You are on page 1of 28

Izvodi

Definicija. Neka je funkcija f definisana i neprekidna u okolini taˇcke a.
Prvi izvod funkcije f u taˇcki a je
f 0 (a) = lim

x→a

f (x) − f (a)
.
x−a

Prvi izvod funkcije f u taˇcki x:
f (x + 4x) − f (x)
.
4x→0
4x

f 0 (x) = lim

Izvodi viˇ
seg reda funkcije f u taˇcki x:
(f (x))(n) = ((f (x))(n−1) )0 ,

n ∈ N,

(f (x))(0) = f (x).

Pravila diferenciranja:
1. (f (x) + g(x))0 = f 0 (x) + g 0 (x);
2. (f (x)g(x))0 = f 0 (x)g(x) + f (x)g 0 (x);
3.

³ f (x) ´0
g(x)

=

f 0 (x)g(x) − f (x)g 0 (x)
;
g 2 (x)

4. (f (g(x)))0 = f 0 (g(x)) g 0 (x).
Lajbnicova formula (n–ti izvod proizvoda):
(f (x)g(x))

(n)

n µ ¶
n µ ¶
X
X
n (k)
n (n−k)
(n−k)
=
f (x)g
(x) =
f
(x)g (k) (x).
k
k
k=0

k=0

1

2
Izvod inverzne funkcije:
³

´0
f −1 (y) =

1
f 0 (x)

.

Logaritamski izvod funkcije f (x) = ϕ(x)ψ(x) :
log f (x) = log ϕ(x)ψ(x) = ψ(x) log ϕ(x)
(log f (x))0 = (ψ(x) log ϕ(x))0
1 0
1
f (x) = ψ 0 (x) log ϕ(x) + ψ(x)
ϕ0 (x)
f (x)
ϕ(x)
³
ψ(x) 0 ´
f 0 (x) = ϕ(x)ψ(x) ψ 0 (x) log ϕ(x) +
ϕ (x) .
ϕ(x)
½
Izvodi parametarski definisane funkcije

x = ϕ(t),
:
y = ψ(t)


˙
dy
ψ 0 (t)
ψ(t)
yx0 =
= dt = t0
=
,

dx
ϕt (t)
ϕ(t)
˙
dt
yx00

d
=
dx
=

µ

dy
dx

d
=
dx

µ

ψt0 (t)
ϕ0t (t)

d
=
dt

µ

ψt0 (t)
ϕ0t (t)

dt
d
=
dx
dt

µ

ψt0 (t)
ϕ0t (t)

¨ ϕ(t)
˙ ϕ(t)
ψ 00 (t)ϕ0 (t) − ψ 0 (t)ϕ00 (t)
ψ(t)
˙ − ψ(t)
¨
=
.
0
3
3
(ϕ (t))
(ϕ(t))
˙

Diferencijal:
df (x) = f 0 (x)dx,

dn f (x) = f (n) (x)dxn ,

n ∈ N.

Napomena. U celokupnom izlaganju podrazumeva se log = loge .

1
dx
dt

1 + x2 (sin x)0 = cos x. Reˇ senje: a) Kako je f (1) = 3. (arctan x)0 = (log x)0 = 1 . to je f (x) − f (1) f (1) = lim = lim x→1 x→1 x−1 x−1 ¡√ ¢= = lim x→1 (x − 1) x+1 0 √ √ √ x−1 x−1 x+1 = lim ·√ x→1 x − 1 x−1 x+1 1 . b) f (x) = sin x. (cosh x)0 = sinh x. 1 + x2 (arccot x)0 = − 1 . 1 − x2 (ex )0 = ex . c) f (x) = ex . 2 . 1 − x2 (ax )0 = ax log a. (tan x)0 = 1 .3 Tablica izvoda: (xn )0 = nxn−1 . sin2 x (tanh x)0 = 1 . (sinh x)0 = cosh x. sinh2 x Zadaci 1. 1 (arccos x)0 = − √ . 1 (arcsin x)0 = √ . cosh2 x (coth x)0 = − 1 . x 1 . (cos x)0 = − sin x. Po definiciji odrediti f 0 (1) ako je: √ a) f (x) = x + 2. cos2 x (cot x)0 = − 1 .

e2x + 1 e) y = log (log(xex )) . c) S obzirom na poznatu graniˇcnu vrednost ex−1 − 1 = log e = 1.4 b) Sliˇcno odred¯ujemo f (x) − f (1) sin x − sin 1 sin(x − 1 + 1) − sin 1 = lim = lim x→1 x→1 x→1 x−1 x−1 x−1 sin(x − 1) cos 1 + cos(x − 1) sin 1 − sin 1 = lim x→1 x−1 ³ sin(x − 1) ´ cos(x − 1) − 1 = lim cos 1 + sin 1 x→1 x−1 x−1 ´ ³ sin(x − 1) 1 − cos(x − 1) (x − 1) sin 1 . x→1 dobija se f 0 (1) = cos 1. Odrediti izvode slede´cih eksplicitno zadatih funkcija: a) y = cos πx c) y = arctan p 1 + sin2 πx. x→1 x−1 lim 1 − cos(x − 1) 1 = . x esin x + ecos x sin x − cos x √ ¡ ¢ y = log cos x + cos2 x + 1 . . 2 x→1 (x − 1) 2 lim lim (x − 1) = 0. = lim cos 1 − x→1 x−1 (x − 1)2 f 0 (1) = lim Kako je sin(x − 1) = 1. x→1 x − 1 x→1 x→1 x−1 x−1 f 0 (1) = lim 2. x→1 x − 1 lim vaˇzi slede´ce: ex − e e(ex−1 − 1) f (x) − f (1) = lim = lim = e. g) y = log sin x + cos x . b) y = e2x − 1 . sin x − cos x sin(log x) + cos(log x) . d) y = f) h) y = arcsin √ 3 1 − x2 .

