You are on page 1of 22

Uluslararas Trke Edebiyat Kltr Eitim Dergisi Say: 4/1 2015 s.

443-464, TRKYE

BEND MUSTAFA BABA DVANINDA EDEB TR VE TARZLAR


Hatice ELK
z
Klasik Trk edebiyat metinlerinin anlam dnyasn oluturan edeb
eserlerin tr ve tarzlar metnin iyap elerindendir. Eserin ne ile ilgili
olduu ve airde-nsirde neye tekabl ettii yani eserin konusunu / trn;
ele alnan konunun nasl ilendiini / tarzn belirleyerek eseri
anlamlandrmada airin kendiyle ve toplumla ilikisi, yaad adaki
duruu ve yaad an edeb zevki hakknda bilgi edinilmektedir.
XIX. yzyl airlerinden olan, hayat ve edeb kiilii hakknda, divan
dnda, hibir bilgiye ulaamadmz Bendi Mustafa Babann Divan; tr
ve tarzlar asndan deerlendirildiinde, airin din-tasavvufi Trk
edebiyatnn bir temsilcisi olduu grlmtr.
Anahtar Szckler: Klasik Trk edebiyat, Bendi Mustafa Baba Divan,
edeb tr, edeb tarz.
DVAN OF BEND MUSTAFA BABA LITERARY GENRES AND
STYLES
Abstract
Classical Turkish literature of the world of meaning of literary works,
which is the kind of style and the microstructure of the text, is one of the
items. It is about what works and what that work on the subject of which
corresponds poet-writer / type; Topics discussed how the process / work of
making sense of style by setting the city and society relationship with the
poet, the era in which he lived in the era posture and live and obtain
information about the literary tastes.
XIX. century poet, about the life and literary personality, except the
Bendi Mustafa Baba Divan, no we cannot get information, when considered
in terms of types and styles, it was seen as a representative of the poet's
religious-mystical Turkish literature.
Keywords: Classical Turkish literature, Divan of Bendi Mustafa Baba,
literary genre, literary styles.

Giri
Binlerce yllk bilgi ve tecrbelerle oluan Klasik Trk edebiyat; gelenekten beslenen
airin / nsirin kendi z benliini, yaad evreyle olan ilgisini, beenisini, yergisini sunarken
insann kendiyle ve toplumla ilikisini, yaad adaki duruunu ve yaad an edeb
zevkini sunmaktadr.
Derin anlam yapsyla zengin bir eitlilik sunan klasik Trk edebiyat metinlerini
anlamlandrmada eser, i ve d yap denilen iki adan ele alnmtr. D yap dediimiz ekil
ile ilgili yaplan vezin, nazm ekli, kafiye, msra veya drtlk says, duraklar, hece says gibi

Doktora rencisi; Atatrk niversitesi, Sosyal Bilimler Enstits, haticecelik1942@gmail.com.

Hatice ELK

444

ayrtrmalar eseri zmleme adna bugn zerine konuulacak bir yap arz etmemektedir.
Eseri anlamlandrmada iyapnn elerinden olan tr ve tarz dediimiz eserin ne ile ilgili
olduu ve airde - nsirde neye tekabl ettii yani eserin konusunu / trn; ele alnan konunun
nasl ilendiini / tarzn belirlemek zere henz snflandrmalarn yaplmad ya da eksik
yapld grlmektedir. Edebiyat teorisinde tr, edeb metnin yorumlanabilmesi iin tespit
edilmesi gereken bir ara olarak grlmekte ve edebiyat felsefesinin temel problemlerinden biri
saylmaktadr (Akku, 2007: 11). Edeb eseri anlamlandrmada metnin neden bahsettiini
belirleyen tr bal eitli alt balklarla ele alnmasna ramen, edeb tarzlar bahsine pek fazla
deinilmemitir. Trlerin metnin anlam dnyasn sunduu gr ve her metnin farkl sunu
biimlerini (tarz) sergilemesi tr balyla birlikte tarz baln konuya dhil etmeyi gerekli
klmaktadr. Eseri anlamlandrmada eitli alt balklarla ayrtrlarak yaplacak olan tr ve
tarzlar konusu rnek metinler zerinde yaplacak eitli almalarla netlik kazanacak, eseri
anlamada pek ok boluu dolduracaktr.
Klsik Trk edebiyat metinleri insann sze ykledii anlamla, meth, fahr, hicv
terimlerinin airde tekabl ettii sunua gre eitlilik sunmaktadr. airin yaratcy,
peygamberleri, din byklerini, memduhunu, tabiat, eyay methetmesi; kendi airlik gcn
vmesi vg tarzn; iinde yaad a, felei, toplumu, kendini yermesi de yergi tarzlarn
oluturmaktadr. vme, vnme, yerme / yerinme tarzlar insann hayata baknn szle edebiyatla ifade edilmesiyle metinlerin arka planndaki ana yapy oluturmaktadr. Bu temel
sunu biimi (tarz veya slp) de eitli tarzlar oluturmaktadr. Klsik Trk edebiyatnda
manzum ve mensur oluuna baklmakszn bu tr eserler vme vnme - yerme tarznda
yazlm eserler olarak kabul edilebilir (Akku, 2007: 18). Hayatn ve insann yansmas da olan
bu sunu biimi bazen bir arada, bazen de birbirinden bamsz bir ekilde edeb eserde yer
almaktadr. Konuyla ilgili yaplan metin inceleme almalar ve divanlarda grlecei zere
eserin tr veya tarz airin, nsirin ya da mstensihin metne koyduu mesela dariye trne
ait olduunu belirten Der- Vasf- Saray- Feridun Beg gibi bir balkla saptanabilecei gibi,
bazen de yaplan btncl incelemelerde aratrmacnn tr ve tarzlar saptama, ayrt etme
hassasiyetiyle kefedilmektedir. Yaplan bu incelemelerde grlecei zere tr ve tarzlarn
kaside, musammat, tarih, kta- kebire gibi nazm ekillerinde daha ok rneklerine
rastlanlmaktadr. Gazel gibi nazm ekillerinde de bazen beyitte bazen de gazelin tamamnda
tr veya tarza rnek oluturacak beyitler - metinler bulunmaktadr.
Bu almada Mutasavvf bir air olan Bendi Mustafa Babann Divan tr ve tarzlar
genel snflamasyla incelenerek eseri anlamlandrmada tr ve tarzlarn ilevi aklanacaktr.

