιώνιο, το Ύψιστο, το Αγαθό, που ταυτίζεται με τον Θεό. Ο κόσμος προήλθε από το εν με απορροή,
που συντελέσθηκε σε επάλληλες φάσεις. Πρώτη απορροή είναι ο νους, ο όποιος αποτελείται από ιδέες που
Σελίδα 2 από 14
αντιστοιχούν στον πλατωνικό νοητό κόσμο, δεύτερη η ψυχή του παντός, τρίτη οι επιμέρους ψυχές και τελευταία
η ύλη, που είναι περισσότερο απομακρυσμένη από το Εν. Στη φιλοσοφία του Πλωτίνου κάθε απορροή από το
εν αντανακλά την πρότερα της ως εικόνα. Αυτό σημαίνει κάτι πολύ περισσότερο από εξωτερικό αντίγραφο· η
κάθε σφαίρα της πραγματικότητας αναφέρεται στο βάθος της ουσίας της σε μιά ανώτερη και πρέπει να
επιστρέψει σ' αυτήν. Με τη μεταφυσική αυτή, και κυρίως με τη θεωρία της απορροής, συνάπτεται ο
νεοπλατωνικός μυστικισμός.
Η ανθρώπινη ψυχή πρέπει να διαπεράσει τα σύνορα των αισθήσεων, της ύλης, και να κοινωνήσει με το
Εν, το Απόλυτο. Η τελική ένωση μαζί του συντελείται με ασκητική κάθαρση και έκσταση που οδηγεί στη
μυστική θεωρία του θείου. Η πλωτίνεια ένωση με το εν έχει ονομασθεί εκστατική, αλλά κυρίως είναι εισδυτική
(διείσδυση εις εαυτόν). Ο Πλωτίνος ενέταξε στο σύστημα του τις τέσσερις βασικές αρετές της πλατωνικής
ηθικής - σοφία, ανδρεία, σωφροσύνη, δικαιοσύνη -, απλώς ως προϋποθέσεις. Εκείνο στο όποιο κυρίως
αποβλέπει ως ύψιστο σκοπό, ως ευδαιμονία και αγαθό, είναι η μυστική ένωση της ψυχής με τον Θεό. Η
συγχώνευση με το εν μπορεί, κατά τον Νεοπλατωνισμό, να πραγματοποιηθεί ήδη κατά τη διάρκεια του επίγειου
ανθρώπινου βίου. Ο Πλωτίνος και ο Πορφύριος υποστήριξαν ότι είχαν τέτοια εμπειρία. Γενικά, η νεοπλατωνική
διδασκαλία παρουσιάζεται μάλλον ψυχρή, χωρίς συναισθηματισμό και οράματα. Ο Νεοπλατωνισμός υπήρξε ο
μεγάλος αντίπαλος του Χριστιανισμού και στην αντιπαράθεση μαζί του ορισμένες ιδέες μεταπλάσθηκαν από
τους χριστιανούς μυστικούς.

Κινεζικός Μυστικισμός

Στην Κίνα βλάστησε και αναπτύχθηκε ένα από τα πιο αρχαία μυστικά συστήματα. το θεωρητικό του
υπόβαθρο βρίσκεται στα αρχαία φιλοσοφικά αξιώματα του Λάο-Τσέ και τα αποφθέγματα της ποιητικής
δημιουργίας του Τσουάνγκ-Τσέ. Το βασικό ιερό βιβλίο του Ταόισμού Τάο-τε-Τσίνγκ (προφερόμενο Ντάου-ντα-
Τσίνγκ),που αποδίδεται στον Λάο-Τσέ (6ος αι. π .Χ.), καθορίζει μιά γραμμή ασκητική με πολλές μυστικές
τάσεις. Η ύψιστη πραγματικότητα, το Τάο, προσδιορίζεται με αντιφατικές φράσεις και αποφατική γλώσσα.
Είναι αθέατο, ακατανόητο, άμορφο, τέλειο, αναλλοίωτο, απρόσωπο, πληροί τα πάντα, είναι πηγή των πάντων.
Υπήρχε πριν από όλους τους αιώνες, πριν από τη γη και τον ουρανό. Είναι η πρώτη αρχή του σύμπαντος.
Πρόκειται για μιά τάση μονιστική, που διαβλέπει απόλυτη ενότητα στο σύμπαν.
Η ταόιστική αντίληψη για τη δημιουργία είναι ότι από το Τάο προήλθε το Εν, δηλαδή η μεγάλη
Μονάδα, και από αυτήν οι δύο πρώτες ουσίες, «γιάν» και «γίν », θετική και αρνητική, που αντιπροσωπεύουν
και αγκαλιάζουν όλες τις μεγάλες αντινομίες: φως-σκιά, αρσενικό-θηλυκό κ.λπ. Τέλος, αυτές γέννησαν τον
ουρανό, τη γη, τον άνθρωπο· από αυτές προήλθαν όλα τα δημιουργήματα. Το Τάο δεν είναι μόνο η απόλυτη
πηγή κάθε υπάρξεως, αλλά συγχρόνως κρατάει σε αρμονία όλα τα φαινόμενα της φύσεως. Η ενέργεια του είναι
αναγκαία και αυτόματη. Αποτελεί τον ύψιστο ανθρώπινο σκοπό. Ο άνθρωπος πρέπει να επιδιώξει την
αυτοεγκατάλειψή του στο Τάο. Βασικά, τα μέσα γι' αυτή την εναρμόνιση είναι η ησυχία, η απάθεια, η
επιστροφή στην πρωτόγονη απλότητα.
Η βασική θέση που προτείνει ο Ταοϊσμός (η περίφημη «γουό γουάι») θα μπορούσε να συνοψισθεί στην
παρότρυνση «μην κάνεις τίποτε» ή «κάνε το καθετί μην κάνοντας τίποτε». Για να επιτύχει ο άνθρωπος τον
συντονισμό με το Τάο και να βρίσκεται σε αρμονία με τα εξωτερικά πράγματα, η ταοϊστική παράδοση
καθόρισε μιά μυστική διαδικασία, με πρώτη φάση την κάθαρση, δεύτερη τον φωτισμό -όταν η αρετή δεν
χρειάζεται πλέον μιά συνειδητή προσπάθεια, αλλά γίνεται αυθόρμητα- και τρίτη, την εσωτερική ενότητα. Όλοι
οι άνθρωποι δυνάμει μπορούν να προχωρήσουν προς το Τάο. Ο Ταοϊσμός κήρυξε την περιφρόνηση του
πλούτου, των ηδονών, της συσσωρεύσεως γνώσεως και διαμόρφωσε μιά νοοτροπία διαμετρικά αντίθετη από
την αντίστοιχη του κλασικού Κομφουκιανισμού.
Αργότερα, ο Ταοϊσμός εκφυλίστηκε σ' ένα σύστημα μαγείας, αλχημείας, αποκρυφιστικής
μυστικοπάθειας. Το έργο του Τάο-Λίνγκ (1ος ή 2ος αι. μ.Χ.) έδωσε στον Ταοϊσμό σαφέστερη εξωτερική
οργάνωση· ιδρύθηκαν πολλά μοναστήρια, ανδρικά και γυναικεία, που παρουσιάζουν πολλές ομοιότητες με τα
βουδδιστικά, καθώς και ναοί, οι όποιοι στέγασαν ποικίλες εικόνες διαφόρων θεοτήτων. Ανεξάρτητα από αυτή
Σελίδα 3 από 14
την εξέλιξη, ο κινεζικός μυστικισμός στις βασικές του πηγές εμφανίζει χαρακτηριστικές ομοιότητες με τον
Νεοπλατωνισμό, με τον όποιο συμφωνεί τόσο στο θέμα της τελικής ενότητας, που είναι απρόσιτη στη γνώση
και μπορεί να επιτευχθεί με διαίσθηση, ανάταση και έκσταση, όσο και στην άποψη ότι η απόλυτη Αρχή δεν
μπορεί να ταυτισθεί με το όλο ή μέρος του υλικού σύμπαντος.

Ινδουιστικός Μυστικισμός

Οι Ινδοί διακρίθηκαν σ’ όλη τη διάρκεια της ιστορίας τους για έντονη μυστική διάθεση. Τον Ινδουισμό
διατρέχει μιά εσωστρεφής μυστική τάση στις περισσότερες όψεις του, τόσο στις φιλοσοφικές και μεταφυσικές
πτήσεις, όσο ακόμη και στις λατρευτικές εκδηλώσεις, που προσεγγίζουν τα σύνορα του Σαμανισμού και της
μαγείας. Η αναζήτηση της πρώτης Αρχής πρωτοεμφανίζεται ήδη σε ορισμένα κείμενα των Βεδών (όπως στον
Ύμνο της δημιουργίας). Από την έμφαση στη σπουδαιότητα της θυσίας αναδύθηκε η λέξη Μπράχμαν
(Brahman), που στην αρχή δήλωνε την ιερή δύναμη που είναι παρούσα στη θυσία και αργότερα έφθασε να
σημαίνει το Απόλυτο.
Κυρίως όμως οι Ουπανισάντ συγκέντρωσαν το διάσπαρτο υλικό του ινδικού διανοητικού μυστικισμού
και προσέφεραν μιά πλούσια πηγή, που τον άρδευσε στους επόμενους αιώνες. Υποστήριξαν ότι το Μπράχμαν
περικλείει τα πάντα -ό,τι υπάρχει και ό,τι δεν υπάρχει- και ότι είναι μέσα σε όλα και πάνω από όλα, πέρα από
κάθε ορισμό: μιά ύψιστη, απρόσωπη Αρχή. Παράλληλα με την αντίληψη περί Μπράχμαν ανελίχθηκε η
διδασκαλία περί άτμαν, που συνιστά το αόρατο τμήμα της ανθρώπινης υπάρξεως. Σε επόμενη φάση η ινδική
σκέψη θα ταυτίσει το Ένα και μοναδικό Μπράχμαν με το Ατμαν. Η σχέση της κοσμικής ψυχής του παντός με
την ατομική ψυχή κάθε ανθρώπου μοιάζει με τη σχέση που περιέγραψε αργότερα ο Πλωτίνος.
Από τις Ούπανισάντ κυρίως, πήγασε μία από τις τυπικότερες μορφές μυστικισμού, που σε πολλά
συμβαδίζει με τον πανθεϊστικό μονισμό. Αναπτύχθηκε φιλοσοφικά από τη Βεντάντα, ένα από τα έξι ορθόδοξα
φιλοσοφικά θρησκευτικά συστήματα του Ινδουισμού, και ιδιαίτερα από τον κλάδο της Αντβάιτα. Η μη-
δυϊστική σχολή της Αντβάιτα Βεντάντα (Advaita Vedanta) διαμορφώθηκε φιλοσοφικά, όπως είδαμε, κυρίως
από τον Σάνκαρα (788-820), που υποστήριξε τη μη πραγματικότητα του κόσμου, τη μη δυαδικότητα του
Μπράχμαν και τη μη ύπαρξη διαφοράς ανάμεσα στο Ατμαν και το Μπράχμαν.
Σύμφωνα με αυτή, μία και μόνη σταθερή πραγματικότητα υπάρχει, το Μπράχμαν, το όποιο ενυπάρχει
και στον άνθρωπο ως ατμαν. Το ατμαν δεν ταυτίζεται με αυτό που στην ελληνική ονομάζεται ψυχή. Είναι το
σταθερό και αναλλοίωτο, που παραμένει όταν αφαιρεθούν αυτά που σκεπτόμαστε, που θέλουμε, που
αισθανόμαστε. Με την ενόραση και την επίγνωση που μπορούν να προέλθουν από τη μυστική εμπειρία, ο
άνθρωπος κατορθώνει να συνειδητοποιήσει την ταυτότητα του με το υπέρτατο Μπράχμαν, αναφωνώντας το:
«συ είσαι τούτο» (τάτ τβάμ ασύ), δηλαδή το πνεύμα σου είναι ένα με το όλον, είσαι το όλον. Ο αφανισμός της
ίδιας της προσωπικότητας και η ένωση του ατομικού ατμαν με το Μπράχμαν είναι η λύτρωση. Η πνευματική
ύπαρξη του ανθρώπου, μιά σταγόνα από τον ωκεανό, επιστρέφει, ύστερα από ποικίλες μεταμορφώσεις και
μετεμψυχώσεις, ύστερα από την περιπέτεια της σαμσάρα, στην υπέρτατη και απόλυτη πηγή της. για να
προχωρήσει όμως κανείς σ' αυτό το μυστικό μονοπάτι, απαιτείται άσκηση, παραμερισμός των επιθυμιών και
κυρίως γνώση, που αποκτάται με έντονη διανοητική αυτοσυγκέντρωση.
Ο άλλος τύπος μυστικισμού που αναπτύχθηκε στην Ινδία συνδυάσθηκε με ένα δυαλισμό και στηρίχθηκε
φιλοσοφικά από μιά άλλη μεγάλη ορθόδοξη Ινδουιστική σχολή, τη Σάνκυα. Αυτή υποστηρίζει ότι υπάρχουν
δύο διαφορετικές αρχές, η «πρά-κριτι», υλική αρχή, πηγή ενέργειας, και η «πουρούσα», ξεχωριστές
πνευματικές οντότητες. Οι τελευταίες μπορούν και πρέπει να ελευθερωθούν από την ύλη, με μιά συστηματική
προσπάθεια αυτοσυγκεντρώσεως, σε μιά μυστική αυτομόνωση. Ο μυστικισμός αυτός δεν οδηγεί σε
συγχώνευση με μιά υπερβατική οντότητα, δεν σχετίζεται με τον πανθεϊστικό μονισμό, αλλά οδηγεί σ' έναν
απόλυτο ατομικισμό.
Μιά τρίτη κατεύθυνση του ινδικού μυστικισμού έχει έντονο θεϊστικό χαρακτήρα. Οι πηγές του
βρίσκονται στο περίφημο μυστικό ποίημα «Μπαγκαβάτ-γκιτά». Εδώ η διήγηση για τον Κρίσνα προϋποθέτει
σαφή θεϊστική τοποθέτηση. Προτείνει μιά σύνθεση θεωρητικής και δραστήριας ζωής, ενώνοντας μονισμό και
Σελίδα 4 από 14
θεϊστικό ρεύμα. Παρακινεί σε νοητική πειθαρχία, ηρεμία, απάθεια, με τα όποια και ο πιο δραστήριος άνθρωπος
θα κατορθώσει να ανακαλύψει την παρουσία του αιώνιου σε όλα τα πράγματα. Το ποίημα αυτό, που
κορυφώνεται στο δράμα και τη θεοφάνεια του Κρίσνα, καταλήγει με τη συμβουλή να αναζητεί κανείς τον Θεό
με αφοσίωση σ' αυτόν μάλλον παρά με τον αυτοβυθισμό. Έτσι εξαίρει την μπάκτι (bhakti), την οδό της
αφοσιώσεως σε προσωπική θεότητα.
Αυτός ο τύπος του αγαπητικού μυστικισμού στερεώθηκε φιλοσοφικά κυρίως από τον Ραμανουτζα
(1017-1137) και τη σχολή που ίδρυσε. Κατ' αυτήν υπάρχουν τρεις απόλυτες αρχές, ο Θεός, οι ψυχές και η ύλη,
και ο Θεός αποτελεί τη μοναδική αυτόνομη πραγματικότητα, τόσο της ψυχής, όσο και της ύλης. Ο Ραμανουτζα
στη θέση του απρόσωπου Απολύτου τοποθετεί και πάλι την παραδοσιακή αντίληψη περί προσωπικού Θεού,
που βοηθεί την ψυχή στον δρόμο για τη λύτρωση και αντί της ψυχρής διανοητικής μεταφυσικής αναζητήσεως
συνηγορεί για μιά βιωματική στάση αφοσιώσεως.
Από το γόνιμο αυτό φιλοσοφικό έδαφος άντλησε νέους χυμούς ο ερωτικός μυστικισμός, που άνθησε
στην Ινδία ως αφοσίωση (μπάκτι). Ο ινδικός συγκινησιακός τύπος μυστικισμού έφθασε σε μιά υστερική
φόρτιση και έξαρση στον μυστικισμό του Τσαϊτάνυα (1486-1534) και των οπαδών του, καθώς και στον
αισθησιασμό ορισμένων άλλων ινδουιστικών αιρέσεων. Η μπάκτι θρησκευτικότητα παρουσίασε ιδιαίτερη ακμή
στη δεύτερη χιλιετία και συνεχίζει να επηρεάζει έως σήμερα την ινδική πνευματικότητα.

Βουδδιστικός Μυστικισμός

Εφόσον ο Μυστικισμός είναι η άμεση, διαισθητική σχέση με το Απόλυτο, θα μπορούσε να ισχυρισθεί
κανείς, μένοντας συνεπής σ' αυτό τον αυστηρό ορισμό, ότι δεν υφίσταται βουδδιστικός μυστικισμός, διότι στις
κλασικές μορφές αυτού του θρησκεύματος δεν γίνεται δεκτό ότι υπάρχει Απόλυτο. Αντίθετα προς τις
προφητικές θρησκείες, που το μήνυμα τους καθορίζεται από τον λόγο, ο Βουδδισμός, ως θρησκεία της σιωπής,
αρνείται όλους τους τρόπους ονομασίας του Απολύτου, ενώ στο βάθος αφήνει να διαφαίνεται ότι δέχεται ένα
άρρητο Απόλυτο, που το ταυτίζει με την κενότητα. Προβάλλοντας την ιδέα του «ανάτμαν»-«ανάττα» (μη-
ψυχής), θέτει ως ιδανικό την επίτευξη της «νιρβάνα». Άλλα ενώ αρνείται ένα πραγματικό, θετικό Απόλυτο,
δέχεται έναν απόλυτο σκοπό.
Η βουδδιστική κατάδυση και διάλυση στην κενότητα θα μπορούσε να θεωρηθεί μία sui generis μυστική
εμπειρία, που αντιστοιχεί με τη συγχώνευση στο εν της Ινδουιστικής Αντβάιτα η του Νεοπλατωνισμού. Είναι
επίσης ενδεικτικό ότι ο τελικός βουδδιστικός σκοπός, η νιρβάνα, περιγράφεται με αποφατικό βέβαια τρόπο, με
μυστικές όμως φράσεις, δανεισμένες από τον Ινδουισμό. Τέλος, στη λατρευτική πράξη, όταν ο βουδδιστής
ευχαριστεί τη χωρίς όνομα πηγή κάθε συμπαθείας και καλοσύνης, συντονίζεται σιωπηλά, υποσυνείδητα, με μιά
ανομολογούμενη πίστη στην ύπαρξη ενός ευνοϊκού Απολύτου.
Αντίστοιχα με τις ιδιαίτερες θεωρητικές αντιλήψεις, που τονίστηκαν στους τρεις κλάδους του
Βουδδισμού, εξελίχθηκε και η μυστική έφεση. Στον Χιναγιάνα κλάδο τα στοιχεία του παρουσιάζονται πιο
υποτονικά, γίνονται όμως εμφανή στα τρία τελευταία στάδια της οκταπλής ευγενικής οδού, που σχετίζονται με
την περισυλλογή, την έντονη νοητική συγκέντρωση και τον αύτοβυθισμό («σαμάντι» -samadhi), ο όποιος στη
συνέχεια επιτυγχάνεται με οκτώ άλλες διαδοχικές μορφές διανοητικής ασκήσεως («ντιάνα» -dhyana).
Πρόκειται τελικά για μιά πεποίθηση, πού κατευθύνεται σε κάποια μυστική εμπειρία. Μέσα από αυτό το
μονοπάτι ο βουδδιστής με τη δική του προσπάθεια οδηγείται στην επίγνωση, τόν φωτισμό, τη νιρβάνα.
Ο Μαχαγιάνα Βουδδισμός άνοιξε νέους ορίζοντες στο μυστικό αυτό βίωμα, που οδηγεί στο απέραντο
κενό. Η διδασκαλία για την απόλυτη κενότητα («σουνυάτα» -sunyata), την οποία ανέπτυξε φιλοσοφικά ο
Ναγκαρτζούνα (τέλος 2ου αι. μ.Χ.) και προώθησε η σχολή Μαντυαμίκα, υπερβαίνει όλες τις αντιλήψεις που
σχετίζονται με τις έννοιες του είναι και του μη είναι. Εντούτοις, έχει σαφή σωτηριολογική πρόθεση και
αποβλέπει να ξεριζώσει πλήρως τη δυνατότητα επιθυμίας και να οδηγήσει στην απόλυτη κενότητα. Ενώ η ιδέα
του κενού εμφανίζεται στις Χιναγιάνα σχολές ως βασική ποιότητα του τελικού σκοπού, της νιρβάνα, στις
Μαχαγιάνα η έμφαση στην κενότητα επεκτείνεται ακόμη και στα προπαρασκευαστικά στάδια. Διότι η απόλυτη
πραγματικότητα είναι κενή, άδεια από κάθε διάκριση, εντελώς απροσδιόριστη. Η απελευθέρωση από την
Σελίδα 5 από 14
ψευδαπάτη αυτή που δημιουργεί ο κόσμος, έρχεται με το ξερίζωμα κάθε προσωπικής ιδιότητας, επιθυμίας, και
με την επίγνωση, που εδώ δεν σημαίνει επιστημονική κατάρτιση και γνώση, αλλά σχεδόν το αντίθετο της
αντιληπτικής ικανότητας - επίγνωση που κερδίζει κανείς με έντονη μυστικιστική σιωπή.
Στα πλαίσια του Μαχαγιάνα Βουδδισμού αναπτύχθηκαν επίσης τάσεις ενός μυστικισμού αφοσιώσεως,
όπως ο Αμινταϊσμός, που μοιάζει αρκετά με την μπάκτι θρησκευτικότητα του Ινδουισμού. οι οπαδοί του
Αμίντα αναζητούν τη λύτρωση προσκολλώντας τη σκέψη τους στον ουράνιο αυτό Βούδδα. Αντίθετα, ο
βουδδιστικός κλάδος του Ζεν, με απόλυτη συνέπεια στην αναζήτηση της κενότητας, καλλιέργησε τον επίμονο
διαλογισμό, τη νοητική εξάσκηση, για την έξοδο από τη συμβατική λογική στην άμεση εμπειρία και τον
φωτισμό. Αλλ' αυτή η κατάδυση στην κενότητα, όπως διαφαίνεται στον Ζεν Βουδδισμό, δεν καταλήγει σε μιά
απόσυρση από τον παρόντα βίο, αλλά σε εξυψωμένη ικανότητα να αντιμετωπίζει κανείς καθετί και σ αυτή τη
ζωή, ελεύθερος από πάθος και προσκόλληση. Αλλά κάθε μορφή Ζεν στον Βουδδισμό, όπως και κάθε μορφή
γιόγκας στην ινδική θρησκευτικότητα ή άσκηση στον Νεοπλατωνισμό δεν είναι κατ' ανάγκη μυστική.
Στον Βατζραγιάνα Βουδδισμό, που ονομάσθηκε και εσωτερικός, όπως εξελίχθηκε στο Θιβέτ,
αναπτύχθηκαν περίπλοκες διδασκαλίες αποκρυφισμού και μυστικοπαθών ροπών. Ιδιαίτερα για την επίτευξη
του φωτισμού καλλιεργήθηκαν σύνθετη μυστική γνώση, έντονη περισυλλογή, γιογκική άσκηση, ερωτικοί
συμβολισμοί και κυρίως η έκσταση με απόκρυφες πλευρές και ψυχοσωματικές διεγέρσεις. Γενικά, μέσα στις
διάφορες πολυδαίδαλες κατευθύνσεις και διδασκαλίες που αναπτύχθηκαν στον Βουδδισμό, διαφαίνεται η
δυνατότητα μιας άμεσης επαφής με το Άρρητο, ενώ προσδιορίσθηκαν μεθοδικά δρόμοι, στη σύσταση τους
μυστικοί, που οδηγούν στη συγχώνευση, στην απόλυτη σιωπή της νιρβάνα.

Ιουδαϊκός Μυστικισμός
Από την ποικιλία μορφών μυστικισμού που παρήγαγε ο Ιουδαϊσμός, άλλες ανέπτυξαν βαθιά
διαλογιστικά συστήματα, άλλες καλλιέργησαν έντονες συναισθηματικές μορφές μυστικής εμπειρίας, γενικά
όμως ο ιουδαϊκός μυστικισμός διακρίνεται για τον ζωηρό εσχατολογικό προσανατολισμό του. Ήδη στον 1ο αι.
μ.Χ. εισέδυσαν στην ιουδαϊκή σκέψη πολλά στοιχεία του ελληνικού φιλοσοφικού μυστικισμού με την
αλληγορική ερμηνεία που καλλιέργησε ο Φίλων ο Αλεξανδρεύς (περίπου 15/10 π .Χ.-50 μ.Χ.).
Η πρώιμη φάση του ιουδαϊκού μυστικισμού, η Μερκαβά (Merkavah) έχει κέντρο της το δράμα του
Ιεζεκιήλ, περί του θρόνου άρματος. Άρχισε τον 1ο αι. μ.Χ., υιοθετώντας ένα σύστημα πνευματικών ασκήσεων
που οδηγούσαν στο δράμα της δόξας του Θεού καθήμενου σε ουράνιο θρόνο. Στη μορφή αυτή μυστικισμού
διαφαίνονται επιδράσεις γνωστικών αντιλήψεων, σχετικά με το «πλήρωμα», και ακόμη ελληνιστικών
συνδυασμών μαγείας και μυστικισμού. Ο τύπος αυτός, ονομαζόμενος και νοτιοϊουδαϊκός, έδινε έμφαση στη
θεωρία και την περισυλλογή. Παρήκμασε μετά τον 7ο αι., αλλά είχε μιά αναζωογόνηση στην Ιταλία, στους 9ο
και 10ο αί.
Ο μεσαιωνικός Χασιδισμός, δηλαδή εύσεβισμός (χασίδ = ευσεβής), που συχνά αναφέρεται και ως
βόρειος, άρχισε τον 12ο αι. στη Γερμανία, ως λαϊκή κίνηση στενά συνδεδεμένη με τον νόμο (χαλακά).
Χαρακτηρίζεται από ζωηρή εσχατολογική συναίσθηση, που γίνεται πιο έντονη στην εξέλιξη της, έμφαση στην
απλότητα, την απάθεια, τις ψυχικές αξίες, την προσευχή, την πνευματική άσκηση και το βύθισμα στη θεία
αγάπη. Η χασιδική θεολογία εμφανίζει μερικές κοινές γραμμές με τον Νεοπλατωνισμό και ασχολήθηκε στο
διανοητικό επίπεδο με τη δόξα του Θεού (καμπόθ), τονίζοντας ότι η δόξα είναι διαφορετική από την ουσία, τη
βασιλεία και την κεκρυμμένη παρουσία του Θεού.
Το πιο σημαντικό μυστικό ιουδαϊκό ρεύμα υπήρξε η Καββάλα (ή Καμπάλα -qabbala), που αναπτύχθηκε
στην Ισπανία τον 13ο αι. σαν ιδιαίτερη εσωτερική διδασκαλία, και στη συνέχεια, με την εκτόπιση των Ιουδαίων
από εκεί (1392), διαδόθηκε σε μεγάλα τμήματα του ιουδαϊκού κόσμου. Το θεωρητικό σύστημα της έχει
επηρεασθεί από θεολογικές και κοσμολογικές συλλήψεις γνωστικού τύπου, ενώ συγχρόνως απορρόφησε
νεοπλατωνικές ιδέες, που είχαν διαχυθεί στον ιουδαϊκό και αραβικό πολιτισμό της 'Ισπανίας του 12ου και 13ου
αί.
Το βασικό έργο της Καββάλα, ή Ζωχάρ (Βίβλος Λαμπρότητας), που γράφηκε στην Ισπανία στην
προσπάθεια να αναχαιτίσει το ορθολογιστικό ρεύμα, έδωσε στον παραδοσιακό Ιουδαϊσμό μιά κρυφή, μυστική
Σελίδα 6 από 14
ενέργεια. Κεντρική διδασκαλία της είναι η θεωρία περί 10 «σεφιρότ», που υπάρχουν ανάμεσα στον αΐδιο Θεό
και στα δημιουργήματα του, των 10 περιοχών, στις όποιες η θεία απόρροια εκτείνει εαυτήν. Το «πλήρωμα»
αυτών των σεφιρότ δεν απορρέει από τον Θεό, αλλά παραμένει εν τω Θεώ. Η Ζωχάρ τόνισε τον τελετουργικό
συμβολισμό, ερμηνεύοντας τις ιεροτελεστίες ως μυστικά σημεία επαφής μεταξύ θείου και ανθρώπου, και
γενικά ενίσχυσε την ιουδαϊκή αυτοσυνειδησία, φθάνοντας στο σημείο να διδάσκει ότι ο Ιουδαίος κατέχει μία
ποιότητα ψυχής που λείπει από τον μη 'Ιουδαίο.
Στην Καββάλα αναπτύχθηκε επίσης και μιά περισσότερο προφητική ροπή, με κύριο εκφραστή τον
Αβραάμ Μπέν Σεμουέλ Άμπουλάφια (1240-1291), ο οποίος, συνδυάζοντας πολλά στοιχεία φιλοσοφικών
θεωριών του Μαϊμονίδη (1135/8-1204), αποσκοπεί να βοηθήσει την ψυχή να λύσει τα δεσμά που τη
συγκρατούν στον κόσμο της πολλαπλότητας και να διευκολύνει την επιστροφή της στην πρωταρχική ενότητα.
για την επίτευξη αυτού του σκοπού συνιστάται ιδιαίτερα η ενατένιση, ή θεωρία ενός αφηρημένου αντικειμένου,
π .χ. τα γράμματα του εβραϊκού αλφαβήτου. Η ανύψωση της συνειδήσεως σε μιά υψηλότερη κατάσταση
ενότητας με τον Θεό αναπτύσσει και την ανθρώπινη προφητική ικανότητα.
Τον 16ο αι. στην Παλαιστίνη ορισμένοι Ιουδαίοι μυστικοί, εξόριστοι από την Ισπανία, έδωσαν στην
Καββάλα μεσσιανική εσχατολογική κατεύθυνση. Μία από τις διδασκαλίες αυτής της σχολής, της οποίας
σημαντικότερος εκπρόσωπος είναι ο Ισαάκ Λούρια (1534-1572), υπογραμμίζει ότι με την προσευχή και την εν
γένει ευσέβεια του ο Μυστικός συμβάλλει ενεργώς στην αποκατάσταση της αρχικής τάξεως του σύμπαντος.
Τον 18ο αι. αναπτύχθηκε στην Πολωνία ένας νέος Χασιδισμός, περισσότερο συναισθηματικός παρά
διανοητικός, που υπήρξε μάλλον ανανεωτική κίνηση παρά νέα θεολογική σχολή. Άρχισε με τον Μπέστ (Ίσραέλ
μπέν Έλιέζερ, 1700-1760) και τον μαθητή του Ντόβ Μπαέρ. Απορρίπτοντας τις μεσσιανικές υπερβολές
υιοθέτησε πολλά στοιχεία της μυστικής ευσέβειας της Καββάλα. Πιο πρακτικός και κοινωνικός, τόνισε τον
ηθικό βίο, το χαρούμενο πνεύμα που πηγάζει από μιά μυστική εσωτερική εμπειρία. Αντιδρώντας στις τάσεις
των διανοουμένων της ραββινικής ηγεσίας στην Ουκρανία και τη Ν. Πολωνία, τόνιζε την αξία του άπλού
Ιουδαίου. Με αφετηρία καββαλιστικές διδασκαλίες σχετικά με τις θείες απορροές μέσα στη δημιουργία, έδινε
περισσότερη έμφαση στην εσωτερική στάση του ανθρώπου, στην προσκόλληση στον Θεό παρά στη διανοητική
επεξεργασία και κατανόηση της παραδόσεως. Σταδιακά ο Χασιδισμός, ενώ κράτησε την ιδιαίτερη ταυτότητα
του διαμορφώνοντας αυτοτελείς κοινότητες, απομακρύνθηκε από την καββαλιστική επίδραση και έγινε μέλος
της ιουδαϊκής ορθοδοξίας (Ασκενάζι) των Ιουδαίων της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης. Μετά τον Β'
παγκόσμιο πόλεμο χασιδικές ομάδες κατέφυγαν στην Αμερική.
Παρά την πολυμορφία και τις εξωτερικές επιδράσεις που τον επηρέασαν κατά καιρούς, ο ιουδαϊκός
μυστικισμός κράτησε μιά δική του δυναμική ενότητα, με άξονα την Παλαιά Διαθήκη, την κυριαρχία του λόγου
και την εσχατολογική προσδοκία.

Ισλαμικός Μυστικισμός - Σουφισμός
Σκοπός και προσπάθεια των μουσουλμάνων μυστικών, των σούφι, υπήρξε η υπέρβαση της
ατομικότητας, ο εκμηδενισμός του εγώ, η πλήρης παράδοση στον Αλλάχ, η αγαπητική προσκόλληση στον Θεό.
(Για τις πηγές, την ιστορική διαδρομή, βλ. Ισλάμ. Πνευματικά ρεύματα. Σουφισμός.) Οι πρώιμοι «σούφι» (sufi)
υιοθέτησαν τα πρότυπα ασκητισμού και την πνευματικότητα των χριστιανών αναχωρητών της ερήμου. Το
μάλλινο ένδυμα «σούφ», από το όποιο μάλλον προήλθε το όνομά τους, υπενθυμίζει αυτή την επίδραση. Στο
μεγαλύτερο ποσοστό του ο ισλαμικός μυστικισμός θα μπορούσε να χαρακτηρισθεί ως ερωτικός. Πολλά κείμενα
των σούφι φανερώνουν εκπληκτική ομοιότητα στο πνεύμα, ακόμα και στην έκφραση, συγχρόνων τους
μυστικών της δυτικής Χριστιανοσύνης.
Κατά την πρώτη περίοδο του Σουφισμού η έκφραση του θείου έρωτα είχε χαρακτήρα συγκρατημένο και
εναρμονιζόταν με την ατμόσφαιρα του Κορανίου και των Χαντίθ. Αργότερα απέκτησε δική του ορμή και
πάθος. Στον πρώτο αυτό ερωτικό μυστικισμό δεσπόζει η ευγενική μορφή της Rabi
c
al-
c
Adawiya (θάν. 801
μ.Χ.). Με ερωτική αφοσίωση στον Θεό, αδιαφορεί για κάθε ανταμοιβή, ανησυχία η φόβο. Από τις ωραιότερες
προσευχές των μυστικών παραμένει η περίφημη δέηση της: «Αν σε λατρεύω από τον φόβο της Κολάσεως, ρίξε
Σελίδα 7 από 14
με στο πυρ της Κολάσεως. Κι αν σε λατρεύω με την ελπίδα του Παραδείσου, απόκλεισε με από τον Παράδεισο.
Αλλ' αν σε λατρεύω μόνο για χάρη Σου, μη μου στερήσεις το αιώνιο κάλλος Σου!».
Οι νεοπλατωνικές κατηγορίες, πού υιοθέτησαν μερικοί πρωταγωνιστές του Σουφισμού, δυνάμωσαν
θεωρητικά τη μυστική κίνηση μέσα στο Ισλάμ, αλλά ευνόησαν και την ανάπτυξη στους κόλπους της ενός
είδους μονισμού. Απόψεις του Πλωτίνου υιοθέτησε ο al-Junaid (θαν. 910 μ.Χ.),όμως με την ευφυΐα και τη
σύνεση του παρέμεινε μέσα στην ισλαμική ορθοδοξία. Στον κόσμο αυτό, εφόσον βρίσκεται σε μεταρσίωση και
ένωση με τον Θεό, ο μυστικός είναι γεμάτος χαρά. Με τον Τζουνάιντ, η μυστική θεολογία των σούφι έφθασε σε
ωριμότητα και συστηματική ενότητα.
Τα καθιερωμένα σύνορα της μουσουλμανικής θρησκευτικότητας ξεπέρασε σε μιά έκρηξη εκστατικής
βιωματικής εμπειρίας ο al-Hallaj (θάν. 922 μ.Χ.). Ξεκινώντας από τη βεβαιότητα ότι ο Θεός είναι αγάπη και ότι
δημιούργησε τον άνθρωπο κατ' εικόνα Του, τόνισε ότι ο άνθρωπος πρέπει να ανακαλύψει μέσα του τη θεία
εικόνα και να φθάσει στην ένωση με τον Θεό. Μερικές από τις ιδέες του, όπως η φράση «Είμαι η αλήθεια»
(πού μάλλον εκφράζει μιά παροδική συναίσθηση της ταυτότητας με τον Θεό, η οποία χαρίσθηκε άνωθεν),
προκάλεσαν την αγανάκτηση των ορθοδόξων μουσουλμάνων, που τον καταδίκασαν σε σταύρωση. Ύστερα από
την καταδίκη αυτή, οι σούφι έγιναν πιο προσεκτικοί στις διατυπώσεις και αινιγματικοτεροι στις εκφράσεις
τους. Η ερωτική ορολογία αποτέλεσε το δυναμικότερο εκφραστικό τους μέσο. Με τη βοήθεια σειράς
ασκήσεων, που οδηγούν σε εκστασιακές καταστάσεις, η αγάπη αυτή φθάνει στη βεβαιότητα της ενώσεως με
τον Θεό, τόσο που οι μουσουλμάνοι μυστικοί να ζητούν να λειώσουν μέσα στη θεία αγάπη.
Στην πλειοψηφία τους οι μουσουλμάνοι ασκητές έδειξαν σεβασμό στις βασικές ισλαμικές αρχές.
Ορισμένες όμως ακραίες διατυπώσεις και πρακτικές των σούφι δημιούργησαν μεγάλη καχυποψία στους
εκπροσώπους του παραδοσιακού Ισλάμ. Η αντίθεση έφθασε κατά τον 10ο αι. σε έντονη αντιπαράθεση. τη
γεφύρωση του χάσματος ανάμεσα στο σουννιτικό Ισλάμ και τον Σουφισμό πέτυχε ο al-Ghazali (θαν. 1111
μ.Χ.). Αφού αναζήτησε μέσα στην άσκηση και τη μυστική εμπειρία το Απόλυτο, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι
αυτό δεν αποκτάται με θεωρητική ενασχόληση, αλλά βιώνεται μέσα σε προσωπική αλλαγή και έκσταση. Έθεσε
την εμπειρία πάνω από το γράμμα του νόμου και εδραίωσε τον ισλαμικό ορθόδοξο μυστικισμό,
παλινορθώνοντας στο κέντρο της ισλαμικής ευσέβειας το δέος ενώπιον του Θεού και εναρμονίζοντας θεολογία
και μυστικό βίωμα.
Από τα πιο αγαπητά βιβλία των σούφι παραμένουν τα δίστιχα του Jalal al-din al-Rumi (θάν. 1273 μ.Χ.).
Οι δερβίσηδες θεωρούν το βιβλίο αυτό ιερό και το τοποθετούν κοντά στο Κοράνιο. Τα κείμενα του, γεμάτα από
εικόνες και δυνατές ιδέες, διατυπωμένα με έξοχο ποιητικό τρόπο, καθόρισαν τη μετέπειτα πορεία του
ισλαμικού μυστικισμού.
Με τον Ibn
c
Arabi (θάν. 1240 μ.Χ.) έγινε ζωηρότερη η εξάρτηση από τον Νεοπλατωνισμό και η κίνηση
προς τον μονισμό. Ο αλ-Άραμπι, που μαζί με τον αλ-Γαζάλι θεωρούνται οι φιλοσοφικότεροι των σούφι, δεν
εγκατέλειψε την εικονική ερωτική γλώσσα και προσπάθησε να ολοκληρώσει το νεοπλατωνικό του δράμα με
την κορανική διδασκαλία περί ανθρώπου και Θεού. Ο Θεός πάντοτε υπερβαίνει τη δημιουργία, αλλά με τη
μεσολάβηση του ανθρώπου ο δημιουργημένος κόσμος επιστρέφει στην πρωταρχική του ενότητα. Οι
διδασκαλίες του τελικά μαρτυρούν δογματική αδιαφορία, αποκλίνοντας σε πανθεϊστικές αντιλήψεις.
Στην κατά συνθήκη ευσέβεια των κρατούντων, οι σούφι αντιδρούσαν με τρόπο σιωπηλό, βιωματικό και
συχνά συγκλονιστικό. Μετά τον 12ο αί., το σουφικό μυστικό ρεύμα οδήγησε στη δημιουργία των
μουσουλμανικών μοναχικών κοινοτήτων (ταρίκα). Πολλοί, αναζητώντας τη μυστική εμπειρία, κατέφευγαν σ'
ένα γέροντα που ανελάμβανε την καθοδήγηση τους με βασικό στοιχείο αυτής της μαθητείας όχι τόσο τη
γνωσιολογική κατάρτιση, όσο την πνευματική και ψυχική ανάπτυξη τους. Η διαδικασία αυτή απαιτούσε
οργανωμένη κοινότητα, και καθεμιά από αυτές ανέπτυσσε τα δικά της κέντρα, όπου διαβίωναν τα μέλη της,
τους δικούς της κανόνες, αρχές, τελετές, μυστικά, πνευματική ατμόσφαιρα. Δεν σημαίνει ότι όλα τα μέλη τους
θα μπορούσαν να θεωρηθούν μυστικοί. Εντούτοις, μέσα στην ατμόσφαιρα τους καλλιεργήθηκε, με επιμέλεια
και προσδοκία, το μυστικό βίωμα. Από τις πιο γνωστές περιπτώσεις είναι οι δερβίσηδες, που με τελετουργικούς
χορούς και με άλλα μέσα επιδίωκαν την έκσταση, για να πλησιάσουν τον Θεό. Καθώς τα τάγματα των
δερβίσηδων εξαπλώνονταν σε διάφορα μέρη, η μυστική διάθεση και ζωή έφθανε σε όλα τα στρώματα του
Σελίδα 8 από 14
ισλαμικού κόσμου και η αναζήτηση μυστικών εξάρσεων και οραμάτων πήρε μεγάλες διαστάσεις. Στις μέρες
μας παρουσιάζεται και πάλι νέα αναζωπύρωση του σουφικού ενδιαφέροντος.

Χριστιανικός Μυστικισμός
Γενικά
Ο Χριστιανισμός δεν ταύτισε την αγιότητα και το ιδανικό του με την επίτευξη μυστικής εξάρσεως.
Αλλά το γεγονός της σαρκώσεως του Θείου Λόγου κάνει οντολογικά και υπαρξιακά δυνατή την κοινωνία και
ένωση του ανθρώπου με τον απρόσιτο Θεό. Οι ρίζες του χριστιανικού μυστικισμού βρίσκονται στην Καινή
Διαθήκη και προπαντός στα κείμενα του ευαγγελιστή Ιωάννη και του αποστόλου Παύλου. Η χριστιανική
εμπειρία είχε πάντοτε αφετηρία, κινητήρια δύναμη και κριτήριο την Αγία Γραφή. Από την Ιωάννεια θεολογία
πήγασαν τα βασικά μυστικά χριστιανικά ρεύματα: ο μυστικισμός της θείας «εικόνας» που τείνει προς το «καθ'
ομοίωσιν» και ο μυστικισμός της αγάπης. Ο ίδιος ο Χριστός, μετά την υπογράμμιση του γεγονότος, ότι «εγώ εν
τω πατρί και ο πατήρ εν εμοί έστιν» (Ίω. 14:11),τόνισε στους μαθητές του «μείνατε εν εμοί καγώ εν υμίν» και
«ο μένων εν εμοί καγώ εν αυτώ» (15:4-5). Υπογράμμισε όμως συγχρόνως ότι ο δρόμος γι' αυτή την αγαπητική
ένωση δεν είναι μιά συναισθηματική ή, πολύ περισσότερο, μιά μυστικοπαθής φυγή, αλλά συντονισμός με τη
δική του ζωή. «Ο έχων τας εντολάς μου και τηρών αυτάς, εκείνος εστίν ο αγαπών με· ο δε αγαπών με
αγαπηθήσεται υπό του πατρός μου, καγώ αγαπήσω αυτόν και εμφανίσω αυτώ εμαυτόν» (14:21). Πολλά χωρία
της Καινής Διαθήκης αναφέρονται στην ανάγκη και τη σημασία του «εν Χριστώ» είναι. Στις επιστολές του
αποστόλου Παύλου είναι διάχυτη η μυστική εμπειρία που στρέφεται γύρω από τον άξονα, «ζω δε ουκέτι εγώ,
ζή δε εν εμοί Χριστός» (Γαλ. 2:20).
Μαθητής του Ιωάννη ο Ιγνάτιος ο Θεοφόρος (+113/4) εκφράζει βαθύ μυστικό βίωμα γράφοντας στους
Ρωμαίους, «ο εμός έρως εσταύρωται». Η πρώτη απόπειρα για θεωρητική συστηματοποίηση του χριστιανικού
μυστικισμού έγινε από τον Ωριγένη (185-254), ο όποιος ανέπτυξε τη θεολογία της εικόνας του Θεού μέσα στον
άνθρωπο. Η έμφαση στον οντολογικό χαρακτήρα αυτής της εικόνας (που δεν είναι απλό εξωτερικό αντίγραφο)
παραμένει σε όλη τη χριστιανική παράδοση και της προσφέρει σταθερά τη μυστική της δύναμη. Μολονότι
όμως ο Ωριγένης, ως απώτατη βαθμίδα της πνευματικής τελειώσεως έβλεπε τη θεωρία και τη γνώση, η
θεολογία του διακρίνεται από τη νεοπλατωνική με την προνομιακή θέση που έδωσε στην αγάπη. Πρώτος αυτός
μίλησε επίσης για τον θείο ερωτά: «Νύμφη ψυχή γαμουμένη Λόγω».
Στην πάροδο των αιώνων ο χριστιανικός μυστικισμός πήρε διάφορες μορφές, από τις όποιες
εμφανέστερες είναι: 1. Η ησυχαστική «θεωρία» (Ησυχασμός Ανατολικής Εκκλησίας). 2. Η συναισθηματική
ερωτική αφοσίωση, επικεντρωμένη στο πρόσωπο του Ιησού Χριστού (διάφοροι μυστικοί της Ρωμαιοκαθολικής
Εκκλησίας). 3. Η επαγωγική περισυλλογή και θεωρία (contemplation), που τονίζει την ενατενιστική προσευχή
(Καρμελίτες, Ίγνατιανοί κ.ά.). 4. Η λατρευτική, που προβάλλει τη λειτουργική και μυστηριακή ζωή για την
ανάβαση και ένωση με τον Θεό. Σε πολλές περιπτώσεις δεσπόζει το ένα στοιχείο χωρίς όμως να απουσιάζουν
και τα άλλα και συχνά εμφανίζονται συνδυαστικές μορφές.
Κατά καιρούς γίνεται λόγος για επιδράσεις του νεοπλατωνικού μυστικισμού στον χριστιανικό. Οι
διαφορές όμως παραμένουν καθοριστικές, π.χ.: 1. Η χριστιανική Εκκλησία επιμένει , και ο μυστικισμός που
αναπτύχθηκε στα πλαίσια της το υιοθετεί πλήρως, ότι ο κόσμος, οι ψυχές, ή ύλη, είναι δημιουργήματα του
Θεού και όχι απορροές του Θεού. 2. Ο χριστιανικός μυστικισμός απορρίπτει πλήρως την ένωση της ανθρώπινης
ψυχής με τον Θεό σε μιά έννοια πανθεϊστική. 3. Αντιλαμβάνεται τον μυστικισμό όχι ως ένωση με τη θεία
ουσία, αλλά ως θέα της θείας δόξας, ως ένωση αγάπης, ως μετοχή στις άκτιστες ενέργειες του Θεού, με τις
όποιες ο άνθρωπος φθάνει στη «θέωση», γίνεται «κατά χάριν Θεός». 4. Ενώ στον νεοπλατωνικό μυστικισμό
τονίζεται η ένωση της ψυχής με το απόλυτο Εν, κυρίως μέσω ασκητικής καθάρσεως και εκστάσεως, στον
χριστιανικό δεσπόζει η συναίσθηση ότι, εφόσον ο Θεός είναι αγάπη, ο μόνος επιτυχής δρόμος για την ένωση
του ανθρώπου με τον Θεό είναι η αγάπη. Το μυστικό χριστιανικό ρεύμα αναβλύζει από τις πηγές της θείας
αποκαλύψεως και αδιάκοπα ανανεώνεται από αυτές.
Σελίδα 9 από 14
Μετά τις γενικές αυτές παρατηρήσεις θα χαραχθεί αδρά η πορεία του χριστιανικού μυστικισμού στον
δυτικό κόσμο και, τέλος, η εξέλιξη του Ορθόδοξου μυστικισμού, που μας αφορά περισσότερο, με επισήμανση
των βασικών θεμάτων και χαρακτηριστικών του.