2 x x2 c) U ovom sluˇcaju najpre primenjujemo pravilo za izvod sloˇzene funkcije.5 Reˇ senje: a) Najpre koristimo pravilo za izvod proizvoda. 1 + sin2 πx 1 + sin2 πx = −π sin πx b) Za odred¯ivanje izvoda primenjujemo pravilo za izvod koliˇcnika. zbira i ponovo sloˇzene funkcije: µ ¶0 µ 2x ¶0 e −1 e2x − 1 1 0 y = arctan 2x = µ 2x ¶2 e +1 e2x + 1 e −1 1+ e2x + 1 ¡ 2x ¢2 e +1 (e2x − 1)0 (e2x + 1) − (e2x − 1)(e2x + 1)0 = (e2x + 1)2 (e2x + 1)2 + (e2x − 1)2 . a posle toga pravilo za izvod zbira i izvod sloˇzene funkcije: µ ¶ sin(log x) + cos(log x) 0 0 y = x = (sin(log x) + cos(log x))0 x − (sin(log x) + cos(log x)) (x)0 x2 (cos(log x)(log x)0 − sin(log x)(log x)0 ) x − (sin(log x) + cos(log x)) x2 ¶ µ 1 1 x − (sin(log x) + cos(log x)) cos(log x) − sin(log x) x x = x2 = = cos(log x) − sin(log x) − sin(log x) − cos(log x) −2 sin(log x) = . a zatim za izvod koliˇcnika. a zatim za izvod sloˇzene funkcije: ´0 ³ p y 0 = cos πx 1 + sin2 πx ³p ´0 p = (cos πx)0 1 + sin2 πx + cos πx 1 + sin2 πx p ¡ ¢0 1 1 + sin2 πx + cos πx p 1 + sin2 πx 2 1 + sin2 πx p 1 = −π sin πx 1 + sin2 πx + cos πx p 2π sin πx cos πx 2 1 + sin2 πx ¡ ¢ −π sin πx 1 + sin2 πx − cos2 πx −2π sin3 πx p = =p .

6 = 2e2x (e2x + 1 − e2x + 1) 2e2x (e2x + 1) − (e2x − 1)2e2x = e4x + 2e2x + 1 + e4x − 2e2x + 1 2(e4x + 1) = 2e2x . (ex + xex ) = x x log(xe ) xe x log(xex ) ³ ¡ p ¢´0 f ) y 0 = log cos x + cos2 x + 1 p 1 √ (cos x + cos2 x + 1)0 cos x + cos2 x + 1 µ ¶ 1 1 √ = − sin x + √ (cos2 x + 1)0 cos x + cos2 x + 1 2 cos2 x + 1 µ ¶ 1 1 √ = − sin x + √ (−2 sin x cos x) cos x + cos2 x + 1 2 cos2 x + 1 √ 1 − sin x cos2 x + 1 − sin x cos x √ √ = cos x + cos2 x + 1 cos2 x + 1 = . sin x − cos x (sin x − cos x)2 e) y 0 = (log (log(xex )))0 = = 1 1 1 (log(xex ))0 = (xex )0 log(xex ) log(xex ) xex 1 1+x 1 . e4x + 1 µ 0 d) y = = = = = ¶0 esin x + ecos x sin x − cos x ¡ sin x ¢0 ¡ ¢ e + ecos x (sin x − cos x) − esin x + ecos x (sin x − cos x)0 (sin x − cos x)2 ¡ sin x ¢ ¡ ¢ e cos x + ecos x (− sin x) (sin x − cos x) − esin x + ecos x (cos x + sin x) (sin x − cos x)2 ¡ sin x ¢ ¡ ¢ e + ecos x (sin x cos x − cos x − sin x) − cos2 xesin x + sin2 xecos x (sin x − cos x)2 ¡ ¢ cos xesin x − sin xecos x (sin x + cos x) esin x + ecos x − .

7 = 1 √ cos x + cos2 x + 1 − sin x ³√ ´ cos2 x + 1 + cos x √ cos2 x + 1 sin x = −√ . x xy − log(x + y) = 0. h) xy = y x . b) cos(x + y) + sin(1 + xy) = ¡ ¢ c) ecos y = log x2 + y 2 . x . f) g) xy + x + y = y−x r 1+ y . y . cos2 x + 1 µ ¶ sin x + cos x 0 g) y = log = (log(sin x + cos x) − log(sin x − cos x))0 sin x − cos x 0 = 1 1 (cos x − sin x) − (cos x + sin x) sin x + cos x sin x − cos x = −(cos x − sin x)2 − (sin x + cos x)2 (sin x + cos x)(sin x − cos x) = − cos2 x + 2 sin x cos x − sin2 x − sin2 x − 2 sin x cos x − cos2 x sin2 x − cos2 x = −2(sin2 x + cos2 x) 2 = . − cos 2x cos 2x ³ ´0 p 3 h) y 0 = arcsin 1 − x2 = r ³p ´0 1 3 2 1 − x ³√ ´2 1 − 3 1 − x2 1 p 1 − 3 (1 − x2 )2 =q 3 1 p 3 (1 − x2 )2 (−2x) −2x q . p 1 − 3 (1 − x2 )2 = p 3 3 (1 − x2 )2 3. d) tan(xy) = arctan(x + y). e) (x + y)2 = cos(xy). Odrediti izvode slede´cih implicitno zadatih funkcija: a) xy + arctan y = x.

