You are on page 1of 19

1

UZGOJ RIBE U RIBNJACIMA


U ljudskoj ishrani riba ima znaajno mesto. Riba i proizvodi od ribljeg mesa spadaju u istu grupu
namirnica u kojoj su jaja i razne vrste mesa ivotinja za klanje, kao i njihovi proizvodi, jer imaju
dosta slinosti u pogledu energetske, hranljive i bioloke vrednosti.
to se tie nae zemlje, potronjom ribe ne moemo biti zadovoljni jer je relativno mala. Prema
nekim podacima, prosena potronja ribe po stanovniku, u periodu do uvoenja sankcija prema
naoj zemlji, iznosila je oko 3.5 kg godinje, to je veoma malo. Mnogo vanije od podatka o
prosenoj potronji ribe je da ta potronja nije ravnomerna, odnosno jednaka u svim krajevima
nae zemlje, to je i razumljivo. Stanovnitvo koje ivi pored mora, daleko vie jede ribu od
onog koje ivi u kontinentalnom delu. Meutim, te razlike su toliko velike da se za dobar deo
Jugoslavije moe rei da ribu gotovo uopte ne jede ili je jede vrlo retko.

2. OSNOVI TEHNOLOGIJE UZGOJA U RIBNJACIMA


Ribnjaci su vetaki izgraena ili prilagoena jezera, koja se po elji mogu prazniti ili puniti
vodom. U sistemu kopnenih voda zauzimaju posebno mesto, jer su pod veim antropogenim
uticajem nego bilo koji drugi tip kopnenih voda.
Za klasifikaciju ribnjaka mogu posluiti razni faktori, no ribnjaci se obino dele na hladnovodne
(uglavnom uzgoj salmonida) i toplovodne ili aranske ribnjake, u kojima se uzgaja aran kao
glavna riba. Tip ribnjaka odreuju klimatski uslovi i kvalitet vode. Oni odreuju i specifinost
tehnolokog procesa i kompleks ribarsko-tehnikih i intenzifikacijskih mera, koji osiguravaju
postizanje maksimalno moguih prinosa ribe. Pri tome je posebno vana mobilizacija svih
mogunosti za poveanje i iskoriavanje prirodne prehrambene baze ribnjaka. Neophodno je
osigurati optimalnu sreEuu za ivot riba povoljnim hidrohemijskim stanjem, regulisanjem i
racionalnim iskoriavanjem biolokog krunog toka materije u vodi.
Kvalitet voda u ribnjacima ispituje se u tri pravca, tj. fiziko, hemijsko i bioloko stanje
kvaliteta.
Fizika svojstva vode imaju direktan uticaj na tempo i intenzitet rasta ribe u ribnjaku, odnosno
direktno utiu na proizvodnju ribnjaka. Osnovna merenja odnose se na temperaturu vode, dubinu
i prozirnost.

Dubina vode u aranskim ribnjacima kree se obino od 1 do


2 m. Zbog male dubine u hemijskim i biolokim procesima znaajnu ulogu ima temperatura
vode. Optimalna temperatura vode kree se od 20 do 27 C. Veliko povienje ili snienje
temperature vode tetno deluje na razvoj prirodne riblje hrane i njeno iskoriavanje, to za
1

posledicu ima poremeaj rasta riba. Visoka temperatura vode naroito u prisustvu vee koliine
organske materije i amonijaka uslovljava pojavu razliitih bolesti riba.
U hemijskom sastavu vode bitna je koliina rastvorenog kiseonika i (pH) reakcija vode, njihova
koliina u vodi se stalno meri, dok se merenje koliine ostalih hemijskih elemenata vri u
ciklusima, povremeno. Smatra se da je za ivot riba i ostalih organizma koji ive u vodi ribnjaka
neophodno 10 vanih i 7 manje vanih hemijski elemenata. Za osnovne elemente smatraju se:
kiseonik, vodonik, ugljenik, azot, sumpor, fosfor, kalijum, kalcijum, magnezijum i gvoe, a
manje vani su natrijum, hlor, fluor, silicijum, mangan, jod i arsen. Nedostatak nekih od
navedenih elemenata u vodi moe dovesti do negativnih posledica bilo na ribi, bilo na drugim
organizmima, pa se tako moe poremetiti ivotna ravnotea unutar samog ribnjaka.
Kiseonik bez kojeg nije mogu ivot vodenih ivotinja nalazi se u vodi u rastvorenom obliku i o
njegovim koliinama i mogunostima nadoknade ribarski strunjaci uvek moraju voditi rauna.
Deo kiseonika obezbeuje se iz atmosfere preko vodenog ogledala ribnjaka, a deo se stvara,
odnosno oslobaa asimilacijom vodenih biljaka.
Ako je osigurana ravnotea, dopuna kiseonika u vodi je neprekidna i dovoljna za potrebe
organizama koji ga koriste. Ako je ravnotea poremeena, nastaje nestaica kiseonika koja moe
biti izazvana truljenjem organskih materija, nestaicom svetlosti, poveanjem temperature vode
ili zagaenjem vode. Dugotrajna nestaica kiseonika izaziva kod riba smanjenje aktivnosti i
iskoriavanja hrane, time se riba iscrpljuje i smanjuje joj se opta otpornost prema drugim
nepovoljnim ekolokim faktorima i uzronicima bolesti. To stanje poremeene ravnotee
rastvorenog kiseonika izaziva tete i kod drugih vodenih ivotinja.
Da bi se spreio nedostatak kiseonika, treba odmah pristupiti dopuni kiseonika i po mogunosti
pronai uzronike pojave nestaice kiseonika. Dopuna kiseonika osigurava se proticanjem svee
vode kroz ribnjak, ubacivanjem kiseonika aeracijom, provetravanjem vode pomou crpki, a
zimi otklanjanjem ledene kore i izrezivanjem rupa u njoj radi dovoda vazduha. Sadraj kiseonika
u velikoj meri zavisi od temperature vode, to je voda hladnija sposobnija je da rastvori vie
kiseonika.
Za uzgoj riba i uopte ivotinja u vodi, najvie odgovara voda sa (pH) vrednostima od 7.5 do 8.
Aktivna reakcija (pH) vrednost vode menja se po sezonama, zimi i u jesen ona je uglavnom
postojana, dok je leti podvrgnuta velikim dnevnim kolebanjima. Dnevne promene (pH) vezane
su najvie sa razvojem fitoplanktona, to jest potronjom CO2 u asimilacionim procesima i
oslobaanjem CO2 u procesima disanja. Naroito se velike oscilacije javljaju u vreme razvoja
modrozelenih algi.
U vodotoku koji snabdeva ribnjak vodom, mogu se nalaziti otrovne materije, kao hlor, fenol,
amonijak i dr, koje tetno deluju na ivi svet u ribnjaku. Te materije mogu doi u ribnjak
prirodnim putem, kao nus proizvod biljnog i ivotinjskog sveta i kao otpadne vode industrije,
tako da se o njihovoj koncentraciji mora voditi rauna.
U tehnolokom uzgoju ribe vanu ulogu ima produktivnost ribnjaka, od koje zavisi ukupno
proizvedena koliina ribe po hektaru, i pomou koje se prati prosena masa ribe, kvalitet mesa i
procentualni sadraj masti.
Ribnjaci se prema njihovoj produktivnosti dele na visoko produktivne i ribnjake male
produktivnosti.
U visoko produktivne ribnjake treba unositi toliko vetakog ubriva da se sadraj i sastav
organskih i mineralnih materija i biogenih elemenata u njima ne smanjuje, a pod uslovom da se
kiseoniki reim odrava u optimalnim granicama. Ribnjake male produktivnosti treba ubriti
veim koliinama vetakog ubriva imajui u vidu poboljanje fiziko-hemijskog sastava dna i
2

