You are on page 1of 15

Sadržaj

I

UVOD

2

1.

GOTOVI PROIZVODI - pojam

3

2.

KRUŽENJE OBRTNIH SREDSTAVA

4

3.

KNJGOVODSTVENO OBUHVATANJE GOTOVIH PROIZVODA
Knjigovodstveno obuhvatanje gotovih proizvoda po stvarnoj ceni koštanja
Knjigovodstveno obuhvatanje gotovih proizvoda po planskoj ceni koštanja

6
6
7

3.1.
3.2.

KNJIGOVODSTVENO

4.

OBUHVATANJE

REALIZACIJE

GOTOVIH

PROIZVODA

9

5.

EVIDENCIJA GOTOVIH PROIZVODA

10

6.

ANALITIČKO KNJIGOVODSTVO MATERIJALA

13

II

ZAKLJUČAK

14

III

LITERATURA

15

I

UVOD

Obrtna sredstva preduzeća predstavljaju imovinu preduzeća i deo poslovnih sredstava
koja se u celosti utroše u procesu reprodukcije preduzeća.

0

Pod obrtnim sredstvima se smatraju ona poslovna sredstva koja se jednokratnim
upotrebama troše u poslovnim procesima preduzeća i čija se supstanca (vrednost) menja
najmanje jednom godišnje.
Njihov vek upotrebe je kraći od jedne godine.
Po ovoj odrednici se razlikuju obrtna i osnovna sredstva.
Pretežni deo obrtnih sredstava čine predmeti rada. Kategorija obrtnih sredstava je,
šira od predmeta rada.
Pored predmeta rada u obrtna sredstva se ubrajaju i novčana sredstva, gotovi
proizvodi, potraživanja i sl.1
Obrtna sredstva čine i deo osnovnih sredstava male vrednosti i roka trajanja do godinu
dana.
Deo predmeta rada se fizički transformiše u novi proizvod i čini njegovu supstancu, a
jedan deo služi stvaranju novih proizvoda.
To su raznovrsni pomoćni i sporedni materijali.
Novčana sredstva i potraživanja prate tokove procesa rada i poslovanja preduzeća.
U ovom seminarskom radu biće obrađeni gotovi proizvodi i njihova knjigovodstvena
evidencija.

1. GOTOVI PROIZVODI - pojam
Proizvodnja, nedovršena proizvodnja (poluproizvodi) i gotovi proizvodi svrstavaju se u
obrtna sredstva preduzeća.

1

Samardžić I., Medojević M,Računovodstvo – osnovi računovodstva, VPŠ,Beograd,2006, str 65

1

Radi se o obrtnim sredstvima koja nastaju kao rezultat rada preduzeća ili pojedinih
njegovih organizacionih delova.
Proizvodnju čine ona sredstva na kojima se neposredno još uvek odvija proces obrade.
Poluproizvode čini ona proizvodnja koja je privremeno prekinuta i koa je privremeno
smeštena u magacione poluproizvoda.
Gotove proizvode čine ona sredstva na kojima je završen proces proizvodnje. Sa
stanovišta pojavljivanja u bilansu stanja najčešća je situacija da se navedena sredstva
pojavljuju u obliku stvari, ali se mogu pojaviti i u obliku nedovršenih usluga.
Vrednovanje: Zalihe nedovršene proizvodnje i gotovih proizvoda vrednuju se po ceni
koštanja ili po neto prodajnoj ceni ako je ona niža.
Evidencije: Način evidentiranja proizvodnje, nedovršene proizvodnje i gotovih
proizvoda zavisi od primenjenog kontnog okvira: 2
1. kod kontnog okvira zasnovanog na funkcionalnom principu evidencija ovih sredstava
se vodi u glavnoj knjizi i dnevniku glavne knjige finansijskog knjigovodstva;
2.

kod kontnog okvira zasnovanog na bilansnom principu evidencija ovih sredstava se
vodi u:
-

finansijskom knjigovodstvu:u glavnoj knjizi i dnevniku glavne knjige i

-

klasi 9-OBRAČUN TROŠKOVA I UČINAKA:
1. u glavnoj knjizi i dnevniku glavne knjige te klase i
2. u analitičkim evidencijama proizvodnje, nedovršene proizvodnje i gotovih
proizvoda ( po vrsti, količini i vrednosti).