______________________________________________
Uluslararas Trke Edebiyat Kltr Eitim Dergisi Say: 4/1 2015 s. 443-464, TRKYE

Hatice ELK

445

Hayat hakknda hibir bilgiye sahip olmadmz Bendi Mustafa Babann edeb kiilii
onun ahsiyetinin en belirgin ynn oluturmaktadr. Divanndaki iirlerinden hareketle onun
tasavvufi dnce yapsn, edeb ve sosyal dnyasn, hayatn, iinde yaad yzyln
durumunu bir dereceye kadar renmek mmkndr.
Bendi Mustafa Babann bilinen tek eseri divandr.1 Bir tek nshas bulunan Bendi
Mustafa Baba Divannda, toplam 212 manzume bulunmaktadr. Bu manzumelerin tasnifi
yledir: 14 kaside, 165 gazel, 2 mesnevi, 2 tahmis, 16 ark, 1 muhammes, 3 mseddes, 7
mstezat, 2 de nazmdr. airin ml Divan Gazel Had (1 tane), noktasz gazel (2), lebdemez
gazel (2), kara hece gazel (1) diye adlandrd gazelleri de vardr.
Divanda Yer Alan Edeb Tr ve Tarzlar
Ehli Beyt ve Hz. Ali sevgisiyle iirlerini kaleme alan Bendi Mustafa Baba, din tasavvufi Trk edebiyatnn bir temsilcisi olarak bu sevgiyi gazelleri bata olmak zere hemen
hemen btn manzumelerinde dile getirmi, bu da malzeme itibariyle eserde din tr ve tarzlar
daha belirgin klmtr.
Klasik Trk edebiyat rnlerinin verildii tarih ve kltrel ortam dikkate alndnda
klasik Trk edebiyatnn ana kaynaklarndan birinin din olduu grlmektedir. Dinin edeb
eserde bilgi ve ilham kayna olmasnn tesinde, airin / nsirin kendi benliinde ve yaam
tarzndaki varlyla da edeb eserde din trler ve tarzlar baln oluturmaktadr. Yaamn
iinde var olan dine ait kavramlarn, sembollerin Klasik Trk edebiyatndaki varln dikkate
alarak her edeb eserde gelenee bal olarak yerini alan tevhit, mnct, nat gibi din trlerin
dnda, baz eserlerde airin / nsirin din-tasavvufi hviyetinden dolay din tr ve tarzlarn
okluu eserin yazl amacn oluturmakta bu da eseri din ierikli klmaktadr. Buna bal
olarak Din - Tasavvufi Trk Edebiyatnda din trler ve tarzlarn ele aln ve okluuna gre
belirgin tr ve tarzlar olumaktadr. lenilen konuya gre din - tasavvufi edeb trler benzer
veya farkl adlandrma ve snflandrmalarla karmza kmaktadr. Bu snflandrmalardan biri
Abdurrahman Gzele aittir. Abdurrahman Gzelin Din-Tasavvuf Trk Edebiyat Nazm
Trleri bal altnda yapt snflandrma drt ana balkla sunulmutur (Gzel, 2004: 586).

ELK, H. (2010). Bendi Mustafa Baba Divan (nceleme- Metin). Yaymlanmam Yksek Lisans Tezi, Erzurum:
Atatrk niversitesi, Sosyal Bilimler Enstits.

______________________________________________
Uluslararas Trke Edebiyat Kltr Eitim Dergisi Say: 4/1 2015 s. 443-464, TRKYE

Hatice ELK

446

1. Allah-Tel Hakknda Yazlan Trler: Tevhit, lahi, Esma-i Hsna, Mnct, Elifnme
2. Peygamberler Hakknda Yazlan Trler: Nat, Gevher-nme, Dolap-nme, Esm-i
Neb, Sretn Neb, Mcizt- Neb, Hicret-nme, Mirac-nme, Mevlid, Hilye, Krk Hadis,
efat-nme
3. Din ve Tasavvuf Bykleri Hakknda Yazlan Trler: Menakb-nme, Velayet- nme,
Evliy- nme, Methiye, Mersiye, Maktel-i Hseyn, Dvaz-nme
4. Din nan ve Tasavvufi Dncelerle lgili Yazlan Trler: Vcut-nme, Nasihatnme, bret-nme, Fazilet-nme, Ftvvet-nme, Gazavt-nme, Mansur-nme, Tenbih-nme,
Besmele-nme, Salat-nme, Minber-nme, Oru-nme, Ramazan-nme, Hac-nme, Kbenme, stihrac-nme, stimdad-nme, Tac-nme, Nevrz-nme, Tahassr-nme, Fetva-nme,
Tarikat-nme, Nutuk, Hikmet, Devriye, athiye, Vasiyet-nme, Kyamet-nme, Maher-nme
Yukardaki snflandrmaya benzer ve farkl olarak yaplmakta olan snflandrma ve
adlandrmalar, tarz konusunun henz ele alnmadn gstermekle birlikte tr konusunun ise
henz snrlarnn izilmediinin bir kantdr. Buna bal olarak yaplan snflandrmalarda,
adlandrmalar ve trlerin sahas deiebilmekte tr ve tarz ayrm yaplmakszn yeni tr ve
tarzlar eklenmektedir.
1. Konusu Allah-Tel ile lgili Olan Trler: Tevhit, Esma-i Hsna, Mnct (Kemikli,
2013: 162).
2. Hz. Peygamber ile ilgili Trler: Nat, Mevlit, Siyer, Hicret-i Neb, Hilye, Mucizt-
Neb, emil, Miraciyye, Regaibiyye, Hadis-i Erbain (Aksoy, 2013: 187).
3. Din Duygulanma ve Yaama ile lgili Trler: Mersiye / Maktel, Ramazniye,
Bayramiye, Gazavtnme / Fetihnme, Nashatnme / Pendnme,Menkabe / menkb (ztrk,
2013: 214).
4. Biyografik Bilgi htiva Eden Yaam ykleri Etrafnda Gelien Trler: Ksas-
enbiy, Tezkiretl-evliy ve Menkb-nme
5. Din Konulu Trler: Kurn- Kerimin tercme ve tefsiri, itikat, ibadet, ahlk vb.
konularnda yazlan trler
6. Destani Anlatm Tarznn Benimsendii Din-Destani Trler: Cenknmeler
7. Tekke Geleneini ve Tarihini Aktaran Manzum ve Mensur Trler: Tezkiretl-evliya,
Menakb-nme, Evliy-nme, Velyet-nme, Mansr-nme
______________________________________________
Uluslararas Trke Edebiyat Kltr Eitim Dergisi Say: 4/1 2015 s. 443-464, TRKYE

