ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΤΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΓΙΟΥ ΠΑΝΤΕΛΕΗΜΟΝΟΣ ΔΡΑΠΕΤΣΩΝΑΣ

Ε

Ν ∆ Ο Ν
Έντυπο πνευματικής εσωτερικής καταγραφής

Περίοδος Α΄ Έτος 9ο Τεύχος 49ο Δεκέμβριος 2015

Η κατά σάρκα Γέννησις του
Κυρίου και Θεού και Σωτήρος
ημών Ιησού Χριστού.
Του Αγίου Νικολάου Βελιμίροβιτς
«ὅτε δὲ ἦλθε τὸ πλήρωμα τοῦ χρόνου,
ἐξαπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸν υἱὸν
αὐτοῦ» (Γαλ. 4,4), για να σώσει το
ανθρώπινο γένος. Μόλις δε συμπληρώθηκαν οι εννέα μήνες από τον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου, - όταν ο Αρχάγγελος Γαβριήλ εμφανίστηκε στην
Υπεραγία Θεοτόκο στη Ναζαρέτ, λέγων «Χαῖρε, κεχαριτωμένη· ὁ Κύριος
μετὰ σοῦ· … καὶ ἰδοὺ συλλήψῃ ἐν
γαστρὶ καὶ τέξῃ υἱόν, καὶ καλέσεις τὸ
ὄνομα αὐτοῦ Ἰησοῦν» (Λουκ. 1 28,31)
– εξεδόθη διάταγμα από τον Καίσαρα
Αύγουστο για γενική απογραφή όλων
των υπηκόων της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας να πάνε στην πόλη τους και να
απογραφούν για πρώτη φορά.
Γι αυτόν τον λόγο ο δίκαιος Ιωσήφ
ήλθε με την Υπεραγία Θεοτόκο στη
Βηθλεέμ, την πόλη του Δαυίδ, διότι
και οι δύο κατάγονταν απ’ την βασιλική γενιά του προφητάνακτος Δαυίδ.
Επειδή πολλοί άνθρωποι ταξίδευαν
εκείνες τις ημέρες προς τη μικρή αυτή
πόλη, για να απογραφούν, ο Ιωσήφ και
η Μαρία δεν μπορούσαν να βρουν κατάλυμα σε κάποιο σπίτι και έτσι κατέφυγαν σε ένα σπήλαιο που χρησιμοποιούσαν οι ποιμένες σαν ποιμνιοστάσιο για τα ζώα τους. Στο σπήλαιο αυτό
η Υπεραγία Θεοτόκος γέννησε τον
Σωτήρα του κόσμου, τον Κύριο και
Θεό ημών Ιησού Χριστό. Τον συνέλαβε αναμαρτήτως, εκ του Παναγίου
Πνεύματος και ουκ εξ ανθρώπου. Τον
γέννησε ανωδύνως και αυτή η ίδια Τον
σπαργάνωσε, Τον προσκύνησε ως Θεό
και Τον ανέκλινε πάνω στη φάτνη.
Κατόπιν πλησίασε ο δίκαιος Ιωσήφ, ο
Μνήστωρ και Τον προσκύνησε ως τον

Θείο Καρπό της μήτρας της Παρθένου.
Ύστερα κατέφθασαν οι ποιμένες από τους
αγρούς, καθοδηγούμενοι από Άγγελο Κυρίου, και Τον προσκύνησαν ως Μεσσία
και Σωτήρα του κόσμου. Οι ποιμένες
άκουσαν χορούς αγγέλων αινούντων τον
Θεό: «δόξα ἐν ὑψίστοις Θεῷ καὶ ἐπὶ γῆς
εἰρήνη, ἐν ἀνθρώποις εὐδοκία» (Λουκ.
2,14). Τη στιγμή εκείνη ήλθαν τρείς σοφοί άνδρες από Ανατολών να προσκυνήσουν, οδηγημένοι από ένα λαμπρό αστέρι
που προπορεύονταν, κομίζοντες τα δώρα
τους: χρυσό, λιβάνι και σμύρνα. Προσκύνησαν τον Χριστό ως τον Βασιλέα των
βασιλέων και Του πρόσφεραν τα δώρα
τους.
Έτσι εισήλθε στον κόσμο Αυτός που τον
ερχομό Του προφήτευσαν οι προφήτες
και ο Οποίος γεννήθηκε όπως το είχαν
περιγράψει στις προφητείες τους: από μία
Υπεραγία Παρθένο στην πόλη της Βηθλεέμ, από τη ρίζα του Δαυίδ κατά γενεαλογία, τον καιρό κατά τον οποίο στην
Ιερουσαλήμ δεν υπήρχε βασιλιάς απ’ τη
ρίζα του Ιούδα, αλλά βασίλευε ένας ξένος
ο Ηρώδης. Μετά από πολλούς που προηγήθηκαν, οι οποίοι προεικόνιζαν, προανήγγειλαν και προτύπωναν Αυτόν –
προφήτες και δίκαιοι, σοφοί και βασιλείς
– παρουσιάστηκε, όταν ήλθε το πλήρωμα
του χρόνου Αυτός, ο Δεσπότης του κόσμου και Βασιλεύς των βασιλέων, για να
επιτελέσει το έργο της σωτηρίας του ανθρωπίνου γένους, το οποίο δεν ήταν δυνατόν να επιτελέσουν οι υπηρέτες Του.
Αυτώ πρέπει δόξα αιώνια και αίνεσις εις
τους αιώνας! Αμήν.

Οι ιερείς του ναού
και η συντακτική ομάδα του
περιοδικού σας εύχονται,
ΚΑΛΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΣΕ ΑΥΤΟ
ΤΟ ΤΕΥΧΟΣ
Αναμνήσεις μου από τον
Παπαδιαμάντην και Μωραϊτίδην
του Αρχιμ. Φιλοθέου Ζερβάκου
Οι καλοί λογισμοί και ο
«οικουμενικός» Όσιος
γέροντας Παΐσιος
Από το περιβόλι της Παναγίας
του Αρχιμ. Χερουβίμ
Σχόλια στο γενεαλογικό
δένδρο του Ιησού
του Κωστή Μπαστιά
Το ατύχημα
του Σ. Σ.
Εκκλησιαστικαί εορταί
του Φαίδωνος Κουκουλέ
Τα πτερόεντα δώρα
του Αλεξάνδρου Παπαδιαμάντη
Π ΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

ΤΕΥΧΟΥΣ :

Αναμνήσεις μου από τον
Παπαδιαμάντην και Μωραϊτίδην

14

Οι καλοί λογισμοί

19

Από το Περιβόλι της Παναγίας

20

Σχόλια στο γενεαλογικό δένδρο του Ιησού

22

Το ατύχημα

24

Εκκλησιαστικαί εορταί

26

Ιερές Ακολουθίες και εκδηλώσεις του ναού.

27

Τα πτερόεντα δώρα

28

Ε Ν ∆ Ο Ν

Σελίδα 14

Αναμνήσεις μου από τον Παπαδιαμάντην και
Μωραϊτίδην
Τους εγνώρισα και τους δύο καλώς και συνεδέθην
μετ' αυτών διά του συνδέσμου της κατά Χριστόν αγάπης. Τους εγνώρισα κατά τα έτη 1905 – 1907, υπηρετών εις τας τάξεις του στρατού. Εγνώρισα πρώτον τον
αείμνηστον Αλέξανδρον Παπαδιαμάντην, τον οποίον
παρηκολούθουν τακτικώς ψάλλοντα εις τον δεξιόν
χορόν κατά τας ολονυκτίας, αι οποίαι εγίνοντο εις το
εκκλησάκι του προφήτου Ελισαιέ πλησίον του Παλαιού Στρατώνος. Κατόπιν εκεί εγνώρισα και τον Αλέξανδρον Μωραϊτίδην, όστις έψαλλε αριστερά.
Έψαλον δε και οι δύο μετά πολλής συνέσεως, προσοχής, φόβου και κατανύξεως, αποφεύγοντες τας ατάκτους, τας θεατρικάς και θυμελικάς φωνάς. Έψαλλον
καθώς το Πνεύμα το Άγιον διά του Προφητάνακτος
Δαυΐδ εν ψαλμοίς διδάσκει λέγον «Ψάλλατε τω Θεώ
ημών, ψάλλατε... καλώς ψάλλατε... ψάλλατε συνετώς
(Ψαλμ. 32, 36) και καθώς ορίζουν οι θεσπέσιοι της
Αγίας ημών Εκκλησίας Άγιοι Πατέρες. «Τους επί το
ψάλλειν εν ταις Εκκλησίαις παραγενομένους βουλόμεθα, μήτε βοαίς ατάκτοις κεχρήσθαι και την φύσιν
προς κραυγήν εκβιάζεσθαι, μήτε τι επιλέγειν των μη
Εκκλησία αρμοδίων τε και οικείων, αλλά μετά πολλής
προσοχής και κατανύξεως τας τοιαύτας ψαλμωδίας
προσάγειν τω των κρυπτών εφόρω Θεώ· ευλαβείς γαρ
έσεσθαι τους υιούς Ισραήλ (Λευϊτικόν ΙΕ', 31) το ιερόν εδίδαξε λόγιον» (Κανών της ΣΤ' Οικουμενικής
Συνόδου).
Μέχρι σήμερον που έχουν παρέλθη 45 έτη, οσάκις
αναπολήσω εις την μνήμην μου τον Παπαδιαμάντην
και τον Μωραϊτίδην και τας κατανυκτικάς εκείνας
αγρυπνίας και ιεράς μυσταγωγίας, τας οποίας ετέλουν
οι αείμνηστοι π. Αντώνιος και ο απλούς και άκακος, ο
πράος, ο ακέραιος και ταπεινός τη καρδία παπάΝικόλαος ο Πλανάς, μοι φαίνεται ωσάν να ακούω την
ιεράν εκείνην υμνωδίαν, η οποία ωμοίαζε ωσάν υμνωδία αγγελική και προσευχή κατανυκτική, η οποία εξαϋλώνει τρόπον τινά τον άνθρωπον, τον αναβιβάζει
νοερώς εις τα ουράνια και τον πλησιάζει και τον ενώνει με τον Θεόν. Εάν κατ' αυτόν τον τρόπον, τον σεμνόν, τον εύσχημον ετελούντο εις όλας τας εκκλησίας
αι ιεραί ακολουθίαι και θείαι μυσταγωγίαι, μεγίστην
ωφέλειαν θα ελάμβανον όλοι οι χριστιανοί. Δυστυχώς, τας περισσοτέρας εκκλησίας οι ψάλλοντες και
ιερουργούντες με τας ατάκτους, τας ασήμους και ανοικείους φωνάς, τας κινήσεις χειρών, ποδών κ.λ. μελών τας μετέβαλον εις θέατρα και ουδεμία ωφέλεια
ψυχική προσγίνεται, διότι η Βυζαντινή Εκκλησ. μουσική, η κατανυκτική και εύσχημος, η ψυχωφελής και
σωτήριος εφυγαδεύθη και αντικατεστάθη εις τους περισσοτέρους ναούς διά της ευρωπαϊκής θεατρικής
μουσικής, ήτις ευχαριστεί και τέρπει όχι την ψυχήν,
αλλά την ακοήν, ουχί των ευλαβών χριστιανών, των
ταπεινών και φοβουμένων τον Θεόν, αλλά των εν τοις