2. KRUŽENJE OBRTNIH SREDSTAVA
O brtna sredstva čine i deo osnovnih sredstava male vrednosti i roka trajanja do godinu
dana.
2

Radovanović R, Analiza poslovanja, Savremena administracija, Beograd, 1984, str 45

2

Deo predmeta rada se fizički transformiše u novi proizvod i čini njegovu supstancu, a
jedan deo služi stvaranju novih proizvoda.
Obrtna sredstva preduzeća predstavljaju imovinu preduzeća i deo poslovnih sredstava
koja se u celosti utroše u procesu reprodukcije preduzeća.
Pod obrtnim sredstvima se smatraju ona poslovna sredstva koja se jednokratnim
upotrebama troše u poslovnim procesima preduzeća i čija se supstanca (vrednost) menja
najmanje jednom godišnje.
Obrtna sredstva se u jednom proizvodnom ciklusu količinski utroše i vrednosno ulaze
u nove proizvode. Ona se troše jednokratnom upotrebom.
Obrtna sredstva stalno kruže u procesu poslovanja preduzeća. To kruženje se može
prikazati na sledeći način.
Ciklus obrtanja sredstava započinje novcem, koji služi za kupovinu sirovina,
repromaterijala i drugih materijala potrebnih za rad i poslovanje preduzeća.
Uz pomoć ostalih faktora reprodukcije (radna snaga i osnovna sredstva) stvara se gotov
proizvod ili usluga.
Gotovi proizvodi se prodaju – realizuju na tržištu – i za to se dobijaju novčana
sredstva, koja se, ponovo, upotrebljavaju za nabavku predmeta rada i drugih faktora
proizvodnje.
Na taj način se zatvara krug kretanja obrtnih sredstava preduzeća.
Kruženje sredstava, odnosno stalno pretvaranje imovine preduzeća iz jednog u drugi
oblik, sve do pretvaranja u polazni oblik, određeno je poslovnim procesom i delatnošću
preduzeća.
Međutim, iako kružno kretanje obrtnih sredstava iz jednog u drugi oblik sve do
pretvaranja u polazni oblik predstavlja celovit poslovni proces, u svakoj fazi poslovnog
procesa ovo kretanje odvija se pod različitim uslovima vezivanja i korišćenja sredstava.
Gomilanjem obrtnih sredstava u jednom obliku, povećavaju se i ukupne potrebe
preduzeća za obrtnim sredstvima.
Preduzeće može imati raspoloživa obrtna sredstva jednaka ukupno potrebnim, ali se,
zbog poremećaja u njihovoj strukturi, može pojaviti nedostatak raspoloživih obrtnih sredstava.

3

Shodno tome, prelaz obrtnih sredstava iz jednog oblika u drugi, odnosno njihovo
transformisanje, od velikog je značaja za ekonomiju svakog preduzeća. pa se mora neprekidno
pratiti i analizirati.
Slika 1. Kruženje obrtnih sredstava

Izvor: wikipedia.com
Poluproizvodi su predmeti rada na kojima nisu izvršene sve faze obrade. Po stepenu
dovršenosti poluproizvodi se nalaze između materijala i gotovih proizvoda. Oni moraju biti
izrađeni u samom preduzeću ili kupljeni od drugih preduzeća.
Nedovršeni proizvodi su predmeti rada na kojima je započeto, ali nije dovršeno
tehnološko kompletiranje proizvoda.
U preduzećima sa dužim ciklusom proizvodnje nedovršena proizvodnja je značajno prisutna.
Ova proizvodnja se naziva proizvodnjom u toku.
Gotovi proizvodi predstavljaju rezultat proizvodne delatnosti preduzeća koji treba da
zadovolji određene lične ili proizvodne potrebe, a realizuju se na tržištu.3
Obrtna sredstva u novčanom obliku, javljaju se kao gotov novac u blagajni i žiroračunima, a namenjen je za kupovinu raznovrsnih sredstava potrebnih za poslovanje
preduzeća, ili pak određene finansijske transakcije preduzeća.