vode ribnjaka, ali tako da kiseoniki reim ostane u optimalnim granicama. Iz toga proizilazi da
na loim zemljitima treba vie ulagati a to znai da e proizvodno finansijski efekat biti manji.
Da bi se postigla to vea proizvodnja treba dobro upoznati hemijsko-bioloke parametre u
proizvodnom procesu unutar ribnjaka.
Ribnjak moemo smatrati poljoprivrednim zemljitem koje je pokriveno vodom, na kojem se
stvara odreena biomasa. Ta biomasa sastoji se od fitoplanktona, zooplanktona, makrofita i faune
bentosa. Da bi se stvorili to povoljniji uslovi za uzgoj ribe sva raspoloiva fitomasa i zoomasa
mora se u potpunosti iskoristiti za ishranu arana, to je osnova jeftine proizvodnje u aranskim
ribnjacima. Takoe treba ukljuiti i neke naune discipline koje se uopte primenjuju u
stoarstvu: selekcija, ishrana i zoohigijena. Posebno treba pratiti hidrohemijski reim koji se
specifino menja unutar uzgojnog razdoblja arana. Vanu ulogu ima i primena agrotehnike
(ubrenje azotom i fosforom) koja omoguava poveanje fitomase, a time preko hranjenja ribe i
poveavanje produktivnosti ribnjaka. Koliko i kakvim ubrivima treba ubriti ribnjak mora
pokazati hemijska analiza dna i vode , kao i hidrobioloke analize.
Prihranjivanje arana u ribnjaku vri se na odreenim mestima koja su oznaena kolcima ili
plovcima. Broj takvih hranilita odreuje se prema veliini ribnjaka i intenzitetu proizvodnje a
ona moraju biti na dubini od 1 do 1.5 m gde su donekle zatina od vodenih ptica. Hrana se na
hranilita dovozi amcem za izbacivanje hrane, ili obinim amcem iz koga se hrana izbacuje
runo, lopatom. Osim ovoga naina danas se upotrebljavaju automatske hranilice i samohranilice
za prihranjivanje konzumnog arana, naroito na malim ribnjacima.
Ukoliko se hrana baca iz amca direktno u ribnjak broj hranilita se odreuje na osnovu povrine
ili broja komada arana u ribnjaku, tako da je na 3 ha povrine ribnjaka, odnosno, na 3000 do
5000 komada arana potrebno jedno hranilite. Kod automatskih hranilica rauna se na trostruko
vei broj riba, odnosno 9000 do 15000 riba po jednoj automatskoj hranilici.
Za sportsko-rekreacioni ribnjak planirano je poribljavanje deverikom. To je riba mirnih voda.
Mlade deverike se hrane zooplanktonom, a starije faunom dna. Narastu do 2 kg, duine 40 do 50
cm. U ishrani koriste dva puta vie suve materije od arana, raunajui po prirastu koji je prilino
spor.
Deverika nadopunjava ivotni prostor arana i ne ugroava ga u ishrani. Glavna hrana starijih
primeraka su liinke komaraca i insekti, a sporedna hrana sitne koljke i puevi.
Da bi se mlade deverike razvile treba izvriti ubrenje ribnjaka vetakim ubrivom, to
omoguava pojaano razvie fitoplanktona, a preko njih i zooplanktona. Koliina ubriva koja je
potrebna za ubrenje povrine iznosi oko 0.46 kg na 1 kg prinosa.

PRINOS I PROIZVODNJA RIBE


PLANIIRANA PROIZVODNJA
ARANSKI RIBNJAK
Da bi bili ekonomski opravdani aranski ribnjaci treba da su povrine najmanje 0.30 ha. Prema
naim klimatskim uslovima lociraju se u ravniarskim podrujima na nadmorskoj visini do 500
m.
Za planiranje proizvodnje daje se primer za aranski ribnjak povrine 9.5 ha i sportskorekreativni ribnjak povrine 1.66 ha . Poribljavanje se vri aranskom mlai teine 75 - 150 gr,
odnosno, 100 gr/komadu kao srednja teina mlai.
3

Za ribnjak treba planirati 15.000 komada aranske mlai po hektaru, odnosno, 15.000 x 9.5 =
142.500 komada ili 15.000 x 0.1 x 9.5 = 14.250 kg mlai.
Produkcija konzumnog arana koji se uzgaja do 1000 gr/komadu, iznosi sa gubicima 15.000 x 1
kg x 9.5 ha x 0.98 = 139.650 kg godinje.
SPORTSKO - REKREATIVNI RIBNJAK
Poribljavanje se planira sa mlai deverike teine 60 gr/komadu. Za ceo ribnjak treba planirati
8.000 komada/ha, odnosno, 8.000 x 1.66 = 13.280 komada ili 13.280 komada x 0.06 kg/komadu
= 796,8 priblino 800 kg.
Produkcija deverike godinje iznosi 13.280 x 0.2 x 0.85 = 2.257 kg.