Του Αρχ. (†) Φιλοθέου Ζερβάκου
Αναδημοσίευση από το περιοδικό
«Κιβωτός» Ιανουάριος 1953
θεάτροις και κινηματογράφοις φοιτώντων.
Η δε λεγομένη τετραφωνία, ψαλλομένη παρά ψαλτών
ενίων ανευλαβών, εχόντων τα οπίσθιά των εστραμμένα
προς τας αγίας εικόνας και το άγιον θυσιαστήριον, οίτινες εν θεάτροις και εν καπηλείοις τραγωδούσιν, έχοντες
τελείαν άγνοιαν των ιερών κανόνων των περί υμνωδίας
και ψάλλουν μόνον τω στόματι και ουχί τω νοΐ και τη
καρδία, είναι μία τερατοφωνία, είναι τραγέλαφος. Δε θα
λησμονήσω την ευλάβειαν και προσοχήν με την οποίαν
έψαλλον οι αείμνηστοι διδάσκαλοι Μωραϊτίδης και Παπαδιαμάντης, με την σιγανήν και ταπεινήν φωνήν των.
Εφαίνοντο όχι ότι έψαλλον αλλ' ότι προσηύχοντο και
συνωμίλουν με τον Θεόν. Ο δε Παπαδιαμάντης όταν
έψαλλε τα τροπάρια της Δευτέρας Παρουσίας: «Όταν
μέλλεις έρχεσθαι κρίσιν δικαίαν ποιήσαι, Κριτά δικαιότατε... όταν τίθενται θρόνοι και ανοίγονται βίβλοι και
Θεός εις κρίσιν καθέζηται... Εννοώ την ημέραν εκείνην
και την ώραν, όταν μέλλομεν πάντες γυμνοί και ως κατάκριτοι τω αδεκάστω Κριτή παρίστασθαι...» τα έψαλλε
με τοιαύτην συναίσθησιν και φόβον, ώστε εφαίνετο ωσάν να ίστατο έμπροσθεν του φοβερού Κριτηρίου. Όταν
δε έψαλλε τα του Παραδείσου τροπάρια, εφαίνετο ωσάν
να εξίστατο και ηρπάζετο ως εις Παράδεισον. Ωσαύτως
όταν έψαλλε τα Αναστάσιμα τροπάρια και κανόνας, εφαίνετο ως χαίρων και αλλόμενος, καθώς ο Θεοπάτωρ
Δαυΐδ προ της σκιώδους Κιβωτού ήλατο σκιρτών.
Επειδή δε έψαλλον μετά συνέσεως και ευλαβείας, δεν
επέτρεπον εις ψάλτας που ήρχοντο διά να ψάλωσι εις
τας αγρυπνίας, εάν και εκείνοι δεν έψαλλον συνετώς και
μεταχειρίζοντο όχι τας φυσικάς των φωνάς, αλλά θυμελικάς, προσποιητάς και ατάκτους φωνάς. Ο δε Παπαδιαμάντης όστις ήτο και ευέξαπτος τους εδίωκε.
-Φύγετε, τους έλεγε, εδώ είναι τόπος προσευχής. Πηγαίνετε να τραγουδήσετε εις τα θέατρα.
Πολλάκις και εμέ όστις ήμην βοηθός του και μαθητής,
όταν έκανα καμμίαν παραφωνίαν ή παρατονίαν, με εδίωκεν.
-Φύγε, μοι έλεγε, παύσε, κλείσε το στόμα σου, απρόσεκτε.
Εγώ παραμέριζα, αλλά γρήγορα του περνούσε ο θυμός
και πάλιν με εκάλει.
-Κώστα, έλα να ψάλης.
Εγώ επειδή είχον ζήλον να μάθω αμέσως, έτρεχον και
έψαλλον. Ήτο δε τόσο ταπεινός, ώστε πολλάκις μετά το
τέλος της αγρυπνίας έμπροσθεν πολλών μοι εζήτει συγχώρησιν.
-Κώστα, μοι έλεγεν (τούτο ήτο το κοσμικόν μου όνομα),

Έντυπο πνευματικής εσωτερικής καταγραφής
να με συγχωρέσης διότι σε ελύπησα.
Και εγώ τω έλεγον:
-Εγώ πταίω, διδάσκαλε, διότι είμαι απρόσεκτος. Σε
ευχαριστώ δε διότι με τας παρατηρήσεις που μου κάμνεις γίνομαι προσεκτικώτερος και με τας επιπλήξεις
με διδάσκεις την υπομονήν της οποίας έχω ανάγκην.
Ομολογώ, ότι από την τάξιν εκείνην η οποία παρετηρείτο εις το εκκλησάκι εκείνο του προφήτου Ελισαιέ
έλαβον μεγάλην ωφέλειαν. Εκείνοι που το κατεδάφισαν έδειξαν μεγάλην ασέβειαν και συνιστώ εις πάντας
τους Έλληνας λογοτέχνας και λογογράφους ως πνευματικός πατήρ να απαιτήσουν παρά του Σου Υπουργείου
της Παιδείας και παρά της Ιεράς Συνόδου και της Αρχαιολογικής Εταιρίας να ανοικοδομηθή νέον εκκλησίδιον εις τον ίδιον τόπον όπου υπήρχε το παλαιόν, διά
να παραμείνη ως μνημείον διά τας μελλούσας γενεάς,
να το βλέπωσιν οι νέοι λογοτέχναι και να το επιδεικνύωσι και εις τους ξένους λογοτέχνας, τους επισκεπτομένους την Ελλάδα, διά να πληροφορώνται ότι εις αυτόν
τον ιερόν τόπον, εις αύτό το εκκλησίδιον, οι κορυφαίοι
των λογογράφων της Ελλάδος ως ευσεβέστατοι ετέλουν αγρυπνίας προσευχόμενοι, άδοντες, ψάλλοντες,
αινούντες και ευλογούντες τον Θεόν*.
Ου μόνον δε εγώ ωφελήθην, αλλά και άλλοι πολλοί
φοιτώντες εις τας αγρυπνίας εκείνας, ακούοντες μετά
κατανύξεως τας αναγνώσεις εις τους βίους των Αγίων,
εις τους λόγους περί ψυχής, περί μελλούσης κρίσεως,
περί Παραδείσου, περί κολάσεως, τους οποίους λόγους
με απλήν φράσιν ηρμήνευεν ενίοτε ο Μωραϊτίδης.
Τινές εξ αυτών μισήσαντες τον μάταιον κόσμον και
καταφρονήσαντες πάντα τα επίγεια ως φθαρτά και ρέοντα, αγαπήσαντες δε τον Θεόν και τα ουράνια και αεί
διαμένοντα, εγκατέλειπον τον κόσμον και τα εν κόσμω
και ηκολούθησαν διά της μοναχικής πολιτείας τον Χριστόν, εξ ων τινες διέπρεψαν επ' αρετή, φιλομαθεία και
οσιότητι βίου, πολλοί δε έγιναν ηγούμενοι μονών. Εις
εκ των πρώτων όστις ησπάσθη τον μοναχικόν βίον και
ήρεν τον Σταυρόν του Κυρίου επ' ώμων και ηκολούθησεν Αυτόν, ήτο ο εξ Αιγίνης ιατρός Σπυρίδων Καμπανάος, ο διά του αγγελικού σχήματος επικληθείς Αθανάσιος Λαυριώτης ο μελετηρότατος και πολυγραφώτατος,
ο ιδρυτής της Αγιορειτικής Βιβλιοθήκης.
Ούτος ότε έτι ήτο νέος και φοιτητής της Ιατρικής, ήτο
και τακτικός θιασώτης των αγρυπνιών, αίτινες εγίνοντο
εις τον προφήτην Ελισαιέ, ψάλλων μελωδικότατα. Ότε
δε έλαβε το δίπλωμα της Ιατρικής, κατανοήσας ως
φρόνιμος και νουνεχής την του Κυρίου φωνήν: «Όστις
θέλει οπίσω μου ελθείν απαρνησάσθω εαυτόν και αράτω τον Σταυρόν αυτού και ακολουθείτω μοι... και ο
*Το εκκλησάκι του προφήτου Ελισαιέ στη Πλάκα, κτίστηκε τελικά βάσει του αρχικού παλαιού σχεδίου και
επερατώθη το 2006

Σελίδα 15

φιλών πατέρα ή μητέρα υπέρ εμέ, ουκ έστι μου
άξιος...», αφήκε τον κόσμον και τα εν κόσμω, γονείς,
αδελφούς, φίλους, τιμάς, δόξας και αναπαύσεις προσκαίρους και κατέφυγεν εις την εν τω Αγίω Όρει του
Άθωνος Ιεράν Μονήν της Μεγίστης Λαύρας, ένθα επί
πολλά έτη τον μοναχικόν ανύσας δίαυλον, εν αρεταίς,
νηστείαις, αγρυπνίαις και προσευχαίς, εν συγγραφαίς
και μεταφράσεσιν ωφελίμων βιβλίων, εδόξασε και
ετίμησε τον Θεόν, το μοναχικόν πολίτευμα και το Αγιώνυμον Όρος του Άθωνος.
Τούτου το παράδειγμα ηκολούθησαν και άλλοι τινές
και μεταξύ αυτών και ο υποφαινόμενος, μετά του
πνευματικού αδελφού και φίλου μου Νικολάου Μητροπούλου, δικηγόρου, ανεψιού του αειμνήστου Αρχιεπισκόπου Πατρών Ιεροθέου Μητροπούλου, γραμματέως τότε του μεγάλου καταστήματος του Δημ. Τερζοπούλου, με τον οποίον εγνωρίσθην εις τας αγρυπνίας
και αφού εγνωρίσθημεν, εμείναμεν σύνοικοι επί 1 ½
έτος και ομού ανεχωρήσαμεν εξ Αθηνών δι' Άγιον
Όρος την 8ην Μαΐου, εορτήν του Αγίου Ιωάννου του
Θεολόγου.
Μετά την αγρυπνίαν και ιεράν μυσταγωγίαν, ην παρηκολουθήσαμεν εις το εκκλησάκι του Προφήτου Ελισαιέ, μας εφιλοξένησεν εις τον οίκον του μαζί με τον
Παπαδιαμάντην ο φιλομόναχος και φιλόξενος Νικ.
Μπούκης και αποχαιρετίσαντες τους Παπαδιαμάντην
και Μωραϊτίδην, κατήλθομεν εις Πειραιά, όπου μας
συνώδευσαν ο Νικόλαος Μπούκης, ο εκ του ηρωϊκού
Σουλίου ταγματάρχης Κωνστ. Σμπόνιας, πνευματικόν
τέκνον του εν Πάρω Οσίου Αρσενίου, και ο εκ Σίφνου
γραμματεύς του Υπουργείου των Εσωτερικών Σταμ.
Γαϊτάνος, οίτινες ήσαν τακτικώτατοι εις τας αγρυπνίας.
Φθάσαντες εις Θεσσαλονίκην, οι Τούρκοι μας εθεώρησαν ως κατασκόπους, και εμέ διασωθέντα ως εκ
θαύματος τη μεσιτεία του Μεγαλομάρτυρος Δημητρίου, με επέστρεψαν εις την Ελλάδα, τον δε φίλον μου
Νικόλαον Μητρόπουλον τη μεσιτεία γνωστού του
Τούρκου αξιωματικού τον απέστειλαν εις Άγιον Όρος.
Μεταβάς εις την Ιεράν Μονήν Σίμωνος Πέτρας έλαβε
το αγγελικόν σχήμα, κληθείς Νείλος και διορισθείς, ως
εγγράμματος, γραμματεύς της Κοινότητας του Αγίου
Όρους, ζήσας ολίγα έτη εν άκρα αρετή και οσιότητι,
εν ταπεινώσει, εν φιλαδελφία και αγάπη ειλικρινεί
προς τον Θεόν και τον πλησίον και ευάρεστος τω Θεώ
γενόμενος, τελειωθείς εν ολίγω επλήρωσε χρόνους
μακρούς.
Εγώ δε ο ευτελής και ελάχιστος, επιστρέψας εις Ελλάδα, ήλθον και εκοινοβίασα εις την Ιεράν Κοινοβιακήν
Μονήν της Ζωοδόχου Πηγής, εις ην και ευρίσκομαι
άρτι και αναμένω την εντεύθεν αναχώρησιν και μετάβασιν εις την αληθινήν πατρίδα, την ουράνιον Ιερουσαλήμ, την κραταιάν και ανόλεθρον.
(Συνέχεια στην επόμενη σελίδα)