Δυτικός χριστιανικός μυστικισμός
Τη δυτική Χριστιανοσύνη επηρέασε προπαντός ο Αυγουστίνος (354-430), ο οποίος μίλησε για τη θεία
εικόνα κυρίως με ψυχολογικούς όρους, αρχίζοντας από τη σχέση Δημιουργού -δημιουργήματος, την οποία η
θεία έλξη και η ανταπόκριση του ανθρώπου σ' αυτήν μεταμορφώνει σε ταυτότητα. Αργότερα ο Johannes Scotus
Eriugena (810-877), υιοθετώντας τη νεοπλατωνική φιλοσοφία και μεταφράζοντας τα συγγράματα που φέρουν
το όνομα του Διονυσίου Αρεοπαγίτου, έδωσε νέους χυμούς στον πρώιμο μεσαιωνικό μυστικισμό. Οι μυστικοί
της Δύσεως παραμέρισαν τον μυστικισμό της εικόνας και στράφηκαν περισσότερο σ' έναν ιδιωτικό και
συναισθηματικό μυστικισμό, διαμορφώνοντας με τον τρόπο αυτό τον ερωτικό χριστιανικό μυστικισμό.
Από τους διαπρεπέστερους υμνητές του πνευματικού ερωτά υπήρξε ο Βερνάρδος του Κλαιρβώ (1090-
1153). Η αγάπη του ήταν χριστοκεντρική, ενατενίζουσα τον εσταυρωμένο Χριστό. τον 13ο αι. αναπτύχθηκε μιά
νέα αντίληψη της σημασίας της σαρκώσεως του Λόγου και της σπουδαιότητας που έχει μετά από αυτήν όλη η
δημιουργία. Έκτοτε η παρουσία του Θεού αναζητείται περισσότερο μέσα στη δημιουργία παρά έξω από αυτήν.
Ο Φραγκίσκος της Ασίζης (1182-1226) δίδαξε τους συγχρόνους του να αντιμετωπίζουν τη φύση με
σεβασμό και αγάπη, καθώς επίσης τον άρρωστο και τον φτωχό άνθρωπο. Η ζωηρή συνείδηση της μοναδικής
σημασίας που έχει το γεγονός ότι ο Θεός έγινε άνθρωπος χάρισε στον χριστιανικό ερωτικό μυστικισμό
ευαισθησία για τον ανθρώπινο πόνο και ενδιαφέρον για το κοινωνικό γίγνεσθαι. Πολλοί δυτικοί μυστικοί, όπως
η Αικατερίνα της Σιέννας (1347-1380) και ο Ιγνάτιος Λογιόλα (1491-1556), έζησαν δραστήριο βίο και
επηρέασαν ευρύτερα την κοινωνία.
Ο μεσαιωνικός μυστικισμός έφθασε σε μεγάλα ύψη με τον Έκαρτ (Johannes Eckhart, 1260-1327), που
θεωρείται ο σημαντικότερος μυστικός θεολόγος της Δύσεως. Συνύφανε αυγουστίνειες και ελληνικές θεωρίες με
μιά τολμηρή αποφατική θεολογία και δημιούργησε ένα επιβλητικό σύστημα, με κέντρο της θεολογικής του
οντολογίας την εικόνα, οδηγώντας τον μυστικισμό της εικόνας στα απώτατα όρια. Ο άνθρωπος καλείται να
αποκτήσει συνείδηση του θείου στοιχείου που υπάρχει μέσα του. Η νέα γέννηση του Χριστού στα μύχια της
ψυχής αποτελεί τον σκοπό της ιστορίας της σωτηρίας. Ο Έκαρτ επιμένει ότι η μυστική ένωση δεν αποτελεί
προνόμιο ορισμένων, αλλά βασική κλήση και τελικό σκοπό της ανθρωπότητας. Για να επιτύχει όμως αυτό ο
άνθρωπος, δεν φθάνει μιά διανοητική διαδικασία· απαιτείται απόσυρση από τα εγκόσμια και απάρνησή τους.
Τις ιδέες αυτές απλοποίησε ο J. Tauler (;1300-1361), κηρύττοντας έναν προσωπικό, βιωματικό Χριστιανισμό.
Αργότερα ο Ολλανδός Jan van Ruysbroek (1293-1381) συμπεριέλαβε στον μυστικισμό της εικόνας ένα
μυστικισμό της κτίσεως.
Από τους χαρακτηριστικότερους εκπροσώπους του ερωτικού μυστικισμού της Δύσεως υπήρξαν οι
Ισπανοί, Θηρεσία της Άβιλλας (1515-1582) και Ιωάννης του Σταυρού (1542-1591). Ο τελευταίος, που υπήρξε
και πνευματικός της Θηρεσίας, περιέγραψε την πνευματική ζωή ως αυξάνουσα κάθαρση - μιά πορεία που
αρχίζει με τη νύκτα των αισθήσεων, προχωρεί στη νόηση και καταλήγει στον γνόφο της ενώσεως με τον Θεό.
Άλλοι μυστικοί αποκάλεσαν τη δεύτερη και τρίτη φάση, φωτισμό και ένωση αντίστοιχα. η Θηρεσία
αναφέρθηκε στη μυστική αγαπητική ένωση ως «γάμο» και περιέγραψε τέσσερις βαθμίδες που οδηγούν στον
Θεό: Αυτοσυγκέντρωση, συνδυασμένη με προσευχή. Προσευχή της ησυχίας. Συνενωτική προσευχή, στην
οποία βούληση και νους βρίσκονται ενωμένα με τον Θεό. Εκστατική ένωση (unio mystica). Οι διδασκαλίες
αυτές επηρέασαν ευρύτερα τον ρομαντικό μυστικισμό των νεοτέρων χρόνων και καλλιέργησαν μιά μυστική
διάθεση στοχαστικής, συναισθηματικής και εκστατικής προσευχής.
Μυστικά ρεύματα διαχύθηκαν και στον χώρο των προτεσταντικών κοινοτήτων, που διαμορφώθηκαν
από τη μεταρρύθμιση. Το πρώτο εκπροσωπούν ο V. Weigel (1533-1588), που συνέθεσε παραδοσιακές ιδέες
από τον Γνωστικισμό και τον Παράκελσο, σ' ένα απαρτισμένο σύστημα. Το δεύτερο ρεύμα πήγασε από τον J.
Bohme (1575-1624), το οποίο, στην αρχή μεν συνάντησε σοβαρές αντιδράσεις, αργότερα όμως επηρέασε τη
γερμανική πνευματικότητα, όταν αναπτύχθηκε ο μυστικοπαθής ευσεβισμός. Στον αγγλοσαξονικό κόσμο
Σελίδα 10 από 14
διακεκριμένος μυστικός υπήρξε ο G. Fox (1624-1691), ιδρυτής των Κουάκερων. Με την ανάπτυξη του
γερμανικού ιδεαλισμού και με τον F. Schleiermacher ο μυστικισμός προσείλκυσε το ενδιαφέρον της θεολογίας.
Αργότερα ο R. Otto επισήμανε τη βαθιά σχέση του μυστικού βιώματος με την ουσία της θρησκείας.

Ανατολικός Ορθόδοξος μυστικισμός
Δύο μεγάλα αρτεσιανά φρέατα μυστικής εμπειρίας, από τα όποια άντλησε ο Ορθόδοξος βυζαντινός
μυστικισμός στην πρώτη του φάση, υπήρξαν ο αγ. Γρηγόριος Νύσσης (335/340-394;) και ο μοναχός Ευάγριος ο
Ποντικός (345-399). Ο πρώτος τόνισε ότι η ψυχή μπορεί να φθάσει Εκείνον, ο οποίος βρίσκεται πέρα από
οποιαδήποτε διανοητική σύλληψη, μέσα στον «φωτεινό γνόφο», και ακόμη καθόρισε τη μυστική εμπειρία ως εν
αγάπη ένωση μετά του Θεού. Ο Ευάγριος έθεσε ως κέντρο του μυστικισμού τον νου.
Τον 5ο αι. έργα αποδιδόμενα στον Μακάριο διαμορφώνουν μιά νέα πηγή εμπνεύσεως του Ορθόδοξου
χριστιανικού μυστικισμού, υπογραμμίζοντας την αντίληψη ότι το κέντρο του ανθρώπινου προσώπου βρίσκεται
εις την καρδίαν. Ο Ευάγριος, επηρεασμένος από τη νεοπλατωνική φιλοσοφία, έβλεπε τον άνθρωπο ως νουν
αιχμαλωτισμένο στην ύλη και συνεπώς το σώμα χωρίς μετοχή στην πνευματική ζωή. Τα «Μακαριακά
κείμενα», ποτισμένα από τη βιβλική σκέψη, αντικρίζουν τον άνθρωπο ως ένα ενιαίο σύνολο. Βάση του
μυστικισμού που αντιπροσωπεύουν αποτελεί η σάρκωση του Λόγου. Η αδιάλειπτη προσευχή δεν οδηγεί έτσι
στην απελευθέρωση του πνεύματος από τα δεσμά της σάρκας, αλλά εισάγει τον άνθρωπο στην εσχατολογική
πραγματικότητα της βασιλείας του Θεού με όλη την ύπαρξη -πνεύμα και σώμα.
Τα κείμενα που φέρουν το όνομα του Διονυσίου του Αρεοπαγίτου , υπογραμμίζοντας έντονα την
αποφατικότητα στη θεολογία, αναπτύσσουν τη θεωρία της «θέας του Θεού», της ενώσεως με τον Θεό και
παρακινούν τον άνθρωπο να απαλλαγεί από τις αισθήσεις και τις νοητικές λειτουργίες, για να συναντήσει τον
Θεό μέσα στον θείο γνόφο, για να απολαύσει τη χαρά της θέας Του, μολονότι και αυτή θα παραμένει ασαφής.
Τα «Αρεοπαγιτικά» κείμενα κάνουν λόγο για μιά κλιμακωτή ανάβαση. Σ' ένα σύστημα «προόδων»
αντιστοιχούν ποικίλοι βαθμοί ελλάμψεως. Ο σκοπός είναι να υψωθεί ο άνθρωπος και να φθάσει τον Μοναδικό.
Τελικά, αυτή η άνοδος είναι χάρισμα Θεού.
Στον μυστικισμό που αναπτύσσεται με κέντρο τη Μονή Σινά, η «προσευχή του Ιησού» αποκτά ήδη στον
7ο αι. έναν κεντρικό ρόλο ως προσευχή διανοίας και καρδίας. Στην τελευταία φάση της πρώτης περιόδου του
βυζαντινού μυστικισμού δεσπόζουν ο αγ. Ιωάννης ο Σιναΐτης, συγγραφέας της Κλίμακος (580-670 η μάλλον
525-600) και ο αγ. Μάξιμος ο Ομολογητής (580-662). Το έργο του πρώτου κινείται στη γραμμή ενός
μυστικισμού του γίγνεσθαι κατά το θέλημα του Θεού. Στην κορυφή τοποθετούνται οι τρεις αρετές -της πίστεως,
της ελπίδας και της αγάπης- και η έμφαση δίνεται στην «προσευχή του Ιησού», που τοποθετείται στο κέντρο
της ησυχαστικής πνευματικότητας, στη συνένωση του ονόματος του σαρκωμένου Λόγου με την αναπνοή.
Ο αγ. Μάξιμος, που αποτελεί σπουδαίο ορόσημο στην εξέλιξη του βυζαντινού μυστικισμού, ανέπτυξε
το θέμα της θεώσεως, εφαρμόζοντας το χριστολογικό δόγμα στην πορεία της εσωτερικής ζωής. Επισήμανε τις
σχέσεις των επί μέρους σταδίων της μυστικής εμπειρίας μεταξύ τους και διευκρίνισε ότι, έως την ολοκλήρωση
της, τη «θεωρία» πρέπει να συνοδεύει σύνολο το ήθος με οδηγό την αγάπη. Ο μυστικισμός του Μαξίμου
επεκτείνεται και αγκαλιάζει οργανικά το όλον. Ο χριστοποιημένος άνθρωπος ανεβαίνει προς τον Θεό μαζί με το
σώμα σε σύνδεσμο με τον ορατό κόσμο και ακόμη υψώνει μαζί του όλη τη δημιουργία, διότι αυτός είναι ο
κεντρικός κρίκος που ενώνει τα διαφοροποιημένα μέρη του κόσμου.
Στους επόμενους αιώνες εμπεδώνονται τα επιτεύγματα της μυστικής παραδόσεως της Ανατολής. Στην
καμπή της χιλιετηρίδας υψώνεται μιά μεγαλειώδης κορυφή του βυζαντινού μυστικισμού, ο Συμεών ο Νέος
Θεολόγος (949-1022; -κατ' άλλους 957-1035) με τους μαθητές του, μεταξύ των οποίων διακρίνεται ο Νικήτας
Στηθάτος. Η μυστική εμπειρία του Συμεών χαρακτηρίζεται από ένταση, θέρμη, τόνο απόλυτα προσωπικό.
Πρωτοτυπεί ιδιαίτερα στη διδασκαλία περί φωτός, περιγράφοντας βαθιές και συνεχείς προσωπικές εμπειρίες.
Σχεδόν σε κάθε σελίδα των έργων του απαντούν αναφορές στο «φως», στην «έλλαμψη» και σε άλλες
παρόμοιες λέξεις. ο μυστικισμός του όμως αναπνέει έντονα σε μιά ατμόσφαιρα χριστολογική, αναστάσιμη,
αγιοπνευματική, εσχατολογική.
Σελίδα 11 από 14
Νέα άνθηση του βυζαντινού μυστικισμού εμφανίζεται από τα μέσα του 13ου αι. έως το τέλος του 14ου,
με την ησυχαστική κίνηση. Σ' αυτή την περίοδο κέντρο δεν είναι πλέον το Σινά ή οι κύκλοι της
Κωνσταντινουπόλεως, αλλά ο Άθως και η γειτονική Θεσσαλονίκη. Χαρακτηριστικό του ησυχασμού αποτελεί η
προσπάθεια για την απόκτηση μιας καταστάσεως απόλυτης ηρεμίας και ησυχίας, η όποια παραμερίζει
ψαλμωδίες, μελέτη, καθαρά διανοητική ενασχόληση. Στην προσπάθεια αυτή, που έχει κέντρο της την καρδιά
του ανθρώπου, συμβάλλουν η επανάληψη της προσευχής του Ιησού και άλλες πρακτικές ενέργειες που
βοηθούν στη συγκέντρωση του νου.
Αποφασιστική για τη θεολογική θεμελίωση του ησυχασμού υπήρξε η συμβολή του αγ. Γρηγορίου του
Παλαμά (1296-1359), που αρχικά μόνασε στο Αγιον Όρος και αργότερα έγινε αρχιεπίσκοπος Θεσσαλονίκης. Ο
Παλαμάς τοποθέτησε τον χριστιανικό μυστικισμό μέσα στο γενικότερο θείο σχέδιο της σωτηρίας. Η βασική
διάκριση γίνεται μεταξύ κτιστού και ακτίστου· του κτιστού σύμπαντος και των ακτίστων ενεργειών του Θεού.
Ο «υπερούσιος» Θεός δεν μπορεί να ταυτισθεί με οποιαδήποτε κτιστή αντίληψη και ιδέα, πολύ περισσότερο με
τη φιλοσοφική έννοια της ουσίας. Ο άνθρωπος κατά την έλλαμψη μετέχει στις άκτιστες θείες ενέργειες. «Η
θεία και θεοποιός έλλαμψις και χάρις ουκ ουσία, αλλ' ενέργεια εστί του Θεού». Η παλαμική σκέψη, υψώνοντας
την αυθεντία των Γραφών, αποκαθιστά την αξία της ύλης, την οποία ο ελληνικός ιδεαλισμός έτεινε να αρνηθεί.
Το ανθρώπινο πνεύμα είναι στην πραγματικότητα εξίσου ριζικά διάφορο από τον Θεό, όσο και το σώμα. Και ο
Θεός, δίνοντας τη χάρη Του, σώζει τον όλο άνθρωπο, το σώμα και το πνεύμα Του.
Στην ίδια γεωγραφική περιοχή και περίπου στην ίδια εποχή με τον Παλαμά ο Νικόλαος Καβάσιλας
(1322-1391), αναπτύσσοντας τη διδασκαλία του για τα Μυστήρια, αναφέρθηκε στα θέματα της σωτηρίας και
της ενώσεως με τον Θεό. Ούτε οι ναοί, δίδαξε, ούτε οποιοσδήποτε άλλος ιερός χώρος είναι τόσο άγιος, όσο ο
άνθρωπος, με τη φύση του οποίου κοινωνεί ο ίδιος ο Χριστός. Ο μυστικισμός του Καβάσιλα χαρακτηρίζεται
από βαθιά χριστολογική αίσθηση και προσήλωση στην οντολογική πραγματικότητα του Σώματος του Χριστού,
«ο εστίν η Εκκλησία».
Η βυζαντινή παράδοση συνέχισε να επηρεάζει τις τουρκοκρατούμενες Ορθόδοξες χώρες. από τα τέλη
του 18 αι. η Φιλοκαλία του αγ. Νικόδημου του Αγιορείτου (εκδ. 1782) αποτέλεσε τη χρηστομάθεια του
Ορθόδοξου μυστικισμού, αρδεύοντας το νεότερο Ορθόδοξο ήθος*.

Βασικά θέματα του βυζαντινού μυστικισμού
Οι όροι-κλειδιά, γύρω από τους οποίους περιστρέφονται τα βυζαντινά μυστικά κείμενα, είναι: «γνώσις»,
«ησυχία», «νήψις», «προσευχή», «απάθεια», «κάθαρσις του νοός», «άσκησις», «πράξις», «θεωρία»,
«έκστασις», «έλλαμψις», «μνήμη Θεού»,«θεατού Θεού»,«θείο φως», «μέθεξις», «θείος έρως», «θέωσις». Την
ιδιοτυπία του μυστικού βιώματος εκφράζουν επίσης οι αντινομικοί συνδυασμοί που αγκαλιάζουν διαλεκτικά τη
χριστιανική εμπειρία: «λαμπρός γνόφος», «ευφρόσυνο πένθος», «νηφαλία μέθη» κ.α. Ενώ όμως την προσοχή
πολλών μελετητών ελκύει η ιδιοτυπία ορισμένων από τους ανωτέρω όρους της Ορθόδοξης μυστικής θεολογίας,
εντούτοις δεν πρέπει να παραθεωρείται ότι από τις περισσότερο επαναλαμβανόμενες έννοιες στους Ορθόδοξους
μυστικούς είναι οι όροι: «Θεός»,«Ιησούς», «Χριστός», «Πνεύμα», «Αγία Τριάς», «χάρις», «εντολαί»,
«Σταυρός», «Ανάστασις», «αγάπη».
Τα τυπικότερα στοιχεία του βυζαντινού μυστικισμού είναι:
α) Η ήρεμη έκσταση, στην οποία συμβάλλει η αδιάλειπτη νοερά προσευχή και ο νους με τη συμμετοχή
των αρετών. Ο βυζαντινός μυστικισμός δεν γνωρίζει τους τύπους εκείνους εκστάσεως που συναντούμε σε άλλα
θρησκεύματα (Σαμανισμό, αφρικανική πνευματοληψία, διονυσιακή έκσταση, δερβίσηδες κ.λπ.), η οποία
σχετίζεται με τεχνικές ψυχοσωματικών διεγέρσεων, χορούς, ναρκωτικά κ.λπ. Ούτε ακόμη ταυτίζεται με την
έκσταση των μυστηριακών θρησκειών ή τη φιλοσοφική λεγόμενη έκσταση των πλατωνικών και
νεοπλατωνικών, με την έξοδο δηλαδή του νου από το σώμα, από τον χρόνο, για να λειτουργήσει δήθεν καθαρά.
β) Γνώση - αγνωσία. Όσο περισσότερο γνωρίζει ο άνθρωπος τον Θεό, τόσο περισσότερο συνειδητοποιεί
το ακατάληπτο της ουσίας Του. Συχνότατες είναι οι αποφατικές διατυπώσεις, όπως «υπερούσιος αοριστία»
(Διονύσιος Αεροπαγίτης), «υπερ-άρρητος», «υπεράγνωστος» (Μάξιμος).
Σελίδα 12 από 14
γ) Έλλαμψη και θέρμη. η πολυδιάστατη εμπειρία του φωτός έχει άμεσες χριστολογικές,
πνευματολογικές και εσχατολογικές συναρτήσεις. Η μυστική θεωρία προεκτείνεται σε θέα εσχατολογική, έξοδο
από την Ιστορία προς το αιώνιο φως της Δευτέρας Παρουσίας. Παρά τη συχνότητα όμως και τη σημασία του
φωτός, ποτέ δεν δόθηκε το βάρος σε εξωτερικά φαινόμενα. Αυτά θεωρήθηκαν μόνο μιά πλευρά της θέας του
Θεού. ο ουσιαστικός σκοπός παρέμεινε η συνάντηση του προσώπου του Χριστού.
δ) «Θείος έρως». Ενώ η λέξη «έρως» επανέρχεται στα κείμενα των βυζαντινών μυστικών, οι ερωτικές
περιγραφές είναι λιτές και διαφοροποιούνται σαφώς από ανάλογες σελίδες του μουσουλμανικού ή του
ινδουιστικού μυστικισμού. Ακόμα και σε σχέση με τους δυτικούς μυστικούς, οι όποιοι συχνά χρησιμοποιούν
ρομαντικές και ρεαλιστικές περιγραφές, οι Βυζαντινοί διαφέρουν όταν μιλούν για τον έρωτα του Θεού - όπως
οι αποπνευματοποιημένες βυζαντινές εικόνες από τα δυτικοχριστιανικά αγάλματα. «Ο θείος έρως», «ο
μακάριος έρως», δεν νοείται σαν μιά συναισθηματική διέγερση. Δένεται άμεσα με την αγάπη στην καθολική
της μορφή, στην οποία δίνεται σταθερά το πρωτείο.
ε) Μία διαλεκτική τάση μεταξύ «έχειν» και «μη έχειν», μεταξύ στάσεως και συνεχούς κινήσεως,
συνεχούς επεκτάσεως σε νέες εμπειρίες «από δόξης εις δόξαν», δεσπόζει στον βυζαντινό μυστικισμό. Η
ανέλιξη αυτή συνδυάζεται με βαθιά ταπείνωση, ευγνώμονη εξάρτηση από τη θεία χάρη και ανοικτή συνείδηση
στην ιστορική, εσχατολογική προοπτική.
στ) «Θέωσις». Οι βυζαντινοί θεολόγοι, στηριγμένοι βιωματικά στη θεολογία της σαρκώσεως,
οδηγούνται σταθερά σε μιά θεολογία της θεώσεως. Ο αγ. Μάξιμος, ο όποιος ιδιαίτερα επιμένει σ' αυτήν τη
διδασκαλία, τονίζει ότι το δράμα του Θεού στον γνόφο είναι ήδη μετοχή στον Θεό. στη θέωση τελικά οδηγεί η
μετοχή και η μέθεξη των ενεργειών του Θεού. Γινόμαστε «θεοί κατά χάριν», θεοί, «άνευ της κατ' ουσίαν
ταυτότητος». Πρόκειται για ένα τολμηρό δράμα, γεμάτο εμπιστοσύνη στη δύναμη της θείας χάριτος, πίστη
στην οντολογική αλλοίωση που συντελείται στον κόσμο με τη σάρκωση του Χριστού και τη συνεχή δράση του
Αγίου Πνεύματος, πλημμυρισμένο από ανεκλάλητη αισιοδοξία για τον τελικό σκοπό του ανθρώπου.

(Σχετικά με τα χαρακτηριστικά του Ορθόδοξου μυστικισμού βλ. κατωτέρω: Γιόγκα και Ορθόδοξος
Ησυχασμός.)

Γενικά, ο Ορθόδοξος μυστικισμός παρουσιάζει ήρεμη νηφαλιότητα και ανάταση, σε ριζική αντίθεση
προς μυστικίζουσες θεοσοφικές ή απόκρυφες θεωρίες και ψυχοσωματικές τεχνικές. Όλα είναι δώρα της χάριτος
του Θεού. Εκείνο που κυρίως καταθέτει ο άνθρωπος είναι η προαίρεση, το μόνο ουσιαστικό που έχει δικό του.
Ιδιαίτερα εξωτερικά φαινόμενα -όπως τα στίγματα, που είναι τόσο συχνά στους μυστικούς της Δύσεως- δεν
αναφέρονται στους μυστικούς της Ανατολής. Πολλοί από τους τελευταίους προειδοποιούν ιδιαίτερα για τον
κίνδυνο των σωματικών οραμάτων ή φαντασιώσεων. Διότι και τα δύο καταστρέφουν την ενότητα του
ανθρώπου, την οποία ο Χριστός ήρθε να αναστηλώσει.
Η μυστική εμπειρία στην Ανατολική Εκκλησία διαμορφώνει το ήθος, την εν γένει πνευματικότητα και
λατρευτική ζωή της. Είναι τόσο ευρεία η ακτινοβολία του μυστικού βιώματος, ώστε να μπορεί να γίνει λόγος
γενικότερα για μυστική θεολογία και πνευματικότητα της Ορθόδοξης Εκκλησίας.
Κλείνοντας το κεφάλαιο αυτό πρέπει να υπογραμμίσουμε ότι κάθε τύπος μυστικισμού βρίσκεται σε
οργανική σχέση με το ευρύτερο πλαίσιο, τις δοξασίες και τις βασικές αρχές της θρησκείας, μέσα στην οποία
αναπτύχθηκε. Επηρεάζεται από τις αφετηριακές θρησκευτικές της συλλήψεις, τον γενικότερο προσανατολισμό
και αντίστοιχα τις επαναπροσδιορίζει και τις διαμορφώνει.

Βιβλιογραφία κατ' επιλογήν
Arberry, A.J., Sufism;An Account of the Mystics of Islam, G. Allen and Unwin, London 1950.
Blyth, R.H., Zen and Zen Classics, The Hokuseido Press, Tokyo 1970
3
. Butler, C, Western Mysticism,
Constable, London 1967
3
. Dasgupta, S., Hindu Mysticism, Open Court, London 1927. Dupre, L., «Mysticism»,
The Encyclopaedia of Religion, (ed. M. Eliade):
Σελίδα 13 από 14
Macmillan, New York, τομ. 10 (1987),pp. 245-261. Fedopov, G.P. (ed.), A Treasury of Russian
Spirituality, Belmont, Mass, Nordlund 1975
2
. [...]


* Ρωσικός μυστικισμός. Στην Ορθόδοξη Ρωσία αναπτύχθηκαν δύο ρεύματα μυστικισμού. Το
ένα υπήρξε άμεση συνέχεια της βυζαντινής και γενικά της Ορθόδοξης παραδόσεως. Τροφοδοτήθηκε σταθερά
από τη λειτουργική ζωή και τις μεταφράσεις βυζαντινών μυστικών, όπως της Φιλοκαλίας, που κυκλοφόρησε
αρχικά στη σλάβονική και αργότερα (1894) στη ρωσική γλώσσα. Ασκητικές μορφές, όπως ο Παΐσιος
Βελιτσκόβσκυ (1-1794), ο Σεραφείμ του Σάρωφ (1754-1833) και πολλοί άλλοι είχαν στη ζωή τους ζωηρά
μυστικά βιώματα.
Το άλλο ρεύμα προήλθε από μεταφράσεις διαφόρων γνωστών και αγνώστων μυστικών συγγραφέων της
δυτικής Χριστιανοσύνης, συνήθως ευσεβιστικών τάσεων, και παρουσίασε επικίνδυνες εξάρσεις και αιρετικές
αποκλίσεις. Χαρακτηριστικές μορφές στη δεύτερη αυτή τάση υπήρξαν οι: Γρ. Σ. Σκοβορόντα (1722-1794), Ν.Ι.
Νοβικώφ και Α.Φ. Λά-μπσιν. Τον 19ο αι. εμφανίσθηκαν στη Ρωσία διάφορες μυστικοπαθείς ομάδες, με
πρωταγωνιστές την Ταταρίνοβα, τον Α .Π. Ντουμποβίσκυ, τον Κοτέλνικωφ (του οποίου οι οπαδοί
ονομάσθηκαν «οχήματα του Πνεύματος» -«ντουχονόστσι»), οι όποιες προκάλεσαν την αντίδραση της
Εκκλησίας.
Σημαντικότερος εκπρόσωπος του ρωσικού μυστικισμού υπήρξε ο Βλ. Σολοβιώφ (1853-1900). Με
σαφείς επιδράσεις από τον Νεοπλατωνισμό και τους μυστικούς της χριστιανικής Δύσης, όπως τους Eriugena,
Bohme κ.α., ο Σολοβιώφ, έχοντας ο ίδιος έντονες προσωπικές μυστικές εμπειρίες, ανέπτυξε τις απόψεις του για
τη μυστική πίστη, την «πανενότητα» του Θεού με το κοσμικό και ιστορικό σύμπαν κ.λπ. Αρχικά σλαβόφιλος,
δέχθηκε 4 χρόνια πριν πεθάνει τη ρωμαιοκαθολική ομολογία. Κάπως πιο κοντά στην Ορθόδοξη παράδοση, ο
θεολόγος και φιλόσοφος Α.Σ. Χομιάκωφ (1804-1860) πλούτισε τον ρωσικό μυστικό στοχασμό. Ξεκινώντας
από τη μυστική εμπειρία της Εκκλησίας και στρεφόμενος γύρω από αυτήν, ανέπτυξε ένα μυστικισμό της
ολοκληρώσεως και συναδελφότητας, που κέντρο του έχει το Πνεύμα του Χρίστου. Το έργο του άσκησε μεγάλη
επίδραση στη μετέπειτα ρωσική θεολογική σκέψη.

+Αναστασίου Γιαννουλάτου, Ίχνη από την αναζήτηση του υπερβατικού, εκδ. Ακρίτας, σ. 319-355
Σελίδα 14 από 14
 

«Ο ΥΠΕΡΒΑΤΙΚΟΣ ΔΙΑΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΜΑΧΑΡΙΣΙ»
του Πρωτοπρ. Κυριακού Τσουρού Γραμματέως της Σ.Ε. επί των αιρέσεων


«Πανεπιστήμιο» ή παραθρησκευτική οργάνωση είναι τελικά η κίνηση του Μαχαρίσι
Μαχές Γιόγκι;

Τις τελευταίες ημέρες οι οπαδοί του Μαχαρίσι επεδίωξαν να επιτύχουν στην Κρήτη την
απόκτηση μεγάλης εκτάσεως γης για να εγκαταστήσουν το «Μινωικό Πανεπιστήμιο
Παγκόσμιας Ειρήνης», το οποίο ασφαλώς θα αποτελούσε παράρτημα του MIU (Διεθνές
Πανεπιστήμιο Μαχαρίσι). Στόχος τους να προωθήσουν την «Τεχνική» του Υπερβατικού
Διαλογισμού», η οποία κατ' αυτούς, είναι μια «Επιστήμη της Δημιουργικής Διάνοιας» ή
μια «Τεχνολογία του Ενοποιημένου Πεδίου» ή αλλιώς «Βεδική Επιστήμη και Τεχνολογία».

Είναι γνωστό όμως ότι πολλές σύγχρονες παραθρησκευτικές οργανώσεις
αυτοανακηρύσσονται σε «Πανεπιστήμια» ή «Ακαδημίες» ή «Σχολές» ή «Ινστιτούτα
Ψυχολογίας» κ.λ.π. Το επιστημονικοφανές αυτό προσωπείο είναι μια ύπουλη μέθοδος
να προωθηθούν ως δήθεν επιστημονικές αλήθειες, οι θέσεις και οι διδασκαλίες των
ομάδων αυτών πού κάθε άλλο παρά επιστημονικές είναι. «Έτσι διαπιστώνουμε συχνά
ότι ανύποπτοι πολίτες εμπλέκονται σε αποκρυφιστικές ή γκουρουϊστικές ομάδες, με
την εντύπωση ότι ακολουθούν μια επιστημονική μέθοδο, η οποία θα τους προσφέρει
λύση προσωπικών ή οικογενειακών ή επαγγελματικών και άλλων προβλημάτων τους.
«Άλλωστε οι υποσχέσεις τους είναι ιδιαίτερα δελεαστικές: «Εσωτερική ικανοποίηση,
ευτυχία, δημιουργικότητα, ελευθερία, εκπλήρωση των άμεσων αναγκών και ιδανικών
του ανθρώπου είναι τα αποτελέσματα του Υπερβατικού Διαλογισμού».

Είναι άραγε ο «Υπερβατικός Διαλογισμός» (ΥΔ) πράγματι επιστήμη;
Πρωτίστως πρέπει να πούμε ότι σε καταλόγους σεκτών (παραθρησκευτικών ομάδων)
πού έχουν συνταχθεί από Κρατικούς φορείς του εξωτερικού (βλέπε κείμενο Γαλλικής
Εθνοσυνελεύσεως), η κίνηση του ΥΔ του Μαχαρίσι χαρακτηρίζεται ως σέκτα. Η
Ομοσπονδιακή Γερμανική Κυβέρνηση κατατάσσει την κίνηση αυτή στις «θρησκείες
Νεότητος» (εφημ. Moncher Merkuz 27.9.78). Στις ΗΠΑ μια δικαστική απόφαση του 1977
θεώρησε ότι ο ΥΔ έχει χαρακτηριστικά θρησκείας και απαγόρευσε τη διδασκαλία του
στα σχολεία.
Εξ άλλου η οργάνωση αυτή διδάσκει (επιβάλλει) τον διαλογισμό και μάλιστα δύο φορές
την ημέρα. Ο διαλογισμός όμως δεν είναι μια απλή επιστημονική μέθοδος της
«πρακτικής ψυχολογίας» πού βοηθάει τον «ασκούμενο» σ' αυτόν ή «και τους άλλους»
«να καταπολεμήσουν δραστικά τόσο το στρες όσο και το άγχος», όπως υποστηρίζουν,
αλλά μιά γκουρουϊστική «μέθοδος» πού οδηγεί στην «αυτοπραγμάτωση».

Ο διαλογισμός ασκείται γενικώς με την χρήση «μάντρα» (λέξεις πού αναφέρονται σε
ινδουιστικές θεότητες), πού δίδονται στα πλαίσια μύησης. «Άλλωστε αυτή την μέθοδο
την πήρε ο Μαχαρίσι από τον Γκουρού Ντέβ, ο οποίος θεωρήθηκε σ' ολόκληρη την Ινδία
ως το μοναδικό ζωντανό παράδειγμα ύψιστου επιπέδου της εσωτερικής τελειότητας
πού εκφράζεται στις Βέδας» (Ασημάκης Π. ΥΔ, Η Ψυχοφυσιολογία της συνείδησης, σελ. 71). Αυτός
πάλι την πήρε από τον «φιλόσοφο» Σανκάρα πού με τη σειρά του πήρε γραμμή από την
«Βεδική Παράδοση» (αυτόθι). Οι ίδιοι διδάσκουν ότι η άσκηση στον ΥΔ οδηγεί στις
«ανώτερες καταστάσεις συνείδησης». Το ίδιο συμβαίνει και στον ΥΔ-Σίντι (σανσκριτικά
σημαίνει τελειότητα).
Όποιος ασκείται σ' αυτόν «είναι δυνατόν να αναπτύξει τέτοιες δυνάμεις, όπως είναι η
διαίσθηση, η τηλεπάθεια, η διόραση, η γνώση του μέλλοντος, ισχύ πάνω στο σώμα και
στη φύση, το περπάτημα πάνω στο νερό και ο μετεωρισμός» (αυτόθι, σελ. 73). Κάπως
έτσι, υποστηρίζουν, κατόρθωσε ο Χριστός και ο Απ. Πέτρος να «περπατήσουν στο
νερό», αλλά και άλλοι πέτυχαν ανάλογες ικανότητες όπως ο Πυθαγόρας, ο Πλάτων, ο
Βούδας κ.λ.π. Έτσι λοιπόν, κατά τον Μαχαρίσι, αυτά πού στις «ημέρες της άγνοιας
είχαν ονομασθεί υπερφυσικές δυνάμεις, δεν είναι κάτι το υπερφυσικό. Όλα είναι μέσα
στο πεδίο της ανθρώπινης ικανότητας» (Ασημάκη Π. αυτόθι, σελ. 76).

Ο ΥΔ υπόσχεται ακόμη την «διεύρυνση της συνείδησης», η οποία δεν μπορεί να διδαχτεί
σωστά μέσα από βιβλία «παρά μόνον από ειδικά εκπαιδευμένους δασκάλους μέσω
προσωπικής διδασκαλίας» (Ασημάκης Π. αυτόθι, σελ. 38). Καταπληκτική «εμπειρία» πού
κατέγραψε το λεγόμενο «Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Ερευνών Μαχαρίσι (MERU) είναι ότι
«...όταν το σώμα ανυψώνεται στον αέρα αισθάνομαι μεγάλη εσωτερική ειρήνη, να
γίνονται ένα η καρδιά, το σώμα και το περιβάλλον» (αυτόθι, σελ. 80).

Αλλά ο ΥΔ υπόσχεται θαυμαστά αποτελέσματα και για το κοινωνικό σύνολο, αφού «η
τετραγωνική ρίζα του 1% ενός πληθυσμού πού εφαρμόζει ομοθυμαδόν το πρόγραμμα
του Υπερβατικού Διαλογισμού-Σίντι βελτιώνει την ποιότητα της ζωής του συνόλου... σε
επίπεδο όχι μόνο ατομικό, άλλα πόλεων, νομών, κρατών καθώς και
παγκόσμια» (αυτόθι, σελ. 79).
Το 1990 ο Μαχαρίσι είχε κάνει «προσφορά σε κάθε Κυβέρνηση», με την οποία
υποσχόταν την «αναδόμηση ολόκληρου του κόσμου», την «δημιουργία του παραδείσου
στη γη». Η προσφορά έλεγε ότι η ενεργοποίηση «της τετραγωνικής ρίζας του 1% του
πληθυσμού πού ασκεί ΥΔ», είναι αρκετή «για να μειώσει εντυπωσιακά αρνητικές τάσεις
όπως φιλονικίες, εγκληματικότητα και ασθένειες». Δυστυχώς, φαίνεται ότι οι
κυβερνήτες της γης απέρριψαν την προσφορά αυτή, γι αυτό εξακολουθεί ο κόσμος να
σπαράσσεται.
Το 1994 ο Μαχαρίσι είχε επιχειρήσει να ευεργετήσει τη χώρα μας και με πολιτικό
τρόπο. Στη δεκαετία του ’80 συγκρότησε στην Ελβετία «Παγκόσμια Κυβέρνηση της
Εποχής του Φωτισμού». Έτσι συμμετείχε τότε στις Ευρωεκλογές με το «Κόμμα του
Φυσικού Νόμου», πού αποτελεί την πολιτική πτέρυγα της κίνησης του, και έλαβε 1408
ψήφους. Μάλιστα είχε αναπτύξει και την «Ομάδα για την Κυβέρνηση», η οποία
«περιλάμβανε την δημιουργία ομάδας 7.000 ατόμων πού θα ασκούν το γιογκικό
μετεωρισμό (γιογκικό πέταγμα) και θεωρείται ως άμεση προτεραιότητα για τη χώρα
μας με τα όσα δεινά πού περνά σε πολλούς τομείς» (π. Α. Αλεβιζοπούλου, Ψυχοναρκωτικά,
σελ. 168).

Είναι και αυτό ένα παράδειγμα εισβολής της «θρησκείας» και του φονταμενταλισμού
στην πολιτική σκηνή, παρόμοιο με την εισβολή του προτεσταντικού και του
μουσουλμανικού φονταμενταλισμού στην πολιτική ζωή των ΗΠΑ.
Ένα ακόμη χαρακτηριστικό του ΥΔ είναι ότι κινείται μέσα στα πλαίσια του
αποκρυφισμού. Όταν τον Νοέμβριο του 1996 το παράρτημα του Μαχαρίσι στην Αθήνα
αγόρασε χώρο για να εγκαταστήσει το Κέντρο του, φρόντισε να κάνει την αγορά
«σύμφωνα με τις απαιτήσεις της Μαχαρίσι Σταπάτυα Βέδα (αρχιτεκτονική των Βεδών),
ενώ η κατάλληλη μέρα και ώρα για την αγορά, την μετακόμιση και τα εγκαίνια, έγιναν
σύμφωνα με τις υποδείξεις της Μαχαρίσι Τζυότις» (ινδική αστρολογία) (Τα Νέα του ΥΔ,
χειμώνας 1997).
Ακόμη ο ΥΔ υπόσχεται την «τέλεια υγεία» μέσω της Αγιουρβέδα, «του πιο
ολοκληρωμένου επιστημονικού συστήματος Φυσικής Ιατρικής» (Ασημάκης, σελ. 149). Όμως
η Αγιουρβέδα κατά τον εκπρόσωπό της στην Ελλάδα, σημαίνει «ζωή και γνώση» και
δίνει κατεύθυνση «σε όλους αυτούς πού αποζητούν την αληθινή γνώση» και δεν έχει
αυτοσκοπό την υγεία, άλλα «να αναζήτηση το πραγματικό νόημα της ζωής» (Οδηγός
Σύγχρονης Θεραπευτικής 1999, σελ. 23).

Όλες αυτές οι διαπιστώσεις αποδεικνύουν πόσο «επιστημονική» είναι η κίνηση του ΥΔ
του Μαχαρίσι και τί θέλει να «διδάξει» μέσω του «Πανεπιστημίου» της.

Τέλος, σημειώνουμε ότι η Κίνηση του ΥΔ του Μαχαρίσι Γιόγκι στην Ελλάδα
δραστηριοποιείται υπό τους εξής τίτλους:
• Κίνηση Μαχαρίσι Μαχές Γιόγκι
• Υπερβατικός Διαλογισμός (Transcendental Meditation)
• Αγιουρβέντα (γκουρού Μαχαρίσι)
• Διεθνής Εταιρεία Διαλογισμού
• Ελληνικό Κέντρο για την Προώθηση της Τεχνολογίας Μαχαρίσι του Ενοποιημένου
Πεδίου
• Κίνηση Πνευματικής Αναγέννησης
• Πανεπιστήμιο Μ.Ι.U.
• Κόμμα Φυσικού Νόμου

(Ζ' Πανορθόδοξη Συνδιάσκεψη, Αλίαρτος 2026.9.1995).

Κατακλείοντας, υπογραμμίζουμε ότι σύμφωνα με το άρθρο 9 της Συμβάσεως της
Ρώμης (1950) «πάν πρόσωπον δικαιούται εις την ελευθερίαν σκέψεως, συνειδήσεως και
θρησκείας». Τούτο όμως ισχύει εφ' όσον πρόκειται περί θρησκείας και μάλιστα
«γνωστής» και όχι παραθρησκείας. Και τότε ακόμη η «ελευθερία εκδηλώσεως της
θρησκείας» περιορίζεται όταν κινδυνεύει η δημόσια ασφάλεια και τάξη, η υγεία και η
ηθική ή το δικαίωμα της ελευθερίας των άλλων (άρθρο 96).
Στη συγκεκριμένη περίπτωση δεν είναι μόνον οι πεποιθήσεις του Ορθοδόξου Κρητικού
λαού, πού απορρίπτουν ως ξένο σώμα την παρουσία μιας ινδουιστικής
παραθρησκευτικής ομάδας μέσα στο Ορθόδοξο σώμα της περιοχής. Είναι και το
γεγονός ότι απειλούνται έννομα αγαθά, όπως είναι η δημόσια τάξη, η υγεία κ.ά. Το
1976, πρώην μυήτρια και συνεργάτρια του Μαχαρίσι είχε δηλώσει: «Με το σύστημα του
Μαχαρίσι είχαμε κατά καιρούς και πολύ επικίνδυνα κρούσματα. Ένας νέος ασκούμενος
στον ΥΔ και ενώ παρακολουθούσε ένα σεμινάριο του Μαχαρίσι στη Μαγιόρκα,
αυτοκτόνησε. Ένας άλλος,... ασκούμενος κι αυτός στην ίδια Τεχνική έχασε παντελώς τη
λαλιά του,... Κάποιος δε Έλληνας καπετάνιος... παρουσίασε πολλές ψυχικές
διαταραχές και τον έκλεισαν δυστυχώς στο Ψυχιατρείο» (Ορθόδοξος Τύπος, 1.8.1976).

Γι' αυτό είναι απαραίτητο για να διαφυλαχθούν αυτά τα αγαθά, να καταρρίπτονται τα
προσωπεία, ώστε να αποκαλύπτονται οι πραγματικοί σκοποί της πολυπρόσωπης και
πολυώνυμης ξενόφερτης επιβουλής κατά του Ορθοδόξου Ελληνικού λαού.



ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΔΙΑΛΟΓΟΣ ΤΕΥΧΟΣ 30 - 2002
 



 

 Σάτυα Σάι Μπάμπα
«Αρμονική Ζωή»


Φαίνεται ότι από οπαδούς του Σάι Μπάμπα ζητήθηκε η ίδρυση σχολείου στην Ελλάδα
με βάση τις αρχές του «Σάι» καθώς και ενός Ιδρύματος φιλανθρωπικού χαρακτήρα
επίσης με βάση τις ίδιες αρχές. Να υποθέσουμε ότι εξαντλήθηκαν τα περιθώρια
φιλανθρωπίας στην Ινδία και ότι ή Ελλάδα είναι για τους γκουρούδες ένας παράδεισος
φιλανθρωπίας, ένα . . . ελτοράντο παροχής εκπαιδεύσεως σε παιδιά; Από το
περιοδικό Berling Dialog 1/1997 (σελ. 13) πήραμε τις παρακάτω ενδιαφέρουσες
πληροφορίες σχετικά με τον γκουρού αυτόν.

Ο Σάτυα Σάι Μπάμπα, με το αστικό όνομα Ρατνακάραν Σαθίαναραϊάν Ραίν, γεννήθηκε
στις 23-11-1926 στο Πούτταπαρκι, Άντρα Πράντες στην Ινδία.
Σήμερα ήδη διανθίζεται η γέννησή του με διάφορες θρυλικές ιστορίες: Έτσι λέγεται, ότι
μια δηλητηριώδης κόμπρα βρισκότανε κάτω από το κρεββάτι του μωρού, χωρίς να
βλάπτει το παιδί και ότι μουσικά όργανα, τα οποία υπήρχαν στο σπίτι, άρχιζαν να
παίζουν από μόνα τους. Στις 23-05-1935 ο Σαθιάναρου συγκάλεσε την οικογένεια και
τους φίλους, έτσι διηγούνται οι οπαδοί τους υλοποίησε γλυκά και λουλούδια από τον
αέρα και «φανέρωσε» τον εαυτόν του σαν «Σάι Μπάμπα», μια επάνοδος του μυθικού
Σάι Μπάμπα από το Σίρδι.
Ο Σάι Μπάμπα από το Σίρδι, τον οποίον επικαλείται ο καινούριος Σάι Μπάμπα,
βάδιζε μεταξύ Ινδουισμού και Ισλάμ και πέθανε στις 15 Οκτωβρίου 1918 στο ναό στον
οποίο δίδασκε και κατοικούσε. Το δικαίωμα του νεαρού να είναι μια ενσάρκωση του
«αληθινού» Σάι Μπάμπα αμφισβητήθηκε από την οικογένειά του, ώστε την
απαρνήθηκε στις 20-10-1940, πετώντας άνθη από Γιασεμί στον αέρα τα οποία, δήθεν
σαν απόδειξη για τους ισχυρισμούς του, όταν πέσανε στο πάτωμα από μόνα τους
σχηματίσανε το όνομα «Σάι Μπάμπα».
Το 1963 έρχεται μια καινούρια «αποκάλυψη» του Σάι Μπάμπα: Έλεγε, ότι είναι μια
ενσάρκωση του Σίβα και Σάκτι, ινδικών θεών, οι οποίοι συμβολίζουν το αρσενικό και το
θηλυκό. Αργότερα μεγαλώνει την αυτοεκτίμισή του τόσο πολύ, ώστε να ισχυρίζεται ότι
είναι μια ενσάρκωση του Ιησού Χριστού. Το 1976 ανακηρύσσει τη «Σάι -θρησκεία» σαν
μια «ένωση όλων των παλαιότερων θρησκειών».
Αδιευκρίνιστο είναι μέχρι σήμερα ένα γεγονός, που συνέβη στις 6-6-1993 στο Άσραμ
του Σάι Μπάμπα: Σε μια απόπειρα δολοφονίας κατά του Σάι Μπάμπα σκοτώθηκαν 6
άτομα. Οι δράστες ήταν, παλιοί φοιτητές του κολλεγίου του Σάι Μπάμπα. Παρ’ όλο,
που υπήρχε μια υποψία, ότι τα θύματα θανατώθηκαν αμέσως μετά τη σύλληψή τους
από τους αστυνόμους του Σάι Μπάμπα, κανένα δικαστήριο δεν διερεύνησε την
υπόθεση. Ένα γεγονός, το οποίο στηρίζεται στις καλές επαφές του Σάι Μπάμπα με
τους κυβερνητικούς κύκλους.

