You are on page 1of 10

MÜHENDİSLİK PLASTİKLERİ

ULTRA YÜKSEK MOLEKÜL AĞIRLIKLI
POLİETİLEN (UHMWPE)
UHMWPE, yoğunluğu 0.930–0.935 g/cm3 arasında değişen ve molekül ağırlığı
milyonlar (2-6 milyon) seviyesinde olan bir polietilen grubudur. Yüksek molekül
ağırlıklarının anlamı polimer zincirlerinin kristal yapı içinde çok sıkı bir biçimde
yerleştiği veya paketlendiğidir, polimer çok serttir ve termoplastik malzemeler
arasında en yüksek darbe direncine sahiptir. Uzun zincirler moleküller arasıi etkileşimi kuvvetlendirerek yükün polimer iskeletine daha etkin bir şekilde transferine
olanak verir. Bu hal, herhangi bir yüksek darbe dirençli termoplastiğe kıyasla daha
dayanıklı ve sert bir yapı oluşmasını sağlar.
UHMWPE çok uzun zincirli polietilendir. Üretimde, genellikle metallosene katalizörler kullanılır.

amorf bölge

kristal lamel
amorf bölge

kristal lamel
http://www.jaaos.org/content/14/9/511/F1.expansion

UHMWPE’de kristal ve amorf bölgeleri gösteren şematik diyagramlar
Moleküller arasındaki Van der Waals kuvvetleri oldukça zayıftır, ancak moleküller
çok uzun olduğundan molekülden moleküle büyük kayma (shear) kuvvetli taşınır.
Her bir zincir diğerlerine çok miktarda Van der Waals kuvvetiyle bağlandığından
tüm molekül-arası kuvvet çok yüksek olur.

Tel/kablo üretiminde genellikle primer tabakanın üstü. Toz UHMWPE aşınma ve darbeye dayanıklı olduğundan doğrudan kalıplanabilir veya şekillendirilebilir. karbon çeliğine kıyasla ise 15 kat daha yüksektir. Örneğin. mekanik koruma sağlaması amacıyla UHMWPE izolasyon malzemesiyle kaplanır.4 GPa gibi yüksek bir yüke dayanabilir. ve fiber ürünler pazarlanmaya başlamıştır. Ester. PVC pencere ve kapı üretiminde PVC esaslı malzemeyi yumuşatmak için gerekli ısıyı kararlı tutmada ve çeşitli şekillerdeki PVC profiller için şekil/odacığı dolgu maddesi olarak. tipik bazı örnekler aşağıdaki tablo-1’de özetlenmiştir. neme. yağ hidrolikleri. çubuk. düşük karbonlu çeliklerde bu değer ancak 0. Teflonla kıyaslanabilir seviyededir. UHMWPE’nin erime noktası 144-152 0C. amid.5 GPa dolayındadır. Daha sonraları çeşitli firmalar tarafından toz. Nem absorbsiyonu çok çok düşük (moleküllerde polar gruplar bulunmadığından su absorblamaz. UV ışınlarına ve mikro organizmaya karşı dayanıklıdır. Sürtünme katsayısı Naylon ve Asetalden biraz daha düşük. sürtünme katsayısı çok düşük. UHMWPE gerilme yükü altında tutulduğunda.. Oksitleyici asitler dışındaki tüm korozif kimyasal maddelere karşı son derece dirençlidir. pnömatik ve yağsız uygulamalarda kullanılmaktadır. pek çok kimyasal maddeye. Örneğin. kırılganlın sıcaklığı <-150 0C dolayındadır. ısıl kararlılığı zayıflatır. levha. kendi-kendini yağlayıcı ve aşınmaya karşı son derece dayanıklı bir malzemedir. Olefin molekülleri arasındaki zayıf bağlanmalar yerel ısıl uyarmalara neden olarak bir zincirdeki kristalin düzenlenmeyi bozar. su içinde yapılan orta derecelerdeki mekanik işlerde. oriyente edilmiş bir UHMWPE fiber 2. bu özelliği ile yüksek kuvvetli çeliklerle kıyaslanabilir seviyededir. fakat yumuşak yüzeyler arasında daha iyi sonuçlar verir. UHMWPE kokusuz. yükün uygulanma süresi boyunca krep (creep) etkisi nedeniyle deforme olur. UHMWPE’in ticari olarak polimerizasyonu 1950’lerde Ruhrchemie AG tarafından gerçekleştirilmiştir. nemlenmez). . Aşınmaya direnci Teflondan daha iyi. UHMWPE imalat endüstrinde de çeşitli amaçlarla kullanımı olan bir mühendislik plastiğidir. Aşınmaya dayanıklılığı çok iyidir. fiberlerin kullanım sıcaklığının 80-100 0C’nın üstüne çıkmaması önerilir. hidroksil gibi gruplar içermediğinden suya. yataklar ve hidrolik sızdırmazlık malzemesi.2 UHMWPE fiberlerde zincirlerin %95’inden fazlası paralel bir düzenlenmeye yerleşirler ve kristallik seviyesi >%85’e ulaşır. bu durumda kısmen kısa moleküller arasında da kuvvetli bağlar meydana gelir. fiber yüzeyi kaygandır. UHMWPE’in endüstrideki uygulama alanları çok çeşitlidir. tatsız ve zehirli etkisi olmayan bir polimerdir.

