You are on page 1of 6

Zvendsuesit e Sheqernave

Zvendsimi i sheqernave bazohet ne konceptin e zevendesimit te sukrozes apo


saharozs ne ushqime, te cilat jane provuar per kariogjenitetin e tyre te larte.
TIPET
Ato jane dy lloje:
(A) Embelsuesit jo nutritive
(B) Embelsuesit Nutritive

Edulkorantet
Prmbajne kalori
Sheqeri
Zevendesuesit e sheqerit

Kariogjen

Saharoza

Glukoza

Fruktoza etj

Mireberesit e dhembeve

Ksilitoli

Sorbitoli

Manitoli

Lykazine etj.

Nuk permbajne kalori


Edulkorantet

artificial - natyral

me pak kariogjen ose jokariogjen

Sakarina

Ciklomat

Asparmat

Acesulfame-K etj

EMBELSUESIT JO Nutritive

Embelsuesit jo nutritiv karakterizohen nga shija tyre tepr e embl dhe n krahasim me
saharozn si dhe nga mungesa totale e kalorive . Ata jan shum her m t mbl se sheqeri I
tavolins dhe sasia e energjis q lirojn sht shum e ult ose zero. Kan gjetur prdorim t
gjer n industrin ushqimore dhe jo vetm, kryesisht n pije, n ushqime n snek etj.

Produktet m t njohur jonutritiv dhe t te aprovuara ne tregjet europiane jan:

ASPARTATI
SAKARINA
CYCLAMATI
SUKRALASE
ACESULFAME-K
Kto produkte jan shume te rendesishem nga pikepamja dentare , sepse ata nuk
fermentohen ne acide nga bakteriet orale, si rezultat efekti i tyre kariogjenik sht zero.
ASPARTATI

Aspartati sht nj produkt me ngjyr t bardh, me strukture kristaline, pa ere dhe i


tretshm n uj. mblsia e tij sht shum e lart n krahasim me sukrozn . Ai sht
rreth 150 deri 200 here me i embel se sukroza. Ka gjetur prdorim t gjer n pijet e buta
psh. Coca Cola, me sheqer zero ka n prbrje t saj, aspartat, ciklamat, acesulfame K
etj. Gjithashtu gjendet n mblsira dhe produkte t tjera ushqimore, por edhe n produkte
farmaceutike si shurupt e antibiotikve pr fmij etj.

SAKARINA

Sakarina sht zvendsuesi m i njohur i sheqernave. Ai ka hyr n prdorim si


mblsues tavoline q nga vitet 1940. Sakarina ka ngjyr t bardh, strukture kristaline,
dhe nuk ka er .Ai sht pluhur I tretshem ne uje dhe prodhohet n rrug sintetike.
Sakarina n tretesire te holluar, ka nj shije 500 here m t mbl se sheqeri. Kripa e saj e
tretshme e natriumit perdoret si zvendsues jo kalorik i sheqernave. Ndryshe quhet dhe
benzosulfimide ose gluside. Ajo sht gjeresisht e perdorur n dieta pije, ushqime
dietike,shplarsit e gojs, n mjeksi & si embelsues tavoline.
DISAVANTAZHET E SAKARINS
Mund te shkakoje kancer te fshikezave urinare
E hequr nga qarkullimi n USA & Canada

CYCLAMATI
Ciklamati sht mblsues organik me nj shije 30 here m t mbl se sukroza. Kur
glltitet, thithet n qarkullimin e gjakut dhe ekskretohet pothuaj i pandryshuar n
urin.Gjithsesi nj pjese e tij shndrrohet n Cyclohekzilamine nga mikroorganizmat e
traktit t ult intestinal. Cyclohekzilamina mund te shkaktoj vazokonstriksion & efekte
hipertensive duke ndikuar n sistemin nervor simpatik .sht hequr nga qarkullimi n
USA & Kanada sepse mund te shkaktoj kancer .

SHEQERNAT NUTRITIV
Sheqernat nutritiv ja n mblsues kalorik, n t cilt prfshihen nj numr I madh,
monosaharidesh & disaharidesh , hidrolizatet e niseshtes, etj. Karakteristik e
sheqernave nutritiv sht se potenciali i tyre mblsues sht pothuajse i barabart me
sheqerin por n shum raste edhe m i vogl.

