You are on page 1of 3
Fowio 2 tN ee DLA tA See 6 Wegierski styl zaprzegu IRENEUSZ KOZLOWSKI Efektowny styl wegierski w Rlasycznej formie jest latwo Wie sapraep! pov rozpoznawalny dzieki charakterystycznym elementom ozdobnym ach is opsywany w popreed upragzy — szlankom i blendyszom, nim cdc ysl. Ba lebkim brycokom oraz. strojom aie dig hbk powozgcego i luzaka. absolutny brak i ogromne odle- glosci dzielace miejscowosci wy- magaly odpowiednich Koni, upreezy i pojazdu Konie Dawniej ten typ byl zwany jukie rem, a byly to konie lekkie, sza chetne, nieduze, 0 ognistym temperamencie, chetne do pra cy w szybkim Klusie, wytrzy male na dlugich odcinkach ekstremalnie trudnych drog. Wiadomo, ze przy takim uzyt- kowaniu musialy charakteryzo- wat sig Zelaznym zdrowiem. Kla P sycznym preykladem rasy, spel niajacej te trudne wy wogierskie shagye, inne rasy goracokrwiste. Pray Kladem z naszego podworka sa konie matopolsie, ale ich hodowcy, wpogoni za cecha: mi wierzchowymi, zapomnieli 2e sq to Swietne konie do przegu, chociaz wymag duze} cierpliwosei i doswi czenia w przygotowaniu do te- go rodzaju pracy. W doborze maéci panowala duzo wieksza dowolnos, niz: prey stylu angielskim, Srokacze, bulanki i deresze byly czesto spotykane, lecz. najczescie} — co pozostalo w tym. stylu do dzis ~ widziano konie sive. 2ywy i ogona ograniczala sig do wyczesania \wlosia, bez modelowania ~ jak to mialo miejsce w stylu an- gielskim. W zapraegach sf towych czesto stosuje sie pree- ys WeneuseKorows rywanie grzywy, w celu jej skrOcenia lub zaplatanie w korki. Praktyczne jest wystizyzenie wlosow na potylicy, co ulatwia zakladanie uédzienicy, ale \w takim przypadku nie nalezy dopusz- ‘za€ do najmniejszych odrostow grzy- ‘wy, giyz wyplada to bardzo nieeste- tycanie. Pojazd Tak jak wszystkie elementy zaprzegu, pojazd rowniez powinien sprawiaé wrazenie lekkosi. Powszechnie uzy- ‘wane w stylu wegierskim sq wszelkiego Uprzaz W odréinieniu od angielskie}, uprzqz . stylu wegirskim jest szorowa. Nazew- nicwo je) poseezegSlnych elementow podane bylo w KP nr 3/06. Jest po- wazechnie znana, ale na uwage zaslugu- ja je. charakterystyczne tylko dla tego Siylu, elementy ozdobne, stosowanie tsrych jest zgodne z wymogiem Klasycz- ne} dla niego formy. CzeSci metalowe: Klucze, rozety, pierscenie, spreqczki 33 \wykonane z mosigdzu i maja zabkowane ‘wykoriczenia ys. a, ft. 1). Zaye lama- ne wedzidlo przyjete jest jako standard — rodzaju bryczki, z koztem dla powoza- cego umieszczonym na takiej same} wysokosc, jak miejsca dla pasazeréw. Spotykane w_poludniowo-wschodnie} Polsce bryczki wiosciariskie sq bardzo podobne do klasycznej bryczki wegier- skiej, kt6ra czesto ma boki wyplatane z wikliny, a cata jest. przewaznie w ciemnym kolorze. U nas tego rodza- ju pojazdy wystepuja_przewaznie w kolorach naturalnego drewna, Z podwoziem lakierowanym na czar- no, z 26ltym Zylkowaniem. Warto wspomniet, Ze to od nazwy wegier- skiej miejscowosci Kocs pochodzi r6z- nojezycane nazewnictwo bryczki, jak kutsche, coach, kocz itp. Okucia ele- ‘ment6w pojazdu, np. koficOwki piast, nie sq niklowane, lecz raczej mosiezne. To samo dotyczy lamp. Tapicerka na siedzeniach jest czesto skorzana al- bbo wykonana z sukna lub sztruksu i ko- lorem nawiazuje do koloru pojazdu. Podobne zasady doboru barw dotyczy- ty pojazdéw w stylu angielskim, brzegipodwojnych pierscieni tego we- dzidla r6wniez maja zabkowane wykor- zenie (ot. 1). Jezeli konie wymagaja kietzna o ostrzejszym dzialaniu, dopusz- zane 53 munsetuki szorowe, 2 dwoma lub trzema pierscieniami na czankach. Jest to pewne odstepstwo od stylu Kla- sycenego, ale dose czesto. spotykane przy zaprzegach sportowych. Warunek jest jeden: para lub, wigksza liczba koni |w zapraegu (a mote