Hatice ELK

447

8. Tasavvufi Yolun Esaslarn Telkin Eden Trler: Nasihat-nme, Sohbet-nme, bretnme, Fazilet-nme, Tenbih-nme, Minber-nme, Vasiyet-nme
9. Tasavvufi Edep ve Erkn Gsteren Trler: Telkin-nme, Erkn-nme, Tc-nme,
Tarikat-nme
10. Tasavvuf Dncesinin Temel Konularn Aklayan Trler: Vahdet-nme, Vcdnme, athiye ve Devriye
11. Din Ulularndan Yardm Dilemeyi Salk Veren Trler: efat-nme, Destur-nme
ve stimdad-nme
12. Sfiyi Kurann Anlamyla Buluturan Trler: Besmele-nme, hls-nme, Ayetnme
13. Din Grevleri ve Temel Hukuki Meseleleri reten Trler: Vesalat-nme, Orunme, Ramazan-nme, Hac-nme, Kyamet-nme, Maher-nme, Fetva-nme
14. Gelecee likin karmlar Yapan Trler: stihra-nme
15. Gafletle Geen Zamann Muhasebesini Yapan Trler: Tahassr-nme
16. Hl Dilinin Da Yansd, Vecdin ve Cezbenin Tesiriyle Sylenen Trler: lh,
Nefes, baz Hikmet, Nutuk, Devriye ve athiyeler (Kemikli, 2013: 251).
Yaplan benzer ve farkl snflandrmalarda da grlecei zere tr ve tarz bal
altnda yaplacak yeni incelemelerin, mukayeselerin sonucunda farkl tr ve tarzlarn
kefedilmesiyle benzer veya farkl adlandrma ve snflandrmalarn olaca kanlmaz bir
gerektir.
Metnin ierii / edeb trler ve metnin sunu biimi / edeb tarzlar bal erevesinde
yaptmz tarama sonucu mutasavvf bir airin iirini olutururken ele ald konularn ne
kadarnn din ierikli olduunu anlamak maksadyla Bendi Mustafa Baba Divannda Edeb
Tr ve Tarzlar genel bal, Din erikli Edeb Tr ve Tarzlar ile Din erikli Olmayan
Edeb Tr ve Tarzlar balna ayrlmtr. Din erikli Edeb Tr ve Tarzlar bal altnda
mnct tarznn alt balklar olan Niyaz-nme / Dua-nme, Meded-nme / stimdad-nme,
efa'at-nme, Tevbe-nme; Besmele-nme; Esm-i Hsn rnekleri; Hz. Muhammed, Hz. Ali
ve On iki mama yazlan Natlar; mersiye trnn alt balklar olan Maktel-i Hseyin,
Muharremiyeler; airin arife, zahide seslenerek t verdii Nasihat-nme / Pend-nme;
tasavvufi sembollerin kulland Sk-nme / Sahb-nme / ret-nme; Elif-nme rnei eserin

______________________________________________
Uluslararas Trke Edebiyat Kltr Eitim Dergisi Say: 4/1 2015 s. 443-464, TRKYE

Hatice ELK

448

tr-tarz; beyit / bent numaras, nazm ekli ve numaras2 belirtilerek divandan muhtelif
rnekler iirin tamamndan ziyade beyitlerle verilmitir. Din tr ve tarzlarla dolayl olarak ilgili
olmakla birlikte bu ilginin dnda ele alnan konuya ve ilenie gre adlandrma yaptmz din
ierikli olmayan edeb tr ve tarz rneklerinden olan Iydyye / Bayramiyye, Bahariyye /
Rebiyye, Temmuziyye, Hasb- Hal / Iydet, ikyet-nme / Tazallm, Firak-nme / Firkatnme / Hecr-nme / Tahassr-nme; Tahkiye, Tasvir rnekleri de Din erikli Olmayan Edeb
Tr ve Tarzlar bal altnda rneklendirilmitir. Ayrca rnek olarak verilen metinlerin trtarz, beyit / bent says, nazm ekli / numaras ve divandaki sayfa numaras Din erikli Edeb
Tr ve Tarzlar ile Din erikli Olmayan Edeb Tr ve Tarzlar balyla tablo ile de
gsterilmitir.
A. Divanda Din erikli Edeb Tr ve Tarzlar
1. Mnct
Klasik Edebiyatta, Allahtan dua ile bir ey istemek zere yazlm manzum ve mensur
eserlere mnacat ad verilmektedir. Bu tarzn manzum rnekleri ounlukla kaside, gazel, kta
mesnevi nazm ekillerinde yazlmaktadr. Mnacat tarznda air; gszl, acziyeti,
pimanl karsnda yaratcnn mutlak g sahibi oluu ve stnln vurgulayan iirler
yazmaktadr. Allaha yalvarmak, yakarmak, affedilmek, niyaz ve dua etmek amacyla Niyznme / Du-nme, Meded-nme / stimdad-nme, efat-nme, Tevbe-nme gibi yakarna
gre eitli alt balklarla ele alnabilen mnacat tarznn rnekleri Bendi Mustafa Baba
Divannda mnacat tarznn alt balklarn oluturmaktadr.
Yaratcya kar yalvarmay dile getiren mnacat st balnn altnda alt balklara
ayrdmz Niyz-nme / Du-nme, Meded-nme / stimdad-nme, efat-nme, Tevbe-nme
gibi tarzlarda yakar, farkl tarzlar olutursa da genel manada kulun acziyetinden ya da
istemesinden kaynaklanan birbiriyle rntl beyitler bu tarzlar bir btn olarak mnacat
tarzndan ayrtrmay zorlamakta, ele alnan seslenme hitaplar ve airin isteini dile getirme
tarznn farkll mnacat tarznn alt tarzlarn ayrmay zorunlu klmaktadr.
a. Niyz-nme / Du-nme
iirlerinde slam dininin btn retilerini kabul eden bir kul olarak karmza kan
Bend Mustafa Baba, dinin btni ksmn anlamay hedefleyen ilahi ak terennm eden bir
birey olarak Allahtan yardm dileyerek, aczini belirtip niyaz ve yakarta bulunur. Divanda 1.,

rnek verilen metinlerin nazm eklini gsteren Kaside K.; Mesnevi, M.; Gazel G.; Tahmis, T.; Muhammes Muh.;
Mseddes Ms. ksaltmasyla, beyit numaras da B. ksaltmasyla gsterilmitir.

______________________________________________
Uluslararas Trke Edebiyat Kltr Eitim Dergisi Say: 4/1 2015 s. 443-464, TRKYE

Hatice ELK

449

7. ve 14. Kaside; 1. Mesnevi; 25., 67. ve 143. gazel dua-nme tarzn btnyle ileyen
metinlerdir.
Nefs-i eytn elinde byle yesr
lah eyle hals kald fakr
Y Rabbi akl u dilim it ird
Avn ile lutf bbn eyle gd
lah eyle nefsden tefrk
Dl aklm rhum ile ola refk
Akl u nefsi dil-i rha yr it
Avn lutfun y Huda izhr it
Bu rh- mecrh ki bir miskn n-r
Mahcb etme maherde y Cebbr
1.M/11.12.13.16.17.B
Tarkayn-i immeynden dr etme Bendyi y Rab
mmlar hne-i kalbimde bir nr-i mcelldr
7.K/9.B.
Her ne itdimse bu ak yolunda itdim ben bana
Koyma Hak sen ki arada beni ricm bu sana
Crmmi fehm eyleyb giryna dmem bu dem
Kapuna geldim y Gaffar-z-znubsun Rabben
lims srrul- hafiyyt oldgna bhe yok
Evveli men hiri nn senin velhasena
14.K./1.2.4. B.
Y Huda Bend kulun it hl ehline yr- gr
Pyemi drme rh hakk nm bilmeze
143.G./5.B
b. efat-nme
slam Peygamberinin veya din byklerinin yceliinin anlatld Nat trnn son
blmlerinde airler, gnahlarn itiraf ederek efaat talebinde bulunurlar.

