ΤΡΙΜΗΝΙΑΙΑ ΕΚΔΟΣΗ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΦΥΣΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕΤΕΩΡΩΝ & ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΜΑΝΙΤΑΡΙΩΝ

ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΜΑΪΟΣ - ΙΟΥΝΙΟΣ 2016 

ΤΕΥΧΟΣ 02

Αφιέρωμα στον Ασπροπάρη
Ο Γύπας των Μετεώρων πρέπει να σωθεί!

Περιεχόμενα

ΑΠΡ
ΜΑΙ
ΙΟΥΝ
2016

Σημείωμα της έκδοσης..............................................................................................................................................................................3
Τα νέα του Μουσείου.................................................................................................................................................................................4
Έγραψαν για μας.............................................................................................................................................................................................5
Μουσειακά Παραλειπόμενα................................................................................................................................................................6
Τα ζώα του Μουσείου................................................................................................................................................................................7
Tα μανιτάρια του Μουσείου μας......................................................................................................................................................8
Μανιταροφιλία και Μανιταρογνωσία στην Ελλάδα.......................................................................................................9
Νέες Πανελλήνιες έντυπες καταγραφές μανιταριών...................................................................................... 10-12
Μανιταρο-συνταγές................................................................................................................................................................................. 13
Αφιέρωμα στον Ασπροπάρη.........................................................................................................................14-17
Βιβλιοπαρουσιάσεις................................................................................................................................................................................ 18
Δράσεις Μουσείων.................................................................................................................................................................................. 19
Η σελίδα της WWF Ελλάς................................................................................................................................................................ 20
Η σελίδα της ANIMA - Σύλλογος Προστασίας και Περίθαλψης Άγριας Ζωής.............................. 21
Η σελίδα της Δράσης για την Άγρια Ζωή.......................................................................................................................... 22
Η σελίδα της Ελληνικής Ορνιθολογικής Εταιρείας.................................................................................................... 23
Η σελίδα της Καλλιστώ - Περιβαλλοντική οργάνωση για την άγρια ζωή και τη φύση.............. 24
Η σελίδα του Φορέα Διαχείρισης Δάσους Δαδιάς - Λευκίμης - Σουφλίου........................................ 25
Σχολικό βήμα.................................................................................................................................................................................................. 26
Αρθρογραφία....................................................................................................................................................................................... 27-29
Αφιέρωμα στα Μοναστήρια των Μετεώρων.................................................................................................................... 30

Εκδότης:

Μουσείο Φυσικής Ιστορία Μετεώρων
& Μουσείο Μανιταριών

Επιμέλεια Εξωφύλλου:

Μουσείο Φυσικής Ιστορίας
Μετεώρων & Μουσείο Μανιταριών

Ιστορία εξωφύλλου:

Συντακτική Oμάδα:

Η φωτογραφία είναι του Franz C. Robiller/
Αρχείο Προγράμματος LIFE+ για τον
Ασπροπάρη

Κωνσταντινίδης Γιώργος
Λεγάκης Αναστάσιος
Λιέας Νίκος
Πάλλα Βίκυ
Παραλικίδης Νίκος

Απεικονίζει έναν δακτυλιωμένο ενήλικο
Ασπροπάρη στη Βουλγαρία.

Υπεύθυνη Περιοδικού:
Βίκυ Πάλλα

Δημιουργικό - Eκτύπωση:
Λυχνία Α.Ε.
Ανδραβίδας 7, 13671 Χαμόμηλο Αχαρνών
Τ. 210 3410436, F. 210 3425967
lyhnia.com • info@lyhnia.com

02

ΤΡΙΜΗΝΙΑΙΑ ΕΚΔΟΣΗ
ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΦΥΣΙΚΗΣ
ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕΤΕΩΡΩΝ &
ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΜΑΝΙΤΑΡΙΩΝ

Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Μετεώρων
& Μουσείο Μανιταριών
Πίνδου 20 Καλαμπάκα
Τ.Κ 42200
Τηλ:2432024959 Fax: 2432024001
mail: info@meteoramuseum.gr
www.meteoramuseum.gr

Νίκος Πάλλας
Διευθυντής του Μουσείου

Τα μηνύματα που λαμβάνουμε για το πρώτο τεύχος του περιοδικού είναι πολλά
και σημαντικά.
Όλοι έχουν να πούνε ένα καλό λόγο για την προσπάθεια. Τους ευχαριστούμε πολύ!

Σημείωμα της
έκδοσης

Αυτό όμως που αξίζει να επισημάνουμε, είναι ότι η ποιότητα του πρώτου τεύχους
και πιστεύουμε και των υπολοίπων, είναι αποτέλεσμα συνέργιας πολλών παραγόντων. Στηρίζεται δε στην πάγια αντίληψή μας, ότι η συνένωση δυνάμεων και η
συνεργασία φορέων που πασχίζουν για ένα κοινό στόχο, φέρνει πάντα καλύτερα
αποτελέσματα.
Η συνεργασία μας για παράδειγμα με πολλές περιβαλλοντικές οργανώσεις,
δεν είναι τυχαία. Ο γενικός στόχος της προστασίας του περιβάλλοντος, των
οικοσυστημάτων και των στοιχείων που τα απαρτίζουν, αποτελεί τον πυρήνα της
ύπαρξής τους. Διαθέτουν τους ανθρώπους, το κατάλληλο επιστημονικό δυναμικό,
αλλά και τα μέσα να υποστηρίξουν τις αρχές και τις αξίες τους. Στηρίζονται κατά
βάση στον εθελοντισμό και τη συνεισφορά κάθε ευαισθητοποιημένου πολίτη.
Επομένως, θα ήταν τουλάχιστον παράλειψη, εμείς που εμφορούμαστε από τις
ίδιες ιδέες σε σχέση με τη φύση και τα προβλήματα που αντιμετωπίζει, να μην
στηρίξουμε και να μην προβάλουμε, στα πλαίσια πάντα των δυνατοτήτων μας, αυτή
τους την προσπάθεια. Να μην προβάλουμε, αλλά και να μην υιοθετήσουμε τον
καθημερινό τους αγώνα για την εκπλήρωση των στόχων και των επιδιώξεών τους.
Ένας ικανός αριθμός σελίδων του περιοδικού μας, θα βρίσκεται πάντα στη
διάθεσή τους για την ανάδειξη της δράσης τους. Όμως, δεν περιοριζόμαστε
μόνο σ’αυτό. Έχουμε ξεκινήσει την υπογραφή μνημονίων συνεργασίας μεταξύ
του μουσείου και των οργανώσεων αυτών, που υπερβαίνει κατά πολύ μια απλή
παρουσία σε ένα περιοδικό.
Η πρόβλεψη κοινών δράσεων και πρωτοβουλιών, όπως εκδηλώσεων, σεμιναρίων,
ημερίδων κ.τ.λ, που αφορούν είτε γενικά, είτε ειδικά περιβαλλοντικά θέματα, η
αειφόρος ανάπτυξη και ο στόχος για μια κοινωνικά δίκαιη και οικολογικά βιώσιμη
οικονομία, η ανάγκη για ένα βιώσιμο περιβαλλοντικό και χωρικό σχεδιασμό με
καθαρούς και σταθερούς κανόνες, αποτελούν μόνο μερικά από τα πεδία ανάπτυξης συνεργασιών.
Το Μουσείο μας θα είναι πρωτοπόρο σ’αυτή την προσπάθεια. Για μας, ο στόχος
για έναν καλύτερο κόσμο, συνδέεται άρρηκτα με την προσπάθεια για ένα καλύτερο περιβάλλον. Για ένα περιβάλλον με υψηλούς ποιοτικούς δείκτες, όπου η
αρμονική συνύπαρξη ανθρώπων και φύσης πρέπει να είναι δεδομένη και αλληλοτροφοδοτούμενη.

3

Τα νέα του
Μουσειου
Η Ανώτατη Σχολή Καλών
Τεχνών στο Μουσείο

Πενήντα
προϊόντα
μανιταριών

4

Μπορεί ένα μουσείο να ξεφύγει από την παραδοσιακή λογική
που έχουν όλα τα μουσεία, με βάση την οποία διαθέτουν
παραδοσιακά πωλητήρια με διάφορα αναμνηστικά, παιχνίδια, βιβλία κ.λ.π. προκειμένου να στηρίξουν οικονομικά τις
δραστηριότητές τους; Μπορεί να προσφέρει αυτό το κάτι
παραπάνω στους επισκέπτες του, που συνάδει με τους στόχους του και το βοηθάει να ανταπεξέλθει οικονομικά;
Η απάντηση έχει δοθεί ήδη από το μουσείο μας, μέσα από τη
δημιουργία μιας σειράς από πενήντα(!) διαφορετικά προϊόντα
μανιταριών. Από αποξηραμένους βωλίτες, μανιταροπίλαφο
και μανιταρόσουπα, μέχρι προϊόντα τρούφας και ζυμαρικά
με μανιτάρι. Όλα Ελληνικά! Μπορείτε να τα αναζητήσετε στο
μουσείο, στο e-shop που διαθέτουμε, αλλά και σε επιλεγμένα
καταστήματα.

Με τα μέχρι στιγμής δεδομένα, φαίνεται ότι το
μουσείο μας θα φιλοξενήσει εντός του 2016
μια σπουδαία έκθεση γλυπτικής των φοιτητών
του εργαστηρίου Γυψοτεχνίας - Χαλκοχυτικής της
Ανώτατης Σχολής Καλών Τεχνών. Την ευθύνη και
την εποπτεία της έκθεσης έχει ο κύριος Μάρκος
Γεωργιλάκης γλύπτης, επίκουρος καθηγητής του
εικαστικού τμήματος της Α Σ Κ Τ. Το θέμα της
έκθεσης είναι ‘’Ανθρωπογραφές- Η έννοια του
εκμαγείου στην τέχνη’’. Τα έργα δημιουργούνται με
πολύ φαντασία και μεράκι από τους φοιτητές και
είμαστε βέβαιοι ότι θα αποτελέσει ένα σημαντικό
πολιτιστικό γεγονός για την περιοχή. Το μουσείο
μας επιθυμεί να αναδείξει τη σοβαρή προσπάθεια αυτών των ανθρώπων, αφού είναι γνωστή η
θέση του, ότι η ανάδειξη του φυσικού μας πλούτου,
συνδέεται άρρηκτα και με την προώθηση της πολιτιστικής μας κληρονομιάς και δημιουργίας. Είναι
ένας δεσμός, που φέρνει πιο κοντά τα δώρα της
φύσης, με τις δημιουργίες των ανθρώπων που τη
σέβονται και αναδεικνύουν ‘’τα θαύματά’’ της.

Καλή απόλαυση!

Συνεργασία με
τον Εκδοτικό
Οίκο Λιβάνη
Από αυτό το τεύχος του περιοδικού
ξεκινά η συνεργασία μας με έναν από
τους μεγαλύτερους εκδοτικούς οίκους
της χώρας: Τις εκδόσεις Λιβάνη. Είναι
ένας οίκος με μακρά ιστορία, τεράστιες
εκδοτικές επιτυχίες και μεγάλο πλήθος
ποιοτικών εκδόσεων, γεγονός που τον
κατατάσσει μεταξύ των κορυφαίων του
κλάδου με σοβαρότητα και αξιοπιστία,
όχι μόνον στην Ελλάδα, αλλά και στο
εξωτερικό. Στη σελίδα του περιοδικού
μας «Βιβλιοπαρουσιάσεις» θα παρουσιάζουμε βιβλία του οίκου, με άμεση ή
έμμεση σύνδεση με τη φιλοσοφία και
τους στόχους του Μουσείου μας. Άλλη
μια, σημαντική πιστεύουμε, συμβολή του
Μουσείου στην ανάδειξη μηνυμάτων και
επιδιώξεων καθολικά αποδεκτών.

«Κυνήγι» τρούφας
από το μουσείο

Οι δράσεις του Μουσείου Φυσικής Ιστορίας Μετεώρων και Μουσείου Μανιταριών είναι πολύπλευρες. Αναλαμβάνει συνεχείς πρωτοβουλίες που υπακούουν στη λογική της ανάδειξης του φυσικού μας
πλούτου, καθώς και στην προώθηση δραστηριοτήτων που φέρνουν
στο προσκήνιο εναλλακτικές τουριστικές δραστηριότητες.
Στα πλαίσια αυτά, η διοργάνωση «κυνηγιού» τρούφας αποτελεί
μια νέα πρωτοβουλία, η οποία αφενός μεν φέρνει τον άνθρωπο
κοντά στη φύση και αφετέρου τον μυεί στα μυστήρια ενός εκλεκτού
και πανάκριβου καρπού της ελληνικής γης. Η απόλαυση όμως δεν
σταματά στην εύρεση αυτού του καρπού. Συνεχίζεται με μία γευστικότατη τρουφομακαρονάδα, η οποία μαγειρεύεται επί τόπου και
καταναλώνεται από τους συμμετέχοντες. Μια μοναδική εμπειρία
όπου μαθαίνεις, γεύεσαι και απολαμβάνεις ό,τι καλύτερο έχει να
προσφέρει ο τόπος μας.

Επιμέλεια: Βίκυ Πάλλα
Εκπαιδευτικός , Yπεύθυνη έκδοσης Περιοδικού

Έγραψαν
για μας

Πολλά ήταν τα δημοσιεύματα εφημερίδων και περιοδικών πανελλήνιας κυκλοφορίας, καθώς και μεγάλων
ηλεκτρονικών σελίδων που έκαναν αφιερώματα στο
μουσείο μας. Αναφέρουμε ενδεικτικά μόνον ορισμένα απ’αυτά αφού στο βαθμό που επιχειρούσαμε να
παρουσιάσουμε το σύνολο των δημοσιευμάτων, είναι
σίγουρο ότι δεν θα μας αρκούσαν όλες οι σελίδες
του περιοδικού....

5

Μουσειακά
Παραλειπόμενα
Ξενάγηση και ευγένεια
Ποιες είναι οι πλέον συχνές εξειδικευμένες
αναφορές των επισκεπτών του μουσείου που
καταγράφονται στο βιβλίο των εντυπώσεων;
Η ποιότητα της ξενάγησης από το προσωπικό,
αλλά και η ευγένειά του προς όλους.
Είναι δύο στοιχεία που ευθύς εξ’ αρχής δώσαμε μεγάλη σημασία και είμαστε ευτυχείς που
το κοινό μας επιβραβεύει για την προσπάθεια.
Θα συνεχίσουμε στον ίδιο δρόμο.

6

Γιώργο σ’ευχαριστούμε!
Το Μουσείο μανιταριών είναι αναμφισβήτητα
μια πρωτοτυπία. Αρκεί να αναλογιστεί κανείς ότι
αντίστοιχα μουσεία στην Ευρώπη μετρούνται στα
δάχτυλα του ενός χεριού. Ο συνδυασμός του δε
με ένα ζωολογικό μουσείο, του προσδίδει αναμφίβολα μια μοναδικότητα, ίσως και σε παγκόσμιο
επίπεδο. Η επιτυχής ολοκλήρωση ως εκ τούτου
της ιδέας, δεν ήταν εύκολη υπόθεση. Συνεργάστηκαν για το σκοπό αυτό πολλοί καλλιτέχνες,
ζωγράφοι, γλύπτες, διακοσμητές, μουσειολόγοι,
για να προκύψει αυτό το κατά γενική ομολογία
καταπληκτικό αποτέλεσμα. Τους ευχαριστούμε
όλους γι’αυτό! Όμως η ψυχή του στησίματος του
μουσείου μανιταριών ήταν ένας άνθρωπος: Ο
Γιώργος Κωνσταντινίδης! Ο πρόεδρος των μανιταρόφιλων Ελλάδος! Είναι εκείνος που το όνομά
του έχει ταυτιστεί με τα μανιτάρια, όχι μόνον μέσα
από τα βιβλία, τις δημοσιεύσεις και τις δράσεις
του, αλλά και μέσα από ένα μοναδικό ερευνητικό
έργο, που αναγνωρίζεται απ’όλη την επιστημονική
κοινότητα. Είναι τιμή μας που συνεργαστήκαμε και
συνεχίζουμε να συνεργαζόμαστε.
Γιώργο σ’ευχαριστούμε!

Μέχρι και σκυλάκια
Ο Μύλος των Ξωτικών που γίνεται κάθε χρόνο
στα Τρίκαλα, αποτελεί πλέον θεσμό και σημείο
αναφοράς όχι μόνο για την περιοχή, αλλά για όλη
την Ελλάδα. Χιλιάδες εκδρομείς, ευρυματικές
δράσεις, καταπληκτικός χώρος! Το μουσείο μας
επομένως δεν θα μπορούσε να λείψει απ’αυτή τη
μεγάλη γιορτή! Σ’ένα ειδικά διαμορφωμένο χώρο
υπήρχαν δείγματα εκθεμάτων του μουσείου που
θαύμασαν όλοι, καλλιέργειες μανιταριών, πωλητήριο με τα σουβενίρ και τα μανιταροπροϊόντα
μας, αλλά και χώρος φωτογράφησης με τα ελάφια μας, όπου έγινε κυριολεκτικά χαμός! Μέχρι
και σκυλάκια στήθηκαν να φωτογραφηθούν μαζί
τους. Αδιάψευστος μάρτυρας, η φωτογραφία που
παραθέτουμε και που τράβηξε ο φωτογράφος
μας Γιάννης Φλούλης. Μόνο λίγο κρύο παραπάνω είχε, άλλα αυτό δεν θα μας εμποδίσει να
είμαστε και του χρόνου εκεί, με ακόμα καλύτερη
παρουσία!