x2 − sin(x + y)(1 + y 0 ) + cos(1 + xy)(y + xy 0 ) = xy 0 − y . x2 −x2 sin(x + y)(1 + y 0 ) + x2 cos(1 + xy)(y + xy 0 ) = xy 0 − y. x(1 + y 2 ) + 1 b) Opisanim postupkom dobijamo y 0 kroz slede´ci niz jednakosti: (cos(x + y) + sin(1 + xy))0 = ³ y ´0 x .8 Reˇ senje: a) Imaju´ci u vidu da je y zavisno promenljiva. y + xy 0 + 1 y 0 = 1. ecos y (cos y)0 = x2 ¢0 1 ¡ 2 x + y2 . ¡ ¡ ¢¢0 (ecos y )0 = log x2 + y 2 . 1 + y2 Reˇsavanjem dobijene jednaˇcine po y 0 imamo: (y + xy 0 )(1 + y 2 ) + y 0 = 1 + y 2 . (xy)0 + (arctan y)0 = 1. ¡ ¢ x(1 + y 2 ) + 1 y 0 = (1 + y 2 )(1 − y) y0 = (1 + y 2 )(1 − y) . Konaˇcno je c) y0 = x2 sin(x + y) − x2 y cos(1 + xy) − y . 2 +y . x3 cos(1 + xy) − x2 sin(x + y) − x ¡ ¢ ecos y = log x2 + y 2 . funkcija nezavisno promenljive x. − sin(x + y)(x + y)0 + cos(1 + xy)(1 + xy)0 = y0x − y . ¡ 3 ¢ x cos(1 + xy) − x2 sin(x + y) − x y 0 = x2 sin(x + y) − x2 y cos(1 + xy) − y. traˇzimo izvod leve i desne strane jednakosti i dobijamo: (xy + arctan y)0 = (x)0 . tj.

¡ ¡ ¢ ¢ ¡ ¢ x 1 + (x + y)2 − cos2 (xy) y 0 = cos2 (xy) − y 1 + (x + y)2 . 1 cos2 (xy) (y + xy 0 ) = 1 (1 + y 0 ). x (1 + (x + y)2 ) − cos2 (xy) e) (x + y)2 = cos(xy). . y0 = − d) 2x ¡ ¢ . (2(x + y) + x sin(xy)) y 0 = −2(x + y) − y sin(xy). ¡ ¢ cos2 (xy) − y 1 + (x + y)2 0 y = . 2(x + y) + x sin(xy) xy − log(x + y) = 0. 1 + (x + y)2 ¡ ¢ 1 + (x + y)2 (y + xy 0 ) = cos2 (xy)(1 + y 0 ). (xy − log(x + y))0 = 0. + y2 ¡ ¢ − x2 + y 2 sin y ecos y y 0 = 2x + 2yy 0 .9 ecos y (− sin y)y 0 = x2 1 (2x + 2yy 0 ). 2 2y + x + y 2 sin y ecos y tan(xy) = arctan(x + y). x+y (x + y)(y + xy 0 ) − (1 + y 0 ) = 0. ¡ ¡ ¢ ¢ − 2y + x2 + y 2 sin y ecos y y 0 = 2x. (tan(xy))0 = (arctan(x + y))0 . ¡ ¢0 (x + y)2 = (cos(xy))0 . 2(x + y)(1 + y 0 ) = − sin(xy)(y + xy 0 ). y0 = − f) 2(x + y) + y sin(xy) . y + xy 0 − 1 (1 + y 0 ) = 0.

y0 = 1 − y(x + y) . x 2 3 x(y − x) + 2x (x + 2) x+y 2x2 y(y x)2 h) Najpre logaritmujemo. (y − x)2 2 x+y x2 µ 1 2x r x(x + 2) x + x+y (y − x)2 ¶ y(y + 2) y y = + 2 2 (y − x) 2x 0 r x . x(x + y) − 1 xy + x + y = y−x g) µ xy + x + y y−x r y 1+ . (y − x)2 x2 x+y 2 x r (y 2 + 2y) − (x2 + 2x)y 0 x xy 0 − y 1 = . x y . (y + xy 0 + 1 + y 0 )(y − x) − (xy + x + y)(y 0 − 1) 1 y0x − y r = . (y log x)0 = (x log y)0 .10 (x(x + y) − 1) y 0 = 1 − y(x + y). y log x = x log y. a zatim diferenciramo jednakost: log xy = log y x . x µr ¶0 = y 1+ x ¶0 . y = + y x+y (y − x)2 (y − x)2 x+y Konaˇcno. x+y µ r ¶ r 2x3 (x + 2) x 2x2 y(y + 2) x 0 x + . y 0 log x + y 1 1 = log y + x y 0 . dobijamo r x + 2) + y(y − x + y r y0 = .

y0 = y(x log y − y) . µ c) y = x2 x2 + 1 b) y = (arctan x)x . Odrediti izvode slede´cih funkcija: a) y = xlog x . 1 1 0 y = 2 log x . y x y y 0 = 2 log x. tj. x y 0 = 2xlog x−1 log x. 1 1 y0 = log(arctan x) + x . b) Sliˇcnim postupkom dobijamo: y = (arctan x)x . y arctan x 1 + x2 . Diferenciranje dobijene jednakosti daje: ¡ ¢0 (log y)0 = (log x)2 . log y = log(arctan x)x = x log(arctan x). (xy log x − x2 )y 0 = xy log y − y 2 .11 Traˇzeni izvod y 0 se dobija reˇsavanjem dobijene jednaˇcine: xyy 0 log x + y 2 = xy log y + x2 y 0 . x(y log x − x) 4. ¶tan x . 2 d) y = (sin x)1+cos x . log y = (log x)2 . najpre logaritmujemo jednakost i dobijamo log y = log xlog x = log x log x. (log y)0 = (x log(arctan x))0 . Reˇ senje: a) Kako je funkcija zadata u obliku stepena u kome i osnova i izloˇzilac zavise od nezavisno promenljive x.