Σελίδα 16
(Συνέχεια από την προηγούμενη σελίδα)

Μετά από ημάς ηκολούθησε μετ' ολίγον και ο ανωτέρω ρηθείς εκ Σίφνου Σταμάτιος Γαϊτάνος, ελθών κατ'
αρχάς εις την Ιεράν ημών Μονήν και κατόπιν μεταβάς
εις την πατρίδα του Σίφνον, όπου καρείς μοναχός εχειροτονήθη Ιερεύς και Ηγούμενος της Ιεράς Μονής
Βρύσεως. Αποσυρθείς της Ιεράς Μονής, εφησυχάζει
εν Φυρογείοις. Μετά ταύτα ήλθον εις την ενταύθα Ιεράν ημών Μονήν εκ των φοιτώντων εις τας αγρυπνίας
του Προφήτου Ελισαιέ, άλλοι πέντε, ο εκ Νάξου Αντώνιος Κούρτης, όστις ήτο κανδηλανάπτης εις τον
ναόν του Προφήτου Ελισαιέ, ο εκ Δεσφίνης της Παρνασσίδος Ιωάννης Σιδέρης, νυν ιερομόναχος Ηλίας, ο
εκ Σμύρνης Εμμ. Φωτιάδης, ο εκ Κων/πόλεως Εμμ.
Νιώτης, γενόμενος μοναχός, ο μεν πρώτος κληθείς
Φιλόθεος, ο δε δεύτερος Μάξιμος, και ο εκ Κέας Θεόφιλος Ζάμαρος, ιερομόναχος πνευματικός, όστις ήδη
ευρίσκεται εις την εν Αμαλιάδι Ιεράν Γυναικείαν Μονήν του Προφήτου Ηλιού. Εκτός τούτων ήσαν και
άλλοι, οίτινες μετέβησαν εις Άγιον Όρος και άλλας
μονάς.
Αλλά και γυναίκες φοιτώσαι εις τας αγρυπνίας εκείνας, ηκολούθησαν τον μονήρη βίον, αίτινες διέλαμψαν
εν ταις αρεταίς και τη οσιότητι, εν αις η εκ Κρήτης
Οσία Ξένη, η αόμματος και ποιήτρια κατανυκτικωτάτων ευχών και δεήσεων και ύμνων, η χρηματίσασα
αρκετά έτη Ηγουμένη εις την εν Αιγίνη Ιεράν Μονήν
της Αγίας Τριάδος, την ιδρυθείσαν υπό του Αγίου Νεκταρίου πρώην Πενταπόλεως, η μοναχή Κασσιανή
υποτακτική της ανωτέρω Ξένης και διάδοχος της Ηγουμενείας, η Νεκταρία Γιαβοπούλου χρηματίσασα
και αυτή Ηγουμένη εις την ιδίαν Μονήν, η Παρθενία
Μάνδηλα, ήτις εχρημάτισε Ηγουμένη της εν Πάρω
Γυναικείας Μονής Μεταμορφώσεως Χριστού και
άλλαι πολλαί.
Εις τας αγρυπνίας του Προφήτου Ελισαιέ έψαλλεν
ενίοτε και ο εκ Κων/πόλεως μουσικοδιδάσκαλος Τσώκλης, βραδύτερον δε οι εκ Βόλου Στέφανος Ζήτης, ο
κατόπιν πρεσβύτερος χειροτονηθείς, ο Ηλίας Μάρος
και ο Διευθυντής της «Αγιορειτικής Βιβλιοθήκης»
Σωτ. Σχοινάς, ο Γεώργ. Τσαντίλης, ο Παν. Τομής, ο εκ
Πάρου Γεωργ. Στέλλας, όστις και επίτροπος εχρημάτισε και δι' ενεργειών του εκοσμήθη το εκκλησίδιον διά
τοιχογραφιών.
Αμφότεροι, ο Παπαδιαμάντης και ο Μωραϊτίδης ως
άνθρωποι και αυτοί είχον ανθρωπίνους αδυναμίας και
ατελείας, επειδή κατά τον Μ. Γρηγόριον «και των αρίστων ο μώμος άπτεται, ως τελείου και αναμαρτήτου
όντος μόνου του Θεού», αλλ' εις την γενεάν την οποίαν έζησαν, καθ' ην πάντες κατά τον Προφητάνακτα
Δαυΐδ εξέκλιναν άμα ηχρειώθησαν, ούτοι οι μακάριοι
δεν εξέκλιναν, αλλ' εστάθησαν εδραίοι, στύλοι ακλόνητοι της ευσεβείας, και ακριβείς φύλακες των παραδόσεων.

Ε Ν ∆ Ο Ν
Ενήστευον τας υπό των Αγίων Αποστόλων και της Εκκλησίας νενομοθετημένας νηστείας, ηγρύπνουν, προσηύχοντο και κατεγίνοντο εις την μελέτην των Αγίων
Γραφών, των συγγραμμάτων των Αγίων Πατέρων και
διδασκάλων της Αγίας ημών Εκκλησίας. Εις τα συγγράμματά των είναι καταφανής η ευλάβειά των και αφοσίωσις προς τον Θεόν, τους Αγίους Πατέρας και ιεράς παραδόσεις. Ήσαν ακτήμονες, έζων λιτότατα και
ενεδύοντο ταπεινά και πενιχρά. Ο δε Παπαδιαμάντης
ήτο πάντοτε πτωχός, διότι ό,τι είχε ή τω έδιδον, τα διένειμε τοις πτωχοίς. Πολλάκις οι φίλοι του βλέποντες ότι
τα ενδύματά του ήσαν πεπαλαιωμένα, τω επρόσφερον
καινουργή, αλλ' εκείνος δεν εδέχετο, και όταν τα ενδύματά του και σανδάλια καθίσταντο άχρηστα, τότε τα
αντικαθίστα. Εφρόντιζον και οι δύο να στολίζουν όχι το
φθαρτόν και θνητόν σώμα των, αλλά την άφθαρτον και
αθάνατον ψυχήν των με αρετάς, εμίσουν και απεστρέφοντο πάντα νεωτερισμόν και τον σημερινόν ψευδοπολιτισμόν και την ξενομανίαν, ήλεγχον δε και εκαυτηρίαζον τους χάσκοντας διά τα ξένα και οθνεία και εισάγοντας ξένα και καινά δαιμόνια, τους νεωτεριστάς και
καινοτόμους, οίτινες απεμπόλησαν τα αρχαία και χριστιανικά ήθη και έθιμα, τινές δε και αυτόν τον θησαυρόν της ορθοδόξου ημών πίστεως και ενεδύσαντο ως
ιμάτιον τον νεωτερισμόν και τα σαθρά και άσεμνα ήθη
των Ευρωπαίων και λοιπών ξένων και κινδυνεύει η Ελλάς να εξευρωπαϊσθή και αμερικανοποιηθή. Μετέβησάν
τινες Ελληνίδες εις Ευρώπην, είδον γυναίκας ασέμνως
ενδεδυμένας, βαμμένας τα πρόσωπα, τα χείλη, τους
όνυχας, είδον γυναίκας να καπνίζουν, να χαρτοπαίζουν,
ν' αποφεύγουν την τεκνογονίαν, να κάμνουν εκτρώσεις,
να παίρνουν διαζύγια, να χωρίζωνται τους άνδρας των,
να κουρεύωνται, να φορούν πανταλόνια, και ευθύς τας
εμιμήθησαν και ωμοιώθησαν αυταίς. Και όχι μόνον τας
εμιμήθησαν, αλλά και ερχόμεναι εις την Ελλάδα εφρόντισαν να μεταδώσουν τα τοιαύτα και εις άλλας γυναίκας, αι οποίαι μετά χαράς εδέχθησαν τα άσεμνα, τα σεσηπότα, τα σαθρά και οθνεία.
Πρέπει να ομολογήσωμεν την αλήθειαν, ότι εις διαφόρους χώρας της Ευρώπης, εις την Γαλλίαν, Ιταλίαν και
Αγγλίαν, Ελβετίαν κ.ά., υπάρχουν και γυναίκες σεμναί,
τίμιαι, ηθικαί, θεοφοβούμεναι, σεμνώς ενδεδυμέναι και
γενικώς δε παρά τοις καθολικοίς απαγορεύεται η εν τοις
ιεροίς ναοίς είσοδος γυναικών ασέμνως ενδεδυμένων.
Αλλ' αι ανωτέρω Ελληνίδες εμιμήθησαν τας επί των
σκηνών των θεάτρων και κινηματογράφων.
Προ 60 ετών εις την Ελλάδα δεν υπήρχε γυνή ασέμνως
ενδεδυμένη, ούτε πλουσία ούτε πτωχή, ούτε μεγάλη
ούτε μικρή· εντρέπετο να ίδη τις γυμνόν όχι το χέρι, ή
πόδι, ή τράχηλον αλλά και αυτό το πρόσωπόν των. Διά
τούτο αι μεν των πόλεων, ιδίως αι των πλουσίων κυρίαι,
όταν εξήρχοντο εις περίπατον, ή μετέβαινον εις επισκέψεις, είχον καλύπτρας εις το πρόσωπον, αι δε των επαρχιών, ιδίως των χωρίων, είχον μανδήλας, με τας οποίας
εκάλυπτον όχι μόνον τας κεφαλάς, αλλά και τα πρόσω-

Έντυπο πνευματικής εσωτερικής καταγραφής
πα και μόνον γυμνόν μέρος έμενον οι οφθαλμοί διά να
βλέπωσι και η ρις διά να αναπνέωσιν· πολλάκις εκάλυπτον και την ρίνα και όταν συνήντων ή ωμίλουν με
άνδρας ένευον προς τα κάτω· σπάνιαι εβάφοντο· εβάφοντο ιδίως αι των θεάτρων και των οίκων ανοχής.

Σελίδα 17

Παπάς όστις φοβούμενος μήπως τον χλευάσουν οι αλλόθρησκοι βγάζει τα ράσα του, εάν του χλευάσουν και
την πίστιν του επόμενον να την αρνηθή! Διότι «ο ευχερώς υπό των μικρών ηττώμενος, ευχερώς και υπό των
μεγάλων ηττηθήσεται» λέγει ο σοφός Μάρκος ο Ασκητής.

