You are on page 1of 12

1

Αιδεσιμότατε, κύριοι Δημοτικοί Σύμβουλοι, κυρίες και

κύριοι, σας ευχαριστώ για την παρουσία σας στην σημερινή

εκδήλωση του Συλλόγου Στρατιωτικών Ενόπλων Δυνάμεων

Μεγάρων.

Σήμερα, λαμβάνοντας υπ’ όψη τις δύσκολες στιγμές που

περνά η πατρίδα μας και τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουμε σε

πλείστα εθνικά ζητήματα, είναι επίκαιρο όσο ποτέ άλλοτε το

ηρωικό έπος του 1821. Το ηρωικό έπος που οδήγησε στην

απελευθέρωση και την παλιγγενεσία του γένους μας, μετά από 400

χρόνια σκλαβιάς και υποδούλωσης από τους Οθωμανούς. Οι

ηρωικές πράξεις των προγόνων μας, ο αγώνας τους για την

ελευθερία της πατρίδος μας, η πρόθεση των ηρώων αγωνιστών να

δώσουν το πολυτιμότερο αγαθό τους, την ζωή τους δηλαδή, υπέρ

βωμών και εστιών, άφησε σε μας ένα βαρύ χρέος. Δεν πρέπει να

τους ξεχνούμε, αλλά να τους θυμόμαστε και να τους τιμούμε.

Διότι χωρίς την θυσία τους, χωρίς τον αγώνα τους, η Ελλάς δεν θα

υπήρχε σήμερα, κι όλοι εμείς αλλά και οι απόγονοί μας, δεν θα

βιώναμε, ούτε θα γευόμασταν τις χαρές της ελευθερίας.

Ανθυποπλοίαρχος (ΠΤ)
Δημήτριος Πλαταράς Π.Ν.
2

Θα ήθελα πριν συνεχίσω, να αναφέρω ότι οι προφορικές

παραδόσεις αλλά και σημαντικά έγγραφα, διεσώθησαν από το

βιβλίο του αειμνήστου συμπολίτης μας Μελετίου Μπεναρδή, το

βιβλίο του προσφάτως εκλιπόντος Καθηγητού Πανεπιστημίου

Κώστα Ρήγα και το βιβλίο του Καθηγητή ΤΕΙ Στέλιου Γκίνη. Η

παρούσα ομιλία χωρίς τα σημαντικά αυτά βοηθήματα θα ήταν

ιδιαιτέρως πενιχρή.

Ανάμεσα στις περιοχές που ξεσηκώθηκαν και αγωνίστηκαν

για την απελευθέρωση του γένους μας, ήταν και τα Μέγαρα. Η

ζέση των Μεγαρέων προγόνων μας ήταν μάλιστα τέτοια, που τους

οδήγησε στην εξέγερση πολύ πριν το 1821. Το 1771 κατά την

περίοδο των Ορλωφικών, οι Μεγαρείς με αρχηγό τον Μητρομάρα

συμμετείχαν ενεργά σε αυτήν. Ο Μητρομάρας καταγόταν από τα

Μέγαρα και ο προφορικός λόγος μας μαρτυρεί ότι προερχόταν από

την οικογένεια των Καστανέων. Τέθηκε επικεφαλής των

περίφημων Λεμπέσηδων, οι οποίοι αποτελούσαν σώμα

επαναστατών και ύψωσαν την Ρωσική Σημαία στην Σαλαμίνα.