¡¡ ¢ ¢0 (log y)0 = 1 + cos2 x log(sin x) . ¡ ¢ 1 y0 = −2 cos x sin x log(sin x) + 1 + cos2 x cos x. + 2 2 2 y cos x x +1 x (x + 1) µ ¶ ³ x2 ´ 1 2 tan x 0 y =y log 2 . + x2 + 1 cos2 x x +1 x (x2 + 1) d) 2 y = (sin x)1+cos x . ¶tan x . ³ x2 ´ . sin x ¡ ¢ 2 y 0 = cos x (sin x)cos x 1 + cos2 x − 2 sin2 x log(sin x) . + cos2 x x +1 x (x2 + 1) µ ¶tan x µ ¶ ³ x2 ´ x2 1 2 tan x 0 y = log 2 . (log y) = tan x log 2 x +1 log y = tan x log ³ x2 ´ y0 1 x2 + 1 2x = log + tan x . 2 2 2 y cos x x +1 x (x2 + 1)2 ³ x2 ´ 1 y0 2 = log tan x.12 µ y 0 = y log(arctan x) + 0 x−1 y = (arctan x) µ c) y= x2 x2 + 1 x 1 arctan x 1 + x2 ¶ . x2 + 1 µ ³ x2 ´¶0 0 . . ¡ ¢ log y = 1 + cos2 x log(sin x). y sin x ³ ¡ ¢ cos x ´ y 0 = y −2 sin x cos x log(sin x) + 1 + cos2 x . µ arctan x log(arctan x) + x 1 + x2 ¶ .

x (t) (1 + t)et 1 + t + t2 + t3 b) x= √ t cos t. y = t3 + t + 1. y = t sin t. a) b) y = arctan t. ½ c) x = t3 + 1. 1 . x = √ t cos t. ¡3 ¢0 t +t+1 3t2 + 1 y 0 (t) 1 = = y (x) = 0 = 1 + 2. Odrediti izvode slede´cih parametarski zadatih funkcija: √ ½ ½ x = tet . t 1 ¶ t − log t log t 0 t 0 1 − log t y (t) t t2 = 2 y 0 (x) = 0 = . y 0 (t) = (arctan t)0 = 1 + t2 to je 1 0 (t) y e−t 1 + t2 = = y 0 (x) = 0 . 0 x (t) 3t2 3t (t3 + 1) 0 d) x = t log t. c) y = t3 + t + 1. t Reˇ senje: a) Kako je x0 (t) = (tet )0 = et + tet = (1 + t)et .13 5. log t y= . ( d) x = t log t. y= √ t sin t. y= log t . √ 1 ¡√ ¢0 √ sin t + t cos t t sin t sin t + 2t cos t 2 t = ¡√ . y 0 (x) = 0 = ¢0 = 1 √ x (t) cos t − 2t sin t t cos t √ cos t − t sin t 2 t y 0 (t) x = t3 + 1. 0 = 1 x (t) t (1 + log t) (t log t) log t + t t µ .

+∞) i 1 − log x . x2 + log2 x Za x0 = 1/e = e−1 vaˇzi µ ¶ 1 − log e−1 1 − (−1) 2e2 0 0 1 = y (x0 ) = y = = . x0 = π. Odrediti vrednosti y 0 (x) i y 0 (x0 ) ako je funkcija y(x) zadata sa: µ ¶ 1 log x .14 6. y(x0 ) = 2. y = 1 − cos t. nalazimo izvod funkcije y(x) u proizvoljnoj taˇcki iz oblasti definisanosti: ´ ³ p 2 y y − 2 xy + 6 ³p ´. x0 = 0. x0 = .. µ Reˇ senje: a) Funkcija y(x) = arctan u svakoj taˇcki tog intervala je y 0 (x) = x0 = 3. x = t − sin t. y 0 (x0 ) = 2x0 x0 y(x0 )2 + 6 − y(x0 ) ³ ´ √ 1 · 1 − 2 3 · 12 + 6 5 ³√ ´ =− . y 0 (x) = 2x xy 2 + 6 − y Zato je tj. a) y(x) = arctan x e b) xy − c) y = (2 + cos x)x . log x x ¶ je diferencijabilna na (0. ½ d) p xy 2 + 6 = 0. y(x0 ) = 1. µ ¶ q y(x0 ) y(x0 ) − 2 x0 (y(x0 ))2 + 6 ³p ´ . 2 1 e 1 + e2 e−2 + (log e−1 ) 2 + (−1) e2 b) Primenjuju´ci postupak za odred¯ivanje izvoda implicitno zadate funkcije opisan u zadatku 3. y 0 (3) = 12 2·3 3 · 12 + 6 − 1 .

y = 1−cos t u proizvoljnoj taˇcki je (1 − cos t)0 y 0 (t) sin t = . Iz druge jednaˇcine zakljuˇcujemo da je cos t = −1. Specijalno. reˇsavamo sistem jednaˇcina t − sin t = π. y0 − sin x = log(2 + cos x) + x . t0 = π. a zatim diferenciramo: log y = x log(2 + cos x). pa je y 0 (x0 ) = sin t0 = 0. tj. Zamenom u prvoj jednaˇcini dobijamo π + 2kπ − sin(π + 2kπ) = π. 1 − cos t = 2.. Odrediti y 00 (x) i y 00 (0) ako je funkcija y(x) zadata eksplicitno: a) y = etan x 1 + . jednakost y = (2 + cos x)x logaritmujemo. y 0 (0) = (2 + cos 0)−1 ((2 + cos 0) log(2 + cos 0) − 0 · sin 0) = log 3. 1−x .15 c) Kao u zadatku 4. Prema tome. k ∈ Z. cos x r b) y = arctan 1+x . tj. odakle je 2kπ = 0. 1 − cos t0 7. k = 0. y 2 + cos x odakle dobijamo y 0 (x) = (2 + cos x)x−1 ((2 + cos x) log(2 + cos x) − x sin x) . y(t0 ) = y(x0 ). d) Izvod parametarski zadate funkcije x = t−sin t. y 0 (x) = 0 = 0 x (t) (t − sin t) 1 − cos t Da bismo odredili vrednost patametra t0 tako da je x(t0 ) = x0 . t = π + 2kπ.