_____ Διδασκαλία και πρακτική: Το κίνημα του Σάι Μπάμπα δεν γνωρίζει μια
γραμμένη διδασκαλία. «Η ζωή μου είναι το μήνυμά μου» λέει ο ίδιος ο Γκουρού. Ο Σάι
Μπάμπα παίρνει διάφορα στοιχεία του Ινδουισμού, του Χριστιανισμού και άλλων
θρησκειών και τα ενσωματώνει στον εαυτό του. Η εικόνα του Θεού του είναι από τον
Ινδουισμό: ο Θεός είναι «Μπράχμα», ή συμπαντική ενέργεια, απ' αυτήν που ένα μέρος
φέρει κάθε άνθρωπος μέσα στον εαυτόν του. Για να αποκαλύψει στους ανθρώπους την
συνείδηση της «θεότητας» του, ήρθε ο Σάι Μπάμπα. Αντιπροσωπεύει για τους οπαδούς
του έναν Αβατάρ, ο οποίος προέρχεται από τον θεό με δύναμη θεού. Για να φανερώσει
αυτή τη δύναμη, κάνει πολλά «θαύματα», τα οποία κρίνονται από πολλούς σαν τρίκ
(απάτη). Μέχρι και «ενσάρκωση πεθαμένων» ισχυρίζονται ότι κάνει. Ο Γκουρού δεν
επιτρέπει όμως σε επιστήμονες να εξετάσουν τα φαινόμενα.
_____ Στο κέντρο της θρησκείας Σάι Μπάμπα στέκεται ο Γκουρού ο ίδιος: μέσα σε
αυτήν μπορούνε όλες οι θρησκείες να συγχωνευτούν. Ο ίδιος ο Σάι Μπάμπα
ισχυρίζεται για τον εαυτό του, ότι είναι η ενσάρκωση της τέλειας αγάπης και έτσι του
ενός Θεού. Γι’ αυτό δεν χρειάζεται κανένας να αφήσει την πίστη που είχε, για να γίνει
οπαδός του Σάι Μπάμπα!!! Μέσα στον Σάι Μπάμπα τελειοποιείται κάθε θρησκεία, γι’
αυτό θεωρείται σημαντικό το προσκύνημα της εικόνας του Γκουρού ή η προσωπική
συνάντηση μαζί του στο Άσραμ. Για δυτικούς οπαδούς έχουν ιδιαίτερη σημασία τα
Χριστούγεννα που τα γιορτάζουν αλλιώτικα, ταυτίζοντας τον Σάι Μπάμπα ξανά και
ξανά με τον Χριστό (!).
Σε μεγάλη αντίφαση προς τις απαιτήσεις του ως θρησκευτικού ηγέτη στέκονται οι
αμφιλεγόμενες πρακτικές του Σάι Μπάμπα, περί των οποίων μας διηγούνται οι πρώην
οπαδοί του: κατά προτίμηση αγγίζει ο «αρχηγός» τους αρσενικούς οπαδούς του στα
γεννητικά όργανα, δήθεν για «πνευματικό καθαρισμό».
_____ Τα μέλη: Στο κίνημα του Σάι Μπάμπα δεν υπάρχει ένα τυπικό τελετουργικό για
να γίνει κάποιος οπαδός του. Η συμμετοχή σε ένα ταξίδι για ένα φεστιβάλ στις
διάφορες γιορτές του κινήματος μερικές φορές σαν αναζήτηση για θεραπεία θα
μπορούσε να είναι το ξεκίνημα για την συμμετοχή. Στις Ινδίες το κίνημα έχει πολλά
εκατομμύρια οπαδών οι οποίοι προσφέρουν βοήθεια για τα φεστιβάλ της οργάνωσης.
_____ Οργάνωση και διάδοση του κινήματος: Σε τριάντα χώρες περίπου υπάρχουν
εθνικά γραφεία οργάνωσης. Στην Γερμανία λένε ότι υπάρχουν περίπου 50 κέντρα. Εκεί
οργανώνονται ομιλίες με παραστάσεις, βίντεο και βραδυές με συζητήσεις. Κατά
διαστήματα οι οπαδοί του Σάι Μπάμπα προσπαθούν να συμμετάσχουν σε εκδηλώσεις
νεολαίας και παιδιών από άλλες οργανώσεις. Επίσης επιδιώκουν να οργανώσουν τις
εκδηλώσεις τους και σε χώρους της Εκκλησίας. Εδώ να πούμε ότι στην Ελλάδα ο
Ρόμπερτ Νάτζεμυ, γκουρού της αιρέσεως «Αρμονική Ζωή», έχει οπαδούς που κάνουν
στον Σάι Μπάμπα προσκηνυματικά ταξίδια ενώ ο ίδιος διδάσκει τα ίδια με τον Σάι
Μπάμπα.
_____ Σχόλια: Το κίνημα Σάι Μπάμπα βρίσκεται στην παράδοση του Ινδουισμού με
προσθήκες από άλλες θρησκείες. Η απολυταρχική απαίτηση του Σάι Μπάμπα είναι
χαρακτηριστική σε πολλές σέκτες-αιρέσεις. Η διδασκαλία και οι πρακτικές της ομάδας
του Σάι Μπάμπα δεν συνδέονται με την Βιβλική-Χριστιανική πίστη. Στην επικέντρωση
στο πρόσωπο του Γκουρού σαν δρόμου αυτογνωσίας και αυτοθεραπείας, με την πίστη
ότι ο ίδιος είναι ο «δημιουργός», υπάρχει ο κίνδυνος για τον οπαδό του να μεταθέσει
την δικιά του υπευθυνότητα και ελευθερία στον Γκουρού και να εξαρτηθεί πλήρως απ’
αυτόν.
Φυσικά δεν μπορεί κάποιος να είναι οπαδός του Σάι Μπάμπα ή της «Αρμονικής Ζωής»,
όπως ονομάζεται στην Ελλάδα η οργάνωση του (με υπογκουρού τον Μπόμπ Νάτζεμυ)
και να είναι συγχρόνως και Ορθόδοξος Χριστιανός.          
      (Γ. Χ. )


ΔΙΑΛΟΓΟΣ 17 1999





ΑΡΜΟΝΙΚΗ ΖΩΗ

 

Άλλη κίνηση στη χώρα μας, πού υπογραμμίζει τη δύναμη της σκέψης είναι η «Αρμονική Ζωή» τού
Ρόμπερτ Νάτζεμυ. Και γι' αυτή την ομάδα δεν υπάρχει προσωπικός Θεός, αλλά μόνο «απεριόριστη
Συνειδητότητα ή Παγκόσμια Συνειδητότητα», πού ονομάζεται και «ΛΟΓΟΣ» (Ρ. Νάτζεμυ, Θαύματα αγάπης και
γνώσης Αθήνα 1988, σ. 122-124). Τα πάντα είναι «εκδηλώσεις» αυτής της «απεριόριστης Συνειδητότητας», η
διαφοροποίηση αποτελεί ψευδαίσθηση. Όλοι είμαστε «ΈΝΑ», «ένα και το ίδιο με τον Θεό». Οι
άνθρωποι, όλα τα αντικείμενα γύρω μας, είναι «αντανακλάσεις τού θεϊκού Φωτός στην υλική
πραγματικότητα... εκδηλώσεις της μιας παγκόσμιας δύναμης πού ονομάζουμε Θεό... μεταστοιχείωση
τού Θεού, μια μεταμόρφωση, μια αντανάκλαση της Θεότητας πάνω στη γη» (Θαύματα αγάπης, σ. 124-125).

Στόχος τού ανθρώπου είναι να «γνωρίσει» τον αληθινό του Εαυτό και να απαλλαγεί από τις
«προσκολλήσεις» πού προέρχονται από την ταύτιση με την φύση του. Αυτό γίνεται σε μια εξελικτική
διαδικασία, ύστερα από διαδοχικές μετενσαρκώσεις, μέσα από «χιλιάδες ζωές» (Ρ. Νάτζεμυ, H ψυχολογία της
ευτυχίας, , Αθήνα1986, σ. 84). Έτσι ο άνθρωπος οδηγείται στην αυτοπραγμάτωση.

Κάθε δυσχερής κατάσταση, αρρώστια, κ.ο.κ. προέρχεται από τις «προσκολλήσεις» μας, δηλαδή από την
άγνοια της «αληθινής φύσης μας» (H ψυχολογία της ευτυχίας, σ. 321. Αρμονική Ζωή 9/1985, σ. 42). Αλλάζοντας
τη νοητική μας κατάσταση, τα «πιστεύω», τις σκέψεις, τα λόγια, μπορούμε να αλλάξουμε την
πραγματικότητα γύρω μας «εμείς έχουμε δημιουργήσει τα βάσανα μας». «Όταν πιστεύουμε ότι
μπορούμε να είμαστε ευτυχείς και υγιείς, τότε θα έχουμε και ευτυχία και υγειά. O κόσμος μας είναι
απλώς μια αντανάκλαση τού τι πιστεύουμε για τον εαυτό μας, για τούς άλλους και για τη φύση τού
ίδιου τού κόσμου» (Αρμονική Ζωή 8/1985, σ. 24-25).

Για να επιτύχει την εκπλήρωση κάθε επιθυμίας του ο άνθρωπος πρέπει να προσέξει αυτό πού σκέπτεται,
να έχει «θετικό προγραμματισμό» και όχι «αρνητικό», «ο, τι σκεφτόμαστε διαρκώς, ό,τι πιστεύουμε κι
ό,τι λέμε, αυτό θα γίνει ζωή, θα πραγματοποιηθεί. Αν ο νους είναι διαρκώς γεμάτος με διαπληκτισμούς
πού κάναμε νοερά με συζύγους και φίλους μας, τότε είναι θέμα μόνο λίγου χρόνου πριν να
πραγματοποιηθούν αυτοί Οι διαπληκτισμοί μεταξύ μας» (H ψυχολογία της ευτυχίας, σ. 91).

Με «θετική σκέψη» μπορούμε «ν' αποτρέψoυμε την κίνησή μας προς μια θετική κατεύθυνση». Όμως
πρέπει «να φέρουμε την όλη νοητική μας αντίληψη προς τα κάτω, προς ένα βαθύτερο, πιο
υποσυνείδητο και συγκεντρωμένο επίπεδο συνειδητότητας, ώστε να μπορέσουμε να προγραμματίσουμε
τούς εαυτούς μας θετικά. Θα πρέπει δηλαδή να φέρουμε τον εαυτό μας σε μια κατάσταση χαλαρή και
να συγκεντρωθούμε με θετικές σκέψεις και επιβεβαιώσεις»: «Χαλαρώστε το συνειδητό νου... προτρέπει
ο Νάτζεμυ». Δώστε στον εαυτό σας θετικές υποδείξεις, και δημιουργικές θετικές νοερές εικόνες... ΈΧετε
πίστη σ' αυτή τη διαδικασία... Επιτρέψτε στις πράξεις και στα λόγια σας να εναρμονιστούν με τις
καινούργιες σας νοερές προβολές. Δεν μπορείτε να φανταστείτε πόσο βλάπτετε τον εαυτό σας και τούς
άλλους όταν ανησυχείτε κι όταν σκέφτεστε αρνητικά...» (H ψυχολογία της ευτυχίας, σ. 91-92).


Μεταφράσεις βιβλίων για τη θετική σκέψη

H νέα τάση προπαγανδίζεται στη χώρα μας και με τη μετάφραση διαφόρων βιβλίων των
«ιεραποστόλων» της. Ενδεικτικό του κινδύνου διάβρωσης του ορθοδόξου φρονήματος είναι το γεγονός
ότι τέτοια βιβλία μεταφράζονται ακόμη και από ορθοδόξους θεολόγους, εκδίδονται από ορθοδόξους
εκδοτικούς Οίκους και κυκλοφορούν σε ορθόδοξα βιβλιοπωλεία, μεταξύ των ορθοδόξων Χριστιανών. Για
παράδειγμα αναφέρουμε τα βιβλία του Norman Vincenτ Peale.

Για να γίνει ο κίνδυνος -αυτός σαφής, θα αναφερθούμε στο περιεχόμενο του βασικού έργου του Peale,
όπως είναι γνωστό στο ελληνικό κοινό από τη μετάφραση του Π. Πάλλη (Ν. V.Peale, H δύναμη της Θετικής
Σκέψεως). Ένας πρακτικός οδηγός για την υπερνίκηση των προβλημάτων της καθημερινής Ζωής, εκδ.
Πουρνάρα, Θεσσαλονίκη1984.

«Όπως σκέπτεσαι, έτσι θα είσαι», λέγει ο Peale (σ.72), «πες στον εαυτό σου, «τα πράγματα. πάνε
καλά. Ή ζωή είναι καλή. Διαλέγω την ευτυχία», και μπορείς να είσαι απόλυτα βέβαιος πώς έχεις ό,τι
διάλεξες» (σ.103). «Ανακάλυψα πώς αν περιμένεις το χειρότερο, θα βρεις το χειρότερο, και αν
περιμένεις το καλύτερο, θα βρεις το καλύτερο» (σ.147). Ο Peale αναφέρεται πολλές φορές στον Ralph
Νaldo Emerson και επικροτεί τις απόψεις του γράφει:
«Ο Emerson διακήρυξε, ‘ο άνθρωπος είναι ο, τι αυτός νομίζει πώς είναι, όλη την ήμερα’... Έχουν πει
πώς οι σκέψεις είναι πράγματα... Μπορείς να αρρωστήσεις τον εαυτό σου με τις σκέψεις σου, και με τις
σκέψεις μπορείς να κάνεις τον εαυτό σου καλά... Σκέψου θετικά Για παράδειγμα, και θέτεις σε κίνηση
θετικές δυνάμεις πού Φέρουν θετικά αποτελέσματα...» (σ. 276).

O Peale χρησιμοποιεί χριστιανικούς όρους για να δηλώσει εξωχριστιανικές αντιλήψεις., Έτσι αντικαθιστά
τον όρο «σκέψη» με τον όρο «πίστη». Εδώ πρόκειται για «πίστη στον εαυτό μας», όχι για πίστη στον
Θεό. Ακόμα κι αν ο Peale μιλάει για «πίστη στον Θεό», αυτό αποτελεί μέσο για την ενίσχυση της πίστης
στον εαυτό μας, για την προώθηση της «σκέψης» στο υποσυνείδητο, με σκοπό να κινητοποιήσει
δυνάμεις μέσα στον άνθρωπο και όχι να προσελκύσει το έλεος και την αγάπη του Θεού.

«Το να μάθεις να πιστεύεις είναι πρωταρχικής σημασίας. Είναι ο βασικός παράγοντας της επιτυχίας σε
κάθε επιχείρημα. Όταν περιμένεις το καλύτερο, ελευθερώνεις μια μαγνητική δύναμη μέσα στο νου σου,
η όποια μέσω ενός νόμου της έλξεως, τείνει να σου φέρει το καλύτερο... Είναι καταπληκτικό το πώς μια
παρατεταμένη αναμονή του καλύτερου θέτει σε κίνηση δυνάμεις πού προκαλούν την υλοποίηση του
καλύτερου»(σ. 168).

«Ανάπτυξε μια υπερβολική πίστη στο Θεό κι αυτό θα σου δώσει μια ταπεινή κι όμως σωστά ρεαλιστική
πίστη στον εαυτό σου» (σ. 20). Αναφερόμενο στο Φιλιπ. δ' 13 («πάντα ισχύω εν τω
ενδυναμούντι με Χριστώ») παρακινεί: «Χρησιμοποίησε εκείνο το χωρίο... και θ' αναπτύξεις
αυτό το είδος της ισχυρής πίστεως στο Θεό και στον εαυτό σου. Θα μάθεις να γνωρίζεις τον
εαυτό σου, την ικανότητα σου, τη δύναμη πού έχεις να φέρνεις αποτελέσματα. Στο βαθμό
πού η στάση σου θα μεταβάλλεται από αρνητική σε θετική, η σφραγίδα της υπεροχής θα
έρχεται σε σένα. Τότε με βεβαιότητα μπορείς να λες στον εαυτό σου κάτω από
οποιεσδήποτε και οσεσδήποτε κακές περιστάσεις και να το λες συνειδητά. Δεν πιστεύω
στην ήττα» (σ. 177).

Σύμφωνα με την απoκρυφιστική αντίληψη του Peale ο άνθρωπος «κατέχει επί πλέον δυνάμεις», πού
όμως «βρίσκονται σε λανθάνουσα κατάσταση». Με την «αποδοτική πίστη» οι λανθάνουσες αυτές
δυνάμεις αφυπνίζονται και τίθενται σε ενέργεια «στην καθημερινή ζωή» (σ. 222). H ίδια ενέργεια, όπως
είναι η ατομική, πού υφίσταται στο σύμπαν, «κατοικεί και μέσα στον ανθρώπινο νου (mind). Τίποτε
πάνω στη γη δεν είναι μεγαλύτερο από τον ανθρώπινο νου σε δυνητική δύναμη...

Όταν πράγματι μάθεις να απελευθερώνεις τον εαυτό σου, θα ανακαλύψεις ότι ο νους σου περιλαμβάνει
ιδέες τέτοιας, δημιουργικής αξίας, ώστε να μην χρειάζεσαι να στερείσαι τίποτε. Με την πλήρη
κατάλληλη χρήση της δυνάμεως σου, ενισχυμένης (sτimulaτed) από τη δύναμη του Θεού, μπορείς να
κάνεις τη Ζωή σου ευτυχισμένη. Μπορείς να κάνεις σχεδόν το κάθε τι στη ζωή σου - κάθε τι πού θα
πιστέψεις ή θα οραματισθείς, κάθε τι για το όποιο θα προσευχηθείς και θα εργασθείς. Κοίταξε βαθιά
μέσα στο νου σου. Καταπληκτικά θαύματα βρίσκονται εκεί» (σ. 287-288).

Τα πάντα προέρχονται από «μέσα μας» και η «πίστη στον Θεό» είναι μια «Φόρμουλα» πού ενισχύει την
πίστη στις δικές μας απεριόριστες δυνάμεις «μέσα στη συνείδησή μας μπορούμε να εξασφαλίσουμε ένα
απόθεμα απεριόριστης δυνάμεως, με αποτέλεσμα να μην είναι ανάγκη να εξασθενεί η δύναμη μας... οι
αρχές τού Χριστιανισμού, αν χρησιμοποιηθούν επιστημονικά, μπορούν να εξασφαλίσουν μια αδιάλειπτη
και συνεχή ροή δυνάμεως μέσα στην ψυχή και στο σώμα τού ανθρώπου» (σ. 60).

Εδώ η Χριστιανική πίστη απογυμνώνεται από το περιεχόμενό της, δηλαδή από την αναφορά της σε ένα
προσωπικό Θεό, από τον όποιο προέρχεται η σωτηρία, και γίνεται τεχνική, πού βρίσκει τη δικαίωση της
στον εξωχριστιανικό χώρο και ιδιαίτερα στην υλιστική θεώρηση τού ανθρώπου και στη δοξασία πώς
υπάρχει μόνο μια παγκόσμια δύναμη πού διαπερνά τα πάντα. Ή όλη προσπάθεια του ανθρώπου πρέπει
πλέον να αποβλέπει στον «συντονισμό» με αυτή τη δύναμη, και στην «συνεχή ροή της» μέσα στον
άνθρωπο.

«H θρησκεία», λέγει ο Peale «ενεργεί δια μέσου των σκέψεών μας στην πραγματικότητα είναι σύστημα
προσανατολισμού σκέψεων. Προσφέροντας στο νου διαθέσεις πίστεως, μπορείς να αυξήσεις τη δύναμη
σου. Αυτό σε βοήθα να αποκτήσεις τεράστια ενεργητικότητα με το να σου υπενθυμίζει ότι έχεις
πλούσια υποστήριξη και πηγές δυνάμεως» (σ. 58-59). Αναφερόμενος σε πρόσωπο «με σωστή
θρησκευτικότητα» γράφει πώς «η θρησκεία του είναι ένας πρακτικός και χρήσιμος μηχανισμός πού
προλαβαίνει τις διαρροές δυνάμεως» (σ. 61).

Στόχος τού ανθρώπου δεν πρέπει να είναι η διαπροσωπική σχέση με τον Θεό, αλλά η «συνεχής ροή
δυνάμεως». Ό Peale γράφει: «Όταν βρισκόμαστε σε πνευματική επαφή με το Θεό μέσω της
λειτουργίας της σκέψεως, η θεϊκή δύναμη διαπερνά την προσωπικότητα μας, αυτόματα ανανεώνοντας
την αρχική δημιουργική πράξη. Όταν η επαφή με τη θεϊκή δύναμη διακόπτεται, ο άνθρωπος βαθμιαία
αποδυναμώνεται... Έχει χάσει την επαφή με τη δύναμη πού διαρρέει το σύμπαν» (σ. 59).
O Peale λέγει πώς η ικανότητα να κατέχει κανείς και να χρησιμοποιεί την πίστη για τούς σκοπούς του
είναι «δεξιότητες» πού πρέπει «να μελετηθούν και να εξασκηθούν για να τελειοποιηθούν» (σ. 21). Γι'
αυτό και ο ίδιος δίνει στη συνεχεία τούς τεχνικούς κανόνες του. Δεν παραλείπει μάλιστα να μιλάει και
για «τεχνική της πίστεως» (σ. 223).

Εδώ η πίστη γίνεται «επιστήμη» και αφαιρείται από αυτή κάθε υπερβατικό στοιχείο παύει πλέον να είναι
«μωρία» (Α' Κορ. α' 23). «Ο Χριστιανισμός μπορεί επίσης να θεωρηθεί σαν μια επιστήμη... έχει επίσης
και τα χαρακτηριστικά μιας επιστήμης γιατί στηρίζεται σ' ένα βιβλίο πού περιέχει ένα σύστημα μεθόδων
και συνταγές (fοrmulas) πού γράφτηκαν για την κατανόηση και θεραπεία της ανθρώπινης φύσεως. Οι
νόμοι είναι τόσο ακριβείς και η ορθότητα τους έχει τόσο συχνά αποδειχθεί... ώστε μπορεί να λεχθεί ότι
η θρησκεία αποτελεί μια αυστηρή επιστήμη» (σ. 295-296). Γι αυτό και το σύστημα πού προτείνει ο
Peale, λέγει, «αποδεδειγμένη και επιβεβαιωμένη αλήθεια» (σ. 12).

«Ο Θεός είναι μέσα σου», λέγει ο Peale και θεμελιώνει τις δοξασίες του στον ασιατικό πνευματικό χώρο.
« Η διατήρηση της δυνάμεως εξαρτάται από το συγχρονισμό της δικής σου ταχύτητας προς το ρυθμό
της κινήσεως τού Θεού. O Θεός είναι μέσα σου. Aν εσύ πηγαίνεις με μια ταχύτητα, και ο Θεός με άλλη,
θα σχίσεις τον εαυτό σου στα δύο»! (σ. 64).

Οι τεχνικές του Peale δεν διαφέρουν από τις τεχνικές διαλογισμού των διαφόρων γκουρουϊστικών
ομάδων, παρά μόνο στο ότι ό Peale χρησιμοποιεί χριστιανικούς όρους και αγιογραφικά εδάφια. Έτσι
συστήνει:

«1. Κάθισε χαλαρωμένος σε μια καρέκλα. Άφησε εντελώς τον εαυτό σου στην καρέκλα. Αρχίζοντας από
τα δάκτυλα των ποδιών σου και προχωρώντας μέχρι την κορυφή της κεφαλής σου, φαντάσου για κάθε
μέρος του σώματος σου πώς χαλαρώνει. Επιβεβαίωσε τη χαλάρωση λέγοντας, «Τα δάκτυλα των ποδιών
μου είναι χαλαρωμένα - τα δάκτυλα των χεριών μου – οι μύες του προσώπου μου».
2. Φαντάσου το μυαλό σου σαν μια επιφάνεια μιας λίμνης σε ώρα καταιγίδας να ανασκάπτεται από
κύματα και να είναι σε ταραχή. Αλλά τώρα τα κύματα υποχωρούν, και η επιφάνεια της λίμνης είναι
ήρεμη και ατάραχη.
3. Διέθεσε δύο ή τρία λεπτά και σκέψου τις πιο όμορφες και γαλήνιες σκηνές απ' όσες έχεις ποτέ δει,
όπως, για παράδειγμα, ένα βουνό την ώρα πού βασιλεύει ο ήλιος, ή μια βαθιά κοιλάδα γεμάτη με τη
σιωπή της αυγής, ή ένα δάσος την ώρα του μεσημεριού, ή το Φως του φεγγαριού πάνω σε ρυτιδωμένα
νερά. Με τη μνήμη σου ξανάζησε αυτές τις σκηνές.
4. Επανέλαβε αργά, ήρεμα, με απόδοση της μελωδίας τους, μια σειρά λέξεων πού εκφράζουν ηρεμία και
ειρήνη, όπως, για παράδειγμα, α) ησυχία (πες την αργά και μ' έναν ήρεμο τρόπο)
β) γαλήνη
γ) ηρεμία. Σκέψου άλλες τέτοιες λέξεις και επανέλαβέ τες.
5. Κάνε στο μυαλό σου έναν κατάλογο των περιπτώσεων στη ζωή σου πού συνειδητοποίησες την
άγρυπνη φροντίδα του Θεού και ξαναθυμήσου πώς, όταν ήσουνα στενοχωρημένος και ανήσυχος, ο
Θεός έφερε τα πράγματα ευνοϊκά και μερίμνησε για Σένα. (Ήσ. 26,3). Επανέλαβέ τα αρκετές φορές την
ημέρα, όποτε έχεις λίγο καιρό. Επανάλαβε τα δυνατά αν είναι δυνατό έτσι ώστε πριν απ' το τέλος της
ημέρας να το έχεις πει πολλές φορές. Φαντάσου αυτά τα λόγια σαν να είναι δραστήριες, ζωντανές
ουσίες πού εισχωρούν μέσα στο νου σου, στέλνοντας σε κάθε περιοχή της σκέψεώς σου ένα
θεραπευτικό βάλσαμο. Αυτό είναι το πιο γνωστό φάρμακο για την απομάκρυνση κάθε εντάσεως από το
μυαλό σου» (σ. 143-144).

Γίνεται φανερό πώς τα αγιογραφικά εδάφια και ο Θεός χρησιμοποιούνται εδώ σαν βοηθητικά μέσα
στη δημιουργία νοητικής κατάστασης μέσα στον άνθρωπο, καλλιέργειας «θετικών σκέψεων», από τις
οποίες αναμένεται το «θεραπευτικό βάλσαμο» και η λύση οποιονδήποτε προβλημάτων. Αρνητικές
σκέψεις πρέπει να «ακυρώνονται» λέγει ο Peale χρησιμοποιώντας και εδώ χριστιανική ορολογία για να
παρακινήσει σε αποκρυφιστικές τεχνικές:

«Αν μια αρνητική ιδέα ήττας έρθει στο νου σου, δίωξε την αυξάνοντας τη θετική επιβεβαίωση. Πες
δυνατά, ‘Ό Θεός τώρα μου δίνει ευτυχία. Μου δίνει τώρα ένα επίτευγμα’. Το πνευματικό όραμα (Visiοn)
πού δημιουργείς και σταθερά κρατείς στη συνείδηση θα πραγματοποιηθεί, αν συνεχώς το επιβεβαιώνεις
μέσα στις σκέψεις σου...» (σ. 284).

Το σύστημα του ,Peale είναι σύστημα αυτά-βοήθειας και αυτό-σωτηρίας δεν έχει ουσιαστική σχέση με
την εν Χριστώ ελπίδα πού στηρίζεται στην πίστη στο πρόσωπο του Ιησού Χριστού και στην εν Xριστώ
Ζωή.
«Πίστευε στον εαυτό σου! Έχε πίστη στις ικανότητές σου!... Ένα αίσθημα κατωτερότητας και
ανεπαρκείας εμποδίζει την πραγματοποίηση των ελπίδων σου, ενώ η αυτοπεποίθηση οδηγεί στην αυτό-
ολοκλήρωση και την επιτυχία», λέγει ο Peale (σ. 13) και σε άλλο σημείο προσθέτει: «Οι εσωτερικές σου
δυνάμεις θα επαναβεβαιώνονται, με τη βοήθεια του Θεού, θα σε υψώσουν από την ήττα στη νίκη» (σ.
30). Όχι ο Θεός, αλλά οι εσωτερικές δυνάμεις θα το επιτύχουν αυτό ο «Θεός» χρησιμοποιείται εδώ σαν
βοηθητικό μέσο. Και πάλι όχι κάποιος προσωπικός Θεός, αλλά η σκέψη του Θεού ή και ο διαλογισμός
στο λόγο του Θεού!

Το τι ακριβώς εννοεί ο Peale με την «πίστη» φανερώνεται από μια ιστορία πού διηγείται για την
ομάδα Baseball του Jοseph Ο'reilly στην περιοχή του Τέξας. Οι παίχτες της ομάδας αυτής δεν
εσκέπτοντο θετικά για τις δυνατότητες τους δεν «πίστευαν» στη νίκη. Ό Reilly πήρε τα καλύτερα
μπαστούνια του Baseball από τούς παίχτες, τούς είπε να περιμένουν στη λέσχη της ομάδας και
επέστρεψε μετά μία ώρα υποστηρίζοντας πώς κάποιος Ιεροκήρυκας ευλόγησε τα μπαστούνια και τώρα
αυτά έχουν μέσα τους μια ακατανίκητη δύναμη. Το αποτέλεσμα ήταν ότι οι παίχτες πίστεψαν πως τα
μπαστούνια έχουν την ευλογία του Θεού και νίκησαν όλες τις ομάδες.
Σημασία έχουν εδώ τα σχόλια του Peale: «Δεν υπήρχε καμία διάφορα στα μπαστούνια αυτά καθαυτά,
είμαι εντελώς βέβαιος γι' αυτό, αλλ' ασφαλώς υπήρχε μια διάφορα στο νου των ανθρώπων πού τα
χρησιμοποιούσαν... Ένας καινούργιος τρόπος σκέψεως άλλαξε το νου αυτών των ανθρώπων έτσι ώστε
η δημιουργική δύναμη της πίστεως μπορούσε να λειτουργήσει»(σ. 150-151).
Ή πίστη της ομάδας ήταν λανθασμένη, πίστεψαν σ' ένα ψέμα, ότι στα μπαστούνια υπήρχε κάποια
υπερβατική δύναμη. Όμως αυτό δεν έχει σημασία. Εκείνο πού είναι βασικό είναι ότι αυτή η εσφαλμένη
πίστη δημιούργησε στο νου τους ένα καινούργιο τρόπο σκέψεως άλλαξε το νου αυτών των ανθρώπων
και ελευθέρωσε τη «δημιουργική δύναμη» μέσα τους!

H ποιότητα του περιεχομένου της πίστεως λοιπόν δεν έχει καμία σημασία για την κίνηση της «θετικής
σκέψης» του Peale, σημασία έχει η ένταση της πίστεως, αν δηλαδή μπορεί να αλλάξει τη νοητική μας
κατάσταση. Το αν πιστεύει κανείς στον Ιησού Χριστό ή στον Βούδα, στον Κρίσνα, στον Ράμα
ή και στους Ολύμπιους Θεούς και σε οποιοδήποτε είδωλο δεν έχει σημασία. Αυτό πού είναι
βασικό είναι το αν η ένταση της πίστεως σε όποια είδωλα ή και δαιμόνια είναι τόση ισχυρή,
ώστε να προκαλούν αυτή τη νοητική αλλαγή μέσα μας. Το αποτέλεσμα είναι το ίδιο!
Αυτό υποστηρίζεται από όλες τις αποκρυφιστικές ομάδες, πού μιλούν για τη δύναμη της «σκέψης».
Όμως ο Peale, μαζί με άλλους αποστόλους της θετικής σκέψης πού ισχυρίζονται πώς κινούνται στον
Χριστιανικό πνευματικό χώρο, χρησιμοποιεί την αγία Γραφή και καλύπτει την αποκρυφιστική του διδαχή
πίσω από χριστιανικούς όρους, όπως είναι η «πίστη» ή και η «προσευχή».

H προσευχή, αναφέρει, «είναι ένα ζωτικό μέρος τής μεθόδου απελευθερώσεως δυνάμεως», η προσευχή
βοήθα τούς ανθρώπους «να αποδεσμεύσουν και να χρησιμοποιούν δυνάμεις πού διαφορετικά δε θα τις
είχαν στη διάθεσή τους» (σ. 78). «Η δύναμη της προσευχής είναι μια φανέρωση ενεργείας. Όπως
ακριβώς υπάρχουν επιστημονικές μέθοδοι για την αποδέσμευση ατομικής ενέργειας, έτσι υπάρχουν
επιστημονικοί τρόποι για την απελευθέρωση πνευματικής ενέργειας μέσα από το μηχανισμό της
προσευχής. Πολλές είναι οι εκπληκτικές αποκαλύψεις της ενεργοποιημένης δυνάμεως» (σ. 79).
«Μπορείς να λάβεις καθοδήγηση στα προβλήματα σου αν η προσευχή αφεθεί να εισχωρήσει στο
υποσυνείδητο του, την έδρα των δυνάμεων πού προσδιορίζει αν θα προβείς σε σωστές ή λαθεμένες
πράξεις. Ή προσευχή έχει τη δύναμη να κρατά τις αντιδράσεις σου σωστές και σταθερές. Ή προσευχή
πού φθάνει βαθιά στο υποσυνείδητο σου μπορεί να σε αναδημιουργήσει. Απελευθερώνει δύναμη και
την κάνει να ρέει ελεύθερα» (σ. 79).

H προσευχή δεν κατευθύνεται εδώ στο «ουράνιο θυσιαστήριο» (Άποκ. η' 3-4), αλλά προς τα «έσω»,
στο υποσυνείδητο του ανθρώπου, πού λογίζεται από την αποκρυφιστική κίνηση σαν έδρα «των
δυνάμεων πού προσδιορίζει αν θα προβείς σε σωστές ή λαθεμένες πράξεις». Δεν έχει λοιπόν η
προσευχή κατεύθυνση «προς τα πάνω», αλλά «προς τα έσω». Επομένως δεν έχει σχέση με την
προσευχή της Εκκλησίας, είναι μια τεχνική, με την όποια επιχειρείται η επικράτηση μιας νοητικής
στάσης, πού πρέπει να εισχωρήσει στο υποσυνείδητο, για να το κινήσει σε «αναδημιουργία», να
μεταβάλει δηλαδή τη νοητική στάση σε πράξη. Αυτό λέγεται «επιστημονική πνευματική άσκηση», πού
«ανατρέπει τη στερεότυπη διαδικασία ακριβώς όπως κάνει γενικά η επιστήμη» (σ. 80). Πρόκειται για
«πνευματικό νόμο», πού «πράγματι λειτουργεί όταν χρησιμοποιούν κατάλληλες μέθοδοι» (σ. 82). Και ή
μέθοδος αυτή είναι« επιστημονική» (σ. 90), λειτουργεί δηλαδή ανεξάρτητα από την προσωπική
βούληση του Θεού.

«Προσωπικά, πιστεύω ότι η προσευχή είναι η αποστολή κραδασμών από ένα πρόσωπο σε άλλο
πρόσωπο και στο Θεό. Όλα στο σύμπαν βρίσκονται σε κραδασμό... Όταν κάνεις μια προσευχή για έναν
άλλο άνθρωπο, χρησιμοποιείς τη δύναμη πού είναι εγγενής σ' ένα πνευματικό σύμπαν. Μεταφέρεις από
τον εαυτό σου στο άλλο πρόσωπο ένα αίσθημα αγάπης, βοηθείας, υποστηρίξεως... και μ' αυτό τον
τρόπο αφυπνίζεις κραδασμούς στο σύμπαν δια των όποιων ο Θεός πραγματοποιεί τα καλά για τα οποια
προσευχήθηκες» (σ. 90). Εδώ, προφανώς ο «Θεός» ταυτίζεται με τούς «συμπαντικούς κραδασμούς».

H προσευχή δεν έχει σκοπό να εκζητήσει το έλεος και την αγάπη του Θεού ή να δοξολογήσει τον Κύριο,
αλλά να εγχαράξει «θετικές σκέψεις» ή «δημιουργικές Ιδέες» στο υποσυνείδητο μας, οι όποιες θα
ενεργοποιηθούν και θα μας οδηγήσουν στην επίτευξη των σκοπών πού έχουμε θέσει.
«Μια από τις σπουδαίες ενέργειες της προσευχής είναι ότι προκαλεί δημιουργικές ιδέες. Μέσα στην
ψυχή υπάρχουν όλες οι δυνάμεις πού απαιτούνται για μια επιτυχημένη ζωή. Υπάρχουν ιδέες μέσα στη
συνείδηση, οι όποιες όταν αποφυλακιστούν και τούς δοθεί ελεύθερος χώρος μαζί με τα κατάλληλα
μέσα, μπορούν να οδηγήσουν στην επιτυχημένη εκτέλεση κάθε σχεδίου ή εγχειρήματος. Όταν η Καινή
Διαθήκη λέει, « H Βασιλεία του Θεού είναι μέσα μας’ (Λουκ. 17,21), μας πληροφορεί ότι ο Δημιουργός
μας Θεός εναπέθεσε στην ψυχή και την προσωπικότητα μας όλες τις πιθανές δυνάμεις... Απομένει σε
μας να απελευθερώσουμε και να αναπτύξουμε αυτές τις δυνάμεις» (σ. 92).

Μέσα στο μυαλό μας και μέσα στο υποσυνείδητο μας βρίσκονται τα πάντα, δεν έχουμε ανάγκη τίποτε
έξω από μας. «H ζωή μας κατά το πλείστον προσδιορίζεται μέσα στο υποσυνείδητο. Αν ρίξεις μια
προσευχή μέσα στο υποσυνείδητο την ώρα της μεγαλύτερης χαλάρωσής του τότε η προσευχή έχει ένα
ισχυρό αποτέλεσμα (σ. 94). Πρόκειται για «εκροή της δυνάμεως της προσευχής», Λέγει ο Peale και
υπογραμμίζει ότι «μέσα στο μυαλό μας έχουμε περίπου δύο δισεκατομμύρια μικρούς ηλεκτρικούς
συσσωρευτές. Το ανθρώπινο μυαλό μπορεί να αποστείλει δύναμη μέσω σκέψεων και προσευχών» (σ.
97).

«Ό,τι πιστεύουμε μέσα στο υποσυνείδητο μας συνήθως το αποκτούμε... Αν η σκέψη σου είναι θετική,
θα έχεις θετικά και θεραπευτικά αποτελέσματα», λέγει ο Peale και συνιστά: «ζήτησε από το Θεό να
θεραπεύσει αυτόν πού αγαπάς... ‘Σε παρακαλώ κάνε το αυτό’, αλλά σου συνιστούμε να πεις το ΣΕ
ΠΑΡΑΚΑΛΩ μόνο μία φορά. Ύστερα απ’ αυτό στην προσευχή σου, να Τον ευχαριστείς για την καλοσύνη
Του. Αυτη η καταφατική πίστη θα σε βοηθήσει να απελευθερωθεί βαθιά πνευματική δύναμη και χαρά
μέσα από την επανεπιβεβαίωση της αγάπης και της φροντίδας του Θεού. Αύτη η χαρά θα σε στηρίξει
και να θυμάσαι πώς η ίδια η χαρά έχει θεραπευτική δύναμη» (σ. 254).

Τα όσα αναφέραμε αποδεικνύουν πώς η νέα τάση εισχωρεί επικίνδυνα στη χώρα μας και απειλεί με
διάβρωση ακόμη και τον εκκλησιαστικό χώρο. Είναι τάση πού ακυρώνει το ευαγγέλιο της εν Χριστώ
σωτηρίας και όμως φαίνεται πώς αυτό δεν έχει γίνει αντιληπτό σε μας.





ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑ-ΑΥΤΟΠΡΑΓΜΑΤΩΣΗ-ΣΩΤΗΡΙΑ

ΑΝΤΩΝΙΟΥ ΑΛΕΒΙΖΟΠΟΥΛΟΥ
ΔΡ. ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ – ΔΡ. ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ





 

ΙΜΑΛΑΪΑ - ΙΝΔΟΥΙΣΜΟΣ:

________ ΣΤΟ ΑΣΡΑΜ ΤΟΥ ΔΑΣΚΑΛΟΥ ΤΩΝ
ΔΑΣΚΑΛΩΝ________

ΑΝΑΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΠΑΝΤΟΚΡΑΤΟΡΟΣ ΜΕΛΙΣΣΟΧΩΡΙΟΥ

________ Ήταν απόγευμα πια και άρχισα να ανεβαίνω τα απότομα σκαλοπάτια, για
να φτάσω στην κορυφή που βρισκόταν το άσραμ. Με προσπέρασε τρέχοντας ένας
ολόγυμνος Δυτικός, άντρας γύρω στα τριάντα, που τουρτούριζε από το κρύο, γιατί
μόλις είχε βγεί από τα παγωμένα νερά του ποταμού. Είχα διαβάσει για τα κρύα
παρατεταμένα μπάνια που κάναν οι γιόγκι συνδυασμένα με μερικές ασάνες (πόζες), για
να προκαλέσουν πίεση και διέγερση ορισμένων ορμονικών αδένων, ώστε ν' αλλάξει η
βιοχημεία του σώματος. Όλα αυτά που έβλεπα γύρω μου θύμιζαν γνώσεις που είχα,
ήταν πράγματα που ήθελα, είχα την επιθυμία να κάνω χρόνια τώρα... Η πρακτική
εφαρμογή... η ζωή της γιόγκα,... της μαγείας. Η Μαγεία για μένα είχε θετική έννοια
τότε.

Όμως... ο γέροντας, το Άγιον Όρος, οι «Χριστιανικές» εμπειρίες φώναζαν το αντίθετο.
Προειδοποιούσαν για το Διάβολο που εξαπατά, που μεταμορφώνεται σε άγγελο φωτός,
προκειμένου να εξαπατήσει. Δεν πίστευα. Αμφιταλαντευόμουν ανάμεσα στα δύο, δε
γνώριζα τι είναι τι. Γι' αυτό είχα έρθει στην Ινδία. Για να καταλάβω.

Καθώς ανέβαινα τα σκαλοπάτια, φοβισμένος, έκπληκτος, γεμάτος περιέργεια και
απορία, ένοιωσα να με πλησιάζει αοράτως μια ύπαρξη που με παρηγόρησε και με
γαλήνεψε και με στήριξε, ενώ ταυτόχρονα άκουσα ολοκάθαρα μέσα στο νου μου μια
φωνή να λέει: «Μη προσκυνήσεις τα είδωλα ουδέ μη λατρεύσεις αυτά. Εγώ είμαι Κύριος
ο Θεός σου ούκ έσονταί σοι θεοί έτεροι πλην εμού».

Η πρώτη εντολή που είχε δώσει ο Θεός στο Μωυσή στο όρος Σινά!!! Εκείνη τη στιγμή
ήμουν τόσο ήσυχος και καταλάβαινα τόσο βαθειά το νόημα της εντολής, που
απορροφήθηκα από το νόημά της και όχι από τον περίεργο τρόπο που ήρθε σε μένα.
Σήμερα πιστεύω ότι ήταν Άγγελος.

Ενώ ακόμα η φωνή αντηχούσε στο νού μου, τα σκαλοπάτια τελείωσαν και ήρθα φάτσα
με φάτσα με έναν υπαίθριο, μικρό, ινδουιστικό ναό. Εκεί υπήρχαν οι διάφορες θεότητες
του Ινδουιστικού πανθέου. Ένας «θεός» είχε ανθρώπινο σώμα και κεφάλι ελέφαντα,
άλλος ήταν ανθρωπόμορφη μαϊμού, ο άλλος με 6 χέρια και 4 πόδια και άλλα διάφορα
αγάλματα που δέχονταν λατρεία από τους κατοίκους του άσραμ. -«Αν δεν είναι αυτά
είδωλα, τότε ποιά είναι;». Αναρωτήθηκα. Ήταν μια αποκάλυψη αυτό για μένα. Οι
άνθρωποι ήταν ειδωλολάτρες!! Όπως οι αρχαίοι Έλληνες... όπως οι αρχαίοι λαοί προ
Χριστού.

Ταυτόχρονα κατάλαβα κάτι, που το ξεχνούσα κάποιες φορές αργότερα. Η μία πλευρά
τουλάχιστον, η Ορθοδοξία, ήταν κάθετη. Ξεκάθαρα έλεγε ότι δεν έχουμε σχέση
πνευματική μ' όλους αυτούς. Μάλιστα έπαιρνε και θέση αντιθετική. Ένα καθαρό ΟΧΙ.

________ Ενώ οι Ινδουιστές προσπαθούσαν να παρουσιάσουν τα πράγματα μ' έναν
τρόπο που έλεγε ότι όλοι είμαστε το ίδιο περίπου και ότι υπάρχουν μερικοί μικρόμυαλοι
φανατισμένοι που δε θέλουν να το παραδεχθούν. Μου είχε γίνει φανερό ότι αυτή η
στάση τους ήταν παραπλανητική. Το όχι δεν το έλεγε κάποιος μικρόμυαλος παπάς ή
καλόγερος, το έλεγε ο Ίδιος ο Θεός μέσα από τις εντολές που έδωσε στον προφήτη
Μωυσή ˙ κοίτα την Παλαιά Διαθήκη. Οι πιο βασικές εντολές ήταν ενάντια στην
πολυθεΐα και την ειδωλολατρεία. «Εγώ ειμί Κύριος ο Θεός σου, ουκ έσονταί σοι θεοί
έτεροι πλην εμού». Δηλαδή, «Εγώ είμαι ο Θεός, δεν υπάρχουν άλλοι θεοί εκτός από
Εμένα». Τι πιο ξεκάθαρο απ' αυτό; Γιατί το έκρυβαν αυτό οι Ινδουιστές; Γιατί
διαστρέβλωναν την πίστη των αντιπάλων τους; Γιατί επέμεναν να παρουσιάζουν
διαφορετικά τα πράγματα; Για ποιά ομοιότητα μιλούσαν, όταν υπήρχαν τόσο μεγάλες
διαφορές;

Τι σχέση είχε ο Σίβα ή ο Γκανέσα με το ελεφαντίσιο κεφάλι ή ο άλλος που ήταν μαϊμού
με το Θεό της Παλαιάς και της Καινής Διαθήκης; Όλοι αυτοί μοιάζαν πιο πολύ με το
αρχαίο Δωδεκάθεο, με το θεό- πατέρα Δία και με το πλήθος των άλλων θεών και
ημιθέων. Καμιά σχέση με τον Ένα, το Μοναδικό Θεό, τον Ποιητή του ουρανού και της
γής. Δυστυχώς αυτό που μου έγινε ξεκάθαρο εκείνη τη στιγμή, το ξέχασα, το μπέρδεψα
ή με μπέρδεψαν αργότερα.