3. KNJGOVODSTVENO OBUHVATANJE GOTOVIH PROIZVODA
3

Samardžić I., Medojević M,Računovodstvo – osnovi računovodstva, VPŠ,Beograd,2006, str 91

4

Faza transformisanja proizvodnog oblika sredstava u robni oblik nastupa momentom
prelaska dovršenih proizvoda iz pogona proizvodnje u skladište gotovih proizvoda, a to se
kniiži na levoj strani računa Gotovi proizvodi i na desnoj strani računa Troškovi proizvodnje.
Zalihe gotovih proizvoda mogu se voditi po stvarnoj ceni koštanja ili po planskoj ceni
koštanja.4
U praksi je redak slučaj da je sva proizvodnja završena, tako da je potrebno izvršiti
podvajanje ukupnih troškova na dovršenu i nedovršenu proizvodnju.
S obzirom na to, da se završeni učinci, u vidu gotovih proizvoda, knjiže na navedeni
način, ostatak troškova ostaje na računu Troškovi proizvodnje i predstavlja troškove uložene u
nedovršenu proizvodnju.
Odnosno podvajanje vrši se putem procene, koju je moguće daleko tačnije provesti
kod tzv. pojedinačne proizvodnje, sabiranjem troškova sadržanih u dovršenim radnim
nalozima, ukupnost troškova sadržana u nezavršenim radnim nalozima odnosi se na
nedovršenu proizvodnju.
3.1. Knjigovodstveno obuhvatanje gotovih proizvoda po stvarnoj ceni koštanja
Ukupan iznos troškova na levoj strani računa Troškovi proizvodnje, odnosi se, kako
smo već istakli, i na dovršene i na nedovršene učinke.
Nakon predaje gotovih proizvoda u skladište, knjiženje se vrši na levoj strani računa
Gotovi proizvodi i na desnoj strani računa Troškovi proizvodnje (i to za vrednost dovršenih
učinaka po ceni koštanja), dok će saldo na ovom računu indicirati na vrednost nedovršenih
učinaka.
Međutim, evidencija gotovih proizvoda po stvarnoj ceni koštanja ima čitav niz
nedostataka. Ukazaćemo samo na one najindikativnije. U prvom redu, knjiženje gotovih
proizvoda po stvarnoj ceni koštanja ne pruža direktne pokazatelje o ekonomičnosti, odnosno o
nastalom sniženju ili povećanju troškova u procesu proizvodnje.
Dalje, kod masovne proizvodnje nemoguće je obezbediti ažurnost pri knjiženju
gotovih proizvoda po stvarnoj ceni koštanja.
4