Δωρεάν Μανιταρογεύσεις
Το μανιτάρι, ως γνωστόν, είναι ένα φυσικό
προϊόν με υψηλή διατροφική αξία. Το δε Ελληνικό μανιτάρι, εκτός αυτού, φημίζεται και
για τη γευστική απόλαυση που προσφέρει,
αφού η ποιότητά του είναι κορυφαία.
Το μουσείο μας, συνεπές στο βασικό του στόχο για την ανάδειξη αυτού του προϊόντος,
προσφέρει στους επισκέπτες του ΔΩΡΕΑΝ
γευσιγνωσία μανιταριών. Έτσι, κάθε επισκέπτης έχει τη δυνατότητα να
απολαύσει πέντε με έξι
είδη μανιταριών, καθώς και γλυκό μανιτάρι,
από προϊόντα που εμείς
έχουμε δημιουργήσει. Το
αποτέλεσμα; Δεν θα σας
το πούμε γιατί μάλλον θα
ζηλέψετε!

Της Ελευθερίας Παπακώστα
Εκπαιδευτικός - Υπεύθυνη εκπαιδευτικών προγραμμάτων του Μουσείου

Lynx lynx
είσαι εδώ;
«Φάντασμα», «φαντομάς», «αόρατος
κάτοικος» των δασών, «μυστικοπαθής»,
είναι μόνο κάποιοι από τους προσδιορισμούς που συνοδεύουν τον λύγκα, είδος αγριόγατας που θα συναντήσουμε
στο βόρειο ημισφαίριο.
Από τα τέσσερα είδη λύγκα, ο ευρασιατικός λύγκας (Lynx lynx) είναι ο μεγαλύτερος, με μήκος που θα φτάσει τα 130
εκατοστά ενώ το ύψος του κυμαίνεται
μεταξύ 60-75 εκατοστών, γεγονός που
τον καθιστά το τρίτο μεγαλύτερο σαρκοφάγο θηλαστικό της Ευρώπης, ακολουθώντας την αρκούδα και τον λύκο.
Όπως όλα τα είδη λύγκα, έτσι και ο ευρασιατικός, διακρίνεται από μεγάλες
μαύρες τρίχες στα τριγωνικά του αυτιά.
Η κοντή ουρά, οι μεγάλες πατούσες,
που τον βοηθούν να κινείται με ευκολία
πάνω στο χιόνι, και τα κοφτερά νύχια
είναι επίσης ιδιαίτερα χαρακτηριστικά
του. Το χειμώνα η γούνα του αποκτά
γκρι και καφέ χρωματισμούς σε αντίθεση με τους κοκκινογκρί που έχει το
καλοκαίρι, με το κάτω μέρος του σώματός του να μένει πάντα υπόλευκο.
Θα κυνηγήσει τη νύχτα, με πιο κοινά θη-

ράματα ζαρκάδια και αγριόγιδα ενώ
πιο σπάνια στα θύματά του μπορεί να
περιλαμβάνονται ελάφια, άλκες και
αγριογούρουνα. Παρόλο που τα πόδια
του είναι αρκετά ψηλά, δεν είναι πολύ
γρήγορος και οργανώνει ενέδρες. Θα
καταφέρει να θανατώσει περισσότερα
ζώα από ότι μπορεί να καταναλώσει,
από τα οποία θα πιει το αίμα και θα
φάει τα καλύτερα μόνο τμήματα.
Η περίοδος αναπαραγωγής τους είναι
τον Φεβρουάριο έως τον Απρίλιο, η
κύηση διαρκεί περίπου 69 ημέρες και
μόλις 2-3 μικρά θα γεννηθούν. Η διάρκεια ζωής του εκτιμάται στα 17-24 έτη.
Πρόκειται για ζώο αθόρυβο και μοναχικό, γεγονός που δυσκολεύει ακόμη
περισσότερο την παρατήρησή του. Συνηθίζει να κρύβεται από τον άνθρωπο,
όμως δεν τον φοβάται. Θα λέγαμε πως
τον απαξιεί, χωρίς να αποτελεί κίνδυνο
για αυτόν.
Παρά την αρχική ύπαρξη πληθυσμού
λύγκα σε όλη την Ευρώπη, τη δεκαετία
του 1950 έγινε συστηματική προσπάθεια αφανισμού του είδους, με αποτέλεσμα την εξαφάνισή του από το δυτικό

Ο Ευρασιατικός Λύγκας σε ένα από τα διοράματα του Μουσείου.

Τα ζώα του
Μουσείου

τμήμα της ηπείρου. Ωστόσο σήμερα
πραγματοποιούνται πολλές προσπάθειες επανεισαγωγής του είδους. Στόχος
των προσπαθειών αυτών είναι η αύξηση του πληθυσμού του, καθώς αριθμεί
πλέον μόλις 7.000 άτομα.
Λόγω της ευρείας κατανομής του πληθυσμού του, αναπτύχθηκαν έντεκα
υποείδη, βάσει μορφολογικών χαρακτηριστικών. Στην Ελλάδα θα συναντήσουμε τον Βαλκανικό λύγκα (Lynx lynx
martinoi), το πιο σπάνιο υποείδος λύγκα,
όπου από τον 20ο αιώνα και έπειτα ο
πληθυσμός του άρχισε να μειώνεται
σταδιακά, παρότι απαγορεύτηκε το
κυνήγι του ήδη με νόμο του 1937, με
αποτέλεσμα πλέον να βρίσκεται στα
όρια εξαφάνισης. Ελάχιστες παρατηρήσεις καταγράφονται πλέον, κυρίως στην
περιοχή της Β. Πίνδου καθώς και στο
όρος Βόρρας. Ευελπιστούμε όμως πως
με τις συντονισμένες προσπάθειες των
περιβαλλοντικών οργανώσεων αλλά
και όλων εμάς, οι καταγραφές αυτές
θα αυξηθούν και ο “ντροπαλός” αυτός
αγριόγατος θα κατακλύσει και πάλι τα
δάση όχι μόνο της Ελλάδας, αλλά όλης
της Ευρώπης!

7

Βασίλης Καουνάς

Τα μανιτάρια
του Μουσείου

Μανιταρόφιλοι Ελλάδας

Μορίσκη η εξέχουσα

Η εξέχουσα γεύση
της άνοιξης!

8

Φωτογραφία: Δέσποινα Κλεισιάρη
(Μανιταρόφιλοι Ελλάδας)

Morchella elata Fr. - Μορίσκη η εξέχουσα
Λαϊκές ονομασίες: Αρτζιμπούρτζι, Κουκουμέλα, Μουρτσέκι, Καψαλίτης, Κουκουρίκι, Κουκουνάρα, Κοιλιά (ποντιακά) κ.ά.
Καρποφορεί από τον Φεβρουάριο έως τον Μάιο (Ιούνιο), σπανίως μοναχικά,
συνήθως κατά ομάδες, σε ορεινά, συχνά καμένα δάση κωνοφόρων (κυρίως
πεύκης) αλλά και κάτω από οξιές, φτελιές, φράξους και πουρνάρια σ.μ.β. αλλά
και σε θέσεις που στοιβάζουν ξυλεία, σε χερσότοπους, σε διαταραγμένα εδάφη,
όπως κατά μήκος χωματόδρομων και ιδιαίτερα στις άκρες τους. Ιδιαίτερα προτιμά δάση κωνοφόρων, μεσογειακά πευκοδάση από το επίπεδο της θάλασσας
έως τα ορεινά ελατοδάση.

Το γένος Morchella-Μορίσκη, από
το αρχαιοελληνικό μόρον (=μούρο), εμφανίζει μια εξαιρετική μορφολογική πλαστικότητα, η οποία
συνέβαλε στην αβεβαιότητα όσον
αφορά την ταξινομική του διάκριση
στο πέρασμα των αιώνων, κάτι που
ενδεχομένως οφείλεται στις διαφορές που παρουσιάζουν τα οικοσυστήματα στα οποία εμφανίζονται.
Εκτεταμένη μελέτη του DNA έδειξε
τρεις διακριτούς κλάδους ή γενετικές ομάδες: τις μαύρες (ομάδα της
Morchella elata), τις κίτρινες (ομάδα της Morchella esculenta) και τις
λευκές (Morchella rufobrunea και
Morchella anatolica).

Παράγει μέτρια έως μεγάλα μανιτάρια με μελιτόχρωμη-καφετιά, καφεμαυριδερη
ή (πρώην var. purpurascens) καστανοβιολετιά-πορφυρή, κλιμακόμορφη κεφαλή, που, σύμφωνα με τους Richard et al. (2014), θεωρείται ότι έχει ξεχωριστή
φυλογενετικά καταγωγή, με κανονικές νευρώσεις που σχηματίζουν σαφή, ±
καλοσχηματισμένη κλίμακα, με περίμετρο κεφαλής που διπλώνει ελαφρώς ή
ακουμπά κάθετα στο πόδι. Τα ασκοσπόρια της είναι πλατιά ελλειπτικά, λεία,
υαλώδη, (18-25 x 12-16 μm), μερικές φορές με σταγονίδια στα δύο άκρα, έξω
από τα τοιχώματα των σπορίων.
Είναι ένα από τα από τα πιο νόστιμα και περιζήτητα μανιτάρια του πλανήτη,
πλούσιο σε βιταμίνη D2. Πρέπει όμως να μαγειρεύεται καλά διότι περιέχει μικρές
ποσότητες υδραζίνης, μιας τοξίνης που απομακρύνεται μετά από καλό μαγείρεμα.
Γι’ αυτό οι μορχέλλες δεν πρέπει να τρώγονται ωμές ή ελαφρώς, ανεπαρκώς
μαγειρεμένες. Μερικές φορές ακόμη και μαγειρεμένες μπορεί να προκαλέσουν
ήπια δηλητηρίαση όταν καταναλώνονται συνοδευόμενες με αλκοόλ.
Στα μάτια ενός αρχαρίου το εξεταζόμενο είδος μπορεί να μπερδευτεί με το τοξικό Gyromitra esculenta, η κεφαλή του οποίου όμως είναι ακανόνιστα σφαιρική,
με μορφή εγκεφάλου, τσαλακωμένου χαρτιού ή ψίχας καρυδιού.
Βιβλιογραφία: Γ. Κωνσταντινίδης: Μανιτάρια, φωτογραφικός οδηγός μανιταροσυλλέκτη, 2009
Α. Παπαδημητρίου: Μανιτάρια του Εθνικού Δρυμού Οροσειράς Ροδόπης, 2015
Murray Moo-Young: Comprehensive biotechnology, 2011
F. Richard et al. 2015: True morels of Europe and North America

Επιμέλεια: Γ. Κωνσταντινίδης
Μανιταρόφιλοι Ελλάδας

Μανιταρολόγιον

Ιανουαρίου-Φεβρουαρίου 2016

Μανιταροφιλία
και
Μανιταρογνωσία
στην Ελλάδα

μανιταρόφιλων της Ελλάδας και θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους
και χρησιμότερους πρωταγωνιστές του
σύγχρονου μανιταροφιλικού-μανιταρογνωστικού φαινομένου στη χώρα μας.
Υπήρξε πρόεδρος των Μανιταρόφιλων Αν. Μακεδονίας και Θράκης την
1η τριετία από την συγκρότησή του,
συγγραφέας, μεταφραστής, ελεγκτής
και επιμελητής εργασιών και άρθρων
μανιταροφιλικού και μυκητολογικού
περιεχομένου, εισηγητής σε σεμινάρια
μανιταρογνωσίας και οδηγός πεδίου
σε εκπαιδευτικές μανιταροεξορμήσεις.
• Ημερολόγια μανιταρογνωστικού περιεχομένου για το 2016 εξέδωσαν ο
σύλλογος Φραντάτου Ικαρίας και το
Γενικό Λύκειο Αγριάς Μαγνησίας.
• Με χαρά και υπερηφάνεια η μανιταροφιλική κοινότητα της Ελλάδας υποδέχθηκε τον Ιανουάριο του 2016 το
βιβλίο του Άγγελου Παπαδημητρίου
με τίτλο «Μανιτάρια του Εθνικού
Πάρκου Οροσειράς Ροδόπης».
Το βιβλίο είναι παραγωγή του Φορέα
Διαχείρισης Οροσειράς Ροδόπης με
συγχρηματοδότηση της Ελλάδας και
της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στο βιβλίο
παρουσιάζονται και περιγράφονται
300 είδη μακρομυκήτων του Εθνικού
Πάρκου Οροσειράς Ροδόπης, τα περισσότερα εκ των οποίων βέβαια απαντώνται σε πολλές περιοχές της Ελλάδας. Αρκετά από αυτά (Chlorociboria
aeruginascens, Hygrophorus lindtneri,
Inocybe bresadolae, Laccaria bicolor,
Lactifluus luteolus, Lactarius flavidus,
Lactarius fluens, Lactarius glyciosmus,
Lactarius pubescens, Lactarius turpis,
Lentinus suavissimus, Melanoleuca
grammopodia, Neolentinus
cyathiformis, Pluteus leoninus,
Psathyrella bipellis, Suillus grevillei)
δημοσιεύονται για 1η φορά σε έντυπο
οδηγό πεδίου στην Ελλάδα. Το βιβλίο
συνολικά στέκεται ισάξια ανάμεσα σε
ανάλογους, σύγχρονους οδηγούς πεδίου της Ευρώπης, με κείμενα, φωτογραφίες, δομή, γραφιστική επιμέλεια
και τελική μορφή που αξιολογούνται
με πολύ υψηλές βαθμολογίες.
Ο Άγγελος Παπαδημητρίου κατέχει
εξέχουσα θέση στις καρδιές όλων των

• Σε συνεργασία του Ιδρύματος Πορφυρογένη και του Γενικού Λυκείου
Αγριάς, πραγματοποιήθηκε στις 15
Ιανουαρίου του 2016 με ιδιαίτερη
επιτυχία μια μικρή μανιταρογιορτή
στην Αγριά Μαγνησίας, με 2 σεμινάρια μανιταρογνωσίας από τον πρόεδρο
των Μανιταρόφιλων Ελλάδας Γιώργο
Κωνσταντινίδη (ένα για τους μαθητές
του Λυκείου που εκπονούν εργασία με
θέμα τα μανιτάρια του Πηλίου κι ένα για
όλους τους ενδιαφερόμενους μανιταρόφιλους της περιοχής), δωρεάν προσφορά μανιταρόσουπας που ετοίμασαν
ο Φώτης και η Γιούλα Παρασκευαΐδη, έκθεση μανιταροπροϊόντων και
μουσική βραδιά με τους Manitarock.

9

• 9-μελής αποστολή των Μανιταρόφιλων Ελλάδας (Γ. Κωνσταντινίδης,
Π. Διαμαντόπουλος, Δ. Κλεισιάρη, Σ.
Ζωγράφος, Ν. Γκονέλας, Κ. Τόλης, Ν.
Πάλλας, Β. Πάλλα και Β. Πέτροβα) επισκέφτηκε το Βελιγράδι, στη διάρκεια
του τριημέρου 26-28 Φεβρουαρίου του
2016. Στο πλαίσιο της επίσκεψης συζητήθηκε η προοπτική συγκρότησης μανιταροφιλικού οργάνου σε διαβαλκανικό
επίπεδο και διοργάνωση Βαλκανικής
Γιορτής Μανιταριού στο Κοπαόνικ της
Σερβίας, τον Σεπτέμβριο του 2016.
• Από τον Φεβρουάριο του 2016 μία
ακόμη εξαίρετη μανιταροτοιχογραφία,
αυτή τη φορά του Λάζαρου Γρίδα,
στολίζει τοίχο των Γρεβενών, της πόλης
των μανιταριών!