KLASIFIKIMI

MBLSUESIT NUTRITIV

SHEQER

SHEQERNA ALKOOLIK

Glukoza

Sorbitoli

Fruktoza

Manitoli

Laktoza

Ksilitoli

Maltoza

Sheqernat e ndryshm nga sukroza t cilat prdoren n ditt tona jo vetm pr arsye
dentare por edhe pr arsyeekonomike apo teknologjike.Laktoza prdoret shum n
ushqimet e fmijve. Ai ka kariogjenicitet m t ult se sukroza, glukoza dhe fruktoza.
Por nj mas e madhe njerzish jan intolerant ndaj sasive t larta t laktozs, kshtu
q prdorimi I tij, si zvendsues I sheqernavesht I ult.Sot prdoret palatinoza si
zvendsues I sheqernave. Ai sht nj disaharid, I prbr nga polimere t fruktozs
dhe glukozs.

Sheqernat Alkoolik

Kto sheqerna nuk prbjn substrat pr pakn bakteriale, dhe stimulojn shum pak
rnien e pH n pllak. N metabolizm ato oksidohen n ketoz ose aldoz.
SORBITOLI
Sorbitoli sht nj substanc e bardh, kristaline , n trajt pluhuri I tretshm n
uj.Prdoret si zvendsues I sheqernave n diabet. Prftohet nga hidrogjenimi I
glukozs. Ai ka gjysmn e mblsis t sukrozs dhe prdoret I vetm ose me polialkoole
t tjera , n ushqime dhe n umakiz. Gjat absorbimit sorbitoli oksidohet n fruktoz,
nga enzima sorbitol dehidrogjenaz. HO, rekomandon marrjen e sorbitolit deri n 150
mg/kg/dit.
MANNITOLI
Manitoli sht substanc e bardh , kristaline e tretshme n uj.
KSILITOLI
sht vrtetuar q nuk sht kariogjenik,sht ndr edulkorantt e aprovuar pr tu
prdorur n ushqime dhe n artikuj t tjer n shum vende. Ai ka efekte specifike dhe jo

specifike mbi florn bakteriale, dhe sidomos mbi disa shtame t streptokokut mutans, duke
luajtur nj rol n parandalimin e kariesit.
PLLAKA BAKTERIALE
1. Ksilitoli nuk sht i fermentueshm nga organizmi I pllaks bakteriale
2.Redukton sasin e pllaks bakteriale
3.Shkakton reduktim selektiv t streptokokut mutans
4.nxit shtamet e streptokokut mutans me virulenc t ult.
5.rrit prqndrimet e amoniakut n pllak
6.nxit akumulimin e ksilitol-5PO4 n pllakn me streptokok
7.merr pjes n ciklin metabolik t disa organizmave n pllak
8.redukton adezioni e flors n pllakn bakteriale

PSHYMA
1.E ndryshon pshtymn n sasi & cilsi
SMALTI
1.Ndihmon rimineralizimin
Prdorimi i cumcakizit n parandalimin e kariesit
Jane bere shume studime per te percaktuar efektet e perdorimit te cumcakizit pa sheqer
ne parandalimin e kariesit.Nga studimet e kryera ne 12-vjecare rezultoi se perdorimi i
cumcakizit nga ata e uli indeksin e DMFTnga 5.0 qe ishte ne fillim, ne 3.8.Keshtu nga
studimet klinike rezultoi se cumcakizi pa sheqer parandalon kariesin. Peshtyma e
stimuluar nga pertypja e cumcakizit ka efekt paresor antikarioz per shkak te ndikimit
mekanik dhe kimik, si dhe per shkak te permbajtjes se fluorit,qe eshte faktor shume i
rendesishem.
Keshtu rezulton se pertypja e cumcakizit pa sheqer, te perdorur menjehere pas
ngrenies,krijon nje sekrecion peshtymor te afte te neutralizoje pH acid te pllakes
dhembore,dhe te favorizoje rimineralizimin e lezioneve fillestare te smaltit.
Perdorimi i cumcakizeve me permbajtje ksilitoli duhet te behet pas vakteve kryesore si
edhe ne vaktet e ndermjetme.Pertypja e gjate e ketij produkti nxit sekrecionet e
peshtymes, qe ndikojne per mire ne parandalimin e kariesit.