v. neleri ye dayanıklılık musluk. bafıl. nozul. Kasa sızdırmazlık malzemesi.3 Tablo-1: UHMWPE’nin Endüstriyel Uygulamaları Endüstri Dalı Ana Özellikler Yiyecek hijyeni. conta. metal yüzey sal maddelere dayadesteği. emme odacığı kabı. aks. . Tekstil makineleri Darbeye dayanıklılık Kimyasal madde makineleri Valf. v. kayış. kesme makinesi kaplaması. v.Sürtünmeye ve darbe. dişli tekerlek. aks kolu aralayıcı halka. kızak kılavuz levhası çekme kolu. Absorber panel bağlayıcı. dişli tekerlek.s. v. çarpma levhası. boru. Genel makineler Kendi-kendine yağlama.s. pisKağıt üretim maki.s. zıvana Sürtünmeye ve kimyatransmisyon dişlisi. sürtünmeye ve darbeye dayanıklılık Uygulama Yıldız tekerlek. v. flanş. filtreli pres levhası kızağı. karıştırıcı fan nıklılık koruyucu. makine aletlerinin kaplaması. kılavuz levha. ekskavatör kepçe kaplaması.s. kılavuz ray.s.s. raspa. silme paneli. burç. zıvana. dolgu maddesi.ton pimi kılavuz silindiri.dürme makinesi impelleri. sürtünmeye ve darbeye dayanıklılık İmpeller kasnağı. toplayıcı saplama. v. sızdırmazlık halkası. kendiYiyecek ve paketkendine yağlama. kızak. yüzSürtünmeye ve darbe. koleme endüstrisi rozyona dayanıklılık ve makineleri ses giderme Konstrüksiyon makineleri Kendi-kendine yağlama. yiyecek işleme fabrikası ön kaplama levhaları. damperli kamyon kasa kaplaması. kaplama Maden makineleri ye dayanıklılık levhası. Buldozer kepçe kaplaması. v.s. Bilyalı değirmen kaplaması. sonsuz vida.

üründe oksitlenmeye neden olabilecek serbest radikaller kaldığı gözlenmiştir. UHMEPE malzemenin çapraz bağlı hale dönüştürülmesi iki aşamada gerçekleştirilir. aşınmaya ve yaşlanmaya karşı direncinin arttığı saptanmıştır. (d) ikinci jenerasyon UHMWPE . (a) normal UHMWPE. polietilen zincirlerin birbirlerinden uzaklaşması veya ayrılması çok zorlaşır. (b) birinci jenerasyon UHMWPE. (c) ergimiş çapraz bağlı UHMWPE. polietilen moleküllerinin zincirleri arasındaki moleküler bağlardır. Çapraz bağlanmayla malzemede kompleks üç-boyutlu bir düzenlenme meydana gelir.4 Çapraz Bağlı UHMWPE Çapraz bağlanma.ppt kristalin × × UHMEPE’nin radyasyonla çapraz bağlanması. Işınlandırma moleküller arasında çapraz bağlar oluşmasını sağlar. Çapraz bağlı UHMWPE üzerideki çalışmalar 1990’lı yıllarda başlamıştır. dolayısıyla malzemenin aşınma direnci artar. Birinci jenerasyon çapraz bağlı UHMWPE (Şekil-b). ancak. ışınlandırma. T > Tm × × × × ×  serbest radikal yok × • • serbest radikaller (b) oda sıcaklığı (a) × × × × × × ICJR Kiawah2010 14 Lieberman. normal UHMWPE’nin (Şekil-a) gama ışınlarıyla (veya elektron demetiyle) ışınlandırılmasıyla üretilmiş ve yapışmaya. çapraz bağlar • • • ×× radyasyon • • amorf         (d) × × × • • ×  soğutma ××  (c) • × × × • • • × Sıcaklık. ve ışınlandırılmış malzemenin ergitilmesi.