Λίνος Κόττης
Μανιταρόφιλοι Ελλάδας

Μανιτάρια της
Ελλάδας
Πρώτη έντυπη
παρουσίαση

10

Peziza paludicola (Boud.) Sacc. & Traverso
Οικολογία: Καρποφορεί κυρίως τον χειμώνα στα μεσογειακά οικοσυστήματα, σε σάπιο ξύλο και φυτικά υπολείμματα.
Σπάνιο είδος στην Ελλάδα, μάλλον συνηθισμένο στην Πάρο.
Μορφολογία: Ασκώματα (διάμ 1-2,5 εκ.) κυπελλόμορφα, άμισχα με λείο, ομφαλοειδές, πεπλατυσμένο, καφεωχρωπό
υμένιο, ομοιόχρωμη, κοκκώδη εξωτερική επιφάνεια, ελαφρώς οδοντωτή, εξ αιτίας των πυκνών κόκκων, περίμετρο και
εύθραυστη, κηρώδη, γκριζοωχρωπή σάρκα. Μικροσκοπία: Ασκοί (β: 250-300) µm, ΛΚ-571: 52-303 x 16,5-21 µm), 8-σποροι, υποκυλινδρικοί. Ασκοσπόρια ελλειπτικά λεία, υαλώδη, χωρίς ελαιώδεις σταγόνες (β: 19-24,5 x 12-13 µm, ΛΚ-571:
18,6-25 x 11,1-14 µm). Παραφύσεις διαφραγματικές, απλές ή διχαλωτές, διευρυμένες ακανόνιστα στην κορυφή (β: x
-10μm, Λ-Κ571: x -9 μm). Εδωδιμότητα: Μη εδώδιμο. Βιβλιογραφία: mycodb.fr, actafungorum.org, Mycotaxon 118/2011,
ΜΑΝΙΤΑΡΟΦΙΛΟΙ ΕΛΛΑΔΑΣ (fb), mycohellas.gr
Αρ. συλλογής: ΛΚ-571, Λεύκες Πάρου, σε Cistus creticus, 30-12-2013. Εύρεση, φωτογράφιση, μικροσκοπική εξέταση:
Λίνος Κόττης (Μανιταρόφιλοι Ελλάδας). Ταυτοποίηση: Gianfranco Medardi.

Peziza sterigmatizans

W. Pillips

Οικολογία: Καρποφορεί τον χειμώνα σε υγρές θέσεις, συνήθως σε πρανή και ρέματα, σε καμένο ξύλο. Σπάνιο είδος στην
Ελλάδα, βρέθηκε μόνο μια φορά.
Μορφολογία: Ασκώματα (διάμ. 1-2 εκ) δισκόμορφα, φακόμορφα ή ελαφρώς κυπελλόμορφα, άμισχα, με σκούρο καφέ ή
καφεμαυριδερό υμένιο με βιολετιούς τόνους, ανοιχτόχρωμη καφετιά εξωτερική επιφάνεια και οδοντωτή περίμετρο με μικρά
στρογγυλεμένα δόντια. Μικροσκοπία: Ασκοί (ΛΚ-495: 270-301 x 12-17 µm), 8-σποροι, κυλινδρικοί, με στρογγυλεμένη
κορυφή. Ασκοσπόρια (β: 17-23 x 9-12 µm, ΛΚ-495: 17,5-20 x 9,5-11 µm) λεία, ελλειπτικά, υαλώδη με αμβλέα άκρα.
Παραφύσεις ροπαλόμορφες, διαφραγματικές, με καφετιά σταγονίδια στη κορυφή (ΛΚ-495: x -12,5 μm). Εδωδιμότητα: Μη
εδώδιμο. Βιβλιογραφία: Αscomiceti d’ Ιtalia-CXLΙΙ, mycodb.fr, Sylloge fungorum 8:91, Pezizaceae in Pacific Northwest, R.
Dennis: British Ascomycetes, Hohmeyer, ΜΑΝΙΤΑΡΟΦΙΛΟΙ ΕΛΛΑΔΑΣ (fb), mycohellas.gr
Αρ. συλλογής ΛΚ-495, Μώλος Πάρου, σε καμένα ξύλα, σε αμμώδες έδαφος. 13-02-2013. Εύρεση, φωτογράφιση, μικροσκοπική εξέταση: Λίνος Κόττης (Μανιταρόφιλοι Ελλάδας). Ταυτοποίηση: Gianfranco Medardi.

Μιχάλης Γκίλας
Μανιταρόφιλοι Ελλάδας

Μανιτάρια της
Ελλάδας
Πρώτη έντυπη
παρουσίαση

Peziza badiofusca (Boud.)

Dennis

Οικολογία: Καρποφορεί από την άνοιξη έως το φθινόπωρο σε υγρό, γυμνό έδαφος. Σπάνιο είδος στην Ελλάδα, βρέθηκε
μόνο μια φορά.
Μορφολογία: Ασκώματα (διάμ. 1-3 εκ.) άμισχα, κυπελλοειδή έως σχεδόν επίπεδα με κοκκινοκαφετί, καστανό υμένιο με
πορφυρούς τόνους, ομοιόχρωμη, πιτυρώδη εξωτερική επιφάνεια, ελαφρώς οδοντωτή περίμετρο και σάρκα που εκκρίνει
μπλε, ιριδίζοντα χυμό όταν τραυματίζεται. Μικροσκοπία: Ασκοί (300 x 18 μm) 8-σποροι, κυλινδρικοί, μονόσειροι, με πατερίτσα στη βάση και κιτρινωπό περιεχόμενο. Παραφύσεις ευθείες, άχρωμες, διαφραγματικές, ελαφρώς ροπαλοειδείς
στην κορυφή (x -6 μm) με κιτρινοκαφετί επιθήκιο. Ασκοσπόρια (β: 12-17 x 8-10,5 μm, ΜΓ-1105: 15,2-17,7 x 7-9 μm)
ελλειπτικά, τραχιά, με 1 (2) σταγόνες, με τακτά φύματα και ελικοειδείς, συνεχείς ραβδώσεις. Εδωδιμότητα: Μη εδώδιμο.
Βιβλιογραφία: R. Dennis: British Ascomycetes, Pezizaceae in Pacific Northwest, mycodb.fr, Larger cup fungi of Britain,
Micologico de la Rioja, pilzbestimmer.de, G. Medardi
Αρ. συλλογής: ΜΓ-1105, Φενεός Κορινθίας, στο έδαφος, σε ρυάκι, 09-03-2014. Εύρεση, φωτογράφιση, μικροσκοπική
εξέταση: Μιχάλης Γκίλας (Μανιταρόφιλοι Ελλάδας). Ταυτοποίηση: Μιχάλης Γκίλας-Gianfranco Medardi.

Peziza phlebospora

(Le Gal) Donadini
Οικολογία: Καρποφορεί φθινόπωρο και χειμώνα σε καμένα υπολείμματα ή σε βρυώδεις θέσεις. Συνηθισμένο στα παράκτια οικοσυστήματα της Ελλάδας, το βρήκαμε στην Κόρινθο, την Πάρο, τη Λέσβο και τα Χανιά.
Μορφολογία: Ασκώματα (διάμ. 0,5-2 εκ.) άμισχα, σφαιρικά-κυπελλοειδή, μεμονωμένα, σε ομάδες ή συμπιεσμένα, ακανόνιστα
λοβωτά, με λείο, σχεδόν γυαλιστερό, κυματιστό ή πτυχωτό, κοκκινοκαφετί έως καφεμαυριδερό υμένιο με λαδοπράσινες αποχρώσεις, πιο ανοιχτόχρωμη, ελαφρώς κοκκώδη εξωτερική επιφάνεια, και σάρκα που όταν τραυματίζεται εκκρίνει κιτρινωπό χυμό και
μεταχρωματίζεται τελικά σε κυανό του οπαλίου.
Μικροσκοπία: Ασκοί (300-340 x 15-17 μm) 8-σποροι, κυλινδρικοί, μονόσειροι. Παραφύσεις ευθείες, διαφραγματικές, απλές ή
διχαλωτές με διογκωμένη κορυφή (x -7 μm) και κίτρινες σταγόνες. Ασκοσπόρια (β: 17-21,5 x 8-11 μm, ΜΓ-1181: 17,3-21,3 x
8,8-11 μm) ελλειπτικά έως υποκυλινδρικά με στρογγυλεμένα άκρα, με 1 (2) σταγόνες, παχιά, μάλλον επιμήκη φύματα και ελικοειδείς, κυανόφιλες ραβδώσεις που σχηματίζουν πλήρες δίχτυ. Εδωδιμότητα: Μη εδώδιμο. Βιβλιογραφία: Fungi non delineati 12,
micobotanicajaen.com, Discomycetes Carbonicoles mycodb.fr, Acta Botanica Malacinata 16, Donadini, mycohellas.gr
Αρ. συλλογής: ΜΓ-1181, Εξαμίλια Κορινθίας, βρυώδες έδαφος σε ξέφωτο πευκοδάσους. Εύρεση, φωτογράφιση, μικροσκοπική
εξέταση, ταυτοποίηση: Μιχάλης Γκίλας (Μανιταρόφιλοι Ελλάδας).

11

Δημήτρης Σωφρόνης
Μανιταρόφιλοι Ελλάδας

Μανιτάρια της
Ελλάδας
Πρώτη έντυπη
παρουσίαση

12

Peziza lobulata

(Velen.) Svrek

Καρποφορεί την άνοιξη, σε καμένο έδαφος μοναχικά ή σε μικρές ομάδες. Σπάνιο είδος στην Ελλάδα, βρέθηκε μόνο μια φορά.
Ασκώματα (διάμ. 1-3 εκ.) άμισχα, κυπελλοειδή έως επίπεδα, κυματιστά, με λείο ή ελαφρώς κοκκώδες, βιολετί ή ωχροκαφετί υμένιο με ιώδεις αποχρώσεις, ωχρή, ωχροκαφετιά ή ωχρογκριζωπή εξωτερική επιφάνεια με ιώδεις τόνους, ελαφρώς
οδοντωτή, πιτυρώδη περίμετρο με σχισμές στην ωριμότητα, λευκογκριζωπή με ιώδεις τόνους σάρκα που εκκρίνει μικρή
ποσότητα ιριδίζοντος χυμού στο τσίμπημα με μια καρφίτσα και έντονα σπερματώδη οσμή. Μικροσκοπία: Ασκοί (210-260
x 11-14,5 μm) 8-σποροι, κυλινδρικοί, πλευρόρυγχοι, με αμυλώδη κορυφή. Ασκοσπόρια (12-14,8 x 7,3-9,3 μm) ελλειπτικά,
λεία, χωρίς ή με (1) 2 σταγόνες. Παραφύσεις (x 2-4,6 μm) διαφραγματικές, απλές ή διχαλωτές με κυρτή, ελαφρώς διογκωμένη κορυφή (x 4,8-8,5 μm) με έντονα κοκκινοβιολετί, κοκκώδες περιεχόμενο. Εδωδιμότητα: Μη εδώδιμο. Βιβλιογραφία:
discomycetescarbonicoles, champis.net, mycodb.fr, micobotanicajaen.com, ambmuggia.it, actafungorum.org, fungi-bormio.
it, Ascomyceti d’ Italia, Nordic macromycetes-1, Rivista di Mycologia XLVIII-1 σελ.76
Αρ. συλλογής: ΔΣ-156. Κοτύλη Καστοριάς, ελατόδασος, έδαφος, 03-05-2009. Εύρεση, φωτογράφιση, μικροσκοπική
εξέταση: Δημήτρης Σωφρόνης (Μανιταρόφιλοι Ελλάδας). Ταυτοποίηση: Gianfranco Medardi (θερμές ευχαριστίες).

Peziza hortensis P. Crouan-H.Crouan
Καρποφορεί το καλοκαίρι μοναχικά ή σε μικρές ομάδες σε κοπριά αλόγου, θερμοκήπια και γλάστρες. Σπάνιο είδος στην
Ελλάδα, βρέθηκε μόνο μια φορά.
Ασκώματα άμισχα ή στοιχειωδώς έμμισχα, κυπελλοειδή ή δισκοειδή με κεντρική βύθιση, (διάμ. 1-2 εκ.), λείο, καστανό
καφέ υμένιο με κοκκινοπορτοκαλιές ανταύγειες, λεία ελαφρώς πιο ανοιχτόχρωμη εξωτερική επιφάνεια, δυσδιάκριτα σχιστή
κατά μήκος περίμετρο σε ένα ή περισσότερα σημεία και κηρώδη, εύθραυστη σάρκα. Μικροσκοπία: Ασκοί (-320 x -17
μm) κυλινδρικοί, αμυλώδεις, μονόσειροι. Ασκοσπόρια (19-21,5 x 10-11,5 μm) ελλειπτικά, λεία, υαλώδη, παχύτοιχα, χωρίς
σταγόνες. Παραφύσεις κομβώδεις με ελαφρά διογκωμένη κορυφή. Εδωδιμότητα: Μη εδώδιμο.
Βιβλιογραφία: Donadini, Ascomyceti d’ Italia, Rivista di Mycologia XXXVIII, 2 σελ.150-151
Αρ. συλλογής: ΔΣ-1125. Πλάκα Κερατέας Αττικής, ξέφωτο πευκοδάσους με φρύγανα, 23-02-2014. Εύρεση, φωτογράφιση,
μικροσκοπική εξέταση: Δημήτρης Σωφρόνης (Μανιταρόφιλοι Ελλάδας). Ταυτοποίηση: Gianfranco Medardi.

Δήμητρα Ευαγγελοπούλου-Βέργου.
Μανιταρόφιλοι Ελλάδας
Η ομελέτα είναι ένας τρόπος παρασκευής των τηγανιτών αυγών. Την συναντούμε
να συνδυάζει το αυγό με το τυρί, τις πατάτες, τα λαχανικά και άλλα πολλά. Είναι
η πιο εύκολη και γρήγορη συνταγή για κάθε κουζίνα. Η προσθήκη του μανιταριού
σε συνδυασμό και με άλλα υλικά δημιουργεί ένα πιάτο ξεχωριστό και νόστιμο.

Μανιταροσυνταγές

ΟΜΕΛΕΤΑ ΜΕ ΠΑΤΑΤΕΣ
ΚΑΙ ΜΑΝΙΤΑΡΙΑ
Υλικά :
3 μεγάλες πατάτες
2 κρεμμύδια
½ πράσο
4 αυγά
3 μανιτάρια ψιλοκομμένα άγρια (βολίτες-κοκκινούσκες-κανθαρίσκοι)
Καλλιεργήσιμα ( αγαρικά-πλευροτοί)
Αλάτι-πιπέρι-λάδι για τηγάνι

Εκτέλεση:
1. Καθαρίζουμε τις πατάτες ,τις πλένουμε, τις σκουπίζουμε με
απορροφητικό χαρτί και τις κόβουμε σε πολύ λεπτές φέτες.
2. Βάζουμε σε ένα βαθύ τηγάνι το λάδι να κάψει και σοτάρουμε τις πατάτες ανακατεύοντας πολύ καλά
3. Καθαρίζουμε και ψιλοκόβουμε τα κρεμμύδια και το πράσο.
Τα προσθέτουμε στις πατάτες και συνεχίζουμε το σοτάρισμα.
4. Ρίχνουμε και τα μανιτάρια ψιλοκομμένα ,το αλάτι και το
πιπέρι και ανακατεύουμε πολύ καλά για να μην μας καούν
τα υλικά.
5. Χτυπάμε τα αυγά με λίγο αλάτι και τα προσθέτουμε στο
μείγμα. Τηγανίζουμε για δέκα λεπτά σε μέτρια φωτιά .
6. Με τη βοήθεια ενός ρηχού πιάτου γυρίζουμε την ομελέτα
να ψηθεί και από την άλλη μεριά .
7. Την σερβίρουμε σε ένα ρηχό πιάτο κομμένη σε κομμάτια
και τη συνοδεύουμε με ντοματοσαλάτα.
Μικρό μυστικό:
Αν θέλουμε προσθέτουμε στην ομελέτα μας και κάποιο αλλαντικό ζαμπόν ή μπέικον.

ΣΟΥΠΑ ΜΑΓΕΙΡΙΤΣΑ ΜΕ ΜΑΝΙΤΑΡΙΑ
Υλικά :
1 κιλό μανιτάρια ( διάφορες ποικιλίες του δάσους
ή καλλιεργήσιμα)
4 κρεμμύδια ξερά
1 ματσάκι κρεμμύδια φρέσκα
1 ματσάκι αντίδια
½ ματσάκι άνηθο και ½ ματσάκι μαϊντανό
1 ποτήρι του κρασιού λάδι και λίγο βούτυρο.
2 αυγά 1 λεμόνι αλάτι και φρέσκο ψιλοκομμένο
πιπέρι.