Εις τας περισσοτέρας εκκλησίας είχον τα λεγόμενα
δικτυωτά, διά να μη βλέπουν οι άνδρες τας γυναίκας,
δι' αυτό αι πορνείαι, αι μοιχείαι, αι εκτρώσεις, τα διαζύγια εσπάνιζον, η δε αποφυγή της τεκνογονίας ήτις
εγενικεύθη ακόμη και εις τα μικρότερα χωρία της Ελλάδος και εις τα αγροικίας, ήτο άγνωστος καθώς ήτο
άγνωστον και το σιγάρο και η χαρτοπαιξία εις τας γυναίκας. Ομοίως πολλοί άνδρες μεταβαίνοντες εις Ευρώπην και μαθόντες ότι εκεί υπάρχουν μασόνοι
έχοντες μασονικάς στοάς, εμιμήθησαν τούτους και επιστρέψαντες εις την Ελλάδα, μετελαμπάδευσαν και μετεφύτευσαν τον μασονισμόν, ιδρύσαντες στοάς, αγωνιζόμενοι όπως προσελκύσουν και προπαγανδίσουν,
όσους δυνηθούν εις την μασονίαν· άλλοι εγένοντο χιλιασταί, κομμουνισταί, πνευματισταί, αιρετικοί, κακόδοξοι και αφού εγένοντο υιοί του σκότους οι πρώην υιοί
του φωτός, προσπαθούν με φανατισμόν να σκοτίσουν
και άλλους και ει δυνατόν να κάμουν πάντας ομοίους
των.

Αλλά τι είπω και λαλήσω; Μακάριοι οι λέγοντες εις
ώτα ακουόντων. Φοβούμαι μήπως ομιλώ και γράφω
εις ώτα εχόντων ώτα αλλά μη ακουόντων, εχόντων
οφθαλμούς αλλά μη βλεπόντων. Φοβούμαι μήπως
έφθασαν αι ημέραι αι πονηραί εκείναι, διά τας οποίας
είπεν ο Μέγας Αντώνιος μίαν προφητείαν εις τους εαυτού μαθητάς και εις ακροατάς του οίτινες πολλαχόθεν προσέτρεχον προς αυτόν διά να τον ίδωσι και ακούσωσι την γλυκυτάτην διδασκαλίαν του ονομάζοντες αυτόν άνθρωπον Θεού. «Ακούσατε, ω τέκνα μου,
τοις είπεν, έρχεται καιρός καθ' ον οι άνθρωποι θα μανώσι (θα τρελλαθώσι), επάν δε ίδωσι τινα μη μαινόμενον επαναστατήσοναι κατ' αυτού λέγοντες· ημείς μαινόμεθα, ίνα τι συ ου μαίνει»; Η προφητεία αύτη του
αγίου Αντωνίου ήρχισεν είς τινας άνδρας και γυναίκας
να εκπληρούται εξ όσων ανωτέρω είπομεν, αλλά και
εκ των λεγομένων καλλιστείων δηλ. των επιδείξεων
γυμνών γυναικείων σωμάτων.

Αλλά το πλέον λυπηρόν και άξιον θρήνων είναι ότι και
κληρικοί μεταβαίνοντες εις Ευρώπην και Αμερικήν
εκτός σπανίων εξαιρέσεων έπαθον τα όμοια· βλέποντες
του ετεροδόξους κουρευμένους, ξυρισμένους χωρίς
ράσα, ως λαϊκούς ενδεδυμένους, τους εμιμήθησαν δικαιολογούμενοι και προφασιζόμενοι προφάσεις εν αμαρτίαις, ότι δήθεν οι Ευρωπαίοι κληρικοί είναι καλλίτεροι από ημάς, είναι πολιτισμένοι, ενώ ημείς είμεθα
απολίτιστοι, ασυγχρόνιστοι, με τα ράσα δε και με τα
γένεια είμεθα άγριοι, και ότι τα ράσα δεν κάνουν τον
παπά και ότι οι ξένοι όταν φορώμεν ράσα μας χλευάζουν. Ταλαίπωροι! Πόσον πλανάσθε!! Ώστε οι Άγιοι
Προφήται, οι Άγιοι Απόστολοι, οι Άγιοι Πατέρες, ο
Αγιώτερος πάντων των ανθρώπων Τίμιος Πρόδρομος,
αυτός ο ίδιος ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός ο μονογενής Υιός και Λόγος του Θεού Πατρός, ο διά την ημετέραν σωτηρίαν γενόμενος άνθρωπος που είχαν γένεια
και μύστακα, ήσαν άγριοι απολίτιστοι!

Από αρχαιοτάτων χρόνων και επί Χριστού ως αναφέρουν οι ιεροί ευαγγελισταί, αλλά και σήμερον μόνον οι
τρελλοί και οι δαιμονισμένοι ξεσχίζουν τα ιμάτιά των
και ελαυνόμενοι υπό της μανίας και των δαιμόνων
περιφέρονται γυμνοί εις τας οδούς και ερήμους και
τους οποίους οι συγγενείς των και οι λοιποί φρόνιμοι
άνθρωποι τους δένουν με σίδηρα και αλύσεις και εφ'
όσον διαρκεί η τρέλλα, τους κλείουν εις φρενοκομεία.
Όμοιόν τι με τα ανωτέρω πάσχουσι και αι γυναίκες
εκείναι αι οποίαι σπεύδουν επιδείξαι γυμνάς τας σάρκας των. Ταύτας οφείλουν οι γονείς, οι αδελφοί, οι
συγγενείς, οι φίλοι να τας περιορίζωσι και εάν επιμένουν τότε να μεταχειρισθώσιν αλύσεις και σίδηρα και
ξύλο, διότι όταν τας αφίνουν ελευθέρας είναι φανερόν,
ότι και αυτοί πάσχουν την ιδίαν ασθένειαν, καθώς και
εκείνοι που τρέχουσι να τας ίδωσι και θαυμάσωσι, να
τας τιμήσωσι και να τας δοξάσωσι και να ταις αποδώσωσι λατρείαν οίαν απέδιδον, οι άγνωστοι και ασελγείς αρχαίοι τη ψευδοθεά Αφροδίτη.

Εντροπή σας! Λείπεται να μας είπητε ότι και ο Θεός ο
Ουράνιος Πατήρ θα είναι απολίτιστος και ασυγχρόνιστος διότι παραγγέλλει εις το Λευϊτικόν (κεφ. ΙΘ', 27)
κοινώς εις πάντας, ιδιαιτέρως δε εις τους ιερείς να μη
ξυρίζωσι το γένειον «Ου φθαρείτε την όψιν του πώγωνος υμών.» Συμφωνώ και εγώ ότι τα ράσα δεν κάμνουν
τον παπά, τον κάμνουν τα καλά έργα, αλλά και παπάς
χωρίς ράσα δεν μπορεί να είναι παπάς. Παπάς δε κουρεμένος, ξυρισμένος τελείως, παπάς με γυναικείαν
όψιν, γυναικοπρόσωπος, δεν ειμπορεί να είναι παπάς.
Παπάς φοιτών εις θέατρα, παίζων, διασκεδάζων, χορεύων, πηδών και κατόπιν τελών τα φρικτά μυστήρια,
δεν είναι παπάς, είναι θεομπαίκτης, είναι καραγκιόζης!

Άξιος επαίνου είναι ο Σος Μητροπολίτης Εδέσσης
όστις δι' επιτιμίου αφορισμού ημπόδισε την επίδειξιν
καλλιστείων εις την επαρχίαν του και έπρεπε πάντες οι
μητροπολίται να τον μιμηθώσι. Πού είσθε Παπαδιαμάντη και Μωραϊτίδη, πού είσθε των παρελθόντων αιώνων διδάσκαλοι και κήρυκες της ευσεβείας και της
Εκκλησίας Άγιοι Αρχιερείς και κληρικοί Κοσμά Αιτωλέ, Μακάριε Νοταρά, Νικηφόρε Θεοτόκη, Ευγένιε
Βούλγαρη, Αθανάσιε Πάριε, Νικόδημε Αγιορείτα,
Χριστόφορε Παπουλάκε;
Πού είσθε Άγιοι Αρχιερείς και ιερείς της υποδούλου
(Συνέχεια στην επόμενη σελίδα )

Σελίδα 18
(Συνέχεια από την προηγούμενη σελίδα)

Ελλάδος, οίτινες επί πέντε αιώνας υπό κάτω του σκληροτάτου ζυγού της δουλείας εφυλάξατε ακριβή, ανόθευτον και ασάλευτον την ορθόδοξον πίστιν ημών, τας
ιεράς παραδόσεις και όλα τα σεμνά και χριστιανικά
ήθη και έθιμα, δια να ίδητε την κατάντια της σημερινής γενεάς και να κλαύσητε και θρηνήσετε την σημερινήν ελεεινήν και οικτράν μας κατάστασιν!
Πού είσαι Ηλία Μηνιάτη, διαπρύσιε κήρυξ της Εκκλησίας να κηρύξεις στεντορείως. Ω ήθη! Ω καιροί! Υιοί
των Ελλήνων χριστιανών έως πότε βαρυκάρδιοι; Ίνα τι
αγαπάτε ματαιότητα και ζητείτε ψεύδος; Ω Έλληνες
και Ελληνίδες όσοι επλανήθητε από τον άρχοντα του
σκότους, όσοι εσκοτίσθητε, αποδιώξατε το σκότος,
προσέλθετε εις τον άρχοντα του Φωτός τον Κύριον
ημών Ιησούν Χριστόν, όστις είναι το φως το αληθινόν
το φωτίζον και αγιάζον πάντα άνθρωπον ερχόμενον εις
τον κόσμον, προσέλθετε προς αυτόν και φωτίσθητε
και τα πρόσωπά σας δεν θέλουν καταισχυνθή, προσέλθετε εν μετανοία ειλικρινεί, προσέλθετε χωρίς αναβολήν, ότι το τέλος ήγγικεν, ο θάνατος εστιν άδηλος και
εν τω άδη ουκ έστι μετάνοια.
Ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός μεταξύ άλλων σημείων, όσα θα ακολουθήσουν ολίγον προ της συντελείας
του κόσμου και περί ων αναφέρουσιν οι Ιεροί Ευαγγελισταί, τους είπε ακόμη και εν άλλο από εκείνα τα οποία δεν είναι γραμμένα αλλά διεσώθη εκ παραδόσεως
και το οποίον ανέγνωσα εις αρχαίον βιβλίον. Όταν
ίδητε τα ανωτέρω σημεία και όταν γίνωσιν αι γυναίκες
άνδρες και οι άνδρες γυναίκες, τότε να γνωρίσητε ότι
πλησιάζει το τέλος.
Το βλέπομεν και αυτό σήμερον. Πόσαι γυναίκες δεν
περιπατούν με πανταλόνια και με σιγάρα στα χέρια και
στα στόματα, οι δε άνδρες των και οι πατέρες των και
αι μητέρες των τας καμαρώνουν!
Ο δε φωστήρ της Εκκλησίας μας Θείος Χρυσόστομος
ερωτηθείς πότε έρχεται το τέλος, απήντησεν, όταν εκλείψη η αιδώς από τας γυναίκας. Η αιδώς ου μόνον
εξέλιπεν από τας πλείστας των γυναικών, αλλά και
ευρίσκεται εν διωγμώ ως έγραψεν ορθότατα και αληθέστατα ο φιλευσεβέστατος και ζηλωτής των πατρίων
αγαπητός κ. Μ. Τριανταφύλλου εις φυλλάδιόν του δημοσιευθέν εν Θεσσαλονίκη το 1950 «Η αιδώ εν διωγμώ».
Το να εξετάζωμεν διά να μάθωμεν ακριβώς περί της
ημέρας της συντελείας του κόσμου και της Δευτέρας
Παρουσίας δεν μας ωφελεί τόσον, όσον μας ωφελεί να
πιστεύσωμεν ότι το τέλος είναι εγγύς, ότι θα αποθάνωμεν, ότι μετά θάνατον υπάρχει ζωή αιώνιος, ότι θα
δώσωμεν λόγον των πράξεών μας και έκαστος εκ των
ιδίων έργων ή δοξασθήσεται ή αισχυνθήσεται και ότι η
Παρουσία του Κυρίου θα έλθη αιφνιδίως και ως αστραπή, και ότι πρέπει να είμεθα πάντοτε έτοιμοι ως