bakteri üretmez. UHMWPE borular pek çok endüstri kolunda taşıma. elektrik güç fabrikası.seekpart. ÖRNEKLER UHMWPE Borular UHMWPE borular aşınmaya dayanıklıdır. metallurji endüstrisi. Aşınmaya karşı çok dirençli olduğundan yaşam ömrü dolayısıyla bakım ve değiştirme masrafları çok azdır. mekanik özellikleri. Ergitilmiş malzemenin soğutulmasıyla üretilen ve İkinci jenerasyon çapraz bağlı UHMWPE (Şekil-d) olarak adlandırılan ürün. Hafif ve kuvvetlidirler. karbon emisyonu çok düşüktür ve çevreyi kirletmez. Kimyasal maddelere. gemi endüstrisi. http://www. nakliye. teflon da dahil. çapraz bağlar oluşumunda tüketilmeyen serbest radikallerin giderilmesi amacıyla uygulanır. diğer tüm boru hatlarına kıyasla fevkalade antiscaling (pul pul kabarma) özelliği gösterirler. konstrüksiyon endüstrisi gibi. ergimiş malzemede polietilen zincirleri serbestçe hareket ederek. kömür endüstrisi. Kokusuzdur. Yüzeyi çok düzgün olduğundan ve kendi-kendine yağlama özelliğinden dolayı UHMWPE borular. yer altında 100 yıl dayanıklıdır. malzeme içinde yeniden düzenlenirken serbest radikaller birbirleriyle birleşerek ilave çapraz bağlar meydana getirirler.com/company/109019/products/201281095911603527. Güneş altında kullanıldığında 50 yıl. önceki geliştirilmiş özelliklerin yanında oksitlenmeye karşı da dayanıklı hale getirilmiş.5 Ergitme işlemi.html . renksizdir ve zehirli değildir.ve kırılmaya dayanıklılığı artırılmıştır. korozyona ve deniz suyuna dayanıklıdır. kimya endüstrisi. Darbe direnci çok yüksektir. aşınma değeri aynı çalışma koşullardaki eşitli çeliklere karşı 2-16 kat daha yüksektir. örneğin. temizlik ve atık boruları gibi çok çeşitli amaçlarla kullanılmaktadır. yiyecek endüstrisi.

com/product/3202524. http://www. Sentetik buz üzerinde patenle kayılabilen bir yüksek teknoloji mühendislik polimeridir. Levhanın yüzeyine kaydırıcı bir malzeme püskürtülür.html http://zgxinxing. UHMWPE levhaların sürtünme katsayısı.html http://www. kızak yapımında ve aşınma blokları olarak kullanılmasına olanak verir. tüm mühendislik plastiklerine kıyasla çok düşüktür.china.cn/selling-leads/img_1132000090_1.chemistryland. Levhalar dev paneller şeklindedir. konveyörler veya üretim hatlarıyla bağlantılı büyük hacimli konteynerlerde kullanlır. hafiftir. yapısal görünümü beyaz bir plastik levhaya benzer. aşınmaya kimyasal maddelere.com/PolymerPlanet/Polymers/PolymerTutorial. Fevkalade aşınmaya direnci UHMWPW levhaların kanal ve hoper kaplamada. UHMWPE levhalar yiyecek üretim ortamlarında.en. kolaylıkla işlenebilir. Nem çekme özelliği çok düşük olduğundan UHMWPE levhaların önemli bir kullanım alanı da denizcilik sektörüdür.htm .6 UHMWPE Levhalar UHMEPE sert ve sıkı (yoğun) bir termoplastiktir. gerçek buz üzerinde olduğu kadar rahatlıkla kayar. korozyona dayanıklıdır. düzgün ve dikişsiz. kendi-kendine yağlayıcıdır. üzerinde güvenli bir kayma sağlayacak şekilde yerleştirilebilir.ecvv. Düşük sıcaklıklarda işlenebilir özelliği nedeniyle UHMWPE sentetik buz levhaların üretiminde kullanılmaktadır. patenler.