PRINOS RIBE
ARANSKI RIBNJAK
mla 100 gr
utovljeni aran za 1 godinu 1000 gr
ukupan prinos 1000 - 100 = 900 gr
prinos (hranjeni + iz biomase) = 139.650 kom. x 0.9 = 125.685 kg.
prinos arana iz biomase 125.685 kg x 0.25 = 31.421 kg.
prinos hranjenog arana 125.685 kg - 31.421 kg = 94.264 kg.
hranidbeni koeficijent 2.70 kg hrane po kg prinosa arana
ukupno utroena hrana 94.264 kg x 2.7 = 254.513 kg.
Sastav hrane:
40% kukuruza = 101.805 kg
15% penica = 38.177 kg
20% soje = 50.903 kg
5% ribljeg brana = 12.726 kg
20% jema = 50.903 kg
upotreba vetakog ubriva
139.650 kg x 0.46 kg = 64.239 kg
azotno ubrivo 50%
fosfor 50%
SPORTSKO - REKREATIVNI RIBNJAK
upotreba vetakog ubriva
2.257 kg x 0.46 kg = 1.038 kg
azotno ubrivo 60%
fosfor 40%

UZGOJ PASTRMKE

Na podruiju Srbije gajenje pastrmke se najveim delom obavlja


u hladnovodnim pastrmskim ribnjacima, u manjoj meri u kaveznim sistemima i u ograenim
prirodnim i antropogenim vodama. Tane povrine pod pastrmskih ribnjacima je teko utvrditi
poto je poslednjih godina podignut veliki broj malih pastrskih ribnjaka o kojima gotrovo da ne
postoji nikakva evidencija. Na osnovu raspoloivih podataka moe se pretpostaviti da pokrivaju
12-15 hektara povrine.
Proizvodnja na ribnjacima je jako promenljiva, to zavisi od niza faktora, ali i od veih ili manjih
propusta u samom projektovanju ribnjaka, kao to su predimenzioniranje pastrmskih ribnjaka,
isti dovodni i odvodni kanal itd. injenica da je ribarstvo jedna od najprofitabilnijih grana
pljoprivrede, da su mogunosti za gajenje pojedinih vrsta kod nas veoma velike, kao i da se
proizvedena riba relativno lako plasira na domaem tritu, poveava interes investitora, buduih
proizvoaa ribe. Kada je u pitanju proizvodnja pastrmskih vrsta riba (pre svega kalifornijske
pastrmke) mogunosti poveanja povrina su uslovljene resursima iste, kvalitetne, vode tako da
se sadanje povrine mogu udvostruiti, eventualno utrostruiti izgradnjom veeg broja ribnjaka
malih kapaciteta. Ovakvi ribnjaci e se uglavnom graditi u brdskoplaninskim podrujima Srbije.

2. IZGRADNJA RIBNJAKA
Pre nego to se krene sa izgradnjom ribnjaka neophodno je obaviti itav niz pripremniuh radova.
Dinamika radova na izgradnji ribnjaka:
1) Izbor lokacije za izgradnju ribnjaka;
2) Istrani radovi ispunjenosti prirodnih uslova za izgradnju ribnjaka;
3) Izrada idejnog projekta ;
4) Reavanje imovinsko pravnih odnosa oko predvienje lokacije;
5) Upuivanje zahteva Republikom Hidrometeorolokom zavodu RS, za dobijanje Miljenja u
postupku projektovanja ribnjaka;
6) Upuivanje zahteva nadlenoj radnoj jedinici vodivrednog centra javnog vodoprivrednog
preduzea za dobijanje vodoprivrednih uslova za projektovanje ribnjaka;
7) Ukoliko lokaciju za izgradnju ribnjaka naseljava neka retka ili ugroena biljna ili ivotinjska
vrsta upuivanje zahteva za dobijnje uslova od Zovda za zatitu prirode Srbije;
8) Obezbeivanje urbanistike dokumentacije;
9) Izrada tehnike dokumentacije za ceo objekati kao i tehnoloku dokumentaciju;
10) Upuivanje zahteva JVP-u za dobijanje saglasnosti na uraen projekat;
11) Obezbeivanje vodoprivredne dozvole od JVP;
12) Upuivanje zahteva za dobijanje sanitarne saglasnosti;
13) Upuivanje zahteva Ministarstvu poljoprivrede i vodoprivrede za dobijanje Reenja o
5

ispunjenosti uslova u pogledu tehnike opremljenosti i drugih uslova u skladu sa zakonom za


dobijanje delatnosti iz oblasti poljoprivrede;
14) Obezbeivanje upotrebne dozvole od strane nadleznog organa Skuptine Optine;
15) Zasnivanje proizvodnje.
Proizvodnja riba je vrlo specifina i da ne trpi greke. Da bi se realizovala dobra proizvodnja
neophodno je poznavati potrebe riba, kao i naine da im se one zadovolje sa tim neophodno je da
se ribnjak koncipira po instrukcijama ribarstva. Tanije strunjak iz oblasti ribarstva treba da
izradi idejnu varijantu projekta i projektni zadatak hidrograevinskom ininjeru koji e to
razraditi i uraditi glavni hidrotehniki projekat. Pre nego to se pone sa projektovanjem objekata
u kompleksu ribnjaka, neophodno je izvriti detaljno geodetsko snimanje i kartiranje. Pojas
obeleavanja treba da obuhvata ire podruje, a naroito treba obratiti panju na detaljno
obeleavanje vodotoka u zoni ribnjaka. Sve ovo je potrebno da bi projektant imao uvid u
generalni pad terena,kao i u poloaj vodotoka sa koga se zahvata voda. Naroito je znaajno da
se objekat postavi tako da bude uvek zatien od nailaska velikih voda propisanog povratnog
perioda. Pastrmski ribnjak u osnovi ine sledei objekti:
1) Vodozahvat
2) Sistem dovodnih kanala
3) Predtalonik
4) Filter
5) Odvodni kanal
6) Talonik
7) Proizvodni objekti na ribnjaku