Μετά την έπαρση της Ρωσικής Σημαίας, ακολούθησαν επιδρομές

στα περίχωρα των Αθηνών όπου και έγιναν ο φόβος και ο τρόμος

Ανθυποπλοίαρχος (ΠΤ)
Δημήτριος Πλαταράς Π.Ν.
3

των Οθωμανών. Ο Μητρομάρας πέθανε το 1772 οπότε το

επαναστατικό σώμα των Λεμπέσηδων διαλύθηκε βιαίως από τους

Τούρκους. Πολλοί παλιοί Μεγαρείς γνώριζαν σωρεία θρύλων για

τον Μητρομάρα και το σπαθί του, με το οποίο λέγεται ότι είχε

κόψει 2 κολώνες. O Μητρομάρας, όπως μας αναφέρει η παράδοση,

ήταν βοσκός. Ένας αγιορείτης μοναχός κάποτε, του δώρισε ένα

κομμάτι Τιμίου Ξύλου για την τιμιότητά του. Εφόσον είχε μαζί

του το Τίμιο Ξύλο δεν μπορούσε να σκοτωθεί, κι ακόμη και οι

λάμες ξυραφιών των μπαρμπέρηδων, έσπαζαν στο ξύρισμα. Μετά

τον θάνατό του το σπαθί του, όπως αναφέρει ένα δημοτικό

τραγούδι, μεταφέρθηκε στο Μοναστήρι της Φανερωμένης.

Τρία χρόνια προ της επαναστάσεως του 1821, οι Μεγαρείς

ζήτησαν από τον Τούρκο Διοικητή της περιοχής την κατασκευή

ενός μαντρότοιχου στην Αγία Τριάδα για να διαμοιράσουν την

περιοχή, με την δικαιολογία τις δήθεν αψιμαχίες που είχαν με την

Μονή της Φανερωμένης για τον διαχωρισμό των ιδιοκτησιών.

Αντί για μαντρότοιχο όμως έχτισαν έναν Τοίχο ύψους 2 περίπου

μέτρων, που ουσιαστικά αποτέλεσε την βάση για την μελλοντική

δημιουργία του σημερινού σωζόμενου Τείχους. Η βάση του

Ανθυποπλοίαρχος (ΠΤ)
Δημήτριος Πλαταράς Π.Ν.
4

τείχους έχει πάχος 1,5 μέτρο και ύψος 1,85 μέτρα. Έχει ολικό

μήκος 608 μέτρα και ύψος 4 μέτρων με την δεύτερη προσθήκη των

επάλξεων. Κατά μήκος περιλαμβάνονται 7 ημικυκλικοί

προμαχώνες, οι οποίοι προσέδιδαν αλληλεπικαλυπτόμενες περιοχές

και τακτικό πλεονέκτημα στην υποστήριξη του Τείχους από τους

επιτιθέμενους Τούρκους. Πάνω από την πύλη και εντός της

επάλξεως, υπάρχει χοάνη παραλληλόγραμμης διατομής για

κατάχυση βραστού υγρού (συνήθως νερού ή λαδιού) προς

αποτροπή επιθετικής ενέργειας και την προστασία της πύλης. Η

θύρα της πύλης είναι κατασκευασμένη από χοντρό ξύλο και είναι

επενδεδυμένη με χοντρό φύλλο ελάσματος. Η θύρα σώζεται μέχρι

σήμερα και είναι σε χρήση μάλιστα, στο Μοναστήρι της

Φανερωμένης. Συγκινητικό είναι το γεγονός ότι ακόμα και

σήμερα, είναι εμφανή τα σημάδια από τα βόλια των Τούρκων στην

επιφάνεια του ελάσματος. Το τείχος εκτείνεται μερικά μέτρα προς

την θάλασσα βορείως και νοτίως. Το κατεδαφισθέν τμήμα που

βλέπουμε, κατεδαφίσθει στις αρχές του 20 αιώνα για την

διευκόλυνση διαβάσεως των κάρων.