______________________________________________
Uluslararas Trke Edebiyat Kltr Eitim Dergisi Say: 4/1 2015 s. 443-464, TRKYE

Hatice ELK

450

Bendi Mustafa Baba, Nat trnde yazd iirlerinde slam Peygamberi, Al-i Aba ve
Hz. Ali araclyla maher gnnde affedilmeyi ve insan- kmil olmay dileyip yaratcya
yalvararak efat-nme tarzn oluturmaktadr.
Habbin hakkn y Rab afv kl abdi n-r
efatin nasb it d ddem pr-hn alarm
4.K./10.B
Crmme eyle nasb Hak anlarn efatin
Rz-i maherde kam meydna bismillh ile
2.K./15
Sensin em-i nr u dl-i uk
efatine muhtcz mutlk
efatini umar hep mmet
b- ryundur mcrime rahmet
efatinle bendeni d it
Halayk ire gnlm bnyd it
2.M./7. 15. 17.B.
c. Meded-nme / stimdad-nme
Yardm ars niteliinde olan meded-nmede air, eyhim dedii Hz. Aliden ve
yaratcdan yardm isteyip yalvarmaktadr.
Meded mrvet hm Al dilde ems mhm Al
Artd yeti hm Al direm emn eyhim sana
6.G./3.B
Ak elinden derde giriftr oldum
Sen bilirsen hlim ilahm meded
stikmetim yok bkarr oldum
T semya kar n hm meded
Ak- sevd benim krm dima
Buna ddi baht siyhm meded
Pr-gazabla bana ceflar idb
Dglad sinemi o mhm meded
______________________________________________
Uluslararas Trke Edebiyat Kltr Eitim Dergisi Say: 4/1 2015 s. 443-464, TRKYE

Hatice ELK

451
nki dili Bendim zlfi telinde
Bana rahm etmez mi o hm meded
35.G./1,5. B.
n Bendi bilr hem arr subh m
hm y Al eyle meded k- zrm
114.G./5.B.
. Tevbe-nme

ledii gnahlardan duyduu pimanln samimi bir ekilde dile getirip Tevbe- nme
tarzn oluturan air, yaratcdan af dilemektedir.
Var m kapundan gir bir kapu hcet ehline
limul- srrul hafiyytsn beyn her kl u kl
Tvbe y Rabbi kusruma diyb Bendi kulun
Kazi-yl hct efendim sana kld arz- hl
3.K./ 8.9.B.
Duyup Gaffr ismin tvbelerle kapuna geldim
Oldum aknda ben bu nr ile memn alarum
4.K./8.B.
d. Esma-i Hsna
Bendi Mustafa Baba Divannda, mutlak hakikat olan Allah, hakikatin kendisi ve
inancn merkezindedir. Allahn gzel isimleriyle dua edilmesinin gerei Kurn- Kermde
drt ayr surede yer alan birer ayetle belirtilmektedir.
En gzel isimler Allahndr. Ona o isimlerle dua edin. Onun isimleri konusunda
erilie sapanlar brakn. Onlar yaptklarnn cezasn greceklerdir. (Araf 7 / 180).
De ki: Gerek Allah deyin, gerek Rahmn deyin, hangisini derseniz deyin, en gzel
isimler onundur. (sra 17 / 110)
Allahtan baka ilah yoktur, en gzel isimler onundur. (Th 20 / 8)
O; var eden, gzel yaratan, yarattklarna ekil veren, en gzel adlar kendisinin olan
Allahtr. (Har 59 / 24)
Bu ayetlere ilaveten Allahn doksan dokuz, yzden bir eksik, ismi vardr. Bu isimleri
kim sayarsa (veya ezberlese) cennete girer Hadis-i erifiyle de kulun yaratcyla olan
______________________________________________
Uluslararas Trke Edebiyat Kltr Eitim Dergisi Say: 4/1 2015 s. 443-464, TRKYE

Hatice ELK

452

tankln - idrakini oluturan, Allah tanmay, Ona bu isimlerle yalvarmay gerektiren din
sylem olumu, bu da edebiyatmzda Esm-i Hsnalar oluturmutur.
Allaha duyduu derin sevgi ve teslimiyeti bir tavrla ilahi akn anlatan Bend
Mustafa Baba, samimiyetle akn dillendiren bir kuldur ve bu vesileyle Esma-i Hsnay
Gzel Olan Allahn simlerini anarak sevgisini, saygsn, acziyetini belirtir.
Bendi Mustafa Baba, Allah Aliml-srrul hafiyyat, Azm--n, Bedh, Cebbr,
Cell, Ceml, Dest-i kudret, Feyyz, Gafrz znbe, Hakk, Hallk, Hme-i Kudret, H, Hda,
lhi, Kerimz- Zlcell, Kudret-i Hakk, Lem-yezel, Mennn, Mevl, Mu n, Padiah- lem,
Rabb, Rabbl- lemn, Rabbl Mucb, Rahm, Settr, Subhn, ehenh, Vhid, Yezdn gibi
eitli isim ve sfatlarla yceltmekte ve dualarnn kabul gibi vesilelerle sk sk anmaktadr.
ehr old unsur kim hemi bu eyda zhir
Bu hkile nr b rife vir bdna Feyyz
78.G./5.B.
Yzm derghna dutdum ey Kerim-i Z-l-cell
Nr-i ddrna bu ben mcrimi eyle visl
Her seher vaktinde efgn eylerim kapunda ok
Vkf her esrrm sensin hemn ey L-yezl
3.K./1. 2.B.
e. Besmele-nme
slami bir gelenek olan Her iyi ve gzel bir ie Rahmn ve Rahm olan Allahn ad
ile balamak edebiyatta da bir gelenektir. Baz divan ve mesnevilerde ya da mstakil eserler
hlinde, Besmele tefsirleri bulunmaktadr (Gzel, 2004: 683).
Mensur eserlerdeki takibe gre Besmele, Hamdele, Salvele sralamas, manzum
eserlerde Besmele, Tevhd, Mnct, Nat, Sebeb-i Telf-i Kitb eklindedir.
Bendi Mustafa Baba Divannda Besmele-nme rnei olan besmelenin tavsif edildii
20 beyitten oluan 2. Kaside, her ie Besmele ile balamann gereklilii ifade edilmitir.
btid hamd idelim Rahmna Bismillh ile
kr-i b idelim Yezdna Bismillh ile
Alt bin hem altyz ol altm alt yet idi
Ahd peymn eyledik Kurna Bismillh ile
______________________________________________
Uluslararas Trke Edebiyat Kltr Eitim Dergisi Say: 4/1 2015 s. 443-464, TRKYE

