You are on page 1of 8

/PREGLEDNI RAD

UDK 616.727.2-001-08

Savremeni aspekti le~enja povreda ramena
........
.................................

rezime

M. Bumba{irevi}1, A. Le{i}1, S. Tomi}2, M. Mili}evi}4,
Djuki} V4, N Ivan~evi}4 , M. Mitkovi}3, V.Bumba{irevi}4, V.
Sudji}1
1
Institut za ortopedsku hirurgiju i traumatologiju, KCS,
2
Institut za ortopedsko-hirur{ke bolesti "Banjica", Beograd
3
Klinika za ortopediju i traumatologiju, MF, Ni{.
4
Klini~ki centar Srbije, Beograd

U ~lanku se opisuju povrede mekih i ko{tanih struktura ramenog pojasa pri ~emu se posebno izdvajaju slede}i klini~ki oblici: nestabilnosti i luksacije glenohumeralnog zgloba, frakture proksimalnog humerusa, klavikule i stanja bolnog ramena.
Detaljnije se obradjuju prelomi i luksacije, ali i
zna~ajni eniteti-bolna stanja uzrokovana ne samo
prelomima ve} i malom traumom kao {to su tendinitisi
i rupture tetive m.s upraspinatusa i bicipitalne tetive i
njihove posledice - bolno i uko~eno rame, kao i savremene dijagnosti~ke i terapijske procedure koje se primenjuju u le~enju bolnog ramena.
Klju~ne re~i: rame, prelomi, luksacije, tendinitisi,
uko~eno rame.
UVOD

K

osti ramenog pojasa (proksimalni humerus, klavikula
i skapula) grade 3 zgloba (glenohumeralni, sternoklavikularni, akromioklavikularni) i jednu mi{i}nu vezu
(torakoskapularnu), koji sinhrono deluju kao celina
omogu}avaju}i veliki obim pokreta u ramenu1. Povrede
ili drugi traumatski poreme}aji u bilo kom od ovih kostiju
ili zglobova dovode do disfunkcije ramena, i stoga se pri
pregledu i terapiji rameni pojas mora posmatrati kao kompleksna celina.
Glenohumeralni (GH) zglob je filogenetski mlad zglob
koji, da bi postigao veliki obim pokreta (cirkumdukcija do
~ak 360 stepeni), morao je "‘rtvovati" deo svoje stabilnosti. Anatomske osnove glenohumeralne nestabilnosti i
vulnerabilnosti su slede}e:
1. Fossa glenoidalis je plitka, zauzima anteriorni nagib i
iako je zglobna povr{ina pove}ana labrumom, odnos glenoida i glave humerusa je neproporcionalan -1:42,3. (slika
1)
2. Kapsula GH zgloba je izrazito velika, {to omogu}ava
veliku pokretljivost, ali je i uzrok nestabilnosti GH
zgloba.

3. Glenohumeralni ligamenti (donji, srednji i gornji) su
kapsularni i po volumenu su slabi.
4. Kosti ramena su naslabije u predelu proksimalne
metafize humerusa i u srednjoj tre}ini klju~ne kosti.
5. Odnos akromiona i tetive supraspinatusa, kao i i slaba
vaskularizacija (kriti~na zona po Codman-u) tetive m. supraspinatusa imaju za posledicu tendinitise ove tetive4.
Veli~ina bicipitalnog sulkusa ima uticaj na patologiju
(tendinitise i nestabilnosti) duge glave bicipitalne tetive.
Pored GH nestabilnosti koji su ~este u mladih osoba i
sportista, kod starijih osoba, usled osteoporoze zna~ajni su
prelomi hirur{kog vrata humerusa, koji su analogni prelomima kuka.
Po u~estalosti i klini~kom zna~aju povrede ramena se
dele na GH nestabilnosti (1), prelome(2), bolno rame(3).
^este su i frakture klavikule(4).
1. Glenohumeralna (GH) nestabilnost je ~est poreme}aj
ramena naro~ito kod mladih osoba i sportista. Luksacijama kao najte‘em i krajnjem ishodu GH nestabilnosti u
ortopedskoj literaturi je posve}eno najvi{e pa‘nje - prisutne su u 1.7% cele populacije5. Podela luksacija je kompleksna i prema vremenu javljanja one se dele na akutne,
hroni~ne i rekurentne, a prema mestu polo‘aja glave, na
prednje, zadnje, donje i gornje6. Prema prisustvu ili odsustvu traume luksacije se dele na atraumatske (u 4% slu~ajeva) i na traumatske (u 96% slu~ajeva). Stoga se danas
navode dva akronima koji uzimaju u obzir sve relevantne
faktore u klasifikacijama, patolo{kom nalazu, dijagnozi i
le~enju GH nestabilnosti: TUBS i AMBRI7. Skra}enica
TUBS ozna~ava: T-traumatsku, U-unilateralnu, B-postojanje Bankartove lezije i S-surgery- hirur{ko le~enje. Sa
druge strane akronim AMBRI ozna~ava: A-atraumatsku
leziju, M-multidirekcionu, B-bilateralnu nestabilnost, Rle~enje rehabilitacijom. Dakle, le~enje kod prve grupe je
prete‘no operativno, a kod druge, gde postoji pove}an
laksitet i drugih zglobova, neoperativno5,7.