Mihailo Kovačević, Osnovi knjigovodstva, strana 203

5

Naime, cena koštanja u momentu predaje gotovih proizvoda u skladište nije uvek
poznata, a proizvodi konstantno pristižu u skladište
Zato se, dakle, gotovi proizvodi ne mogu knjižiti tekuće, onako kako se završavaju i
ulazue u skladište, već se mora čekati da potpuno istekne odnosni obračunski period.
Sve napred navedene nedostatke otklanja obuhvatanje gotovih proizvoda po planskoj
ceni koštanja.
3.2. Knjigovodstveno obuhvatanje gotovih proizvoda po planskoj ceni koštanja
Prilikom vođenja gotovih proizvoda po planskoj ceni koštanja pojavljuju se problemi
oko knjiženja odstupanja između planske i stvarne cene koštanja.
Na levoj strani računa Troškovi proizvodnje, u slučaju da je sva proizvodnja dovršena,
obuhvataju se ukupni stvarno nastali troškovi, dakle, po stvarnoj ceni koštanja. Desna strana
ovog računa indicira na ukupne planske troškove istih učinaka.
Razlika, odnosno odstupanje, između leve i desne strane odnosnog računa će biti
pozitivna u slučaju da je planska cena koštanja gotovih proizvoda (knjižena na desnoj strani
pomenutog računa) veća od stvarne cene koštanja gotovih proizvoda (knjižena, dakle, na lev
oj strani istog računa), dok će se, u obrnutom slučaju, raditi o razlici sa negativnim
predznakom, tj. i o negativnom odstupanju.
Pozitivno odstupanje bi se obuhvatalo na levoj strani računa Troškovi proizvodnje i na
desnoj strani računa Ispravka vrednosti gotovih proizvoda.
Negativna razlika, po logici stvari, knjižila bi se obrnutim redom, odnosno na levoj
strani računa Troškovi proizvodnje.

6

Utvrđivanje odstupanja od planske cene koštanja gotovih proizvoda, međutim, znatno
je komplikovanije u slučaju kada je proizvodnja samo delimično završena, zato što se tada do
stvarne cene koštanja dovršene proizvodnje može doći samo procenom, koja se samo u
iznimnim okolnostima vrši u toku godine.
Iz navedenih razloga, potrebno je izvršiti tzv. "čišćenje" salda na računu Troškovi
proizvodnje, zato što on predstavlja algebarski zbir stvarnih troškova nedovršene proizvodnje i
odstupanja koja se odnose na završene učinke. Tek nakon ove operacije, odstupanje na računu
Troškovi proizvodnje se može preneti na račun Ispravka vrednosti gotovih proizvoda.
Pomenuto "čišćenje" vrši se na kraju poslovne godine, u momentu kada se popisom
utvrđuju stvarni troškovi nedovršene proizvodnje.
Za tekuće utvrđivanje odstupanja od planske cene koštanja u uvođenju posebnog
prelaznog računa između računa Troškovi proizvodnje i računa Gotovi proizvodi. Taj se račuin
odobrava za plansku cenu koštanja, a zadužuje se račun Gotovi proizvodi. S druge strane,
prelazni račun se zadužuje za procenjenu stvarnu cenu koštanja završenih proizvoda uz
odobrenje računa Troškovi proizvodnje. Na taj način, saldo računa Troškovi proizvodnje uvek
iskazuje stvasrnu cenu koštanja nedovršene proizvodnje, a saldo prelaznog računa odstupanja
od planskih cena gotovih proizvoda. Po sebi se razume, da se saldo prelazunog računa odmah
po utvrđivanju odstupanja prenosi na račun Ispravka vrednosti gotovih proizvoda.5

5

Mihailo Kovačević, Osnovi knjigovodstva, strana 206.

7

4.

KNJIGOVODSTVENO

OBUHVATANJE

REALIZACIJE

GOTOVIH PROIZVODA
Pretvaranje robnih u novčana sredstva, odnosno realizacija gotovih proizvoda
predstavlja poslednju fazu transformacije sredstava. Svi utrošeni faktori proizvodnje
nadoknadiće se iz prodajne vrednosti, nakon čega će preostati i izvestan dobitak, pod
pretpostavkom da je prodajna cena proizvoda veća od cene koštanja.
Međutim, u obrnutom slučaju, tj. ako je prodajna cena manja od cene koštanja prodatih
proizvoda, pojaviće se gubitak, tako da preduzeće neće biti u stanju da nadoknadi deo
sredstava utrošen za proizvodnju odnosnih učinaka. Knjiženje realizacije gotovih proizvoda i
usluga odvija se tako, što se iznos prodajne vrednosti obuhvata na levoj strni računa Kupci i na
desnoj strani računa Realizacija proizvoda i usluga. Isknjižavanje prodatih gotovih proizvoda
vrši se na taj način, što se iznos cene koštanja prodatih proizvoda obuhvata na levoj strani
računa Troškovi realizovanih proizvoda i usluga i na desnoj strani računa Gotovi proizvodi.
PRIMER:
l. Prodati su gotovi proizvodi za 6.300 dinara. Cena koštanja prodatih proizvoda iznosi
5.200 dinara.
2. Kupac je uplatio na naš žiro račun 6.300 dinara.