Η μαγειρίτσα είναι ένα είδος σούπας με ψιλοκομμένα εντόσθια
και διαφορά χορταρικά που την τρώμε συνήθως το Πάσχα μετά
την Ανάσταση. Ο τρόπος μαγειρέματος και υλικών διαφέρει από
περιοχή σε περιοχή. Η μαγειρίτσα με μανιτάρια είναι η ξεχωριστή
σούπα που απευθύνεται σε ανθρώπους που δεν αρέσκονται στη
γεύση του κρέατος. Απευθύνεται όμως και σε όλους. Η γεύση
της, τα αρώματα της και η νοστιμιά την κάνουν να ξεχωρίζει
τόσο για το Πάσχα όσο και για οποιαδήποτε μέρα του χρόνου.
Εκτέλεση:
1. Ψιλοκόβουμε και καθαρίζουμε τα μανιτάρια και τα ρίχνουμε
για λίγο σε ζεστό νερό με αλάτι τα αφήνουμε για λίγα λεπτά
να μαλακώσουν ,τα σουρώνουμε να φύγει τελείως το νερό.
2. Καβουρδίζουμε τα κρεμμύδια τα ξερά με το λάδι και το
βούτυρο και στη συνέχεια ρίχνουμε τα φρέσκα κρεμμυδάκια,
τα αντίδια ψιλοκομμένα,τα μανιτάρια, τον άνηθο τον μαϊντανό
και νερό να σκεπάσει καλά όλα τα υλικά .
3. Αφού βράσουν καλά (αν χρειαστεί προσθέτουμε λίγο νερό)
ρίχνουμε το αλάτι και το πιπέρι. Πριν κρυώσει η σούπα χτυπάμε το αυγολέμονο και το ρίχνουμε στη σούπα ανακατεύοντας
καλά για μην μας ψηθεί τα αυγό.
Μικρό μυστικό:
Το αυγόκωμα της σούπας πρέπει να γίνει όσο η σούπα είναι
καυτή για να μην μυρίζει η σούπα αυγό και χαθεί το άρωμα του
μανιταριού.

13

Επιμέλεια:
Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρία

Αφιέρωμα στoν
Ασπροπάρη

Ασπροπάρης:
ένα στολίδι
ανάμεσα στη γη
και τον ουρανό

Φωτο: KaloyanHristov

λένε Τυροκόμο μιας και συχνά φτιάχνει
τη φωλιά του κοντά ή ακόμα και μέσα
σε μαντριά ή πρόχειρα τυροκομία που
κατά το παρελθόν ήταν πολύ διαδεδομένα, ενώ στην Ήπειρο τον αποκαλούν
Κουκάλογο μιας και θεωρείται ότι ο
μικρόσωμος -σε σχέση με τον Ασπροπάρη- κούκος ταξιδεύει στην πλάτη του
μεταναστευτικού αυτού γύπα κατά το
ταξίδι από και προς την Αφρική.

14

Αναζήτηση φωλιών Ασπροπάρη στην Ήπειρο (Φωτο: Τάσος Μπούνας)

Ο Ασπροπάρης, το μικρότερο από τα
τέσσερα είδη γύπα που απαντώνται
στην Ελλάδα, είναι ένα είδος πουλιού
ιδιαίτερα προσφιλές στους κατοίκους
της ελληνικής υπαίθρου. Από τα παλιά
χρόνια έως τις ημέρες μας η παρατήρηση ενός Ασπροπάρη είναι πάντα
ευπρόσδεκτη και θεωρείται ευοίωνο
σημάδι. Πολύ περισσότερο όταν η παρατήρηση αυτή γίνεται στην αρχή της
άνοιξης, τότε που τα πουλιά έρχονται
από το μακρύ ταξίδι τους από την Αφρική. Έτσι, ο ερχομός του Ασπροπάρη
μαζί με τα άλλα μεταναστευτικά πουλιά, όπως τα χελιδόνια και ο πελαργός,
σηματοδοτεί το οριστικό τέλος του
χειμώνα και τον ερχομό της άνοιξης,
περίοδος χαράς και δημιουργικότητας.
Τουλάχιστον 19 ονόματα έχουν δώσει
οι κάτοικοι της υπαίθρου στον μικρόσωμο αυτό γύπα. Στη Θεσσαλία τον

Ο Ασπροπάρης ξεχωρίζει από το χαρακτηριστικό κίτρινο και χωρίς φτερά
πρόσωπο και το λευκό χρώμα των φτερών του. Τρέφεται κυρίως με ψοφίμια,
καθώς και με έντομα, ερπετά μικρά
θηλαστικά ακόμα και σκουπίδια. Μπορεί να αναγνωρίζει αντικείμενα ελάχιστων εκατοστών ακόμα και από ύψος
1.000 μέτρων! Οι χελώνες αποτελούν

Ονόματα για τον Ασπροπάρη:
ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ
Μικρό Καρτάλι, Τυροκόμος, Ορνιάκι, Σλανάρκα, Κάινα Μάινα, Γαλαετός
ΗΠΕΙΡΟΣ
Άλογο του κούκου, Κουκάλογο, Αλογόκουκο, Άλογο της Πασχαλιάς,
Ασπροκότα, Μπούρντου Κ’σάρρου, Κάλα τ’ κούκλου
ΘΕΣΣΑΛΙΑ
Τυροκόμος, Χελωνάς, Χιλουνάς, Χελωνοφάης, Μπάτζος, Μπατζουτιέρα
ΘΡΑΚΗ
Καλιατζάρης, Κολαντζιάρης, Άκμπαμπα
ΣΤΕΡΕΑ ΕΛΛΑΔΑ
Ασπρόλαπος, Ασπρόλαπας, Ασπροπάρης, Ασπρόπαρος, Ασπρογέρακο,
Κολιανισάρης
ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ
Τσιροπινάς, Σκανίτης

Πηγή: Στάρα Κ., Τσιακίρης Ρ., Σιδηρόπουλος Λ. 2012. 6ο Πανελλήνιο
Συνέδριο Οικολογίας.

ράδρες, ακόμα και μέσα ή γύρω από
τα χωριά σε πολλά μέρη της ηπειρωτικής Ελλάδας ήταν πολύ διαδεδομένη
έως σχετικά πρόσφατα. Στη δεκαετία
του ’80 ο συνολικός αναπαραγόμενος πληθυσμός του είδους έφτανε τα
200-250 ζευγάρια με τη μεγαλύτερη
συγκέντρωσή του στην περιοχή των
Μετεώρων. Δύο δεκαετίες αργότερα
ο Ασπροπάρης δεν αριθμούσε πάνω
από 30-50 ζευγάρια σε πανελλαδικό
επίπεδο, ενώ σήμερα ο συνολικός
αναπαραγωγικός πληθυσμός του
είδους δεν ξεπερνά τα 10 ζευγάρια σε όλη την Ελλάδα, με μόλις δύο
από αυτά να απομένουν στα Μετέωρα.
Ο Ασπροπάρης για να επιβιώσει σήμερα, έχει να αντιμετωπίσει πολλές αλλαγές στο ευρύτερο περιβάλλον του σε

Φωτο: Δημήτρης Βαβίλης
επίσης αγαπημένη του τροφή και είναι
το μόνο πουλί που καταφέρνει να τις
φάει ζωντανές, τρυπώντας τις από το
πίσω μέρος με το επιδέξιο ράμφος του.
Την περίοδο της αναπαραγωγής τρώει
και περιττώματα ζώων που του προσδίδουν το εντυπωσιακό κίτρινο χρώμα
του προσώπου του.

15

Θεωρείται ένα από τα εξυπνότερα πουλιά του πλανήτη, όχι μόνο επειδή είναι
από τα πρώτα είδη στο κόσμο που βρέθηκε ότι χρησιμοποιεί εργαλεία, αλλά
και διότι είναι το μόνο που «διδάσκει»
το κόλπο αυτό σε άλλα άτομα του ίδιου
είδους, δηλαδή πώς να επιλέγουν τις
κατάλληλες πέτρες και πώς θα τις
χρησιμοποιούν για να σπάσουν αβγά
στρουθοκαμήλου!
Σπάνιος και απειλούμενος
Η παρουσία του Ασπροπάρη στους
λόφους, τους μικρούς κάμπους, τις χα-

Φωτο: David Fajardo
σχέση με το παρελθόν. Ο περιορισμός
της άλλοτε διαδεδομένης εκτατικής
κτηνοτροφίας και οι αυστηρότερες
υγειονομικές και κτηνιατρικές ρυθμίσεις
επηρεάζουν αρνητικά την δυνατότητα
εύρεσης τροφής από νεκρά οικόσιτα
ζώα, που μέχρι σχετικά πρόσφατα ήταν
άφθονα στην ελληνική ύπαιθρο.

Νεκρος Ασπροπάρης 02.03.2013( Φωτο: Λαυρέντης Σιδηρόπουλος)

Επίσης, στην επιφάνεια της γης έχουν
σήμερα προστεθεί θανατηφόρες για
τον Ασπροπάρη γραμμές μεταφοράς
ηλεκτρικού ρεύματος και ανεμογεννήτριες που η πρόσκρουση σε αυτές μπορεί να επιφέρει το θάνατο του πουλιού.
Αρκετές άλλες ανθρώπινες δραστηριότητες μπορεί επίσης να επηρεάζουν
αρνητικά τον Ασπροπάρη ανάλογα με
την ένταση, την τοποθεσία και την εποχή
στην οποία πραγματοποιούνται. Ωστόσο, η μεγαλύτερη απειλή για τον

νε σταθερός για όλη τη διάρκεια της
χρονιάς, καθώς τον Απρίλιο του ίδιου
έτους δηλητηριάζεται το ένα από τα
τέσσερα ζευγάρια ( το ένα πουλί διασώθηκε, το άλλο δεν βρέθηκε ποτέ)
και πλέον η περιοχή μένει μόνο με 3
φωλιές Ασπροπάρη.
Αυτός ο αριθμός θα μείνει σταθερός
μέχρι τον Ιούλιο του 2015, όταν
εντοπίζεται δηλητηριασμένο μέσα στη
φωλιά του το ένα από τα δύο πουλιά
του Γάβρου Καλαμπάκας. Το ταίρι του
δεν βρέθηκε ποτέ και εικάζεται ότι έχει
πεθάνει κάπου μακριά από τη φωλιά.
Πλέον τα Μετέωρα των πάλαι ποτέ 50
ζευγαριών έχουν μείνει μόνο με δύο.
Δράση για τη διάσωση
του Ασπροπάρη

Μετέωρα (Φωτο: Δημήτρης Βαβίλης)

16

Ασπροπάρη, καθώς και για όλα
τα είδη πουλιών που τρέφονται με
κουφάρια ή υπολείμματα νεκρών
ζώων, είναι η τοποθέτηση και διασπορά δηλητηριασμένων δολωμάτων τα οποία καταναλώνονται από τον
Ασπροπάρη και τους υπόλοιπους γύπες,
αποτελώντας έτσι την κυριότερη αιτία
θνησιμότητάς τους.
Ο κίνδυνος της εξαφάνισης του
Ασπροπάρη από την ελληνική ύπαιθρο επισφραγίζει την ολοένα και πιο
γρήγορη μείωση της βιοποικιλότητας
της χώρας μας. Αν «ένα ακόμη» είδος
πανίδας εξαφανιστεί έτσι σιωπηλά και
αθόρυβα από την ελληνική ύπαιθρο,
ένα ακόμη σημάδι του πολιτισμού και
της παράδοσής μας θα έχει χαθεί για
πάντα. Και τελικά θα έχει μείνει τι;
Μόνο ο άνθρωπος που θα διηγείται
στα παιδιά του φανταστικές ιστορίες
για Ασπροπάρηδες, αετούς, γύπες και
άλλα μυθικά όντα του παρελθόντος…
Ο Ασπροπάρης στα Μετέωρα:
το χρονικό κατάρρευσης του πυκνότερου πληθυσμού Ασπροπάρη
των Βαλκανίων
Τα Μετέωρα και η ευρύτερη περιοχή
των Χασίων-Αντιχασίων αποτελούσαν
κατά το παρελθόν το βασίλειο του
Ασπροπάρη! Σχεδόν σε κάθε κατάλληλη για φώλιασμα τρύπα ή σχισμή
των βράχων βρισκόταν και ένα ζευγάρι. Μάλιστα, ήταν η μοναδική περιοχή
της Ελλάδας όπου το είδος φώλιαζε σε
χαλαρές αποικίες και οι φωλιές είχαν
μεταξύ τους πολύ μικρότερες αποστάσεις από ότι ήταν συνηθισμένο αλλού.
Η κατάρρευση αυτού του πυκνού πληθυσμού έγινε μέσα σε τρεις δεκαετίες
και συνέβη με εκθετικό βαθμό.
Τη δεκαετία του ‘80 «κατοικούσαν»

στην περιοχή πάνω από 50 ζευγάρια
Ασπροπάρη, ενώ τον Αύγουστο του
1979 είχαν μετρηθεί 143 πουλιά στον
σκουπιδότοπο της Καλαμπάκας. Από
τότε και μετά αρχίζει η πτώση…
Το 1998 που εκπονήθηκε η Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη της περιοχής, τα
ζευγάρια ήταν περίπου 10, ενώ μετά
από μία δεκαετία, το 2009, οι ενεργές
επικράτειες που παρατηρήθηκαν ήταν
μόνο 5.
Το 2012 που ξεκίνησε το Πρόγραμμα
LIFE+ «Η επιστροφή του Ασπροπάρη»,
μετά από εξονυχιστική έρευνα πεδίου
εντοπίστηκαν μόλις 4 ενεργές φωλιές.
Δυστυχώς, αυτός ο αριθμός δεν έμει-

Με σκοπό τη διάσωση των τελευταίων
ζευγαριών Ασπροπάρη στην Ελλάδα
και τη Βουλγαρία, τέσσερις φορείς από
τρεις χώρες ενώνουν τις δυνάμεις τους
στο πλαίσιο του Προγράμματος LIFE+
Φύση «Επείγοντα μέτρα για την εξασφάλιση της επιβίωσης του Ασπροπάρη στη
Βουλγαρία και την Ελλάδα».
Οι δράσεις του Προγράμματος υλοποιούνται στην Ελλάδα και στη Βουλγαρία
σε 27 περιοχές που αποτελούν Ζώνες
Ειδικής Προστασίας (περιοχές που ανήκουν στο δίκτυο Natura 2000) για τα
πουλιά. Στο Πρόγραμμα συμμετέχουν
η Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία, το
Παγκόσμιο Ταμείο για τη Φύση (WWF
Ελλάς), η Βουλγαρική Εταιρεία για την

Τι κάνει το Πρόγραμμα LIFE+ «η Επιστροφή του Ασπροπάρη» για
τους τελευταίους Ασπροπάρηδες στην Ελλάδα;

Εκτιμά τις κύριες απειλές που αντιμετωπίζουν, ώστε στη συνέχεια να
σχεδιάζει και να υλοποιεί στοχευμένες δράσεις διατήρησης

Μελετά τις μεταναστευτικές διαδρομές και τις περιοχές όπου διαχειμάζουν, τοποθετώντας στα πουλιά δορυφορικούς πομπούς

Αυξάνει τη διαθέσιμη, ασφαλή τροφή για τους Ασπροπάρηδες,
δημιουργώντας ταΐστρες και παρέχοντας συμπληρωματική τροφή
σε μεμονωμένα ζευγάρια

Μειώνει τον κίνδυνο ηλεκτροπληξίας, μονώνοντας τους επικίνδυνους
πυλώνες ηλεκτρικού ρεύματος

Ελαχιστοποιεί τον κίνδυνο δηλητηρίασης, με τη βοήθεια ειδικά εκπαιδευμένων σκύλων που ανιχνεύουν τα δηλητηριασμένα δολώματα,
ώστε στη συνέχεια να απομακρυνθούν από τη φύση

Ασκεί πολιτική πίεση για τη θέσπιση στοχευμένου νομικού πλαισίου για την αντιμετώπιση της παράνομης χρήσης δηλητηριασμένων
δολωμάτων

Δημιουργεί ένα δίκτυο ανθρώπων της υπαίθρου ενάντια στη
χρήση δηλητηριασμένων δολωμάτων

Ενημερώνει και ευαισθητοποιεί το κοινό για τον Ασπροπάρη και
τη σημαντικότητα προστασίας του

διαδρομή, τους τόπους διαχείμασης και
τις αιτίες θανάτου κατά τα δύο πρώτα
χρόνια της ζωής τους, ενώ η σήμανση
των ενήλικων πουλιών αύξησε τη γνώση μας για τη χρήση των επικρατειών
φωλιάσματος, τη μετανάστευση και
τη θνησιμότητα στα ενήλικα πουλιά.
Τη στιγμή αυτή, μόνο 3 ανήλικοι Ασπροπάρηδες με δορυφορικούς πομπούς
συνεχίζουν να μεταδίδουν σήμα. Δυστυχώς, κάποιοι πέθαναν, ενώ κάποιοι
άλλοι σταμάτησαν να στέλνουν σήμα.
Παρακολουθήστε όλους τους Ασπροπάρηδες με δορυφορικό πομπό στο:
Kuki (Φωτο: Τάσος Μπουνάς)
Προστασία των Πουλιών (BSPB) και η
Βρετανική Εταιρεία για την Προστασία
των Πουλιών (RSPB). Το Πρόγραμμα
χρηματοδοτείται από το χρηματοδοτικό
μέσο LIFE+ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και
από το Ίδρυμα Α.Γ. Λεβέντη.
Ανακαλύπτοντας τα μυστικά της
μετανάστευσης των Ασπροπάρηδων
Οι Ασπροπάρηδες είναι οι μοναδικοί
ευρωπαϊκοί γύπες που μεταναστεύουν.
Ωστόσο, λίγες λεπτομέρειες ξέρουμε
για τη μεταναστευτική διαδρομή και
τους τόπους διαχείμασης του πληθυσμού των Βαλκανίων και ιδιαίτερα της
Ελλάδας. Αλλά τώρα, χάρη στο Πρόγραμμα LIFE+ και κυρίως μέσω των
δορυφορικών πομπών, αρχίζουμε να
ανακαλύπτουμε νέα στοιχεία και να
επιβεβαιώνουμε παλιές θεωρίες.
Μέχρι τώρα, οι πληροφορίες που γνωρίζαμε για τις μεταναστευτικές διαδρομές
του Ασπροπάρη στην Ελλάδα βασίζονταν κυρίως στις άμεσες παρατηρήσεις των πουλιών κατά τη διάρκεια της