Hatice ELK

453
Nakd- cnm ak yolunda seblullah durur
Tvbeler crmme kana kana Bismillh ile
2.K./1. 10. 20. B.
2. Nat
slam

Peygamberinin

yceliini,

yaratln

gayesini,

dier

peygamberlerden

stnln, isim ve sfatlarn anlatmak iin yazlan Nat tr; bu genel anlamnn dnda drt
halife, tarikat, din ulular ve veliler iin de yazlan vg iirleridir. Natler, ounlukla kaside
nazm eklinde yazlmakla birlikte, gazel, mesnevi, kta, mstezad, terci-bend ve terkib-bend,
musammat, rub, tuyu, mfred ve msra eklinde yazlm pek ok Nat rnei bulunmaktadr.
Bendi Mustafa Baba Divanndaki Natler; Hz. Muhammed, Hz. Ali ve On iki mamn
vg ve vasflarn ieren tarzlarda kaside, gazel, mesnevi ve tahmis nazm ekillerinde
yazlmtr.
a. Hz. Muhammed
Mesnev Nat- Resl balyla yazlan 21 beyitli mesnevide air, slam
Peygamberine duyduu sevgiyi, saygy, peygamberimizin mucizelerini konu edinmektedir.
Ey pdih u habb-i d-lem
Yazmaa medhini kdir mi kalem
Ki sensin nr u fahr-i d-cihn
Ry- bnla halk bu kevn mekn
Sensin hep enbiynn mmtz
Zemn semnn sensin icz
2.M./1. 2. 3. B.
Yz yigirmi drt bin nebnin srr tekml andadr
Hem zemn semya ol ziynet viren sultna h
On sekiz bin halk lemden evvel bir nr idi
Htem-l neb iridi bu hir zamne h
5.K./2. 3. B.

______________________________________________
Uluslararas Trke Edebiyat Kltr Eitim Dergisi Say: 4/1 2015 s. 443-464, TRKYE

Hatice ELK

454
b. Hz. Ali

Hz. Alinin Hz. Muhammed ile ayn nurdan yaratld, velayet sahibi olduunu belirten
air, divanda Hz. Aliyi ah- Necef, ir-i Huda, Murtaza, ir-i Yezdan, Haydar- Kerrar, ah-
velyet, mam- muttakin, La Feta, Esadullah isimleriyle anarak vglerini belirtmitir.
Emr-l mminin zhid Aliyyl- Murtezdur bu
Huss yr-i fahr-i lem Muhammed Mustafdr bu
Buyurd ikimiz bir nrdan mahlkuz diy Ahmed
Gzn a bahr- hikmetde ne srr- kibriydr bu
Nbvvet bahrinin ser- hnedn h velyettir
Svr Dldln kim zlfekar- l-fetdr bu
3.K./1.2.3.B.
Hem zemn ehl-i sem bil bu d gnn eys
Her biri bir drl ismin h- Necef yd eyledi
Kimi der r-i Hudadr kimi der ah- evveli
Ben bilrem h houm velyet ird eyledi
Kank dilden agram ben bende-i hm ezel
Tflken ben bin bir ismin talm std eyledi
157. G./ 4.5.6.B.
c. On iki mam
On iki mamn srasyla ele alnp vld manzumede air, onlarn yolundan
gideceini belirtmektedir.
L fet ill Al l seyfe ill zlfekardur 3
Bunun srrn fersetle Aliyyl Murtezdan gr
Muhibb-i hnedn- Mustafya sdk ol ey dil
n Hak bbna teslm olmag Hasan Rzdan gr
Ms-y Kzma ya h neler itdi havricler
ehdet bbna bevvbl Ms Rzdan gr
6.K./3.4.7.B.

Aliden baka yiit, Zlfikardan baka kl yoktur.

______________________________________________
Uluslararas Trke Edebiyat Kltr Eitim Dergisi Say: 4/1 2015 s. 443-464, TRKYE

Hatice ELK

455
Cn u ba diri gider mi k- sdk olan
Bunlar bilen bilr fahr- cihn- rifn
Ms-y Kzm mm Rz-y sultn Horsan
h Tak ile Nak hem Asker Mehd-beyn
Bendi bunlardan velyet yagd kim misl-i berf
1.T/6.B.
3. Mersiye

len kiinin ardndan duyulan zntnn dile getirilip, yazlan kiinin vgyle anld
mersiye trnn dini alt tr olan Hz. Hseyin ile aile mensuplar ve taraftarlarndan yetmi
kadar kiinin Kerbelda ehit edilmesini anlatan Maktel-i Hseyin rnekleri divanda Mersiye-i
h Hseyin Der Kerbel balyla 10. kasidede, 1. muhammeste ve Diger Mersiye
balyla da 1.mseddeste ele alnmtr.
Mednede virmedi rahat Yezd lanet ana
htiyrsz ekdi n kim Kerbelya rh Hseyin
Kerbel bahr-i beldr ddi ehl-i beyt kamu
Kald gird-b belda elved ah h Hseyin
10.K./6. 7. B.
Kerbeldan erdi nice geye bu nr meded
Dg- snem stne durdu bu yer dg dahi med
Hn-fen old sirikim rz u eb h meded
ehd old bunca hnedn- nbvvet Al- ced
Kurretl ayn- 4 Ebl- Ksm Muhammed y Ehad
Mtem-i Hseyn ile nrm fuzn snmez ebed
1.Ms./1. Bent
Ser-nign olasn tsen ey arh- zlim b-vef
Zbde-i nesl-i Resl derde etdin mbtel
Py-ml old rislet hnedn elved

Onlar, "Ey Rabbimiz! Elerimizi ve ocuklarmz bize gz aydnl kl ve bizi Allah'a kar gelmekten
saknanlara nder eyle" diyenlerdir. Kur an- Kerim, Furkan Sresi, 25 / 74

______________________________________________
Uluslararas Trke Edebiyat Kltr Eitim Dergisi Say: 4/1 2015 s. 443-464, TRKYE