Προσέξτε τη συμπεριφορά τους. Αξίζει τον κόπο. Για να μπεί κανείς στο άσραμ, έπρεπε
να περάσει υποχρεωτικά μέσα από το μικρό αυτό υπαίθριο ναό. Δεν υπήρχε άλλος
δρόμος. Με σταμάτησαν και μου είπαν να βγάλω τα παπούτσια και να περάσω
ξυπόλυτος όσο είμαι στο ναό, γιατί ο τόπος είναι ιερός. Τα αγάλματα ήταν στολισμένα
με λουλούδια και άλλα αφιερώματα. Αν αυτό δεν είναι λατρεία στα είδωλα, τότε τι
είναι;

Προχώρησα πιο μέσα στο ναό, με τα παπούτσια στο χέρι και είδα ένα άγαλμα
κατάμαυρο, γυαλιστερό που το μόνο άσπρο που είχε πάνω του ήταν το ασπράδι των
ματιών. Έδειχνε ένα χοντρό, νέο άνθρωπο στη στάση του λωτού. Αργότερα έμαθα ότι το
στιλβωτό, αστραφτερό, κατάμαυρο άγαλμα παρίστανε τον Babaji και το είχαν φτιάξει
οι μαθητές του από την Ιταλία. Ήταν και αυτό στο ιερό και το λάτρευαν μαζί με τ' άλλα
αγάλματα. Ήταν από πορσελάνη. Οι άνθρωποι του άσραμ πίστευαν ότι ο Babaji ήταν
θεός!!!... Μάλιστα Θεός!!!... ενσαρκωμένος!!! Γι' αυτό τον λάτρευαν κάθε πρωί και βράδυ.
Περνούσαν όλοι ένας- ένας από μπροστά του, ενώ αυτός καθόταν αναπαυτικά σε μια
εξέδρα και τον προσκυνούσαν, ξαπλώνοντας στο χώμα μπροστά του και δίνοντάς του
δώρα. Αυτός τα έπαιρνε και τους έδινε πίσω ένα μέρος, μαζί με την «ευλογία» του. Όλη
αυτή η διαδικασία κρατούσε γύρω στις δύο ώρες, ίσως και περισσότερο.

Σε διάφορα εμφανή μέρη του άσραμ υπήρχε κρεμασμένη η φωτογραφία των ποδιών
του, όπου φαίνονταν υποτίθεται τα σημάδια από τα οποία οι άλλοι γιόγκι, οι
υπόλοιποι γκουρού, ως το Δάσκαλο των δασκάλων, ως ένα Αβατάρ, ως την ενσάρκωση
του Babaji .

Εγώ έβλεπα μόνο ένα ζευγάρι γυμνά παχουλά πόδια και αναρωτιόμουν πόσοι γνώριζαν
τα σημάδια που θα έπρεπε να αναγνωρίσουν ˙ ή αν υπήρχαν κάν τέτοια σημάδια και
δεν ήταν όλη η ιστορία απλά για υποβολή και εντυπωσιασμό. Μία ακόμη λεπτομέρεια
στο όλο ντεκόρ. Αυτό που μου έκανε εντύπωση ήταν μια ζωγραφιά. Φλόγες σχημάτιζαν
μια καρδιά με έντονα κόκκινα και πορτοκαλί χρώματα, που υπήρχε σε πολλά σημεία
στα διάφορα οικήματα. Ήταν το έμβλημα του γκουρού απ' ό,τι κατάλαβα.

Με τις φίλες μου είχαμε χωρίσει. Αλλού έμενα εγώ, αλλού αυτές. Οι Δυτικοί (ευρωπαίοι,
αμερικανοί, μαύροι) ήταν τουλάχιστον οι μισοί, αν όχι παραπάνω, από τους κατοίκους
του άσραμ. Υπήρχε κάτι κοινό σε όλους εμάς.

Μοιράστηκε το φαγητό, φάγαμε σκόρπιοι κατά ομάδες και μετά αρχίσαμε να
μαζευόμαστε σ' ένα παλιό οίκημα με χοντρές κολόνες και στέγη, χωρίς τοίχους, ανοιχτό
από τις 3 πλευρές. Ήμουν από τους πρώτους που πήγα σ' αυτό το οίκημα. Με τράβηξε
η μουσική από δύο μικρά τυμπανάκια. Κάποιος έψαλλε κιρτάν, θρησκευτικούς
ινδουιστικούς ύμνους. Σε λίγο μαζεύτηκαν όλοι και γεμίσαμε το χώρο πυκνά, όρθιοι, ο
ένας δίπλα στον άλλο. Ήρθε και ο Ήρθε και ο Babaji με τη συνοδεία του, που πρέπει να
ήταν αυτοί οι 5-6 ίδιοι γιόγκι πάντοτε. Ένας κύκλος πιο στενών μαθητών του. Μου
έκανε εντύπωση ότι όλοι τους ήταν Δυτικοί, λευκοί. Κάθισε, ξάπλωσε στην εξέδρα και
άρχισαν να περνούν από μπροστά του... να τον προσκυνούν και να τον δωρίζουν. Ήταν
τόσο... περίεργος που δεν μπορούσα να πάρω τα μάτια μου από πάνω του. Είχα πάλι
τα ίδια αισθήματα με την πρώτη φορά, μόνο που τώρα ήμουν δεκαπέντε μέτρα μακριά
του. Τον κοιτούσα και προσπαθούσα να καταλάβω τι ήταν. Να βγάλω ένα συμπέρασμα
γι' αυτό το παράξενο πλάσμα. Απορροφούσα κάθε λεπτομέρεια από τις κινήσεις του,
κάθε πληροφορία από τις εκφράσεις του. Αναγνώρισα πολλά που διάβαζα σε μαγικά
βιβλία να εξασκούνται συνεχώς απ' αυτόν. Πίσω του στον τοίχο κρεμασμένο ένα μεγάλο
πανί κεντημένο παρίστανε ένα βουνό με τρεις κορυφές και έναν ήλιο με πολύ ιδιόμορφο
σχήμα. Αναγνώρισα αμέσως αυτό που είχα δει και διαβάσει σ' ένα βιβλίο στην Ελλάδα
περί μαγείας. Ήταν το σύμβολο της υψηλής Μαγείας.

Η λατρεία που του έδειχνε ο καθένας διέφερε σε ένταση και βάθος. Πάντως όλοι
πρόσεχαν αυτόν. Με πλησίασαν τρείς φορές και με παρεκίνησαν να πάω κι' εγώ να τον
προσκυνήσω. Δεν το έκανα. Προσπαθούσα μόνο να τον κοιτάξω κατάματα.

Κάποια στιγμή τα βλέμματά μας διασταυρώθηκαν. Αυτός δεν κοίταξε εμένα
συγκεκριμένα. Το βλέμμα του περιφερόταν μέσα στην αίθουσα, δε σταμάτησε πάνω
μου, απλά για μια στιγμή πέρασε το βλέμμα του μέσα από το δικό μου.

Ε!... εκείνη τη στιγμή εγώ έχασα το περιβάλλον μου, έπεσα σε « έκσταση»!!...(;) Σαν να
έβλεπα μέσα στο στήθος μου. Μέσα στο σκοτάδι... είδα με ζωηρότατα χρώματα την
καρδιά μου μέσα στις φλόγες.

Το ίδιο ξαφνικά συνήλθα και είχα συνείδηση του τι μου είχε συμβεί. Συνέχισα να τον
παρακολουθώ πιο εντυπωσιασμένος. Πάλι ήρθε κάποιος και μου είπε να πάω και εγώ
μπροστά του. Να κάνω τι;... Μα ό,τι και όλοι οι υπόλοιποι... να τον προσκυνήσω. Δεν
πήγα... Δεν ήξερα ποιος ήταν. Φοβόμουν...γιατί έπρεπε να προσκυνήσω δηλαδή;...

________ Ξαφνικά εκεί που ήταν χαλαρωμένος ο Babaji σηκώθηκε και πήρε τη στάση
του λωτού με μεγάλη ένταση και εγρήγορση και τα μάτια του έγιναν πολύ έντονα σαν
μαύρο αστραφτερό κάρβουνο. Μπροστά του βρισκόταν κάποιος που τον λάτρευε πολύ
βαθειά και έντονα, πράγμα που εκδήλωνε με τις κινήσεις του και το όλο του
παρουσιαστικό και τις επανειλημμένες μετάνοιες, χωρίς κανένα ενδοιασμό. Του
προσέφερε πολλά δώρα, πλουσιώτατα.

Tότε ο Babaji στύλωσε τα μάτια του πάνω του με δύναμη. Ο άνθρωπος ένωσε σφιχτά τα
χέρια μπροστά στο στήθος του και τα πόδια του μεταξύ τους. Έγινε σαν κολόνα.
Ταυτόχρονα άρχισε να τρέμει και να χοροπηδά επί τόπου μ' ένα αφύσικο τρόπο, λες και
είχε σούστες κάτω από τ' αλύγιστα πόδια του, ενώ ταυτόχρονα μούγκριζε δυνατά. Τι
μούγκρισμα ήταν εκείνο! Δυνατό! Σου έπαιρνε τα΄ αυτιά. Σαν καμιά πληγωμένη και
θυμωμένη αγελάδα. Τον κράτησε για ένα λεπτό περίπου σ΄ αυτή την κατάσταση. Μετά
τον «άφησε» για λίγο και, πριν ο άνθρωπος συνέλθει τον «ξανάπιασε» πιο δυνατά αυτή
τη φορά. Κουνιόταν εκεί μπροστά μου σαν κομπρεσέρ και μούγκριζε πολύ δυνατά. Όλοι
είχαν μείνει άφωνοι και κοιτούσαν έκπληκτοι. Τι γινόταν μπροστά μου; τι έβλεπαν τα
μάτια μου;... Μετά τον άφησε τελείως και συνέχισε να περνάει κόσμος από μπροστά
του, ενώ αυτός πήρε τη συνηθισμένη χαλαρή μισοξαπλωτή θέση του. Μια κοπέλα δίπλα
του μίλησε στο πλήθος και είπε ότι ο Babaji μόλις άρχισε τη «φώτιση» σ΄αυτό τον
άνθρωπο!!!... Εγώ όμως βρισκόμουν σε δίλημμα. Σύμφωνα με την Ινδουιστική
κοσμοθεωρία, για να φτάσει κανείς στη «φώτιση», το «Σαμαντί» ή όπως αλλοιώς το
βαφτίζουν, χρειάζονταν πολλές προσπάθειες και έπρεπε να ζήσει κανείς πολλές ζωές
ως γιόγκι. Ο Babaji τη «χάρισε» σ΄ αυτόν τον άνθρωπο μέσα σε λίγα λεπτά. Συντόμευσε
την πνευματική του εξέλιξη κατά πολλούς κύκλους μετεμψύχωσης. Δεν ήταν αυτό μια
ακόμη απόδειξη ότι ήταν...θεός;...Αυτό δεν έλεγαν οι πράξεις του;...Έτσι σκεφτόταν ο
καθένας που είχε ασπασθεί την Ινδουιστική κοσμοθεωρία.

________ Η χριστιανική άποψη ήταν ότι ο υπερφυσικός γκουρού ήταν όντως
υπερφυσικός, γιατί ήταν δαιμονισμένος. Είχε επιτρέψει δηλαδή να κατοικήσουν μέσα
στην ανθρώπινη ψυχή του δαιμονικά πνεύματα. Η δύναμη που εκδηλωνόταν από μέσα
του ήταν η πνευματική δύναμη των δαιμόνων. Ο άνθρωπος που τον λάτρεψε, λάτρεψε
τους Δαίμονες που κατοικούσαν μέσα του και έτσι τους έδωσε το δικαίωμα να μπουν
και μέσα στην δική του ψυχή. Το «φαινόμενο» που παρακολουθήσαμε δηλαδή ήταν η
διαδικασία της κατάληψης της ψυχής του από τα δαιμόνια. Οι άλλοι που τον
προσκυνούσαν δεχόντουσαν απλά μια δαιμονική επίδραση, άλλος πιο έντονα, άλλος
λιγότερο, όχι όμως δαιμονοποίηση...όχι κατάληψη της ψυχής τους από τα δαιμόνια.
Ποια από τις δύο απόψεις ήταν η αλήθεια;...Η αντίθεση των δύο απόψεων ήταν
οξύτατη. Τι ήταν «ο δάσκαλος των δασκάλων»;... Μάγος ή Άγιος; Θεός ή δαίμονας;
Έπρεπε να βρω έναν τρόπο, ένα «κριτήριο» για να κρίνω, ένα «ζύγι» για να ζυγίσω, ένα
«μέτρο» για να μετρήσω.

Σε λίγο σηκώθηκε μαζί με τους μαθητές του και έφυγε. Πέρασε από μπροστά μου, χωρίς
να τον καταλάβω, αν και προσπαθούσα να τον δω από κοντά. Είδα μόνο την πλάτη του.
«Κράτησε» το νου μου και δε μου επέτρεψε να τον κοιτάξω, όταν πέρασε από δίπλα
μου.

Κάνοντας βόλτα μέσα στον χώρο του άσραμ, συνάντησα τη φίλη μου τη Ν. Ήταν
έκπληκτη και καταθορυβημένη. Μου είπε ότι η Χ., η άλλη φίλη μας, είχε πέσει στο
κρεβάτι άρρωστη και έχανε πολύ αίμα λόγω εμμήνου ρύσεως, αλλά αφύσικα πολύ
αίμα, δεν το κουνούσε από κει και ήταν πολύ φοβισμένη. Όλες οι γυναίκες λέει
κοιμούνταν κάτω από το δωμάτιο του Babaji . Και έκανε διάφορα σχόλια άσεμνα γι΄
αυτό. Το έρριχνε στην πλάκα. Αφού τα είπαμε , λίγο χωρίσαμε.

Το δωμάτιο που έμενε o Babaji ήταν απομονωμένο από τα υπόλοιπα κτήρια, είχε
ιδιαίτερη είσοδο και ήταν στολισμένο εξωτερικά με πολύχρωμα γυαλιστερά πλακάκια.
Πολύ γύφτικο για τα γούστα μου. Στην είσοδο με σταμάτησε κάποιος Ευρωπαίος. «Εδώ
δεν μπορείς να μπεις» είπε και μου εξήγησε τα σχετικά. Ο άνθρωπος ντρεπόταν και
ήταν μουδιασμένος. Ο λόγος ήταν ότι παρουσίαζε ένα γελοίο θέαμα. Κρατούσε ένα
καλάμι στο χέρι, φορούσε ένα αστείο σκουφάκι και είχε μια ψάθα για ασπίδα. Του είχαν
αναθέσει να φυλάει την είσοδο του Babaji . Ένοιωθε άσχημα και ήθελε να δικαιολογηθεί.

Τον λυπήθηκα. Κάθισα λίγο μαζί του και μου είπε την ιστορία του. Γνώριζε κάμποσα
χρόνια τον γκουρού. Ήθελε να πάρει κάποια προαγωγή στην εταιρεία του, και γι΄ αυτό
ήρθε να παρακαλέσει τον Babaji να χρησιμοποιήσει τις δυνάμεις του, γι΄ αυτό το λόγο.
«Φυσικά θα μπορούσα να γράψω ένα γράμμα μόνο, αλλά προτίμησα να έρθω ο ίδιος»,
είπε. Γι' αυτό άραγε δεχόταν αυτό το γελοίο ρόλο;... Επίτηδες τον γελοιοποιούσαν; η τον
συνήθιζαν έτσι στην απόλυτη υπακοή και επέβαλαν την εξουσία τους πάνω του μ' αυτό
τον τρόπο; Το βράδυ κοιμήθηκα σ' ένα μεγάλο δωμάτιο, με άλλα δέκα άτομα. Όλοι
περίπου είχαμε την ίδια ηλικία. Όλοι είχαμε τα σακίδια και τους υπνόσακους και
φαντάζομαι τον ίδιο πάνω -κάτω τρόπο ζωής και νοοτροπίας.

Κάποιος απ' αυτούς μου είπε ότι έβγαζε το ψωμί του διδάσκοντας στην Αμερική τους
ανθρώπους να αναπνέουν. Δηλαδή αναπνευστικές κινήσεις γιόγκα! Επάγγελμα και
αυτό! Σιγά -σιγά θα μας διδάσκουν πώς να περπατάμε, σκέφτηκα!

Το πρωί ξύπνησα, με την ανατολή και ανέβηκα σ' ένα λόφο έξω από το άσραμ, όπου
συνάντησα την Ν. να μου λέει ότι έχουμε αργήσει και πρέπει οπωσδήποτε να πάμε στην
πρωινή τελετή μπροστά στον γκουρού. Μας κάναν μάλιστα παρατήρηση, γιατί
αργήσαμε, αυτό δεν επιτρεπόταν. Ήταν ασέβεια στο πρόσωπό του.

Αυτή τη φορά ο Babaji δεχόταν τους μαθητές του στην αυλή του δωματίου του .
Μπήκαμε και εμείς εκεί. Ήταν λίγο στενά. Κάθισα προς τα πίσω και παρακολουθούσα
όλος με απορία. Κάποιος μου έκανε παρατήρηση έντονη, γιατί υπήρχε ένα μικρό ιερό με
φωτογραφίες και ζωγραφιές ανθρωπόμορφων ζώων ή ζωόμορφων ανθρώπων που
ήταν θεοί. Κι' εγώ χωρίς να έχω πρόθεση τους... πρόσβαλα καθήμενος μέσα στο χώρο
του ιερού.


________ Πάλι τα ίδια. Η θέα αυτού του πλάσματος ήταν αλλόκοτη. Έβλεπες
μπροστά ένα θέαμα φοβερό. Από την άλλη μεριά ήταν μόνο ένας χοντρός νέος
άνθρωπος.

Κοιτούσα, προσπαθούσα κάτι να καταλάβω, κάποιο στοιχείο που θα μου έδινε
πληροφορίες. Και ήρθε...Πιστεύω ότι τα μικρά παιδιά, σαν πιο αγαθά έχουν καλύτερο
ένστικτο από τους μεγάλους. Νοιώθουν πιο άμεσα τα συναισθήματα. Βιώνουν τον
κόσμο μέσα από την καρδιά. Το μυαλό δεν τα μπερδεύει με διάφορα διανοήματα που
μπορεί να μην έχουν καμία υπόσταση. Ήταν λοιπό ένα ζευγάρι Αυστραλοί, στη μέση της
ουράς περίπου. Είχαν ένα μικρό τεσσάρων χρονών. Ξαφνικά ο Babaji ζήτησε να του
φέρουν το παιδί. Πράγματι, το πήρε από τους γονείς ένας γιόγκι της συνοδείας του να
το πάει.

Μόλις το παιδί τον πλησίασε, άρχισε να κλαίει να τσιρίζει, να χτυπιέται και να
προσπαθεί να φύγει μακριά του. Μου έσκισαν την καρδιά τα κλάματά του. Οι γονείς του
καθόντουσαν χωρίς καμία αντίδραση. Το πήρε ο γκουρού το παιδί στην αγκαλιά του,
έβαλε τον αντίχειρά του στο στόμα του παιδιού, και τον δείκτη του ανάμεσα στα φρύδια
του, και το παιδί τελείως απότομα... κοιμήθηκε. Ύπνος ήταν ή τίποτε άλλο; (π.χ.
ύπνωση;). Το κράτησε το παιδί σχεδόν όλη την ώρα της τελετής σ' αυτή την κατάσταση.

Η άρνηση του παιδιού και ο φόβος του μου έκαναν εντύπωση. Θυμήθηκα από το
Ευαγγέλιο, με πόση χαρά και εμπιστοσύνη αγκάλιαζαν τα παιδιά το Χριστό.

Πάλι μας πλησίασαν... πάλι μας προέτρεψαν να πάμε να τον προσκυνήσουμε... Δεν
πήγαμε!!! Ούτε εγώ, ούτε η φίλη μου. Η άλλη η φίλη μας ήταν ξαπλωμένη και δεν το
κουνούσε από το κρεβάτι. Το αίμα που έχανε ήταν ένας καθαρισμός. Ευλογία του
γκουρού!!... Αυτή την εξήγηση είχαν δώσει.

Πέρασαν όλοι από μπροστά του, εκτός από εμάς, και μετά σκορπίσαμε. Μας βρήκαν
ύστερα από λίγο και μας είπαν να φύγουμε από το άσραμ. Δεν τους άρεσε η
συμπεριφορά μας! Τι είχαμε κάνει; Επειδή δεν προσκυνήσαμε;!!... Η φίλη μου με
ανακούφιση και χαρά πήγε να ετοιμάσει τα πράγματά της.

Εγώ έπεσα σε δίλημμα. Να φύγω; Χωρίς να βγάλω συμπέρασμα; Χωρίς να καταλήξω
κάπου; Μα γι' αυτό είχα έρθει στην Ινδία. Να φύγω με άδεια χέρια;

________ Ζήτησα να δω τον γκουρού. Πήγαν να ρωτήσουν και σε λίγο γύρισαν να με
οδηγήσουν κοντά του. Καθώς έμπαινα στην αυλή του, έκανα το σταυρό μου και ζήτησα
βοήθεια από το Θεό. Δεν ξέρω τι μου έκανε από μακριά, αλλά το μυαλό μου δεν
λειτουργούσε καλά. Κάπως σαν να ...έφυγε. Βρέθηκα να προχωρώ προς το μέρος του.
Όταν έφτασα στα δύο μέτρα, κοίταζα να καθίσω κάπου, γιατί νόμιζα ότι θα
συζητούσαμε.

Με κοίταξε άγρια...φοβισμένα...και με αηδία. Μάζεψε τα πόδια του και έστρεψε το
πρόσωπό του στο πλάι, σαν να μην ήθελε να με δει, σαν να με φοβόταν, σαν να με
σιχαινόταν και στρίγκλισε δυνατά.

________ Get out! (Φύγε).

Τα έχασα ακόμη πιο πολύ. Κοίταξα με απορία.

________ Get out ! στρίγκλισε δυνατότερα.

Only one question ...(Μόνο μια ερώτηση), είπα

________ No questions , here ! Get out (Δεν έχει ερωτήσεις εδώ. Φύγε!).

Έκανα μεταβολή και έφυγα ζαλισμένος. Ήμουν γεμάτος απορία. Τι συμπεριφορά ήταν
αυτή; ..Συνάντησα τις φίλες μου, τυχαία βγαίνοντας έξω από την αυλόπορτα του. -
Εμείς φεύγουμε οπωσδήποτε , εσύ θα έρθεις;  «Άντε να φύγω και ξανάρχομαι, αν θέλω»,
σκέφτηκα και πήραμε το δρόμο του γυρισμού.

Οι φίλες μου ήταν φεμινίστριες. Με το Χριστιανισμό είχαν εχθρικές μάλλον σχέσεις, ενώ
έβλεπαν με κάποια θετική διάθεση τα διάφορα περί τη γιόγκα και τη μαγεία. Γι' αυτό
μου έκανε εντύπωση η διαπίστωση και η παραδοχή που έκανε μία από αυτές.

-Καλέ, τι ήταν αυτός;...Πέσε και προσκύνησέ με!...Ενώ η δικιά μας η θρησκεία είναι
γλυκιά. Αυτός έχει μια αγριίλα.

Την κοίταξα παραξενεμένος. Είχε ξεπεράσει την ιδεολογία της. Στην επιστροφή
βρεθήκαμε μ' ένα βραχμάνο, μαθητή του γκουρού και μία Ολλανδέζα που έμενε χρόνια
στην Ινδία, μαθήτριά του και αυτή. Ο βραχμάνος εκδήλωνε φανερά το ρατσισμό του
απέναντι στους Ινδούς χαμηλότερης κάστας. Μας προσκάλεσε να μας φιλοξενήσει στο
σπίτι του. Κάπου στους πρόποδες των Ιμαλαΐων. Μας είπε ότι η γυναίκα του είναι
τρελή. Θεωρούσε την τρέλα ιερή. Με είχε τόσο πολύ ενοχλήσει η περιφρόνηση που
έδειχνε στους συμπατριώτες του που αρνήθηκα την προσφορά του, προς μεγάλη
έκπληξη της Ολλανδέζας μαθήτριας του Babaji. Τελικά με τη βοήθεια της Ολλανδέζας
γυρίσαμε στην πρωτεύουσα , στο Νέο Δελχί. Μείναμε, πληρώνοντας όσο σ' ένα καλό
ξενοδοχείο, στο άσραμ του Σρι Αουρομπίνο.
 

Εκ του βιβλίου "Οι γκουρού ο νέος και ο γέρων Παΐσιος" του Διονυσίου Φαρασιώτου Εκδόσεις "Ορθόδοξος
Κυψέλη"
Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τη γιόγκα και τον ινδουισμό πατήστε εδώ





 

Η ΓΙΟΓΚΑ ΚΑΙ Ο ΔΙΑΛΟΓΙΣΜΟΣ

Είναι αντίθετα και ασυμβίβαστα με την ορθόδοξη χριστιανική άσκηση και ειδικότερα την
προσευχή

Μοναχός Αρσένιος Βλιαγκόφτης πτυχιούχος Θεολογίας και Φιλοσοφίας
Εντεταλμένος 1 Μ. Κασσανδρείας επί θεμάτων αιρέσεων


Η εποχή μας είναι εποχή μεγάλης πνευματικής συγχύσεως και αποστασίας από το
θέλημα του Θεού. Πατέρας αυτής της καταστάσεως είναι ο διάβολος, ο οποίος
χρησιμοποιεί ανθρώπους που παρασύρει στην πλάνη, για να φέρει σε πέρας το
ανθρωποκτόνο σχέδιο του. Τη σύγχυση αυτή καλλιεργούν κυρίως οι ομάδες της
λεγόμενης «Νέας Εποχής του Υδροχόου». Βασικό τους δόγμα είναι ότι όλες οι θρησκείες
είναι το ίδιο. Όλες είναι δρόμοι που οδηγούν, λένε, στον ίδιο σκοπό. Ο ίδιος όμως ο
Κύριος μας Ιησούς Χριστός τους διαψεύδει λέγοντας στο Ευαγγέλιο: «Εγώ ειμί η Οδός και
η Αλήθεια και η Ζωή» (Ιω.,14,6). Συνεπώς, δεν υπάρχουν πολλοί δρόμοι προς τη σωτηρία,
παρά ένας και μοναδικός που είναι ο Χριστός και η Εκκλησία του.
Οι κήρυκες της συγχύσεως ταυτίζουν τη χριστιανική προσευχή με τη γιόγκα και το
διαλογισμό που είναι τεχνικές των ανατολικών θρησκειών και του αποκρυφισμού. Με
αυτά που θα πούμε πιστεύω ότι θα διαλύσουμε αυτή τη σύγχυση.

Η άσκηση νομοθετείται από τον ίδιο τον Κύριο μας στο ιερό Ευαγγέλιο. Η άσκηση είναι
το μέσον για να φθάσει κανείς στο σκοπό της χριστιανικής ζωής, που είναι η απαλλαγή
από τα πάθη και η ένωση με το Θεό (κατά χάριν θέωση). Μορφές ασκήσεως είναι η
νηστεία, η αγρυπνία, η προσευχή, η ειλικρινής μετάνοια και η εξομολόγηση, η
ταπείνωση, το να προσπαθούμε να κόβουμε το δικό μας θέλημα κάνοντας υπακοή στο
θέλημα του Θεού, το να μην έχουμε εμπιστοσύνη στις δικές μας ανύπαρκτες δυνάμεις,
αλλά στη δύναμη του Θεού, το να αποδίδουμε στο Θεό όλα τα καλά και την όποια
πρόοδό μας στο δρόμο της αρετής, ενώ στον εαυτό μας να επιρρίπτουμε την ευθύνη για
τις αμαρτίες μας. Κοντά σ' αυτά πρέπει να προσθέσουμε τη μελέτη του λόγου του Θεού
και τη συνειδητή συμμετοχή στα μυστήρια της Εκκλησίας μας, κυρίως στο μυστήριο της
μετανοίας και εξομολογήσεως και στο μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας. Η άσκηση είναι
όχι μόνο για τους μοναχούς και τους κληρικούς, αλλά για όλους τους χριστιανούς, όπως
φαίνεται καθαρά από το ιερό Ευαγγέλιο και τους βίους των αγίων της Εκκλησίας μας.
Αυτόν τον δρόμο της ασκήσεως έβάδισαν τα εκατομμύρια των αγίων της πίστεως μας. Η
άσκηση ουσιαστικά είναι το να βάλει ο άνθρωπος από τη δική του πλευρά το «θέλω». Το
«μπορώ» το βάζει από τη δική του πλευρά ο παντοδύναμος Θεός.
Έτσι σιγά-σιγά θεραπεύεται ο άρρωστος από την αμαρτία άνθρωπος. Αυτή η θεραπεία
γίνεται μόνο μέσα στο πνευματικό νοσοκομείο που λέγεται Εκκλησία. Για να επιτευχθεί η
θεραπεία απαραίτητη είναι η άσκηση.

Η άσκηση στην ορθόδοξη παράδοση θεραπείας δεν είναι μια τεχνική. Δεν είναι ένα
σύνολον από πρακτικές.
Είναι αντίθετα, η ανταπόκριση με φιλότιμο στην αγάπη του Θεού. Το να κάνουμε δηλαδή
ανθρωπίνως ό,τι χρειάζεται για να καθαρίσουμε τον έσω άνθρωπο, ώστε να έλθει και να
κατοικήσει μέσα μας η Χάρις του Θεού. Εξάλλου ο Θεός κάνει το πρώτο βήμα, για να
συναντήσει τον άνθρωπο και όχι ο άνθρωπος για να βρει το Θεό. Ερχόμαστε τώρα σ' ένα
σημείο κρίσιμο.
Υπάρχουν κάποιες ομοιότητες ανάμεσα στην άσκηση την ορθόδοξη και την άσκηση στον
εξω-ορθόδοξο χώρο, οι οποίες μάλιστα μπορεί να εντυπωσιάσουν κάποιον ο οποίος
μένει στη φαινομενική ομοιότητα των δένδρων όσον αφορά στα φύλλα, και δεν βλέπει τις
διαφορές στον κορμό, στις ρίζες και κυρίως στον καρπό.
Προσευχή είναι η συνομιλία της ψυχής με το Θεό. Πολύ γνωστή στη μοναχική παράδοση
είναι η λεγόμενη νοερά προσευχή («Κύριε Ιησού Χριστέ, ελέησόν με»), την οποία
καλλιέργησαν και καλλιεργούν όλες οι φιλόθεες ψυχές και όχι μόνον οι μοναχοί.
Οι εξωτερικές ομοιότητες της λεγομένης ψυχοσωματικής μεθόδου της νοεράς προσευχής
με τις τεχνικές του διαλογισμού στάθηκαν αφορμή για να γράφουν πολλά, τα τελευταία
κυρίως χρόνια. Ας μην ξεχνούμε ότι το κάλπικο πάντα μιμείται το γνήσιο. Ο διάβολος
μπορεί να μετασχηματισθεί ακόμη και σε άγγελο φωτός για να παραπλανήσει.

Σε τι συνίσταται γενικά η λεγομένη «ψυχοσωματική μέθοδος»; Στα εξής: Κάθεται κανείς
σένα χαμηλό σκαμνί με το κεφάλι σκυμμένο, ώστε να βλέπει προς το σημείο του στήθους
λίγο κάτω απ' την καρδιά και προσπαθεί να συντονίσει την αναπνοή με την προσευχή
του Ιησού, στα λόγια και στο νόημα της οποίας προσπαθεί να συγκεντρώσει το νου του
και να θερμάνει την καρδιά του. Αυτό όμως δεν παρέχεται ως συνταγή, ούτε από όλους
τους διδασκάλους της νοεράς προσευχής, ούτε προς όλους όσοι θα ήθελαν να
ασχοληθούν.

Και δεν πρέπει να ξεχνούμε ότι αυτό μπορεί να βοηθά, αλλά δεν είναι ο σκοπός. Το θέμα
αυτό θα αναπτυχθεί στη συνέχεια.
Ο διαλογισμός από την άλλη πλευρά ορίζεται από τον Ινδό γκουρού Σάτυα Σάι Μπάμπα
ως «η μέθοδος μέσα από την οποία ο νους μαθαίνει να συγκεντρώνεται» (Σρί Σάτυα Σάι
Μπάμπα, «Διαλογισμός», Εκδ. Σρί Σάτυα Σάι, Αθήνα, 1984, σ. 8, κατά παράθεσιν υπό του
μακαριστού π. Αντωνίου Αλεβιζοπούλου εις «Διαλογισμός ή προσευχή;» σ. 56).

Στην περίπτωση αυτή του συσχετισμού νοεράς προσευχής και διαλογισμού γίνεται μια
ανέντιμη προσπάθεια. Είναι η προσπάθεια να φανεί ότι δήθεν έχουμε δύο διαφορετικούς
μεν, αλλά συγγενικούς κατά βάθος δρόμους, που οδηγούν στον ίδιο σκοπό. Ότι έχουμε
δύο διαφορετικές παραδόσεις που περιγράφουν όμως την ίδια ουσιαστικά εμπειρία.
Δυστυχώς ακόμη και καθηγητές Ορθοδόξων Θεολογικών Σχολών, όπως π. χ. ο καθηγητής
Σάββας Αγουρίδης, υποστηρίζουν αυτή την άποψη (βλ. άρθρο του με τίτλο «Η εμπειρία
του θείου φωτός στους Ορθόδοξους Ησυχαστές και ο φωτισμός στον Βουδισμό
Ζεν» (εισήγηση στο Conference on God and God's Equivalents» που οργάνωνε το Council on the World's
Religions , στην Assisi, Ιταλία, 16 Μαΐου 1990). Η εξήγηση είναι ότι ο κ. Αγουρίδης είναι δυστυχώς
στέλεχος της «Ενωτικής Εκκλησίας» του Κορεάτη ψευδομεσσία Σαν Μυούνγκ Μούν.
Αυτή η προσπάθεια βέβαια της συγχύσεως εντάσσεται μέσα στο συγκρητιστικό πλαίσιο
που βλέπει τα πράγματα η λεγομένη «Νέα Εποχή του Υδροχόου». Όπως είπαμε και στην
αρχή, λένε για να παραπλανήσουν και να προσηλυτίσουν τους αστήρικτους, ότι τάχα
όλα είναι το ίδιο. Κατά βάθος όμως ούτε οι ίδιοι το πιστεύουν, διότι δέχονται ότι η δική
τους πίστη ανήκει στη Νέα Εποχή και συνεπώς βρίσκονται οι ίδιοι σε ανώτερο εξελικτικό
επίπεδο από εμάς τους χριστιανούς που μείναμε, όπως λένε, κολλημένοι στην παλιά
εποχή, δηλαδή στην «εποχή των ιχθύων», που ήταν, όπως λένε, η εποχή του
χριστιανισμού!

Θα μπορούσαμε να πούμε πολλά για την περί Θεού, ανθρώπου και κόσμου αντίληψη
στην οποία βασίζεται η χριστιανική ορθόδοξη προσευχή. Από την άλλη πλευρά θα
μπορούσαμε να πούμε εξίσου πολλά για την περί Θεού, ανθρώπου και κόσμου αντίληψη,
την οποία προϋποθέτει η γιόγκα και ο διαλογισμός. Οι δύο αυτές αντιλήψεις είναι
μεταξύ τους τελείως αντίθετες και ασυμβίβαστες. Για μας του χριστιανούς, ο Θεός είναι
πρόσωπο, δημιούργησε από αγάπη τον άνθρωπο, ο οποίος είναι επίσης πρόσωπο. Ο
Θεός επίσης δημιούργησε από αγάπη τον κόσμο και ενδιαφέρεται γι' αυτόν, όπως
βέβαια, και πολύ περισσότερο, ενδιαφέρεται και για τον άνθρωπο. Αντίθετα, συμφώνα
με τις ανατολικές θρησκείες και την «Νέα Εποχή», ο Θεός είναι μια απρόσωπη
υπερσυνειδητότητα που ταυτίζεται με το σύμπαν. Έχουμε δηλαδή πανθεϊσμό. Ο
άνθρωπος επίσης, σύμφωνα μ' αυτούς, είναι σαν μια σταγόνα που πρέπει να σβήσει
μέσα στον ωκεανό του απρόσωπου Θεού-σύμπαντος. Δεν υπάρχει ελευθερία ούτε ευθύνη
σύμφωνα με την αντίχριστη αντίληψη της «Νέας Εποχής». Όλα καθορίζονται, λένε, με
βάση τον τυφλό νόμο του κάρμα και της μετενσάρκωσης, ο οποίος βέβαια δεν είναι
νόμος, αλλά μια θρησκευτική πίστη των ανατολικών θρησκειών και του αποκρυφισμού.
Σύμφωνα με αυτή την πλάνη, η ψυχή μετά το σωματικό θάνατο, μπαίνει σ' ένα άλλο
σώμα, είτε ανθρώπου, είτε ζώου. Μπορεί ακόμη και σ' ένα φυτό ή μια πέτρα, αφού όλα
στην ουσία τους είναι, όπως λένε, το ίδιο.
Κλείνουμε την σημαντική αυτή πιστεύω παρένθεση.

Η ορθόδοξη τοποθέτηση πάνω στην πλανεμένη άποψη ότι τάχα διαλογισμός και
προσευχή είναι το ίδιο, μπορεί να συνοψισθεί στα εξής: Διαβάζω από το βιβλίο «Η
δύναμη του Ονόματος» του Θεοφιλέστατου Επισκόπου Διοκλείας κ. Καλλίστου Γουέαρ,
καθηγητού στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης.
«Μαζί με τις ομοιότητες υπάρχουν επίσης και διαφορές. Όλες οι εικόνες έχουν πλαίσια
και όλα τα πλαίσια των εικόνων έχουν μερικά κοινά χαρακτηριστικά• κι όμως οι εικόνες
μέσα στα πλαίσια ίσως να είναι ολότελα διαφορετικές. Αυτό που ενδιαφέρει είναι η
εικόνα, όχι το πλαίσιο. Στην περίπτωση της Ευχής του Ιησού, οι φυσικές ασκήσεις είναι
σαν το πλαίσιο, ενώ η νοερά επίκληση του Χριστού είναι η εικόνα μέσα στο πλαίσιο. Το
“πλαίσιο" της Ευχής μοιάζει βεβαίως με διάφορα μη Χριστιανικά “πλαίσια" αλλά αυτό δε
θα πρέπει να μας αποσπά την προσοχή από τη μοναδικότητα της εικόνας που
περικλείεται από το χαρακτηριστικά χριστιανικό περιεχόμενο της προσευχής. Το
ουσιώδες σημείο στη Νοερά Προσευχή δεν είναι η πράξη της επανάληψης αυτή καθ'
εαυτή, ούτε το πως καθόμαστε η αναπνέουμε, αλλά σε ποιόν μιλάμε• και στην
περίπτωση αυτή οι λέξεις απευθύνονται ξεκάθαρα στον Ενσαρκωμένο Σωτήρα Ιησού
Χριστό, Υιό του Θεού και Υιό της Παρθένου Μαρίας».

Και συνεχίζει: (Η προσευχή του Ιησού ή νοερά προσευχή είναι) «μια επίκληση που
απευθύνεται σε ένα άλλο πρόσωπο, στο Θεό που έγινε άνθρωπος, Ιησούς Χριστός, ο
προσωπικός μας Σωτήρας και Λυτρωτής. Η Ευχή του Ιησού, επομένως, απέχει πολύ από
μια απομονωμένη μέθοδο ή τεχνική. Υφίσταται μέσα σε μια ορισμένη συνάφεια, κι αν
διαχωριστεί απ' τη συνάφεια αυτή χάνει το ορθό της νόημα.
Και συνεχίζει: Η συνάφεια, της Ευχής του Ιησού είναι πρώτα απ' όλα συνάφεια πίστης. Η
Επίκληση του Ονόματος προϋποθέτει ότι κάποιος που λέει την προσευχή πιστεύει στον
Ιησού Χριστό ως Υιό του Θεού και Σωτήρα. Πίσω από την επανάληψη ενός τύπου λέξεων
πρέπει να υπάρχει μια ζωντανή πίστη στον Κύριο Ιησού σ' αυτό που Εκείνος είναι και σ'
ότι έχει κάνει προσωπικά για μένα.
Κατά δεύτερο λόγο, η συνάφεια της προσευχής του Ιησού είναι συνάφεια κοινότητας. Δεν
επικαλούμαστε το Όνομα σαν χωριστά άτομα, στηριζόμενα αποκλειστικά στις δικές μας
εσωτερικές δυνάμεις, αλλά το επικαλούμαστε σαν μέλη της κοινωνίας της Εκκλησίας.
Ούτε για μια στιγμή (οι Άγιοι Πατέρες μας) δεν αντίκρισαν την Επίκληση του Ονόματος
του Ιησού σαν υποκατάστατο των Μυστηρίων, αλλά δέχτηκαν ότι οποίος την
χρησιμοποιεί, θα έπρεπε να είναι ενεργό και συμμετέχον μέλος της
Εκκλησίας» (μνημονευθέν βιβλίο σ. 66-68).

Και για να συμπληρώσουμε τις σκέψεις αυτές:
Ο στόχος μας στην προσευχή είναι να επικοινωνήσουμε με το πρόσωπο του Κυρίου μας
Ιησού Χριστού και η επικοινωνία αυτή βέβαια δεν μπορεί τα μπει μέσα σε καλούπια και
να ενωθούμε μαζί του, (η ένωση όμως αυτή δεν καταργεί την προσωπική ετερότητα), ενώ
στο διαλογισμό ο στόχος είναι να διαλυθεί το ατομικό Εγώ σα σταγόνα στον ωκεανό της
«παγκόσμιας υπερσυνειδητότητας» που δεν είναι πρόσωπο.
Στο διαλογισμό δεν απευθύνεται κανείς σ' ένα ξεχωριστό πρόσωπο, με το οποίο τον
συνδέει η αγάπη, αλλά απευθύνεται στον Εαυτό, πιστεύοντας ότι ο ίδιος στην ουσία του
είναι Θεός. Αυτό βέβαια είναι μια δαιμονική απάτη και πλάνη, την οποία για να
περάσουν, παρερμηνεύουν διαστρεβλώνοντας και τους λόγους του Χριστού «η Βασιλεία
του Θεού εντός υμών εστί» (Λκ, 17,21). Αυτό όμως το χωρίο δεν σημαίνει ότι ο άνθρωπος
είναι από τη φύση του Θεός, όπως πλανώντες και πλανώμενοι πιστεύουν και
διακηρύσσουν οι νεοεποχίτες, αλλά σημαίνει ότι εφόσον κάποιος είναι βαπτισμένος,
κατοικεί μέσα του η άκτιστη Θεία Χάρη, δηλαδή το Άγιο Πνεύμα και όποιος έχει μέσα του
τη Θεία Χάρη, ζει από τώρα αυτό που ονομάζουμε Βασιλεία του Θεού.
Κλείνουμε τη μικρή παρένθεση.

Ο διαλογισμός λοιπόν δεν είναι μια κίνηση εξόδου από το εγώ, μια κίνηση απαλλαγής
από τον εγωισμό, δηλαδή μια κίνηση αγάπης, αλλά είναι ένα εγωκεντρικό
βραχυκύκλωμα.
Στο διαλογισμό γίνεται αναφορά στο διαλογιστικό αντικείμενο, όπως το ονομάζουν. Αυτό
θα μπορούσε να είναι, σύμφωνα με τους οπαδούς του διαλογισμού, η μορφή του Βούδα, η
φλόγα ενός κεριού, ή οτιδήποτε άλλο (και γιατί όχι, συμπληρώνουμε εμείς, και η μορφή
του Εωσφόρου, εάν αυτό «εμπνέει» και «βοηθά» τον διαλογιζόμενο).
Όταν απευθύνονται αυτοί οι οποίοι ασκούν το διαλογισμό σε χριστιανούς, για να τους
προσηλυτίσουν, λένε ότι κατά την ώρα του διαλογισμού μπορούν να συγκεντρώσουν την
προσοχή τους στον Ιησού Χριστό. Έτσι καλλιεργούν τη σύγχυση. Διότι δίνουν στον όρο
«Χριστός» άλλο περιεχόμενο. Γι' αυτούς, ο Ιησούς Χριστός δεν είναι, όπως για μας,
τέλειος Θεός και τέλειος άνθρωπος, αλλά ένας από τους μεγάλους δασκάλους κοντά σε
πολλούς άλλους. Κυρίως όμως είναι, όπως λένε, μια κατάσταση μέσα μας! Όλοι είμαστε,
λένε, από τη φύση μας Χριστοί. Εμείς όμως οι ορθόδοξοι δεν πιστεύουμε στο δαιμονικό
ψέμα ότι τάχα είμαστε από τη φύση μας Θεοί, αλλά αγωνιζόμαστε με τη βοήθεια του
Θεού να μοιάσουμε στο Χριστό και συνεπώς να γίνουμε κατά χάριν Θεοί όπως είναι οι
άγιοι. Η διαφορά είναι τεράστια. Στην περίπτωση του διαλογισμού εφαρμόζεται το
εωσφορικό ψέμα της αυτοσωτηρίας, ενώ στην περίπτωση της προσευχής αγιάζεται ό
άνθρωπος σε κοινωνία αγάπης και υπακοής με τον μόνο άγιο Τριαδικό Θεό.

Οι οπαδοί του διαλογισμού κάνουν λόγο και για «ξεπέρασμα του διαλογιστικού
αντικειμένου».
Το υποτιθέμενο όμως αυτό «ξεπέρασμα του διαλογιστικού αντικειμένου», είναι τελείως
ξένο και ασυμβίβαστο με την Ορθόδοξη προσευχή. Ο Ιησούς Χριστός δεν είναι για μας
ένα διαλογιστικό αντικείμενο, ούτε είναι ο στόχος μας να τον ξεπεράσουμε φθάνοντας σε
μια «κατάσταση καθαρής συνείδησης» ή «βαθύτερης επίγνωσης του Εαυτού» (βλ. + π.
Αντωνίου Αλεβιζοπούλου «Διαλογισμός ή Προσευχή;» σελ. 86 κ. εξ. ).
Ένα άλλο σημείο, που πρέπει να τονίσουμε, είναι ότι, με τις τεχνικές του διαλογισμού
φθάνει κανείς σε ύψη υπερηφάνειας, ενώ με την προσευχή ταπεινώνεται, δεν περιφρονεί
κανένα και μάλιστα, έχοντας γνωρίσει πραγματικά τον εαυτό του, όταν βιώνει
καταστάσεις της Θείας Χάριτος, τον θεωρεί (τον εαυτόν του) χειρότερο από όλους, ακόμη
και από τα άλογα ζώα. Υποκάτω πάσης της κτίσεως», καθώς διαβάζουμε στο
«Γεροντικό».
Ο διαλογιζόμενος που πιστεύει ότι στην ουσία του είναι Θεός, δεν μπορεί να πει
«ελέησόν με», δυό λέξεις που είναι το κλειδί της νοεράς προσευχής. Δεν μπορεί με αλλά
λόγια ο οπαδός του δόγματος «θέλω και μπορώ» της νεοεποχίτικης «θετικής σκέψης» να
ταπεινωθεί.
Εξάλλου, ο διαλογισμός σε τελική ανάλυση, οδηγεί τον διαλογιζόμενο σε μια κατάσταση
αυτούπνωσης. Η επιδίωξη ένωσης με το αντικείμενο του διαλογισμού, που είναι ο κύριος
στόχος του διαλογισμού, δεν είναι παρά μια υπόθεση της φαντασίας, η οποία φαντασία
σύμφωνα με την ορθόδοξη ασκητική θεραπευτική αγωγή πρέπει να μπει στο περιθώριο.
Η κίνηση αυτή στο χώρο του φανταστικού, μάλλον στο χώρο όπου πραγματικό και
φανταστικό συγχέονται μπορεί να φθάσει μέχρι καταστάσεις που είναι αρμοδιότητα της
ψυχιατρικής, όπως π. χ. του οπαδού της «θετικής σκέψης», που προσπάθησε με τη
«δύναμη του νου», όπως πίστευε, να σταματήσει ένα τραίνο, με αποτέλεσμα βέβαια να
τον πατήσει. Παρομοίων εξωφρενικών παραδειγμάτων υπάρχει πληθώρα. Το δαιμονικό
στοιχείο βέβαια υποβοηθεί όλες αυτές τις καταστάσεις. Παραπέμπω για εμβάθυνση στο
κίνημα της λεγόμενης «θετικής σκέψης» στο βιβλίο του μακαριστού π. Αντωνίου
Αλεβιζοπούλου «Αυτογνωσία, αυτοπραγμάτωση, σωτηρία».
Η άσκηση δεν είναι τεχνική. Αυτό φάνηκε και από τη σύγκριση νοεράς προσευχής και
διαλογισμού. Δεν είναι κάτι με το οποίο μπορούμε να εκβιάσουμε την ελευθερία του
Θεού. Η άσκηση στην ορθόδοξη παράδοση δεν είναι αυτοσκοπός. Είναι μέσον. Η επιδίωξή
μας με την άσκηση είναι να νεκρώσουμε τα πάθη, όχι να βλάψουμε το σώμα. «Εμείς δεν
διδαχτήκαμε να είμαστε σωματοκτόνοι, αλλά παθοκτόνοι» λέγει ο αβάς Ποιμήν στο
«Γεροντικόν» (Έκδ. «Αστέρος», σελ. 101, παρ. ρπγ ).