έναρξης της μεταναστευτικής περιόδου,
στις γνώσεις μας σχετικά με τη μετανάστευση
άλλων μεγάλων αρπακτικών πουλιών, καθώς
και σε περιορισμένες
πληροφορίες που συλλέχθηκαν από μαρκαρισμένους Ασπροπάρηδες στη Βουλγαρία
τα τελευταία χρόνια.

http://lifeneophron.eu/gr/map.
html

17

Γι’ αυτό και τα τελευταία χρόνια, τοποθετήσαμε δορυφορικούς
πομπούς σε 18 νεαρούς Ασπροπάρηδες
(8 στη Βουλγαρία, 7
στην Ελλάδα, 2 στην
ΠΓΔΜ και 1 στην Αλβανία) και σε 4 ενήλικους (2 στην Ελλάδα
και 2 στη Βουλγαρία).
Ο αριθμός των σημασμένων νεαρών πουλιών ήταν αρκετός για
να μας βοηθήσει να
αναλύσουμε τη μεταναστευτική τους
Περισσότερες πληροφορίες θα βρείτε
στην ιστοσελίδα του Προγράμματος:
www.lifeneophron.eu

Φωτο: Victoria Saravia

Βιβλιοπαρουσιάσεις

18

«Ελίτσα Μαυρομάτα»
Θεοχάρη Ζωή

«Μέλση η βασίλισσα του κεριού και του
μελιού»
Θεοχάρη Άννη

O Μαγικός Κήπος
Δαρδανού Μαρία

Ένα παραµύθι για την ελιά.
Ένα παραµύθι για τα παλιά.
Ένα παραµύθι σαν τα παλιά.
Ήρωες... άνθρωποι στην αιώνια πάλη για
επιβίωση, δέντρα φορείς σοφίας, πουλιά
αγγελιοφόροι µηνυµάτων, νεράιδες µε ανθρώπινη λαλιά.
Και στη µέση και πάνω από όλα η ελιά, άρρηκτα συνδεδεµένη µε τη ζωή µας, και το
λάδι της, ο πλούτος της, ο πλούτος µας…
για να ζήσουν αυτοί καλά κι εµείς καλύτερα.

Η Μέλση είναι γεννημένη βασίλισσα!
Τι κι αν βασίλισσα είναι μόνο μία στη Μελισσούπολη, τι κι αν δουλεύει εργάτρια
στο τμήμα παραγωγής κεριού, τίποτα δεν
είναι ικανό να της αλλάξει γνώμη!
Η Μέλση λατρεύει να τρώει μέλι και απεχθάνεται να φτιάχνει κερί! Μα όταν πιαστεί
καταλάθος στη στολή του κυρίου Μελισσοκόμου και πάει στο σπίτι του, θα γνωρίσει την πιο όμορφη και την πιο λυγερόκορμη λαμπάδα!
Είναι άραγε αρκετή αυτή η αναπάντεχη συνάντηση
για να την κάνει αυτό που πάντα ονειρευόταν;
Να την κάνει πραγματική βασίλισσα;

«Είναι πραγματικά πιο εύκολο απλά να είσαι ευτυχισμένη», συνειδητοποίησε η Μία
ακούγοντας τα σοφά λόγια της πανέμορφης τουλίπας που συνάντησε στο Μαγικό
Κήπο. Ο Κήπος της Μίας είναι ο πιο ωραίος
κήπος σε όλο τον κόσμο, με τα πιο όμορφα λουλούδια και τις πιο παιχνιδιάρικες
πεταλούδες που έχεις φανταστεί ποτέ. Ο
Μαγικός Κήπος είναι ανοιχτός σε όλους
μας και το πόσο όμορφος είναι εξαρτάται
μόνο από τη φαντασία σου. Ο περίπατος
σε αυτό το μαγευτικό μέρος θα σε οδηγήσει πίσω στην ομορφιά και την αγάπη με
τα οποία γεννήθηκες. Το μόνο που έχεις
να κάνεις είναι να κλείσεις τα μάτια σου,
να χαλαρώσεις την αναπνοή σου και να
εξερευνήσεις το Μαγικό σου Κήπο, όπου
όλα όσα σε ενοχλούν θα μεταμορφωθούν
στο πιο όμορφο λουλούδι του κόσμου. Σας
στέλνω αγάπη.

Η Ζωή Θεοχάρη
γεννήθηκε
στη
Θεσσαλονίκη. Έλκει την καταγωγή
της από τα Τρίκαλα και τη Λάρισα.
Σπούδασε
στη
Μαράσλειο Παιδαγωγική Ακαδημία και εργάζεται
ως δασκάλα στα
Αρσάκεια σχολεία. Είναι παντρεμένη και
μητέρα δύο παιδιών

Τα τρία αυτά βιβλία είναι από τις εκδόσεις ΛΙΒΑΝΗ.

Η Άννη Θεοχάρη
μεγάλωσε στο Λουτράκι και ζει στην
Αθήνα. Είναι απόφοιτος δραματικής
σχολής και ασχολείται με τα παιδιά
κάνοντας θεατρικό
παιχνίδι, δραματοποιήσεις και αφηγήσεις παραμυθιών. Είναι μέλος της Γυναικείας Λογοτεχνικής Συντροφιάς. Από τις
Εκδόσεις Λιβάνη κυκλοφορούν επίσης τα
βιβλία της Το Σιτάρι και Ένας Ξεχωριστός
Φίλος . Της αρέσει να συλλέγει γνώμες και
απόψεις μικρών και «μεγάλων» παιδιών. Αν
θέλετε να βοηθήσετε την Άννη να μεγαλώσει τη συλλογή της, στείλτε e-mail στο
fannie.th@gmail.com

Η Μαρία Δαρδανού έχει μοιράσει
τη μέχρι τώρα
ζωή της ανάμεσα
στην Ελλάδα και
την Αγγλία, όπου
και
γεννήθηκε.
Σπούδασε στην
Αγγλία· το πτυχίο
και το μεταπτυχιακό της αφορούν τις οικονομικές επιστήμες. Πρόσφατα εγκαταστάθηκε σε ένα χωριουδάκι στους πρόποδες
του μαγικού Ταΰγετου, νότια της Σπάρτης.
Ο Μαγικός Κήπος είναι το πρώτο της βιβλίο, που συνδυάζει τα δύο πιο αγαπημένα
πράγματα στη ζωή της, τη ζωγραφική και το
διαλογισμό.

Επιμέλεια: Λιέας Νίκος
Φίλοι του Μουσείου

«Capturing Our
Coast»
3.000 εθελοντές
στο Ηνωμένο Βασίλειο θα εκπαιδευτούν προκειμένου
να συντελέσουν
σ τ ο μ ε γ α λύ τ ε ρο επιστημονικό
πρόγραμμα παρ α κο λο ύ θ η σ η ς
παράκτιας ζωής
που έγινε ποτέ.
Μια πρωτοβουλία
του Πανεπιστημίου Newcastle που
χρηματοδοτείται
με £1,7 εκατομμύρια από το Heritage
Lottery Fund.

«Περιπέτεια στα
εθνικά πάρκα»
Το 2016 συμπληρώνονται τα 100α γενέθλιά της Εθνικής Υπηρεσίας Πάρκων των
Η.Π.Α.. Λόγω αυτού του βαρυσήμαντου
γεγονότος, ο καταξιωμένος σκηνοθέτης
Greg Mac Gillivray διαισθάνθηκε ότι ήταν
η τέλεια στιγμή να προβληθεί με ένα μοναδικό τρόπο η σκληρή ιστορία του πώς
γεννήθηκαν τα πάρκα. Για αυτόν τον σκοπό
δημιούργησε ένα καταπληκτικό τρισδιάστατο ντοκιμαντέρ στο οποίο
παρουσιάζονται οι ξεχωριστοί αυτοί τόποι και η
ιδιαίτερη σημασία τους
για τον άνθρωπο.

«Περπατήστε
στο μονοπάτι της εξέλιξης»
στο State Darwin Museum
της Μόσχας
Μια εξαιρετική διαδραστική έκθεση περιηγεί τους επισκέπτες
στο παρελθόν της Γης,
σε βάθος 3,5 δισ.
ετών. Μια διαδρομή
που εξελίσσεται μέσα
από τη λύση διαφόρων
γρίφων. Τεχνολογία
αιχμής παρέχει πλήθος πληροφορίων ενώ το ντεκόρ συμπληρώνεται τόσο από πραγματικά
εκθέματα όσο και από πιστά
αντίγραφα ζώων και φυτών
δημιουργώντας μια αξέχαστη
εμπειρία.

#HowDoYouMuseum
Το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας του Λος
Άντζελες καλεί τους
επισκέπτες του να συμμετάσχουν ενεργά στην
προβολή του Μουσείου
μέσα από τη δική τους
εμπειρία και ξεχωριστή
ματιά. Είτε τραβούν
μια selfie στους χώρους του,
είτε σκιτσογραφούν τα εκθέματα, είτε βιντεοσκοπούν την
περιήγηση και τους διαλόγους
τους, το Μουσείο τους καλεί
να εκφραστούν με το μοναδικό
προσωπικό τους τρόπο χρησιμοποιώντας το hashtag #HowDoYouMuseum.

«Ο Μυστικός Κόσμος μέσα σου»
Η έκθεση του Μουσείου Φυσικής Ιστορίας της Νέας Υόρκης παρουσιάζει και διερευνά τα αποτελέσματα του ταχέως εξελισσόμενου τομέα της
Μικροβιολογίας που αποκαλύπτει την πολυπλοκότητα του μικρόκοσμου
του ανθρώπινου οργανισμού μέσω της μελέτης των
βακτηρίων και αναδιαμορφώνει τις ιδέες μας για την
υγεία του ανθρώπου προσφέροντας νέες προοπτικές
για τα προβλήματα υγείας, συμπεριλαμβανομένων
των αλλεργιών, του άσθματος και της παχυσαρκίας.

Δράσεις
Μουσείων

19

Το μανιτάρι
και το
πάντα!

Η σελίδα της
WWF Ελλάς
20

Dactylorhiza saccifera /
Δακτυλόριζα η σακοφόρος

Egretta garzetta /
Λευκοτσικνιάς

© Δημοσθένης Βασιλόπουλος

© Αndrea Bonetti

ens /

Αρχής γενομένης από αυτό το τεύχος θα ανιχνεύουμε παιχνίδια, δραστηριότητες και παιδαγωγικό υλικό για όλες τις
βαθμίδες της εκπαίδευσης. Ξεκινάμε με το παιχνίδι «Ένα
μανιτάρι ψάχνει σπίτι»! Αξιοποιήστε τις εκπαιδευτικές αφίσες
για τα δάση της Ελλάδας (μεσογειακά, δρυοδάση, δάση
ψυχρόβιων κωνοφόρων κλπ) που θα βρείτε εδώ (http://
www.wwf.gr/index.php/enviromental-education/env-edu-

yx splend
Calopter
ύλα
Λιβελο

ti

a Bonet

© Andre

Hellenolacerta graeca / Ελληνική
Σαύρα

Hyla arborea / Δενδροβάτραχος

© Αdrea Bonetti

© Andrea Bonetti

Είναι ωραία τα παλιά, μεγάλα δέντρα
στέκονται δίπλα στο ποτάμι και κοιτάνε...
Δίπλα τους παίζουν τα παιδιά και τραγουδάνε
τα δέντρα ακούνε και δε βγάζουνε κουβέντα...
Παύλος Παυλίδης

Laetiporus sulphu
reus /
Φαιδρόπορος
ο θειαφένιος

/
Monacha parumcincta
Σαλιγκάρι
© Μπάμπης Πέτσικος

© Γιώργος Κωνσταντινί

δης

© Andrea Bonetti

Sarcopoterium spinosum /
Αστοιβίδα ή Αστοιβή
Phlomis fruticosa /
Ασφάκα ή Φλόμος

© Φώτης Ξυστράκης

© Andrea Bonetti

rius /

ali
des pod
Iphicli
ούδα
Πεταλ

Apis mellifera / Μέλισσα

των μαθητών δημιουργούμε ιστορίες με πρωταγωνιστή τα μανιτάρια που γνωρίσαμε. Τα ζώα και φυτά που απεικονίζονται
στις φωτογραφίες δίπλα τους είναι οι ήρωες της ιστορίας
και το δάσος το σκηνικό. Τα μαντιάρια στην πόλη του Ίταλο
Καλβίνο, από το Ανθολόγιο της Α’γυμνασίου μπορούν να
μας εμπνεύσουν για τις δικές μας ιστορίες.

ti

a Bonet

© Andre

© Μπάμπης Πέτσικος

Emberiza caesia /

Φρυγανοτσίχλονο ή Σιταροπούλλι
© Παναγιώτης Λατσούδης / WWF Ελλάς

Polyporus meridionalis /
Πολύπορος ο μεσημβρινός
© Γιώργος Κωνσταντινίδης

Εκεί που φύτρωνε φλισκούνι κι άγρια μέντα
κι έβγαζε η γη το πρώτο της κυκλάμινο
τώρα χωριάτες παζαρεύουν τα τσιμέντα
και τα πουλιά πέφτουν νεκρά στην υψικάμινο.
Νίκος Γκάτσος

Eurotestudo
herma
Μεσογειακή χελών nni /
α
© Andrea Bonetti

/
(Bufo) viridis
Pseudepidalea
© Andrea Bonetti
Πρασινόφρυνος

Dendrocopos major /
Πευκοδρυοκολάπτης

© Andrea Bonetti

Lilium chalcedonicum /
Κόκκινος κρίνος

forests ) και κινείστε το ενδιαφέρον των μαθητών ζητώντας
τους να συγκρίνουν, να περιγράψουν και να παρατηρήσουν
τους τύπους των ελληνικών δασών. Σε ποιο από αυτά τα
δάση θα βρίσκαμε ένα μανιτάρι; Στην αφίσα για τα δρυοδάση και ορεινά κωνοφόρα εμφανίζονται ένας αμανίτης ο
καισαρικόςκαι ένας βωλίτης αντίστοιχα. Στα παρόχθια δάση
απεικονίζεται ο φαιδρόπορος ο θειαφένιος. Παρατηρούμε
ομοιότητες και διαφορές, ανακαλύπτουμε την ταυτότητά
τους διαβάζοντας το πίσω μέρος της αφίσας. Σχολιάζουμε
την ποικιλία δασικών οικοσυστημάτων της Ελλάδας και την
ποικιλία χλωρίδας που φιλοξενούν. Ανάλογα με την ηλικία

© Andrea Bonetti

© Χ. Παπαϊωάννου

s / Κόκκινο ελάφι

Cervus elaphu

© Παναγιώτης

Λατσούδης /

WWF Ελλάς

Podarcis muralis / Τοιχόσαυρα
Apodemus sylvaticus /
Δασοποντικός

© Andrea Bonetti

© Andrea Bonetti

Ο τόπος όλος ευωδιάζει από το έλατο. Σκεπάζει τις πλαγιές αχόρταγο. Άπληστο κι ανεβαίνει στα ύψη. Η σκιά του είναι πλασμένη
από την πολύτιμη ουσία της χίμαιρας, μα το κορμί και το φύλλο
του είναι στέρεο, γερό, ικανό ν’ αντέχει στη χειμωνιάτικη θύελλα
και να κρατεί τα τεράστια φορτώματα του χιονιού, χωρίς να λυγίζει.
Ι.Μ. Παναγιωτόπουλος

Regulus ignica
pillus /
Πυρροβασιλίσκος
© Παναγιώτης

Λατσούδης /

Boletus edulis
ο εδώδιμος

/ Βωλίτης
δης

© Γιώργος Κωνσταντινί

WWF Ελλάς

© Παναγιώτης Λατσούδης / WWF Ελλάς

Κώδικας σωστής
συμπεριφοράς των
πολιτών στη φύση

Η σελίδα της
ANIMA Σύλλογος
Προστασίας
και Περίθαλψης
Άγριας Ζωής

Μερικοί απλοί κανόνες οριοθετούν έναν κώδικα σωστής συμπεριφοράς
όταν βρισκόμαστε στη φύση και για την αποφυγή ενόχλησης των ζωντανών
οργανισμών που ζουν μέσα σ’αυτήν.