supskapularisa. lateralni skapularni ili aksilarni snimak. adhezioliza. pri ~emu su najzna~ajniji: rekonstrukcije labruma (Bankartova operacija). Operativno le~enje se primenjuje samo u slu~aju interpozicije mekih tkiva. Dijagnoza GH nestabilnosti i luksacija ramena se postavlja: anamnezom. .5. ACI Vol. Kompjuterizovanom tomografijom (CT). osteotomija humerusa (Weber). unutra{njoj i spolja{njoj rotaciji. slabost GH ligamenata10. Ako se ne rekonstrui{e Baknartova lezija (prisutna u ~ak 97% analiziranih slu~ajeva) recidiv je izvestan11. vaskularne lezije i nervne lezije (u 1035% slu~ajeva i to naj~e{}e neuropraxia n. transpozicija korakoida (Bristow). jer je prime}en visok procenat recidiva (i do 42%) posle artroksopske rekontrukcije (transglenoidalne suture). Zadnje-posteriorne nestabilnosti i luksacije zgloba ramena su retke -javljaju se u samo 1.90% bolesnika je mladje od 20 godina. skra}enje supskapularisa i prednje kapsule (PuttiPlat). avulzija kapsule i m. fraktura prednje ivice glenoida. samo u selektivnim slu~ajevima. Bumba{irevi} i sar.13 Klini~ki nalaz pokazuje nemogu}nost izvodjenja pokreta. Postoperativne komplikacije . redje Strykerov snimak. zastarelih) prednjih luksacija kod mladjih osoba primenjuje se hirur{ka -otvorena repozicija. dok je kod imobilizacije u trajanju od 5 nedelja taj procenat (za istu uzrastnu grupu ni‘i) .3%5. a artroskopska rekonstrukcija (suturama i ukotvljavanjimaanchrorima) je mogu}a samo ako je o~uvan supstrat tkiva. Navodi se da se posle kratke-nedovoljne imobilizacije kod mladjih bolesnika (30 godina) recidivanta-rekuretna luksacija javlja u ~ak 90% slu~ajeva. ekcesivne anteverzije glenoida. Kao uzrok rekurentnih luksacija u literaturi navodilo se postojanje tzv "esencijalne lezije": Hill-Saksova i Bankartova lezija. imobilizacija i rehabilitacija)8. Za nevoljne . posebno abdukcije. West point snimak).16 M. artrografijom i artroskopijom dobijaju se dodatne informacije o ramenom zglobu5. Le~enje akutne luksacije je uglavnom neoperativno (repozicija. a svega 10% je starije od 40 godina. Le~enje rekurentih luksacija je isklju~ivo hirur{ko i u literaturi je opisano preko 300 hirur{kih postupaka4. Danas se preporu~uje primena otvorene rekonstrukcije modifikovanim postupkom po Bankartu. prisutna u preko 90% slu~ajeva).atraumatske nestabilnosti koje su dijagnostikovane kao ~iste traumatske i neanatomske rekonstrukcije o{te}enih struktura zglobne ~aure11. pri ~emu su komplikacije ~e{}e kod akutnih.2% slu~ajeva. nego kod rekurentnih luksacija7. preloma glenoida ili prelom velike kvrge humerusa. axilarisa). LII SLIKA 1 SNIMAK MRI HORIZONTALNOG PRESEKA RAMENA SA UO~LJIVOM DISPROPORCIJOM GLAVE HUMERUSA I FOSE GLENOIDALIS SLIKA 2. SHEMATSKI PRIKAZ CODMANNOVE – NEEROVE ^ETVORODELNE KLASIFIKACIJE PRELOMA PROKSIMALNOG HUMERUSA KOMPLIKACIJE prednjih luksacija su mnogobrojne i ~este: lezije ligamenata i kapsule.17%5. ali danas je prihva}enija realnija tvrdnja o postojanju vi{e predisponiraju}ih faktora: istegnu}e prednje kapsule i njeno odvajanje sa glenoida (tzv Bankartova lezija. ~esto se previde-~ak u 79% slu~ajeva.atraumatske nestabilnosti najbolje je izvesti samo obrtanje donje prednjeg kvadranta ~aure ("inferior capsular shift")7. dok je kod otvorenih rekonstrukcija taj procenat nizak.naj~e{}e su recidivi posledica neadekvatne dijagnoze . transpozicija supskapularisa (MagnusonStack). tj. posterolateralni defekt na glavi humerusa. uz ispitivanje artikularne hrskavice i fiksacija GH zgloba. u lo{em op{tem stanju primenjuje se samo rehabilitacija "neglected treatment"12. Kod starijih bolesnika. fizikalnim nalazom. varijacije kontura fose glenoidalis.11. lezije rotatornih mi{i}a (u 28%). pove}ane anteverzije glave humerusa. mi{i}ni dizbalans. Za le~enje nereponiranih (hroni~nih. osteotomija glenoida (Meyer-Burgdorff). nuklearnom magnetnom rezonancom (NMR). Rekurente luksacije su karaktersiti~nije za mladje osobe . radiolo{ki (AP sa ramenom u neutralnoj.9. prelomi.