Hatice ELK

456
Tene-leb old ehd Hseyn bnl- Murtez
Bu cihd- Kerbeldr Kerbeldr Kerbel
1.Muh./1. Bent
a. Muharremiye

Hicr - kamer yln ilk ay olan Muharrem aynda yazlan veya sylenilen Maktel-i
Hseyin denilen mersiye trnn bir tarz olan Muharremiyelerde, Hz. Hseyin ile aile
mensuplar ve taraftarlarndan yetmi kadar kiinin 10 Muharrem 61 (10 Ekim 680) tarihinde
Emev halifesi Yezid kuvvetlerince Kerbelda ehit edilmesinden duyulan znt ifade
edilerek Ehl-i Beyt sevgisi ilenmektedir.
Divanda Mersiye-i h Hseyin Der Kerbel balyla 9. kasidede, Diger Mersiye
balyla da 1.mseddeste Muharremiye trne ait bu ayda yazlan - sylenilen rnekler
bulunmaktadr.
Muharrem girdi gine mteme ddi k-n
Dutd mlk-i cismi zr u nle v ah u fign
9.K/1. B.
Cigerin hnun szer mjgn- emimden bu gam
Zr idb k it giryn mh- muharremdir bu dem
Bendyi itdi helk bu nr- mtem derd elem
Y immul mminin zahm- ciger olur m em
Kurretl ayn- 5 Ebl- Kasm Muhammed y Ehd
Mtem-i Hseyn ile nrm fuzn snmez ebed
1.Ms./5.Bent
4. Nasihat-nme / Pend-nme
Din, ahlaki, mesleki ve toplumsal yaam iin bireyi amacna ulatrmak amacyla
sunulan tler olarak adlandrlan nasihat-nme tarznda air, ilahi ak, vahdet-i vcut, dnya
ve dnyann fanilii, vuslat, hasret, muhabbet gibi tasavvufi duygu ve dncelerini hikemlii
n planda tutarak samimi, iten ve sade bir dil ile ifade etmitir. Bu da bu tarz dini tr ve tarzlar

Onlar, "Ey Rabbimiz! Elerimizi ve ocuklarmz bize gz aydnl kl ve bizi Allah'a kar gelmekten
saknanlara nder eyle" diyenlerdir. Kur an- Kerim, Furkan Sresi, 25 / 74

______________________________________________
Uluslararas Trke Edebiyat Kltr Eitim Dergisi Say: 4/1 2015 s. 443-464, TRKYE

Hatice ELK

457

bal altnda incelememizi gerekli klmtr. tlerinin muhatab kendisi, sevdii, arif ve
zahittir.
ki lemde dil ilmile irfne sava
Dersi lednni oku gitme yabana karda
nki geldin ki bekdan bu fenya mihmn
Gayr durmam giderim dersen ara bul yolda
70.G./1. 2. B.
rif dil blbl uduysa glenden ara
eyd n kim goncaya sen an emenden ara
7.G./1.B.
Ara bul kendi kalbinde bu nr
Olasn halk- lem ire al
Bu nr-i Hakka gir sen k isen
Yolun bulmak ilzm evvel t
11.K./3. 4. B.
Hsne magrr olma ey sevdm
Geer gzelliin kalmaz bir eser
imdi bu anda ftdelerin
Yolunda verirler bire bire ser
3../1. BENT
5. Sk-Nme / Sahb-Nme / ret-Nme
Saki ve arab verek, sakiden arap istemeye; iki ve elencenin trl ynlerine;
badenin gerek ve tasavvufi anlamlarna dair divan airlerinin yazm olduklar iirlere sknme denilmektedir. Sk-nmelerin temel terimlerini oluturan bezm, saki, mutrb, mey, kadeh
kelimeleri hem maddi hem de manevi kltr ifade ederler (Akku, 2007: 217). Mutasavvf bir
air olan Bend Mustafa Babann sk-nme trne ait metinleri de tasavvufi semboller zerine
kurulmutur.
Ben sanurdum sde dilmest arada rh bile mest
Sk dd eyle srh bir de bir desti arb
18. G./2. B.
______________________________________________
Uluslararas Trke Edebiyat Kltr Eitim Dergisi Say: 4/1 2015 s. 443-464, TRKYE

Hatice ELK

458
Sk-yi nevreste doldurmaga geldikde ki gr
Savt ider nzyla ol piyleler hemn srh
31. G./2. B.
6. Elif-nme

Elif-nme kelime manas itibariyle Arap alfabesinin ilk harfi olan elif ile yazlm;
kk kitap, risale, varak anlamlarna gelen nme sznn birlemesinden meydana gelmi
birleik bir isimdir. Divan, k ve din - tasavvufi Trk edebiyatlarnda kullanlan Elif-nmeler,
din - tasavvufi Trk edebiyatnda Allahn varl ve birlii, Allaha yalvarma, peygamber ve
devrin bykleri olan mutasavvflar hakknda yaplan vg gibi konular ilemektedir (Gzel,
2004: 603).
Elif-nme, ounlukla elif harfinden balayp ye harfine kadar her bir harfin
zikredilip sonra da onunla balayan bir kelimenin seilmesi biiminde yazlabilen (ztrk,
2012: 174) bir tarzdr.
Divanda elif harfinden balayp ye harfine kadar her bir harfin zikredilip sonra da o
harfle balayan bir kelimenin seilmesi biiminde murabba nazm ekliyle yazlm ilahi ak
anlatan bir Elif-nme rnei vardr.
Elif el ekmezem ol ha cndan mbtelym ben
Be bilrsen ana hayli zamndan mbtelym ben
Te terzi etvrna kayd dil andan mbtelym ben
Se senlar idb Hakka nihndan mbtelym ben

Nun ne re ideyim zahm akda gayr ben hm


Vav varub zr idem bba hesabsz old gnhm
He h aknla ekem t tkenmez hare dek hm
Ya Yakub gibi Bend ekiyandan mbtelym ben
1.Mur./1-7.bent

______________________________________________
Uluslararas Trke Edebiyat Kltr Eitim Dergisi Say: 4/1 2015 s. 443-464, TRKYE

Hatice ELK

459
Tablo 1: Divanda Din erikli Edeb Tr ve Tarzlar
Eserin
Tr

Beyit/Bent
Says

Tarz

Nazm ekli ve
Numaras

Divandaki Sayfa
Numaras

Mnct
7.15.17.beyit
10.beyit
15. beyit

2. Mesnevi
4. Kaside
2. Kaside

92. sayfa
90.s.
85.s.

5
20
21
9. beyit
5
5
5
5
5
6.

1. Kaside
2. Kaside
1. Mesnevi
7. Kaside
14.Kaside
17.Gazel
25. Gazel
67. Gazel
143. Gazel
23.Gazel

84. s.
85. s.
87. s.
97. s.
109. s.
118. s.
146. s
185. s.
121.s.

5
5
5
9

6. Gazel
35. Gazel
114. Gazel
95.Gazel

112. s
128. s.
170. s.
160. s.

Tevbe-nme

9
11

3. Kaside
4. Kaside

89. s.
90. s.

Esm-i Hsn

6
5
9

78.Gazel
29. Gazel
3.Kaside

153.s.
125. s.
89. s.

20

2. Kaside

85. s.

21
10
8

2. Mesnevi
5. Kaside
12. Kaside

91. s.
93- 94. s.
107. s.