Ανθυποπλοίαρχος (ΠΤ)
Δημήτριος Πλαταράς Π.Ν.
5

Οι Μεγαρείς χρησιμοποίησαν πολλές φορές το τείχος για να

σωθούν οι ίδιοι και οι οικογένειες τους από τους Τούρκους. Σε

περίπτωση που η εκπόρθηση του Τείχους ήταν πιθανή, οι Μεγαρείς

είχαν πλοιάρια στο ανατολικό άκρο της χερσονήσου και μετέφεραν

τις οικογένειές τους απέναντι στην Σαλαμίνα. Μια φορά μάλιστα

οι Τούρκοι ενοικίασαν δύο Ολλανδικά πλοία για να επιτεθούν από

θαλάσσης αλλά ευτυχώς ο Κωνσταντίνος Μεθενίτης απείλησε τους

Ολλανδούς ότι θα τους βυθίσει κι έτσι αναγκάστηκαν να

υποχωρήσουν. Η μακροχρόνια παραμονή των Μεγαρέων στο

τείχος, τους ανάγκασε να εγκαταλείψουν την καλλιέργεια της γης

και σε συνδυασμό με την συνεχή διέλευση στρατευμάτων τα οποία

απομυζούσαν για την σίτισή τους την τοπική παραγωγή, έφεραν

την περιοχή των Μεγάρων σε δεινή θέση. Όπως μας περιγράφει ο

Αμερικανός εθελοντής γιατρός Samuel Howe, το 1828 οι Μεγαρείς

βρίσκονταν σε αξιοθρήνητη κατάσταση. Ο ίδιος προσέφερε μια

ποσότητα αλεύρων στους Μεγαρείς, οι οποίοι όμως δεν την

δέχτηκαν αλλά του ζήτησαν σπόρο για να μπορέσουν να

καλλιεργήσουν την γη τους. Ο Howe συγκινήθηκε και τους έδωσε

τον αιτούμενο σπόρο, με την προϋπόθεση αυτοί να προσφέρουν

Ανθυποπλοίαρχος (ΠΤ)
Δημήτριος Πλαταράς Π.Ν.
6

ένα μέρος από την συγκομιδή τους για την κατασκευή και

λειτουργία ενός σχολείου στην πόλη τους, όπερ και εγένετο.

Αρκετοί Μεγαρείς ήταν μέλη της Φιλικής Εταιρείας, όπως ο

Παπαλευτέρης, ο γέρο παπάς Δημήτριος Σακελάριος κ.α. Όλοι

αυτοί φυσικά είχαν πληροφορηθεί νωρίτερα για το σχέδιο της

επαναστάσεως και έκαναν προετοιμασίες. Ο παπά Δημήτρης ο

Σακελάριος μάλιστα, είχε κλειστεί στο ανώγι του σπιτιού του στα

Πλακάκια για 2 μερόνυχτα. Κατόπιν αποδείχτηκε ότι παρασκεύαζε

μπαρούτι από ένα φορτίο νίτρο (τζιβιρτζελέ όπως έλεγαν τότε το

νίτρο) που είχε παραλάβει.

Την 25 η Μαρτίου του 1821, αμέσως μετά την λειτουργία οι

Μεγαρείς συγκεντρώθηκαν στο σπίτι του παπά Σακελάριου, πήραν

πολεμοφόδια και με το σύνθημα «ΦΩΤΙΑ ΣΤΗ ΦΩΤΙΑ ΟΙ

ΜΕΓΑΡΕΙΣ» ξεκίνησαν για να πάρουν την Αθήνα. Μετά την

κατάληψη των Αθηνών, οι Μεγαρείς ξεκίνησαν για την Κόρινθο.

Εκεί, με την βοήθεια των Κορινθίων πατριωτών, εκδίωξαν τους

Τούρκους από την Κόρινθο. Οι Τούρκοι κατέφυγαν στην

Ακροκόρινθο όπου και οχυρώθηκαν. Η πολιορκία της

Ακροκορίνθου έληξε στις αρχές του 1822 όταν οι Τούρκοι

Ανθυποπλοίαρχος (ΠΤ)
Δημήτριος Πλαταράς Π.Ν.
7

παραδόθηκαν και πλήρωσαν πολλά χρήματα για να φύγουν

ανενόχλητοι.

Από το ημερολόγιο του συμπολίτη μας Γιάννη Λιόγρη μαθαίνουμε

ότι μετά την πολιορκία της Ακροκορίνθου, το Μεγαρικό Σώμα

συνέχισε τις επιχειρήσεις του κατά των Τούρκων. Στις 23

Απριλίου πολέμησαν κατά του Κεχαγιά Μπέη. Συνέχισαν με

οπλαρχηγό τον Κωνσταντίνο Διονύσιο και άλλους αγωνιστές.

Τέλη Νοεμβρίου του 1822, μαζί με άλλους Έλληνες πατριώτες και

υπό την ηγεσία του Στάικου Σταϊκόπουλου, πολιόρκησαν το

Παλαμήδι όπου και κατάφεραν να μπουν με αιφνιδιαστικό

ρεσάλτο.