Ε Ν ∆ Ο Ν
παραγγέλλει ημίν ο Κύριος «Προσέχετε εαυτοίς μήποτε
βαρυνθώσιν υμών αι καρδίαι εν κραιπάλη και μέθη και
μερίμναις βιωτικαίς και αιφνίδιος εφ' υμάς επιστή η ημέρα εκείνη· ως παγίς γαρ επελεύσεται επί πάντας τους
καθημένους επί πρόσωπον πάσης της γης· αγρυπνείτε
ουν εν παντί καιρώ δεόμενοι, ίνα καταξιωθήτε εκφυγείν
πάντα τα μέλλοντα γίνεσθαι και σταθήναι έμπροσθεν
του υιού του ανθρώπου (Λουκ. ΚΒ' 34,35).
Επανέλθομεν επί το προκείμενον. Ο Παπαδιαμάντης
και ο Μωραϊτίδης ζήσαντες ευσεβώς, οσίως και δικαίως
και φυλάξαντες τας εντολάς του Κυρίου, μετέβησαν
προς τας αιωνίους μονάς, διά να αινώσι και δοξολογώσιν ακαταπαύστως μετά των Αγγελικών Ταγμάτων και
των Αγίων Πάντων τον Ποιητήν και Δεσπότην και Βασιλέα του παντός. Και ο μεν Παπαδιαμάντης εκοιμήθη
εν Σκιάθω κατά το έτος 1910. Ο δε Μωραϊτίδης, γενόμενος μοναχός και μετονομασθείς Ανδρόνικος, εκοιμήθη ωσαύτως εις Σκιάθον κατά το 1929. Και οι δύο είχον
πόθον να ήρχοντο να εμόναζον ενταύθα εις την Ιεράν
Μονήν της Λογγοβάρδας. Ο μεν Παπαδιαμάντης μόλις
ήκουσεν ότι ήλθον εις την Μονήν και έγινα μοναχός και
εχειροτονήθην διάκονος, μοι παρήγγειλεν να τον περιμένω επιστρέφοντα εκ Σκιάθου ένθα μετέβαινε, αλλ'
απελθών δεν επέστρεψε, απήλθε προς Κύριον. Ο δε
Μωραϊτίδης επειδή είχεν έλθη μικρός εις την Μονήν διά
να μονάση, μαθητής ων του Γυμνασίου εν Σύρω, πλησίον του θείου του Ιερομονάχου Διονυσίου διδασκάλου
Πνευματικού και Ιεροκήρυκος, και μη δεχθείς παρά του
τότε Ηγουμένου Ιεροθέου Βουτσινιώτου επειδή ήτο
μικρός τη ηλικία, επέστρεψεν εις Σύρον και τελειώσας
το Γυμνάσιον εισήχθη εις το Πανεπιστήμιον και εσπούδασε την φιλολογίαν και γενόμενος Καθηγητής εδίδαξεν ολίγα έτη, νυμφευθείς γυναίκα τιμίαν και σεμνήν
ήτις εις το τέλος του βίου της εγένετο μοναχή Αθανασία
ονομασθείσα.
Έζησε μετ' αυτής εν παρθενία, αφοσιωμένος εις τον
Θεόν και εις την συγγραφήν βιβλίων και μετάφρασιν
των συγγραμμάτων των Αγίων Πατέρων Γρηγορίου και
Μ. Βασιλείου. Είχε σκοπόν εάν έζη να μετέφραζε, ως
μοι έγραφε, εις την καθομιλουμένην αμφοτέρων των
διδασκάλων τα άπαντα· μοι έστειλε δε μερικά αποσπάσματα μεταφρασμένα· επειδή από το έτος 1909-1929
είχομεν τακτικήν αλληλογραφίαν και είχον πολλάς επιστολάς του και αποσπάσματα μεταφράσεων του Αγ.
Γρηγορίου και Μ. Βασιλείου. Τα οποία ελθόντες οι Ιταλοί κατά τον καιρόν της κατοχής και ποιήσαντες
έρευναν εις το κελλίον μου και γραφείον, αφήρεσαν
αυτά όλα μετ' άλλων επιστολών. Ο πόθος του ήτο να
εγίνετο μοναχός εις την Λογγοβάρδαν εις την οποίαν
ήλθε παις ων με σκοπόν να μονάση. Αλλά μεταβάς εις
την πατρίδα του εκάρη εκεί μοναχός υπό του Σου Αγ.
Χαλκίδος κυρού Γρηγορίου και εκεί παρέδωκε το μεν
πνεύμα εις χείρας του Θεού, το δε σώμα εις την γενέτειραν αυτού. Έπρεπε η γεννήσασα και θρέψασα αυτούς
ιδιαιτέρα πατρίς να δεχθή εν τοις κόλποις αυτής τα λεί-

Έντυπο πνευματικής εσωτερικής καταγραφής

Οι καλοί λογισμοί και ο «οικουμενικός» Όσιος
γέροντας Παΐσιος.
Από το βιβλίο «Ο Γέρων Παΐσιος » του Ιερομονάχου Χριστοδούλου Αγιορείτου
Πριν αρκετά χρόνια κατέβηκα στην Αθήνα για κάποια
δουλειά και φιλοξενήθηκα στο σπίτι ενός αδελφού
χριστιανού. Το σπίτι ήταν κοντά σε έναν κεντρικό
δρόμο με αποτέλεσμα να έχει πολλή φασαρία. Το βράδυ μου είπε αυτός ο αδελφός ότι από την πολλή φασαρία δεν μπορούσε τις νύχτες να κλείσει μάτι, με αποτέλεσμα να έχουν σπάσει τα νεύρα του και να παίρνει
χάπια ηρεμιστικά. Αφού φάγαμε, μου έδωσαν ένα δωμάτιο, για να πάω να ξεκουραστώ και δείχνοντας το
μου είπε:
- Γέροντα, εδώ είναι το δωμάτιο, αλλά δεν ξέρω αν θα
κλείσετε μάτι μ’ αυτή τη φασαρία των αυτοκινήτων,
που ακούγεται απ’ το δρόμο.
Αφού πέρασε η νύχτα και βγήκα από το δωμάτιο μου,
ο αδελφός αυτός μου είπε:
- Δεν έκλεισα μάτι, Γέροντα από τη φασαρία· εσείς τι
κάνατε;
Τότε του είπα:
- Ποτέ , ούτε στο Όρος, δεν κοιμήθηκα τόσο καλά και
τόσο πολύ.
- Γέροντα, μου είπε, πως είναι δυνατόν να γίνεται αυτό;
Τότε του διηγήθηκα το τι μου συνέβη από τη στιγμή
που μπήκα στο δωμάτιο. (Εκείνον τον καιρό ήταν σε
εξέλιξη ο πόλεμος στο Βιετνάμ και καθημερινά ακούγαμε δυσάρεστα νέα από τον εκεί πόλεμο και εγώ
έκανα προσευχή για να βοηθήσει ο Θεός).

Σελίδα 19

στά στο κρεβάτι. Τα χέρια μου και το κεφάλι μου τα
είχα ακουμπισμένα επάνω στο κρεβάτι κι άρχισα να
εύχομαι γι’ αυτούς που πολεμούν και σκοτώνονται
στο Βιετνάμ. Από κάτω ακούγονταν η φασαρία των
αυτοκινήτων, εγώ όμως, επειδή ο νους μου ήταν στο
Βιετνάμ, μετέτρεπα με τη φαντασία μου τον ήχο των
αυτοκινήτων και φανταζόμουνα τα άρματα μάχης, τον
θόρυβο που κάνουν, όταν περνούν, φανταζόμουν πως
εκεί κάτω σκορπούν τον θάνατο, γκρεμίζουν σπίτια
κ.λ.π. Από κάτω από το δρόμο πότε πότε περνούσε
κάποιος μοτοσικλετιστής με μηχανή πολλών κυβικών,
που έκανε υπερβολικά δυνατό θόρυβο, με αποτέλεσμα
να τρίζουν τα παράθυρα. Αμέσως φανταζόμουν τα
αεροπλάνα, που πετούσαν στο Βιετνάμ και βομβάρδιζαν και έβλεπα να σκοτώνονται ανελέητα μικρά
παιδιά και γεροντάκια. Με είχε πιάσει ένα γλυκό
παράπονο κι έκλαιγα για την όλη εκεί κατάσταση και
ελεεινολογούσα τον εαυτό μου, που ήμουν σε ωραίο
δωμάτιο με ωραία στρωμένο κρεβάτι, που είχα φάει
καλά και γενικά δεν είχα κανένα πρόβλημα. Και ενώ
έκλαιγα γι’ αυτά και είχα μια πολύ μεγάλη πνευματική
ηρεμία, με πήρε ο ύπνος γονατιστό και κοιμήθηκα εκεί
τη νύχτα, χωρίς να διακοπεί καθόλου ο ύπνος μου.
Έτσι, λοιπόν, επειδή ο λογισμός μου ήταν σ’ αυτούς
που υπέφεραν στο Βιετνάμ, δεν με πείραζε η φασαρία
των αυτοκινήτων.
Έτσι να κάνεις και συ: Να βάλεις με το λογισμό σου
ότι έξω γίνεται πόλεμος και ενώ όλοι σκοτώνονται, οι
περιουσίες τους καταστρέφονται τα σπίτια τους γκρεμίζονται ή πεθαίνουν από την πείνα, εσένα σ’ έχουν σ’
ένα πολυτελέστατο σπίτι κλεισμένο, τρως, πίνεις, σε
πληρώνουν, δεν κινδυνεύεις, μόνο ακούς το θόρυβο
αυτών που πολεμούν και μ’ αυτό τον τρόπο να σου
γίνεται αιτία να δοξολογείς το Θεό και όχι να αναγκάζεσαι να παίρνεις χάπια ηρεμιστικά· η λύση είναι μία:
«ο καλός λογισμός».

- Όταν μπήκα στο δωμάτιο πήγα και γονάτισα μπροψανα αυτών. Ο Μωραϊτίδης εκτός της φιλολογίας, φιλοτεχνίας και θεολογίας εις ας ησχολείτο, ήτο και
άριστος υμνογράφος και ασματογράφος και πολλούς
Αγίους και Αγίας εστόλισε δι' ασμάτων και εγκωμίων.
Δίκαιον και πρέπον να καυχάται ου μόνον η Σκιάθος,
αλλά και σύμπασα η Ελλάς διά την ξυνωρίδα των δύο
τούτων νεωτέρων διδασκάλων και λογογράφων, ότι εις
τας πονηράς ταύτας ημέρας, εις την γενεάν την πονηράν μοιχαλίδα και αμαρτωλόν τοιούτοι ανεφάνησαν
βλαστοί, τους οποίους οφείλουν να μιμηθώσι όλοι οι
νεώτεροι ηθικολόγοι, λογογράφοι και λογοτέχναι· να
μη γράφωσι και λέγωσι μόνον αλλά και να ποιώσιν.
Επειδή ο ποιήσας πρώτον και δεύτερον διδάξας, μέγας
κληθήσεται εν τη Βασιλεία των Ουρανών.