6
7
10
9
6 bent
18
5 bent
5 bent

8. Kaside
157. Gazel

98. s.
193. s.
94. s.
97. s.
95. 96. s.
100. s.
102. s.
103. s.

efat-nme

Dua-nme/ Niyaz-nme

Meded-nme/stimdadnme

Besmele-nme

Hz. Muhammed
Nat

Hz.Ali
Oniki mam
Maktel-i Hseyin

Mersiye
Muharremiye

6
5. bent

Nasihat-nme/Pend-nme

6
4
18
5
5
6
4 bend

Sk-nme
Elif-nme

6. Kaside
7. Kaside
1.Tahmis
10. Kaside
1. Muhammes
1. Mseddes
9. Kaside
1. Mseddes

99. s.
103. s.
148. s.
135. s.
104. s.
112. s.
128. s.
146. s.
195. s.

5
5

70. Gazel
52. Gazel
11. Kaside
7.Gazel
34. Gazel
70. Gazel
3. ark
18. Gazel
31.Gazel

7 bend

Murabba

204. s.

______________________________________________
Uluslararas Trke Edebiyat Kltr Eitim Dergisi Say: 4/1 2015 s. 443-464, TRKYE

118. s.
126. s.

Hatice ELK

460
B. Din erikli Olmayan Edeb Tr ve Tarzlar
1. Iydyye / Bayramiyye

Bayramlk, bayram kutlamas, bayramlar vesilesiyle yazlan manzumelere ydiye /


bayramiye ad verilmektedir. nsanlarn bir arada olduu, gzelliin yaand kurban
bayramnda gzellii yaayamamaktan dolay strap eken air, divanda 5. arkda bu strabn
bayrama yklenen anlamla ele almaktadr.
Bala dil blbl misli zra bayrm gndr
S-be-s herkes kar glzra bayrm gndr
Halk- lem elele vermi nhire yd- erif
Balasn hasret eken efgra bayrm gndr
5../1.Bent
2. Bahriye / Bahriyyt / Bahr-Nme / Rebiye
Baharla ilgili, bahar tasvirine yer veren manzumelere Bahriye denilmektedir. Bendi
Divannda tabiat, mevsimlerle zellikle de bahar mevsimiyle kendini gsterir. Gzelliin fark
edildii, gzelliin herkesi byledii bahar mevsimi, mutlak varln tecellisidir. air bahar
k kartyla 43. gazelde ele alrken 133. gazelde de tabiatn canlanmas, ieklerin
gzelliklerini sunmas, kularn tmesi, imenlerde elence meclislerinin kurulmas gibi pek
ok unsur bahar mevsiminin gzelliiyle anlatlr.
Rebye mevsimidir eyd dili zra eker
Gonca ry ile andelibi hra eker
43.G./1.B.
Yeridi nevbahar fasl dil-i eyd fign gld
Cilland karanfiller ald gl hemn gld
Gl-i ran in blbl bu mevsimde klar zr
Grb hli in garbin andelibe glistn gld
133.G./1. 3. B.
3. Temmuziyye
Yaz ve yaz mevsiminin gzelliinden bahseden temmuziye divanda, gzellik unsuruyla
verilmektedir.

______________________________________________
Uluslararas Trke Edebiyat Kltr Eitim Dergisi Say: 4/1 2015 s. 443-464, TRKYE

Hatice ELK

461
Eyym yaz old nkim arz ider cn bge bg
Seyrine azm etmededir bunca cnn bge bg
83.G./1. B.
4. Hasb- Hl / Iydet

Hasb- Hl, airin kendi kendiyle, felekle, rzgrla konumas eklinde oluturulan
kendi hlinden sz ettii veya samimi bir sohbet ortam, hl hatr sorma tavrn ifade eden
anlatm tarzdr (Akku, 2007: 91). Divanda daha ok i monolog tekniiyle air, gnl ve
felekle konumaktadr.
Dostdan gelb gnl ket gzr ettin biraz
n o dostun hasretiyle h u zr ettin biraz
Geldik u mihmnsn anca bu ile dostdan beri
Bu fenya z vatanndan firr ettin biraz
62.G./1.,3. B.
Ey gnl h idb esrrn gel eyleme f
Elem-i akile akn yolunda eyle sava
69.G./1.B.
5. ikyet-nme / Tazallm
airin - nsirin kiisel veya toplumsal herhangi bir durumdan olumsuz ynde sz etme
tavrnn bir grn olan ikyet-nmede air, kendinden olumsuz ynde sz etme tavrn
taknrsa tazallm ad verilen tarz olumaktadr. Divanda ikyet-nme tarzndaki manzumelere
bakldnda, airin iinde bulunduu olumsuz artlardan ve skntlardan felee serzenite
bulunduu tazallm rneklerinin okluu grlmektedir.
Nice aldn bu dil- rm elimden felek
Hi hay etmezmisin bu em-i selimden felek
Ne sebeb grdn sez bu gnlme mahznlii
Kurtulur msn bakalm gayr dilimden felek
96.G./1-2. B.
Gemedi nzm benim cnna bahtmdan mdr
Dd n-r gzlerim giryna bahtmdan mdr
Hlimi syleyemem sultna bahtmdan mdr
Bu sebeb balar dilim efgna bahtmdan mdr
______________________________________________
Uluslararas Trke Edebiyat Kltr Eitim Dergisi Say: 4/1 2015 s. 443-464, TRKYE

Hatice ELK

462
km kaldm cnn hicrna bahtmdan mdr
2.T./1.Bent
6. Firak-nme / Firkat-nme / Hecr-nme / Tahassr-nme

Ayrlk acsnn dile getirildii firk-nmelerde birinden veya bir yerden uzak olma
durumu ve bu durumun verdii ac anlatlmaktadr. Sevgiliye duyulan hasret ve hapiste yatan
airin zgrle duyduu hasret firkat-nme tarznda divanda dile getirilmitir.
Cnnn hasretiyle ben bir eyym agladm gezdim
te-i firkat ile ben dey dm agladm gezdim
117.G./1.B.
Mahbsu zulmetde kaldm kimse bilmez hlimi
Iztrb u gamla eyvh balamm ha ben
128.G./2.B.
7. Tahkiye ve Tasvir
Kelime anlam olarak tahkiye; hikye etme, anlatma; tasvir ise kelimelerle resim yapma,
betimleme anlamlarna gelmektedir. Tahkiye ve tasvir iki farkl tarz olmakla birlikte, genellikle
ykleyici ve betimleyici anlatm biimlerinin kullanld manzumelerde bir arada kullanlan
iki ayr ifade biimidir. Bendi Mustafa Baba Divannda air, iinde bulunduu durumu,
zaman, mekn, neden ve sonu ilikisine dayanarak var olan durumu anlatmada tahkiye ve
tasvire bavurmutur.
ki kiver hnn desti grinde yesr oldum
Murdm zerre yok cismimde gr kim khne pr oldum
kisinden vrd itdi bugn fermde-i smi
Hkmlerin ed idb d inde mihr-i mr oldum
Hemn dm- cezdan yre h etmek murd anca
Annn iki hn py altndaki zr oldum
Be rh (?)6 ak aklan syledurdum arsgh ire
Snem itdi kesd sad da anunla ben mnr oldum

Yanl okunan-okunamayan kelime (ler) iin (?) kullanlmtr.