Μια άλλη σημαντική ενέργεια των Μεγαρέων ήταν η επίθεση κατά

της οπισθοφυλακής του Δράμαλη όπου και απέσπασαν από την

στρατιά του, 1 ή 2 κανόνια, στο Μεγάλο Δερβένι (Είναι η περιοχή

που σήμερα ονομάζουμε Αέρας). Η προφορική μαρτυρία λέει ότι η

επίθεση έγινε στον Αέρα στου Χιώτη τον τοίχο. Όπως μας

πληροφορεί ο Τρικούπης αλλά και η Στρατιωτική εγκυκλοπαίδεια,

ο Δράμαλης μετέφερε μαζί του 6 κανόνια τα οποία είναι

επιβεβαιωμένο ότι τα είχε μέχρι και την Κάζα. Η επόμενη

Ανθυποπλοίαρχος (ΠΤ)
Δημήτριος Πλαταράς Π.Ν.
8

αναφορά όμως για τον Δράμαλη γίνεται όταν αυτός βρίσκεται στην

Κινέττα κι εκεί εμφανίζεται να έχει πλέον 4 ή 5 κανόνια. Εκ

τούτου συνάγεται ότι 1 ή 2 κανόνια απωλέστηκαν μεταξύ Κάζας

και Κινέττας. Στα απομνημονεύματα του Φωτάκου επίσης

αναφέρεται ότι οι Δερβενοχωρίτες κατάφεραν μετά από μάχη να

αποσπάσουν από τους Τούρκους μερικά κανόνια.

Για να μην σας κουράσω, αναφέρω παρακάτω επιγραμματικά

τις μάχες που συμμετείχε ο Γιάννης Λιόγρης:

• 20 Ιουλίου 1821, μάχη στην Λειβαδιά

• 24 Ιουλίου 1821, μάχη στο Κριεκούκι (σημερινές

Ερυθρές)

• 30 Ιουλίου 1821, μάχη στον Κερατόπυργο

• 15 Μαΐου 1822, μάχη σε άγνωστη τοποθεσία

• 5 Ιουνίου 1822, μάχη στο Χρυσό και στα Σάλωνα

• 5 Ιουλίου 1822, μάχη στον Κάλαμο Μαραθώνα με

αρχηγό τον Ιωάννη Γούρα

Ανθυποπλοίαρχος (ΠΤ)
Δημήτριος Πλαταράς Π.Ν.
9

• 6-10 Αυγούστου 1822 μάχη στο Χαϊδάρι

Οι Μεγαρείς συμμετείχαν επίσης στην εκστρατεία της Ανατολικής

Ελλάδος του 1822 με δύναμη 400 ανδρών υπό του Δημητρίου

Υψηλάντη. Σε σωζόμενο έγγραφο του Δημητρίου Υψηλάντη της

7 η ς Μαρτίου του 1822 αναφέρονται τα ακόλουθα: «εις τα Μέγαρα

ως κέντρο των Δερβενοχωρίων έμελε να αποφασιστεί η εκστρατεία

αφού υπεσχέθησαν να ετοιμάσωσι τους στρατιώτας των οι Μεγαρείς

εις δύον ημέρας, έκρινα συμφέρον να περάσω εν τοσούτω εις την

Σαλαμίναν και εκείθεν εις τας Αθήνας, δια να επιταχύνω την έξοδον

των στρατιωτών αυτών».

Οι Μεγαρείς εκτός από την ενίσχυση του πατριωτικού αγώνος με

έμψυχο δυναμικό, ενίσχυσαν με πολλούς άλλους τρόπους την

επανάσταση του ’21. Ο πρόεδρος του Εκτελεστικού της

Προσωρινής Διοικήσεως ζήτησε με έγγραφό του την συνδρομή των

Μεγάρων σε νέφτι, κατράμι και ρετσίνι για τις ανάγκες του

εθνικού μας στόλου, υλικά τα οποία τα δάση των Γερανείων, του

Πατέρα και του Κιθαιρώνος έδιναν απλόχερα στους Μεγαρείς. Ο

στρατηγός Μακρυγιάννης στα απομνημονεύματά του εξαίρει το

ήθος, τον πατριωτισμό και την ειλικρίνεια των Μεγαρέων

Ανθυποπλοίαρχος (ΠΤ)
Δημήτριος Πλαταράς Π.Ν.
10

γράφοντας «Μεγάλο πατριωτισμό και ειλικρίνεια συναντήσαμε

στους Μεγαρείς. Νόμους για την πατρίδα να κάμετε μας έλεγαν».