Επειδή η άσκηση δεν είναι αυτοσκοπός, όπως τονίσαμε ενωρίτερα, γι' αυτό και ο
ορθόδοξος δεν επιδιώκει να δει φώτα ή οράματα, να έχει «εμπειρίες» ή να κάνει
θαύματα. Όπου και όποτε παρουσιάζεται τυχόν μια «οραματολαγνεία» ή μια
«θαυματολαγνεία», θα πρέπει να ξέρουμε ότι είναι παρεκτροπές από το ορθόδοξο
φρόνημα και ήθος. Ο ορθόδοξος αρνείται τις «εμπειρίες» που ο διάβολος είναι έτοιμος
να τις προσφέρει «εδώ και τώρα» και χωρίς να τους ζητηθούν πολύ περισσότερο βέβαια
όταν του ζητηθούν.
Χάσμα μέγα υπάρχει μεταξύ ενός αληθινού προφήτη, ενός ορθόδοξου αγίου δηλαδή, και
ενός αποκρυφιστή μάγου, φακίρη, θαυματοποιού, μέντιουμ.
Ανοίγοντας μια μικρή παρένθεση παραθέτω συνοπτικά τα βασικά σημεία
διαφοροποιήσεως τα οποία αναλύονται στο βιβλίο του + π. Αντώνιου Αλεβιζόπουλου
«Αποκρυφισμός, γκουρουισμός, νέα εποχή» (σ. 282286).

1. Ο προφήτης, ο άγιος, δεν είναι αυτόκλητος αλλά θεόκλητος.
2. Ο αληθινός προφήτης έχει συναίσθηση της μηδαμινότητάς του, ενώ ο μάγος,
θαυματοποιός είναι γεμάτος έπαρση δαιμονική.
3. Ο αληθινός προφήτης δεν ανοίγει «επιχείρηση παροχής υπηρεσιών», ούτε
προσκαλείται από τους ανθρώπους• πορεύεται εκείνος προς αυτούς.
4. Ο αληθινός προφητικός λόγος είναι συνήθως ανεπιθύμητος από εκείνους στους
οποίους απευθύνεται και τους προκαλεί, δεν τους κολακεύει και
5. Το περιεχόμενο του μηνύματος του αληθινού προφήτη δεν είναι νέο αλλά παλαιό που
έχει λησμονηθεί.

Και για να επανέλθουμε στο θέμα των οραμάτων και «εμπειριών», μπορούμε να
προσθέσουμε ότι:
Η χάρις του Θεού βέβαια μπορεί να επισκέπτεται τους κεκαθαρμένους και άξιους, όπως
και όποτε αυτή κρίνει ωφέλιμο για τους ίδιους ή για την οικοδομή του Σώματος του
Χριστού, δηλαδή της Εκκλησίας• αυτές οι εμπειρίες όμως ούτε εκβιάζονται ούτε
αυτοσκοπός είναι.
Μετάνοια να ζητούμε συμβουλεύουν οι Άγιοι, η οποία και αυτή είναι δώρον Θεού, και η
οποία κατά τον Άγιο Ισαάκ το Σύρο είναι υψηλότερα πασών των αρετών, «. . . ότι ουδέ
τελειωθήναι δύναται το έργον αυτής πώποτε• προσήκει γαρ αύτη πάσιν, αμαρτωλοίς
και δικαίοις, πάντοτε, τοις βουλομένοις σωτηρίας τυχείν» (Λόγος ΝΕ. , Περί παθών, Έκδ. Ιερομ.
Ιωακείμ Σπετσιέρη σ. 220). Μετάνοια λοιπόν να ζητούμε και όχι να κάνουμε θαύματα,
πράγμα που μπορεί, αν δεν έχουμε ταπείνωση, να μας βλάψει ή ακόμη και να μας
καταστρέψει.

Ο τρόπος με τον οποίον οι Άγιοι παραιτούνται από τον πειρασμό της επιθυμίας για
«εμπειρίες» είναι το ταπεινό φρόνημα.
Στο βίο του μακαριστού Γέροντος Παϊσίου του Αγιορείτου, ο οποίος εκοιμήθη το 1994,
αναφέρεται το εξής περιστατικό: Ένα βράδυ καθώς αγρυπνούσε προσευχόμενος, του
φάνηκε ότι θα άνοιγε το ταβάνι της καλύβης του και θα εμφανιζόταν ο Χριστός για να
τον ευλογήσει. «Θεέ μου ποιος είμαι εγώ για να αξιωθώ να σε δω;» ήταν ο ταπεινός
λογισμός που αμέσως έκανε, και αστραπιαία το όραμα που ετοίμαζε να του δείξει ο
διάβολος εξαφανίστηκε.
Κριτήριο για τη γνησιότητα της Ορθοδόξου ασκήσεως είναι το να γίνεται με φιλότιμο
(έννοια που ιδιαίτερα ετόνιζε ο μακαριστός Γέρων Παΐσιος) και αγάπη, με ταπείνωση και
διάκριση και χωρίς βέβαια να ακολουθούμε το δικό μας θέλημα. Να γίνεται δηλαδή με
υπακοή και μάλιστα «χαρούμενη υπακοή», για να θυμηθούμε και έναν άλλο μεγάλο
σύγχρονο μας Άγιο Γέροντα που εκοιμήθη, τον πατέρα Πορφύριο.
Μπορεί κανείς ίσως εύκολα να κάνει πεντακόσιες μετάνοιες ακολουθώντας το θέλημά
του, τη γνώμη του, την κρίση του, έχοντας εμπιστοσύνη στον εαυτό του. Το να κάνει
όμως εκατό με υπακοή είναι πιο δύσκολο, επειδή στην περίπτωση αυτή ο πονηρός τον
εμποδίζει και πολεμά, ενώ στην πρώτη περίπτωση τον ενδυναμώνει και ενισχύει.

Η διαφορά μεταξύ ορθοδόξου ασκήσεως από τη μια πλευρά και δαιμονικής «ασκήσεως»
από την άλλη, φαίνεται στη διήγηση του «Γεροντικού» τη σχετική με τον αβά Μακάριο τον
Αιγύπτιο. Ας την ακούσουμε:
«Ενώ ο αβάς Μακάριος πήγαινε κάποτε από το έλος στο κελλί του, φορτωμένος
φοινικοβλαστούς, τον συνάντησε ο διάβολος στον δρόμο, με δρεπάνι. Και καθώς θέλησε
να τον χτυπήση, δεν μπόρεσε. Και του λέγει: «Πολλή αντίσταση βρίσκω σε σένα,
Μακάριε, μη μπορώντας να σου κάμω κακό. Και όμως, ό,τι κάνεις το κάνω και εγώ. Συ
νηστεύεις; Και εγώ δεν τρώγω καθόλου. Αγρυπνείς; Και εγώ δεν κοιμάμαι καθόλου. Ένα
μονάχα έχεις και με νικάς». Τον ρωτά ο αβάς Μακάριος• «Ποιο είναι αυτό;». Και εκείνος
αποκρίνεται• «Η ταπείνωσή σου. Αυτή με εξουδετερώνει». («Γεροντικόν» σε νεοελληνική
απόδοση υπό Βασ. Πέντζα, έκδ. Αστέρος», σελ. 152, παρ. Ια').

Από όσα ανεφέρθησαν μέχρι στιγμής, έγινε πιστεύω φανερό ότι η ορθόδοξη άσκηση και
ειδικότερα η προσευχή, δεν έχει στην ουσία καμμία ομοιότητα και συγγένεια με τη γιόγκα
και το διαλογισμό που καλλιεργούν οι ανατολικές θρησκείες και οι ομάδες της λεγομένης
«Νέας Εποχής του Υδροχόου». Όσοι λένε το αντίθετο, ή πλανούν τους ανθρώπους
καλλιεργώντας τη νεοεποχίτικη σύγχυση των αιρέσεων, ή πέφτουν θύματα αυτής της
συγχύσεως. Ο μόνος ασφαλής τρόπος για να μην πέσει κάποιος θύμα των αιρέσεων,
είναι να ανήκει συνειδητά και οργανικά στην Ορθόδοξη Εκκλησία, η οποία είναι η
μοναδική κιβωτός της σωτηρίας για τον άνθρωπο, καθώς διετήρησε ανόθευτο το
Ευαγγέλιο και την παράδοση που μας εκληροδότησε το Άγιο Πνεύμα δια των Αγίων
Αποστόλων και των διαδόχων τους. Τότε μόνον σκεπάζεται από τη Θεία Χάρη,
φωτίζεται από το Άγιο Πνεύμα και καθοδηγείται με ασφάλεια προς τη σωτηρία.

ΔΙΑΛΟΓΟΣ ΤΕΥΧΟΣ 22-2000


ΓΙΟΓΚΑ ΚΑΙ ΔΙΑΛΟΓΙΣΜΟΣ ΝΕΟΕΠΟΧΙΤΙΚΗ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΜΕ ΤΟ 
ΜΑΝΔΥΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ 
 
τῆς κ. Ἑλένης Ἀνδρουλάκη 
 
Ὁρισμοὶ  
Ὁ  ὅρος  «γιόγκα»  προέρχεται  ἀπὸ  τὴ  σανσκριτικὴ  ρίζα  «yuj»  (γιούτζ)  καὶ 
«σημαίνει“συνάντηση”,  “ἔνωση”,  “ἐπικοινωνία”,  “ἀπορρόφηση”,  …“ἐπαφὴ”  τῆς 
ψυχῆς  μὲ  τὴν  Ὑπερψυχή,  τὸ  Θεό»
1
.  «Γιόγκα  εἶναι  ὁ  πρακτικὸς  τρόπος  γιὰ  νὰ 
βαδίσουμε  στὸ  Μονοπάτι  τῆς  ἐπιστροφῆς  μας  σ’  Αὐτόν…  καὶ  ὁ  σκοπὸς  ὅλων  τῶν 
(συστημάτων)  γιόγκα  εἶναι  ἡ  ἕνωση  καὶ ἡ  ἀπορρόφηση  τῆς  ψυχῆς  στὴν  Πηγή  της,  τὸ 
Θεό»
2
.  Ὁ  στόχος  τῆς  γιόγκα  ὁρίζεται  ὡς  ἡ  συγχώνευση  στὸ  ἀπρόσωπο,  ἀπόλυτο 
«Ἕνα» τοῦ Ἰνδουισμοῦ ἢ ἡ συγχώνευση στὸ «κενό» τοῦ Βουδιστικοῦ νιρβάνα 
3
.  
 
Εἶναι ἡ γιόγκα γυμναστική;  
Ἡ  γιόγκα  ἐξαπλώθηκε  στὴ  Δύση  διαφημιζόμενη  ὡς  «γυμναστική»  ποὺ  ὁδηγεῖ  σὲ 
«χαλάρωση,  ψυχοσωματικὴ  εὐεξία,  ἀπαλλαγή  ἀπὸ  τὸ  ἄγχος,  ἰσχυροποίηση  τοῦ 
ἀνοσοποιητικοῦ  καὶ  νευρικοῦ  συστήματος,  βελτίωση  τῆς  κυκλοφορίας  τοῦ  αἵματος, 
ἐξισορρόπηση  τοῦ  ἐγκεφάλου,  ἀκόμα  καὶ  αὔξηση  τοῦ  ΙQ»
4
.  Ἐπίσης,  ἡ  γιόγκα 
προσδιορίζεται  ὡς  ἕνα  σύστημα  ποὺ  ἐνδιαφέρεταιγιὰ  τὸν  ἄνθρωπο  ὡς  ὅλον,  ἕνας 
«ὁλιστικὸς  Δρόμος»  ποὺ  ἐπιφέρει  γαλήνη  καὶ  ἠρεμία.  Στὴν  πραγματικότητα,  ὅμως,  ἡ 
γιόγκα  ἀποτελεῖ  μία  ἀπὸ  τὶς  6  κλασικὲς  σχολὲς  τοῦ  Ἰνδουισμοῦ,  οἱ  ὁποῖες  εἶναι:  α)  ἡ 
Νυάγια  β)  ἡ  Βαϊσέσικα  γ)  ἡ  Σάνκυα  δ)  ἡ  Μιμάμσα  ε)  ἡ  Βεντάντα  καὶ  στ)  ἡ  Γιόγκα,  ἡ 
ὁποία  «ἐπεξεργάσθηκε  κυρίως  τὴν  πρακτικὴ  μέθοδο  αὐτοσυγκεντρώσεως  καὶ 
αὐτοβυθισμοῦ»
5
.  Γιὰ  νὰ  ἀποκλεισθεῖ  ἐντελῶς  τὸ  ἐνδεχόμενο  ἡ  γιόγκα  νὰ  λειτουργεῖ 
ὅπως  συχνὰ  συστήνεται,  δηλαδὴ  ὡς  «ἕνα  εἶδος  γυμναστικῆς»,  θὰ  πρέπει  πρῶτα  νὰ 
ἐξετάσουμε  τὴν  ἱστορικὴ  πορεία  της,  τοὺς  στόχους  της,  ἀλλὰ  καὶ  τὶς  μεθόδους  ἢ 
τεχνικὲς ποὺ χρησιμοποιεῖ. 
 
Οἱ ρίζες, ἡ ἱστορικὴ πορεία καὶ οἱ στόχοι τῆς γιόγκα 
Ἡ  γιόγκα  εἶναι  μία  ἀρχαία  πρακτική,  «ἡ  ὁποία  περιλαμβάνει  συγκεκριμένες 
ἀναπνευστικὲς  κινήσεις  καὶ  στάσεις  τοῦ  σώματος  μὲ  σκοπὸ  νὰ  ἐπιτευχθεῖ  ἡ  ἕνωση 
πνεύματος, σώματος καὶ ψυχῆς»
6
. Πράγματι, μᾶς διαβεβαιώνουν εἰδικοὶ μελετητές, οἱ 
ρίζες  τῆς  γιόγκα  ἐμφανίζονται  στὴν  «Ἰνδικὴ  μαγικόθρησκευτικότητα  ἀπὸ  πολὺ 
παλιά»
7
.  «Ἡ  παλαιότερη  ἀρχαιολογικὴ  μαρτυρία  γιὰ  τὴ  γιόγκα,  μιὰ  φαγεντιανὴ 
σφραγίδα  ποὺ  ἀπεικονίζει  ἕναν  ἄντρα  σὲ  στάση  λωτοῦ,  χρονολογεῖται  τὴν  Τρίτη 
χιλιετηρίδα  π.Χ.»
8
.  Ἡ  γιόγκα  μπορεῖ  νὰ  ἀναγνωριστεῖ  σὲ  εἰκονογραφήματα  τῆς 
κοιλάδας  τοῦ  Ἰνδοῦ  ποταμοῦ  ἀπὸ  τὸ  2.000  π.Χ.
9
.  Μάλιστα  στὴν  ἐξέλιξη  τῆς  γιόγκα 
«δὲν  ὑπάρχει  ἀμφιβολία  ὅτι  ἔπαιξαν  ρόλο  αὐθόρμητες  μυστικιστικὲς  τάσεις  καθὼς 
Σελίδα 1 από 13 
καὶ  ἕνα  σαμανιστικὸ  ὑπόβαθρο»
10
.  Ἡ  πρώτη  ἀναφορὰ  στὴ  Γιόγκα  γίνεται  στὶς  Βέδες, 
τὰ  ἀρχαιότερα  ἱερὰ  κείμενα  τῶν  Ἰνδῶν,  τὰ  ὁποῖα,  κατὰ  τοὺς  Ἰνδουιστές, 
«ἀποκαλύφθηκαν μὲ τρόπο ὑπερφυσικὸ ἀπὸ τοὺς Ἰνδουιστὲς θεούς»
11
. Τὸ θεμέλιο τῆς 
γιογκικῆς διδασκαλίας τίθεται στὶς Οὐπανισάδες, τὸ μεταγενέστερο τμῆμα τῶν Βεδῶν. 
Καὶ  στὸ  ἱερὸ  ἔπος  Μπαγκαβὰτ  Γκίτα  («τὸ  ἄσμα  τοῦ  Κυρίου»),  «τὸ  κατ’  ἐξοχὴν  βιβλίο 
τῆς  θρησκευτικῆς  οἰκοδομῆς  τῶν  Ἰνδῶν»
12
,  ἡ  γιόγκα  διδάσκεται  στὸν  πολεμιστὴ 
Ἀρτζούνα  (Arjuna)  ἀπὸ  τὸν  ἴδιο  τὸν  Κρίσνα,  ὁ  ὁποῖος  θεωρεῖται  «ἀβατάρ»  δηλαδὴ 
ἐνσάρκωση  τοῦ  θεοῦ  Βισνοῦ 
13
.  Πόσο  γνωστὰ  εἶναι  ὅλα  αὐτὰ  στὸν  μέσο  Εὐρωπαῖο; 
Σύμφωνα  μὲ  τὸν  μελετητὴ  Dave  Hunt  «ὁ  μέσος  Δυτικὸς  δὲν  γνωρίζει  ὅτι  ἡ  γιόγκα 
εἰσήχθη ἀπὸ τὸν Κύριο Κρίσνα στὴ Μπαγκαβὰτ Γκίτα ὡς τὸ σίγουρο μονοπάτι γιὰ τὸν 
Ἰνδουιστικὸ παράδεισο, οὔτε ἀκόμα ὅτι ὁ Σίβα (ἕνας ἀπὸ τοὺς πιὸ τρομακτικοὺς θεοὺς 
τοῦ Ἰνδουισμοῦ) ἀναφέρεται ὡς “Yogeshwara” ἢ ὁ Κύριος της Γιόγκα»
14 
.  
Νὰ  προσεχθεῖ  ὅτι  «ὅλα  τὰ  ὀρθόδοξα  (κλασικά)  Ἰνδικὰ  φιλοσοφικὰ  συστήματα  ἔχουν 
ὡς  μοναδικὸ  στόχο  τὴν  ἀπελευθέρωσητῆς  ψυχῆς,  μέσα  ἀπὸ  τὴν  τελειοποίησή  της. Ἡ 
μέθοδος ποὺ χρησιμοποιεῖταιγιὰ αὐτὸ τὸ σκοπὸ εἶναι ἡ γιόγκα»
15
. Συγκεκριμένα «στὴ 
γιόγκα  αὐτὸ  ποὺ  ἀναζητεῖται  εἶναι  ἡ  ἕνωση  μὲ  τὴ  θεία  πραγματικότητα»
16
.  Ἔτσι 
λοιπὸν  «στὴν  Ἀνατολὴ  ἡ  Ἕνωση  τοῦ  ἀνώτερου  Ἑαυτοῦ  μας
17 
μὲ  τὴ  θεότητα  καὶ  ἡ 
μεθοδολογία  γιὰ  τὴν  πραγμάτωσήτης  ὀνομάζονται  Γιόγκα»
18
.  Ἐδῶ  θὰ  πρέπει  νὰ 
ποῦμε  ὅτι  ὑπάρχουν  καὶ  δάσκαλοι  τῆς  Γιόγκα  οἱ  ὁποῖοι  ξεκαθαρίζουν  ἐξ  ἀρχῆς  ὅτι  ἡ 
γιόγκα  δὲν  εἶναι  γυμναστική,  ἀλλὰ  πνευματικὸ  μονοπάτι.  Ἡ  γιόγκα,  διαβάζουμε 
ἕνα  παράδειγμα,  ἀποτελεῖ  «μυητικὴ  γνώση,  εἶναι  ἡ  μέθοδος  γιὰ  τὴν  ἀνάπτυξη  τῆς 
συνείδησης  καὶ  τὴν  ἐναρμόνιση  ὅλων  τῶν  φορέων  μεταξύ  τους  καὶ  αὐτῶν  μὲ  τὸ 
Σύμπαν,  τὴ  Θεότητα.  Δὲν  εἶναι,  ὅπως  λανθασμένα  θεωρεῖται,  ἕνα  σύστημα 
γυμναστικῆς,  χαλάρωσης  ἢ  ἀναπνοῶν  ἀλλὰ  μία  φιλοσοφία…  ποὺ  ἡ  γνώση  καὶ  ἡ 
πρακτική της ἐξάσκηση δίνουν στὸν ἄνθρωπο τὴ δυνατότητα νὰ ξεπεράσει τὸν ἑαυτό 
του»
19
.  Ὁ  ἑαυτὸς  πρέπει  νὰ  ξεπεραστεῖ,  γιατί  κατὰ  τὶς  ἀνατολικὲς  δοξασίες  «ὁ 
ἄνθρωπος  κουβαλᾶ  τὸ  βάρος  τῶν  προηγούμενων  ζωῶν  του»,  τὸ  γνωστὸ  ὡς  κάρμα, 
ἀπὸ  τὸ  ὁποῖο  προσπαθεῖ  νὰ  ἀπαλλαγεῖ  κάνοντας  γιόγκα.  Ἡ  γιόγκα  «καίει  τοὺς 
σπόρους  τοῦ  ἐρχόμενου  κάρμα»
20 
καὶ  μόνο  ἔτσι  θεωρεῖται  ὅτι  ὁ  ἄνθρωπος  θὰ  φτάσει 
στὴν  «ἀπελευθέρωσή  του  ἀπὸ  τὴν  ἄγνοια,  τὸν  πόνο  καὶ  τὴν  ἐπαναγέννηση»
21 
«καὶ 
στὴν  ἕνωσή  του  μὲ  τὸ  ἀπρόσωπο  Ἀπόλυτο,  τὸ  Μπράχμαν»
22  
ἢ  «στὸ  νιρβάνα  καὶ  τὴν 
ἐξαφάνισή του»
23 
.  
Μάλιστα,  ἡ  ἀπελευθέρωση,  ἡ  λύτρωση  ἀπὸ  τὸ  κάρμα  καὶ  τὶς  ἀλλεπάλληλες 
μετενσαρκώσεις,  ἐπιτυγχάνεται  μέσῳ  κάποιων  τεχνικῶν  οἱ  ὁποῖες  ἀποτελοῦν  τοὺς 
δρόμους  ποὺ  διαμόρφωσε  ἡ  ἰνδικὴ  σκέψη  γιὰ  τὴν  πορεία  πρὸς  αὐτὴ  τὴν  λύτρωση. 
Αὐτοὶ εἶναι: 
α) ἡ κάρμα μάργκα, ἡ ὁδὸς τῶν ἔργων, β) ἡ γκνάνα μάργκα, ἡ ὁδὸς τῆς γνώσεως καὶ γ) 
ἡ  μπάκτι  μάργκα,  ἡ  ὁδὸς  τῆς  ἀφοσιώσεως.  Οἱ  δρόμοι  αὐτοὶ  ταυτίζονται  μὲ  τὰ  3 
βασικότερα  εἴδη  τῆς  γιόγκα,  δηλαδὴ  τὴν  κάρμα  γιόγκα,  τὴν  γκνάνα  γιόγκα  καὶ  τὴν 
μπάκτι  γιόγκα
24
.  Ἔτσι  ἡ  γιόγκα  διακρίνεται  ἀνάλογα  μὲ  τὰ  μέσα  ποὺ 
Σελίδα 2 από 13 
χρησιμοποιοῦνται  γιὰ  τὴν  ἕνωση  μὲ  τὸ  θεῖο.  Γιὰ  παράδειγμα,  στὴν  κάρμα  γιόγκα  ἡ 
ἕνωση  μὲ  τὸ  Μπράχμαν  γίνεται  μὲ  ἔργα  καὶ  λειτουργικὲς  πράξεις,  στὴν  γκνάνα 
γιόγκα ἡ ἕνωση μὲ τὸ Μπράχμαν ἐπιτυγχάνεται μὲ μυστικιστικὴ γνώση, στὴν μπάκτι 
γιόγκα  μὲ  τὴν  ὁλοκληρωτικὴ  λατρεία  μιᾶς  θεότητος  ἢ  τοῦ  ἴδιου  τοῦ  γκουροῦ
25

Ὑπάρχουν ἀκόμη πολλὰ ἄλλα εἴδη γιόγκα, ὅπως ἡ χάθα γιόγκα, τὸ πλέον γνωστὸ καὶ 
διαδεδομένο  σύστημα  στὴ  Δύση,  στὸ  ὁποῖο  ἡ  ἕνωση  μὲ  τὸ  Μπράχμαν  ἐπιτυγχάνεται 
διὰ σωματικῶν ἀσκήσεων
26
. Ἐπίσης, ἡ ράτζα γιόγκα, ἡ λάγια γιόγκα, ἡ μάντρα γιόγκα, 
ἡ ὀνειρικὴ γιόγκα, ἡ κριπαλοὺ γιόγκα, ἡ ἄγκνι γιόγκα (ἡ γιόγκα τοῦ πυρός), ἡ κρίγυα 
γιόγκα,  ἡ  κουνταλίνι  γιόγκα,  ἡ  τάντρα  γιόγκα,  ἡ  τάογιόγκα,  ἡ  γιόγκα  τῆς  Γῆς,  ἡ 
ἀστάνγκα γιόγκα, καὶ ἡ παραλλαγήτης, ἡ πάουερ γιόγκα κ.ἄ.
27  
Νὰ τονιστεῖ ἐδῶ, ὅτι οἱ 
διάφορες μορφὲς τῆς γιόγκα «εἶναι διαφορετικὲς πλευρὲς τοῦ ἴδιου θέματος καί συχνά 
συμπίπτουν καὶ εἰσχωροῦν ἡ μία στὴν ἄλλη»
28
. Καὶ «τὰ διάφορα εἴδη τῆς γιόγκα δὲν 
εἶναι  τίποτα  ἄλλο  παρὰ  διάφορες  μέθοδοι  γιὰ  νὰ  ἀπορριφθοῦν  τὰ  περιβλήματα 
τῆς  ψυχῆς.  Τότε  ἡ  ψυχὴ  θὰ  συνειδητοποιήσει  τὴ  θεία  της  φύση  καὶ  προέλευση 
καὶ  θὰ  ἀποκτήσει  Αὐτογνωσία»
29
,  ὅπως  βεβαίως  αὐτὴ  ὁρίζεται  στὰ  θρησκευτικὰ 
συστήματα τοῦ Ἰνδουισμοῦ καὶ τοῦ Βουδισμοῦ.  
 
Μπορεῖ  ἡ  γιόγκα  νὰ  ἀποκοπεῖ  ἀπὸ  τὸ  θρησκευτικὸ  της  ὑπόβαθρο; 
Εἴδαμε, ὅτι παρότι ἡ γιόγκα μᾶς ἔχει γίνει γνωστὴ ὡς μέθοδος σωματικῆς ἐκγύμνασης, 
δὲν  εἶναι  πνευματικὰ  οὐδέτερη.  Οἱ  στόχοι  της  δὲν  ἀφοροῦν  μόνο  στὸ  σῶμα,  ἀλλὰ 
ἐπεκτείνονται κυρίως στὸ πνεῦμα. Διαβάζουμε σὲ σχετικὸ ἐγχειρίδιο: «Ἡ γιόγκα εἶναι 
κάτι  παραπάνω  ἀπὸ  μία  ἁπλῆ  σειρὰ  ἀσκήσεων»
30 
.  «Ἡ  τακτικὴ  ἄσκηση  γιόγκα 
δημιουργεῖ ἁρμονία ἀνάμεσα στὸ πνεῦμα καὶ τὸ σῶμα… προκειμένου νὰ βοηθήσει τὸ 
ἄτομο νὰ ἀπελευθερώσει καὶ νὰ ἀξιοποιήσει ὅλες τὶς δυνατότητές  του… Ἡ πρακτική 
τῆς  γιόγκα  ἀποτελεῖ  ἁπλῶς  τὸ  μέσο  μὲ  τὸ  ὁποῖο  ἀνακαλύπτουμε  καὶ 
ἀπελευθερώνουμε  τὴν  ἔμφυτη σοφία.  Ἡ γιόγκα  ἀνοίγει  τὶς  πόρτες  στὶς  πραγματικὲς 
δυνατότητες  ποὺ  ἔχουμε  σὰν  ἄτομα  μέσα  ἀπὸ  ἕνα  σύστημα  συνειδητῶν  ἀσκήσεων, 
ποὺ ἐκπαιδεύουν ὄχι μόνο τὸ σῶμα, ἀλλὰ καὶ τὴν ἀναπνοὴ καί σὲ τελικὴ ἀνάλυση, τὸ 
πνεῦμα»
31
.  Καὶ  ἀλλοῦ:  «Ὁ  Νέος  Κόσμος  δὲν  μπορεῖ  νὰ  ὑπάρξει  χωρὶς  ἕνα  Νέο 
Ἄνθρωπο.  Ἀλλὰ,  ὁ  Νέος  Ἄνθρωπος  προϋποθέτει  μία  νέα  συνειδητότητα.  Καὶ  ἡ  νέα 
συνειδητότητα γαλουχεῖται ἀπὸ ἕνα νέο τρόπο σκέψης. Ἡ Γιόγκα καλλιεργεῖ ἀκριβῶς 
αὐτὸ τὸ νέο τρόπο σκέψης, ὁ ὁποῖος ἐντάσσει ἁρμονικὰ τὸ ἀνθρώπινο ἄτομο μέσα στὸ 
Συμπαντικὸ  Ὅλο»
32
.  Αὐτὰ  τί  σχέση  ἔχουν  μὲ  γυμναστική;  Μοῦ  φαίνεται  καμία, 
μᾶλλον  ἡ  γυμναστικὴ  χρησιμοποιεῖται  ὡς  ὄχημα,  ἢ  ὡς  προκάλυμμα.  Μᾶς  λέει 
σχετικὰ  ὁ  Dr  Johannes  Aagaard,  καθηγητὴς  στὸ  Πανεπιστήμιο  Ἄαρχους  τῆς  Δανίας 
καὶ  αὐθεντία  στὴ  θρησκειολογικὴ  ἔρευνα:  «Ὅπως  πολλὲς  ἄλλες  ἀνατολικὲς 
θρησκεῖες,  ἔτσι  καὶ  ἡ  γιόγκα  λειτουργεῖ  σὲ  2  ἐπίπεδα,  δείχνοντας  ἕνα  πρόσωπο 
πρὸς τὰ ἔξω καὶ ἕνα ἐντελῶς διαφορετικὸ πρόσωπο πρὸς τὰ μέσα»
33
. Σύμφωνα μὲ 
τὴν «Ἐγκυκλοπαίδεια τῶν Πεποιθήσεων τῆς Νέας Ἐποχῆς», τόσο ἡ γιόγκα, ὅσο καὶ τὸ 
ρέϊκι  καὶ  οἱ  πολεμικὲς  τέχνες  ἀποτελοῦν  μορφὲς  αὐτῶν  ποὺ  ὀνομάζονται  «μέθοδοι 
Σελίδα 3 από 13 
βιοπρακτικῆς σωματικῆς ἐργασίας», οἱ ὁποῖες στοχεύουν μέσω  «ἐργασίας στὸ σῶμα» 
νὰ  ἐπηρεάσουν  τὸ  πνεῦμα‐ψυχὴ  καὶ  ἀντιστρόφως.  «Ὁ  σκοπὸς  εἶναι  ἡ  φώτιση  τοῦ 
πνεύματος  ψυχῆς  μὲ  τὸ  χειρισμὸ  τοῦ  σώματος  ἢ  ἡ  μεταβολὴ  στὸ  σῶμα  μὲ  τὴν 
ἐκγύμναση τοῦ νοῦ»
34 
.  
Εἶναι  πολὺ  σημαντικὸ  νὰ  γνωρίζει  κανεὶς  ὅτι  ἡ  πρακτική  τῆς  γιόγκα  περιλαμβάνει  8 
στάδια,  τὰ  ὁποῖα  κωδικοποιήθηκαν  γιὰ  πρώτη  φορά  τὸ  200  π.Χ.  ἀπὸ  τὸν  Πατάντζαλι 
στὸ  ἀρχαιότερο  καὶ  ἐγκυρότερο  ἐγχειρίδιο  τῆς  γιόγκα,  τὸ  γνωστὸ  ὡς  «Γιόγκα 
Σούτρας». Τὰ 8 αὐτὰ στάδια ἢ βαθμίδες τῆς γιόγκα εἶναι
35
:  
1. Ἡ γιάμα (συγκράτηση, περιορισμός, ἔλεγχος)  
2. ἡ νιγιάμα (τήρηση ἠθικῶν κανόνων)  
3. ἡ ἀσάνα (στάσεις τοῦ σώματος, σταθερὴ σωματικὴ ἄσκηση)  
4. ἡ πραναγιάμα (ἔλεγχος τῆς ἀναπνοῆς, ὑποταγὴ τῆς πράνα)  
5. ἡ πρατιαχάρα (ἔλεγχος τῶν αἰσθήσεων, στροφὴ τῶν αἰσθήσεων πρὸς τὰ μέσα)  
6. ἡ νταράνα (πρόσδεση τοῦ νοῦ σὲ ἕνα σημεῖο, αὐτοσυγκέντρωση)  
7. ἡ ντιάνα (διαλογισμός) καὶ  
8.τὸ  σαμάντι  (ὑπερσυνειδητὴ  ἀντίληψη,  ταύτιση  μὲ  τὸ  Ἀπόλυτο,  ἀπορρόφηση, 
φώτιση).  
Νὰ  κρατήσουμεστὸ  νοῦ,  ὅτι  «ἡ  πρακτική  τῆς  γιόγκα  περιλαμβάνει  ἄσκηση, 
διαλογισμὸ  καὶ  τελετουργία  γιὰ  ὅλο  τὸ  σῶμα  καὶ  τὸ  πνεῦμα»
36
.  Ἔτσι,  οἱ  σωματικὲς 
ἀσκήσεις  τῆς  γιόγκα,  οἱ  ὁποῖες  ὀνομάζονται  «ἀσάνες»,  δὲν  εἶναι  ξεκομμένες,  ἀλλὰ 
λειτουργοῦν  ὡς  προετοιμασία  γιὰ  τὸ  διαλογισμὸ  καὶ  ἀποτελοῦν  μέρος  ἑνὸς 
συστήματος μεταφυσικῆς ἀναζήτησης μὲ σαφῆ ἐξωχριστιανικὸ προσανατολισμό. «Οἱ 
Ἀσάνες  ἔχουν  σχεδιαστεῖ  ὥστε  νὰ  κάνουν  τὸ  σῶμα  ἕνα  κατάλληλο  ὄχημα  γιὰ  τὸ 
ταξίδι  σὲ  ὑψηλότερα  ἐπίπεδα  συνείδησης,  γιὰ  τὴν  ἐπέκταση  τοῦ  νοῦ»
37
.  Δηλαδὴ  ἡ 
γιόγκα  «χρησιμοποιεῖ  τὸ  σῶμα  ὡς  βάση  γιὰ  πνευματικὲς  τεχνικὲς  ποὺ  θὰ 
προετοιμάσουν  τὸν  ἀσκούμενο  νὰ  ἑνωθεῖ  μὲ  τὸ  Ἀπόλυτο.  Τὸ  σῶμα  εἶναι  ἕνα 
ἐργαλεῖο σὲ αὐτὴ τὴ διαδικασία»
38
. Ἢ κατὰ τὴν Swami (Δασκάλα) Sivananda Radha 
«οἱ  ἀσάνες  εἶναι  πρακτικὴ  εὐλάβειας,  ἡ  ὁποία,  ὅπως  ὅλες  οἱ  πνευματικὲς  πρακτικές, 
μᾶς  ὁδηγεῖ  σὲ  μία  κατανόηση  τῆς  ἀλήθειας…  Πέρα  ἀπὸ  αὐτὸ  ὑπάρχει  ἐπίσης  ἡ 
μυστικιστικὴ  ἢ  πνευματικὴ  σημασία.  Κάθε  ἀσάνα  δημιουργεῖ  συγκεκριμένη  ψυχικὴ 
κατάσταση  διαλογισμοῦ»
39
.  Ἐπίσης,  ἄς  σημειωθεῖ  ὅτι  «πολλὲς  ἀσάνες  εἶναι 
βασισμένες  σὲ  στάσεις  τοῦ  σώματος  ποὺ  τιμοῦν  τὶς  Ἰνδουιστικὲς  θεότητες  οἱ  ὁποῖες 
ἐκδηλώνονται μὲ μορφὲς ὅπως ὁ ἥλιος, ἡ τίγρης, τὸ δέντρο, τὸ φίδι κ.τλ.»
40 
.  
Κι ἂν ἦταν κανεὶς πολὺ ἀφελὴς καὶ μετὰ ἀπ’ ὅλα αὐτὰ ἐξακολουθοῦσε νὰ ρωτᾶ: «Μὰ 
δὲν  γίνεται  νὰ  ἐκτελοῦνται  οἱ  ἀσκήσεις  ὡς  γυμναστική;  Δὲν  μπορεῖ  νὰ  ἀπομονωθεῖ  τὸ 
θρησκευτικὸ  τους  ὑπόβαθρο;»  Θὰ  ἀπαντούσαμε  μὲ  μία  ἁπλῆ  ἐρώτηση:  Ὅταν  ὁ 
χριστιανὸς  κάνει  τὶς  λεγόμενες  «μετάνοιες»,  τὸ  κάνει  αὐτὸ  ὡς  κάτι  ἀνεξάρτητο  ἢ  ὡς 
ἔκφραση  συγκεκριμένης  πίστης  καὶ  ψυχικῆς  διάθεσης,  ἀποβλέποντας  σὲ  σκοποὺς 
πνευματικούς 
41

Σελίδα 4 από 13 
 
Εἶναι ἡ γιόγκα ἐπιστήμη; 
Πολὺ  συχνὰ  ἡ  κύρια  ταυτότητα  ποὺ  προσδίδεται  στὴ  γιόγκα  εἶναι  αὐτὴ  τῆς 
«ἐπιστήμης».  Ἡ  γιόγκα  λένε  εἶναι  «σύστημα  ἐπιστημονικό».  Πολλοὶ  ἄνθρωποι  στὴ 
Δύση  ἐντυπωσιάζονται  ἢ  προσελκύονται  στὰ  διάφορα  εἴδη  τῆς  γιόγκα  ἐπειδὴ 
ὑποφέρουν ἀπὸ δυὸ βασικὰ προβλήματα: Ἀπὸ τὸ ἄγχος ἢ τὰ ψυχολογικὰ προβλήματα 
τοῦ ἀνθρώπου, ποὺ παλεύει σὲ ρυθμοὺς ἐξοντωτικοὺς, χωρὶς οὐσιαστικὸ στήριγμα καὶ 
ἀπὸ  μία  παντελῆ  ἄγνοια  τοῦ  τί  εἶναι  ἡ  γιόγκα.  Ταυτόχρονα  ὁ,τιδήποτε  προσφέρεται 
ὡς «ἐπιστημονικό» γίνεται εὔκολα ἀποδεκτὸ στὸν ἁπλὸ κόσμο ποὺ διακατέχεται ἀπὸ 
δέος  πρὸς  ὅ,τι  προβάλλεται  ὡς  ἐπιστήμη,  χωρὶς  κἄν  νὰ  ἐξετάζει  ἂν  ὑπάρχει  ἡ 
παραμικρὴ σχέση μὲ τὴν ἐπιστήμη.  
Ἄς δοῦμε μερικὲς θεμελιώδεις ἔννοιες τῆς γιόγκα καὶ ὄχι μόνο. Λέγεται, λοιπόν, ὅτι τὰ 
διάφορα εἴδητῆς γιόγκα «ἀφυπνίζουν τὸ ἐνεργειακὸ σῶμα ποὺ περιβάλλει τὸ ὑλικό… 
Αὐτὸ  τὸ  ἐνεργειακὸ  σῶμα  περιλαμβάνει  ἑπτὰ  σημεῖα  δύναμης  ποὺ  ὀνομάζονται 
τσάκρα.  Τὰ  τσάκρα  εἶναι  κέντρα  περιδινούμενης  ἐνέργειας,  καὶ  κύριος  στόχος  τοῦ 
κάθε εἴδους τῆς γιόγκα εἶναι ἡ ἐνεργοποίησηκαὶ ἡ ἐξισορρόπησή τους»
42
. Ἡ ἐπιστήμη, 
ὅμως,  παραδέχεται  μόνο  ἕνα  σῶμα  καὶ  ἡ  ὕπαρξη  δῆθεν  ἐνεργειακῶν  κέντρων  σὲ 
συγκεκριμένα  σημεῖα  τοῦ  σώματος  δὲν  ἀποδεικνύεται  ἐπιστημονικά.  Ἐπίσης, 
διαβάζουμε:  «Τὸ  σῶμα  εἶναι  ἁπλῶς  τὸ  ὄχημα  τῆς  ἐσωτερικῆς  ὕπαρξης  ἢ  τῆς  ψυχῆς. 
Πιὸ  σημαντικὸ  εἶναι  τὸ  «ἀέρινο»  (αἰθερικό)  σῶμα…  ποὺ  περιβάλλει  τὸ  σῶμα  μὲ  τοὺς 
διαύλους  καὶ  τὰ  κέντρα  ἐνέργειας.  Οἱ  ἀσκήσεις  τῆς  γιόγκα  θεωροῦνται  ὅτι 
ἐνεργοποιοῦν  τὶς  λειτουργίες  τοῦ  ἀέρινου  σώματος…  Ἡ  ἀνατομία  τοῦ  ἀέρινου 
σώματος ἀποτελεῖται ἀπὸ 7 ἐνεργειακὰ κέντρα ἢ τσάκρα καὶ περισσότερο ἀπὸ  70.000 
ἐνεργειακοὺς  διαύλους  ἢ  νάντι.  Ἑπομένως,  μέσω  τοῦ  ἐλέγχου  τῆς  ἀναπνοῆς  καὶ  τῆς 
φυσικῆς  πειθαρχίας  τῶν  στάσεων  τῆς  γιόγκα,  μπορεῖτε  νὰ  κυριαρχήσετε  στὴν 
ἐνέργεια ποὺ διασχίζει τὸ σῶμα καὶ τελικὰ νὰ ἐκπληρώσετε τὸ πνευματικὸ δυναμικό 
σας»
43
.  Καὶ  οἱ  μεταφυσικὲς  ὑποθέσεις  συνεχίζονται:  «Τὰ  τσάκρα  εἶναι  τὰ  ἐνεργειακὰ 
κέντρα  ποὺ  συνδέουν  τὸ  ἀέρινο  σῶμα  μὲ  τὸ  φυσικὸ  σῶμα.  Ἀποθηκεύουν  ὅλη  τὴν 
ἐνέργεια  ἢ  τὴ  δύναμη  ζωῆς  (πράνα),  ἡ  ἀπελευθέρωση  τῆς  ὁποίας  ἐλέγχεται  μὲ  τὴν 
ἀναπνοή»
44 
.  Αὐτὰ  δὲν  εἶναι,  αὐτονόητα,  πράγματα  ἀναπόδεικτα  ἀπὸ  τὴν  ἐπιστήμη; 
Ἀποδεικνύουν  ὅμως  ὅτι  οἱ  ἀσκήσεις  ἀναπνοῆς  τῆς  γιόγκα  δὲν  εἶναι  ἁπλὲς  ἀσκήσεις 
ἀναπνοῆς,  ὅπως  γιὰ  παράδειγμα  οἱ  ἀναπνοὲς  ἑνὸς  δρομέα.  Οἱ  γιόγκιἐκτελοῦν 
ἀσκήσεις  ἐλέγχου  τῆς  ἀναπνοῆς  (πραναγιάμα)  γιὰ  νὰ  ἐλέγξουν  τὴ  ροὴ  τῆς  ζωτικῆς 
ἐνέργειας (πράνα), καὶ διδάσκουν ὅτι ἡ γιογκικὴ ἀναπνοὴ «προάγει τὴν ἐπίγνωση τῆς 
ἐσώτερης  σύνδεσής  μας  μὲ  τὴν  παγκόσμια  συνειδητότητα»
45
.  Ἔτσι,  «ἡ  πραναγιάμα, 
ποὺ  διδάσκεται  μαζὶ  μὲ  τὴ  γιόγκα,  βασίζεται  ὄχι  σὲ  σωματικοὺς  νόμους,  ἀλλὰ  στὴν 
πνευματικὴ ἰδέα τῆς πράνα. Ἡ πράνα εἶναι γιὰ τὸν Ἰνδουϊσμό, ἡ θεϊκὴ πνοὴ τῆς ζωῆς, 
ποὺ  διαχέεται  σὲ  ὁλόκληρο  τὸ  σύμπαν.  Εἶναι  ἡ  κοσμικὴ  ἀναπνοή,  ἀπὸ  τὴν  ὁποία  ὁ 
ἄνθρωπος  ἔχει  ἀποσυντονιστεῖ…  Μὲ  τὴ  χρήση  τῆς  πρανα  γιάμα  πιστεύεται  ὅτι 
Σελίδα 5 από 13 
αὐξάνει  κανεὶς  τὴ  ροὴ  τῆς  ζωτικῆς  ἐνέργειας»
46
.  Πόσο  ἐπιστημονικὰ  μποροῦν  νὰ 
χαρακτηριστοῦν ὅλα αὐτά;  
Ἀκόμη,  «οἱ  γιόγκις  λένε,  ὅτι  κατὰ  μῆκος  τῆς  σπονδυλικῆς  στήλης  ὑπάρχουν  δυὸ 
ἐνεργειακὰ ρεύματα ποὺ ὀνομάζονται Πίνγκαλα καὶ Ἴντα
47 
κι ὅτι μέσα ἀπὸ τὸ νωτιαῖο 
μυελό, σ’ ὅλο του τὸ μῆκος περνάει ἕνας κούφιος ἀγωγὸς ποὺ ὀνομάζεται Σουσούμνα. 
Στὸ  κατώτερο  ἄκρο  αὐτοῦ  τοῦ  ἀγωγοῦ  ὑπάρχει  αὐτὸ  ποὺ  οἱ  γιόγκις  ὀνομάζουν 
«Λωτὸς  τῆς  Κουνταλίνι»…  Σ’  αὐτὸ  τὸ  «λωτό»…  ὑπάρχει  μία 
συσπειρωμένηδύναμηποὺ ὀνομάζεται Κουνταλίνι»
48
. Οἱ διάφορες τεχνικὲς τῆς γιόγκα 
προσπαθοῦν νὰ ἐνεργοποιήσουν, νὰ «ἀφυπνίσουν» τὴν Κουνταλίνι, νὰ τὴν ἐλέγξουν 
καὶ  νὰ  τὴν  κατευθύνουν  σὲ  διάφορα  μέρη  τοῦ  σώματος,  διότι  «ἡ  ἀφύπνισητῆς 
Κουνταλίνι  εἶναι  ὁ  μόνος  τρόπος  γιὰ  νὰ  ἐπιτύχουμε  τὴ  Θεϊκὴ  Σοφία…  καὶ  νὰ 
πραγματώσουμετὸ  Πνεῦμα»
49
.  Συνοψίζοντας,  ἡ  γιόγκα  περιλαμβάνει  διάφορες 
τεχνικὲς  γιὰ  «νὰ  ξυπνήσει  ἡ  λανθάνουσα  δύναμη  τῆς  Κουνταλίνι».  Μέσα  σὲ  αὐτὲς 
«περιλαμβάνεται  ἡ  συνειδητὴ  ἀναπνοὴ  μέσῳ  τῆς  ἐπιστήμης  (sic)  τῆς  Πραναγιάμα, 
ἀσκήσεις  καθαρισμοῦ  καὶ  ἐξαγνισμοῦ  τοῦ  σώματος,  ἔλεγχος  διάφορων  κέντρων 
(Μπάντας)
50 
ὥστε  ἡ  ἐνέργεια  νὰ  ἐγκλωβίζεται  ἢ  νὰ  κατευθύνεται  κατὰ  βούληση  σὲ 
διάφορες  περιοχὲς  τοῦ  σώματος»
51
.  Ἐδῶ  νὰ  ἐπισημάνουμε,    ὅτι  ἡ  συγκέντρωση  ἢ  ἡ 
ἐνεργοποίηση πνευματικῆς ἐνέργειας καὶ ἡ χρησιμοποίησή της γιὰ τὴν ἐπίτευξη 
κάποιου  στόχου  οὐδεμία  σχέση  ἔχει  μὲ  τὴν  ἐπιστήμη,  ἀντίθετα  ἀποτελεῖ 
χαρακτηριστικό τῆς μαγείας. 
 