Prelomi proksimalnog humerusa (PH) i dalje predstavljaju problem za ortopede. Arteriografija i elektromiografska (EMG) ispitivanja primenjuju se kod sumnje na neurovaskularnu leziju16.16. kao i ranu rehablitaciju ramena14. klini~ke slike i radiolo{kog nalaza. SHEMATSKI PRIKAZ FIKSACIJE PRELOMA HIRUR-[KOG VRATA HUMERUSA SA KIRSCHNEROVIM IGLAMA SLIKA 4. ‘icama. Codman (1934) i Neer (1970) koji su uveli pojam ~etvorodelne klasifikacije preloma proksimalnog humerusa (slika 2). Kirschner (K) iglama16.25.27. Dijagnoza preloma proksimalnog humerusa postavlja se na osnovu anamnesti~kih podataka. vycril-om21.2. uz rekonstrukciju rotatorne man‘ete2. RIGIDNA FIKSACIJA PLO^OM I ZAVRTNJIMA PROKSIMALNOG DELA HUMERUSA 17 Donje luksacije ramena (luxatio erecta) su retke i opisano je oko 100 slu~ajeva i ~esto su pra}ene neurovaskularnim komplikacijama. kod trodelnih i ~etvorodelnih preloma preporu~uje se stabilna fiksacija ili ~ak primena endoproteze ramena22.15. prelomi proksimalnog humerusa ~ine 45% svih preloma. 2a PRELOMI u predelu ramena obuhvataju prelome proksimalnog humerusa. jer je za nastanak ovih preloma zna~ajan faktor osteporoza: 76% preloma hirur{kog vrata humerusa nastaje kod bolesnika starijih od 65 godina. npr. U odnosu na stabilnost i stepen dislokacije fragmenata prelomi proksimalnog dela humerusa dele se na nedislokovane i dislokovane.23. Radiolo{ke procedure (AP. Ovi prelomi nazivaju se i jednodelnim ("one part fractures") jer se fragmenti pona{aju kao celina (obuhva}eni su rotatornim mi{i}ima).6. jer se na AP snimku 50-80% zadnjih luksacija ili fraktura-luksacija previdi1. Medjutim.18. Da bi se postigao dobar rezultat neophodna je hirur{ka rekonstrukcija i fiksacija fragmenata.Br. nedislokovani-impaktirani ili minimalno dislokovani prelomi obuhvataju 47-80% svih preloma gornjeg okrajka humerusa2. kako sa dijagnosti~kog tako i sa terapeutskog aspekta. Naj~e{}i mehanizni povrede-preloma proksimalnog humerusa su: minimalna trauma pri padu na ispru‘enu ruku (kod starijih osoba). aksilarni ili skapularni snimak. Fiksacija preloma se vr{i T ili LCP plo~om sa {rafovima24. a kod kominucije le~enje se . Epidemiolo{ki.18. osim kod valgus pozicija kada se defekt metafize mora popuniti spongiozom i fiksirati17. Oni ~ine 20% preloma proksimalnog okrajka humerusa. 2 Savremeni aspekti le~enja povreda ramena SLIKA 3. CT omogu}ava vizuelizaciju-sagledavanje "headsplit" i impresivnih-utisnutih preloma glave humerusa kao i preloma glenoida. Postoji analogija s prelomima kuka. velika sila (koja rezultira frakturama-luksacijama) i minimalna sila (kod patolo{kih preloma usled metastats-kih promena u predelu proksimalnog humerusa)14. i dva puta su ~e{}i kod ‘ena16. a to odredjuje njihovo le~enje: 1.19 neapsorptivnim {avovima20. Veliki doprinos ortopediji ramena dali su Kocher (1896). a to je mogu}e i sa minimalnom koli~inom fiksacionog materaijala. eventualno CT) omogu}avaju postavljanje definitivne dijagnoze i odredjivanje plana le~enja.skapularni snimak je vrlo zna~ajan.15. prelome skapule i prelome klju~ne kosti. a to omogu}ava neoperativni vid le~enja. Kod dislokovanih preloma fragmenti nisu "zadr‘ani" rotatornom man‘etom koja je ledirana {to uslovljava dislokaciju. s obzirom na veliku ulogu ramena u svakodnevnim aktivnostima. 2. Aksilarni .