cos2 x cos2 x cos2 x µ tan x ¶0 e + sin x y 00 = (y 0 )0 = cos2 x µ ¶ ¡ ¢ 1 tan x e + cos x cos2 x − etan x + sin x (−2 cos x sin x) 2 cos x = cos4 x y 0 = etan x etan x + cos3 x + 2 sin x cos x etan x + 2 sin2 x cos x cos4 x ¡ ¢ etan x (1 + 2 sin x cos x) + cos x cos2 x + 2 sin2 x = cos4 x ¡ ¢ etan x (1 + sin 2x) + cos x 1 + sin2 x . y x0 = 0. = cos4 x = ¡ ¢ etan 0 (1 + sin 0) + cos 0 1 + sin2 0 y (0) = = 2. cos x 1 1 etan x + sin x − (− sin x) = . c) log y + x = 1. 1−x 1 y0 = √ . 2 1 − x2 µ ¶0 µ ¶ ¢−1/2 ´0 1 ¢−3/2 1 1 ¡ 1 ³¡ √ y 00 = 1 − x2 − 1 − x2 = = (−2x) 2 2 2 2 1 − x2 x = q . . b) exy = x + y. 2 (1 − x2 )3 8. x0 = 0. y 00 (0) = 0. Odrediti y 00 (x) i y 00 (x0 ) ako je funkcija y(x) zadata implicitno: a) x2 + 2xy + y 2 − 4x + 2y = 2.16 Reˇ senje: a) y = etan x + 1 . x0 = 1. cos4 0 00 r b) y = arctan 1+x .

1+x+y Diferenciranjem dobijene jednakosti nalazimo drugi izvod obeju funkcija u proizvoljnoj taˇcki oblasti definisanosti: µ 00 0 0 y = (y ) = 2−x−y 1+x+y ¶0 = (2 − x − y)0 (1 + x + y) − (2 − x − y)(1 + x + y)0 (1 + x + y)2 = (−1 − y 0 )(1 + x + y) − (2 − x − y)(1 + y 0 ) (1 + x + y)2 = −3(1 + y 0 ) . Sada je y10 (1) = 2 − 1 − y1 (1) = 0. 1 + 1 + y1 (1) y20 (1) = 2 − 1 − y2 (1) 6 = = −2 1 + 1 + y2 (1) −3 . ˇcija su reˇsenja y1 (1) = 1 i y2 (1) = −5. tj. (1 + 1 + y(1))2 Za odred¯ivanje y(1) zamenimo x = 1 u jednaˇcini x2 + 2xy + y 2 − 4x + 2y = 2 i dobijamo 1 + 2y(1) + y(1)2 − 4 + 2y(1) = 2.17 Reˇ senje: a) Primetimo da su jednaˇcinom x2 + 2xy + y 2 − 4x + 2y = 2 implicitno zadate dve funkcije y = y1 (x) i y = y2 (x). dobijamo njihov prvi izvod: y0 = 2−x−y . Primenom postupka opisanog u zadatku 3. y(1)2 + 4y(1) − 5 = 0. (1 + x + y)2 Za x = 1 imamo y 00 (1) = −3(1 + y 0 (1)) .

log y . a zatim diferenciranjem i reˇsavanjem dobijene jednaˇcine po y 0 dobijamo prvi izvod funkcije u proizvoljnoj taˇcki: y0 = − 1 .18 i −3(1 + y10 (1)) −3 1 = 2 =− . 2 2 (1 + 1 + y2 (1)) (−3) 3 y100 (1) = b) Izvodi funkcije implicitno zadate sa exy = x + y y0 = 1 − yexy . (1 + 1 + y1 (1))2 3 3 0 −3(1 + y2 (1)) 3 1 y200 (1) = = = . pa je 1 − 1 · e0·1 = 0. 0 · e0·1 − 1 ¡ ¢ 0·1 + 0 − 1) · 0 − 1 + 1 · (e0·1 − 0 + 1) 00 0·1 1 − 0 · (e y (0) = e = 1. xexy − 1 µ 00 u proizvoljnoj taˇcki su 0 0 y = (y ) = 1 − yexy xexy − 1 ¶0 = (1 − yexy )0 (xexy − 1) − (1 − yexy )(xexy − 1)0 (xexy − 1)2 = (−y 0 exy − yexy (y + xy 0 )) (xexy − 1) − (1 − yexy ) (exy + xexy (y + xy 0 )) (xexy − 1)2 = −exy = exy (y 0 + y(y + xy 0 )) (xexy − 1) + (1 − yexy ) (1 + x(y + xy 0 )) (xexy − 1)2 (1 − x(exy + x − y)) y 0 − 1 + y(exy − x + y) . (xexy − 1)2 Zamenom x = 0 u jednaˇcini exy = x + y dobijamo y(0) = 1. (0 · e0·1 − 1)2 y 0 (0) = c) Jednaˇcinu moˇzemo da transformiˇsemo u oblik y log y + x = y.