2.1. Vodozahvat
Svaki pastrmski ribnjak bez obzira na veliinu poseduje objekat za kaptiranje vode, odnosno
vodozahvat.Vodozahvat moe biti postavljen na vie naina:
1) u koritu reke kao poprena graevina
2) klasina kaptaa sa skretanjem vode
3) kaptaa sa crpnim postrojenjem
U zavisnosti od karakteristika vodotoka, udaljenosti od mesta postavljenog ribnjaka, kao i
koliine zahvaene vode, projektant se odluuje za vrstu vodozahvata. Dimenzionisanje
vodozahvata se mora obaviti tako da prihvati dovoljne koliine vode, koja je potrebna za
efikasno funkcionisanje ribnjaka, ali se strogo mora voditi rauna na uslove teenja velikih voda
u vodotoku.

2.2. Sistem dovodnih kanala


Dovod vode od vodozahvata do bazna za uzgoj ribe obavlja se preko sistema dovodnih kanala ili
cevovoda. U zavisnosti od koliine uahvaene vode, kao i padova terena, a uzimajui u obzir
finansijski efekat, projektant se odluuje za nain dovoenja vode do ribnjaka. Obino se
projektuju betonski dovodni kanali sa vertikalnim bonim stranicama. Veliki padovi terena
savlauju se nizom kaskada to ima efekat, jer se tako voda dodatno aerie. Dimenzije kanala se
odreuju na osnovu hidraulinog prorauna koji je sastavni deo svakog projekta.
6

2.3. Predtalonik
Predtalonik je objekat postavljen na kraju dovodnog kanala. Osnovna uloga je da voda koja se
kroz glavni dovodni kanal kree velikom brzinom smiri, a u isto vreme istaloi neorganske
materije kao to su pesak, ljunak i drugo.

2.4. Filter
Filter za preiavanje pomuenje vode obino se postavlja neposredno pored predtalonuka,a
uzvodno od zgrade mrestilita. Ovakvi objekti se projektuju u sklopu punosistemskog ribnjaka, a
za sluaj da se mrestilite snabdeva istom vodom kao i baterije za uzgoj pastrmki. Projektuje se u
kombinacije ljunane i peane ispune sa betonskim dnom i sranama.

2.5. Odvodni kanal


Kod pastrmskih ribnjaka koji su postavljeni u dve ili tri baterije postoji mogunost snabdevanja
prelivnom vodom u periodima smanjene izdanosti izvorita. Voda se prihvata odvodnim
kanalima i sprovodi do razvodnog kanala nie baterije, ili direktno odvodi u talonik preko
glavnog odvodnog kanala. Odvodni kanali takoe slue da prihvate otpadnu vodu prilikom
pranja proizvodnih objekata na ribnjaku.

2.6. Talonik
Otpadna i iskoriena voda odvodnim kanalom se odvodi do talonika. Talonik se postavlja na
kraju kompleksa hidrograevinskih objekata gde je dozvljeno slobodno isticanje vode u talonik.
Moe se graditi kao zemljani, betonski ili obloen kamenom, a sve u zavisnosti od naina
ienja i veliine. Isticanje iz talonika obalja se preko ispusne graevine-grlenjaka koji
obezbeuju mogunost potpunog pranjenja talonika.

2.7. Proizvodni objekti na ribnjaku


Proizvodni objekti na ribnjaku su
1) Mrestilite
2) Mladinjaci
3) Matinjaci
4) Tovilita
Prethodno nabrojani objekti spadaju u red proizvodnih objekata koji se dimenzioniu i projektuju
prema kapacitetu ribnjaka. Mrestilitem se naziva objekat visokogradnje u kom su smeteni
predvieni sadraji. Objekat se projektuje bez tavanske konstrukcije sa dobrom provetrenou.
Moe se projektovati i montani objekat. Ostali objekti koji su nabrojani predstavljaju armirano
betonske rezervoare pravougaonog ili ree krunog oblika. Objekti se rade od vodonepropusnog
betona MB 3O u glatkoj oplati. Prilikom projektovanja svih ovih objekata posebnu panju treba
obratiti na padove, odnosno postavljanje objekata u kaskadnom poretku. Na ovaj nain postie se
apsolutna elastinost rada ribnjaka, to omoguuje da se svaki bazen za tov nezavisno snabdeva
istom vodom, prazni ili moe iskljui iz upotrebe kada je to potrebno. Izmeu pojedinih baterija
7

predvia se manipulativna staza. irina ove staze treba da bude dovoljna za kretanje ljudstva
imanjih transportnih sredstava, kao to su manjikamioni za dopremanje hrane i izlov ribe.
Denivelacija izmeu pojedinih baterija se savladava kosim ploama ili stepenitem. Prilikom
projektovanja pastrskih ribnjaka mogu se koristiti iskustva sa ranije projektovanih i izgraenih
ribnjaka. Sve ovo ukazuje da svako projektovanje novih objekata zahteva posebnu analizu i
raspored istih u jednu nedeljivu celinu, kako bi se u toku eksploatacije postigli najbolji rezultati.

3. PASTRMKA

Pastrmske vrste riba su isto kao i aranske vrlo vane za


gajenje.
Zbog delikatesnog mesa ove ribe se najvie cene na zapadu, zbog ega se areal njihovog gajenja
sve vie iri, kako kroz broj vrsta riba, tako i kroz podizanje novih ribnjaka i intenziviranja
proizvodnje na njima. Najvanije ribe salmonikulture su kalifornijska (duziasta) pastrmka,
potona zlatovcica, atlanski i srebrni losos I dr.