BOLNA STANJA RAMENA ~ine veliki deo patologije ramenog pojasa i naj~e{}e su . dok je u ostalim slu-~ajevima le~enje neoperativno (imobilizacija "osmicom" koja datira iz 1860. primenjene metode le~enja. faze aktivnih ve‘bi i faze ja~anja muskulature. vremena operacije. Prelomi klavikule ~ine ~ak 44% svih preloma predela ramena. pored nativne radiografije potreban i CT . Kod otvorenih i multiplih povreda indikovano je operativno le~enje. rigidno kompresivnom plo~om sa zavrtnjima (slika 4).18 M. ako je defekt manji od 20% glave humerusa. Smatra se da je uzrok ove lezije multifaktorijalan: postojanje hipovaskularne zone u predelu tetive m.28. a kod defekata glave humeursa ve}im od 40% primenjuje se endoproteza (slika 7)28. LII SLIKA 5. U 50% slu~ajeva prelomi skapule izazvani su silom velikog intenziteta.18. Karakteristika klavikule je njen veliki osteogeni potencijal. prelom klju~ne kosti (25%)36.kod mladih su ~e{}i bolni akutni tendinitisi. kod srednjeg doba umereno bolni hroni~ni tendinitisi. . udru‘ene povrede grudnog ko{a (2. kontuzija plu}a (10-50%). Kod preloma klavikule ~este su udru‘ene povrede: luksacije sternoklavikularnog (SC) i akromioklavikularnog (AC) zgloba. FRAKTURE I LUKSACIJE SKAPULE. povrede plu}a i pleure (3%). prelomi rebara sa te strane (25-55%). povrede rotatorne man‘ete.31. kada su prisutne i udru‘ene povrede grudnog ko{a i drugih organa: pneumotoraks (50%). Prelomi skapule su retki (1% od svih preloma ramena) a naj~e{}e se de{avaju u osoba izmedju 35-45 godine ‘ivota. tako da se nesrastanje preloma javlja u svega 0.33. unutra{njom fiksacijom i osteoplastikom34. 2a. magistralnih krvnih sudova i stoga je neophodno obratiti pa‘nju na sve ove strukture prilikom pregleda klju~ne kosti30. povrede plexusa brachialia. Kod mekotkivne traume-afekcije uzrast ima zna~ajan uticaj na izra‘enost klini~ke slike . miositis osifikans (~est kod fraktura-luksacija glave humerusa). 2c. sindrom rame – {aka. ACI Vol. RENDGENTSKI SNIMAK INTRAMEDULARNE FIKSACIJE PRELOMA HIRURKOG VRATA HUMERUSA 3. Kao krajnja posledica ovih bolnih stanja mo‘e da nastane "smrznuto"-uko~eno rame. sem kod intrartikularnih.5%). a kod starijih bezbolne rupture tetiva ramena. vr{i i ugradjnom endoproteze22. a retko spolja{njom fiksacijom ili vaskularnom fibulom35. PRELOMI KLJU^NE KOSTI naj~e{}i su prelomi u de~jem uzrastu (~ine 5-10% svih preloma dece). kada je operativno36.1-5% preloma29. Le~enje preloma skapule zavisi od vrste preloma i uglavnom je neoperativno. Bumba{irevi} i sar.23.Sudeck. Nesrasli i lo{e srasli prelomi klju~ne kosti le~e se operativno. vaskularne povrede (u 4. avaskularna nekroza glave humerusa (kod trodelnih preloma i do 34%). M. uticaja ima i fizikalno le~enje koje se sprovodi kroz tri faze1: faze pasivnih ve‘bi. povrede n.37. Vycrilom ili ‘icama (slika 5) ili intramedularnom fiksacijom Enderovim klinovima ili Rushom (slika 6. povrede plexusa brachialisa (6. ali i kod ovog tipa preloma bol se mo‘e odr‘avati i do 6 meseci od povrede.9%). Prelomi u visini hirur{kog vrata kod starijih osoba mogu se fiksirati i perkutanim Kirschnerovim igalama (slika 2).) Kod impresivnih preloma glave humerusa. Stepen i du‘ina oporavka su najbolji i najbr‘i kod nedislokovanih-dvodelnih preloma (2 meseca). Stoga je nekada za dijagnozu. nesrasli. postraumatska artroza16. axilarisa (i do 50%). male traume. lo{e srasli prelomi. SHEMATSKI PRIKAZ FIKSACIJE PRELOMA PROKSIMALNOG HUMERUSA VYCRIL-OM ILI @ICOM SLIKA 6. a redje povrede ve}ih. godine-Lucas Championniere30). prelom prvog rebra.9%).posledica tzv. Na kadaveri~nim studijama pokazano je da rupture rotatornih mi{i}a nisu retke i da su prisutne u 20-30% slu~ajeva38. le~enje je neoperativno. Na krajnji ishod le~enja pored tipa preloma. kod defekta od 20-40% primenjuje se McLaughlinova operacija.32. Komplikacije preloma proksimalnog humerusa su: bolno i uko~eno rame.