• Για την προστασία από πυρκαγιές δεν καίμε ξερά χόρτα,
κλαδιά ή σκουπίδια. Δεν ανάβουμε υπαίθριες ψησταριές,
δεν πετάμε ποτέ αναμμένα τσιγάρα.
• Αν αντιληφθούμε φωτιά στο δάσος τηλεφωνούμε άμεσα
στην Πυροσβεστική Υπηρεσία (199) δίνουμε σαφείς
πληροφορίες για την τοποθεσία και το σημείο που
βρισκόμαστε, προσδιορίζουμε την κατεύθυνση της φωτιάς,
περιγράφουμε το είδος βλάστησης που καίγεται.
• Αν το σπίτι μας βρίσκεται κοντά στο δάσος καθαρίζουμε το
γύρω χώρο από ξερά χόρτα. Κλαδεύουμε τα δέντρα ύψους
μέχρι τριών μέτρων γύρω από αυτό, προμηθευόμαστε
κατάλληλους πυροσβεστήρες και σωλήνες νερού. Έτσι
θα αποφύγουμε όσο γίνεται να απασχολούμε τους
πυροσβέστες σε περίπτωση πυρκαγιάς, ώστε να μπορούν
να ασχοληθούν με τη σωτηρία του δάσους.
• Όταν βρισκόμαστε στην εξοχή αποφεύγουμε να
δημιουργούμε έντονους θορύβους.
• Δεν πατάμε και δεν κόβουμε μικρά φυτά, δέντρα και
λουλούδια.
• Παρατηρούμε τους ζωντανούς οργανισμούς με
διακριτικότητα χωρίς να τους βλάπτουμε και χωρίς να
τους ενοχλούμε. Δεν πλησιάζουμε ποτέ σε φωλιές για να
τις δούμε ή να τις φωτογραφίσουμε.
• Περπατάμε σε μονοπάτια και όταν βγαίνουμε από αυτά
δείχνουμε μεγάλη προσοχή στον περιβάλλοντα χώρο.
• Αν είμαστε ορειβάτες ή αναρριχητές, προσέχουμε
ιδιαίτερα κατά την αναπαραγωγική περίοδο (Φεβρουάριο
έως Ιούνιο). Ενδέχεται στους βράχους να υπάρχουν φωλιές
με αυγά ή νεοσσούς.
• Εννοείται ότι η χρήση μηχανών τύπου cross μέσα στο
δάσος ή σε έναν υγρότοπο είναι εξαιρετικά επιβλαβής, και
λόγω παραγόμενου θορύβου αλλά και γιατί καταστρέφει



τα φυτά και φωλιές που ενδεχομένως είναι στο έδαφος.
Συνήθως οι «πίστες» αυτού του τύπου δεν είναι νόμιμες.
Πρόβλημα επίσης μπορεί να αποτελέσουν πτήσεις με
«παραπέντε» κατά την αναπαραγωγική περίοδο των
πουλιών, όταν γίνονται σε περιοχές που υπάρχουν αποικίες
ή και μεμονωμένες φωλιές αρπακτικών.
Παρόμοια προσοχή, ειδικά κατά την αναπαραγωγική
περίοδο, πρέπει να δείχνουμε όταν προσεγγίζουμε με
σκάφος απομονωμένες βραχονησίδες. Ενδέχεται σ'αυτές
να φωλιάζουν σπανιότατα πουλιά.
Δεν αφήνουμε το σκύλο μας ελεύθερο σε ένα δάσος, έναν
υγρότοπο ή μια βραχονησίδα κατά την αναπαραγωγική
περίοδο των άγριων ζώων.
Όσο κι αν φαίνεται αυτονόητο δεν πετάμε ποτέ τίποτα
στη θάλασσα και την παραλία.
Στην ιστιοπλοϊα και την πλοήγηση φροντίζουμε να μην
ενοχλούμε τα θαλάσσια θηλαστικά αν τα συναντήσουμε.
Βοηθάμε στη συγκέντρωση στοιχείων και επιστημονικής
πληροφορίας που σχετίζονται με αυτά, τα στέλνουμε στους
φορείς που δουλεύουν για την προστασία τους.
Δεν αγκυροβολούμε ποτέ με σκάφος πάνω στην
Ποσειδωνία που αποτελεί καταφύγιο και χώρο
αναπαραγωγής για εκατοντάδες θαλάσσιους
οργανισμούς.
Στην ερασιτεχνική αλιεία, σεβόμαστε τη νομοθεσία και
δεν ψαρεύουμε ποτέ είδη μικρότερα από το ελάχιστο
μέγεθος που επιτρέπεται καθώς και είδη που κινδυνεύουν
με εξαφάνιση.
Δεν ψαρεύουμε σε λίμνες, όπου μπορεί να διαβιεί ένα από
τα μοναδικά ελληνικά ενδημικά είδη του γλυκού νερού
Κείμενο από την ιστοσελίδα της Anima- Σύλλογος Προστασίας
και Περίθαλψης Άγριας Ζωής

21

Η σελίδα της
Δράσης
για την
Άγρια Ζωή
22

Η Δράση για την Άγρια Ζωή είναι μη κερδοσκοπικό σωματείο με έδρα τη Θεσσαλονίκη, το οποίο ασχολείται με την
περίθαλψη και επανένταξη στη φύση τραυματισμένων, άρρωστων και αδύναμων να επιβιώσουν άγριων ζώων. Τα αίτια
για την εισαγωγή ενός άγριου ζώου προς περίθαλψη είναι
συνήθως ανθρωπογενή. Τροχαία ατυχήματα, πρόσκρουση σε
ηλεκτροφόρα καλώδια, καταστροφή φωλιών, τραυματισμός
από πυροβόλο όπλο, δηλητηρίαση και αιχμαλωσία είναι μερικές από τις αιτίες εισαγωγής των ζώων που περιθάλπουμε,
ενώ κατά την αναπαραγωγική περίοδο φροντίζουμε πλήθος
νεοσσών και νεογνών που έμειναν ορφανά.
Τη χρονιά που μας πέρασε, παραλάβαμε 1461 ζώα από 130
διαφορετικά είδη! Από αυτά τα μισά σχεδόν, κατέφθασαν
τους μήνες Ιούνιο και Ιούλιο. Επιγραμματικά φροντίσαμε αρπακτικά πουλιά όπως Γερακίνες, Βραχοκιρκίνεζα, Ξεφτέρια,
Μπούφους, μικρόπουλα όπως σταχτάρες, Σπίνους, Φλώρους
και Καρδερίνες, γλάρους, πελαργούς, ερωδιούς, αρκετές
χελώνες και φυσικά θηλαστικά όπως νυχτερίδες, αλεπούδες,
ένα ζαρκάδι και πολλά άλλα.
Το φετινό χειμώνα, έως και τα μέσα Φεβρουαρίου, έχουμε

περιθάλψει 228 ζώα, παραλαμβάνοντας περισσότερα από
κάθε χειμώνα στο παρελθόν. Ανάμεσα σε αυτά φροντίζουμε
ακόμα ένα Φοινικόπτερο κι έναν Ασβό. Το Φοινικόπτερο,
βρέθηκε τραυματισμένο στο ράμφος, το φτερό και τα πόδια,
από αδιευκρίνιστα αίτια στην Ευκαρπία Θεσσαλονίκης στις
αρχές του έτους. Η κατάσταση της υγείας του παραμένει
σοβαρή, αλλά έχει θέληση για ζωή κι ελπίζουμε πως στο
τέλος θα καταφέρει να επιβιώσει. Ο Ασβός, βρέθηκε παράλυτος από τροχαίο στα πίσω άκρα στις αρχές Φεβρουαρίου.
Βρέθηκε Κατερίνη κι έφτασε σε μας με πιθανή εσωτερική αιμορραγία, αφυδάτωση και υποθερμία. Έκτοτε έχει ζωηρέψει
και είμαστε συγκρατημένα αισιόδοξοι ότι με τη συντηρητική
θεραπεία που δέχεται, θα ανακάμψει.
Η Δράση για την άγρια ζωή στηρίζεται στην εθελοντική προσφορά και την οικονομική υποστήριξη ευαισθητοποιημένων
πολιτών. Κάθε προσφορά είναι πολύτιμη!
- Γίνε εθελοντής
- Γίνε μέλος
- Στείλε αναλώσιμα, φάρμακα, τροφές
- Υιοθέτησε κάποιο ζώο (ανάλαβε έναντι συμβολικού ποσού,
μέρος των εξόδων για τη φροντίδα του ζώου που επιθυμείς)
- Στήριξε οικονομικά

Δράσε μαζί μας!
www.drasi-agriazoi.gr
https://www.facebook.com/drasiagriazoi
mail@drasi-agriazoi.gr
Διεύθυνση: 9ο χλμ Θεσσαλονίκης – Αθήνας
τηλέφωνο 6979914852

Φυτεύοντας
θάμνους για
τα πουλιά

Η σελίδα της
Ελληνικής
Ορνιθολογικής
Εταιρείας
23

Εάν διαχειριζόμαστε ένα μικρό κομμάτι γης και θέλουμε να
τονώσουμε την ποικιλία των πουλιών αλλά και της υπόλοιπης
άγριας ζωής σε αυτό, μπορούμε να ξεκινήσουμε από ένα
βασικό «δομικό» στοιχείο: τους θάμνους και τα αναρριχητικά φυτά.
Μέσα στην ασφάλεια της πυκνής φυλλωσιάς των θάμνων
τα πουλιά μπορούν να ξεκουραστούν, να προφυλαχτούν
όταν προκύψει κάποιος κίνδυνος ή ακόμη και να πλέξουν τις
ευάλωτες φωλιές τους. Επιπλέον τις παγωμένες μέρες του
χειμώνα, όταν η ανεύρεση άλλης τροφής είναι δύσκολη, οι
καρποί τους μπορεί να αποδειχθούν σωτήριοι. Οι καρποί επίσης είναι πολύτιμοι για τον εφοδιασμό των μεταναστευτικών
πουλιών που σταθμεύουν στην Ελλάδα κατά τη διάρκεια του
δύσκολου ταξιδιού μεταξύ Ευρώπης και Αφρικής. Βέβαια,
οι καρποί δεν χρησιμοποιούνται μόνο τις δύσκολες μέρες.
Πολλά πουλιά τρέφονται με αυτούς για ένα μεγάλο χρονικό
διάστημα. Μην ξεχνάμε άλλωστε ότι το χυμώδες τμήμα των
καρπών με τα έντονα χρώματα δεν είναι παρά το δόλωμα των
φυτών για να προσελκύσουν τα πουλιά ή τα θηλαστικά ώστε
να τους φάνε και να διασπείρουν κατόπιν τους σπόρους που
περιέχουν. Η σχέση τους είναι τόσο στενή ώστε οι σπόροι
ορισμένων φυτών φυτρώνουν μόνο όταν περάσουν από το
πεπτικό σύστημα πουλιών ή θηλαστικών.
Επιλογή των κατάλληλων ειδών θάμνων
Σίγουρα οι καταλληλότεροι θάμνοι για να φυτευτούν σε μια
περιοχή είναι οι αυτοφυείς θάμνοι της ίδιας ή της ευρύτερης

περιοχής. Αυτοί διαθέτουν τις καλύτερες ιδιότητες προσαρμογής στις συγκεκριμένες συνθήκες -στις οποίες έχουν
δοκιμαστεί επί αιώνες- και γι’ αυτό έχουν τις περισσότερες
πιθανότητες να αναπτυχθούν σωστά. Επίσης τα πουλιά της
περιοχής τούς γνωρίζουν και είναι προσαρμοσμένα σε αυτούς (π.χ. ανάλογα ράμφη για συγκεκριμένα σχήματα και
μεγέθη καρπών). Είναι πολύ σημαντικό ακόμη ότι αυτοί οι
θάμνοι αρκούνται στις υδατικές συνθήκες της περιοχής και
έτσι, δεν χρειάζονται ιδιαίτερο πότισμα.
Επειδή οι καρποί των θάμνων καταναλώνονται για ένα μεγάλο
χρονικό διάστημα, κυρίως από τα μέσα καλοκαιριού μέχρι
το τέλος του χειμώνα, καλό θα είναι να επιλέξουμε είδη με
διαφορετικό χρόνο
ωρίμανσης των καρπών. H τελική μας
επιλογή θα πρέπει
να γίνει μετά από
προσεχτική εξέταση των αυτοφυών
θάμνων και άλλων
ανάλογων φυτών της
περιοχής μας.
Προσοχή: Καρποί
που τρώγονται από
τα πουλιά μπορεί να
είναι δηλητηριώδεις
για τους ανθρώπους!

Eλληνικά φυτά που προσφέρουν τροφή και κάλυψη στα πουλιά:
Οι Άρκευθοι (Juniperus sp.), ο Ίταμος (Taxus baccata), η Δάφνη (Laurus
nobilis), η Σορβιά (Sorbus sp.), ο Κισσός (Hedera helix), οι Αγριοτριανταφυλλιές (Rosa sp.), ο Πυράκανθος (Pyracantha coccinea), η Κουμαριά
(Arbutus unedo) και η Κουφοξυλιά (Sambucus nigra).

Απόδοση από την έκδοση της Ελληνικής
Ορνιθολογικής Εταιρείας «Φροντίζοντας
τα πουλιά που ζουν πλάι μας» (2015).

Η σελίδα της
Καλλιστώ Περιβαλλοντική
οργάνωση για την
άγρια ζωή
και τη φύση

Ολοκληρώθηκε
το έργο LIFE ARCTOS
KASTORIA

24

• Η οικονομία της χώρας επωφελήθηκε μέσω μίας επένδυσης
ύψους € 1.030.000 €, εκ των οποίων 772.500 προήλθαν
από ευρωπαϊκούς πόρους.
• Δημιουργήθηκαν 30 θέσεις βραχυπρόθεσμης ή μακροπρόθεσμης απασχόλησης, κυρίως στην περιοχή του έργου.
• Μεταφέρθηκε τεχνογνωσία στις τοπικές αρμόδιες αρχές
(δασική υπηρεσία, τοπική αυτοδιοίκηση κ.λπ.), για τη διαχείριση περιστατικών όπως αυτό της αρκούδας που προσέγγισε
αρκετές φορές την πόλη της Καστοριάς το 2012 και 2013 .
Το έργο LIFE ARCTOS KASTORIA «Βελτίωση των προϋποθέσεων
συνύπαρξης ανθρώπου-αρκούδας στο Ν. Καστοριάς, Ελλάδα –
Μεταφορά Βέλτιστων Πρακτικών» υλοποιήθηκε στο ν. Καστοριάς
, με έμφαση στις περιοχές μόνιμης ή εποχιακής παρουσίας της
καφέ αρκούδας (Ursus arctos), με την συνεισφορά του χρηματοδοτικού μέσου LIFE της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Εταίροι του έργου
υπήρξαν η Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας (ΠΔΜ) η Αναπτυξιακή
Καστοριάς (ΑΝΚΑΣ) και η ΚΑΛΛΙΣΤΩ.
Τα κυριότερα επιτεύγματα του προγράμματος μπορούν να χωριστούν στις παρακάτω 3 κατηγορίες, ενώ όποιος/όποια επιθυμεί
να μάθει περισσότερα μπορεί να ανατρέξει εδώ:
http://www.callisto.gr/docs/LIFE_ARCTOS_LAYMAN2.pdf
Δράσεις και Aποτελέσματα
1.Περιορισμός – εξάλειψη του φαινομένου τροχαίων ατυχημάτων
με θύματα αρκούδες στο οδικό δίκτυο του Ν. Καστοριάς και
αύξηση της οδικής ασφάλειας για τους οδηγούς:
2.Αντιμετώπιση των περιστατικών προσέγγισης αρκούδων σε
κατοικημένες περιοχές, διάδοση εφαρμογής μέτρων πρόληψης
ζημιών στην αγροτική οικονομία από αρκούδες και βελτίωση των
όρων συνύπαρξης του ανθρώπου με την άγρια ζωή στο Νομό
Καστοριάς.
3.Βελτίωση του επιπέδου ενημέρωσης – ευαισθητοποίησης του
κοινού στα προαναφερθέντα θέματα:
Οφέλη για τον άνθρωπο και την τοπική κοινωνία

• Πραγματοποιήθηκαν σημαντικές άμεσες επενδύσεις σε υποδομές σε τοπικό επίπεδο. Αυτές περιλαμβάνουν: 22 ειδικές
πινακίδες οδικής σήμανσης και 5600 ανακλαστήρες άγριας
πανίδας που τοποθετήθηκαν στο τοπικό οδικό δίκτυο βελτιώνοντας της οδικής ασφάλειας.
ΑΠΟΔΕΙΞΑΜΕ ΟΤΙ Η ΣΥΝΥΠΑΡΞΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΜΕ ΤΗΝ
ΑΡΚΟΥΔΑ ΕΙΝΑΙ ΕΦΙΚΤΗ!
ΣΥΝΕΧΙΖΟΥΜΕ ΤΗΝ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ ΓΙΑ ΝΑ ΕΞΑΣΦΑΛΙΣΤΕΙ ΣΥΝΥΠΑΡΞΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ!
Οι υποδομές που δημιουργήθηκαν από το έργο LIFE ενίσχυσαν
την οδική ασφάλεια και μείωσαν τα τροχαία ατυχήματα που απειλούσαν ζωές ζώων και ανθρώπων στην περιοχή.
Η διάδοση χρήσης μέτρων πρόληψης ζημιών συνεχίζεται είτε από
άλλα προγράμματα (π.χ. Πρόγραμμα Αγροτικής Ανάπτυξης) είτε
με υποστήριξη από τους εταίρους του έργου (μέσω του δικτύου
κατόχων Σκύλων Φύλαξης Κοπαδιών που δημιουργήθηκε).
Η λειτουργία Ομάδων Άμεσης Επέμβασης συνεχίζεται με χρηματοδότηση του Πράσινου Ταμείου, αντιμετωπίζοντας έμπρακτα
περιπτώσεις προσέγγισης ζώων σε κατοικημένες περιοχές.
Η τεχνογνωσία και εμπειρία που μεταφέρθηκε προς τις αρμόδιες
υπηρεσίες και η συνέχιση της συνεργασίας τους με εξειδικευμένες
περιβαλλοντικές οργανώσεις και Φορείς Διαχείρισης Προστατευόμενων Περιοχών, έβαλαν τις βάσεις για ακόμα πιο πετυχημένες
παρεμβάσεις στο μέλλον.