Υποσημειώσεις 
1. Δρόμοι τῆς Γνώσης, συλλογικό ἔργο, Ἀρχέτυπο2003, σελ. 310  
2. ἔνθ. ἀνωτέρῳ  
3. Dr  Ankerberg,  John  &  Dr  Weldon,  John,  Encyclopedia  of  New  Age  Beliefs,  Harvest  House  Publishers, 
1996, σέλ. 395  
4. Ἀπὸ διάφορα διαφημιστικὰ φυλλάδια καὶ ἱστοσελίδες ποὺ προωθοῦν τὴ γιόγκα.  
5. Γιαννουλάτου  Ἀναστασίου,  Ἀρχιεπισκόπου  Τιράνων  καὶ  πάσης  Ἀλβανίας,  Ἴχνη  ἀπὸ  τὴν 
ἀναζήτηση τοῦ ὑπερβατικοῦ, Ἀκρίτας 2004, σελ. 160  
6. http://www.mayoclinic/invoke.cfm?objestid=77C5524D55B04B6A8E5B2CF2C40350A 
7. The Peguin Dictionary of Religions, edit. John Hinnells, Penguin, 1984, σελ. 357  
8. Harper’s Ἐγκυκλοπαίδεια Μυστικιστικῶν καὶ Παραφυσικῶν Ἐμπειριῶν, ἔκδ. Anubis 1994, σελ 9899 
9. The Peguin Dictionary of Religions, ἔνθ. ἀνωτέρῳ, σελ. 357 
10. ἔνθ. ἀνωτέρῳ  
11. Encyclopedia of New Age Beliefs, ἔνθ. ἀνωτ., σελ. 217  
12. Ἴχνη ἀπὸ τὴν ἀναζήτηση τοῦ ὑπερβατικοῦ, ἔνθ. ἀνωτ., σελ. 150  
13. The World’s Religions, edit. Christopher Partridge, Lion Hudson, 2005, σελ. 145  
14. http://www.ankerberg.org/Articles/newage/NA0902W2. htm  
15. Σουάμι Βιβεκανάντα, Ράτζα γιόγκα , ἐκδόσεις Κονιδάρη, 1991, σέλ. 16  
16. Harper’s Ἐγκυκλοπαίδεια Μυστικιστικῶν καὶ Παραφυσικῶν Ἐμπειριῶν, ἔνθ.ἀνωτ., σελ. 97 
Σελίδα 6 από 13 
17. Ὁ ὅρος «ἀνώτερος Ἐαυτός» χρησιμοποιεῖται κατεξοχὴν σὲ περιβάλλοντα ἀποκρυφιστικά.  
18. Γαστεράτου  Σοφία,  «Δρόμοι  καὶ  εἴδη  τῆς  Γιόγκα»,  περιοδικὸ  «Νέα  Ἀκρόπολη»,  τεῦχος  117,  Ἰούλιος 
Σεπτέμβριος 2005, σέλ. 48  
19. ἔνθ. ἀνωτ.  
20. Ὁ κόσμος τῆς γιόγκα, συλλογικὸ ἔργο, ἐκδόσεις Ἄγνωστο, 2005, σελ. 311.  
21. τὴ λεγόμενη «μόκσα»  
22. κατὰ  τὸν  Ἰνδουισμὸ  «Μπράχμαν»  εἶναι  ἡ  ὕψιστη,  ἀπρόσωπη,  θεϊκὴ  ἀρχὴ  ποὺ  θεωρεῖται  ὅτι 
βρίσκεται πάνω ἀπὸ ὅλα καὶ μέσα σὲ ὅλα.  
23. κατὰ τὸ Βουδισμό. Ἐννοεῖται ὁ μηδενισμός. 
24. Ἴχνη ἀπὸ τὴν ἀναζήτηση τοῦ ὑπερβατικοῦ, ἔνθ. ἀνωτ., σελ. 156157  
25. Βλάχου  Ἰερόθεου,  Μητροπολίτου  Ναυπάκτου  καὶ  Ἁγίου  Βλασίου,  http://www.parembasis. 
gr/2001/01_12_01.htm  
26. ἔνθ. ἀνωτ.  
27. Αὐτὲς  καὶ  ἄλλες  κατηγοριοποιήσεις  καταγράφονται  στὰ  διάφορα  ἐγχειρίδια  γιόγκα  καὶ  σὲ 
διάφορες μελέτες.  
28. Δρόμοι τῆς Γνώσης, ἔνθ. ἀνωτ., σελ 328  
29. Δρόμοι τῆς Γνώσης, ἔνθ. ἀνωτ., σελ 314 
30. Ansari Mark & Lark Liz, Γιόγκα γιὰ ἀρχαρίους, ἐκδόσεις Καρακωτσόγλου, 2002, σελ. 6  
31. ἔνθ. ἀνωτ.  
32. http://www.agniyogahellas.gr/agniyoga.htm  
33. http://www.dci.dk/?artikel=334 
34. Encyclopedia of New Age Beliefs, ἔνθ. ἀνωτ., σελ 356  
35. Ὁ κόσμος τῆς γιόγκα, σέλ.58, 246248, Ράτζα Γιόγκα, σέλ. 33, Οἱ Δρόμοι τῆς Γνώσης, σέλ. 315320  
36. www.yogayak.com/article_eightlimbs.htm 
37. http://www.hellas.amps.org/welcome.html  
38. http://cana.userworld.com/cana_yogaHippies1.htm  
39. Στὸ βιβλίο τῆς “Hatha Yoga” στὸ : http://www.watchman.org/na/yoga.htm  
40. http://cana.userworld.com/cana_yoga.html  
41. Ἴχνη ἀπὸ τὴν ἀναζήτηση τοῦ ὑπερβατικοῦ, ἔνθ. ἀνωτ., σελ. 369 
42. Freke  Timothy  &  Gandy  Peter,  Ὁ  Πλήρης  Ὁδηγὸς  τοῦ  Παγκόσμιου  Μυστικισμοῦ,  ἐκδόσεις  Ἐνάλιος, 
2003, σελ.53  
43. Γιόγκα γιὰ Ἀρχαρίους, ἔνθ. ἀνωτ., σελ.88  
44. ἔνθ. ἀνωτ.  
45. Shakta KaurKhalsa, Κουνταλίνι Γιόγκα, Ἑλληνικὰ γράμματα, 2003, σελ. 22  
46. http://cana.userworld.com/cana_yoga.html  
47. Ἡ Πίνγκαλα εἶναιτὸ «θετικὸ ἐνεργειακὸ ρεῦμα» καὶ ἡ Ἴντα εἶναι τὸ «ἀρνητικὸ ἐνεργειακὸ ρεῦμα».  
48. Ράτζα γιόγκα , ἔνθ. ἀνωτ., σελ. 61  
49. Ράτζα γιόγκα , ἔνθ. ἀνωτ., σελ. 67  
50. Τὰ  μπάντας  ἀποτελοῦν  συγκεκριμένους  συνδυασμοὺς  συστολῶν  τῶν  μυῶν  ποὺ  δημιουργοῦν 
«ψυχομυικά κλειδώματα ἐνέργειας καὶ ἐπαναπροσδιορίζουν τὴ ροὴ τῆς πράνα μέσα στὸ σῶμα».  
51. http://www.neaacropoli.gr/publications/arthra/yoga.htm 
 
Σελίδα 7 από 13 
Β’ Μέρος 
 
Ὁ διαλογισμὸς 
Ἀντίθετα  μὲ  τὶς  γυμναστικὲς  ἀσκήσεις,  οἱ  σωματικὲς  ἀσκήσεις  τῆς  γιόγκα  (ἀσάνες) 
δὲν σχετίζονται μὲ κίνηση, ἀλλὰ στοχεύουν νὰ ἀκινητοποιήσουν τὸ σῶμα. Ἀντίστοιχα 
καὶ οἱ ἀναπνευστικὲς ἀσκήσεις τῆς γιόγκα (πρανα γιάμα) δὲν στοχεύουν σὲ καλύτερη 
ἀναπνοή, ἀλλά στὴ μείωση ἢ τὴν παύση τῆς ἀναπνοῆς
11 
. Ὅταν λοιπὸν ὁ ἀσκούμενος 
ἔχει  φτάσει  στὴν  τέταρτη  βαθμίδα  τῆς  γιόγκα  καὶ  ἔχει  ἐπιτύχει  τὴν  ἀκινησία  τοῦ 
σώματος  σὲ  συγκεκριμένες  στάσεις  καὶ  τὴν  ἐπιβράδυνση  τῆς  ἀναπνοῆς  του,  εἶναι 
ἕτοιμος νὰ ξεκινήσει τὸ διαλογισμό. 
Μὲ ἁπλὰ λόγια ὁ διαλογισμὸς ὁρίζεται ὡς  «ἡ εἴσοδος σὲ μία κατάσταση ἀλλαγμένης 
συνείδησης  μέσω  ἀσκήσεων  γιόγκα,  ἐλέγχου  τῆς  ἀναπνοῆς,  μὲ  τὴ  χρήση  κάποιου 
μάντρα κτλ. Συνδεδεμένες μὲ τὶς ἀνατολικὲς μεταφυσικὲς φιλοσοφίες, τὴ Νέα Ἐποχὴ 
καί/ἢ  τὶς  Ἀνατολικὲς  θρησκεῖες,  οἱ  τεχνικὲς  αὐτὲς  ὑποβοηθοῦν  τὸ  ἄδειασμα  τοῦ 
μυαλοῦ  ἢ  τὴν  ἀναστολὴ  τῆς  κριτικῆς  σκέψης»
12
.  Μάλιστα,  «ὁ  διαλογισμὸς  βρίσκεται 
στὴν καρδιὰ τοῦ μηνύματος τοῦ Βούδα»
13 
καὶ «εἶναι μία σημαντικὴ βουδιστικὴ ἄσκηση 
ποὺ βοηθᾶ τὸν ἀναζητητὴ νὰ ὑπερβεῖ τή διαχωρισμένη ἀτομική του ὑπόσταση καὶ νὰ 
ἀνακαλύψει  τὴ  “Φύση  τοῦ  Βούδα”»
14
.  Οἱ  ἀνατολικὲς  πρακτικὲς  ἐνθαρρύνουν  τὴ 
συγκέντρωση τῆς προσοχῆς ὥστε νὰ καθηλωθεῖ ὁ νοῦς καὶ νὰ ἀποκοπεῖ ἀπὸ τὰ γύρω 
φαινόμενα.  Αὐτὴ  ἡ  στροφὴ  πρὸς  τὰ  μέσα  συνοδεύεται  ἀπὸ  πλῆθος  τεχνικῶν  ὅπως  ἡ 
συγκέντρωση  τῆς  προσοχῆς  σὲ  ἕνα  συγκεκριμένο  σημεῖο
15
.  Ὁ  νοῦς  «ἑστιάζεται»  σὲ 
ἕνα ἀντικείμενο (σὲ ἕνα λουλούδι, ἕναν κρύσταλλο, τὴ φλόγα ἐνὸς κεριοῦ, τὴν εἰκόνα 
τοῦ  γκουρού,  τοῦ  Βούδα  ἢ  ἀκόμα  καὶ  τοῦ  Χριστοῦ),  σὲ  ἕνα  μέρος  τοῦ  σώματος,  στὴν 
ἀναπνοή, ἢ σὲ κάποιο μάντρα κτλ. Τί εἶναι τὰ μάντρα; Τὰ μάντρα εἶναι συγκεκριμένες 
«ἱερές»  λέξεις  ἢ  συλλαβὲς  ποὺ  ἀναφέρονται  σὲ  Ἰνδουιστικὲς  θεότητες  καὶ  πρέπει  νὰ 
ἐπαναλαμβάνονται  συνεχῶς.  «Τὰ  μάντρα  δὲν  εἶναι  κατασκευάσματα  ἀνθρώπου.  Σὲ 
βαθιὲς καταστάσεις διαλογισμοῦ φωτισμένοι ἀσκητὲς ἢ γιόγκι τὰ εἶδαν ἢ τὰ ἄκουσαν, 
τὰ  ἀνέσυραν,  ἐνῶ  βρίσκονταν  σὲ  ὑπερβατικὴ  συνειδησιακὴ  κατάσταση…  Τὰ  μάντρα 
σχεδὸν πάντα ἀπευθύνονται πρὸς κάποια θεότητα καὶ διατυπώνονται μὲ συλλαβὲς ἢ 
λέξεις  ποὺ  στὴν  κάθε  περίπτωση  σχετίζονται  μὲ  τὴ  θεότητα  αὐτή»
16
.  «Τὸ  πιὸ  ἱερὸ 
μάντρα  τῶν  Ἰνδουιστῶν  εἶναι  τὸ  Ὄμ,  ἡ  Ὑπέρτατη  Ἀλήθεια,  ὁ  ἦχος  ἀπὸ  τὸν  ὁποῖο 
δημιουργήθηκε τὸ σύμπαν»
17 
.  
Στὴ  Δύση,  γιὰ  εὐνόητους  λόγους,  ὁ  θρησκευτικὸς  πυρήνας  τοῦ  διαλογισμοῦ  συχνὰ 
ἀποσιωπᾶται.  Ὅμως,  στὴν  πραγματικότητα,  μὲ  τὸ  διαλογισμὸ  «ἀφυπνίζεται  κανεὶς 
ὡς  πρὸς  τὴ  δῆθεν  θεϊκότητά  του  καὶ  συνειδητοποιεῖ  τὴν  ταύτισή  του  μὲ  τὸ  Ἀπόλυτο 
Μπράχμαν τοῦ Ἰνδουισμοῦ ἢ τὸ Κενὸ τοῦ Βουδισμοῦ»
18 
.  
Σύμφωνα μὲ τὸ Βουδισμὸ  «ἡ πνευματικὴ ἐμπειρία τοῦ ἀσκητῆ… βασίζεται πάνω στὴ 
συγκλονιστικὴ  ἀνακάλυψη  ὅτι  ὁ  πολυπόθητος  “ἐαυτὸς  του”  ποὺ  τόσα  χρόνια  καὶ  μὲ 
τόσο  κόπο  ἔψαχνε,  στὴν  πραγματικότητα…  δὲν  ὑπάρχει!  Κι  ἐφόσον  δὲν  ὑπάρχει 
Σελίδα 9 από 13 
“ἐαυτός”,  τότεδὲν  ὑπάρχει  καὶ  Θεὸς  σὰν  ξεχωριστὸ  ὄν…  Δὲν  ὑπάρχει  ἀτομικὸ  ὂν  ἢ 
προσωπικότητα πού νὰ ἀντιλαμβάνεται τὸν “ἐξωτερικὸ κόσμο”… Τότε ποιοὶ εἴμαστε; 
Μέσα  ἀπὸ  τὴ  βουδιστικὴ  ἄσκηση  ἀρχίζουμε  νὰ  ὑποψιαζόμαστε  αὐτὸ  ποὺ  κάποτε 
ἀπάντησε  ὁ  Ὀδυσσέας  στὸν  Κύκλωπα:  «Εἶμαι  ὁ  κανένας»…  Ἐκεῖ  εἶναι  ἡ  οὐσία  τοῦ 
διαλογισμοῦ. Στὴν κενότητα»
19 
.  
Παραθέτουμε  μέρος  διαλογισμοῦ  ἀπὸ  τὸ  Γιόγκι  Μπατζᾶν:  «Κάθισε  καὶ  κλεῖσε  τὰ 
μάτια  σου.  Χρησιμοποίησε  τὴν  ἐνέργειά  σου…  Κάθισε  σὲ  μία  στάση  ποὺ  εἶναι 
ἀναπαυτικὴ  γιὰ  τὸ  σῶμα  σου  μὲ  τὴ  σπονδυλική  σου  στήλη  ἴσια
20
...  Τώρα  ἄρχισε  νὰ 
φαντάζεσαι  πὼς  εἶσαι  τὸ  πιὸ  μεγαλειῶδες  αὐτόφωτο  πλάσμα.  Εἶσαι  μεγαλειώδης, 
μεγαλειώδης,  μεγαλειώδης,  μεγαλειώδης…  ἕνα  τέλεια  φωτισμένο  πλάσμα...  Ἄσε  τὴ 
σκέψη τοῦ μεγαλείου νὰ σὲ πλημμυρίσει. Εἶσαι τὸ σύμπαν. Εἶσαι τὸ Ἄπειρο Ἕνα. Εἶσαι 
ἡ  Ὕπαρξη  τῶν  ὑπάρξεων,  τὸ  Ἀνώτατο  Ὄν.  Προσηλώσου  σὲ  αὐτὴ  τὴ  σκέψη»
21
.  Ἀπὸ 
αὐτὸ  τὸ  ἐνδεικτικὸ  ἀπόσπασμα  καταλαβαίνει  κανεὶς    ὅτι  ὁ  διαλογισμὸς  δὲν  εἶναι 
μέθοδος  χαλάρωσης  ἢ  καταπολέμησης  τοῦ  στρές,  ἀλλὰ  μία  γκουρουιστική 
μέθοδος, ποὺ ὁδηγεῖ στὴν αὐτοπραγμάτωση
22 
.  
Πόσο  ἀπέχουν  ὅλα  αὐτὰ  ἀπὸ  τὴ  Χριστιανικὴ  διδασκαλία  εἶναι  νομίζω  σαφέστατο.  Ὁ 
Χριστιανός,  διατηρώντας  τὴν  ἐλευθερία  του  καὶ  τὴ  λογικὴ  του  σκέψη,  στρέφεται  ἔξω 
ἀπὸ αὐτόν, στὸν ἕνα, ἀληθινό, προσωπικὸ Θεὸ τῆς Ἀγάπης τὸν ὁποῖο καὶ ἐπικαλεῖται 
μὲ ταπείνωση, χωρὶς τὴν ψευδῆ πεποίθηση ὅτι θὰ αὐτολυτρωθεῖ μέσῳ τεχνικῶν. Ἐνῶ 
τὸ  ἀποτέλεσμα  τοῦ  διαλογισμοῦ
23 
εἶναι  ἡ  καλλιέργεια  ἑωσφορικοῦ  ἐγωισμοῦ,  τὸ 
ψυχασθενικὸ  κλείσιμο  στὸν  ἑαυτό,  ἡ  ἀπώλεια  τοῦ  ἐαυτοῦ,  ἡ  διάλυση  τῆς 
προσωπικότητας. 
 
Ἀθώα γιόγκα; 
Ἡ  γιόγκα,  ὅπως  προσπαθήσαμε  νὰ  δείξουμε  καὶ  ὅπως  ἀποδεικνύει  ἡ  ἱστορία,  οἱ 
μέθοδοι καὶ ὁ στόχος της, ἀποτελεῖ ἀναμφισβήτητα θρησκευτικὴ πρακτική
24 
, ἡ ὁποία 
ἔχει  σήμερα  μιὰ  τρομακτικὴ  ἐξάπλωση  σὲ  χῶρες  χριστιανικές.  Ἀπὸ  τὰ  Βουδιστικὰ 
μοναστήρια  ἡ  γιόγκα  ἔχει  περάσει  στὰ  σαλόνια  τῆς  Δύσης.  Τὴ  συναντᾶ  κανεὶς  σὲ 
ποικίλες  ὁμάδες  Ἰνδουιστικοῦ  καὶ  Βουδιστικοῦ  προσανατολισμοῦ,  σὲ  πλῆθος 
νεοεποχίτικων  ἀποκρυφιστικῶν  ὁμάδων  καὶ  παραθρησκευτικῶν  ὀργανώσεων,  τὴ 
συναντᾶ  κανεὶς  σὲ  γυμναστήρια,  σχολές  χοροῦ,  ἀκόμα  καὶ  σὲ  σχολεῖα.  Ὑπάρχουν 
πολλὰ  κέντρα  καὶ  ὁμάδες  στὴν  Ἑλλάδα  ποὺ  ὀργανώνουν  μαθήματα  γιόγκα,  ἀκόμα 
καὶ γιὰ ἐγκύους καὶ γιὰ παιδιὰ σχολικῆς καὶ προσχολικῆς ἡλικίας. Λένε ὅτι ἡ γιόγκα 
ἀπευθύνεται  σὲ  ἀνθρώπους  κάθε  φυλῆς,  θρησκείας  ἢ  δόγματος.  Ὁ  καθένας  βεβαίως 
εἶναι ἐλεύθερος νὰ ἀσπαστεῖ τὸν Ἰνδουισμό, τὸν Βουδισμὸ καὶ τὶς ὅποιες θρησκευτικὲς 
πρακτικὲς  θέλει,  ἀλλὰ  ἐν  γνώσει  του  καὶ  ὄχι  πλανώμενος.  Καὶ  ὁπωσδήποτε 
γνωρίζοντας    ὅτι  ὅλοι  οἱ  δρόμοι  δὲν  ὁδηγοῦν  στὸ  Θεό.  Γιὰ  τὸ  Χριστιανὸ  ἡ  γιόγκα 
εἶναι  ἀσυμβίβαστη  μὲ  τὴ  διδασκαλία  καὶ  τὰ  δόγματα  τῆς  πίστεώς  του.  Γιὰ  νὰ 
ἀσκήσεις  τὴ  γιόγκα  χρειάζεται  νὰ  ἀποδεχτεῖς  ἐξωχριστιανικὰ  δόγματα  ὅπως  τὶς 
δοξασίες  περὶ  ἀπρόσωπου  θεοῦ,  μετενσαρκώσεως,  αὐτολυτρώσεως  μέσω  τεχνικῶν, 
Σελίδα 10 από 13 
τὴν ὕπαρξη καὶ τὴ χειραγώγηση μυστικιστικῆς «ἐνέργειας» κτλ. Γιὰ τὸ Χριστιανὸ ὅλα 
αὐτὰ  συγκρούονται  μὲ  τὴ  Χριστιανική  του  ἰδιότητα.  Ἀφοῦ,  ὅπως  μᾶς  λένε  οἱ  ἴδιοι  οἱ 
δάσκαλοι τῆς γιόγκα, «καὶ μόνο μὲ τὶς σωματικὲς ἀσκήσεις μπορεῖ κανεὶς νὰ ὁδηγηθεῖ 
σὲ  πνευματικὸ  μονοπάτι»
25
.  Ὅπως  πολὺ  εὔστοχα  ἐπισημαίνει  ὁ  καθηγητὴς  Johannes 
Aagaard,  «ἡ  συντριπτικὴ  πλειονότητα  τῶν  ἀνθρώπων  ποὺ  ἀσκοῦν  γιόγκα 
ὁδηγοῦνται ἐκεῖ ὅπου δὲν εἶχαν πρόθεση νὰ πᾶνε. Μεταβάλλονται σὲ ἀνθρώπους 
μὲ νέες ἀξίες, ἐξἰνδουΐζονται, καὶ αὐτὸ δὲν ἦταν καθόλου ἡ πρόθεσή τους»
26 
.  
Πέρα  ἀπὸ  τὴ  σταδιακὴ  μύηση  σὲ  ἀντιχριστιανικὲς  διδασκαλίες,  ἡ  γιόγκα 
συνεπάγεται  καὶ  σωματικοὺς  κινδύνους.  Ἐνδεικτικὰ  νὰ  ἀναφέρουμε  ὅτι  ἡ  ἴδια  ἡ 
Ἕνωση  Γιόγκα  στὴν  Ἀμερικὴ  λέει  ὅτι  τὰ  παιδιὰ  κάτω  τῶν  16  ἐτῶν  δὲν  πρέπει  νὰ 
κάνουν γιόγκα, διότι αὐτὴ μπορεῖ νὰ βλάψει τὸ σῶμα τους
27 
.  
Στὰ  ἀρχαῖα  κείμενα  ἀναφέρονται  πολλὲς  προειδοποιήσεις    ὅτι  ἀκόμα  καὶ  «ἡ  χάθα 
γιόγκα  εἶναι  ἐπικίνδυνο  ἐργαλεῖο»
28
.  Ἐπιπλέον,  θὰ  πρέπεινὰ  τονιστεῖ  ὅτι  «τὸ  μυαλὸ 
τόσο  στὸν  Ἰνδουισμὸ  ὅσο  καὶ  στὸ  Βουδισμὸ  θεωρεῖται  μέρος  τοῦ  ὑλικοῦ  σώματος  καὶ 
συνεπῶς  ἐμπόδιο  γιὰ  τὴν  πνευματικὴ  ἀφύπνιση.  Ὁ  διαλογισμὸς  ἔχει  σχεδιαστεῖ  γιὰ 
νὰ  παρακάμψει  τὸ  μυαλό,  χρησιμοποιώντας  εἰδικὲς  ἀναπνευστικὲς  τεχνικές»
29 

Δυστυχῶς, ὅπως τονίζουν κορυφαῖοι Ἀμερικανοὶ θρησκειολόγοι, «ἐλάχιστη ἀμφιβολία 
ὑπάρχει ὅτι τὰ περισσότερα συστήματα διαλογισμοῦ πρέπει νὰ ταξινομηθοῦν ὡς 
ἐκπαίδευση  στὸν  ἀποκρυφισμό»
30 
.  Οἱ  αὐθεντίες  στὸ  διαλογισμὸ  ἐπισημαίνουν    ὅτι 
«ὁ  διαλογισμὸς  ποὺ  περιλαμβάνει  γιογκικὲς  στάσεις  τοῦ  σώματος  καὶ  τεχνικὲς 
ἀναπνοῆς  ξυπνᾶ  ἀπόκρυφες  ἐνέργειες  καὶ  ἐπιφέρει  ψυχικὲς  μεταβολές…  ὁ  παλιὸς 
ἄνθρωπος  παύει  νὰ  ὑπάρχει  καὶ  ἀντικαθιστᾶται  ἀπὸ  μία  ἐντελῶς  νέα 
προσωπικότητα»
31
.  Ὁ  τρόπος  βίωσης  τῆς  πραγματικότητας  ἀλλάζει
32 
καί,  ὅπως 
συμπεραίνουν  οἱ  εἰδικοί,  ποικίλα  ψυχολογικὰ  προβλήματα  συνδέονται  μὲ  τὸ 
διαλογισμό. Χαρακτηριστικὰ ἀναφέρουμε τὴ μελέτη δύο ψυχιάτρων στὴν Ἀμερικὴ, οἱ 
ὁποῖοι  παρακολούθησαν  γιὰ  μία  δεκαετία  ἑκατοντάδες  διαλογιζόμενους.  Στὴ  μελέτη 
αὐτὴ  μὲ  τίτλο  «Ψυχιατρικὲς  ἐπιπλοκὲς  τῆς  πρακτικῆς  τοῦ  διαλογισμοῦ» 
ἀναπτύσσονται οἱ παθολογικὲς καὶ ἄλλες παρενέργειες τοῦ διαλογισμοῦ
33
. Ἐπίσης, ἡ 
Margaret  Singer,  ποὺ  ἦταν  κλινικὴ  ψυχολόγος  καὶ  ὁμότιμη  καθηγήτρια  στὸ 
Πανεπιστήμιο  τοῦ  Berkley,  κορυφαία  ἐρευνήτρια  στὸν  τομέα  τῆς  ψυχοσωματικῆς 
ἰατρικῆς  καὶ  ἐξειδικευμένη  στὶς  σέκτες
34
,  παρακολουθώντας  πάνω  ἀπὸ  70  ἄτομα  ποὺ 
ἀσκοῦσαν  διαλογισμὸ  ἀπὸ  417  χρόνια,  κατέγραψε  κάποιες  ἀπὸ  τὶς  βλάβες  ποὺ 
παρουσίαζαν  συχνὰ  γιὰ  πολλὰ  ἔτη  οἱ  διαλογιζόμενοι
35
:  ἀπότομη  διακοπή 
συνειδήσεως,  προσβολὲς  ἄγχους,  δυσκολίες  στὴ  μνήμη,  ἔλλειψη  ὁρίων,  ἀνάρμοστα 
καὶ  ἀσύνδετα  συναισθηματικὰ  ξεσπάσματα,  μακροχρόνια  συναισθηματικὴ 
ἰσοπέδωση,  τινάγματα  μυῶν,  σπασμούς,  ὀπτικὲς  ψευδαισθήσεις  κ.ἄ.  Μεγάλο  μέρος 
τῆς  συναφοῦς  ἐπιστημονικῆς  ἔρευνας  καταδεικνύει  ὅτι  ὁ  ἄνθρωπος  ποὺ 
διαλογίζεται  «διακινδυνεύει  τὴ  σωματική,  διανοητικὴ  καὶ  πνευματική  του 
ὑγεία»
36 
.  Στοὺς  κινδύνους  ποὺ  κρύβει  ἡ  γιόγκα  ἀναφέρονται  καὶ  «ἡ  ὑπερβολικὴ 
Σελίδα 11 από 13 
ἐσωστρέφεια,  πνευματικὸς  ἡδονισμός,  παλινδρόμηση…  καὶ  συναισθηματικὴ 
καθήλωση στὸν Γκουρού»
37
.  
Οἱ  μελέτες  τῶν  εἰδικῶν,  ἀλλὰ  καὶ  οἱ  μαρτυρίες  ἀνθρώπων  ποὺ  ἔκαναν  γιόγκα 
ἀναφέρουν, σὺν τοῖς ἄλλοις, «συναισθηματικὲς διαταραχές, ἔντονα αἰσθήματα φόβου, 
κατάθλιψη,  δραματικὲς  ἀλλαγὲς  στὴ  διάθεση,  ἔντονα  ξεσπάσματα  θυμοῦ,  πόνους, 
ἀπώλεια  τῆς  αἴσθησης  τοῦ  σώματος,  προσωρινὴ  ἢ  μόνιμη  ἀπώλεια  τῆς  λογικῆς…»
38

Ὁ  ἴδιος  ὁ  γκουροὺ  Ραζνὶς  λέει:  «Ἡ  ἐμπειρία  τοῦ  βαθέως  διαλογισμοῦ  εἶναι  ἀκριβῶς 
ὅπως  ὁ  θάνατος…  Ὅταν  συμβαίνει  τόσο  ξαφνικά,  ἢ  τὸ  σῶμα  ὑποφέρει  ἢ τὸ  μυαλό… 
μερικοὶ  ἄνθρωποι  μποροῦν  νὰ  τρελαθοῦν»
39
.  Ἐνδεικτικὰ  ἀναφέρουμε  αὐτὸ  ποὺ  ὁ 
γκουροὺ  Μουκτανάντα  περιγράφει  ὡς  διαλογιστικὴ  ἐμπειρία  του:  «Ἤμουν  σὲ 
τρομακτικὴ  κατάσταση.  Ἡ  ἀναπνοή  μου  ἄλλαξε,  ἡ  κοιλιά  μου  γέμιζε  μὲ  ἀέρα,  ὅταν 
εἰσέπνεα  ἡ  ἀναπνοὴ  κρατιόταν  μέσα  μου.  Τὸ  μυαλό  μου  εἶχε  ἀρρωστήσει  ἀπὸ  τὸ 
φόβο… Ἄρχισα νὰ βλέπω μικρὰ ἀνθρωπάκια καὶ νὰ παρακολουθῶ τὴν τρέλα μου. Τὸ 
σῶμα  μου  ἄρχισε  νὰ  τινάζεται.  Τώρα  δὲν  ἤμουν  ἐγὼ  ποὺ  διαλογιζόμουν.  Ὁ 
διαλογισμός,  μοῦ  ἐπιβαλλόταν…  Ἔβλεπα  τὸ  σῶμα  μου  νὰ  καίγεται…  Μόλις 
τελείωσαν  ὅλα  ὁ  Μουκτανάντα  συμπέρανε  ὅτι  εἶχε  φωτιστεῖ»
40
.  Πολλὲς  παρόμοιες 
μαρτυρίες  μᾶς  ὁδηγοῦν  στὸ  συμπέρασμα  ὅτι  αὐτὸ  ποὺ  στὴ  Δύση  συχνὰ 
χαρακτηρίζεται  ὡς  «τρέλα,  κατοχὴ  ἀπὸ  πνεύματα  ἢ  δαιμονοληψία»  στὴν 
Ἀνατολὴ  ὁρίζεται  ὡς  «φωτισμός»
41
.  Καὶ  δὲν  εἶναι  λίγες  οἱ  περιπτώσεις  ἀνθρώπων 
ποὺ  ξεκίνησαν  πειραματιζόμενοι  μὲ  τὴν  «ἀθώα»  γιόγκα  καὶ  κατέληξαν  στὴν  τρέλα 
καὶ  στὸ  δαιμονισμό
42
,  σὲ  ἐπικοινωνίες  μὲ  πνεύματα,  ποὺ  ἄλλοτε  ἀναγνωρίζονται  ὡς 
κακά,  ἄλλοτε  ἐκλαμβάνονταιὡς  «θεοί»  ποὺ  «κατευθύνουν»  τὸν  οἰκοδεσπότη  ποὺ  τὰ 
«φιλοξενεῖ». Συχνὰ οἱ συνέπειες εἶναι τραγικές.  
 
Ἀντὶ ἐπιλόγου.  
Ἐπειδὴ  δὲν  γνωρίζουμε  οὔτε  τὴν  ἀπόκρυφη  παράδοση  οὔτε  τὴ  δυναμικὴ  τῆς 
πνευματικῆς  ἐξαπάτησης  θὰ  πρέπει  νὰ  εἴμαστε  προσεκτικοί.  Καὶ  ὅποιος  στοχεύει  σὲ 
σωματικὴ  ἄσκηση,  ἄς  διαλέξει  ἕνα  πρόγραμμα  ποὺ  θὰ  ἔχει  στόχο  τὴ  σωματικὴ 
ἄσκηση καὶ ὄχι τὴν ἕνωση μὲ τὸ «θεῖο».  
Ὅλα αὐτὰ τὰ καταθέσαμε χωρὶς νὰ ἔχουμε τίποτα ἀπολύτως ἐναντίον τῶν δασκάλων 
ἢ  τῶν  ἀσκούμενων  στὴ  γιόγκα,  τοὺς  ὁποίους  καὶ  σεβόμαστε,  ἀλλὰ  θεωρώντας    ὅτι 
κάποια σύντομα πορίσματα μακρόχρονης μελέτης πάνω στὸ θέμα θὰ πρέπει νὰ εἶναι 
διαθέσιμα σὲ ὅποιον καλοπροαίρετα ἀναζητεῖ καὶ θέλει νὰ μάθει ἀλήθειες ποὺ συχνὰ 
ἀποσιωπῶνται. Ἡ ἀλήθεια πάντα ἐλευθερώνει. Καὶ ὁ πραγματικὸς ἀναζητητὴς εἶναι 
πάντα ἀνοιχτὸς πρὸς τὴν ἀλήθεια. 
 
 
 
 
Σελίδα 12 από 13 
Υποσημειώσεις 
11. http://www.dci.dk/?artikel=334 
12. http://www.watchman.org/cat95.htm.  
13.  “The World’s Religions“, ἔνθ. ἀνωτ., σελ. 201.  
14. “Ὁ Πλήρης Ὁδηγός τοῦ Παγκόσμιου Μυστικισμοῦ”, ἔνθ. ἀνωτ., σελ. 71.  
15. Titmuss Christopher, “Ἡ δύναμητοῦ διαλογισμοῦ“, Κοχλίας, 2005, σελ. 7.  
16. “Ὁ κόσμος τῆς γιόγκα”, ἔνθ. ἀνωτ., σελ. 323.  
17. “Harper’s Ἐγκυκλοπαίδεια Μυστικιστικῶν καί Παραφυσικῶν Ἐμπειριῶν”, ἔνθ. ἀνωτ., σελ. 427.  
18. “Encyclopedia of New Age Beliefs”, ἔνθ. ἀνωτ., σελ. 346.  
19. “Ὁ κόσμος τῆς γιόγκα”, ἔνθ. ἀνωτ., σελ. 360.  
20. Ἡ  σπονδυλική  στήληπρέπεινά  εἶναι  ἴσια,  ὄχι  γιά  λόγους  ὀρθοπεδικῆς  ὑγείας,  ἀλλά  γιά  νά  μπορεῖ 
νά «ρέει ἡ ἐνέργεια».  
21. “Κουνταλίνι Γιόγκα”, ἔνθ. ἀνωτ., σελ. 177. 
22. + π. Ἀλεβιζόπουλου Ἀντωνίου, “Διαλογισμός ἢ προσευχή;”, ἔκδ. Διάλογος, 1977.  
23. Σύμφωνα μὲ καταγεγραμμένες μαρτυρίες πρώην διαλογιζόμενων.  
24. www.apologeticsindex.org/y06.html. 
25. Στό ἀρχεῖο μας.  
26. http://www.dci.dk/?artikel=334.  
27. http://www.navpress.com/EPubs/DisplayArticle/3/ 3.20.9.html.  
28. http://www.ankerberg.org/Articles.newage/NA0902W2. html.  
29. http://cana.userworld.com/cana_meditation.html 
30. “Encyclopedia of NewAge Beliefs“, ἔνθ. ἀνωτ., σελ. 395.  
31. “Encyclopedia of NewAge Beliefs“, ἔνθ. ἀνωτ., σελ. 222‐223.  
32. “Encyclopedia of NewAge Beliefs“, ἔνθ. ἀνωτ., σελ. 390.  
33. Epstein  Mark  &  Lieff  Jonathan,  “Psychiatric  Complications  of  Meditation  Practice”,  in  “The  Journal  of 
Transpersonal Psychology“, vol. 13, no 2, 1981.  
34. Ἡ  Margaret  Thaler  Singer  (1921‐2003)  στὴν  καριέρα  της  συμβούλευσε  καὶ  πῆρε  συνεντεύξεις  ἀπὸ 
3.000 μέλη καὶ πρώην μέλη σεκτῶν καὶ τοὺς συγγενεῖς καὶ φίλους τους.  
35. Singer Thaler Margaret, “Cults in Our Midst The Continuing Fight Against their Hidden Menace“, John 
Wiley, 2003, κεφ. 6.  
36. “Encyclopedia of NewAge Beliefs“, ἔνθ. ἀνωτ., σελ. 396.  
37. “Harper’s Ἐγκυκλοπαίδεια Μυστικιστικῶν καὶ Παραφυσικῶν Ἐμπειριῶν”, ἔνθ. ἀνωτ., σελ. 101.  
38. “Encyclopedia  of  NewAge  Beliefs“,  ἔνθ.  ἀνωτ.  στὰ  κεφάλαια  «Γιόγκα»  καὶ  «Διαλογισμός»  καὶ  στὸ 
ἀρχεῖο μας.  
39. “Encyclopedia of NewAge Beliefs“, ἔνθ. ἀνωτ., σελ. 237.  
40. “Encyclopedia of NewAge Beliefs“, ἔνθ. ἀνωτ., σελ. 393 
41. “Encyclopedia of NewAge Beliefs“, ἔνθ. ἀνωτ., σελ. 397.  
42. “Encyclopedia of NewAge Beliefs“, ἔνθ. ἀνωτ., σελ. 223.  
 
Πηγή: περιοδικό Διάλογος, τεύχος 45, 2006
Σελίδα 13 από 13 




Μετενσάρκωση
Μία ακόμα διδαχή τού όφεως

Πρωτοπρεσβυτέρου π. Βασιλείου Α. Γεωργοπούλου ( M.Th.)
Περιοδ. «Εφημέριος», Μάιος 2005

ΜΙΑ από τις πιο διαδεδομένες ιδέες τού αντίχριστου κινήματος της «Νέας Εποχής» (New Age) που
προβάλλεται κατά τρόπο συστηματικό από την τηλεόραση και τα ποικίλα κοσμικά περιοδικά σχετικά με τη
μετά θάνατον ζωή, είναι η πλάνη της Μετενσάρκωσης.

Σε δημοσκόπηση που δημοσιεύθηκε σ εβδομαδιαίο περιοδικό, ένθετο μεγάλης αθηναϊκής εφημερίδας (ΝΕΑ.
Ταχυδρόμος. Αρ. 264/ 19.3.2005) αναφέρεται συν τοις άλλοις, ότι το 33% των Ελλήνων αποδέχεται την
αντιχριστιανική ιδέα της Μετενσάρκωσης. Το εν λόγω ποσοστό αναδεικνύει για μια ακόμα φορά το μεγάλο
έλλειμμα επαρκούς κατήχησης και γνώσης της Ορθόδοξης πίστης μας που παρατηρείται στους χριστιανούς
μας, με φυσική συνέπεια, οι νεοεποχίτικες και αντιχριστιανικές αντιλήψεις να διαβρώνουν σιγά-σιγά, ύπουλα
και μεθοδευμένα το φρόνημα των Ορθοδόξων.

1. Τι είναι Μετενσάρκωση

ΜΕΤΕΝΣΑΡΚΩΣΗ είναι η πλανεμένη θεωρία της ενσάρκωσης της ψυχής τού ανθρώπου σε διαδοχικά
ανθρώπινα σώματα, στα οποία γεννιέται εκ νέου, με σκοπό να πετύχει ή τον εξαγνισμό της ή την τιμωρία της
ή την κάθαρσή της ή τον ύψιστο βαθμό της ανέλιξής της. Η διαδοχή των ενσαρκώσεων σταματά όταν η ψυχή
φτάσει στο τέλος της εξέλιξής της. Η μόνη διαφορά Μετενσάρκωσης και Μετεμψύχωσης είναι ότι κατά την
Μετεμψύχωση η ψυχή ενός νεκρού ανθρώπου μπορεί να μεταβεί ακόμα και στο σώμα ενός ζώου ή και σ ένα
φυτό.

2. Η Μετενσάρκωση είναι αντίληψη προ-, εξω- και αντι-χριστιανική

Η ΠΛΑΝΗ της Μετανσάρκωσης είναι αντίληψη και θρησκευτική δοξασία τού μεταπτωτικού ανθρώπου. Ο
μεταπτωτικός άνθρωπος φαντάστηκε ως απάντηση στο πρόβλημα τού κακού και της υπέρβασης τού θανάτου
την ιδέα της Μετενσάρκωσης. Έτσι βλέπουμε π.χ στον αρχαίο Ελληνικό χώρο να αποδέχονται τη
Μετανσάρκωση οι Ορφικοί, ο Πυθαγόρας, ο Εμπεδοκλής, ο Πλάτωνας κ.ά. Μάλιστα κατά τον Ηρόδοτο
(Βιβλ.2, 123) ο Πυθαγόρας είχε δανειστεί την εν λόγω δοξασία από τους Αιγυπτίους. Αντιθέτως ο Ξενοφάνης
(Diels, απ.7) κοροϊδεύει την διδασκαλία του Πυθαγόρα για τη Μετεμψύχωση. Η ιδέα της Μετενσάρκωσης
κατέχει επίσης μια καίριας σπουδαιότητας θέση στο λαβυρινθώδες θρησκευτικό μόρφωμα τού Ινδουισμού
αλλά και τού Βουδισμού. Στον Ινδουισμό, το είδος και ο
χαρακτήρας της επόμενης Μετενσάρκωσης εξαρτάται και καθορίζεται από την προηγούμενη ζωή. Στο
Βουδισμό σωτηρία θεωρείται η απελευθέρωση από τον κύκλο των Μετενσαρκώσεων που επιτυγχάνεται με
την εκμηδένιση της προσωπικότητας (Βλ. Kompaktlexikon Religionen, [Hrsg: Rudiger Hauth], 1998, σελ.291-
292. H.Gasper- J. Mueller- F. Calentin, Lexikon der Sekten, Sondergruppen und Weltanschauungen, 2001 7,
σελ.886-888).

Ο αντιχριστιανικός χαρακτήρας είναι εμφανής όχι μόνο ως προς το περιεχόμενό της καθ εαυτό, αλλά και ως
προς τις περί ανθρώπου, κόσμου και κακού προϋποθέσεις και διαστάσεις της. Κατ εξοχήν όμως γιατί
προσκρούει και αντιτίθεται στο μυστήριο της εν Χριστώ σωτηρίας, ελευθερίας και ελπίδας τού ανθρώπου.

3. Ποιοί αποδέχονται σήμερα τη Μετενσάρκωση

ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ χρόνια οι περί Μετανσάρκωσης αντιλήψεις βρήκαν θέση και εκφράστηκαν ως διδασκαλίες
ακραίων αντιχριστιανικών αιρέσεων όπως οι Γνωστικοί (Ιππολύτου, Έλεγχος Ζ, 32) και οι Μανιχαίοι
(Επιφανίου, Πανάριον. Αίρεση 66,9). Σήμερα, η Μετενσάρκωση εκτός από Ινδουιστική και Βουδιστική
διδασκαλία αποτελεί διδασκαλία των αποκρυφιστικών συστημάτων της Θεοσοφίας και της Ανθρωποσοφίας
(Panorama derneuen Religiositat, 2001, σελ. 327-329).
Είναι επίσης διδασκαλία διαφόρων παραθρησκευτικών και αποκρυφιστικών οργανώσεων, πνευματιστικών
ομάδων και γκουρουϊστικών κινήσεων. Κατ εξοχήν όμως αποτελεί κεντρική διδασκαλία τού αντίχριστου
κινήματος της «Νέας Εποχής» (New Age) σε όλες τις εκφάνσεις του (βλ. A. Fincke- Matthias Pohlmann,
Kompass
Sekten und religiose Waltanschauungen. Ein Lexikon, 2004, σελ. 170. Handbuch Religiose Gemeinschaften
und Weltanschauungen, [Hrsg H. Reller, H. Krech,M. Kleiminger] 2005 5, σελ. 711).

4. Η Μετενσάρκωση και η τεχνική της «ανάδρομης ύπνωσης»

Η «Ανάδρομη Ύπνωση» είναι μια τεχνική ύπνωσης πολλαπλώς αμφισβητήσιμη ως προς την αξιοπιστία της και
τις δυνατότητές της. Η αναξιοπιστία της κατά τους ειδικούς έγκειται συν τοις άλλοις και στο γεγονός, ότι
επιθυμίες, φόβοι, η υποβολή ιδεών, φαντασιώσεις κ.ά. παρουσιάζονται ως δήθεν βιωμένα γεγονότα στο
παρελθόν. Αυτή, λοιπόν, η πρακτική υπνωτισμού παρουσιάζεται από τους θιασώτες της Μετενσάρκωσης ως
δήθεν «επιστημονική μέθοδος» που αποδεικνύει ως πραγματικότητα την δοξασία της Μετενσάρκωσης.
Πολλές φορές επίσης, αντί για ύπνωση χρησιμοποιείται η λεγόμενη αυθόρμητη αναδρομή. Αποδεικνύουν
αυτές οι πρακτικές τη δυνατότητα όμως Μετενσάρκωσης; Αναμφιβόλως όχι. Αντιθέτως, οι πρακτικές αυτές
αναδεικνύουν την παρουσία τού αποκρυφιστικού και δαιμονικού στοιχείου στο θέμα της Μετενσάρκωσης.
Τούτο μαρτυρείται σαφώς, γιατί πολλά από τα περιγραφόμενα ως δήθεν εμπειρίες αναδρομών σε
προηγούμενες ζωές είτε μέσω ύπνωσης, είτε αυθόρμητα, καταγράφονται και ως εμπειρίες σε άλλες
αποκρυφιστικές πρακτικές, όπως στον πνευματισμό ή και σε περιπτώσεις δαιμονοκατοχής. Εν προκειμένω θα
αναφερθούμε στην πολύ γνωστή εργασία του καθηγητού στο Πανεπιστήμιο της Βιρτζίνια Ιαν Στήβενσον για
τη
Μετεσνάρκωση (βλ. Twenty Cases Supportive of Reincarnation, Charlottesville Virginia USA 1966. Πρβλ.
Panorama der neuen Religiositat 2001, σελ. 323). Στις πάρα πολλές περιπτώσεις που μελέτησε μέσω της
αυθόρμητης αναδρομής ο ίδιος δεν απέκλεισε κάποιες περιπτώσεις δαιμονικής κατάληψης (π.χ. σελ. 48, 345).
Η επιβεβαίωση για την παρουσία δαιμονικού στοιχείου στο θέμα της Μετενσάρκωσης στις περιπτώσεις που
μελέτησε ο Ιαν Στήβενσον δεν άργησε να έλθει.
Δύο χρόνια αργότερα ένας παραδοσιακός Ινδουιστής δάσκαλος σε ανοικτή επιστολή που απηύθυνε στον
Στήβενσον τού έγραφε ότι καμία απολύτως από τις περιπτώσεις που είχε καταγράψει δεν ήταν περίπτωση
Μετενσάρκωσης, αλλά ήταν περιπτώσεις κατάληψης από πνεύματα (βλ.M. C. Aldrecht, Μετενσάρκωση, 2004.
σελ. 163 Πρβλ. Πρωτ. Α. Αλεβιζοπούλου, μετενσάρκωση ή Ανάσταση; 1992, σελ. 49. Seraphim Rose, Η Ψυχή
μετά το θάνατο 2003 2, σελ. 200).