a hroni~ni. i uglavnom je neoperativno. Poseban oblik bolnog ramena su tendinitisi/tendinoze. Najte‘a komplikacija bolnih stanja ramena je "smrzU 3-4% slu~ajeva o{te}enje rotatornih mi{i}a udru‘eno je sa o{te}enjem same zglobne hrskavice (artropatija ili nuto rame" ili uko~eno rame.dugo imobilisano Postoje. klini~ke slike. tetive je redja i javlja se pri spolja{njoj rotaciji ruke. Javlja se naj~e{}e u osoba uzrasta 45-70 godina. kod bolesnika srednjeg ‘ivotnog doba delimi~an SLIKA 7. supraspinatusa. kada postoje ve}e smetnje. trauma. degenerativni artritisi). ali zaostaje sla. a kompletne kod 44 muskuloskeletni poreme}aji (torakoskapularni poreme}a. neoplazme. akromiokorakoidnog.kod mladih bolesnika mogu} je potpun oporavak. Primenjuje se i Stammova procedura . ali nikada primena toplote (lokalno) koja je rezervisana za hroni~ne slu~ajeve. ~e{}i je u starijih osoba (Tabela 1). 2 Savremeni aspekti le~enja povreda ramena 19 abdukcija ruke. supraspinatusa zahva}ena i subakromi. impingement-utiskivanje 39 nestabilnosti i rupture tetive duge glave m.paraglenoidalna osteotomija skapule39. De Palmina za korakoid). Sama subluksacija bicepsne ji.tenodeze duge glave bicepsa (Hickhroni~nom.dok kod kompletnih ruptura u mladih ljudi i sportista jalna bursa. radiografije. i nikada se ne razvija smrznuto rame. supraspinatusa. sistemska oboljenja (reumatska. instilacije (depo preparata kortikosteroida i anestetik). mladje osobe od 60 godina i tada se vr{e dekompresione operacije na akromionu: resekcija lig.Br. Lippmanova reinsercija za mladje osobe40.starijih ljudi i dijabeti~ara . Le~enje tendinitisa m.8% mena. Prognoza . a kod upornih hroni~nih slu~ajeva PARCIJALNA PROTEZA RAMENA KOD KOMINUmogu} je i postepen razvoj "frozen shouldera" uko~enog TIVNOG PRELOMA GLAVE HUMERUSA ramena. Kod sindroma bolnog ramena u diferencijalnoj dijag. Kod kompletne lezije bol brzo prestaje. primenu analgetika i instilacije (depo preparata). operativno38. koje se javlja u 20% slu~aMilwaukee rame) kada su indikovane ne samo rekons.bolesnika su dijabeti~ari) i kod bolesnika ~ije rame je 1. g. neurovaskularni poreme}aji i zra~e}i bol28. bicepsa obuhvata imobilizacije. po Apleyu 3 faze bolesti: prva tne lezije ni posle lokalnog anestetika ne dobija se aktivna faza karakteri{e se poja~avanjem bola (koji se {iri do {a- . Tendinitisi i parcijalne bicipitalne rupture nozi bola osim traume moraju se uzeti u obzir i drugi su ~e{}e kod mladih osoba-sportista . Indikacije za operativno le~enje su: hroni~na iritacija i neuspeh konzervativnih metoda le~enja. analgetika. ekcizija o‘iljne burse28. oporavak uz bolan luk. bost.cuffa) je uspe{no u 84% slu~ajeva.29. U razli~itoj meri je kod tendinitisa m. bicepsa brachii i da je proces progresivan .luksacije se le~e neoperativno ili. Kod komple. degenerativni oblik lezije koji mali tuberkulum.43. NMR-a nalaza (slika 8). Subluksacije i je udru‘en sa kalcifikatima (simptomatskim u 36%2 i rup. turom tetive. dok je neoperativno le~enje uspe{no u svega 59% slu~ajeva. Kod nekNaj~e{}e je uzrok bolnog ramena zapravo tendovaginitis ompletnih-parcijalnih ruptura le~enje je neoperativno-. "smrznuto" rame. Kod hroni~ne iritacije sa znacima rupture tetive m. metaboli~ka). artrografije i atroskopije. dugotrajni simptomi. supraspinatusa (RC-SS) postavlja se na osnovu anamneze. Tendinitisi se javljaju u dva oblika: akutnom i le~enje je operativno .mirovanje. Operativno le~enje ruptura rotatornih mi{i}a (ili mi{i}a rotatorne man‘ete .kreta u svim pravcima-ravnima . ~e{}e u dijabeti~ara (10. Le~enje bolnog ramena-tendinitisa zavisi od stadijumaoblika tendinitisa. je prisutan bol i zvu~ni fenomen . teres minora41. Dijagnoza lezija rotatornih mi{i}a-tetive m. fizikalne procedure2. pri ~emu je prvi oblik karakteristi~niji za okova za kratku glavu bicepsa. i tada 45 zapaljenjska. resekcija prednjeg dela akromiona ili resekci-ja spolja{njeg dela klavikule. Kod izrazito bolnih akutnih tendinitisa daju se jaki analgetici i sedativi. Za kasniji oporavak abdukcije odgovorna je hipertrofija m.jeva bolnog ramena i koje se karakteri{e ograni~enjem po44 trukcije rotatornih mi{i}a ve} i artroplastike zgloba ra. Sama akromioplastika danas se izvodi i artroskopski42. nalaza ultrazvuka. Kod retrakcije ili avulzije pripoja tetive supraspinatusa neophodna je plastika graftom ili pull-out postupak po McLaughlinu 40. starenje. i tendinitisi tetive m.(caput longum). supra-spinatusa primenjuju se dekompresione operacije uz rekonstrukciju defekta na tetivama mi{i}a rotatora.