Ο αββάς Παμβώ, άμα τον ρωτούσαν καμιά απορία από την Αγία Γραφή ή τίποτε άλλο, δεν απαντούσε ποτέ αμέσως, αλλά έλεγε ότι δεν είχε
βρει την απάντηση. Πολλές φορές πέρασαν και
τρείς μήνες και δεν έδινε απάντηση στην απορία,
λέγοντας ότι δεν είχε καταλάβει ακόμα. Έτσι
λοιπόν, όταν απαντούσε, το έκανε μετά από πολλή σκέψη και προσευχή και οι άλλοι δέχονταν
τις απαντήσεις με φόβο, σα να ήταν από το Θεό.
Αυτή την αρετή, δηλαδή την ακρίβεια της γλώσσας, λέγουν ότι την είχε αυτός ο άγιος πιο πολύ
από κάθε άλλον άγιο, ακόμα και από τον Μέγα
Αντώνιο.

Σελίδα 20

Από το περιβόλι της Παναγίας
Ο χειμώνας εκείνος, ήταν ένας παγωμένος χειμώνας.
Τα χιόνια, έπεφταν αλλεπάλληλα. Τα ξύλα για την
φωτιά, είχαν πρόωρα τελειώσει. Και ο καλός υποτακτικός π. Ακάκιος, πολλές φορές, με μισό μέτρο χιόνι
και άνω, ανέβαινε στο βουνό και γύριζε φορτωμένος
με ξύλα. Ύστερα, τα έκοβε και τα ετοίμαζε για την
φωτιά. Επαναλάμβανε την διακονία αυτή, όσο διαρκούσε το ψύχος και η κακοκαιρία.
Η μόνωσις ήταν τελεία. Άνθρωπο βλέπαμε, μόνο όταν
κατεβαίναμε στην Σκήτη για να πάρουμε κανένα λαχανικό. Διαφορετικά, εκτός από τους τρεις μας, ουδείς
άλλος υπήρχε στην απέραντη εκείνη ερημιά.
Στην σκήτη κατεβαίναμε για να λειτουργηθούμε και
να κοινωνήσουμε, εφ΄όσον βέβαια μας επέτρεπε ο
καιρός. Τότε ζούσαμε την αγάπη των καυσοκαλυβιτών πατέρων. Συνηγωνίζοντο ποιος θα μας περιποιηθεί περισσότερο προσφέροντας μας κάτι απ΄ αυτά που
μας έλειπαν. Κι εμείς φορτωμένοι με τα δώρα τους,
τις «ευλογίες», ανεβαίναμε στο ησυχαστήριό μας για
να συνεχίσουμε το ωραίο πρόγραμμα της εβδομάδος.
Τα Χριστούγεννα, κατόρθωσα και πήγα στην Αγία
Άννα. Μετά την εορτή, επέστρεψα και πάλι στους
διδασκάλους μου. Τώρα, πια, είχα αρκετά προχωρήσει
και μπορούσα με ευχέρεια να χρησιμοποιώ τα λεπτά
εργαλεία της τέχνης. Μπορούσα άνετα να ετοιμάζω τα
«φορέματα» των αγίων. Τα «σαρκώματα», θα έμεναν
για το τέλος της μαθητείας μου.
Η ξυλογλυπτική είναι κοπιαστική τέχνη. Απαιτεί γερά
μάτια, σταθερό χέρι, λεπτότητα κινήσεων και ακατάβλητη υπομονή. Γι’ αυτό και οι ξυλογλύπται στα
Καυσοκαλύβια, όπου ήταν και το κέντρο της ξυλογλυπτικής τεχνουργίας, δούλευαν μόνο έξι ώρες την
ημέρα. Οι δάσκαλοί μου, ήσαν ευχαριστημένοι με την
επίδοση που είχα, αλλά ένα τραγικό γεγονός με ανάγκασε να διακόψω για λίγο την πρόοδό μου.
Επέστρεφα κάποια μέρα από την Αγία Άννα στα Καυσοκαλύβια. Το βράδυ έμεινα στην Καλύβη του π. Γερασίμου στον Άγιο Βασίλειο και το πρωί, αν κι
έπεφτε χιόνι, ξεκίνησα για τον προορισμό μου.
Όσο προχωρούσα, το χιόνι ανέβαινε. Πέρασα με πολύ
δυσκολία την Κερασιά, που ήταν ολόκληρη σκεπασμένη με τον λευκό χιτώνα του χειμώνος και ακολούθησα το μονοπάτι προς τα Καυσοκαλύβια. Εν τω μεταξύ, το χιόνι έπεφτε τώρα πυκνότερο. Η χιονοθύελλα
γινόταν ολοένα και πιο σφοδρή.
Κατάκοπος από την πολλή οδοιπορία μέσα στο χιόνι,
που σε μερικά σημεία ξεπερνούσε τα εβδομήντα εκατοστά, έφθασα μπροστά στο Ησυχαστήριο του οσίου
Αθανασίου του Αθωνίτου, που βρίσκεται στην μέση
περίπου της διαδρομής Κερασιάς-Καυσοκαλυβίων.

Ε Ν ∆ Ο Ν

Απόσπασμα από το βιβλίο
«Νοσταλγικές αναμνήσεις από
το περιβόλι της Παναγίας»
του Αρχ. † Χερουβείμ
Ανήκε στον γερο-Αντώνιο τον Μουστάκα που έμενε
στα Καυσοκαλύβια. Η Καλύβη, ήταν μισοσκεπασμένη
από το χιόνι. Όταν όμως επλησίασα με μεγάλη δυσκολία, διεπίστωσα πως ήταν κλειστή.
Κανείς δεν υπήρχε εκεί. Οι πατέρες είχαν κατέβει αποβραδίς στην Σκήτη και λόγω της κακοκαιρίας, δεν μπορούσαν να επιστρέψουν. Οι πόρτες ήταν κλειδαμπαρωμένες. Έμεινα απ’ έξω, στοχαζόμενος τι να κάνω. Η
ώρα περνούσε. Το χιόνι έπεφτε πάρα πολύ πυκνό. Κοίταξα γύρω μου, αλλά δεν διέκρινα τίποτε. Όλα τα μονοπάτια, είχαν εξαφανισθεί. Μου ήταν αδύνατον να
προσανατολισθώ, αφού μάλιστα δεν ήξερα καλά την
περιοχή. Άρχισα ν’ ανησυχώ, διότι με απειλούσε και η
νύκτα με τους απρόβλεπτους κινδύνους της.
Παρακάλεσα τότε τον Άγιο Αθανάσιο να με φωτίσει,
για ν’ ανακαλύψω τρόπο και μέσο, ώστε να μπω στην
καλύβη και να ασφαλισθώ. Ψάχνοντας, ανεκάλυψα
έναν φεγγίτη. Έβγαλα τα σίδερα και, απ’ εκεί, πάτησα
σ’ ένα δοκάρι του εσωτερικού της στέγης και πήδησα
μέσα.
Με καλωσόρισαν τα νιαουρίσματα των γάτων που
ήσαν την ώρα εκείνη οι έγκλειστοι νοικοκυραίοι της
καλύβης. Σκοτάδι απλωνόταν μέσα στο ησυχαστήριο
του γέροντος Αντωνίου. Άναψα το καντηλάκι του αρχαιότατου ναού και προσεκύνησα τις εικόνες. Έψαξα
τα ντουλάπια και βρήκα λίγες πατάτες. Έφαγα λίγο, για
να συνέλθω, διότι ήμουν πολύ εξαντλημένος από την
ταλαιπωρία και το ψύχος και άναψα μια μικρή θερμάστρα - απεγνωσμένη άμυνα στην χαμηλή θερμοκρασία,
που είχε μεταβάλει την καλύβη σε ψυγείο. Συγκέντρωσα όσα σκεπάσματα βρήκα κι έπεσα να κοιμηθώ.
Την νύκτα, σηκώθηκα για την ακολουθία. Στην εκκλησία, όμως, έκανε ανυπόφορο κρύο. Πήρα λοιπόν από
τον ναό τα βιβλία και, καθισμένος στο κρεβάτι, σκεπασμένος με τις κουβέρτες, αποτελείωσα την ακολουθία
του όρθρου. Είχε ξημερώσει, αλλά η Καλύβη ήταν ακόμη σκοτεινή. Κοίταξα από το παράθυρο και είδα ότι
το χιόνι είχε φθάσει μέχρι την σκεπή! Άναψα το τζάκι,
ήπια ένα τσάι να ζεσταθώ και περίμενα να δω, τι θα
οικονομήσει ο Θεός και τι θα με φωτίσει να κάνω.
Άλλα ξύλα, δεν υπήρχαν στην καλύβη. Σε λίγο η θερμάστρα παραδόθηκε κι αυτή άδοξα στην επίθεση του
χειμώνος.
Πλησίαζε μεσημέρι, όταν άκουσα απ’ έξω συζήτηση.
Ήταν ο γέρων Αντώνιος μαζί με τον π. Φιλόθεο, τον
υποτακτικό του, που προσπαθούσαν να ελευθερώσουν
την, φραγμένη από τα χιόνια, πόρτα. Μετά από αρκετή