moleküller arası bağlanmaların. yüksek sıcaklık kararlılığı.UHMWPE Fiberler UHMWPE fiberler. Kullanım alanları arasında savunma sanayi (kurşun geçirmez malzemeler gibi). Bilinen üç yüksek teknoloji ve yüksek performans fiberinden (karbon fiber.103 psi 16. okyanus ve balıkçılıkla ilgili alanlar. UHMWPE fiberler çelikten 15 kat daha güçlüdür. oriyantasyon derecesinin ve kristalinitesinin çok yüksek olması nedeniyle bu üç fiberden en kuvvetli olanıdır. molekül ağırlığının. % 4.4 410 575.9 1. yüksek güç.103 psi 35.10 psi 2.s.html .8 333 600. 1990’lı yılların başında geliştirilmiştir.103 psi 2.103 psi 1.6 3 3 1.103 psi Gerilme Modülü 12.8 0. bozulma veya çürümeye karşı yüksek direnç gösterirler.6 Spesifik Kuvvet 192 Gerilme Kuvveti 500.103 psi Uzama. Fiber Fiberglas (E-glass) Karbon fiber (Magnamite AS-4D) Aramid (Kevlar 49) UHMWPE (Spectra 1000) Spesifik Gravite 2. aramid fiber ve UHMWPE fiber) biri olan UHMEPE fiberler. yüksek modüllü polietilen (HMPE) veya yüksek performans polietilen (HPPE) fiberler olarak da tanımlanır.9 Uhmwpe-Yarn-DYNEEMA-SPECTRA-Yarn-forBulletproof-Vest-2600849.97 435 422.10 psi 19. Bazı takviyeli fiberlerin fiziksel özelliklerinin kıyaslanması. fiziksel alanlar. v. sayılabilir.

Sürtünme katsayısı çok düşüktür..Dişliler UHMWPE dişliler molekül ağırlıkları 3 milyonun üstünde. Yüksek darbe direnci ve anti-aşınma özeliği -269 0C’da bile değişmez. Sürtünme katsayısı çok düşük olduğundan ve polar bir malzeme olmadığından yüzeyi son derece pürüzsüzdür ve fevkalade yapışmama özelliğine sahiptir. UHMWPE dişlilerin kimyasal kararlılığı çok yüksektir. elektronlara karşı kalkan gibi davranır. normal çelik alaşımlardan 7 kat. korozyona uğramaz. Aşınmaya karşı direnci fevkalade yüksektir. Darbeye dayanıklılık yönünden diğer mühendislik plastikleri içinde en fazla dayanıklı olanıdır. Yer altına kullanılan UHMWPE dişlilerin kullanım süresi 50 yıla kadar çıkar. naylon 6’dan 6 kat. Yapısında mumsu kısımlar bulunduğundan -kendi-kendine yağlama özelliği çok iyidir. bu özelliği yükleme taşıma. suyu itici özelliği gösterir. aşınma indeksi ve sürtünme katsayısı çok düşük malzemelerdir. UHMWPW dişliler enerji ve gürültüyü absorblayabilir statik elektriğe karşı dirençlidir. normal polietilenden 4 kat daha yüksektir. UHMWPE dişlilerin düşük çalışma performanslar çok yüksektir. örneğin.gasgoo. paslanmaz çelikten 27 kat. fenolik reçinelerden 18 kat. yüksek sıcaklıklarda bazı zayıf asitler dışında asitlere karşı dayanıklıdır. mutlak sıfıra yakın sıcaklıklarda çalışabilen yegane mühendislik plastiğidir. UHMWPW dişlilerin birim ağırlığı çelik malzemeye kıyasla 1/8 kadardır.com/auto-products/universal-parts-301/1324557. bu özelliği malzemenin yorulmasının ve çevresel gerilmeyle kırılma direncinin çok yüksek olmasını sağlar. UHMWPE zincirlerinde doymamış gruplar yok gibidir.html . indirme ve montaj işlerini çok kolaylaştırır. http://www.html Making_Plastic_Gears_Manufacturer.