Η σελίδα του
Φορέα
Διαχείρισης
Δάσους
ΔαδιάςΛευκίμηςΣουφλίου
25

Η ορνιθοπανίδα τους δάσους
της Δαδιάς

Εκτός από τα αρπακτικά, στην περιοχή έχουν παρατηρηθεί
περίπου 166 είδη πουλιών, από τα οποία 2 έχουν χαρακτηριστεί ως κινδυνεύοντα για την Ελλάδα, ο Μαυροπελαργός
(Ciconia nigra) και η Καμπίσια Πέρδικα (Perdix perdix), ενώ
άλλα 10 έχουν χαρακτηριστεί ως “σχεδόν απειλούμενα” και
5 ως “τρωτά”. Ιδιαίτερα η παρουσία του Μαυροπελαργού
θεωρείται πολύ σημαντική, καθώς τα 30-35 ζευγάρια που
φωλιάζουν στην περιοχή αποτελούν σημαντικό ποσοστό
του αναπαραγόμενου πληθυσμού του είδους στη χώρα μας.

Το Εθνικό Πάρκο Δάσους Δαδιάς – Λευκίμης – Σουφλίου
είναι παγκοσμίως γνωστό για την ποικιλότητα των αρπακτικών πουλιών του. Εδώ έχουν παρατηρηθεί 36 από τα 39
είδη ημερόβιων αρπακτικών πουλιών της Ευρώπης. Είναι
ιδιαίτερα εντυπωσιακό το γεγονός ότι στην περιοχή απαντώνται ταυτόχρονα 3 από τα 4 είδη γύπα της Ευρώπης: ο
Μαυρόγυπας (Aegypius monachus), το Όρνιο (Gyps fulvus)
και ο Ασπροπάρης (Neophron percnopterus). Οι γύπες, σε
αντίθεση με τα υπόλοιπα αρπακτικά πουλιά που κυνηγούν τη
λεία τους, είναι πτωματοφάγοι δηλαδή τρέφονται με νεκρά
ζώα. Εκτός από τους γύπες, στα είδη των ημερόβιων αρπακτικών πουλιών του Εθνικού Πάρκου συμπεριλαμβάνονται
είδη σημαντικά για την ελληνική πανίδα πολλά από τα οποία,
σύμφωνα με το Κόκκινο Βιβλίο των απειλούμενων ζώων της
Ελλάδας, έχουν χαρακτηριστεί ως “κρισίμως κινδυνεύοντα”,
όπως ο Βασιλαετός (Aquila heliaca) και ο Θαλασσαετός
(Haliaeetus albicilla) ή “κινδυνεύοντα”, όπως ο Χρυσαετός
(Aquila chrysaetos) και ο Στικταετός (Aquila clanga).

Σε γενικές γραμμές τα αρπακτικά πουλιά (συμπεριλαμβανομένων των γυπών), όπως επίσης και πολλά μικρά πουλιά που
τρέφονται με έντομα ευνοούνται από περιοχές με έντονες
εναλλαγές και μεγάλη ποικιλότητα στο τοπίο, καθώς μπορούν
να εντοπίζουν εύκολα την τροφή τους στις ανοιχτές εκτάσεις και στα ξέφωτα ενώ ταυτόχρονα βρίσκουν περιοχές με
δέντρα για φώλιασμα και κάλυψη.

Σχολικό
Βήμα

Μουσικό Σχολείο Τρικάλων

Συλλογή απολιθωμάτων
& πετρωμάτων

26

ΣΤΗΝ ΑΙΘΟΥΣΑ της ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ
του Μουσικού Σχολείου Τρικάλων
φιλοξενείται εδώ και λίγο καιρό μία
μικρή συλλογή απολιθωμάτων και πετρωμάτων, δωρεά στην πλειονότητά
τους του υπογράφοντος. Η ύπαρξη της
συλλογής αυτής στην αίθουσα της Βιβλιοθήκης εντάσσεται στη φιλοσοφία
της ανάγκης δημιουργίας ενός χώρου,
στον οποίο οι μαθητές να έρχονται σε
άμεση επαφή με ποικιλία δημιουργικών ερεθισμάτων, να συμμετέχουν σε
ποικίλες δραστηριότητες, να συνεργάζονται και να αναζητούν τη γνώση
με τρόπους διαφορετικούς από την
«παιδεία του ενός βιβλίου» και πιο
ελεύθερα απ’ ό,τι στην αυστηρή δομή
της σχολικής τάξης.
Έτσι λοιπόν στον ίδιο χώρο, που εξυπηρετεί καθημερινά και τη λειτουρ-

γία του Αναγνωστηρίου, φιλοξενείται
και μια «Μικρή Διδακτική Συλλογή»,
που περιλαμβάνει «μικροτεχνουργήματα», σε πηλό και χρώμα, μαθητών
και καθηγητών του σχολείου -- κυρίως
αντίγραφα αρχαίων αντικειμένων, ως
μία «γέφυρα επικοινωνίας» με το πολιτισμικό μας παρελθόν.
Αξίζει να αναφερθεί πως η δημιουργία, η υλικοτεχνική υποδομή, η σύγχρονη βιβλιοθηκονομική οργάνωση και η
σε καθημερινή βάση λειτουργία της
Βιβλιοθήκης και του Αναγνωστηρίου
οφείλονται εξ ολοκλήρου στη φιλοτιμία, τον αστείρευτο εθελοντισμό και
τη στενή συνεργασία όλων των φορέων της σχολικής κοινότητας (μαθητών,
καθηγητών, γονέων και διεύθυνσης
του σχολείου).
Η ΣΥΛΛΟΓΗ ΤΩΝ ΑΠΟΛΙΘΩΜΑ-

ΤΩΝ περιλαμβάνει θαλάσσια κυρίως
απολιθώματα (αποτυπώματα ψαριών,
μαλάκια, φύκη, κ.ά), τα οποία στην
πλειονότητά τους προέρχονται από
τον ορεινό όγκο της ΒΔ Θεσσαλίας,
σε υψόμετρο από 700 έως 900 μ.
περίπου. Οι γεωλογικοί σχηματισμοί
στους οποίους βρέθηκαν τα απολιθώματα είναι οι Μολασσικοί σχηματισμοί της Μεσοελληνικής αύλακος.
Τα πετρώματα είναι ιζηματογενείς
αμμούχες μάργες, κυανές έως φαιοκίτρινες, ιλυώδεις και μαρμαρυγιούχοι,
φυλλώδεις με πλακώδεις ψαμμιτικές
τράπεζες. Εφόσον οι μάργες της περιοχής των απολιθωμάτων επικάθηνται επί του Ηωκαίνου, φαίνεται να
ανήκουν στο Ολιγόκαινο της Παλαιογενούς περιόδου του Καινοζωικού
αιώνος, χρονολογούμενες από 37,4
εκατομμύρια χρόνια μέχρι τα όρια
της περιόδου, στα 23,5 εκατομμύρια
χρόνια.
Στη δημιουργία της συλλογής αυτής συνέβαλαν καθοριστικά δύο άνθρωποι, τους
οποίους και ευχαριστώ: ο καθηγητής Φυσικής στο Μουσικό Σχολείο Τρικάλων κ.
Αθανάσιος Βαγενάς, στην επίμονη παρότρυνση του οποίου οφείλεται η υλοποίηση
της έκθεσης και ο εξαιρετικός ερευνητής
της θεσσαλικής προϊστορίας κ. Κώστας
Θεοδωρόπουλος, με τις πολύ ειδικές
του γνώσεις...

Αθανάσιος Τσουκνίδας
φιλόλογος, Υπ. δρ. Πανεπιστημίου
Ιωαννίνων
(Υπεύθυνος της Βιβλιοθήκης του
Μουσικού Σχολείου)

Μπορνάρης Θωμάς
Επίκουρος Καθηγητής Σχολή Γεωπονίας, Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο
Θεσσαλονίκης

Αρθρογραφία

Οι νέες τεχνολογίες
στην υπηρεσία της
Περιβαλλοντικής
Εκπαίδευσης
27
Τις τελευταίες δεκαετίες η χρήση των τεχνολογιών πληροφορικής και επικοινωνιών (ΤΠΕ)
έχει παρεισφρήσει σε κάθε δραστηριότητα
του σύγχρονου ανθρώπου. Αυτό που σίγουρα
όμως δεν μπορεί να αντικαταστήσει είναι την
επαφή του ανθρώπου με το φυσικό περιβάλλον,
την ευωδιά των λουλουδιών, την ομορφιά του
τοπίου, το τάισμα των ζώων. Άλλωστε έρευνες
έχουν αναδείξει την σημασία του φυσικού περιβάλλοντος στη ψυχική και σωματική υγεία
του ανθρώπου.
Παρόλα αυτά, στη σύγχρονή εποχή όπου οικονομικοί και χρονικοί περιορισμοί δεν επιτρέπουν
στον άνθρωπο και ιδιαίτερα στα νέα παιδιά των
πόλεων να «ξεφύγουν» από την καθημερινότητα
και να νιώσουν τις χαρές του φυσικού περιβάλλοντος, οι ΤΠΕ δίνουν σημαντικές λύσεις, πάντα
με συμπληρωματικό τρόπο στην άμεση φυσική
εμπειρία. Ειδικότερα στον τομέα της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης (ΠΕ) οι ΤΠΕ δίνουν σήμερα μοναδικές δυνατότητες που βοηθούν στην
απόκτηση περιβαλλοντικής συνείδησης από
τους μαθητές. Αν θεωρήσουμε ότι, σύμφωνα
με τον ορισμό που δίνει η UNESCO, η ΠΕ «είναι
μια διαρκής διαδικασία μέσω της οποίας τα
άτομα και οι κοινωνικές ομάδες θα συνειδητοποιήσουν το περιβάλλον τους και θα αποκτήσουν τις γνώσεις, τις αξίες, τις ικανότητες, την
εμπειρία και επίσης
τη θέληση που θα
τους επιτρέψουν να
δράσουν ατομικά και
συλλογικά με σκοπό
την επίλυση των σημερινών και μελλοντικών προβλημάτων
του περιβάλλοντος»
τότε οι ΤΠΕ με την
ανάπτυξη τους δίνουν
καθημερινά νέες δυ-

νατότητες σε αυτή τη διαρκή διαδικασία. Αρχικά, με την χρήση των κοινωνικών δικτύων στο
διαδίκτυο διευκολύνουν την επικοινωνία, με τη
δημιουργία μαθητικών κοινοτήτων στον τομέα
της ΠΕ. Ο τρόπος αυτός επικοινωνίας βοηθά
στην άμεση ευαισθητοποίηση και κινητοποίηση
των μαθητικών κοινοτήτων σε περιβαλλοντικά
ζητήματα που προκύπτουν και σε άμεση δράση,
είτε με την φυσική του παρουσία ή απλά με την
συμμετοχή σε ένα κάλεσμα ή ψήφισμα για ένα
περιβαλλοντικό ζήτημα. Παράλληλα, η χρήση
των multimedia (εικόνα, ήχος, βίντεο) δίνουν
στους μαθητές την δυνατότητα να έρθουν σε
επαφή και να αναζητήσουν μόνοι τους, σε μια
διαδικασία παιχνιδιού τις απαραίτητες πληροφορίες για το περιβάλλον. Η διαδραστικότητα,
που προσφέρουν πολλές διαδικτυακές εφαρμογές, δίνει την δυνατότητα της αμφίδρομης
επικοινωνίας και επίλυσης διαφόρων αποριών
και προβλημάτων. Με την χρήση των Γεωγραφικών Συστημάτων Πληροφοριών είναι δυνατόν οι
μαθητές να περιηγηθούν σε τόπους που πολύ
δύσκολα θα μπορούσαν να επισκευθούν, ενώ
παράλληλα η χρήση της τεχνολογίας του εικονικού περιβάλλοντος δίνει την ευκαιρία να
περιηγηθούν σε αυτούς και να ζήσουν έστω και
εικονικά το φυσικό τοπίο. Τέλος, το διαδίκτυο
προσφέρει άμεσα την απαραίτητη πληροφόρηση και γνώση για οποιοδήποτε περιβαλλοντικό
ζήτημα στο οποίο ο μαθητής μπορεί να ανατρέξει, να αφουγκραστεί τις διάφορες απόψεις, να
συμμετέχει , να βγάλει τα δικά του συμπεράσματα και να δώσει και την δική του άποψη στα
ζητήματα που αφορούν το φυσικό περιβάλλον.
Όμως, το φως του ήλιου, η ροή του νερού, το
άγγιγμα του αέρα, η μυρωδιά των λουλουδιών
είναι αναντικατάστατα και δεν μπορούν να
περάσουν μέσα από τα άψυχα κομμάτια της
όποιας τεχνολογίας προσπαθήσει να τα αντικαταστήσει.

Άρθρο του Νίκου Λιέα
Φίλοι του Μουσείου

ρθρογραφία

Οικονομικά του
Περιβάλλοντος και
Βιώσιμη Ανάπτυξη
28

Δύο είναι τα κύρια ζητήματα που τα τελευταία χρόνια σχεδόν
μονοπωλούν την ατζέντα σε όλα τα επίπεδα παγκοσμίως. Η
οικονομία και το Περιβάλλον, ή αλλιώς η οικονομική ανάπτυξη και η κλιματική αλλαγή. Αποτελούν φαινομενικά δύο
ξεχωριστούς επιστημονικούς τομείς, όμως, εξ ανάγκης πλέον,
μπορούν να προσεγγισθούν αποτελεσματικά και να αξιοποιηθούν προς όφελος των κοινωνιών μόνο συνδυαστικά.
Σήμερα, είναι κοινώς αποδεκτά, πρώτον, ότι είναι αδύνατον
να υπάρξει διατηρήσιμη οικονομική ανάπτυξη χωρίς προσεκτική μελέτη της επίδρασης της οικονομικής δραστηριότητας του ανθρώπου στο περιβάλλον και δεύτερον, ότι
η ζωτικής σημασίας προστασία του περιβάλλοντος μπορεί να επιτευχθεί μόνο μέσα από τη ριζική μετεξέλιξη του
μοντέλου οικονομικής ανάπτυξης που ακολουθείται στο
σύνολο σχεδόν του πλανήτη, ιδιαιτέρως στις πολυπληθείς
αναπτυσσόμενες χώρες.
Προς εξυπηρέτηση αυτού του σκοπού και χάρη στην διορατικότητα ορισμένων επιστημόνων αναδύθηκε από τη δεκαετία του ‘60 ένας εξειδικευμένος επιστημονικός κλάδος,
τα Οικονομικά του Περιβάλλοντος. Βεβαίως, θεωρίες και
αποσπασματικές αναφορές σχετικά με την οικονομική δραστηριότητα του ανθρώπου σε συνάρτηση με το περιβάλλον
υπάρχουν από τα τέλη του 18ου αιώνα όταν και εκφράζονται
συστηματικά προβληματισμοί για τους κινδύνους που θα
προκύψουν από την αύξηση του πληθυσμού, την εξάντληση
ή/και αλόγιστη χρήση των φυσικών πόρων και την μόλυνση
του Περιβάλλοντος.
Στον πυρήνα του ενδιαφέροντος των επιστημόνων του συγκεκριμένου κλάδου
βρίσκεται η αξιολόγηση του κόστους
και της ωφέλειας
που συνεπάγονται
οι εναλλακτικές
πολιτικές για την
αντιμετώπιση της
κλιματικής αλλαγής,
της ατμοσφαιρικής
ρύπανσης, της μόλυνσης από τοξικά
απόβλητα, η διαχεί-