Pollock RG.P. their consequences – painful and stiff shoulder – as well as modern diagnostic and therapeutic procedures applied in the painful shoulder treatment are also discussed.P. Vol11(2):239-252.11(2): 287294 13. Differential diagnosis of Shoulder pain... Orthop. 1994. Fractures of upper humerus. 1993. Anatomic consideration in the glenohumeral joint. Fractures of the proximal humerus and dislocations of the Shoulder. Philadelphia. 9. 359397. 6. Posterior dislocation of the shoulder: habitual. Traumatic Anterior Glenohumeral Instability: the role of arthroscopy. Neviaser T.painful states caused not only by fractures but also by minor trauma such as tendinitises and m.R. 1975. 14. In Skeletal trauma. Orthop. plastike m. Glenohumeral Instability: Evaluation and Treatment. analgetika . St Louis. Browner BD. Fractures and dislocations. 10. Orthopaedic Clin North Am. CV Mosby Co. 1975. Vol. Lazarus MD. 2000. Levine AM. Simon H. Wirth M. 5: 233-239. Craig E.. Vol. Clin North Am. North Am. Orthopaedic Clin North Am.W. 1996. Principles and its aplication. 7. SUPRASPINATUSA.20 M. fractures. Vol. Marvel J. J Am Acad Orthop Surg. 1980. Surgeons.B. Soft tissue disorders of the shoulder.L. stiff shoulder. Jupter JB. . Happenstall R. Lea &Fabinger. Norris TR. JB Lippincott. Recurent dislocations of shoulder in Campbell’s operative orthopaedics: 2187-2207. 1975. Moreover. SUMMARY MODERN ASPECTS OF SHOULDER INJURY TREATMENT The article describes injuries of soft and bone structures of the shoulder region. 8: 122-132. Operativno le~enje je rezervisano za adhezivni kapsulitis kada se vr{e kapsulotomije i adheziolize. instilacije depo preparata i fizikalne procedure. J Am Academy of Orthop. SLIKA 8. LII ke) i uko~enosti. Marvel J. Lippincott-Raven Publishers. Bigliani LU. 1987. Key words: shoulder. Bumba{irevi} i sar.6 (2): 354-379. fifth ed. 5.11(2): 271-286. druga faza sni‘avanjem bola i perzistiranjem uko~enosti. Vol.mirovanje. 2. 11. Turek’ s Orthopaedics.6(2):467-475.E. Post M. Clin North Am. ol. J Am Acad Orthop Surg. a tek u 3-oj fazi dolazi do skra}enja i promena u strukturama kapsule: hipetrofije sinovije i adhezivnog kapsulitisa45.. Philadelphia.A. calcific tendinitis and bicipital tendinitis. Rothman H. but also significant entities . 15. clavicle and the states of painful shoulder. U razli~itim fazama bolesti uko~enog ramena primenjuju se razli~iti modaliteti le~enja. otvorenom metodom ili u novije vreme artroskopski45. Post M. with special emphasis on the following clinical forms: instabilities and luxations of the glenohumeral joint. surgical and nonsurgical management. Lesic A. Harryman DT. frozen shoulder.6(2): 521-539. Clin. 8. Complications of Open Anterior Stabilization of the Shoulder. 1997. a tre}a faza bezbolno{}u i povratkom obima pokreta44. Buckwalter J.6(2): 341-352. 1978. traumatic and obstretical. 3. dislocations. tendinitises.A. Vol. Fractures of proximal humerus Orthopaedic Clin North Am. Toronto.A. Speer KP. The shoulder. Orthop. 16. Subluxation and dislocations about the glenohumeral joint in Rockwood and Green’s fractures in adults: 1193-1340. Anatomske varijacije glenohumeralnih ligamenata.. Philadelphia. 1: 24-32. Booth R. ACI Vol. in Weinstein S.26(1): 5-8.R...J. Heppenstall RB. fractures of the proximal humerus. 1995. Philadelphia 1992. 4.supraspinatus tendon and bicipital tendon ruptures are discussed in more detail. 1980. 1975Vol. BIBLIOGRFIJA 1. Freeman B. Mariani P. Litner SA. supskapularisa.: 1201-1290. Orthop. Washington. Clin North Am . Old unreduced dislocation of the sholuder.P. May V.1980. Adriani E. U prvoj fazi ograni~enje pokreta je nastalo zbog spazma mi{i}a. WB Sounders Co. pp. MRI NA KOME SE PRIKAZUJE HRONI^NI TENDINITIS TETIVE M. Rockwood C. 12. ekcizija korakohumeralnog ligamenta.. Acta orthopedica Iugoslavica.