by€ to caworka lub piatka fot 2) powinna mie bezwzgled- rie ten sam rodzaj kielzna. Uwage nale- 2 nwr6ce na to, aby kolor laficusk6w rmunsztukowych byt ten sam, co czanek. Blendysz, skladajacy sie ze splecionych malych rzemyk6w, zdobionych mosigz- ‘nymi puklami lub gwiazdkami, to charak- terystyczny element skérzany upra ‘czaqcy nakarcenikz nagrzbietikiem ‘Wed, gy nie uzywano pasa pra nego, pelt on role praytreymuij piessnikz pasami pociagowymi Ww uprzedy wegierskiej, w odréze ‘od innych, sq 2s2ywane na okragh Kofi Polski 6/06 Najbardziej charakterystycenym ozdob- nym elementem tej uprzezy, sa taw. sza- anki — dlugie i cienkie rzemienie, wy- ‘kwintnie splecione na plasko u nasady. Dawniej rodzaj splotow img okreSlaé, kto jest wlaScicielem da- nego zaprzegu. Podobnie jak blendysz, szalanki zdobione sq malymi, mosiezny- ‘mi puklami lub gwiazdkami (fot. 11 2) Dzisiaj nielt6rzy producenci. upraezy, idac ,nalatwizne", wycinaja wzory zjed: inego plata cienkie| skéry. Szalanki zawie- Isane 3 przy nacz6lkach, paskach po- 52 licekowych (ot. 1) upinaczu podogonia (ot. 2) Jak wiadomo, zaps} te poru- szaly se po polac, lkach ilasach a wy- 4e| wymienione elementy mialy na cel ‘odpedzanie nekajacych konie owadow. Innym oryginalnym elementem, sto- sowanym prey uprzezy byly male dewonki, zawieszane pray pasach po- ciagowych, obowiazkowo przy koniach lejcowych w czw6rce lub piatce Na Sniegu lub piaszezystej drodze, mia- ty oxtrzegaé o zblizajacym sie zaprzeau W lejeach, prey uprzezy parokonne}, wlagciwie nie wystepuja kryzaki (tak jak w lejcach Achenbacha lub angiel- skich), a dwie pary lejc spinane sq az za reka powozacego, za pomoca tzw. ‘abki, Pray czworce krzyzaki sq stoso- wane, a lejce prawego konia lejcowego (ys. b1) i prawego dyszlowego (rys. b2) 3 spinane razem, na wysokosci dloni powozacego. Tego rodzaju lejce, w dru- fie) polowie XIX w. znalazly uznanie U wiederskich fiakrow (odpowiednik rnaszych dorozkarzy) i sq przez nich sto- sowane do dzisiaj. Stad ich czgsto uty: wana nazwa: lejce wiederiskie. Powoiacy i luzak Klasycanie powozacy wystepowal w stroju, albo racze| mundurze husar- skim (fot. 2). Obecnie, powozacy spor- towo wystepuja w gamiturach, racze} .w ciemnych kolorach i zawsze w kape luszu (fot. 3). Do dz, w pewnym stop- niu, zmienit sie tradycyjny, bardzo ory- ginalny, ludowy str6j luzakéw, zwanych Kofi Polski 6/06 csikos: duzy, ciemny kapelusz z migk kiego materialu, zdobiony’piérami, bia fa bluza 2 Inianego plétna, 0 szerokich rekawach, 2 podobnego materialu spédnica do kolan. Do tego bogato ha- fiowany serdak i czame buty z cholewa- mi, 2 ktérych jeden mial_preypieta ‘ostroge. Dzisiajstosowany str6jluzakéw rowniez widoczny jest na fot. 3. Bat 2 biczyskiem trzcinowym i skérzanym rzemieniem, u nasady zdobionym ple cionym rzemykiem, 2 przywiazanym na koficu, specjalnie uformowanym skrawkiem skOry z wegorza, Styl wegierski, w_swoje).Klasycznej formie, w powozeniu sportowym, so- sowany jest obecnie wylacznie przez zawodhnik6w wegierskich. Angielski sty jak wspominalem w poprzednim arty- kule, prayjat sie zdecydowanie szerze} 616d zawodnik6w r6znych narodowo- Sci. Wplywy angielskie, réwniez w in nych driedzinach 2ycia, sq. widocene nna niemal wszystkich kontynentach Swiata. W powozeniu, jako dyscyplinie jeédzieckiei, najczesce) spotyka sie dz siaj taw. styl sportowy, ktSry jest pewna modyfikacja i polaczeniem angielskiego i wegierskiego. Stalo sie tak, miedzy in- nymi, z powodu. zmiany_przepis6w, cayli odejécia od rozgrywania konkursu polegajacego na ocenie wygladu za przegu izgodnosci ze stylem. Sportowe- mu stylowi w powozeniu. poswigcona bedzie oddzielna c2esé cyklu, aw na- stepnym odeinku zapoznamy sig 2 ro- cdzimym zapraegiem krakowskim.