Έντυπο πνευματικής εσωτερικής καταγραφής
προσπάθεια, κατάφεραν να την ανοίξουν. Όταν με είδε
ο Γέροντας, είπε γελαστός:
–Βρε, τον πιάσαμε τον κλέφτη!
Γεμάτοι απορία, και αυτός και ο υποτακτικός του, με
ρωτούσαν πώς μπήκα μέσα. Κι εγώ τους εξιστόρησα
τότε την περιπέτειά μου. Ύστερα, αφού πήραν μερικά
πράγματα μαζί τους, ξεκινήσαμε και οι τρεις για τα
Καυσοκαλύβια, διότι ο π. Αντώνιος υπολόγιζε ότι η
κακοκαιρία επρόκειτο να συνεχισθεί.
Βαδίζαμε πάνω στα χιόνια, σ’ ένα γνωστό τους μονοπάτι, ώσπου να πιάσουμε το κεντρικό καλντερίμι, που
οδηγεί στην Σκήτη των Καυσοκαλυβίων. Σε κάποιο
όμως δύσκολο σημείο, χωρίς να καταλάβω κι εγώ πώς,
παραπάτησα, γλίστρησα στο χιόνι κι ένοιωσα τον εαυτό μου να πέφτει στον γκρεμό και να κτυπά από βράχο
σε βράχο, κυλώντας προς τα κάτω...
Πριν ακόμη καλά - καλά συνέλθω από το φοβερό κατρακύλισμα και, αφού διαπίστωσα ότι δεν είχα σπασμένα μέλη, βλέπω τον π. Αντώνιο να πηδά σαν ζαρκάδι πάνω στα χιόνια και να κρεμιέται σαν αίλουρος, πότε από το ένα και πότε από το άλλο δέντρο, μέσα στον
γκρεμό. Σε λίγα λεπτά βρέθηκε κοντά μου. Ήμουν ξαπλωμένος πάνω στα χιονισμένα βράχια. Με άρπαξε
γρήγορα από τα πόδια, διότι το σημείο που είχα σταματήσει ήταν πολύ επικίνδυνο. Από ’κει και κάτω ανοιγόταν άλλος μεγαλύτερος γκρεμός και μ’ ένα κακό χειρισμό του, ίσως να ξεγλιστρούσα σ’ αυτό το βάραθρο,
οπότε ποιος ξέρει τι με περίμενε…
Η αγάπη όμως και η δεξιοτεχνία του γέροντος Αντωνίου με βοήθησαν και σηκώθηκα σιγά - σιγά όρθιος. Το
χιόνι, επάνω στο οποίο είχε ακουμπήσει το κεφάλι μου,
είχε κοκκινίσει, ήταν γεμάτο αίμα, διότι το μόνο σημείο που κτύπησα ήταν στο μέτωπο, επάνω από τα φρύδια.
Ο γέρων Αντώνιος έσχισε, αν θυμάμαι καλά, μία λουρίδα από το ζωστικό του και μου έδεσε το τραύμα. Εγώ, από τον τρόμο και από το υπερβολικό κρύο, είχα
κυριολεκτικά παγώσει. Όταν σταμάτησε η αιμορραγία,
ο Γέροντας με φορτώθηκε στην πλάτη του και, βοηθούμενος από τον υποτακτικό του, με κατέβασε σύντομα στην σκήτη, παρ’ όλες τις ανωμαλίες του δρόμου,
παρ’ όλο το βάρος και τους κινδύνους του χιονιού.
Πώς να ξεχάσω τέτοια αυθόρμητη αγάπη, που πήγαζε
από την γεμάτη Χριστό καρδιά του και εκδηλώθηκε με
τόση φυσικότητα και αυτοθυσία; Ο γέρων Αντώνιος
ήταν ένας αληθινός αγιορείτης και, την ώρα εκείνη,
ήταν για μένα ένας καλός Σαμαρείτης, που αγαπούσε
«τὸν πλησίον του ὡς ἑαυτὸν».
- Θεέ μου, έλεγα τότε, καθώς με μετέφερε πρόθυμα
στην πλάτη μέσα στα χιόνια, μέσα στις χαράδρες· Θεέ
μου, το λέω και τώρα, ο τέλειος μοναχός είναι ο μοναχός της αγάπης. Και ο τέλειος χριστιανός είναι ο χριστιανός της αγάπης. Η τελειότης, βρίσκεται στην αγά-

Σελίδα 21

πη. «Ἐὰν ταῖς γλώσσαις τῶν ἀνθρώπων λαλῶ καὶ τῶν
ἀγγέλων, ἀγάπην δὲ μὴ ἔχω… οὐδὲν εἰμι… γέγονα
χαλκὸς ἠχῶν…».
Με μετέφεραν, έτσι στην πλάτη, μέχρι το σπίτι τους,
την καλύβη του Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου, του
μαθητού της αγάπης, ο οποίος είχε εμπνεύσει τον γέροντα Αντώνιο, ως τα άδυτα της ψυχής του, και του
ψιθύριζε κάθε φορά που προσκυνούσε την αγία εικόνα
του: «Ὁ Θεὸς ἀγάπη ἐστί, καὶ ὁ μένων ἐν τῇ ἀγάπῃ, ἐν
τῷ Θεῷ μένει καὶ ὁ Θεὸς ἐν αὐτῷ… Ὀ μὴ ἀγαπῶν,
οὐκ ἔγνω τὸν Θεόν, ὅτι ὁ Θεὸς ἀγάπη ἐστίν».
Στην καλύβη του γέροντος Αντωνίου μου παρέσχε τις
πρώτες βοήθειες ο αδελφός κατά σάρκα και υποτακτικός του κατά πνεύμα π. Γρηγόριος.
Ο γέρων Αντώνιος καταγόταν από την Θεσσαλία.
Ήλθε στο Όρος από μικρό παιδί και υποτάχθηκε στον
μεγάλο ησυχαστή γέροντα Αβιμέλεχ, στην Μικρά Αγία Άννα. Είχε νου σπινθηροβόλο. Με τις γνώσεις του
Σχολαρχείου της εποχής εκείνης και με τις αδιάκοπες
σοβαρές μελέτες του εθεωρείτο ότι ανήκε στους λογίους μοναχούς του Αγίου Όρους.
Είχε γράψει αρκετά, ιδιαιτέρως γύρω από την υπόθεση
της αλλαγής του ημερολογίου. Σοβαρός, ταπεινός,
άκρως εργατικός, επέρασε την ζωή του δίνοντας σκληρές μάχες εναντίον κάθε νεωτεριστικού κινήματος
στην Εκκλησία. Ήταν άνθρωπος των έργων, όχι των
λόγων. Δεν υπήρχε εκκλησιαστικό ή θεολογικό θέμα,
επί του οποίου να μην είχε διατυπώσει μία υπεύθυνη
γνώμη.
Καθώς ο ίδιος μας διηγείτο, προερχόταν από πτωχή
οικογένεια, η οποία δεν διέθετε χρήματα για σχολικά
βιβλία.. Το μάθημα της ημέρας το μάθαινε ακούγοντας
κάποιον πλούσιο γείτονα και συμμαθητή του, ο οποίος
λόγω περιορισμένης αντιλήψεως εδιάβαζε πολλές
ώρες και μεγαλοφώνως. Αυτό συνετέλεσε, ώστε ο οξύνους π. Αντώνιος να είναι μέχρι τέλους των σπουδών του αριστούχος!
Η συνοδία του ήταν αρκετά συντηρητική και πολύ
πνευματική. Διεκρίνοντο μέσα στην Σκήτη των Καυσοκαλυβίων για την φιλοξενία και την αγάπη τους.

Οι περισσότεροι έρχονται εδώ και μου λένε: Κανείς
δεν με θέλει, είμαι άχρηστος, δεν με καταλαβαίνουν, δεν μ’ αγαπούν. Τους εξηγώ τότε: «όλα αυτά
προέρχονται από τον εγωισμό. Όταν στραφείς προς
τον Θεό, δεν ζητάς τίποτε, δεν είσαι ανικανοποίητος, κι είσαι με όλα και με όλους ευχαριστημένος.
Τους αγαπάς τότε όλους κι εκείνοι σ’ αγαπούν. Κι
αυτό εξαρτάται από εσένα, διότι ενώθηκες με τον
Θεό».
Όσιος γέρων Πορφύριος

Σελίδα 22

Σχόλια στο γενεαλογικό δένδρο του Ιησού
Δύο Ευαγγέλια παρουσιάζουν το γενεαλογικό δένδρο
του Ιησού. Το Ευαγγέλιο του Ματθαίου, που αρχίζει
μ’ αυτό, και το Ευαγγέλιο του Λουκά, που παρουσιάζει τη γενεαλογία Του στο τρίτο κεφάλαιο.
Η γενεαλογία του Ματθαίου αρχίζει από τον Αβραάμ
για να φτάσει στο Χριστό, ενώ η γενεαλογία του Λουκά αρχίζει αντίστροφα. Από το Χριστό για να φτάσει
στον Αδάμ κι απ’ αυτόν στον Θεό. Αλλά δεν είναι αυτή η μόνη διαφορά που παρουσιάζουν μεταξύ τους οι
δυο γενεαλογίες. Είναι κι άλλες πολύ σοβαρές που
θορύβησαν πολύ τους εξηγητές αρχαίους και νεώτερους.
Οι απορίες όμως κι οι αντιφάσεις που τάχα η ανθρώπινη επιστήμη ανακαλύπτει στα Ευαγγέλια μεταξύ τους,
έχει την αφορμή της στα ανθρώπινα κριτήρια κι όχι
στα Ευαγγέλια. Το λάθος είναι πως οι περισσότεροι
επιζητούν να δουν το Ευαγγέλιο σαν κείμενο επιδεκτικό κριτικής κι απολησμονούν πως τα Ευαγγέλια είναι
κείμενα που ξεπερνούν κάθε ανθρώπινη κρίση. Αν δεν
ήταν εμπνευσμένα λόγια, αλλά καρποί ενός ανθρωπίνου μυαλού, ή και περισσοτέρων, τότε θα ’χε μεγάλη
σημασία η ασυμφωνία του Ματθαίου και του Λουκά
στο θέμα της γενεαλογίας του Ιησού. Επειδή όμως
δεν είναι έργο ανθρώπων τα κείμενα της Καινής
Διαθήκης, αλλά έμπνευση Θεού, οι ασυμφωνίες που
παρουσιάζουν είναι ολότελα εξωτερικές και δεν αλλοιώνουν διόλου την εσωτερική αλήθεια που ήρθαν
ν’ αποκαλύψουν.
Ο Λουκάς ονομάζει τον πατέρα του Ιωσήφ Ηλί, ενώ ο
Ματθαίος γράφει πως λέγεται Ιακώβ. Από τον Αβραάμ
ως τον Ιωσήφ ο Λουκάς υπολογίζει τέσσερις φορές
δεκατέσσερις γενεές, ενώ ο Ματθαίος λογαριάζει μονάχα τρείς φορές δεκατέσσερις. Στους δύο γενεαλογικούς καταλόγους μονάχα τα ονόματα του Αβραάμ και
του Δαυίδ συμπίπτουν, ενώ στα άλλα ονόματα οι δύο
κατάλογοι δεν συμφωνούν μεταξύ τους.
Οι παλαιοί εξηγητές βασάνισαν άδικα τη λογική τους,
κι η επιχειρηματολογία πως ο Ματθαίος μας δίνει το
δέντρο του Ιωσήφ, ενώ ο Λουκάς δίνει το δέντρο της
Μαρίας, υποψιάζομαι πως ανήκει στην ίδια προσπάθεια να χρησιμοποιηθούν λογικά κριτήρια για να εξηγηθεί μια υπερλογική προσφορά.
Οι Εβραίοι δίνανε εξαιρετική σημασία στους γενεαλογικούς καταλόγους, γιατί αυτοί ήταν οι νόμιμες περγαμηνές τους για κάθε κοινωνική, ή πολιτική, ή θρησκευτική τους διεκδίκηση. Κι επειδή έδιναν τέτοια
σημασία στους γενεαλογικούς καταλόγους γι’ αυτό
και τους κρατούσαν φυλαγμένους στο Ναό. Είναι γνωστό όμως ιστορικά, πως ο Ηρώδης, επειδή ήταν ένας
τυχάρπαστος, που δεν είχε, σαν άλλους, σπουδαίο οικογενειακό δέντρο, είχε καταστρέψει τους γενεαλογικούς καταλόγους που ήταν φυλαγμένοι στον Ναό, κι