3.1. Kalifornijska pastrmka


To je jedna od salmonidskih vrsta riba koja se uspeno gaji na pastrmskim ribnjacima irom
sveta, posebno u zapadnoj Evropi. Ova lepa i plemenita riba uspeno se gaji u kavezima.
Razlozi to joj proizvoai ribe i nutricionisti posveuju veliku panju su veoma brojni.
Kalifornijske pastrmke se veoma brzo i lako aklimatizuju na vetake uslove gajenja. Optimalna
temperatura vode je izmeu 8 I 16 C i nivo kiseonika od 9-11 mg/l. Podnosi dobro sukcesivno
poveanje temperature vode i do 20 C kao i neto manje koliine kiseonika ( 7-8 mg/l ) ali je za
nju optimalna koncentracija 9-11 mg/l. Osim toga dobro koristi peletiranu hranu i brzo prirasta.
Na ribnjacima sa intezivnom proizvodnjom proseni prinosi iznose 300 000 500 000 kg/ha.
Mora se naglasiti da je kvalitet mesa ove ribe prvorazredan. Meso je mekano, sono i ukusno bez
sitnijih kostiju. Pored toga ono sadrzi 20% proteina, svega 2% masti i 1,2% mineralnih materija
pa stoga predstavlja idealnu hranu za decu, starije obolele osobe. Duziasta pastrmka potice iz
slatkih voda Tihookeanskog sliva Severne Amerike. Iako je migratorna riba odomaila se u
nekim otvorenim vodama kao to je Trebisnjica. Telo joj je vretenastog oblika, bono blago
spljoteno i gusto pokriveno sitnim krljustima. Postie duinu od 50 d0 90 cm i masu od 20kg.
Glava joj je iljata sa velikim usnim otvorom. U nasoj zemlji muijaci pastrmke stasavaju u
drugoj, a zenke u treoj godini ivota, i mreste se od novembra do do kraja marta. Na jedan kg
telesne mase, enke obino proizvedu 2 000 2 500 komada ikre. Zrela jajaca su bledo
narandste boje, krupna, prenika od 4-6,5 mm, najee 5 mm. Ikra i mlijec se na ribnjacima
dobijaju istiskivanjem polno zrelih matica, a oplodnja je vetaka.

3.2. Potona pastrmka


8

Snaan razvoj sportskog ribolova, kao i veoma zastupljen


krivolov uz naruavanje prirodnih uslova stanita doveli su do znaajnog smanjenja brojnosti
populacije potone pastrmke, a pojedine populacije su postale ugroene sa stanovita opstanka.
Kao posledica toga dolazi do estog poribljavanja komercijalnim linijama koje su prilagoene
ribnjakom uzgoju. Najee se radi o linijama alohtonog porekla, koje se nakon ubacivanja u
vodotokove nesmetano ukrtaju autohtonim populacijama, to moe dovesti do ugroavanja
genetike specifinosti autohtone populacije. Pastrmka kao autohtona vrsta naseljava vode
Evroazije i sjeverne Afrike. Rasprostranjena je na podruju od severne Norveke i
sjeveroistonog dijela Rusije na na sjeveru do planine Atlas u sjevernoj Africi na jugu, i od
Islanda na zapadu do Aralskog mora na istoku
Potona pastrmka ima veu glavu sa tupom njukom i velikim ustima u kojima su veoma otri
zubi. Peraja su joj zaobljena i vrsta i prilino iroka. Lea su joj u zavisnosti od stanita
tamnozelena, tamnosiva ili tamnosmea, a ponekad gotovo siva. Bokovi su joj obino zelenkasti
ili ukasti, a trbuh srebrnast, ukast ili svetlosiv. Ima lepo i proporcionalno telo i ubraja se u
dobre i brze plivae. Potona pastrmka se raspoznaje po crvenim ili crnim takicama po telu.
Crvenkastih takica obino ima neto manje i mogu biti u prelivima od jarkocrvene do
svetlocrvene boje. U vreme mresta boje postaju neto intezivnije, jae i lepe. Ona koja ivi u
pliim vodama, gde je dno ljunkovito, obino je svetlijih boja, a ako nastanjuje dublje vode,
peine ili pilje, skoro je crna. Mlade pastrmke se od starijih razlikuju po boji, koja im se
ustaljuje tek posle druge godine. Potona pastrmka koja nastanjuje istu reku moe se razlikovati i
to u zavisnosti od mesta ivljenja, pa se dogaa da se pastrmka iz gornjeg toka reke dosta
razlikuje od one iz donjeg toka iste reke.
Mresti se krajem jeseni i poetkom zime od novembra do januara. enka moe u proseku da
poloi 2000 jaja na 1kg telesne teine. Ikra se odlae na kamenitom dnu sa brzim tokom vode.
Prenik jaja je velik i iznosi 4,5 do 5 mm. Inkubacioni period traje, zavisno od temperature vode
od 60 do 90 dana. U prirodnim ploditima mla ostaje do poetka jeseni, kada naraste do 10 cm
duine. Ona se kasnije seli u dublje i mirnije vode u potrazi za hranom. Polnu zrelost dostie u 23 godini. U prvoj godini jednike narastu 10 14 cm. Ove ribe imaju tzv. mladalako ruho,
istaknuto sa desetak crnih vertikalnih mrlja na bokovima tela. Sa porastom mlai nestaju ova
obleja. Totalna duina dvogodinjih jedinki moe dostii 20 do 25 cm, a teina 150 do 200 g.
Postoje tri razliita ekoloka oblika koje potona pastrmka tazvija u zavisnosti od uslova stanita:
1) Salmo trutta forma fario reni oblik
2) Salmo trutta forma lacustris jezerski oblik
3) Salmo trutta forma trutta morski oblik
Morski i jezerski oblik predstavljaju migratorne populacije, dok reni oblik uvek naseljava reno
stanite u okviru koga moe preduzimati manje ili vee migratorne pokrete. Morska forma ivi i
hrani se u moru i migrira u reke da bi se mrestila nakon lega se vraa u more. Jezerska forma
naseljava jezera, a na mrest migrira u reke ili plie delove jezera. Pojedine studije ukazuju da se
9

10

migratorne i stalne populacije mogu nesmetano ukrtati.