______________________________________________
Uluslararas Trke Edebiyat Kltr Eitim Dergisi Say: 4/1 2015 s. 443-464, TRKYE

Hatice ELK

463
ki kiver hnn ugruna Bend olaldan bend
Suhngh cihna byle bir zge dilir oldum
104.G./1-5. B.
Tablo 2: Divanda Din erikli Olmayan Edeb Tr ve Tarzlar
Eserin Tr

Beyit/Bent
Says

Tarz

Nazm ekli ve
Numaras

Divandaki Sayfa
Numaras

Iydyye/Bayramiyye

1. bend

5.ark

197. s.

Bahariyye/Rebiyye

5
5

43.Gazel
133.Gazel

132. s.
180. s.

Temmuziyye

83.Gazel

153. s.

136.Gazel
66.Gazel
5.Gazel
53. Gazel
60.Gazel
62. Gazel
69.Gazel

185. s.
145. s.
111. s.
136. s.
140. s.
143. s.
148. s.

2.T./1
142. Gazel
13. Gazel
96. Gazel

212. s.
179. s.
116. s.
161. s.

106. Gazel
117. Gazel
5. ark
128.Gazel

169. s.
175. s.
200.s.
181. s.

90.
91.
104.
108.
128.
133. Gazel
4. ark

160. s.
161. s.
168. s.
170. s.
181. s.
183. s.
199. s.

108.Gazel
132.Gazel
68. Gazel
72. Gazel
90. Gazel
137. Gazel

170. s.
183. s.
146. s.
149. s.
160. s.
186. s.

Hasb- Hl/ Iydet

ikyet-nme/Tazallm

Firak-nme/Firkat-nme/Hecrnme/Tahassr-nme

Tahkiye

Tasvir

5
5
5
5
5
5
6
1.bend
5
5
5
5
4
4 bend
5
6
5
5
5
5
5
4 bend
5
5
7
7
6
10

Sonu
Klasik Trk edebiyat metinlerini anlamlandrmada iyapy oluturan eserin konusunu
belirten trler ve bu konunun nasl ilendiini ele alan tarzlar; eseri, airi / nsiri, dnemi,
anlamlandrmada nemli bir ileve sahiptir. Henz edeb eserdeki tarzlar hakknda tam bir
snflandrmann yaplmad grlmektedir.
______________________________________________
Uluslararas Trke Edebiyat Kltr Eitim Dergisi Say: 4/1 2015 s. 443-464, TRKYE

Hatice ELK

464

Klasik Trk edebiyat metinlerinde trler ve tarzlarn ayrtrlmasyla yaplacak olan


incelemeler, Klasik Trk edebiyat metinlerinin daha iyi anlalmasn salayacak, eserin
muhtevasn ve airin bu muhtevay ele al tarzn anlamada aratrmaclara kolaylklar
salayacaktr. Bu amala zerinde inceleme yaptmz, . yzyl airi Bendi Mustafa Baba
Divannda tr ve tarzlar incelendiinde airin din ierikli tr ve tarzlar daha ok kulland
grlmtr. Mnacat tarznn alt balklar olan Niyaz-nme / Dua-nme, Meded-nme /
stimdad-nme, efat-nme, Tevbe-nme; Besmele-nme; Esm-i Hsn rnekleri; Hz.
Muhammed, Hz. Ali ve On iki mama yazlan Natlar; mersiye trnn alt balklar olan
Maktel-i Hseyin, Muharremiyeler; airin arife, zahide seslenerek t verdii Nasihat-nme /
Pend-nme; tasavvufi sembollerin kulland Sk-nme / Sahb-nme / ret-nme; Elif-nme
gibi din ierikli edeb tr ve tarzlar divanda yer almaktadr.
Klasik Trk edebiyatn, airin edeb kimliini, ahsiyetini ve yaad dnemi
yanstmada edeb tr ve tarzlar belirlemeye ynelik metinler zerinde yaplacak inceleme ve
mukayeseler ile eseri anlamlandrmada tr ve tarzlarn ilevi aklanacaktr.
Kaynaklar
AA, M., GKALP, H. ve KOCAKAPLAN, . (2009). Balangcndan Gnmze Trk
Edebiyatnda Tr ve ekil Bilgisi. stanbul: Kriter Yaynlar
AKKU, M. (2007). Klsik Trk iirinin Anlam Dnyas, Edeb Trler ve Tarzlar. Erzurum:
Fenomen Yaynlar
AKKU, M. (2009). eyh Galibin Anlam Dnyas: Hsn Akta Edeb Trler ve Tarzlar.
Turksh Studies, Volume 4 Issue 7, 97-112.
AKSOY, H., KEMKL, B., ZTRK, A., UZUN, M. . ve YILDIZ, . (2013). Trk slm
Edebiyat. Eskiehir: Anadolu niversitesi Yaynlar
AYNUR, H. vd. (2010). Eski Trk Edebiyat almalar V, Nesrin nas Dzyazda Dil slp
ve Trler. stanbul: Turkuaz Yaynlar
CANIM, R. (2010). Divan Edebiyatnda Trler. Ankara: Grafiker Yaynlar
ELK, H. (2010). Bend Mustafa Baba Dvn (nceleme- Metin). Yaymlanmam Yksek
Lisans Tezi. Erzurum: Atatrk niversitesi, Sosyal Bilimler Enstits.
DEVELLOLU, F. (2001). Osmanlca-Trke Ansiklopedik Lgat. Yay. haz. Aydn Sami
Gneyal, 18. bs., Ankara: Aydn Kitabevi.
GZEL, A. (2004). Din-Tasavvuf Trk Edebiyat. Ankara: Aka Yaynlar.
KURAN-I KERM, Diyanet Meali, http:www.Kuran.gen.tr. 10.11.2013.
LEVEND, . S. (1998). Trk Edebiyat Tarihi. C.I, Ankara: TTK Yaynlar
ONAY, A. T. (2009). Aklamal Divan iiri Szl (Haz. Cemal Kurnaz). stanbul: H
Yaynlar
ZTRK, N. (2012). Elif-nme ve Nidai'nin Elif-nmesi. Prof. Dr. Mine Mengi Adna
Trkoloji Sempozyumu Bildirileri, 173-184.
______________________________________________
Uluslararas Trke Edebiyat Kltr Eitim Dergisi Say: 4/1 2015 s. 443-464, TRKYE