J Bone Joint Surg. Simpson NS. Robinson MC. Nutton R. Murthi AM. Dent JA. Philadelphia. Binder W. In In Rockwood and Green’s fractures in adults: 1163-1189. Prakash U. Craig E. Orthop. 12(6): 56977.11(2): 295-306 39. In Skeletal trauma. Marti RK.: 1291-1310. Yoshida A. Frankle MA. J Shoulder Elbow Surg. 1996.. J Shoulder Elbow Surg. Bigliani LU. Kolm GP.Vol. Wijgman AJ. 1975. Haines JF. 2003. Tabata S. J. 27. pp.J. Park MC. KLINI^KA SLIKA. Fractures and dislocatios of scapulae. Vol. Isokinetic Strenght after tears of the supraspinatus tendon. Proximal humerus fractures : how stiff should an implant be? A compaison mechanical study with new implants in human specimens. 37. 32. 2003. Joint Surg. 2003. Jupiter JB. 2003. Arthroscopy. J Bone Joint Surg. Glisson RR. Minagawa T. J orthop Trauma. Coleman DA. 2003. Sato K. Phillips C. 2000. 80(B): 476-484 30. Hepp P. Philadelphia. Butters KP. 34: 4437. 25.Bone. Blaie TA. 29. 1975. Philadelphia 1992. Marr AW. Deleare O. Josten C. J Shoulder Elbow Surg. Clin North Am. 21.L. 38. Robinson CM. Chudik SC.. Levine AM.E. Rush DS. Patt TW. Fracture and dislocations of distal claviculae. Vande Berg B. sledi ~esto. Fractures of the proximal humerus.. 7B: 534-536. 19: 662-6. Jupter JB. 14: 3640. Mighell MA. Roolker W. Injury of brachial plexus by a fragment of bone after fracture of claviculae. 35. 1996 41-8. Arch Orthop Trauma Surg. surgical and nonsurgical management. Injury 2003.Vol. Flatow LE. Momberger NG.6(2): 449-466 40.. Vol.. SmithJ. J Orthop Trauma. Ruptures of the rotator cuff. Takahashi M. Symtomatic full thickness tears of the rotator cuff. Clavicular nounion and malunion: evaluation and surgical management. 79-B (1):77-83 42. Pollock RG. Neviaser R. Duda GN. Heppenstall RB. 79-b(1): 73-77. Page RS. Shoulder injuries in Campbell’s operative orthopaedics: 2497-2512. Nixon J. 9(5): 389-394. CV Mosby Co. Orthopaedic Clin North Am. 24. 18. In in Rockwood and Green’s fractures in adults: 1109-1155. 23. Raaymakers EL. 1997.. Post M. Bigliani LU. 1996. Ada JR. Philadelphia. 12(6): 578-88. 1975. Collinge CA. 373406. J Am Acad orth Surg. 2002. Fractures of the clavicle in adults. Russell GB. Two-part and three-part fractures of the humerus treated with suture fixation. Kassi JP. DiStefano V.6(2): 477-485. In Rockwood and Green’s fractures in adults: 1055-1101. Open reduction and internal fixation three and four-part fractures of proximal humerus. Treatment of chronic rotator-cuff impingement by artroscopic subacromial decompression. J.. St. Malghem J. 19. Orthop. 