ριση των υδάτινων πόρων και άλλα, λαμβάνοντας υπόψη όχι
μόνο το φυσικό περιβάλλον αλλά και το ευρύτερο ιστορικό,
πολιτιστικό και τεχνολογικό περιβάλλον.
Τα οικονομικά του περιβάλλοντος εδράζονται στην ύπαρξη
της άμεσης σχέσης μεταξύ Αγοράς και Περιβάλλοντος και
των αλληλοτροφοδοτούμενων συνεπειών που προκαλούν
τα προβλήματα αμφοτέρων και έχουν κοινές ρίζες στην
αποτυχία της Αγοράς αφενός να αναγνωρίσει την αξία του
περιβάλλοντος, τόσο για την ίδια τη λειτουργία της όσο και
για την ανθρώπινη επιβίωση και ευημερία και αφετέρου να
διασφαλίσει τις προϋποθέσεις και τα κίνητρα για βιώσιμη
ανάπτυξη. Μέσω της μελέτης τους παρέχονται τα κατάλληλα
εργαλεία για τη βέλτιστη διαχείριση των σπάνιων φυσικών
πόρων και του περιβάλλοντος και βεβαίως για την δημιουργία εκείνου του πλαισίου λειτουργίας της οικονομίας που θα
τα αξιοποιεί και θα επιτρέπει αυτή τη διαχείριση.
Ωστόσο, ανεξαρτήτως όσων τεκμηριώνει και προτείνει η
επιστήμη, χρειάζεται ένα πλήθος ακόμα παρεμβάσεων και
προσαρμογών από όλους τους ενδιαφερόμενους - Κράτος,
Κοινωνία Πολιτών, Επιχειρήσεις - για να επιτευχθεί το προσδοκώμενο αποτέλεσμα. Παρεμβάσεις και προσαρμογές
στο ρυθμιστικό επίπεδο, στον έλεγχο συμμόρφωσης, στην
ευαισθητοποίηση της κοινής γνώμης, στην εκπαίδευση, στη
διαμόρφωση κουλτούρας κλπ.
Το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Μετεώρων και Μουσείο Μανιταριών έχει και μπορεί να παίξει ακόμα πιο καθοριστικό ρόλο
στα περισσότερα επίπεδα. Η ύπαρξη του και μόνο σηματοδοτεί μια σημαντική προσπάθεια προς αυτήν την κατεύθυνση.
Επιπλέον, η φιλοξενία μόνιμων και περιοδικών εκθέσεων,
οι δραστηριότητες του, τα εκπαιδευτικά προγράμματα, οι
συνεργασίες με σημαντικούς φορείς διαφόρων αντικειμένων,
η αξιοποίηση νέων τεχνολογιών, η ευαισθητοποίηση της τοπικής κοινωνίας και όχι μόνο και η κατάλληλη προβολή όλων
των ανωτέρω με τη χρήση όλων των διαθέσιμων μέσων, συνεισφέρουν σημαντικά στην προσπάθεια που καταβάλλεται
παγκοσμίως για την πλήρη και αμετάκλητη επανασύνδεση του
ανθρώπου με το φυσικό του περιβάλλον ως μόνη επιλογή
για την επιβίωση και ολοκλήρωση του.
Συμμετέχουμε και στηρίζουμε την καινοτόμο, αξιόλογη και
πολλά υποσχόμενη προσπάθεια με κάθε πρόσφορο μέσο.

Άρθρο του Δημήτριου Μπίζου
Υπευθύνου Ανάδειξης και Συντήρησης Εκθεμάτων

Αρθρογραφία

Βικτωριανά
έκθεματα: 180
χρόνια ιστορίας
Η Μεγάλη Ωτίδα από τα Βικτωριανά εκθέματα του Μουσείου

Ρυθμίζουμε τη μηχανή του
χρόνου 180 χρόνια πριν
και κάνουμε μία στάση στη
Βικτωριανή εποχή. Είναι η
περίοδος της βασίλισσας
Βικτωρίας. Ανέβηκε στο
θρόνο της Μεγάλης Βρετανίας στις 20 Ιουνίου 1837
σε ηλίκια 18 χρονών.

ίδιος ήταν επίσης συγγραφέας βιβλίων Φυσικής Ιστορίας,
καθώς και βιβλίων σχετικών με το κυνήγι μεγάλων θηραμάτων. Από τα πιο διάσημα έργα του, με διαχρονική άξία
ήταν η σειρά των βιβλίων Big Game, η έκδοση της οποίας
ξεκίνησε το 1892 και to 2014 κυκλοφόρησε η εικοστή ένατη
έκδοσή της! Τα βιβλία αυτά, εκτός των άλλων, περιέχουν
και μετρήσεις των διαστάσεων ζώων κάθε είδους για την
κατασκευή μοντέλων ταρίχευσης και είναι τα παλαιότερα
τέτοιου είδους βιβλία που υπάρχουν.

Η Βικτώρια εθεωρείτο πεισματάρα, σκυθρωπή, αγέλαστη, σεμνότυφη και κυβέρνησε τη Μεγάλη Βρετανία για 64
χρόνια, έως το θάνατό της, στις 22 Ιανουαρίου του 1901. Στα
χρόνια της Βικτωρίας, η χώρα της έφτασε στη μέγιστη ακμή
και όπως χαρακτηριστικά λεγόταν: «ο ήλιος της βρετανικής
αυτοκρατορίας δεν έδυε ποτέ». Ήταν μία μακρά περίοδος
ευημερίας και εθνικής αυτοπεποίθησης για τη Βρετανία.

Το Μουσείο μας φιλοξενεί μια Μεγάλη Ωτίδα (Otis tarda)
δημιούργημα αυτού του μεγάλου ταριχευτή, η οποία εκτίθεται
όπως ακριβώς ήταν την εποχή που δημιουργήθηκε.

Σε αυτήν την εποχή, μεταξύ των επαγγέλμάτων που γνώρισαν
μέγαλη άνθιση ήταν και εκείνο του ταριχευτή ζώων. Υπήρχαν
χιλιάδες ταριχευτές που διατηρούσαν εργαστήρια ταρίχευσης, καθώς επίσης και καταστήματα στις βιτρίνες των οποίων
ήταν εκτεθειμένα διάφορα τρόπαια ή και ολόκληρα ζώα. Στη
βικτωριανή εποχή τα ταριχευμένα ζώα εθεωρούντο αντικείμενα υψηλής αισθητικής. Χαρακτηριστικό των βικτωριανών
εκθεμάτων ήταν τα βιτρινάκια, που κατασκευάζονταν από
ξύλο και γυαλί και τοποθετούνταν μέσα διάφορα ταριχευμένα πουλιά, με τον αντίστοιχο βιότοπο και ζωγραφική στο
φόντο (κάτι σαν μικρό διόραμα). Στο Μουσείο μας μπορεί
ο επισκέπτης να θαυμάσει τρία τέτοιου είδους βικτωριανά
εκθέματα, εξαιρετικής αισθητικής και μεγαλοπρέπειας,
καθώς και ορισμένα ακόμη εκτός των βιτρινών.
Τα περισσότερα μουσεία της Μεγάλης Βρετανίας κοσμούνται
σήμερα από πληθώρα βικτωριανών εκθεμάτων, έργα των μεγαλύτερων ταριχευτών εκείνης της περιόδου. Ένας από τους
κορυφαίους ταριχευτές αυτής της εποχής ήταν ο Rowland
Ward (1848-1912). Ήταν Βρετανός και ίδρυσε την εταιρεία
Rowland Ward Limited of Piccadilly. Εκτός από πουλιά και
μεγάλα ζώα της Αφρικής, έφτιαχνε και ιδιαίτερα έπιπλα, με
μεγάλη ζήτηση εκείνη την εποχή, όπως λόγου χάρη σκαμπό
και ομπρελοθήκες από πόδια ελέφαντα και ρινόκερου. Ο

Εκείνη την περίοδο, όπως ο καθένας μπορεί να αντιληφθεί,
δεν υπήρχαν νόμοι για την προστασία των ειδών όπως σήμερα. Έτσι, όλα τα βικτωριανά εκθέματα ήταν ζώα, που
προέρχονταν από κυνηγετικές δραστηριότητες. Οι ίδιοι οι
ταριχευτές διοργάνωναν πολυήμερα ταξίδια με κάρα προς
αναζήτηση όλων των ειδών που υπήρχαν στη φύση.
Σήμερα ασφαλώς δεν συμβαίνει το ίδιο. Υπάρχει ένα πλούσιο
διεθνές νομικό πλαίσιο, το όποιο προστατεύει κάθε μέλος
του ζωικού βασιλείου. Τα ζώα κατατάσσονται σε κατηγορίες,
ανάλογα με το μέγεθος του κινδύνου εξαφάνισης τους, ενώ
η εμπορία τους, είτε είναι ζωντάνα, είτε είναι ταριχευμένα,
διέπεται από αυστηρότατους κανόνες και μεγάλες ποινές
για τους παραβάτες.
Ειδικότερα για ορισμένες κατηγορίες, υπάρχει διεθνή σύμβαση CITES, η οποία αποσκοπεί στην προστασία πολλών
ειδών άγριων ζώων και φυτών με τον έλεγχο του εμπορίου
τους, ώστε να μην αποτελεί αυτό απειλή για την επιβίωση
τους στη φύση. Τα κράτη –μέλη της σύμβασης, μεταξύ των
οποίων και η Ελλάδα, αποδέχονται ενιαίους κανόνες διακίνησης και εμπορίας, που συνοδεύονται απο συγκεκριμένα
πιστοποιητικά. Διαφορετικά, κάθε κατοχή ζώου, που εμπίπτει
στη σύμβαση, είναι παράνομη.
Είναι αυτονόητο ότι το Μουσείο μας όχι μόνο διαθέτει τα
απαραίτητα έγγραφα για τα ζώα που εκτίθενται σε αυτό,
αλλά αγωνίζεται με σθένος απέναντι σε κάθε μορφή παράνομης δραστηριότητας σχετικής με τα ζώα και ευρύτερα
με το περιβάλλον.

29

Επιμέλεια: Ευαγγελία Ντούλη,
Υπεύθυνη Επικοινωνίας και Social Media του Μουσείου

Αφιέρωμα στα
Μοναστήρια
των Μετεώρων

Ιερά Μονή
Αγίου Στεφάνου
Μετεώρων

30

Η Μονή του Αγίου Στεφάνου, που δεσπόζει ακριβώς πάνω από την Καλαμπάκα, είναι η πιο εύκολα προσβάσιμη
Μονή των Μετεώρων. Μια μικρή πέτρινη
γέφυρα συνδέει το Μοναστήρι με το
σύγχρονο δρόμο, που καταλήγει στην
είσοδο του.
Σύμφωνα με ανεπιβεβαίωτες πληροφορίες η ίδρυση της Μονής έγινε γύρω στα
1191-92 από τον Όσιο ασκητή Ιερεμία.
Ώστόσο, πρώτος κτήτορας της θεωρείται ο Αντώνιος Καντακουζηνός, ο οποίος
αργότερα διετέλεσε και Ηγούμενος.
Δευτερός κτήτορας είναι ο Μοναχός
Φιλόθεος “εκ Σκλάταινας”, ο οποίος
ανακαίνησε το Μοναστήρι, αναγείροντας εκ νέου το παλιό, σήμερα, καθολικό και κατασκευάζοντας τα κελιά και
βοηθητικούς χώρους. Επί των ημερών
του (1545), η Μονή έγινε σταυροπηγιακή, πρόνομιο που διατήρησε έως το
1743.
Το 1798 κτίζεται νέος ναός (επί Ηγουμένου Αμβροσίου), αφιερωμένος στον
Άγιο Χαράλαμπο, ο οποίος από το 17ο
αιώνα θεωρείται ως ο δεύτερος προστάτης της Μονής.
Το 1888 η Μονή είχε 31 μοναχούς ενώ

το 1960 είχε ερημώσει.
Στην περίοδο του Μακεδονικού Αγώνα, το Μοναστήρι χρησιμοποιείται ως
κρησφύγετο των Μακεδονομάχων, ενώ
κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής (1943) η Μονή βομβαρδίστηκε,
καταστράφηκε ο ναός του Αγίου Χαραλάμπους και ο Ηγούμενος της Μονής
φυλακίσθηκε.
Το 1961, το Μοναστήρι περνάει στα χέρια γυναικείας αδερφότητας και αρχίζει
να διακρίνεται για την αξιόλογη δράση
του στην κοινωνία και στην παιδεία.
Το 1971 λειτουργεί μέσα στη Μονή Δημοτικό Σχολείο-Οικοτροφείο-Ορφανοτροφείο Θηλέων, με τις μοναχές να αναλάμβάνουν το έργο της διδασκαλίας.
Το 1991 έγινε αναπαλαίωση της Μονής
και αναδιοργάνωση του νέου Σκευοφυλακίου, όπου περιέχονται σημαντικά
κειμήλια. Η μελέτη και κατασκευή του
νέου Σκευοφυλακίου έγινε υπό την επίβλεψη του αρχιτέκτονα Σωτηρίου Τζήμα.
Αυτή τη στιγμή, στο Σκευοφυλάκιο υπάρχουν ιερές σπάνιες εικόνες από διάφορους Ναούς. Επίσης, εκεί φυλάσσονται
παλιά αντύτυπα βιβλίων (παλαίτυπα) με
ίδιαιτερη μουσειολογική αξία, ανάμεσα

τους είναι τα έργα του Αριστοτέλη, τυπωμένα το 1498, τα λεξικά του Σουΐδα,
το λεξικό του Βαρίνου Φαβορίνου, από
τον 14ο αιώνα και άλλα.
Η καταγραφή των παλαίτυπων έγινε από
τις μοναχές, οι οποίες κατέγραψαν και
συντήρησαν συνολικά 852 παλαίτυπα,
τα οποία κατένημαν σε διάφορες κατηγορίες: θεολογικά, φιλολογικά, λογοτεχνικά, ιστορικά, νομικά και σε πολλές επι
μέρους κατηγορίες.
Στο Σκευοφυλάκιο υπάρχουν επίσης
ιερατικά άμφια, βοηθητικά σκεύη της
Θείας Λειτουργίας και ένας χρυσοκέντητος Επιτάφειος του 1857.
Σημαντικά αντικείμενα του Σκευοφυλακίου είναι επίσης χειρόγραφοι κώδικες,
Ευαγγέλια, Σταυροί, Επισκοπικός Θρόνος, αναλόγιο και σεντούκια του 17ου
αιώνα.
Υπάρχουν επίσης, 154 χειρόγραφοι κώδικες, ανάμεσα τους 4 περγαμηνές από
τον 11ο έως το 19ο αιώνα.
Οι μοναχές φροντίζουν οι ίδιες τη συντήρηση και αποκατάσταση των αντικειμένων και των κειμηλίων που υπάρχουν
στο Μοναστήρι, δείχνοντας ταυτόχρονα
ιδιαίτερο ζήλο και επιμέλεια στην καλλιέργεια της Βυζαντινής μουσικής και
παράδοσης που ακούγεται στις ακολουθίες της Μονής και στις γιορτές
των Αγίων.
Στη Μονή λειτουργούν επίσης: εργαστήριο αγιογραφίας, καλλιγραφίας, διακοσμητικής, χειρογράφων, χρυσοκεντητικής, ραπτικής, παρασκευής θυμιάματος,
κεριού και διάφορων εργόχειρων.
Η Μονή του Αγίου Στεφάνου αποτελεί
σημαντικό κομμάτι της μοναστηριακής
ζωής των Μετεώρων και για αυτό και
δέχεται εκατομμύρια επισκέπτες κάθε
χρόνο.

Όποια κι αν είναι η ιδέα σας,
την τυπώνουµε σε χαρτί!
Στη Λυχνία αγαπάµε τις ιδέες και τα όνειρα και µας γοητεύει να τα κάνουµε πράξη!
Γι’ αυτό επενδύουµε συνεχώς σε τεχνολογία υψηλών προδιαγραφών, για να
µπορούµε να παράγουµε ποιοτικές εκτυπώσεις και να σας προσφέρουµε
ανταγωνιστικές, ολοκληρωµένες λύσεις που ανταποκρίνονται στις ανάγκες σας.
Λύσεις που ξεκινούν από µια απλή επαγγελµατική κάρτα και καταλήγουν στην
πιο απαιτητική εκτύπωση και βιβλιοδεσία.
Στη Λυχνία είναι καθηµερινό µέληµά µας να βάζουµε µε αφοσίωση και συνέπεια
τις ιδέες σας στο χαρτί!

Ολοκληρωµένες Υπηρεσίες Έντυπης Επικοινωνίας

Ανδραβίδας 7
136 71 Χαµόµυλο Αχαρνών
Λυχνία Α.Ε.

Lyhnia S.A.

Τ.: 210 3410436
F.: 210 3425967
@LYHNIAsa

www.lyhnia.com
info@lyhnia.com
Lyhnia S.A.

lyhnia

Πιστοποίηση για τη χρήση τεχνολογιών
Πιστοποίηση Σ∆Π
Αρ. Πιστοπ:
3

ΕΛΟΤ ΕΝ ISO 9001:2000
Aρ. Πιστοπ. 738/∆/2008

Ανακaλύψτε
την πλούσια συλλογή µας!
Στα καταστήματα ΕΛΤΑ