Κατά την άνοιξη του 1823 η προσωρινή Διοίκηση, αποφάσισε για

λόγους στρατηγικής τακτικής την δημιουργία 2 στρατοπέδων στην

μέχρι τότε απελευθερωμένη Ελλάδα, ένα στην Πάτρα και ένα στην

Μεγαρίδα. Στο στρατόπεδο της Μεγαρίδος, ορίστηκε στρατηγός ο

Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, ο θρυλικός γέρος του Μοριά. Είχε

δύναμη 5.300 ανδρών εκ των οποίων οι 800 ήταν Μεγαρείς.

Μάλιστα στα τέλη Μαΐου του 1823, το Εκτελεστικόν της

Προσωρινής Διοικήσεως απεφασίσθη να μεταβεί στα Μέγαρα και

να παραμείνει εκεί, υπό του Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη

προεδρεύοντος.

Θα ήταν μεγάλη παράλειψη να λησμονήσουμε την συμβολή

αλλά και την συμμετοχή του κλήρου στην εθνική παλιγγενεσία.

Εμείς οι Έλληνες έχουμε μια μεγάλη και βαριά κληρονομιά, για

την οποία μπορούμε να αισθανόμαστε όλοι υπερήφανοι, μια

κληρονομιά που δεν πρέπει να χαθεί μέσα στις εναλλασσόμενες

υλικές κατακτήσεις, που δυστυχώς προτάσσονται ως πρότυπα

σήμερα. Στους σκοτεινότερους αιώνες της Ελληνικής ιστορίας, η

Ανθυποπλοίαρχος (ΠΤ)
Δημήτριος Πλαταράς Π.Ν.
11

Εκκλησία ήταν εκείνη, η οποία παρ’ όλες τις πολλές δυσκολίες,

τις πολλές απογοητεύσεις και αυτές ακόμη τις ταπεινώσεις,

μπόρεσε όχι μόνο να προσφέρει πνευματική ανακούφιση στον

υπόδουλο Έλληνα, αλλά και να συντηρήσει και διατηρήσει τις

παραδόσεις του Ελληνισμού. Οι μοντερνιστές σήμερα υποτιμούν

τον ρόλο της υπογραμμίζοντας το κενό, το χάσμα που υπάρχει

μεταξύ του αρχαίου και του χριστιανικού κόσμου. Αλλά το χάσμα

δεν είναι αγεφύρωτο. Οι μεγάλοι Πατέρες της Εκκλησίας διέσωσαν

πολλά από τα πιο ωραία που είχε η αρχαία ελληνική σκέψη και το

αρχαίο ελληνικό πνεύμα και τα παρέδωσαν στην Εκκλησία ως αυτή

την ημέρα. Ο κατώτερος Κλήρος ευρισκόμενος σε άμεση επαφή

με τους υπόδουλους Χριστιανούς υπέθαλψε «κατ’ αρχάς, ήρεμα

και κρυφά το πνεύμα της αντιστάσεως και του καθήκοντος, μέχρις

ότου ν’ ανάψει η φλόγα της επαναστάσεως».

Τέλος, είμαι σίγουρος πως όλοι μας θα φανούμε αντάξιοι των

προγόνων μας όταν μας καλέσει η πατρίδα.

ΑΘΑΝΑΤΟΙ

Σας ευχαριστώ

Ανθυποπλοίαρχος (ΠΤ)
Δημήτριος Πλαταράς Π.Ν.
12

Ανθυποπλοίαρχος (ΠΤ)
Δημήτριος Πλαταράς Π.Ν.