Uygun metotlar ram ekstruzyon. sıkıştırmayla kalıplama ve doğrudan sıkıştırmayla kalıplamadır. veya aşınmaya dayanıklı özellikler içeren yüksek çapraz bağı UHMWPW ile giderilebilmiştir.ppt#34 . İşlenebilmesi için gerekli sıcaklık kombinasyonu. Aynı malzemeden yapılan fiberlerin klinik uygulamalarına 1998 yılında başlamıştır. UHMWPE taneciklerin tamamıyla sinterleşebilmesi için uygun sıcaklık ve gerekli basıncın uygulanabilmesidir. Karşılaşılan bazı zorluklar ve sıkıntıların giderilmesi klinik performansın sağlanabilmesi ancak 1990’lı yılların sonlarında yüksek derecede çapraz bağlı UHMWPE üretiminin gerçekleştirilmesiyle aşılabilmiştir. Bu durum.eng. 1970’li yıllarda yapay kalça ve diz uygulamaları üzerinde çalışılmıştır. basınç ve zamanın çok iyi dengelenmesi gerekir. genel termoplastiklerin fabrikasyon metotlarıyla işlenemez. karşılıklı yüzeylerin sürtünmeyi azaltacak ince bir polimer film tabakasıyla kaplanmasıyla. UHMWPE’nin yapay bağlantı parçalarına uygulanmasında karşılaşılan önemli bir sıkıntı aşınma sorunları olmuştur. UHMWPE termoplastik bir polimer olmasına karşın. UHMWPE kristalin ergime sıcaklığının üstündeki sıcaklıklarda ergitildiğinde kauçuksu bir hal alır. fakat akışkan olmaz. 1962 yılında Sir John Charnley tarafından başlatılmış. UHMWPE üzerindeki ilk klinik çalışmalar. örneğin kalça kemiği ve bel kemiği implant uygulamalarda kullanılmaktadır.usm. Yöntemlerde hedef. UHMW Reçine Sıkıştırmayla Kalıplama Ram Ekstruded Çubuk Doğrudan Kalıplama Malzemenin İşlenmesi Malzemenin Sterilizasyonu http://material.my/stafhome/ mariatti/EBP412/Kuliah%203. malzemelerin kayma yüzeyleri arasında oluşan aşınma tanecikleri (< 1 mikro çapında) zamanla bağlantı parçasında kayıplara neden olacağını göstermiştir.9 Medikal Uygulamalar UHMWPE 40 yılı aşkın bir süredir tıpta çeşitli amaçlarla.

ppt http://www.html Yapay kalça ve diz UHMWPE bağlantıların şematik görünümleri . karşılıklı yüzeylerin sürtünmeyi azaltacak ince bir polimer film tabakasıyla kaplanmasıyla. oksijensiz bir ortamda bekletilmesi.) uygulayarak degradasyona (bozunma) uğramadan kristalinitesinin %80’nin üzerine çıkarılması  Vakumda veya inert bir gaz içinde düşük dozda gama-ışını ile malzemede çapraz bağlanmaların oluşturulması  Sonra.uml.10 UHMWPE’nin yapay bağlantı parçalarına uygulanmasında karşılaşılan önemli bir sıkıntı aşınma sorunları olmuştur. Bu durum.edu/Images/History_of_Plastics_tcm18-49575.128_F1. Yüksek performanslı implantların elde edilmesi için UHMWPE’nin bazı özelliklerinin geliştirilmesi gerekir:  Yüksek sıcaklık (250 0C) ve yüksek basınç (2800 atm.com/nrrheum/journal/v7/n10/fig_tab/nrrheum. malzemelerin kayma yüzeyleri arasında oluşan aşınma tanecikleri (< 1 mikro çapında) zamanla bağlantı parçasında kayıplara neden olacağını göstermiştir. acetabular kabuk UHMWPE acetabular astar acetabular kabuk metal kabuk UHMWPE femoral protez diz protezi tibial protez UHMWPE tibial metal levha http://www. yani soğutulması  Parçalanmasını (kraking) önlemek amacıyla uygun bir miktarda e-vitamini ilave edilmesi.2011. veya aşınmaya dayanıklı özellikler içeren yüksek çapraz bağı UHMWPW ile giderilebilmiştir.nature. veya. vakumda veya inert bir gaz içinde ergime noktasının altında bir sıcaklıkta bekletilmesi.