e Primetimo da se bez transformacije polazne jednaˇcine dobijaju drugaˇciji oblici prvog i drugog izvoda funkcije: y0 = y . y = e2t . 9. (x − y)2 Oni su ekvivalentni onima koji su prethodno dobijeni. ˇsto se moˇze pokazati koriˇs´cenjem polazne jednaˇcine. y = 2(1 − sin t). Reˇ senje: a) Prvi izvod parametarski zadate funkcije u proizvoljnoj taˇcki je dy dy (e2t )0 2e2t y 0 (x) = = dt = −2t 0 = = −e4t . 1 y 00 (0) = − . log2 y y y log2 y Vrednost funkcije u taˇcki x = 0 je y(0) = e. Odrediti y 00 (x) i y 00 (x0 ) ako je funkcija y(x) zadata parametarski: ½ x = e−2t . x−y y 00 = xy 0 − y . a) x0 = e. a vrednosti izvoda su y 0 (0) = −1. dx dx (e ) −2e−2t dt Drugi izvod odred¯ujemo na slede´ci naˇcin: µ ¶ d dy d ¡ 4t ¢ 00 y (x) = = −e . ½ b) x = 2(t − cos t).19 Ponovnim diferenciranjem dobijamo i drugi izvod: µ 00 0 0 y = (y ) = − 1 log y ¶0 = y0 1 y0 = . x0 = π. dx dx dx Primenjuju´ci pravila za izvod sloˇzene funkcije: d ¡ 4t ¢ dt dt d ¡ 4t ¢ −e = −e = −4e4t dx dt dx dx .

. 2(t − cos t) = π se dobija za t0 = π/2. −2e−2t Taˇcka ˇcija je apscisa x0 = e dobija se za vrednost parametra t0 = −1/2. e y 00 (x) = −4e4t b) Sliˇcno kao u prethodnom zadatku odred¯ujemo: dy (2(1 − sin t))0 dy cos t −2 cos t y 0 (x) = = dt = =− . Zato je 2 y 00 (e) = 2e−3 = 3 . = 0 dx dx (2(t − cos t)) 2(1 + sin t) 1 + sin t dt d y (x) = dx 00 = µ dy dx ¶ d = dx µ ¶ µ ¶ cos t d cos t dt − = − 1 + sin t dt 1 + sin t dx 1 1 1 1 1 = = .20 i izvod inverzne funkcije: dt 1 1 = . Dokazati da je funkcija y(x) = e √ x √ + e− x reˇsenje diferencijalne jednaˇcine 1 1 xy 00 + y 0 − y = 0. 1 + sin t dx 1 + sin t 2(1 + sin t) 2(1 + sin t)2 dt Specijalno. = dx dx −2e−2t dt dobijamo 1 = 2e6t . 2 4 Reˇ senje: Izvodi zadate funkcije su 0 y = e √ x √ − e− √ 2 x x . pa je y 00 (π) = 1 1 = . 2(1 + sin π/2)2 8 10. 00 y = e √ √ x( x √ − 1) + e− √ 4x x x (√x + 1) .

b) y = cos(ax + b). Reˇ senje: a) Imaju´ci u vidu da je prvih nekoliko izvoda funkcije jednako: ³ π´ y 0 = (sin(ax + b))0 = a cos(ax + b) = a sin ax + b + . 2 2 2 ³ ³ ´´ ³ ´ ³ π 0 π y 000 = a2 sin ax + b + 2 · = a3 cos ax + b + 2 · = a3 sin ax + b + 3 · 2 2 ³ ³ ³ ³ π ´´0 π´ y (4) = a3 sin ax + b + 3 · = a4 cos ax + b + 3 · = a4 sin ax + b + 4 · 2 2 π´ . f (x) = 4x e −1 0 imamo 00 f (x) = − ¡ ¢ 8e2x e4x + 1 (e4x − 1)2 . e −1 (e4x − 1)2 12. ¡ ¢ ¡ ¢ 2 e4x + 1 f 0 (x) + e4x − 1 f 00 (x) ¡ ¢ ¡ 4x ¢ 4e2x ¡ 4x ¢ 8e2x e4x + 1 = 2 e + 1 4x − e −1 = 0. Reˇ senje: Kako je 4e2x . c) y = eax+b . 2 ´ π . 2 ³ ³ ³ ³ π ´´0 π´ π´ y 00 = a sin ax + b + = a2 cos ax + b + = a2 sin ax + b + 2 · . 4 4 x 11.21 Zamenom u levoj strani jednaˇcine dobija se 1 1 xy 00 + y 0 − y 2 4 √ √ √ √ √ √ √ √ e x ( x − 1) + e− x ( x + 1) e x − e− x e x + e− x √ √ = + − 4 4 x 4 x √ √ √ √ √ √ e x ( x − 1 + 1) + e− x ( x + 1 − 1) e x + e− x √ = − = 0. d) y = log(ax + b). 2 . Dokazati da funkcija f (x) = log e2x − 1 e2x + 1 zadovoljava diferencijalnu jednaˇcinu 2(e4x + 1)f 0 (x) + (e4x − 1)f 00 (x) = 0. Odrediti y (n) (x) (n ∈ N) ako je: a) y = sin(ax + b).

c) Kako za funkciju y = eax+b vaˇzi: y 0 = aeax+b . (ax + b)3 y (4) = − 3 · 2a4 . da je µ ¶ kπ (k) k y = a sin ax + b + . 2 Tada je y (k+1) µ ¶¶0 µ ¶ ³ ´0 µ kπ kπ (k) k k+1 = y = a sin ax + b + =a cos ax + b + 2 2 ¶ µ ¶ µ π (k + 1)π kπ k+1 k+1 + =a sin ax + b + . Tvrd¯enje se dokazuje matematiˇckom indukcijom na prethodno opisan naˇcin. 2 b) Na isti naˇcin dobijamo ³ nπ ´ (cos(ax + b))(n) = an cos ax + b + 2 (n ∈ N). . tvrd¯enje vaˇzi za svaki prirodan broj n. 2 Dokaz izvodimo matematiˇckom indukcijom.22 moˇzemo da pretpostavimo da je izvod reda n (n ∈ N) oblika ³ nπ ´ y (n) = an sin ax + b + . Za n = 1 tvrd¯enje vaˇzi. ³ nπ ´ y (n) = (sin(ax + b))(n) = an sin ax + b + . d) Za funkciju y = log(ax + b) imamo: y0 = a . y 000 = a3 eax+b . (ax + b)4 . pretpostavljamo da je ³ ´(n) y (n) = eax+b = an eax+b (n ∈ N). =a sin ax + b + 2 2 2 ˇsto znaˇci da vaˇzi i za prirodan broj k + 1. tj. (ax + b)2 y 000 = 2a3 . Prema tome. . ax + b y 00 = − a2 . . tj. Pretpostavimo da vaˇzi za neki prirodni broj k. y 00 = a2 eax+b .