U slučaju da se gotovi proizvodi vode po planskoj ceni koštanja, knjiženje bi se, u
odnosu na prethodni slučaj, razlikovalo samo u tretmanu odstupanja od planske cene koštanja,

8

koje se odnosi na prodate proizvode. Sniženje troškova (slučaj kada je stvarna cena koštanja
gotovih proizvoda niža od planske cene koštanja gotovih proizvoda) knjiži se na levoj strani
računa Ispravka vrednosti gotovih proizvoda i na desnoj strani računa Troškovi realizovanih
proizvoda i usluga. Knjigovodstveno obuhvatanje bi bilo obrnuto, u slučaju prekoračenja
troškova (tj. u slučaju da je stvarna cena koštanja gotovih proizvoda viša od planske cene
koštanja gotovih proizvoda). Naime, odnosna razlika bi se obuhvatila na levoj strani računa
Troškovi realizovanih proizvoda i usluga i na desnoj strani računa Ispravka vrednosti gotovih
proizvoda.6

5. EVIDENCIJA GOTOVIH PROIZVODA
Gotovi proizvodi predstavljaju učinke sopstvenog procesa proizvodnje koji su
namenjeni prodaji.
Novčana sredstva čine i dNovcem je nabavljen material za proizvodnju, kao i sredstva
za rad, koja se troše ulaganjem u proizvodnju. Takođe se ulaže u rad da bi se dobio gotov
proizvod. Da bi se kretanje nastavilo, potrebno je gotove proizvode dalje realizovati, tj
prodati.7
Pre prodaje proizvoda neophodno je izračunati cenu koštanja gotovih proizvoda. Za tu
svrhu koristi se kalkulacija cene koštanja, kao metod izračunavanja cene. Gotovi proizvodi se
zatim prodaju kupcima po prodajnoj ceni.
Dokumenta u vezi sa evidencijom gotovih proizvoda:8
 Interna dostavnica (koristi se prilikom predaje gotovih proizvoda iz proizvodnog
pogona u magacin),
 Otpremnica (sastavlja se prilikom prodaje, odnosno izdavanja gotovog proizvoda iz
magacina)
 Račun ili faktura (šalje se kupcu odvojeno od gotovih proizvoda)
 Evidencija gotovih proizvoda vodi vodi se u knjigovodstvu analitički i sintetički.
6

Prema dr Mihailu Kovačeviću, nakon ovog knjiženja saldo računa Ispravka vrednosti gotovih proizvoda bi
pokazivao sniženje, odnosno prekoračenje troškova na neprodatim gotovim proizvodima, dok bi konto Troškovi
realizovanih gotovih proizvoda i usluga tim knjiženjem bio sveden na stvarnu cenu koštanja realizovanih
proizvoda
7
Radovanović R, Analiza poslovanja, Savremena administracija, Beograd, 1984, str 96
8
Isto, str 97