Utvren je da u Evropi postoji 5 linija (filogenetskih grupa):
1) Jadranska linija
2) Sredozemna linija
3) Dunavska linija
4) Atlanska linija
5) Marmoratus linija
Karakteristike sredozemne i jadranske linije su veliki broj sitnih crvenih i crnih taaka koje su
nepravilno rasporeene po celom telu, kao i 4 iroka tamna pojasa, koja kao obru obavijaju telo
i to jedan u nivou glave, dva u nivou trupa i jedan u nivou repa.
Dunavska linija ima crvene i crne take podjednako zastupljene i ravnomerno rasporeene po
celom telu.
Atlanska linija ima karakteristinu crnu pigmentaciju koja preovladava nad crvenom i nalazi se
uglavnom na trupnom delu neposredno iza glave.
Marmoratus linija (glavatica), ima karakteristine mramorne are po kojima i dobila ime.
Osnovna boja tela je maslinasto zelena ili braonkasta, a are se nalaze na leima i bokovima tela
i neto su manje od osnovne boje. Pojedini primerci mogu imati i 4 iroka tamna pojasa.

ZAKLJUAK
Riba je potpuno savrena hrana. Kad pogledate statistike o ivotnom veku panaca, Italijana i
Japanaca, nema sumnje da koliina ribe koju jedu igra vanu ulogu. Nijedan lekar ne proputa
priliku da ponovi koliko je riba vana za ishranu.
Gajenje ribe u ribnjacima je poslednjih godina jedan od najprofitabilnijih poslova u Srbiji, gde se
na uloen jedan zarauje jo jedan dinar, a ekspanzija ovog biznisa tek se oekuje. Srbi najvie
jedu ribu za Svetog Nikolu (19. decembra) i na Badnje vee (6. januara). Uoi ovih praznika
trgovci ribarima dolaze na noge, a znaju i po 24 sata da ekaju na ribnjacima da bi kupili robu,
koja se sva proda.
U Srbiji je trenutno pod toplovodnim aranskim ribnjacima oko 11.000 hektara, a pod
hladnovodnim pastrmskim 12 do 15 hektara (znai gotovo hiljadu puta manje).
Kod nas se odgaji oko dva miliona kilograma konzumne kalifornijske pastrmke. Da bi Srbija
mogla sama da zadovolji sadanje veoma male potrebe za ribom, trebalo bi da etiri puta povea
povrinu pod ribnjacima, za ta postoje odgovarajui klimatski i zemljini uslovi. Prema nekim
drugima autorima, Srbija se nalazi na gotovo idealnom geografskom poloaju za gajenje
slatkovodne ribe, koju jo imaju samo Kina i Izrael.
Pastrmske vrste riba su isto kao i aranske vrlo vane za gajenje
Zbog delikatesnog mesa ove ribe se najvie cene na zapadu, zbog ega se areal njihovog gajenja
sve vie iri, kako kroz broj vrsta riba, tako i kroz podizanje novih ribnjaka i intenziviranja
proizvodnje na njima.
Po ovome se zakljuuje da je gajenje pastrmke veoma unosan posao, ali da se u naoj zemlji ne
gaji dovoljna koliina pastrmke i da ima mesta za rast proizvodnje u nekom narednom periodu.
LITERATURA

10

11

1. Markovi, Z., Mitrovi-Tutundi,V.(2003): Gajenje riba, Zadubina Andrejevi, Beograd


2. Hristi, ., Bunjevac, I.(1991). Gajenje slatkovodnih riba, Graevinska knjiga.
3. http://poljoprivreda.info/?oid=12&id=236
4. http://sr.wikipedia.org
5. http://www.dtdribarstvo.com/general.php?id=74

Aktuelno

Enciklopedija

Literatura

Pravilnici

Katalog

Forum

PrijavaRegistracija
Pretraga za:
Literatura za Ribarstvo

Gajenje slatkovodnih riba


Naslov: Gajenje slatkovodnih riba
Autor(i): ore Hristi, Ilija Bunjevac
Izdava: Graevinska knjiga
Mesto: Beograd
Godina: 1991.
Antikvitet: +381 63 841 9012, sashazivic@yahoo.com