5. Μία τελική επισήμανση

ΘΑ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΟΥΜΕ την αναφορά μας στο θέμα της Μετενσάρκωσης με μια εξόχως ρεαλιστική επισήμανση
τού Μ. Βασιλείου από τις Ομιλίες του στην Εξαήμερο. Αναφέρει λοιπόν ο ιερός Πατέρας για το ίδιο θέμα:
«Διώξε μακριά τις φλυαρίες των σοβαρών φιλοσόφων, που δεν ντρέπονται να υποστηρίζουν, ότι οι ψυχές
τους και οι σκυλίσιες ψυχές είναι ομοειδείς μεταξύ τους, που λέγουν ότι οι ίδιοι υπήρξαν κάποτε και γυναίκες
και θάμνοι και ψάρια θαλασσινά. Εγώ δε δεν λέγω ότι υπήρξαν ποτέ ψάρια· το λέγω όμως και το υποστηρίζω,
ότι, όταν έγραφαν αυτά τα πράγματα ήταν αλογώτεροι και από τα ψάρια» (Ομιλία 8,2).








Πήγε ο Χριστός στην Ινδία;
Πρωτοπρεσβυτέρου π. Βασιλείου Α. Γεωργοπούλου (Μ. ΤΗ.)


ΣΤΟΥΣ «βεβήλους και γραώδεις μύθους» (Αʹ Τιμ. δʹ 7), που επινοήθηκαν για να αμφισβητήσουν
το Πάνσεπτο Πρόσωπο του Θεανθρώπου Κυρίου, ανήκει και ο ισχυρισμὸς κάποιων, ότι δήθεν το
μοναδικὸ σε περιεχόμενο κήρυγμά Του και τα αξεπέραστα θαύματά Του οφείλονται στο γεγονός,
ότι κατά το χρονικὸ διάστημα μεταξὺ του 12ου και 30ού έτους της ζωής Του πήγε στην Ινδία. Εκεί
διδάχθηκε απὸ Βραχμάνους ή και Βουδιστὲς δασκάλους τη σοφία και απέκτησε απόκρυφες
δυνάμεις, μέσω των οποίων τελούσε τα θαύματα.


ΕΔΩ πρέπει να επισημάνουμε, ότι ο εν λόγω ισχυρισμὸς δεν είναι νέος. Είναι πολὺ παλαιός. Είναι
άποψη του Κέλσου (170 μ.Χ.) στη γνωστή πολεμική του κατά του Χριστού, στο έργο του «Αληθὴς
Λόγος», με μιὰ παραλλαγὴ μόνο ως προς τη χώρα. Ο Κέλσος θεωρούσε ως χώρα, στην οποία
διδάχθηκε δήθεν τα μαγικά, την Αίγυπτο αντὶ της Ινδίας.
Στους νεώτερους χρόνους βλέπουμε τον παράλογο και ανιστόρητο αυτόν ισχυρισμὸ περὶ της δήθεν
μετάβασης του Ιησού στην Ινδία, να τον αναφέρουν ο γνωστός Γερμανὸς φιλόσοφος Σοπενχάουερ
στο δίτομο έργο του Parerga und Paralipomena, 1851, και ο Ρώσος Ν. Notowitsch, στο έργο του
Die Lucke im Leben Jesu, Stuttgart, 1894.
Στη συνέχεια, ενδεικτικώς θα αναφέρουμε ορισμένα ονόματα. Η άποψη αυτή συζητιέται απὸ τους
K.Berna, A.Fabe-Kaiser, και επαναλαμβάνεται μετα βεβαιότητος απὸ τον Η. Kersten (Κ. Berna-Jesus ist
nicht am Kreuz gestorben,1957. A.Faber-Kaiser, Jesus lebte in Indiem, 1984).
Επιπλέον, εν προκειμένω, πρέπει να αναφέρουμε και τις τοποθετήσεις των J.Dirnbeck και
G.Gronbold,( J.Dirnbeck ,Die Jesusfalscher Ein original with entstellt, 1994Jesus in Indien.Das Ende einer
Legende,1985), σχετικὰ μὲ το θέμα μας.

Στον Ελληνικὸ χώρο η άποψη αυτή εκπροσωπείται απὸ τρείς συγγραφείς, τα βιβλία των οποίων,
εκτός απὸ τους εντυπωσιακοὺς τίτλους και τις ψευδοεπιστημονικὲς αναλύσεις περὶ δήθεν
ανακαλύψεων και αποκαλύψεων, είναι δηλωτικὰ ημιμάθειας και σύγχυσης.


ΤΗΝ ΑΠΟΨΗ όμως, περὶ της δήθεν μετάβασης του Ιησού στην Ινδία, την υποστηρίζει και μία
ισλαμικὴ σέκτα, γνωστη μὲ το όνομα Αχμαντίγια (Ahmadiyya), με διαφορὰ όμως ως προς το
χρόνο και τα γεγονότα.

Σύμφωνα με την εν λόγω ισλαμικὴ σέκτα, ο Χριστός δεν πέθανε στο Σταυρό. Μετά τον
υποτιθέμενο κατ’ αυτούς θάνατό του και την Ανάσταση, έφυγε και πήγε στην Ινδία και
συγκεκριμένα στο Κασμίρ. Έζησε εκεί, κήρυξε και πέθανε σὲ ηλικία 120 χρόνων. Κατά την
Ahmadiyya μάλιστα ο τάφος του βρίσκεται στο,Srinagar (H.Gasper-J.Mueller-F.Valentin, Lexicon der
Sekten, Sondergruppen und Weltanschauungen. 20017, σελ. 527).

ΒΑΣΙΚΟ επιχείρημα των υποστηρικτών της άποψης περὶ μετάβασης του Χριστού στην Ινδία είναι ο
ισχυρισμός, ότι σιωπά η Καινὴ Διαθήκη για το χρονικὸ διάστημα ποὺ μεσολαβεί μεταξὺ του Ιησού
δωδεκαετούς στο Ναὸ και την έναρξη της δημόσιας δράσης Του.

Σιωπά όμως όντως η Καινὴ Διαθήκη για το εν λόγω χρονικὸ διάστημα του επίγειου βίου του
Κυρίου;

Μία προσεκτικὴ μελέτη του Ιερού κειμένου αποδεικνύει το αντίθετο. Η αναφορὰ βεβαίως εκτενών
αναφορών απουσιάζει γι’ αυτό το χρονικὸ διάστημα της επίγειας ζωής του Κυρίου. Αυτό όμως είναι
κατανοητο γιατὶ ξέρουμε, ότι τα Ιερὰ Ευαγγέλια είναι μεν οι κατ’ εξοχὴν αξιόπιστες ιστορικὲς πηγὲς
σχετικὰ με το πρόσωπο του Θεανθρώπου, δεν αποτελούν όμως βιογραφίες του Χριστού. Τούτο
εξάλλου μας το βεβαιώνει και ο Ευαγγελιστης Ιωάννης σχετικὰ μὲ τον χαρακτήρα και τον σκοπὸ
των Ιερών Ευαγγελίων. (Κεφ. κʹ 3031).

Τι αναφέρει λοιπόν, η Καινὴ Διαθήκη;
Μάς πληροφορεί, ότι μετά την επιστροφὴ του Κυρίου απὸ τα Ιεροσόλυμα στην Ναζαρὲτ και αφού
έχει προηγηθεί το θαυμαστό γεγονὸς του δωδεκαετούς Ιησού στο Ναό, όπου «εξίσταντο δε πάντες
οι ακούοντες αυτού επί τη συνέσει και ταις αποκρίσεσιν αυτού» (Λουκ. βʹ 47), ο Κύριος παραμένει
στη Ναζαρὲτ συνεχώς μαζὶ με τη Θεοτόκο και το μνηστήρα Ιωσήφ. Σύμφωνα με το Ιερὸ Κείμενο
«ην υποτασσόμενος αυτοίς» (Λουκ. βʹ 51).

Το συνεχὲς της παραμονής του στην άσημη Ναζαρὲτ μέχρι την έναρξη του δημοσίου έργου Του
επιβεβαιώνεται και με τις μαρτυρίες των ιδίων των συμπατριωτών Του. Ο Κύριος μιλώντας
αργότερα στη συναγωγὴ της Ναζαρὲτ θα προκαλέσει την έκπληξη και την απορία των
συμπατριωτων Του απὸ τη σοφία των λόγων Του και τη δύναμη των θαυμάτων Του.
Η έκπληξή τους ήταν μεγάλη, ακριβώς, γιατὶ το πρόσωπό Του τους ήταν γνωστό. Ήξεραν ότι ο
ίδιος ήταν μέχρι πρότινος μέλος μιας άσημης οικογένειας της Ναζαρὲτ (Ματθ. ιγʹ 5456. Μάρκ. ϛʹ
13). Τὸ γεγονὸς αυτο είναι επιβεβαιωτικὸ του «ην υποτασσόμενος αυτοίς», και ότι ουδέποτε
απομακρύνθηκε απὸ την πατρίδα Του δήθεν για να σπουδάσει ή να αποκτήσει απόκρυφες
δυνάμεις.

Την ίδια πραγματικότητα όμως την επιβεβαιώνουν και οι άλλοι Ιουδαίοι στα Ιεροσόλυμα, όταν με
αφορμὴ τη θαυμαστή διδασκαλία του Κυρίου στο Ναό, με απορία θα αναφωνούν: «Πως ούτος
γράμματα οίδε μη μεμαθηκώς;» (Ιωάν. ζʹ 15).

ΟΛΟΚΛΗΡΩΝΟΝΤΑΣ τις επισημάνσεις μας σχετικὰ με την αντίληψη της δήθεν μετάβασης του
Κυρίου στην Ινδία κατά το χρονικὸ διάστημα μεταξὺ του 12ου έως 30ού έτους Του, πρέπει να
τονίσουμε, ότι η εν λόγω αντίληψη ξεκινά απὸ ορθολογιστικὲς προϋποθέσεις, αγνοεί το εξ
Αποκαλύψεως φρόνημα της Εκκλησίας σχετικὰ με το Πρόσωπο του Κυρίου και βρίσκεται σε πλήρη
διάσταση με την αγιοπατερικὴ εκκλησιαστικὴ διδασκαλία.

Αποτελεί κλασικὸ παράδειγμα προσπάθειας να αντικατασταθεί η αλήθεια απὸ την αυθαιρεσία και τις
φαντασιώσεις.







«Χριστιανικό Ζεν»

Μια ανατολική θρησκευτική πρακτική σε πιο εκλαϊκευμένο επίπεδο προσφέρεται στο βιβλίο
του Ιρλανδού Καθολικού ιερέα William Johston: «Χριστιανικό Ζεν».
Ο συγγραφέας ξεκινά βασικά από το ίδιο σημείο με τον συγγραφέα της «χριστιανικής
γιόγκα»: ένα αίσθημα ανικανοποίητου από το Δυτικό Χριστιανισμό, μια επιθυμία να του
δώσει μια διάσταση ενατένισης ή διαλογισμού. «Πολλοί άνθρωποι, δυσαρεστημένοι με
παλιές μορφές προσευχής, δυσαρεστημένοι με τις παλιές προσευχές που κάποτε
εξυπηρετούσαν τόσο καλά, ψάχνουν για κάτι που θα ικανοποιήσει τις επιθυμίες της
μοντέρνας καρδιάς». «Η επαφή με το Ζεν... μου άνοιξε νέους ορίζοντες διδάσκοντάς με ότι
στο Χριστιανισμό υπάρχουν δυνατότητες που δεν είχα ονειρευτεί ποτέ». Κανείς μπορεί «να
εξασκεί το Ζεν ως τρόπο να βαθύνει και να διευρύνει τη χριστιανική του πίστη».

Η τεχνική του ιαπωνικού Ζεν είναι πολύ παρόμοια με αυτή της ινδικής γιόγκα – από την
οποία τελικά προέρχεται – παρ’ ότι είναι μάλλον απλούστερη. Υπάρχει η ίδια βασική στάση
(αλλά όχι η ποικιλία στάσεων της γιόγκα), αναπνευστική τεχνική, η επανάληψη ενός ιερού
ονόματος αν αυτό είναι επιθυμητό, όπως επίσης και άλλες τεχνικές ιδιαίτερες στο Ζεν.
Ο σκοπός αυτών των τεχνικών είναι ο ίδιος με αυτόν της γιόγκα: η κατάργηση της λογικής
σκέψης και η επίτευξη μιας κατάστασης ενός ήρεμου, σιωπηλού διαλογισμού. Η καθιστή
στάση «εμποδίζει την απεραντολόγα λογική και σκέψη» και καθιστά κάποιον ικανό να
μεταβεί «κάτω στο κέντρο της ύπαρξής του, όντας σε μια ενατένιση σιωπηλή και χωρίς
εικόνες» σε «ένα βαθύ και όμορφο πεδίο ψυχικής ζωής», σε «βαθειά εσωτερική σιωπή».
Η εμπειρία που αποκτάται έτσι είναι κάτι παρόμοιο με αυτό που επιτυγχάνεται με τη χρήση
ναρκωτικών, γιατί «οι άνθρωποι που έχουν χρησιμοποιήσει ναρκωτικά καταλαβαίνουν λίγο
από Ζεν, εφόσον αυτοί έχουν αφυπνιστεί στην συνειδητοποίηση ότι στο νου υπάρχει βάθος
άξιο εξερεύνησης». Κι ακόμα αυτή η εμπειρία ανοίγει «μια νέα προσέγγιση στο Χριστό, μια
προσέγγιση που είναι λιγότερο δυϊστική και περισσότερο ανατολίτικη». Ακόμα και τελείως
αρχάριοι στο Ζεν μπορούν να φτάσουν σε «μια αίσθηση ενότητας και μια ατμόσφαιρα
υπερφυσικής παρουσίας», μια ιδιάζουσα γεύση «μυστικής σιωπής»· μέσω του Ζεν, η
κατάσταση ενατένισης η μέχρι τώρα περιορισμένη σε λίγους «μυστικιστές» μπορεί τώρα να
«διευρυνθεί», και «όλοι μπορούν να έχουν όραμα, όλοι μπορούν να φτάσουν στο σαμάντι
(φώτιση)» .

Ο συγγραφέας του «χριστιανικού Ζεν» μιλάει για την ανανέωση του Χριστιανισμού· όμως
παραδέχεται πως την εμπειρία που μπορεί να την προξενήσει μπορεί να την έχει ο καθένας,
Χριστιανός ή μη Χριστιανός. «Πιστεύω ότι υπάρχει μια βασική ανθρώπινη φώτιση που δεν
είναι ούτε χριστιανική ούτε βουδιστική ούτε οτιδήποτε άλλο. Είναι απλώς ανθρώπινη».
Πράγματι, σε μια συνεδρία διαλογισμού σε ένα ναό Ζεν κοντά στο Kyoto, «το εκπληκτικό
ήταν η έλλειψη οποιασδήποτε κοινής πίστης. Κανένας δεν έμοιαζε να έχει το παραμικρό
ενδιαφέρον για το τι πιστεύει ή δεν πιστεύει οποιοσδήποτε άλλος, και κανένας, απ’ όσο
θυμάμαι, δεν ανέφερε καν το όνομα του Θεού».
Αυτός ο αγνωστικιστικός χαρακτήρας του διαλογισμού έχει ένα μεγάλο πλεονέκτημα για
«ιεραποστολικούς» σκοπούς, γιατί «μ’ αυτόν τον τρόπο ο διαλογισμός μπορεί ν διδαχθεί σε
ανθρώπους που έχουν λίγη πίστη – σ’ αυτούς που είναι προβληματισμένοι στη συνείδησή
τους ή φοβούνται ότι ο Θεός είναι νεκρός. Τέτοιοι άνθρωποι μπορούν πάντα να κάθονται και
να αναπνέουν. Γι’ αυτούς ο διαλογισμός είναι μια έρευνα, κι έχω ανακαλύψει... πως οι
άνθρωποι που αρχίζουν να ψάχνουν μ’ αυτόν τον τρόπο τελικά βρίσκουν το Θεό. Όχι τον
ανθρωπομορφικό Θεό που έχουν απορρίψει, αλλά το μεγάλο Ον μέσα στο οποίο ζούμε,
κινούμαστε και υπάρχουμε».
Η περιγραφή της εμπειρίας της «φώτισης» του Ζεν από το συγγραφέα αποκαλύπτει τη
βασική της ταυτότητα με την «κοσμική» εμπειρία που παρέχει ο σαμανισμός και πολλές
παγανιστικές θρησκείες. «Εγώ ο ίδιος πιστεύω ότι μέσα μας βρίσκονται κλειδωμένοι
χείμαρροι χαράς που μπορούν να απελευθερωθούν με το διαλογισμό – καμιά φορά μπορούν
να ξεχυθούν με απίστευτη δύναμη, πλημμυρίζοντας την προσωπικότητα με μια εξαιρετική
ευτυχία που κανείς δεν ξέρει από που έρχεται».
Είναι ενδιαφέρον ότι όταν ο συγγραφέας γύρισε στην Αμερική μετά από 20 χρόνια στην
Ιαπωνία, βρήκε αυτή την εμπειρία πολύ κοντινή με τις εμπειρίες των Πεντηκοστιανών, κι
έλαβε κι ο ίδιος το «βάπτισμα του πνεύματος» σε μια «χαρισματική» συγκέντρωση. Ο
συγγραφέας κατέληξε: «Επιστρέφοντας στην Πεντηκοστιανική συνάθροιση, μου φαίνεται ότι
η χειροθεσία, οι προσευχές του λαού, η φιλανθρωπία της κοινότητας – αυτά μπορούν να
είναι δυνάμεις που απελευθερώνουν την ψυχική ισχύ, η οποία φέρνει τη φώτιση στο
πρόσωπο που έχει εξασκήσει τακτικά το Ζαζέν». Στο έβδομο κεφάλαιο αυτού του βιβλίου θα
εξετάσουμε τη φύση των πεντηκοστιανικών ή «χαρισματικών» εμπειριών.

Δεν χρειάζεται να λεχθούν πολλά σε κριτική αυτών των απόψεων: είναι βασικά οι ίδιες με
αυτές του συγγραφέα της «χριστιανικής γιόγκα», μόνο πιο εσωτερικές και πιο
εκλαϊκευμένες. Οποιοσδήποτε πιστεύει ότι η αναγνωστικιστική, παγανιστική
εμπειρία του Ζεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί για μια «ενατενιστική ανανέωση μέσα
στο Χριστιανισμό» (σελ. 4), σίγουρα δεν ξέρει τίποτα για τη μεγάλη ενατενιστική
παράδοση της Ορθοδοξίας, που προϋποθέτει φλογερή πίστη, ορθά δόγματα, και
έντονη ασκητική πάλη· κι όμως ο ίδιος συγγραφέας δεν διστάζει να σύρει τη Φιλοκαλία
και τις «μεγάλες Ορθόδοξες σχολές» στην αφήγησή του, δηλώνοντας ότι κι αυτές επίσης
οδηγούν στην κατάσταση της «ενατενιστικής σιωπής και ειρήνης» και είναι ένα παράδειγμα
«Ζεν μέσα στη χριστιανική παράδοση» · και συνιστά τη χρήση της προσευχής του Ιησού
κατά το διαλογισμό Ζεν γι’ αυτούς που το επιθυμούν.

Τέτοια άγνοια είναι ασφαλώς επικίνδυνη, ιδίως όταν ο κάτοχός της καλεί τους σπουδαστές
στις διαλέξεις του να «κάθονται σε Ζαζέν για 40 λεπτά κάθε απόγευμα», σαν ένα πείραμα
στο «μυστικισμό».

Πόσοι πολλοί ειλικρινείς, παραπλανημένοι ψευδοπροφήτες δεν υπάρχουν στον κόσμο
σήμερα, που ο καθένας τους σκέφτεται ότι προκαλεί ευεργεσία στους συνανθρώπους του,
αντί για μια πρόσκληση σε ψυχική και πνευματική καταστροφή! Γι’ αυτό θα μιλήσουμε
περισσότερο στο συμπέρασμα πιο κάτω.



Υπερβατικός διαλογισμός


Η τεχνική ανατολικού διαλογισμού η γνωστή ως «υπερβατικός διαλογισμός» (ή «ΥΔ» για
συντομία) έχει επιτύχει τέτοια δημοσιότητα τα τελευταία χρόνια, ιδίως στην Αμερική, κι έχει
υποστηριχθεί με τόσο εξοργιστικά επιπόλαιο τόνο, που κάθε σοβαρός μελετητής των
σύγχρονων θρησκευτικών ρευμάτων θα έχει αρχικά την τάση να τον αψηφήσει, ως μόνο και
μόνο ένα παραφουσκωμένο προϊόν της αμερικανικής διαφήμισης και των τεχνικών
προσέλκυσης της προσοχής του κοινού. Όμως αυτό θα ήταν λάθος, γιατί στους σοβαρούς
ισχυρισμούς του δεν διαφέρει αξιοσημείωτα από τη γιόγκα και το Ζεν, ενώ μια προσεκτική
ματιά στις τεχνικές του τον αποκαλύπτει ίσως πιο αυθεντικά «ανατολίτικο» από τους κάπως
τεχνητούς συγκρητισμούς, τη «χριστιανική γιόγκα» και το «χριστιανικό Ζεν».

Σύμφωνα με μια αναγνωρισμένη έκθεση αυτής της κίνησης*, τον «υπερβατικό διαλογισμό»
έφερε στην Αμερική (όπου είχε την πιο θεαματική επιτυχία) ένας μάλλον «ανορθόδοξος»
Ινδός γιόγκι, ο Maharishi Mahesh, κι άρχισε να αναπτύσσεται αισθητά γύρω στο 1961. Το
1967 έλαβε ευρεία δημοσιότητα όταν οι δημοφιλείς τραγουδιστές γνωστοί ως «Beatles»
μεταστράφηκαν σ’ αυτόν και έκοψαν τα ναρκωτικά· αλλ’ αυτοί σύντομα εγκατέλειψαν το
κίνημα (παρ’ ότι συνέχισαν να διαλογίζονται), κι ο Maharishi άγγιξε το κατώτατο σημείο την
επόμενη χρονιά, όταν η αμερικάνικη περιοδεία του με ένα άλλο συγκρότημα προσηλύτων
τραγουδιστών, τους «Beach Boys», εγκαταλείφθηκε ως οικονομική αποτυχία.

Η ίδια κίνηση πάντως συνέχισε να αναπτύσσεται: το 1971 την ακολουθούσαν 100.000
διαλογιζόμενοι, με 2000 ειδικά εκπαιδευμένους δασκάλους, κάνοντάς την ήδη τη μεγαλύτερη
κίνηση «ανατολικής πνευματικότητας» στην Αμερική. Το 1975 η κίνηση έφτασε στο απόγειό
της, με σχεδόν 40.000 εκπαιδευόμενους νους κάθε μήνα και πάνω από 600.000 οπαδούς.
Κατά τα έτη αυτά χρησιμοποιείτο ευρέως στο στρατό, στα δημόσια σχολεία, στις φυλακές,
τα νοσοκομεία, και από εκκλησιαστικές ομάδες, περιλαμβανομένων και ενοριών της
Ελληνικής Αρχιεπισκοπής στην Αμερική, ως μια δήθεν ουδέτερη μορφή «νοητικής
θεραπείας» συμβατής με κάθε είδος θρησκευτικής πίστης ή πρακτικής.

Η μέθοδος του ΥΔ είναι ειδικά προσαρμοσμένη στον αμερικανικό τρόπο ζωής, κι έχει
αποκληθεί με συμπάθεια «μια μέθοδος για να πετύχεις πνευματικά χωρίς να προσπαθήσεις
καθόλου»· ο ίδιος ο Μαχαρίσι τον αποκαλεί μια τεχνική που είναι «σαν να βουρτσίζεις τα
δόντια σου». Άλλοι Ινδοί γκουρού έχουν επικρίνει αυστηρά το Μαχαρίσι, γιατί εξευτέλισε τη
μακρά παράδοση της γιόγκα στην Ινδία, κάνοντας αυτή την εσωτερική πρακτική προσιτή
στις μάζες για χρήματα. (Η χρέωση το 1975 ήταν 125 δολλάρια για τη σειρά μαθημάτων, 65
δολλάρια για τους μαθητές κολλεγίου, και προοδευτικά λιγότερα για το λύκειο, το γυμνάσιο,
και τα πολύ μικρά παιδιά).

Στους σκοπούς, τις προϋποθέσεις και τα αποτελέσματα, ο ΥΔ δεν διαφέρει αξιοσημείωτα από
τη «χριστιανική γιόγκα» ή το «χριστιανικό Ζεν»· διαφέρει από αυτά κυρίως στην απλότητα
των τεχνικών του και στην όλη φιλοσοφία του, και στην ευκολία με την οποία
επιτυγχάνονται τα αποτελέσματά του. Σαν κι αυτά, «ο ΥΔ δεν απαιτεί καμμιά πίστη,
κατανόηση, ηθικό κώδικα, ή ακόμα συμφωνία με τις ιδέες και τη φιλοσοφία» είναι μια
καθαρή και απλή τεχνική, η οποία «βασίζεται στη φυσική ικανότητα του νου να κινείται προς
μεγαλύτερη ευτυχία και απόλαυση... Κατά τον υπερβατικό διαλογισμό ο νους σας
αναμένεται να ακολουθήσει ό,τι είναι πιο φυσικό και πιο ευχάριστο» (σελ. 13). «Ο ΥΔ είναι
πρώτα πρακτική και μετά θεωρία. Είναι ουσιώδες στο ξεκίνημα, το άτομο να μην σκέφτεται
καθόλου διανοητικά».

Η τεχνική που επινόησε ο Μαχαρίσι είναι απαράλλαχτα η ίδια σε όλα τα κέντρα ΥΔ σε όλο
τον κόσμο: Μετά από δύο εισαγωγικές διαλέξεις, πληρώνει κανείς τα δίδακτρα και μετά
έρχεται για «μύηση», φέρνοντας μαζί του μια φαινομενικά παράξενη συλλογή αντικειμένων
πάντα τα ίδια: τρία κομμάτια γλυκού φρούτου, τουλάχιστον έξι φρέσκα λουλούδια, κι ένα
καθαρό μαντήλι. Αυτά τοποθετούνται σ’ ένα καλάθι και μεταφέρονται στο μικρό «δωμάτιο
μύησης», όπου τα βάζουν σ’ ένα τραπέζι μπροστά σ’ ένα πορτραίτο του γκουρού του
Μαχαρίσι, από τον οποίο αυτός μυήθηκε στη γιόγκα· στο ίδιο τραπέζι καίνε ένα καντήλι και
θυμίαμα. Ο μαθητής είναι μόνος στο δωμάτιο με το δάσκαλό του, ο οποίος απαιτείται να έχει
ο ίδιος λάβει μύηση και να έχει εκπαιδευτεί προσωπικά από τον Μαχαρίσι. Η τελετή μπροστά
στο πορτραίτο διαρκεί για μισή ώρα και συνίσταται από απαλό τραγούδισμα στα Σανσκριτικά
(με νόημα άγνωστο στον μυούμενο) και ψάλσιμο των ονομάτων περασμένων διδασκάλων
της γιόγκα· με τη λήξη της τελετής δίνεται στον μυούμενο ένα «μάντρα», μια μυστική
σανσκριτική λέξη που θα επαναλαμβάνει ακατάπαυστα κατά το διαλογισμό, και που δεν θα
την ξέρει κανείς εκτός από το δάσκαλό του.
Η αγγλική μετάφραση αυτής της τελετουργίας δεν αποκαλύπτεται ποτέ στους μυούμενους·
είναι διαθέσιμη μόνο στους δασκάλους και στους ίδιους τους μυητές. Περιλαμβάνεται σ’ ένα
ανέκδοτο εγχειρίδιο που λέγεται «Η Ιερή Παράδοση», και το κείμενό της έχει τώρα τυπωθεί
από το «Spiritual Counterfeits Project» (Σχέδιο Πνευματικοί Απατεώνες) στο Berkeley ως
ξεχωριστό φυλλάδιο.

Αυτή η τελετή δεν είναι τίποτ’ άλλο παρά μια παραδοσιακή ινδουϊστική τελετή λατρείας των
θεών (puja), περιλαμβανομένου του θεοποιημένου γκουρού του Μαχαρίσι (Shri Guru Dev)
και ολόκληρης της γραμμής των «διδασκάλων» μέσω των οποίων αυτός έλαβε τη μύησή
του. Η τελετή λήγει με μια σειρά εικοσιδύο «προσφορών» στο γκουρού του Μαχαρίσι, που η
καθεμιά τελειώνει με τις λέξεις «γονατίζω στο Shri Guru Dev». Ο ίδιος ο μυητής γονατίζει
μπροστά σ’ ένα πορτραίτο του γκουρού Dev στο τέλος της τελετής, και καλεί τον μυούμενο
να κάνει το ίδιο· μόνο τότε μυείται ο δεύτερος. (Το γονάτισμα του μυούμενου δεν είναι
εντελώς απαραίτητο, αλλά οι προσφορές είναι).
Έτσι ο μοντέρνος αγνωστικιστής, συνήθως εντελώς ανήξερος, έχει εισαχθεί στο χώρο των
ινδουιστικών θρησκευτικών πρακτικών· τον έβαλαν πολύ εύκολα να κάνει κάτι από το οποίο
οι δικοί του Χριστιανοί πρόγονοι είχαν ίσως προτιμήσει βασανιστήρια και σκληρό θάνατο:
έχει προσφέρει θυσία σε ειδωλολατρικούς θεούς. Στο πνευματικό πεδίο είναι ίσως αυτή η
αμαρτία, παρά η ίδια η ψυχική τεχνική, που κυρίως εξηγεί τη θεαματική επιτυχία του ΥΔ.

Από τη στιγμή που θα μυηθεί, ο μαθητής του ΥΔ διαλογίζεται δυο φορές την ημέρα, για
είκοσι λεπτά (ακριβώς το ίδιο διάστημα συνιστάται από τον συγγραφέα της «χριστιανικής
γιόγκα»), αφήνοντας το μυαλό να περιπλανιέται ελεύθερα, κι επαναλαμβάνοντας το μάντρα
όσο συχνά το σκέφτεται· συχνά οι εμπειρίες κάποιου ελέγχονται από το δάσκαλό του. Πολύ
σύντομα, ίσως από την πρώτη προσπάθεια, αρχίζει κανείς να μπαίνει σε ένα νέο επίπεδο
συνείδησης, που δεν είναι ούτε ύπνος ούτε εγρήγορση: στην κατάσταση του «υπερβατικού
διαλογισμού». «Ο υπερβατικός διαλογισμός παράγει μια κατάσταση συνείδησης που δεν
μοιάζει με τίποτα από όσα έχουμε γνωρίσει πριν, και είναι κοντά στην κατάσταση εκείνη του
Ζεν, η οποία αναπτύσσεται μετά από πολλά χρόνια εντατικής άσκησης». «Σε αντίθεση με τα
χρόνια που πρέπει να ξοδέψει κάποιος για να μάθει άλλες πνευματικές πειθαρχίες και τη
γιόγκα, οι οποίες προσφέρουν τα ίδια αποτελέσματα που αξιώνουν οι οπαδοί του ΥΔ, οι
δάσκαλοι λένε ότι ο ΥΔ μπορεί να διδαχθεί μέσα σε διάστημα λεπτών» .

Κάποιοι που έχουν εμπειρία τον περιγράφουν ως «μια κατάσταση εκπλήρωσης» παρόμοια
με κάποιες εμπειρίες ναρκωτικών, αλλά ο ίδιος ο Μαχαρίσι τον περιγράφει με παραδοσιακούς
ινδουϊστικούς όρους: «Αυτή η κατάσταση βρίσκεται πέρα από όλα όσα βλέπονται,
ακούγονται, αγγίζονται, μυρίζονται και έχουν γεύση – πέρα από κάθε σκέψη και συναίσθημα.
Αυτή η κατάσταση της ανεκδήλωτης, απόλυτης, καθαρής συνείδησης της Ύπαρξης είναι η
έσχατη κατάσταση ζωής». «Όταν ένα άτομο έχει αναπτύξει την ικανότητα να φέρνει αυτή
τη βαθειά κατάσταση στο επίπεδο του συνειδητού σε μόνιμη βάση, λέμε ότι έχει φτάσει την
κοσμική συνείδηση, το σκοπό όλων των διαλογιζομένων».

Στα προχωρημένα επίπεδα του ΥΔ διδάσκονται οι βασικές στάσεις της γιόγκα, αλλά δεν
είναι απαραίτητες για την επιτυχία της βασικής τεχνικής· ούτε κάποια ασκητική
προπαρασκευή απαιτείται. Από τη στιγμή που κάποιος έχει φτάσει «το υπερβατικό στάδιο
ύπαρξης», όλα όσα απαιτούνται από κάποιον είναι είκοσι λεπτά διαλογισμού δυο φορές την
ημέρα, αφού αυτή η μορφή διαλογισμού δεν είναι καθόλου ένας ξεχωριστός τρόπος ζωής,
όπως στην Ινδία, αλλά μάλλον μια πειθαρχία γι’ αυτούς που ζουν μια δραστήρια ζωή. Η
διαφορά του Μαχαρίσι βρίσκεται στο ότι έχει φέρει αυτή την κατάσταση συνείδησης σε
όλους, όχι μόνο σε λίγους εκλεκτούς.
Υπάρχουν διάφορες ιστορίες επιτυχίας του ΥΔ, ο οποίος ισχυρίζεται ότι είναι
αποτελεσματικός σε όλες σχεδόν τις περιπτώσεις: Η έξη στα ναρκωτικά ξεπερνιέται,
οικογένειες ξαναενώνονται, κάποιος γίνεται υγιής κι ευτυχισμένος· οι δάσκαλοι του ΥΔ
διαρκώς χαμογελούν, γεμάτοι ευτυχία. Γενικά, ο ΥΔ δεν αντικαθιστά άλλες θρησκείες, αλλά
ισχυροποιεί την πίστη σε οτιδήποτε σχεδόν· «Χριστιανοί»¨, είτε Καθολικοί είτε
Προτεστάντες, βρίσκουν επίσης ότι κάνει το πιστεύω τους και την πρακτική τους πιο βαθειά
και πιο μεστή σε νόημα.

Η άμεση και εύκολη επιτυχία του ΥΔ, παρ’ ότι είναι σύμπτωμα της φθίνουσας επιρροής του
Χριστιανισμού στη σύγχρονη ανθρωπότητα, οδήγησε επίσης και στη γρήγορη παρακμή του.
Ίσως περισσότερο από κάθε άλλη κίνηση «ανατολικής πνευματικότητας», είχε το χαρακτήρα
περαστικής μόδας, και ο εξαγγελμένος σκοπός του Μαχαρίσι να «μυήσει» όλη την
ανθρωπότητα είναι προφανώς καταδικασμένος σε αποτυχία. Μετά το απόγειο του 1975, οι
εγγραφές σε μαθήματα ΥΔ μειώνονται σταθερά, τόσο που το 1977 η οργάνωση ανακοίνωσε
την έναρξη μιας ολόκληρης νέας σειράς «προχωρημένων» μαθημάτων, που φανερά
επινοήθηκε με σκοπό να ανακτήσει το δημόσιο ενδιαφέρον και τον ενθουσιασμό. Αυτά τα
μαθήματα σκοπεύουν να οδηγήσουν τους μυημένους στα «siddhis» ή «υπερφυσικές
δυνάμεις» του Ινδουϊσμού: πέρασμα μέσα από τοίχους, να γίνεται κανείς αόρατος, αιώρηση
και πτήση στον αέρα και τα παρόμοια. Τα μαθήματα χαιρετίστηκαν γενικώς με κυνισμό, παρ’
ότι ένα διαφημιστικό φυλλάδιο του ΥΔ παρουσιάζει έναν «αιωρούμενο» διαλογιζόμενο (βλ.
περ. Time, 8 Αυγούστου 1977, σελ. 75). Είτε τα μαθήματα (που κοστίζουν γύρω στα 3000
δολλάρια) παράγουν τα αποτελέσματα που ισχυρίζονται είτε όχι – αποτελέσματα της
δικαιοδοσίας των παραδοσιακών «φακίρηδων» της Ινδίας, ο ΥΔ έχει αποδειχτεί μια
περαστική φάση του αποκρυφιστικού ενδιαφέροντος στο δεύτερο μισό του 20ού αιώνα.
Ήδη έχουν δημοσιευθεί πολλά παραδείγματα τόσο δασκάλων, όσο και μαθητών του ΥΔ, που
έχουν προσβληθεί από τις κοινές ασθένειες αυτών που ανακατεύονται με τον αποκρυφισμό:
διανοητικές και συγκινησιακές νόσους, αυτοκτονίες, απόπειρες φόνου, δαιμονοκαταληψία.

Το 1978 ένα ομοσπονδιακό Δικαστήριο των ΗΠΑ αποφάσισε ότι ο ΥΔ είναι πράγματι
θρησκευτικής φύσης και δεν μπορεί να διδάσκεται στα δημόσια σχολεία.* Αυτή η απόφαση
αναμφίβολα θα μειώσει περισσότερο την επιρροή του ΥΔ, ο οποίος, πάντως, πιθανόν να
συνεχίσει να υπάρχει ως μια από τις πολλές μορφές διαλογισμού που πολλοί βρίσκουν
συμβατές με το Χριστιανισμό – άλλο ένα λυπηρό σημείο των καιρών.





* Όλες οι παραπομπές σ’ αυτό το κεφάλαιο είναι από το βιβλίο των Jhan Robbins και David Fisher, Tranquility
Without Pills (All about Transcendetal Meditation), Peter H. Wyden, Inc., New York, 1972.
* Βλ. «TM in court: The complete text of the Federal Court’s opinion in the case of Malnak v. Maharishi
Mahesh Yogi». Spiritual Counterfeits Project, P.O. Box 4308, Berkeley, California, 94704.






Ο Ανατολικός διαλογισμός εισβάλλει στο Χριστιανισμό

Ως απάντηση στο ερώτημα της πιθανότητας διαλόγου της Ορθοδοξίας με τις διάφορες μη χριστιανικές θρησκείες,
παρουσιάστηκαν στον αναγνώστη οι μαρτυρίες τριών Ορθοδόξων Χριστιανών που επιβεβαιώνουν, βάσει του Ορθοδόξου
δόγματος και της δικής τους εμπειρίας, αυτό που πάντα δίδασκε η Ορθόδοξη Εκκλησία: ότι οι Ορθόδοξοι Χριστιανοί
καθόλου δεν έχουν τον «ίδιο Θεό» με τους αποκαλούμενους «μονοθεϊστές» που αρνούνται την Αγία Τριάδα· ότι οι θεοί των
ειδωλολατρών είναι στην πραγματικότητα δαίμονες· κι ότι οι εμπειρίες και οι δυνάμεις που οι ειδωλολατρικοί «θεοί»
μπορούν να παράσχουν, και παρέχουν, είναι σατανικής φύσης. Αυτά με κανένα τρόπο δεν έρχονται σε αντίθεση με τα λόγια
του αποστόλου Πέτρου, ότι «Ο Θεός δεν είναι προσωπολήπτης, αλλά σε κάθε έθνος αυτός που τον φοβάται κι εργάζεται τη
δικαιοσύνη γίνεται δεκτός από Αυτόν» (Πράξ. 10:34-35) · ή με τα λόγια του αποστόλου Παύλου, ότι «Ο Θεός στις
περασμένες γενιές άφησε τα έθνη ν’ ακολουθούν το δικό τους δρόμο, αν και δεν άφησε τον εαυτό Του χωρίς μαρτυρία,
διότι σας ευεργετούσε με το να στέλνει βροχή από τον ουρανό και εποχές καρποφόρες, με το να γεμίζει με τρόφιμα και
χαρά την καρδιά σας» (Πράξ. 14-17). Αυτοί που ζουν κάτω από την υποδούλωση του σατανά, του «πρίγκιπα αυτού του
κόσμου» (Ιω. 12:31), στο σκοτάδι που δεν έχει φωτιστεί από το χριστιανικό Ευαγγέλιο – κρίνονται στο φως της φυσικής
μαρτυρίας του Θεού που κάθε άνθρωπος μπορεί να έχει, παρά την υποδούλωση αυτή.

Για τον Χριστιανό, πάντως, στον οποίο έχει δοθεί η αποκάλυψη του Θεού, κανένας «διάλογος» δεν είναι δυνατός με τους
εκτός πίστης. «Να μη συνδέεστε με τους απίστους· γιατί τι σχέση έχει η δικαιοσύνη με την ανομία; Ή τι επικοινωνία μπορεί
να έχει το φως με το σκοτάδι; Μπορεί να υπάρχει συμφωνία μεταξύ του Χριστού και του Βελίαλ; Ή τι κοινό έχει ο πιστός με
τον άπιστο; ... Γι’ αυτό φύγετε από μέσα από αυτούς και χωριστείτε, λέγει ο Κύριος» (Β’ Κορινθ. 6:14-17). Η χριστιανική
κλήση είναι μάλλον να φέρει το φως του Ορθόδοξου Χριστιανισμού σ’ αυτούς, καθώς έκανε ο άγιος Πέτρος στη θεοσεβή
οικογένεια του Κορνηλίου του εκατοντάρχου (Πράξεις 10:34-48), με σκοπό να φωτίσει το σκοτάδι τους και να τους ενώσει
με το εκλεκτό ποίμνιο της Εκκλησίας του Χριστού.

Όλα αυτά είναι αρκετά προφανή στους Ορθόδοξους Χριστιανούς που γνωρίζουν και πιστεύουν στην αλήθεια της
αποκάλυψης του Θεού στην Εκκλησία του Χριστού. Όμως, πολλοί που θεωρούν τον εαυτό τους Χριστιανό έχουν πολύ
μικρή γνώση της ριζικής διαφοράς μεταξύ του Χριστιανισμού και των άλλων θρησκειών· και μερικοί που μπορεί να έχουν
αυτή τη γνώση, έχουν πολύ λίγη διάκριση στον τομέα των «πνευματικών εμπειριών» - μια διάκριση που έχει εξασκηθεί και
καταγραφεί στα Ορθόδοξα πατερικά συγγράμματα και τα συναξάρια των Αγίων για 2.000 χρόνια σχεδόν.

Στην απουσία τέτοιας γνώσης και διάκρισης, η αυξανόμενη παρουσία των ανατολικών θρησκευτικών κινήσεων στη Δύση,
ειδικά τις περασμένες δυο δεκαετίες, έχει προκαλέσει μεγάλη σύγχυση στα μυαλά πολλών δήθεν Χριστιανών. Η περίπτωση
του Thomas Merton έρχεται αμέσως στο νου: ένας ειλικρινής νεοφώτιστος στο Ρωμαιοκαθολικισμό και τον Καθολικό
μοναχισμό περίπου 400 χρόνια πριν (πολύ πριν τις ριζικές μεταρρυθμίσεις του Βατικανού), τελείωσε τη ζωή του
διακηρύσσοντας την ισότητα των χριστιανικών θρησκευτικών εμπειριών και των εμπειριών του Ζεν Βουδισμού κι άλλων
παγανιστικών θρησκειών. Κάτι έχει «εισχωρήσει στον αέρα» σ’ αυτές τις τελευταίες δυο δεκαετίες περίπου, κάτι που έχει
διαβρώσει ό,τι απέμενε από την ορθή χριστιανική αντίληψη στον Προτεσταντισμό και το Ρωμαιοκαθολικισμό, και τώρα
επιτίθεται στην ίδια την Εκκλησία, την Αγία Ορθοδοξία. Ο «διάλογος με τις μη χριστιανικές θρησκείες» είναι μάλλον ένα
αποτέλεσμα παρά μια αιτία αυτού του νέου «πνεύματος».

Σ’ αυτό το κεφάλαιο θα εξετάσουμε μερικά από τα ανατολικά θρησκευτικά κινήματα που είχαν επιρροή στη δεκαετία του
1970, με ιδιαίτερη έμφαση στις προσπάθειες ανάπτυξης ενός συγκρητισμού Χριστιανισμού και ανατολικών θρησκειών ειδικά

«Χριστιανική γιόγκα»

Η ινδουϊστική γιόγκα είναι γνωστή στη Δύση για πολλές δεκαετίες, και ειδικά στην Αμερική έχει
γίνει αφορμή για αναρίθμητες λατρείες κι ακόμα μια εκλαϊκευμένη μορφή ψυχικής θεραπείας που
υποτίθεται ότι δεν έχει θρησκευτικούς σκοπούς. Σχεδόν είκοσι χρόνια πριν, ένας Γάλλος
Βενεδικτίνος μοναχός έγραψε για τις εμπειρίες του κατά τη διαμόρφωση της γιόγκα σε μια
«χριστιανική» πειθαρχία η περιγραφή που ακολουθεί είναι παρμένη από το βιβλίο του (J. M.
Dechanet, Christian Yoga, Harper & Row, New York, 1972).

Η ινδουϊστική γιόγκα είναι μια πειθαρχία που προϋποθέτει μια μάλλον λιτή, πειθαρχημένη ζωή, και
συνίσταται σε έλεγχο της αναπνοής και συγκεκριμένες σωματικές στάσεις που παράγουν μια
κατάσταση χαλάρωσης στην οποία κάποιος διαλογίζεται, συνήθως με τη βοήθεια ενός μάντρα ή
ιερής λέξης που βοηθά στη συγκέντρωση. Η ουσία της γιόγκα δεν είναι αυτή καθ’ εαυτή η
πειθαρχία, αλλά ο διαλογισμός, που είναι ο σκοπός της. Ο συγγραφέας έχει δίκιο όταν γράφει: «Ο
σκοπός της ινδουϊστικής γιόγκα είναι πνευματικός. Είναι ισοδύναμο με προδοσία να ξεχνάει κανείς
αυτό και να διατηρεί μόνο την καθαρά σωματική μορφή αυτής της αρχαίας πειθαρχίας, για να μη
δει σ’ αυτήν τίποτα περισσότερο, παρά ένα μέσο για τη σωματική υγεία ή ομορφιά». Σ’ αυτό πρέπει
να προστεθεί ότι το πρόσωπο που χρησιμοποιεί τη γιόγκα μόνο για φυσική ευεξία ήδη εκθέτει τον
εαυτό του σε συγκεκριμένες πνευματικές στάσεις, για τις οποίες αναμφίβολα δεν έχει ιδέα·
περισσότερα γι’ αυτό θα λεχθούν παρακάτω.
Ο ίδιος συγγραφέας συνεχίζει μετά: «Η τέχνη του γιόγκι είναι να εδραιώσει τον εαυτό του
μέσα σε απόλυτη σιωπή, να αδειάσει από όλες τις σκέψεις και τις ψευδαισθήσεις, να
απορρίψει και να ξεχάσει τα πάντα εκτός από αυτή τη μοναδική ιδέα: ο αληθινός εαυτός
του ανθρώπου είναι θεϊκός· είναι Θεός, και το υπόλοιπο είναι σιωπή».