9

Slika 2 Evidencija o gotovim sredstvima

10

Izvor: wikiopedia.com

11

6. ANALITIČKO KNJIGOVODSTVO MATERIJALA
Materijalno knjigovodstvo vodi evidenciju o

stanju i kretanju zaliha sirovina i

materijala, sitnog inventara, ambalaže.
Knjigovodstvo osnovnih sredstava vodi evidenciju o stanju i kretanju osnovnih
sredstava u naturalnim i vrednosnim pokazateljima.
Pogonsko knjigovodstvo (proizvodnje) predstavlja analitičku evidenciju proizvodnje.
Evidentira ulaganje sredstava za rad, predmeta rada i živog ljudskog rada u procesu
prozivodnje.
Ovo se vodi u naturalnim i vrednosnim pokazateljima za obračunske jedinice i
proizvode.
Robno knjigovodstvo je analitička evidencija gotovih proizvoda i pokazuje stanje i
kretanje pojedinih vrsta gotovih proizvoda.
Analitičko knjigovodstvo dobavljača sadrži analitičku evidenciju potraživanja i
obaveza preduzeća u vezi sa dobavljačima.
Knjigovodstvo ličnih zarada je analitička evidencija ličnih zarada i pruža podatke o
stanju i kretanju zaposlenih radnika po obračunskim jedinicama.

12

II

ZAKLJUČAK

Kada govorimo o gotovim proizvodima mi u stvari mislimo o obrtnim sredstvima koja
nastaju kao rezultat rada preduzeća ili pojedinih njegovih organizacionih delova.
Gotovi proizvodi predstavljaju rezultat proizvodne delatnosti preduzeća koji treba da
zadovolji određene lične ili proizvodne potrebe, a realizuju se na tržištu.
Obrtna sredstva u novčanom obliku, javljaju se kao gotov novac u blagajni i žiroračunima, a namenjen je za kupovinu raznovrsnih sredstava potrebnih za poslovanje
preduzeća, ili pak određene finansijske transakcije preduzeća.
Proizvodnju čine ona sredstva na kojima se neposredno još uvek odvija proces obrade.
Gotovi proizvodi predstavljaju učinke sopstvenog procesa proizvodnje koji su
namenjeni prodaji. Novcem je nabavljen material za proizvodnju, kao i sredstva za rad, koja se
troše ulaganjem u proizvodnju. Takođe se ulaže u rad da bi se dobio gotov proizvod.
Da bi se kretanje nastavilo, potrebno je gotove proizvode dalje realizovati, tj prodati.
Pre prodaje proizvoda neophodno je izračunati cenu koštanja gotovih proizvoda.
Za tu svrhu koristi se kalkulacija cene koštanja, kao metod izračunavanja cene.
Gotovi proizvodi se zatim prodaju kupcima po prodajnoj ceni.
Gotove proizvode čine ona sredstva na kojima je završen proces proizvodnje.
Sa stanovišta pojavljivanja u bilansu stanja najčešća je situacija da se navedena
sredstva pojavljuju u obliku stvari, ali se mogu pojaviti i u obliku nedovršenih usluga.

13

I I I LITERATURA
1. Jelčić Bar., Finansije u teoriji i praksi, SNL, Zagreb, 1980. godina.
2. Kisić, Svetlana Mileva Perović-Jovanović Ekonomika preduzeća, Savremena
administracija, Beograd, 1996
3. Kovačević Mihailo, Osnovi knjigovodstva, Savremena administracija, Beograd, 2002
4. Milosavljević Lj., Jolović Lj., Trgovinsko poslovanje, Zavod za udžbenike i nastavna
sredstva, Beograd, 2000
5. Nikolajević. R Teorija i metodologija računovodstva, Savremena administracija
Beograd, 1978
6. Radovanović R, Analiza poslovanja, Savremena administracija, Beograd, 1984
7. Stevanović N., Osnove upravljačkog računovodstva, Ekonomski fakultet, Beograd,
1997
8. Samardžić I., Medojević M, Računovodstvo – osnovi računovodstva, VPŠ. Beograd,
2006
9. Internet adrese:
 http://europa.eu.int/comm/world (preuzeto 11.04.2009. godine)
 www.wto.org/wto/about/accessions.htm. (preuzeto 11.04.2009. godine)

14