1980. Hockings M.. Orthop. Washington.Bone Joint Surg.: Tears of the rotator cuff. Vascularized fibular grafts for alvage reconstruction of clavicle nonunion. The shoulder. WB Sounders Co.Br. Barbier O. J Bone Joint Surg. 31. 33. LippincottRaven Publishers. Hemiarthroplasty for severe fractures of the proximal humerus. 1978. 11: 428-430. McGurty DW. Samilson R. 36. 85A: 1647-1655.1997. Verheyden AP. Fractures of the coracoid process. Miller ME. 123: 74-81. Clin North A. 2 Savremeni aspekti le~enja povreda ramena 21 TABELA 1 STADIJUMI. Injuries of the shoulder girdle. 28.W. Lill H. . Weinhold P.Louis.. Browner BD. Wright P. McBirnie. Dahners LE. Fixed-angle plate fixation in stimulated fractures of the proximal humerus biomechanical study of a new device. 79B: 17-19. Least possible fixation of fractures of the proximal humerus. Fractures if the clavicula. Rombouts JJ. J Bone Joint Surg. 17 319-25. Sato T.an arthoscopic approach. 43. 84A: 1919-25 26. Severly impacted valgus poximal humeral fractures. 34. Itoi E. 1998. Lippincott-Raven Publishers. Toronto. 1987. Philadelphia. 2002.E. Four-part fracture dislocation of the proximal humerus. Ogawa K. 2003. Levine WN. HRONI^NOG I DEGENERATIVNOG TENDINITISA ROTATORNIH MI[I]A RAMENA Stadijum Uzrast Klini~ka slika Patologija Prognoza I mlade osobe bol akutni tendinditis oporavak II 25-40 godina umeren bol sa bolnim kukom hroni~ni tendinitis delimi~an oporavak III preko 40 godina bez bola/ mali bol degenerativni tendinitis i ruptura nema oporavka.1997.6(2): 423-447 41. J Shoulder Elbow Surg. Nunley JA. Lippincott-Raven Publishers. Fixation of three-part proximal humerus a biomechanical evaluation. Outcomes of hemiarthroplasty for fractures of the proximal humerus. ruptura 17. Roth NS. Ui M. 22. Dawson FA. 20. PATOANATOMSKI SUPSTRAT I PROGNOZA KOD AKUTNOG. Clin North A. Korner J. J Bone Joint Surg. 1997. 1996. 2000.F. Lea &Fabinger.

J Am Acad Orthop Surg. 7: 300-310. Warner JJ. Surg. LII .22 M. 5: 130-140. 45. Neviaser J. Frozen Shoulder. 1980 Vol. Adhesive capsulitis and stiff and painful shoulder. Orthop. Diagnosis and Management.J.Clin North A. Neviaser R. Vol. Biceps Tendon Disorders in Athletes.S. J Am Acad Orthop. 1980. 1999. ACI Vol. Hovis WD. Orthop.11(2): 327342.11(2): 343-366 46. Clin North Am. Eakin CL. Faber KJ. Bumba{irevi} i sar. 47. Lesion of the biceps and tendinitis of the shoulder. 1997. Hawkins RJ. 44.