11

12

U naoj zemlji je do sada objavljen veoma mali broj publikacija iz ribarstva, posebno onih koji
se bave problematikom gajenja riba, a dosadanje publikacije su rasprodate, pa dostavljeni
rukopis treba da doprinese da se popuni ova praznina. Ovo utoliko pre, to akvakultura
poslednjih godina privlai sve veu panju kako pojedinih radnih organizacija tako i privatnika.
Novi objekti se intenzivno podiu, a u ovu delatnost se uputa bez minimuma teoretskog i
praktinog znanja. Rukopis knjige Gajenje slatkovodnih riba je tako koncipiran da moe da
prui vei deo osnovnih informacija o mogunostima gajenja riba u nekoj vodenoj povrini i
nainima na koji se to ostvaruje. Loginim redom se iznose podaci o ivotnoj sredini,
rasprostranjenim oblicima gajenja kod nas, tehnolokim postupcima i pojedinim fazama
proizvodnje, to bi mogao da poslui kao praktian prirunik za sve one koji se bave ili ele da se
bave gajenjem slatkovodnih riba.
Miljenja sam da e knjiga Gajenje slatkovodnih ribaposluiti kao dobar i koristan osnovni
priruni materijal za sve one koji ele da se bave ovim, vrlo specifinim, oblikom zootehnike
proizvodnje.
Dr Vera Mitrovi-Tutundi profesor za predmet Ribarstvo, Poljoprivrednog fakulteta,
Univerziteta u Beogradu
Ova knjiga predstavlja koristan prilog ve postojeoj literaturi iz slatkovodnog ribarstva,
osobito iz podruja uzgoja riba. Pisana je razumljivo i struno, popularnim nainom, te je
dostupna irokom krugu itateljstva. Kotisno e posluiti postojeim i buduim ribarskim
strunjacima u praksi na ribnjaarstvima, ribogojilitima kao i drugim zainteresiranim
poduzeima i osobama, osobito onima koji se u okviru male privrede ele baviti uzgojem riba
(npr. u kavezima). Isto tako moe pridonijeti poboljanju nastave iz ribarstva. Dosadanja
literatura na naem jeziku pisana je za krug strunjaka koji su morali imati izvjesna saznanja o
ribarstvu. No i te knjige ve se veoma teko nalaze u prodaji. Poslednja je izala pre desetak
godina. Prema tome iz- lazak ove knjige dolazi u pogodno vrijeme. Ona sadri bitne i
najsuvremenije elemente iz uzgoja riba u slatkim vodama, dobro je ilustrirana, te njenim
koritenjem svaki pojedinac moe dati svoj skromni doprinos poboljanja uzgoja riba u slatkim
vodama.
Dr Dobrila Habekovi nauni savetnik Instituta za stoarstvo i mlekarstvo Fakulteta
poljoprivrednih znanosti Sveuilita u Zagrebu
PREDGOVOR
Gajenje riba je ve odavno postala vana oblast industrijske proizvodnje. Ona se i dalje
neprekidno razvija i unapreuje sa ciljem da se i na taj nain to vie zadovolje rastue potrebe u
ishrani stanovnitva. Takvom razvoju ribarstva doprinose napori i dostignua naunika i
strunjaka na reavanju mnogih genetskih pitanja iz ivota riba, takoe i problema u vezi sa
njihovom ishranom i obezbeenjem to boljih zdravstvenih uslova.
I kod nas se gaji veliki broj riba, slatkovodnih i morskih. Osnovni cilj gajenja je proizvodnja
konzumne ribe za trite i obezbeenje mlaa za potrebe ribnjake proizvodnje kao i za
poribljavanje voda izvan ribnjaka u cilju odravanja ribljeg fonda u njima i doprinosa razvoju
sportskog ribolova.
12

13

Potujui elju izdavaa pripremili smo knjigu o gajenju slatkovodnih riba u naim uslovima.
Nadamo se da e, kao podsetnik, korisno posluiti zaposlenima na ribnjakim gazdinstvima koji
se ovom delatnou bave profesionalno, a takoe i svima onima koji ele da sa ovom
proizvodnjom tek zaponu.
Autori su spremni da korisniku knjige, u svakom konkretnom sluaju, prue i sva druga
objanjenja za koja mogu biti zainteresovani, takoe i strune savete onima koji se odlue na
zasnivanje novih ribnjaka.
U toku pripremanja teksta dragocenu pomo su nam pruili recenzenti dr Vera MitroviTutundi, profesor Poljoprivrednog fakulteta Univerziteta u Beogradu i dr Dobrila Habekovi,
nauni savetnik Instituta za stoarstvo Fakulteta poljoprivrednih znanosti Sveuilita u Zagrebu,
te im se i ovim putem najsrdanije zahvaljujemo. Nau zahvalnost upuujemo i publicisti
prevodiocu ivadinu Simiu, na saradnji u vezi sa optim ureenjem knjige.
Zahvalnost dugujemo i izdavau Graevinskoj knjizi njenom direktoru i saradnicima na
uloenim naporima da se knjiga to pre pripremi i izda.
U Beogradu, jula 1991. godine
SADRAJ
VODA KAO IVOTNA SREDINA
FIZIKE KARAKTERISTIKE VODE
Temperatura vode
Svetlost i boja vode
Gustina vode
Kretanje vode
HEMIJSKE KARAKTERISTIKE VODE
pH vrednost (kiselost i alkalnost vode)
Rastvoreni kiseonik
Ugljen dioksid
Mineralne soli
Fosfor
Azot
Slobodan amonijak
Kalcijum
Magnezijum
SADRAJ MIKROELEMENATA
POJAM OTPADNE VODE I NJEN UTICAJ NA IVI SVET U VODI
13

14

Industrijske otpadne vode


Komunalne otpadne vode
Poljoprivredne otpadne vode
Otpadne vode po nainu delovanja
Razvrstavanje vode na klase
Kvalitet vode za ribnjake
VODA I RREDSTAVNICI IVOTA U NJOJ
Planktonski organizmi,
Fitoplankton,
Zooplankton
Bentos
Vievodeno bilje
Nadvodno vodeno bilje
Plivajue vodeno bilje
Podvodno vodeno bilje
Ostali organizmi znaajni za ribarstvo
Insekti kao tetni organizmi
Ribe kao tetni organizmi
Vodozemci i gmizavci kao tetni organizmi
tetne ptice
tetni sisari
Ostali tetni organizmi,
KRUNO KRETANJE MATERIJE U VODI,
KATEGORIZACIJA I PODELA VODE,
ANATOMSKO-FIZIOLOKE KARAKTERISTIKE RIBA
OBLIK TELA I PERAJA RIBA
Koni pokrov
Skelet riba
Miini sastav
Organi za krvotok
Organi za disanje
Organi za varenje
PODELA RIBA PREMA HRANI
Nervni sistem riba
Organi za izluivanje
ula riba
Organi za razmnoavanje
lezde sa unutranjim luenjem
14

15

RIBE I TEMPERATURA
RIBLJE VRSTE ZNAAJNE ZA GAJENJE
aran
Linjak
Beli amur
Beli tolstolobik
Sivi tolstolobik
Keiga
Lipljen
Smu
Som
tuka
Jegulja
Pastrmski grge
Kalifornijska pastrmka
Potona pastrmka
Jezerska pastrmka
Potona i jezerska zlatovica
Mladica
Bucov
Mani
Krupatica
Klen
Jaz
Skobalj
Srebrni kara (babuka)
Kara
Bodorka
Kescga (Jpicer)
Crnookica
Crvenperka
Buborak plavonosa
Sabljarka,
Uklija
Krkua,
Gavica (gorak)
Balavac
Ameriki patuljasti somi (cvergl)
Sunanica,
ebaek (kineska bradaviarka)
Deverika
Mrena
TOPLOVODNI RIBNJACI
15