c) 1 2 4x − 9 ¶(n) . (ax + b)k sledi y (k+1) ¶0 ³ ´0 ³ ´0 µ k k−1 k −k (k) k−1 a (k − 1)! = (−1) a (k − 1)! (ax + b) = y = (−1) (ax + b)k ³ ´ ak+1 k! = (−1)k−1 ak (k − 1)! −ka(ax + b)−k−1 = (−1)k . y (k) = (−1)k−1 ak (k − 1)! . 13. (2x − 3)n+1 . vaˇzi y (n) = (log(ax + b))(n) = (−1)n−1 an (n − 1)! (ax + b)n (n ∈ N). b) 2x + 3 2x − 3 ¶(n) µ . Ako je n ∈ N. tj. 2x − 3 2x − 3 vaˇzi µ 2x + 3 2x − 3 ¶(n) µ = 1+ 6 2x − 3 ¶(n) µ =6 1 2x − 3 ¶(n) = (−1)n 6 · 2n n! . Prema tome. odrediti: µ a) 1 2x − 3 ¶(n) µ . Reˇ senje: a) Na naˇcin opisan u zadatku 12. Za n = 1 tvrd¯enje vaˇzi. d) dokazujemo da je µ b) Kako je 1 2x − 3 ¶(n) = (−1)n 2n n! . Iz indukcijske pretpostavke da tvrd¯enje vaˇzi za n = k. (ax + b)k+1 ˇsto znaˇci da vaˇzi i za n = k + 1.23 S obzirom na prva ˇcetiri izvoda pretpostavljamo da je y (n) = (−1)n−1 an (n − 1)! (ax + b)n i dokazujemo matematiˇckom indukcijom. (2x − 3)n+1 2x + 3 6 =1+ .

Tada je: 1−x ³ ´0 1 f 0 (x) = (1 − x)−1/2 = (1 − x)−3/2 . Odrediti 1 = 6 µ 1 1 − 2x − 3 2x + 3 ¶(n) 1 = 6 õ 1 2x − 3 ¶(n) µ − µ ¶ 1 (−1)n 2n n! (−1)n 2n n! = − 6 (2x − 3)n+1 (2x + 3)n+1 ¶ µ (−1)n 2n n! 1 1 = − . 2 ´0 1 3 1³ 00 −3/2 f (x) = (1 − x)−5/2 . (1 − x) = 2 2 2 ´0 1 3 5 1 3³ f 000 (x) = (1 − x)−7/2 .24 c) Transformiˇsemo datu racionalnu funkciju na slede´ci naˇcin: 1 1 1 = = 2 4x − 9 (2x + 3)(2x − 3) 6 µ 1 1 − 2x − 3 2x + 3 ¶ . odakle dobijamo µ 1 2 4x − 9 ¶(n) 14. 1 Reˇ senje: Neka je f (x) = √ . 6 (2x − 3)n+1 (2x + 3)n+1 µ 1 √ 1−x 1 2x + 3 ¶(n) ! ¶(n) (n ∈ N). bi´ce izostavljen. = p . koriste´ci dobijeni rezultat. odrediti i µ 1 + x + x2 √ 1−x ¶(n) (n ∈ N). . (1 − x)−5/2 = 2 2 2 2 2 Uoˇcavanjem pravilnosti pretpostavljamo da za proizvoljno n ∈ N vaˇzi f (n) (x) = (2n − 1)!! (2n − 1)(2n − 3) · · · 3 · 1 (1 − x)−(2n+1)/2 . a zatim. n n 2 2 (1 − x)2n+1 Dokaz matematiˇckom indukcijom opisan u zadatku 12.

Za n ∈ N odrediti ¡ ¢(n) a) e3x+2 . g 00 (x) = 2. b) ¡ 2 ¢(n) (3x + 2x + 1)e3x+2 . 4. 2n (1 − x)2n+1 15. . . g (k) (x) = 0. n jednaki nuli. . Zato je n µ ¶ X n (n−k) (f (x)g(x))(n) = f (x)g (k) (x) k k=0 µ ¶ µ ¶ µ ¶ n (n) n (n−1) n (n−2) 0 = f (x)g(x) + f (x)g (x) + f (x)g 00 (x) 0 1 2 (2n − 1)!! (2n − 3)!! p = p (1 + x + x2 ) + n (1 + 2x) n 2n+1 n−1 2 (1 − x) 2 (1 − x)2n−1 (2n − 5)!! p + n(n − 1) . . ¡ ¢(n) b) Izvod (3x2 + 2x + 1)e3x+2 odred¯ujemo primenom Lajbnicove formule za izvod proizvoda funkcija f (x) = e3x+2 i g(x) = 3x2 + 2x + 1. k k=0 pri ˇcemu je g(x) = 1 + x + x2 . Reˇ senje: a) Izvod reda n funkcije f (x) = e3x+2 je (videti zadatak 12.25 µ Za odred¯ivanje 1 + x + x2 √ 1−x ¶(n) primenjujemo Lajbnicovu formulu (f (x)g(x)) (n) n µ ¶ X n (n−k) = f (x)g (k) (x). k = 3. . . . 4. u navedenoj sumi su svi sabirci za k = 3. Kako je g 0 (x) = 1 + 2x. . c)) ¡ ¢(n) f (n) (x) = e3x+2 = 3n e3x+2 . n−2 2 (1 − x)2n−3 Sred¯ivanjem poslednjeg izraza dobijamo µ 1 + x + x2 √ 1−x ¶(n) = ¢ 3(2n − 5)!! ¡ p (1 − 6n + 4n2 ) − (2n − 1)x + x2 .