Αυτή η ιδέα βέβαια δεν είναι χριστιανική αλλά παγανιστική, όμως ο σκοπός της «χριστιανικής
γιόγκα» είναι να χρησιμοποιήσει την τεχνική της γιόγκα για ένα διαφορετικό πνευματικό σκοπό, για
«χριστιανικό» διαλογισμό. Το αντικείμενο της τεχνικής γιόγκα, σύμφωνα με αυτή την οπτική, είναι
να κάνει κάποιον χαλαρό, ευχαριστημένο, χωρίς σκέψεις, και παθητικό ή δεκτικό σε πνευματικές
ιδέες και εμπειρίες. «Αμέσως μόλις κάνεις τη στάση, θα νοιώσεις το σώμα σου να χαλαρώνει κι ένα
αίσθημα γενικής ευεξίας θα εδραιωθεί μέσα σου». Οι ασκήσεις παράγουν «μια ασυνήθιστη αίσθηση
ηρεμίας». «Στην αρχή κάποιος έχει το αίσθημα ενός γενικού καλμαρίσματος, μιας ευεξίας που τον
καταλαμβάνει, μιας ευφορίας που θα κρατήσει, και που πραγματικά κρατάει. Αν τα νεύρα κάποιου
είναι ερεθισμένα και τεντωμένα, οι ασκήσεις τα ηρεμούν, και η κούραση εξαφανίζεται σε μικρό
χρονικό διάστημα». «Ο σκοπός όλων των προσπαθειών (του γιόγκι) είναι να σωπάσει τον
σκεπτόμενο εαυτό μέσα του, με το να κλείνει τα μάτια σε κάθε είδος έλξης».
στον τομέα των «πνευματικών πρακτικών». Τέτοιες προσπάθειες πολύ συχνά παραθέτουν τη Φιλοκαλία και την ανατολική
Ορθόδοξη παράδοση της ενατενιστικής προσευχής, ως πιο συγγενείς με τις ανατολικές πνευματικές πρακτικές από
οτιδήποτε υπάρχει στη Δύση· είναι λοιπόν καιρός, να καταδείξουμε με σαφήνεια τη μεγάλη άβυσσο που υπάρχει μεταξύ
χριστιανικής και μη χριστιανικής «πνευματικής εμπειρίας», και γιατί η θρησκευτική φιλοσοφία που αποτελεί το υπόβαθρο
αυτού του νέου συγκρητισμού είναι κίβδηλη και επικίνδυνη.

Η ευφορία που φέρνει η γιόγκα «μπορεί να αποκληθεί μια ‘’κατάσταση υγείας’’ που μας επιτρέπει
να κάνουμε περισσότερα και να τα κάνουμε καλύτερα στο ανθρώπινο πεδίο, κατ’ αρχήν, και στο
χριστιανικό, πνευματικό πεδίο κατόπιν. Η πιο κατάλληλη λέξη για να το περιγράψει είναι
ευχαρίστηση, μια ευχαρίστηση που ενοικεί στο σώμα και στην ψυχή, και μας προδιαθέτει... προς
την πνευματική ζωή». Ολόκληρη η προσωπικότητα κάποιου μπορεί να αλλάξει από αυτό: «Η Χάθα
(Hatha) γιόγκα αλλάζει το χαρακτήρα προς το καλό. Μετά από μερικές εβδομάδες πρακτικής,
παραδέχεται κανείς ότι δεν γνωρίζει πια τον εαυτό του, και όλοι αντιλαμβάνονται μια αλλαγή στη
συμπεριφορά και τις αντιδράσεις. Είναι πιο ευγενικός και με περισσότερη κατανόηση. Αντιμετωπίζει
τις εμπειρίες ήρεμα. Είναι ευχαριστημένος... ολόκληρη η προσωπικότητά του έχει μεταβληθεί κι
αυτός ο ίδιος τη νιώθει να σταθεροποιείται και να ξανοίγεται προς τα έξω· από αυτό προκύπτει μια
σχεδόν μόνιμη κατάσταση ευφορίας, ‘’ευχαρίστησης’’».

Όμως όλα αυτά είναι μόνο μια προετοιμασία για ένα «πνευματικό» σκοπό, ο οποίος αρχίζει να
γίνεται αισθητός πολύ σύντομα: «Καθώς έγινα στοχαστικός σε διάστημα εβδομάδων, στην
προσευχή μου δόθηκε μια ιδιάζουσα και νέα απόχρωση». Καθώς έγινε ασυνήθιστα ήρεμος, ο
συγγραφέας παρατήρησε «την ευκολία που είχε να αρχίσει προσευχή, να συγκεντρωθεί σε ένα
θέμα». Γίνεται κανείς «πιο δεκτικός σε εμπνεύσεις και ερεθίσματα από τον ουρανό». «Η πρακτική
της γιόγκα τείνει προς αυξημένη ευκαμψία και δεκτικότητα, και κατά συνέπεια σε άνοιγμα προς
αυτές τις προσωπικές ανταλλαγές μεταξύ του Θεού και της ψυχής, που σηματοδοτούν το δρόμο
της μυστικιστικής ζωής» .

Ακόμα και για τον «μαθητευόμενο γιόγκι» η προσευχή γίνεται «γλυκειά» και «αγκαλιάζει τον όλο
άνθρωπο». Είναι κανείς χαλαρωμένος κι «έτοιμος να ριγήσει στο άγγιγμα του Αγίου Πνεύματος, να
δεχθεί και να καλωσορίσει ό,τι ο Θεός, μέσα στην αγαθότητά Του, βρίσκει κατάλληλη εμπειρία για
μας». «Πρέπει να κάνουμε την ύπαρξή μας έτοιμη να αρπαγεί, να καταληφθεί – κι αυτή είναι
σίγουρα μια από τις μορφές, για την ακρίβεια η υψηλότερη μορφή χριστιανικής ενατένισης». «Κάθε
μέρα οι ασκήσεις, και για την ακρίβεια όλη η ασκητική πειθαρχία της γιόγκα, διευκολύνει τη χάρη
του Χριστού να ρέει μέσα μου. Νοιώθω αυξημένη την πείνα μου για το Θεό και τη δίψα μου για
δικαιοσύνη και την επιθυμία μου να είμαι Χριστιανός με την πλήρη δυναμική της λέξης»

Ο καθένας που καταλαβαίνει τη φύση της πλάνης. θα αναγνωρίσει σ’ αυτή την περιγραφή της
«χριστιανικής γιόγκα» ακριβώς τα χαρακτηριστικά αυτών που έχουν λοξοδρομήσει πνευματικά, είτε
σε παγανιστικές θρησκευτικές εμπειρίες είτε σε αιρετικές «χριστιανικές» εμπειρίες. Ο ίδιος μόχθος
για «ιερά και θεϊκά αισθήματα», το ίδιο άνοιγμα και η προθυμία για «αρπαγή» από ένα πνεύμα, η
ίδια αναζήτηση όχι για το Θεό αλλά για «πνευματική παρηγοριά», η ίδια αυτομέθη που λανθασμένα
θεωρείται ως «κατάσταση χάρης», η ίδια απίστευτη ευκολία με την οποία κανείς γίνεται
«ενατενιστής» ή «μυστικιστής», οι ίδιες «μυστικές αποκαλύψεις» και ψευδοπνευματικές
καταστάσεις. Αυτά είναι τα κοινά χαρακτηριστικά όλων όσων βρίσκονται σε αυτή την ιδιαίτερη
κατάσταση πνευματικής πλάνης. Αλλά ο συγγραφέας της «χριστιανικής γιόγκα», όντας Βενεδικτίνος
μοναχός, προσθέτει κάποιους ειδικούς «διαλογισμούς» που τον αποκαλύπτουν γεμάτο από το
πνεύμα του ρωμαιοκαθολικού «διαλογισμού» των πρόσφατων αιώνων, ο οποίος είναι ελεύθερο
παιχνίδι φαντασιών πάνω σε χριστιανικά θέματα.

Έτσι, για παράδειγμα, έχοντας διαλογιστεί σε ένα θέμα της χριστουγεννιάτικης λειτουργίας, αρχίζει
να βλέπει το Παιδίον στην αγκαλιά της Μητέρας Του: «Κοιτώ· τίποτα περισσότερο. Εικόνες, ιδέες
(συνειρμοί ιδεών: Σωτήρας-Βασιλιάς-Φως-Φωτοστέφανο-Ποιμένας-Παιδίον-Φως και πάλι) έρχονται
η μια μετά την άλλη, τρέχουν στο παρελθόν... Όλα αυτά τα κομμάτια ενός ιερού παζλ βαλμένα μαζί
εγείρουν μια ιδέα μέσα μου... ένα σιωπηλό όραμα του όλου μυστηρίου των Χριστουγέννων». Ο
καθένας με την παραμικρή γνώση της Ορθόδοξης πνευματικής πειθαρχίας, θα δει ότι αυτός ο
αξιολύπητος «Χριστιανός γιόγκι» έχει πέσει για τα καλά σε μια παγίδα στημένη από έναν από
τους κατώτερους δαίμονες, που καραδοκούν για τον αναζητητή «πνευματικών εμπειριών»: δεν έχει
καν δει έναν «άγγελο φωτός», αλλά έχει μονάχα παραδοθεί στις δικές του «θρησκευτικές
φαντασιώσεις», προϊόν μιας καρδιάς κι ενός νου εντελώς απροετοίμαστου για πνευματικό πόλεμο
και για τις απάτες των δαιμόνων. Τέτοιος «διαλογισμός» εξασκείται σήμερα σ’ έναν αριθμό
ρωμαιοκαθολικών μοναστηριών, αντρικών και γυναικείων.

Το γεγονός ότι το βιβλίο τελειώνει με ένα άρθρο του Γάλλου μεταφραστή της Φιλοκαλίας, μαζί με
αποσπάσματα από τη Φιλοκαλία, αποκαλύπτει μόνο την άβυσσο που χωρίζει αυτούς τους
ερασιτέχνες από τη γνήσια πνευματικότητα της Ορθοδοξίας, η οποία είναι εντελώς απρόσιτη στους
σημερινούς «σοφούς», που δεν καταλαβαίνουν πια τη γλώσσα της. Μια επαρκής ένδειξη της
ανικανότητας του συγγραφέα να κατανοήσει τη Φιλοκαλία, είναι το ότι ονομάζει «καρδιακή
προσευχή» (η οποία στην Ορθόδοξη παράδοση είναι η υψηλότερη νοητική προσευχή, που
κατορθώνεται από πολύ λίγους μόνο μετά από πολλά χρόνια ασκητικής πάλης και υποταγής σ’ ένα
πραγματικά θεοφόρο Γέροντα) το εύκολο κόλπο του να συγχρονίζεις συλλαβές στο ρυθμό του
χτύπου της καρδιάς.
Θα σχολιάσουμε πληρέστερα παρακάτω τα σχετικά με τους κινδύνους της «χριστιανικής γιόγκα»
όταν σημειώσουμε τι κοινό έχει με άλλες μορφές «ανατολικού διαλογισμού» που προσφέρονται
στους Χριστιανούς σήμερα.








ΑΝΕΛΠΙΣΤΗ ΑΠΕΜΠΛΟΚΗ ΑΠΟ ΤΟΝ
ΓΚΟΥΡΟΥΪΣΜΟ

Αρχιμανδρίτου
Δανιήλ Γούβαλη

Από το βιβλίο:
Η ΕΚΠΛΗΞΙΣ ΤΟΥ ΥΠΕΡΦΥΣΙΚΟΥ


Έχει τύχει πολλές φορές στην ζωή μου να γνωρισθώ με πρόσωπα που είχαν μπλέξει με διάφορες
πλάνες, αφέσεις και παραθρησκείες. Αν συνέβη μερικά από αυτά τα πρόσωπα να τα βοηθήσω κάπως να
κατανοήσουν την αλήθεια της Ορθοδοξίας, ας έχει δόξα ο Θεός. «Ευχαριστήσωμεν τω Κυρίω».


Ούτως εχόντων των πραγμάτων, χωρίς να το θέλω, γνώρισα καλά τον κόσμο της πλάνης. Είδα με τι
πονηρό τρόπο ο εχθρός της αλήθειας οδηγεί τους ανθρώπους σε ψεύτικους δρόμους, που τους εμφανίζει
σαν θεϊκούς. Ο απόστολος Παύλος ομιλεί για την «μεθοδείαν της πλάνης» (Εφ. δ' 14). Έτυχε όμως να
γνωρίσω και την «μεθοδείαν της χάριτος», πώς ο Θεός μεθόδευσε την απαγκίστρωση ψυχών από τα
δίχτυα των διαφόρων πλανών, από την σκλαβιά της Αιγύπτου. O Κωνσταντίνος (ας μην αναφέρουμε το
επώνυμο του) στις αρχές της δεκαετίας του 1970 έμπλεξε με μια θρησκευτική κίνηση που ονομαζόταν
«Υπερβατικός διαλογισμός». Σιγά-σιγά προχώρησε σ' αυτήν και έγινε οπαδός της. Αφιερώθηκε πλήρως σ'
αυτήν. Άλλα μη βρίσκοντας εσωτερική ανάπαυση άρχισε να αναζητεί κάτι άλλο. Κάποια νύχτα, κοντά στα
ξημερώματα, όταν ηχούσαν οι χριστουγεννιάτικες καμπάνες, ξύπνησε μέσα του η σβησμένη φλόγα της
χριστιανικής πίστεως. Πρόκειται για μία συγκινητική και διδακτική ιστορία.

Ας την δούμε πιο καλά, με λεπτομέρειες.

O Κωνσταντίνος, καθώς ξεφύλλιζε κάποια εφημερίδα, κόλλησαν τα μάτια του σε μια ανακοίνωση. Μία
κίνησις, που έφερε τον τίτλο «Κέντρο πνευματικής αναγεννήσεως», διοργάνωνε κάποια ομιλία που θα
έδειχνε «υψηλούς δρόμους πνευματικών πτήσεων». Απεφάσισε να την παρακολουθήσει. Ο ομιλητής ήταν
οπαδός ενός Ινδού θρησκευτικού διδασκάλου, του Μαχαρίσι Μάχες Γιόγκι και πρόβαλλε τις ιδέες του.
Μιλούσε για την μέθοδο του λεγομένου «Υπερβατικού διαλογισμού», η οποία υποσχόταν μεγάλα και
θαυμαστά πράγματα. Όποιος ακολουθούσε τον γκουρού Μαχαρίσι, θα γινόταν πολύ σπουδαίος και πολύ
μεγάλος, θα ανέπτυσσε όλες τις δυνάμεις που έκρυβε μέσα του και θα ανέβαινε σε υψηλότερες
πνευματικές σφαίρες.

Σαν Χριστιανός ο Κωνσταντίνος ήταν, όπως λέμε, «της ταυτότητος». Η ταυτότητα του έγραφε
«Χριστιανός Ορθόδοξος». Ζούσε την συνηθισμένη κοσμική ζωή με τις συνήθεις υλιστικές επιδιώξεις. Αν
καμιά φορά εκδήλωνε και κάτι χριστιανικό, αυτό χρωματιζόταν από την χλιαρότητα. Η ψυχή του
ανθρώπου είναι πλασμένη για θεϊκά πράγματα. Διψάει για τον ουρανό, για τον κόσμο του Θεού. Όταν η
δίψα αυτή δεν ικανοποιηθεί από σωστές πηγές, υπάρχει κίνδυνος να αναζητηθούν βλαβερές πηγές που
δεν προσφέρουν καθαρό και υγιεινό νερό.

Αυτό συνέβη και με τον Κωνσταντίνο. Άρχισε να δείχνει ένα έντονο ενδιαφέρον για τις διδασκαλίες του
Ινδού διδασκάλου. Τις πίστεψε για σωστές, για αληθινές. Νόμισε ότι αυτές θα τον οδηγήσουν στον δρόμο
της θεϊκής αλήθειας, στην λύτρωση. Οι άνθρωποι του Μαχαρίσι, στην Ελλάδα, του είπαν ότι για να
προοδεύσει, χρειάζεται να δεχθεί με συγκεκριμένο τρόπο την ευλογία του γκουρού. Του μίλησαν για μια
τελετουργία, κατά την οποία θα έπαιρνε θεϊκή ενίσχυση για να προχώρηση μπροστά. Όταν άκουσε για
τελετουργία, είχε κάποιους ενδοιασμούς. Δεν ήθελε να αλλάξει θρησκεία, παρόλο βέβαια που σαν
Χριστιανός ήταν χλιαρός.

Τότε του εξήγησαν ότι αυτή η τελετουργία είναι, για να του ανοίξει τον δρόμο στην άσκηση του
διαλογισμού και ότι ο διαλογισμός δεν σχετίζεται με κάποια συγκεκριμένη θρησκεία. Με τον διαλογισμό,
του είπαν, ο καθένας παραμένει στην θρησκεία του και γίνεται καλύτερος σ' αυτήν. Δηλαδή ο Χριστιανός,
όταν θα κάνη διαλογισμό, θα γίνεται καλύτερος Χριστιανός, και ο Μουσουλμάνος θα γίνεται καλύτερος
Μουσουλμάνος και ο Βουδιστής καλύτερος Βουδιστής. Τον έπεισαν.

Έτσι κάποια μέρα, αφού πήρε μαζί του διάφορα πράγματα (μαντήλι-λουλούδια-φρούτα) μπήκε σ’ ένα
μικρό δωμάτιο όπου εδέσποζε η εικόνα του Ινδού διδασκάλου κι εκεί μόνος αυτός με τον αντιπρόσωπο του
γκουρού μετέσχε σε μια τελετή και δέχθηκε ό,τι προβλεπόταν γι' αυτόν. Αυτό, όπως αργότερα ο ίδιος
έλεγε, ήταν η πρώτη μύησις. Τότε έλαβε και το λεγόμενο «μάντρα», δηλαδή μια σανσκριτική λέξη, που
θα αποτελούσε την λέξη του διαλογισμού, θα την επαναλάμβανε συνεχώς επί όση ώρα θα του όριζαν. Ας
πούμε θα καθόταν μία ώρα το πρωί και μία το βράδυ, θα συγκέντρωνε την σκέψη του και νοερώς θα έλεγε
«άϊν, άϊν, άϊν, άϊν...» επί μια ώρα.

Όσα συνέβησαν στην μύηση, τον ανησύχησαν. Νόμισε ότι έκανε κάτι σαν βάπτισμα, ότι άλλαξε
θρησκεία. Είχε δισταγμούς για τον διαλογισμό με το «αιν» και είπε στον μυητή: «Μήπως είναι καλύτερα να
κάνω διαλογισμό με το «Πάτερ ημών»; Εκείνος κοίταξε να τον πείσει ότι όσα συμβαίνουν στον Υπερβατικό
διαλογισμό, στην κίνηση του γκουρού Μαχαρίσι, δεν έχουν σχέση με θρησκεία, άλλα αποτελούν
επιστημονική μέθοδο προόδου.

Του είπε: «Εσύ παραμένεις Χριστιανός. Δεν άλλαξες θρησκεία. Από το να πεις το «Πάτερ ημών»
δεν εμποδίζεσαι. Να, ας το πούμε μαζί... Παραμένεις λοιπόν Χριστιανός, αλλά γίνεσαι
καλύτερος Χριστιανός απ’ ο.τι ήσουν μέχρι τώρα».

Εδώ θα κάνουμε δύο παρατηρήσεις.

Η πρώτη είναι ότι ο άνθρωπος του γκουρού απέκρυψε από τον Κωνσταντίνο την πραγματικότητα. Ή
αλήθεια είναι ότι ο Μαχαρίσι ήταν Ινδουιστής και όσοι Χριστιανοί θα τον ακολουθούσαν θα γίνονταν κι
αυτοί Ινδουιστές. Έτσι θα μάθαινε αργότερα ότι η σωτηρία δεν σχετίζεται με την θυσία του Ιησού Χρίστου
στο Γολγοθά, άλλα με τις αλλεπάλληλες μετενσαρκώσεις και μετεμψυχώσεις.

Η δεύτερη παρατήρησις είναι ότι ο σατανάς αντιγράφει τον Θεό. Μέσα στον χριστιανισμό όσοι
προχωρούν πνευματικά, αποκτούν την αδιάλειπτο προσευχή και επαναλαμβάνουν συνεχώς τις λέξεις
«Ιησού» ή «Κύριε Ιησού» ή «Κύριε Ιησού Χριστέ», ή «Κύριε Ιησού Χριστέ, ελέησόν με». Και οι άγγελοι
επίσης στον ουρανό επαναλαμβάνουν συνεχώς την λέξη «άγιος». «Άγιος, άγιος, άγιος». Τρισάγιος ύμνος
προς τα τρία πρόσωπα της θεότητος.

Οι άγιοι της Εκκλησίας μας από παλαιά έχουν επισημάνει αυτήν την αντιγραφή που κάνει ο διάβολος.
Παραπέμπουμε πρόχειρα στον αρχαίο χριστιανό απολογητή Ιουστίνο, ο οποίος παρατηρεί ότι στην
θρησκεία του Μίθρα, ο διάβολος ενέπνευσε να γίνωνται τελετουργίες που αντιγράφηκαν από την
χριστιανική θρησκεία.

Εδώ έχουμε μια μεγάλη διαφορά. Στην αληθινή θρησκεία ο Χριστιανός που λέει το «Κύριε Ιησού Χριστέ,
ελέησόν με» νοιώθει ότι είναι ο ίδιος πρόσωπο και απευθύνεται σε συγκεκριμένο πρόσωπο, τον Ιησού
Χριστό, και δημιουργείται μία προσωπική σχέσις. Στον Ινδουιστικό όμως διαλογισμό, το απρόσωπο άτμαν
του ανθρώπου προσπαθεί να συνδεθεί με το απρόσωπο βράχμαν, δηλαδή με την απρόσωπη θεϊκή ουσία.
Έτσι στους διαλογισμούς των γιόγκι έχουμε μία πορεία στησίματος. Να εξαφανισθεί το άτμαν μέσα στο
βράχμαν. Να χυθεί το ποτάμι μέσα στον απρόσωπο ωκεανό και έτσι το ποτάμι να σβήσει.

Υπάρχει και άλλη διαφορά. Τα μάντρα, δηλαδή οι λέξεις ή οι συλλαβές του διαλογισμού, αποτελούν
ονόματα θεοτήτων του ινδουιστικού πανθέου, είτε ονόματα ολόκληρα είτε συντετμημένα. Σύμφωνα με
την διδασκαλία της Αγίας Γραφής οι θεοί των εθνών είναι δαιμόνια. Όποιος λοιπόν ανήκει σε κάποια
γκουρουιστική κίνηση και κάνει διαλογισμό, παραδίδει την ψυχή του στα δαιμόνια.

Ας επανέλθουμε όμως στην διήγησή μας.

Ο Κωνσταντίνος άρχισε να λέει συνεχώς το «άιν-άιν-άιν». Καθώς προχωρούσε στον διαλογισμό,
προχωρούσε και στην ψυχική αποχαύνωση. Και στο τέλος είχε πολλές παραισθήσεις-ψευδαισθήσεις ή -
γιατί όχι; - δαιμονικές φαντασιώσεις. Όλα αυτά τα εξελάμβανε ως σημάδια πνευματικής προόδου.
Πίστεψε ότι ανακάλυψε την αλήθεια. Στα πρόσωπα των ομοϊδεατών έβλεπε τους ανθρώπους που
βρίσκονταν μέσα στην αλήθεια. Θαύμαζε που μιλούσαν για την αγάπη, την παγκόσμια αδελφοσύνη, την
ένωση με τον Θεό. Έβλεπε
σοβαροφάνεια, πλατειά χαμόγελα, ένα ντεκόρ θεοσέβειας.

Σκέφθηκε ότι πρέπει να οδηγήσει και τους δικούς του στην αλήθεια. Άρχισε λοιπόν να ομιλεί στην γυναίκα
του και στα τρία του παιδιά για τον Μαχαρίσι και για την διδασκαλία του. Πέρασαν δύο χρόνια και κάτι
περισσότερο. Τώρα κρίθηκε ικανός να υποστεί την δεύτερη τελετουργία, η οποία θα γινόταν από τον ίδιο
τον γκουρού Μαχαρίσι. Θα ερχόταν στην Αθήνα και τότε θα τελούσε τις μυήσεις β' βαθμού. Έτσι έγινε.

Τώρα άλλαξε η διαλογιστική λέξις. Στο έξης θα έλεγε συνεχώς; «άιν-νάμα, άιν-νάμα, άιν-νάμα...», Μετά
την δεύτερη μύηση ζούσε μία κατάσταση πρωτοφανούς εγωισμού. Φανταζόταν ότι ανέβηκε σε μεγάλα
πνευματικά ύψη. Όλους τους άλλους τους μη μεμυημένους τους θεωρούσε μικρούς, πενιχρούς,
παρακατιανούς.

Άρχισε να μελετά τα ιερά βιβλία του Ινδουισμού, τις Βέδδες, την Μπαγκαβάδ-Γκίτα. Γνώριζε όλο και
περισσότερα για τους γκουρού της Ινδίας και τα κατορθώματα τους. Παράλληλα έδειχνε ενδιαφέρον και
για όλες τις θρησκείες. Άλλα έβλεπε ότι όλα αυτά δεν του γέμιζαν την ψυχή. Μέσα του ένοιωθε ένα κενό.
Ο διαλογισμός δεν προσέφερε κάποια ψυχική ικανοποίηση.

Ο μέσα του κόσμος έμοιαζε σαν κούφιο καρύδι.

Τότε σκέφθηκε να ξεφύγει από τον κλοιό της κινήσεως του Μαχαρίσι, για να παρακολουθήσει και τις
κινήσεις των διαφόρων άλλων γκουρού και τις σχολές γιόγκα. Ήλπιζε μήπως συναντούσε εκεί ο.τι δεν
βρήκε στον πρώτο γκουρού. Άλλα κι εδώ δεν υπήρχε τίποτε που να του προσφέρει ψυχική χαρά και
ανακούφιση. Παρακινήθηκε να γνωρίσει και την θεοσοφία. Έτσι προσπαθούσε να βρίσκει το καλό και το
αληθινό σκορπισμένο όχι σε μία θρησκεία, αλλά στο σύνολο των θρησκειών. Πήρε δίπλωμα θεοσοφιστικής
σχολής. Δυστυχώς όμως, το ψυχικό κενό παρέμενε.

Αυτήν την περίοδο, κάποια κυρία που ανακατευόταν με τα γκουρουιστικά κι έκανε διαλογισμό του μίλησε
για ένα βιβλίο. Σ' αυτό το βιβλίο γίνεται λόγος για την προσευχή των μοναχών και των ησυχαστών της
Ορθοδόξου Εκκλησίας. Η κυρία αυτή είχε μπερδέψει τον γκουρουϊστικό διαλογισμό με την νοερά προσευχή
των Ορθοδόξων.

Του είπε: «Διάβασε αυτό το βιβλίο, θα δεις ότι και οι Ορθόδοξοι μοναχοί ασκούνται στον διαλογισμό».
Πράγματι ο Κωνσταντίνος, προμηθεύτηκε το βιβλίο. Ο τίτλος του: «Περιπέτειες ενός προσκυνητού». Του
άρεσε πολύ. Ο ίδιος ομολογούσε αργότερα: «Αυτό το βιβλίο το έφαγα κυριολεκτικά. Με μάγεψε».

Τότε πλησίαζε η μεγάλη ημέρα των Χριστουγέννων. Και την παραμονή και ανήμερα χτυπούσαν οι
χριστουγεννιάτικες καμπάνες. Ετούτοι οι ήχοι αύτη την φορά είχαν κάτι το ξεχωριστό.

Άρχισαν να του αναμοχλεύουν τον ψυχικό κόσμο. Του έφερναν παλαιές αναμνήσεις, θυμήθηκε που μικρό
τον έπαιρναν οι γονείς του και τον πήγαιναν στην χριστουγεννιάτικη Λειτουργία. Αυτοί οι ήχοι τον
περιέλουσαν με μία χριστιανική ατμόσφαιρα, που την ένοιωσε πολύ έντονα. Καταλάβαινε πώς αυτή η
ατμόσφαιρα έκρυβε μέσα της δύναμη και φως και χαρά, ό,τι δηλαδή απουσίαζε από τον γκουρουιστικό
κόσμο. Εκείνη την ώρα απεφάσισε να χρησιμοποιήσει την ευχή του Ιησού, για την οποία μιλούσε το
βιβλίο που τότε διάβαζε.

Υπό τα ηχητικά κύματα των χριστουγεννιάτικων κωδωνοκρουσιών, άρχισε να λέει νοερώς το «Κύριε
Ιησού Χριστέ, ελέησόν με». Ο νοερός ηχητικός αντίλαλος της ευχής του Ιησού συγχωνευόταν με τους
αντίλαλους της χριστουγεννιάτικης καμπάνας. «Η γέννησίς σου, Χριστέ ο Θεός ημών, ανέτειλε τω κόσμω
το φως το της γνώσεως».

Ανατολή φωτός. Κάποιο φως ανέτειλε στην καρδιά του. Καθώς προχωρούσε η ώρα, κατάλαβε ότι πια είχε
διαζευχθή μόνιμα το μάντρα, δηλαδή την ινδουιστική λέξη του διαλογισμού, και είχε συζευχθεί με την ευχή
του Ιησού. Έλεγε την ευχή και ένοιωθε χαρά στην ψυχή του. Πρώτη φορά δοκίμαζε χαρά. Ό ινδουιστικός
διαλογισμός ήταν «μαστοί κατάξηροι», δεν προσέφεραν γάλα αγαλλιάσεως. Η μονολόγιστη ευχή των
Ορθοδόξων ήταν πηγή ύδατος ζώντος.

«Όταν έλεγα την ευχή», ομολογούσε αργότερα, «αισθανόμουνα πολύ όμορφα». Γευόταν την χαρά. Χαρά,
αλλά και ειρήνη. Τέτοια ειρήνη πρώτη φορά δοκίμαζε.

Τώρα πια το βρέφος της Βηθλεέμ, ο Κύριος Ιησούς, οδηγούσε τον Κωνσταντίνο στους δικούς του
δρόμους. Μετά από λίγο καιρό τα βήματα του οδηγήθηκαν προς την Θεσσαλία, προς το Μεγάλο Μετέωρο,
δηλαδή την Ιερά Μονή Μεταμορφώσεως. Εκεί βρήκε τον ευλαβή και ενάρετο ηγούμενο Αλέξιο, ο οποίος
τον βοήθησε στην πλήρη μεταμόρφωσή του. Εξομολογήθηκε επί αρκετή ώρα την πλάνη του, την
αποστασία του. Εξαγόρευσε τα αμαρτήματά του, τα προβλήματά του. Μεταμόρφωσις στην Ιερά Μονή
Μεταμορφώσεως!

Σιγά-σιγά βοηθήθηκαν και τα μέλη της οικογενείας του, και όλοι αποτραβήχτηκαν από τα ινδουιστικά
ψεύδη. Όλοι βρήκαν την οδό της σωτηρίας. Από την μεταστροφή του και κατόπιν, ο Κωνσταντίνος
(ομολόγησε πολλές φορές την πνευματική του περιπέτεια, και βοήθησε πολλές ψυχές να γλυτώσουν από
τις ψευδοδιδασκαλίες των γκουρού. Μάλιστα άνοιξε στην Αθήνα και ένα χριστιανικό βιβλιοπωλείο, ώστε να
διαδίδει τα όμορφα βιβλία της ορθοδόξου πνευματικότητος και να στηρίζει ψυχές στον δρόμο του φωτός.

Η ιστορία του Κωνσταντίνου μου φέρει στον νου μία παρεμφερή. Αφορά το πρόσωπο της Τατιάνας
Γκορίτσεβα. Αυτή στην αρχή ήταν καθηγήτρια της φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο του Λένινγκραντ και
υπέρμαχος της αθεϊστικής μαρξιστικής ιδεολογίας. Η ψυχή της όμως δεν εύρισκε εκεί ικανοποίηση. Κατόπιν
στράφηκε προς την ζωή των χίππηδων και άλλων περιθωριακών τύπων. Άλλα κι εκεί ένοιωσε ψυχικό κενό.
Στο τέλος νόμισε ότι θα βρει την ψυχική λύτρωση στις ανατολικές θρησκείες. Εντάχθηκε σε μια
γκουρουϊστική ομάδα και άρχισε να μυήται στα ινδουιστικά δόγματα και μυστήρια. Όπως ήταν επόμενο,
άρχισε και τον διαλογισμό.

Σε μερικές χριστιανικές χώρες οι γκουρού, πονηρά σκεπτόμενοι, λένε στην αρχή στους προσηλυτιζόμενους
να κάνουν διαλογισμό με χριστιανικές προσευχές. Αν βέβαια πρόκειται για προσηλυτισμό σε
μουσουλμανικές χώρες, προτιμούν προσευχές από το Κοράνιο. Μέθοδος για πλούσιαν άγραν θυμάτων.
Λοιπόν στην Τατιάνα Γκορίτσεβα έδωσαν σαν πρώτο μάντρα μια χριστιανική προσευχή, το «Πάτερ ημών».
Και αυτή έβρισκε ήσυχο μέρος, αυτοσυγκεντρωνόταν και άρχισε να επαναλαμβάνει συνεχώς το «Πάτερ
ημών». Και σε μια στιγμή συνέβη αυτό που ποτέ δεν το περίμενε ο γκουρού ούτε βέβαια και η ίδια. Ο
ουράνιος Πατέρας, τον οποίον επεκαλείτο, της εμφανίσθηκε, όπως ήταν δυνατό να εμφανισθεί. Της
γνώρισε το πρόσωπό Του, όπως ήταν δυνατόν να γνωρισθεί. Της δημιούργησε μέσα της «οθνείαν
αλλοίωσιν ευπρεπεστάτην». Επικοινώνησε άμεσα, ζωντανά με τον αιώνιο Θεό, τον Πατέρα και Πλάστη.
Κοσμογονία έγινε στην ψυχή της, την ύπαρξή της. Από εκείνη την στιγμή άλλαξε η ζωή της. Ό ουράνιος
Πατέρας, για τον οποίο μίλησε εδώ στην γη ο Χριστός, που μας παρέδωσε και την προσευχή προς Αυτόν,
το «Πάτερ ημών», το ένοιωσε, ήταν ζωντανός, ήταν αληθινός. Τον γνώρισε, τον έζησε, τον πίστεψε!

Από εκείνη την στιγμή, εντάσσεται σιγά-σιγά στην Ορθόδοξο Ρωσική Εκκλησία, γίνεται ζωντανό μέλος της
και δίνει συνεχώς την καλήν μαρτυρίαν.

Θαύμα μέγα. Και παράδοξο. Μέσω του Ινδουισμού γνώρισε τον αληθινό Θεό των Ορθοδόξων πατέρων
της. Μπορεί εκείνη την ώρα της Θεϊκής αλλοιώσεως να μη χτυπούσαν χριστουγεννιάτικες καμπάνες, όπως
στην περίπτωση του αδελφού Κωνσταντίνου. άλλα χτυπούσαν πνευματικές κωδωνοκρουσίες που εμήνυαν
ότι το βρέφος της Βηθλεέμ ετοιμάζεται να ανακληθεί στην φάτνη της καρδίας της.

Εδώ στην Ελλάδα στα θρησκευτικά βιβλιοπωλεία κυκλοφορούν μεταφρασμένα αρκετά ωραία βιβλία της
Τατιάνας Γκορίτσεβα. Συνιστούμε εκθύμως να τα διαβάσετε, για να δείτε και στην δική της ζωή τα
μεγαλεία του Θεού.





ΓΚΟΥΡΟΥ, ΔΑΣΚΑΛΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΦΗΤΕΣ



________ ΕΝΤΙΡ ΜΑΚΕΝΤΟ
ΓΕΝΝΗΘΗΚΕ (ΡΩΜΑΙΟ)-καθολικός και μαζί με τον Ρ. Σοάρες δημιούργησαν την Παγκόσμια «
εκκλησία» της Βασιλείας του Θεού. Στην πορεία ο Σοάρες αποχώρησε για να δημιουργήσει τη δική
του «εκκλησία» και ο Μακέντο έμεινε να είναι ηγέτης μίας από τις πλέον ανερχόμενες αιρέσεις. Έχει
10 εκατ. πιστούς στη Βραζιλία και παρουσία σε 170 χώρες. Έπεσε και αυτός θύμα κρυφής κάμερας,
όπου τον έδειχνε σε μία ομιλία του προς τους επισκόπους και τους ιερείς του να τους παρακινεί να
συγκεντρώνουν περισσότερα χρήματα από τους πιστούς.

________ ΧΕΜΠΕΡ ΖΕΝΤΖΣΧ
ΑΠΟ το 1982 βρίσκεται στο τιμόνι της « εκκλησίας» της Διεθνούς Σαϊεντολογίας. Της μητρικής
«θρησκείας» της Σαϊεντολογίας η οποία αριθμεί ήδη πενήντα τέσσερα χρόνια ζωής. Η Σαϊεντολογία,
η οποία πρεσβεύει τη μελέτη της γνώσης και της αλήθειας, διαθέτει σήμερα περίπου 1 εκατ.
πιστούς, οι οποίοι για να γίνουν μέλη και για να αναληφθούν πνευματικά έβαλαν αρκετά βαθιά το
χέρι στην τσέπη. Τα ετήσια κέρδη της θρησκείας από τις συνδρομές και τις δωρεές των μελών
εκτιμώνται μόνο για τις ΗΠΑ στα 300 εκατ. δολάρια.

________ ΜΑΧΑΡΙΣΙ ΜΑΧΕΣ
Ο ΓΚΟΥΡΟΥ ΠΟΥ συνομιλούσε μαζί με τους Beatles σήμερα είναι 92 ετών, ιδρυτής του
Υπερβατικού Διαλογισμού και ένας από τους πλέον εύπορους πνευματικούς ηγέτες. Από τα βιβλία,
τις περιοδείες, τις τηλεοπτικές εκπομπές αλλά και τις δωρεές των πιστών σήμερα θεωρείται ο πλέον
πλούσιος πνευματικός ηγέτης. Η περιουσία του υπολογίζεται με τους πλέον συντηρητικούς
υπολογισμούς στα 3,6 δια δολάρια και σύμφωνα με κάποιους άλλους ξεπερνά τα 5 δισεκατομμύρια.

________ ΣΑΝ ΜΙΟΥΝΓΚ ΜΟΥΝ
ΙΔΡΥΤΗΣ ΤΗΣ Ενοποιημένης Εκκλησίας (Ενωτικής «εκκλησίας») , μιας θρησκείας που ξεφύτρωσε
στα τέλη της δεκαετίας του 1940 και στην οποία οφείλουμε τη μόδα των μαζικών γάμων. Στη
δεκαετία του 1960 φέρεται ότι ήταν συνεργός της CΙΑ με στόχο την καταπολέμηση της ανάπτυξης
του κομμουνισμού στην Κορέα. Σήμερα η θρησκεία έχει εξαπλωθεί σε αρκετές χώρες της Ασίας και
της Νότιας Αμερικής και βασικό της έσοδο είναι οι μαζικές τελέσεις γάμων.

________ ΜΠΕΝΙ ΧΙΝ
Ο πιο «ΗΟΤ» τηλεευαγγελιστής ( ψευτοχαρισματικός – πεντηκοστιανός ) της αμερικανικής
τηλεόρασης αυτή την περίοδο. Γεννήθηκε στο Ισραήλ από Έλληνα πατέρα και Αρμένισσα μάνα.
Μεγάλωσε ως ελληνορθόδοξος στον Καναδά και νωρίς κατάλαβε ότι η εκμετάλλευση της πίστης
των ανθρώπων αφήνει χρήμα. Η τριαντάλεπτη εκπομπή του «Αυτή είναι η μέρα σου»
αναμεταδίδεται από τουλάχιστον είκοσι χριστιανικά ( αιρετικά ) κανάλια. Έχει γεμίσει
επανειλημμένως τα μεγαλύτερα στάδια με αποκορύφωμα της ατραξιόν το «θαύμα», όπου συνήθως
κάποιος αγνώστου προελεύσεως ανάπηρος που θα σταθεί στα πόδια του. Τον Νοέμβριο του 2006
το CBC με κρυφές κάμερες παρουσίασε όλη την απάτη αλλά οι πιστοί φάνηκαν ιδιαίτερα άπιστοι
στις αποκαλύψεις και συνέχισαν να ακολουθούν το είδωλο τους.

________ ΚΡΕΦΛΟ ΝΤΟΛΑΡ
ΤΗΛΕΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΗΣ που δικαιολογεί πλήρως το επίθετο του. Το μότο του είναι «ο Ιησούς δεν
ήταν φτωχός και θέλει οι χριστιανοί να είναι επίσης εύποροι». Το πιστεύει τόσο πολύ καθώς ήδη
στα 45 του έχει ήδη το προσωπικό του αεροπλάνο και η αξία της κατοικίας του στη Νέα Υόρκη
ξεπερνάει τα 2,4 εκατομμύρια δολάρια. Δικαιολογεί την απόκτηση του αεροπλάνου λέγοντας ότι
«σαν ξυλοκόπος πρέπει να έχεις ένα τσεκούρι για να κάνεις τη δουλειά σωστά. Έτσι και εγώ έχω
ένα αεροπλάνο να πηγαίνω από το ένα σημείο στο άλλο και να κάνω τον πάστορα στις εκκλησίες
μου». Το ποίμνιο του υπολογίζεται σε περίπου 40.000 που παρακολουθούν ανελλιπώς τις εκπομπές
του από τη συνδρομητική τηλεόραση, έχουν αγοράσει και τα 70 βιβλία που έχει εκδώσει, ενώ κάθε
μήνα προμηθεύονται και το περιοδικό του. Μαζί με τον Ηinn είναι και αυτός στην ομάδα των 6
τηλεευαγγελιστών που βρίσκονται κάτω από το μικροσκόπιο της δικαιοσύνης η οποία εξετάζει τον
απότομο πλουτισμό του.

Και ιδού οι ψευτοπροφητείες των ψευτοαιρέσεων και ψευτοποιμένων ( ψευτοπροφητών ) που
ελέγχουν εκατομμύρια ανθρώπους σε όλο τον κόσμο και ισχυρίζονται ότι … μιλούν με τον Θεό !
Και , δυστυχώς, υπάρχουν τόσοι άνθρωποι που γίνονται αντικείμενο εκμετάλλευσης από τους
επαγγελματίες ψευτοποιμένες και ψευτοπροφήτες , τους ιδρυτές και εξουσιαστές σύγχρονων
αιρέσεων του 19ου και 20ου αιώνα. Αυτοί προσπαθούν να γκρεμίσουν την Ορθόδοξη Εκκλησία με
πακτωλό χρημάτων και μέσων (ΜΜΕ , όπως έντυπα, ραδιόφωνα, τηλεοράσεις, ιστοσελίδες) κλπ.
Ποιος τίμιος Χριστιανός μπορεί να ακολουθήσει τις ψευτοεκκλησίες που κατασκεύασαν αδίστακτοι
άνθρωποι στην Αμερική και σε όλο τον κόσμο; Ποιος τίμιος Χριστιανός θα δεχτεί να υπηρετεί εφ'
όρου ζωής τους ψευτοπροφήτες που τον παραμυθιάζουν ότι «συνομιλούν» με τον Θεό και
λαμβάνουν «οδηγίες» από αυτόν ; Ποιος τίμιος Χριστιανός θα δεχτεί να ανήκει σε ανθρώπινα
δημιουργήματα ψευτοποιμένων, όπως προειδοποιεί η Αγία Γραφή ;



Το δημοσίευμα είναι από τον Ελεύθερο Τύπο ( 9 Σεπτεμβρίου 2006 ), σελίδα 19:

Η παραχριστιανική οργάνωση «Οίκος Γιαχβέ ή Ιεχωβά» προβλέπει ότι στις 13 Σεπτεμβρίου
2006 θα ξεκινήσει πυρηνικός πόλεμος με επίκεντρο τη Μέση Ανατολή.
Πιο αισιόδοξοι «Οι Μάρτυρες του Κυρίου και ο αληθινός Κώδικας της Βίβλου» προβλέπουν ότι
κάποια στιγμή ανάμεσα στο δειλινό της 8ης Σεπτεμβρίου και το δειλινό της 9ης Σεπτεμβρίου 2006,
τρομοκράτες θα ρίξουν πυρηνική βόμβα στα κεντρικά γραφεία του ΟΗΕ στο Μανχάταν...
(http://clubs.pathfinder.gr/xristianos/8592?read=377&forum=40989)


Αντιγράφω από το Βήμα( 16/09/2006), σελίδα 22 :

Περίμεναν τη συντέλεια του κόσμου Μαούκε (Κένυα )

Οι Κενυάτες πιστοί μιας εδρεύουσας στις ΗΠΑ θρησκευτικής αίρεσης, η οποία είχε προσδιορίσει ότι
μετά τις 12 Σεπτεμβρίου θα ερχόταν το τέλος του κόσμου με το ξέσπασμα ενός πυρηνικού
πολέμου, κατέφυγαν την προηγούμενη Τετάρτη 13 του μηνός στα καταφύγια, παρά την αποτυχία
της πρόβλεψής τους. Δεκάδες μέλη του Οίκου Γιαχβέ, που είναι εφοδιασμένοι με αντιασφυξιογόνες
μάσκες, γάντια και φορούν μακριά παλτά, έχουν χτίσει ένα δίκτυο υπόγειων κρυψώνων στο μικρό
χωρίο Μάουκε της Αφρικανικής χώρας !


Ελεύθερος Τύπος, (16/09/2006), σελ.64:

Ο «ιερέας» της φυλής Γιέν στο Ταγκό της Αφρικής «ευλογεί», ραντίζοντας με «ιερό νερό» τους
πιστούς του βουντού , στο πλαίσιο του ετήσιου φεστιβάλ Επε Εκπε. Στο αποκορύφωμα της
θρησκευτικής γιορτής ο ψευτο-ιερέας θα αναζητήσει την « ιερή λίθο» σε ένα δάσος που
περικλείεται από ένα λίθινο φράκτη. Βάσει του χρώματος της πέτρας θα προβλέψει τι μέλει
γενέσθαι στη κοινότητα του χρόνου!
(http://clubs.pathfinder.gr/xristianos/8592?read=406&forum=40989 )


ΠΑΤ ΡΟΜΠΕΡΤΣΟΝ ( Ελ.Τύπος, σελ 21, 4/1/2007 ): Προβλέπει Τρομοκρατική επίθεση μέσα
στο 2007

Εμπιστευτικό μήνυμα από το... Θεό για τρομοκρατική επίθεση στις ΗΠΑ μέσα στο έτος 2007 ,
υποστηρίζει πως έλαβε ο υπερσυντηρητικός τηλεοπτικός ιεροκήρυκας (ευαγγελικός) Πατ
Ρόμπερτσον καθώς προσευχόταν. Ωστόσο πρόσθεσε πως δεν θα πρόκειται «κατ' ανάγκη για
πυρηνική επίθεση».

Ο σύγχρονος... Νοστράδαμος δήλωσε μάλιστα ότι «οι κακοί άνθρωποι θα κυνηγήσουν τις ΗΠΑ»,
προβλέποντας πως θα κυριαρχήσει το χάος. Ο Ρόμπερτσον κατά καιρούς έχει προβεί σε ανάλογες
δηλώσεις.

Κατά παράδοση αστοχεί στις προβλέψεις του, τις οποίες, όμως, αποδίδει στο Χριστό. Όλοι , λοιπόν,
κατανοούν ότι τις οδηγίες στους ψευτοχαρισματικούς ευαγγελικούς και πεντηκοστιανούς και στην
εταιρία Σκοπιά και στους αντβεντιστές και όλους τους άλλους ΔΕΝ ΤΙΣ ΔΙΝΕΙ Ο ΘΕΟΣ, αλλά κάποια
άλλα πνεύματα και Ο ΠΑΤΕΡΑΣ ΤΟΥ ΨΕΥΔΟΥΣ, όπως λέει η Αγία Γραφή ! Και το χειρότερο είναι ότι
όλοι αυτοί θεωρούν και αυτοδιαφημίζονται ως «ερμηνευτές» της Γραφής και ως «χαρισματικοί» και
«αναγεννημένοι» και «βαπτισμένοι στο Άγιο Πνεύμα»! Τι να πει κανείς ; Θεομπαίχτες ! Αιδώς
Αργείοι !




You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->