16

POJAM TOPLOVODNIH RIBNJAKA I NJIHOVI TIPOVI


Toplovodni ribnjaci
Ribe koje se gaje u toplovodnim ribnjacima
IZGRADNJA TOPLOVODNIH RIBNJAKA
Koliina potrebne vode za napajanje ribnjaka
Kvalitet vode za napajanje ribnjaka
Konfiguracija terena
Pedoloki sastav zemljita i propustljivost terena
Hidrotehnika postrojenja toplovodnih ribnjaka
Ostali graevinski ribnjaki objekti
Proizvodni objekti toplovodnih ribnjaka
RIBARSKI ALATI, PLOVNI OBJEKTI I OSTALA SREDSTVA ZA RAD NA RIBNJACIMA
Ribarski mreasti alati
OSTALA SREDSTVA ZA RAD U RIBNJACIMA
MEHANIZACIJA ALATI I UREAJI ZA ODRAVANJE RIBNJAKA
RAZMNOAVANJE TOPLOVODNIH RIBA
OPTA SAZNANJA O RAZMNOAVANJU RIBA
Naini razmnoavanja riba u toplovodnim ribnjacima
Sakupljanje, konzervacija hipofiza i hipofiziranje
IZGRADNJA I OPREMLJENOST MRESTILITA ZA KONTROLISANI MREST
Razmnoavanje arana
RAZMNOAVANJE BILJOJEDIH RIBA
Razmnoavanje tuke
Razmnoavanje smua
Razmnoavanje soma
Razmnoavanje linjaka
GAJENJE MLAA TOPLOVODNIH RIBA
GAJENJE MLAA ARANA

16

17

Gajenje mlaa biljojedih riba


Gajenje mlaa tuke
Gajenje mlada smua
Gajenje mlada soma
GAJENJE MLAA TOPLOVODNIH RIBA U POSEBNIM USLOVIMA
Gajenje jednomesenog mlaa
Gajenje jednogodinjeg mlaa
GAJENJE KONZUMNE RIBE U TOPLOVODNIM RIBNJACIMA
Agrotehnike mere na ribnjacima-odgajivalitima konzumne ribe
Gajenje konzumnog arana
Gajenje konzumnog arana u polikulturi
Izlov konzumne ribe
GAJENJE PATAKA NA RIBNJACIMA
HLADNOVODNI ILI PASTRMSKI RIBNJACI
USLOVI ZA IZGRADNJU PASTRMSKIH RIBNJAKA
Potrebna koliina vode
Ribnjaki objekti na pastrmskim ribnjacima
TEHNOLOGIJA PROIZVODNJE NA PASTRMSKIM RIBNJACIMA
Razmnoavanje kalifornijske pastrmke
Sprovoenje vetakog mresta
Inkubacija ikre,
Gajenje mlaa kalifornijske pastrmke
Gajenje mlaa do 30 dana
Gajenje mlaa do 3 meseca starosti
Gajenje pastrmskog mlaa od 3-9 meseci starosti
Gajenje pastrmskog mlaa od 9-12 meseci starosti
Gajenje konzumne pastrmke
OSNOVNI TEHNOLOKI ELEMENTI NA PASTRMSKIM RIBNJACIMA
Sortiranje
ienje ribnjaka
Proraun gustine nasada
Smrtnost kalifornijske pastrmke u toku gajenja
Ishrana kalifornijske pastrmke
Energetski i gradivni deo hrane
Nain davanja hrane

17

18

uvanje i uskladitenje hrane


Osnovna oprema pastrmskih ribnjaka
GAJENJE RIBE U KAVEZIMA
Odreivanje lokacije i osnovne konstrukcije kaveza
Nasaivanje i gajenje riba u kavezima
TRANSPORT RIBA
Transport toplovodnih riba
Transport oploene ikre
Transport predlarvi
Transport mladunaca do 30 dana starosti
Transport mlaa
Transport konzumne ribe
Transport ribe na suvom
Transport hladnovodnih riba
Transport ikre
Transport larvi i mlada pastrmke
Transport pastrmke pod anestezijom
Transport svee mrtve pastrmke
ZDRAVSTVENA ZATITA RIBA
BOLESTI RIBA
Virusna obolenja
Virusna hemoragina septikemija pastrmke
BAKTERIJSKE BOLESTI
Furunkuloza
Bakterijski nefritis
Eritrodermatitis arana
Bakterijska bolest krga
BOLESTI PROUZROKOVANE GLJIVICAMA
Trule krga (Branhimikoza)
Ihtiosporidioza
Saprolegnia
BOLESTI IZAZVANE PRAIVOTINJAMA

18

19

Vrtiavost
Ihtioftrijaza
Zapalenje ribljeg mehura
BOLESTI IZAZVANE CRVIMA
Daktilogiroza
Diplostomoza
Botriocefaloza
Liguloza
BOLESTI PROUZROKOVANE RAIIMA
Lerneoza,
Arguloza,
BOLESTI USLED GREAKA U ISHRANI
Masna degeneracija jetre
Zapalenje eluca i creva
BOLESTI NASTALE TROVANJEM I NEPOVOLJNIM GAJENJEM
Mehanike ozlede
Nedostatak kiseonika (Asphyxia)
Bolest gasnih mehuria
Trovanje amonijakom i nekroza krge
SAVETI GRADITELJIMA MALIH RIBNJAKA
KALENDAR RIBARSKIH RADOVA NA OBJEKTIMA ZA GAJENJE RIBA
Toplovodni ribnjaci
Pastrmski ribnjaci
LITERATURA
IZ RECENZIJA
http://www.tehnologijahrane.com/knjiga/gajenje-slatkovodnih-riba

19