2. g (k) (x) = 0. . . k = 3. g (0) (x) = 3x2 + 2x + 1. Primenom Lajbnicove formule dobijamo: n µ ¶ ¡ 3x 2x ¢(n) X n ¡ 3x ¢(k) ¡ 2x ¢(n−k) 2 3 2 3 = k k=0 n µ ¶ ´ X ¢³ n ¡ (3 log 2)n 23x (2 log 3)n−k 32x = k k=0 ¶ n µ ¶µ X n 3 log 2 k n 3x 2x = (2 log 3) 2 3 2 log 3 k k=0 ¶ µ 3 log 2 n n 3x 2x = (2 log 3) 2 3 1+ 2 log 3 (2 log 3 + 3 log 2)n = (2 log 3)n 23x 32x (2 log 3)n = 23x 32x logn 72. . . ¡ ¢(n) 16. . . . 3 = (2 log 3)n 32x .26 Izvodi ovih funkcija su f (k) (x) = 3k e3x+2 . 4. k = 0. pa vaˇzi: n µ ¶ X ¡ 2 ¢ n (n−k) (n) 3x+2 (n) (3x + 2x + 1)e = (f (x)g(x)) = f (x)g (k) (x) k k=0 µ ¶ µ ¶ µ ¶ n (n) n n (n−2) (0) (n−1) 0 = f (x)g (x) + f (x)g (x) + f (x)g 00 (x) 0 1 2 µ ¶ µ ¶ µ ¶ n n 3x+2 n n−1 3x+2 n n−2 3x+2 2 = 3 e (3x + 2x + 1) + 3 e (6x + 2) + 3 e 6 0 1 2 ¡ ¢ = 3n−1 e3x+2 3(3x2 + 2x + 1) + 2n(3x + 1) + n(n − 1) ¡ ¢ = 3n−1 e3x+2 9x2 + 6(n + 1)x + n2 + n + 3 . g 0 (x) = 6x + 2. . g 00 (x) = 6. 1. Odrediti 23x 32x (n ∈ N). . Reˇ senje: Matematiˇckom indukcijom se moˇze dokazati da za proizvoljno n ∈ N vaˇzi: ¡ 3x ¢(n) ¡ 2x ¢(n) 2 = (3 log 2)n 23x .

. potraˇzimo nti izvod izraza na levoj i desnoj strani jednakosti primenom Lajbnicove formule: ¡ ¢ 1 − x2 f 00 (x) = xf 0 (x). µ ¶ µ ¶ n n X n ¡ X n ¢(k) 00 1 − x2 (x)(k) (f 0 (x))(n−k) . i (x)0 = 1. ¡ ¢00 1 − x2 = −2. 2 1−x 2 1 − x2 Da bismo odredili f (n) (0) za proizvoljno n ∈ N. . (f 0 (x))(n−k) = f (n−k+1) (x). 1 − x2 pa je zaista ¡ ¢ ¡ ¢ 1 − x2 f 00 (x) − xf 0 (x) = 1 − x2 x 2 (1 − x2 ) 1 √ −x √ = 0. k = 3. (f (x))(n−k) = k k k=0 Kako je k=0 (f 00 (x))(n−k) = f (n−k+2) (x). k = 2. ¡¡ ¢ ¢(n) ¡ 0 ¢(n) 1 − x2 f 00 (x) = xf (x) . 2 1 − x2 f 00 (x) = x 2 (1 − x2 ) √ . ¡ ¢(k) 1 − x2 = 0. (x)(k) = 0. . ¡ ¢0 1 − x2 = −2x. 4. . . 3. Dokazati da funkcija r f (x) = arctan 1+x 1−x zadovoljava diferencijalnu jednaˇcinu ¡ ¢ 1 − x2 f 00 (x) − xf 0 (x) = 0 i odrediti f 0 (0) i f 00 (0). 2 3 = 2 ·3 17. . . . Da li se moˇze odrediti f (n) (0) za proizvoljno n ∈ N? Reˇ senje: Izvodi date funkcije su 1 f 0 (x) = √ .27 Do istog rezultata se moˇze do´ci i bez koriˇs´cenja Lajbnicove formule na slede´ci naˇcin: ¡ 3x 2x ¢(n) ¡¡ 3 2 ¢x ¢(n) = (72x )(n) = 72x log 72 = 23x 32x logn 72.

2 f (6) (0) = 0. Za x = 0 jednakost postaje f (n+2) (0) = n2 f (n) (0). ˇsto prepuˇstamo ˇcitaocu. 0 1 tj. f (4) (0) = 0. . vaˇzi slede´ce: 1 f 000 (0) = . 1 f (7) (0) = 52 · 32 · . 2 f (8) (0) = 0. Pretpostavku da je za proizvoljno k ∈ N 1 f (2k+1) (0) = ((2k − 1)!!)2 . 2 1 f (5) (0) = 32 · . n ∈ N.28 imamo: µ ¶ µ ¶ µ ¶ ¢ (n+2) n n n 2 (n+1) (1 − x f (x) + (−2x)f (x) + (−2)f (n) (x) 0 1 2 µ ¶ µ ¶ n n (n) (n+1) = xf (x) + f (x). Imaju´ci u vidu da je f 0 (0) = 1/2 i f 00 (0) = 0. 2 f (2k) (0) = 0. ¢ (1 − x2 f (n+2) (x) − 2nxf (n+1) (x) − n(n − 1)f (n) (x) = xf (n+1) (x) + nf (n) (x). treba dokazati matematiˇckom indukcujom.