Ε Ν ∆ Ο Ν

Του Κωστή Μπαστιά
από το βιβλίο «Νέον Κυριακοδρόμιον»
έτσι είναι πολύ πιθανό οι δύο Ευαγγελιστές να στηρίχτηκαν στη μνήμη διαφορετικών προσώπων. Αλλά κι η
υπόθεση αυτή είναι μακριά από την ουσία, που είναι
μία και μόνη. Ότι παρά τις εξωτερικές αυτές διαφορές,
υπάρχει απόλυτη ταυτότητα σκοπού και μια σημασία
μυστηριακή στα ονόματα που υπάρχουν και στων δύο
Ευαγγελιστών τους γενεαλογικούς καταλόγους. Τ’ άλλα
αποτελούν λεπτομέρεια χωρίς σημασία. Αν ενοχλούν
την επιστημονικότητα σοφών και τους κάνουν να αμφιβάλλουν για την ιστορικότητα των Ευαγγελικών κειμένων, σ’ αυτό δεν φταίνε τα Ευαγγέλια, αλλά οι σοφοί
που δεν κατάφεραν να καταλάβουν, πως αυτή ακριβώς
η ασυμφωνία των τριών συνοπτικών μεταξύ τους, σε
πολλά σημεία, καθώς και των τριών μαζί με το τέταρτο
Ευαγγέλιο του Ιωάννη, είναι η μεγαλύτερη απόδειξη
ιστορικότητας. Οι Ευαγγελιστές δεν θέλησαν να παρουσιάσουν εξωτερική ομοιομορφία για λόγους απολογητικούς.
Δεν συνεργάστηκαν, δεν συνωμότησαν, καθώς θέλησαν
και αυτό ακόμα να πουν οι γνωστοί ανατόμοι των κειμένων, αλλά έγραψαν για να εκφράσουν την αλήθεια
που τους αποκαλύφτηκε. Και την έγραψαν χωρίς να
νοιάζονται για εξωτερικές ομοιομορφίες, πασχίζοντας
μόνο να δώσουν τις αλήθειες που έφερε, και τη λύτρωση που πρόσφερε ο Ενσαρκωμένος Λόγος και κύρωσεν
ο Σταυρωμένος Χριστός. Και σ’ αυτά καμιά αντινομία
δεν υπάρχει ανάμεσα στα Ευαγγέλια, αλλά απόλυτη
και ολοκληρωτική ταυτότητα. Η Εκκλησία, που σεβάστηκε αυτή τη γραμμή των Ευαγγελιστών, ούτε σκέφτηκε, ούτε επιχείρησε να συνταιριάσει τα τέσσερα Ευαγγέλια σ’ ένα εξωτερικά ομοιόμορφο σύνολο, αλλά τ’
άφησε καθώς βγήκαν από το χέρι των Ευαγγελιστών,
χωρίς καμιά αυθαίρετη και βέβηλη προσθαφαίρεση.
Αλλά μόνο η στενόκαρδη διανόηση στάθηκε σ’ αυτά τα
εξωτερικά, όταν μίλησε για τις δυό γενεαλογίες του Ιησού.
Η πίστη στάθηκε σ’ άλλα, κατά πολύ πιο ουσιαστικά
και σπουδαία. Στάθηκε στα ονόματα. Αυτά τα Εβραϊκά
ονόματα, που για μας, αυτή τη στιγμή, μπορεί να μη
σημαίνουν τίποτα, δεν είναι διόλου γυμνά από βαρυσήμαντο νόημα. Είναι, αντίθετα, γεμάτα από νόημα που
υπερπλεονάζει και που αν γυρέψουμε την εξήγησή του,
θα το πληροφορηθούμε και μείς.
Αν η Ελλάδα είχε έναν Μεσσία, όπως είχε ο λαός του
Ισραήλ, κι επιχειρώντας ο βιογράφος του να σχεδιάσει
το γενεαλογικό του δέντρο έγραφε σ’ ένα κατάλογο ονόματα σαν του Μιλτιάδη, σαν του Λεωνίδα, σαν του
Θεμιστοκλή, σαν του Αριστείδη, σαν του Περικλή, σαν
του Σόλωνα ή του Λυκούργου, δεν θα λέγαμε πως αυτά
τα ονόματα είναι λέξεις δίχως σημασία. Θα λέγαμε το

Έντυπο πνευματικής εσωτερικής καταγραφής

Σελίδα 23

Μην παίζεις με τη φωτιά.

Σωστός και δίκαιος

Το να διδάσκουμε τους άλλους, μοιάζει σαν να ρίχνουμε πέτρες από το ύψος του καμπαναριού. Αντίθετα, το να εφαρμόζουμε αυτά που διδάσκουμε είναι σαν να ανεβάζουμε αυτές τις πέτρες στην κορυφή του καμπαναριού.

Ο Άγιος Μάξιμος έλεγεν. - Αν θέλεις να είσαι σωστός και δίκαιος άνθρωπος, πρέπει να φροντίζεις και
για τα δυο μέρη της υπάρξεώς σου, την ψυχήν σου
δηλαδή και το σώμα σου, ανάλογα με την αξίαν που
έχει το καθένα. Και τις μεν λογικές ανάγκες της ψυχής σου να τις ικανοποιείς με μελέτες, με πνευματικές θεωρίες και με προσευχές. Τις βουλητικές, με
την αγάπη την Χριστιανική, που αντιμάχεται στις
έχθρες και στα μίση. Τις επιθυμητικές, με την εγκράτεια και με την σωφροσύνη. Και στο κορμί σου να
δίνεις τη σκεπή, τα φορέματα και τη διατροφή που
είναι απαραίτητα για τη συντήρηση του. Ο νους μας
τότε μονάχα μας κυβερνά καλά, όταν έχει υποτάξει τα πάθη, κι όταν κάθε του ενέργεια είναι συνετή, πρεπούμενη και σύμφωνη με το θέλημα του
Θεού. Γιατί όπως η υγεία και η αρρώστια αφορούν
το σώμα, και το φως και το σκοτάδι τα μάτια, έτσι
και η αρετή και η κακία, αποβλέπουν στην ψυχή μας
και η γνώση και η αμάθεια στο νου μας. Ας προσέχομε λοιπόν να μη δίνομε όλη μας την προσοχήν
στο σώμα μας μονάχα, αλλά να φροντίζουμε γι’
αυτό, τόσο μόνον όσο πρέπει, και να στρέφομε
όλη μας την προσοχή προς τον εσωτερικό μας κόσμο. Αυτός που δεν ξέρει να κάνει πνευματικήν εκτίμηση της ζωής, δεν αγωνίζεται να χαλινοκρατεί
τις επιθυμίες του και μονάχα για τη σάρκα του φροντίζει. Και ή είναι γαστρίμαργος ή ακόλαστος, ή παραδίδεται στη θλίψη και στο θυμό, ή είναι μνησίκακος κι απ’ αυτά θολώνεται και σκοτίζεται ο νους
του. Ή και παραδίδεται σε υπερβολικές σκληραγωγίες και άσκηση, που του σκοτίζεται η διάνοια.

Πρόσεχε αδελφέ μου. Εάν ποτέ ευρεθείς εις κύκλον
συνανθρώπων σου, και αρχίσει μια συζήτησις, μην
παρασυρθείς εις κάθε είδους συζήτησιν, διότι ίσως
αυτή είναι δια σε πνευματικώς επιζήμια.
Όταν τα λεγόμενα είναι πνευματικώς ωφέλιμα, βάσει εκείνων των οποίων σου λέγει ο Πνευματικός
σου Πατήρ, γίνου ακροατής και συμμέτοχος της
συζητήσεως. Εάν είναι τα λεγόμενα άσεμνα αναχώρησε αμέσως μήπως κατασπιλώσεις την ψυχή σου.
Ποτέ μην πεις: Έχω ισχυρόν χαρακτήρα και ουδείς δύναται να με παρασύρει.
Μην παίζεις με την φωτιά.
Μέγας Βασίλειος

αντίθετο. Κάθε ένα απ’ αυτά τα ονόματα, θα ‘μοιαζε με
κλειδί που μας αποκαλύπτει, η μας ξαναζωντανεύει στη
μνήμη κόσμους ολόκληρους, κόσμους πλούσιους σε
ωραία έργα, σε ηρωισμούς, σε θυσίες σ’ επιτεύγματα
θαυμαστά και αιώνια.
Το ίδιο κι αυτά τα ονόματα στο γενεαλογικό δέντρο
του Χριστού. Το καθένα του είναι ένας κόσμος κι ένα
ιερό νόημα. Ζοροβάβελ θα πει: Ο κύριος της θύρας του
Θεού, Ελιακείμ, θα πει αναστημένος Θεός, Σαδώκ θα
πει ο Δίκαιος, Ελιούδ θα πει ιδού ο Θεός, Μάθαν σημαίνει ο Δότης.
Και το σημαντικό είναι πως στον κατάλογο δεν εκφράζονται μόνο τα ονόματα της αρετής, αλλά και της κακίας.
Αυτά τα γνώριζαν όλοι την εποχή εκείνη και το σημαντικότερο είναι, πως τα ονόματα αυτού του δέντρου τα
μελέτησε πολλές φορές ο ίδιος ο Ιησούς, και σ’ αυτά τα
ονόματα είδε την εικόνα αυτού, που εμείς ονομάζουμε
μοίρα και ιστορία και ανθρώπινα πεπρωμένα. Είδε την
κλίμακα όλων των δυνατοτήτων του ανθρώπου και
προς τον Ουρανό και προς τον Άδη. Και στοχάστηκε
πόσο είναι βαρύ να ξεπεράσει όλην αυτή την κλίμακα
μόνος του. Να ξεπεράσει την ιστορία, για ν’ αποκαλύψει στον άνθρωπο τους δρόμους της υπεριστορίας, που
άρχιζε από κει όπου τελειώνει το γενεαλογικό δέντρο
στο Ευαγγέλιο του Ματθαίου, δηλαδή από τη γέννηση
Αυτού του Ίδιου.

Η Αγία Γραφή δεν μας απαγορεύει τίποτα από τα
καλά του Θεού. Αλλά τιμωρεί την ακράτεια και
την υπερβολή· και διορθώνει και ελέγχει την αλογιστία. Δεν μας εμποδίζει π.χ. να τρώμε· ούτε να
έχομε χρήματα και να τα μεταχειριζόμαστε όπως
πρέπει. Μας απαγορεύει όμως να είμαστε λαίμαργοι
και φιλάργυροι και όλα τα τέτοια. Ούτε και μας απαγορεύει να σκεπτόμαστε γι’ αυτά·γιατί γι’ αυτό τα
‘πλασε, αλλά να μην αφοσιωνόμαστε, με εμπάθεια
σ’ αυτά. Και οι εντολές του Κυρίου είναι να κάνομε λογική χρήση για το κάθε τι, και ν’ ακολουθούμε την μέσην οδόν. Και όταν κάνομεν αυτό ο
νους μας έχει διαύγεια. Και η διαύγεια αυτή του
νου γεννά την διάκρισιν.

Ε Ν ∆ Ο Ν

Σελίδα 24

- Μάλιστα. Ωραία Χριστούγεννα…

TO ΑΤΥΧΗΜΑ
Μνήμη Μάνου Σ.
Τα δειλινά της Κυριακής πάντα με διακατέχει μια μελαγχολική διάθεση. Αυτό συμβαίνει ακόμη και τις ημέρες των εορτών, αλλά και τις ημέρες που είμαι σε
άδεια από την εργασία μου. Προσπάθησα αρκετές φορές στο παρελθόν να το ερμηνεύσω, αλλά η μόνη εξήγηση που έβρισκα ήταν σε αυτές τις σύγχρονες επιστημονικές απόψεις περί συναισθηματικής καταγραφής
στα γονίδια ή περί αρχέγονης αποτύπωσης σε εγκεφαλικές λειτουργίες, ως προς την ταύτιση της δουλειάς
με τη δουλεία. Αυτή όμως την Κυριακή, λίγο πριν την
εορτή των Χριστουγέννων, υπήρχε σοβαρός λόγος για
να μην είμαι ευδιάθετος.
Πριν από λίγη ώρα, κατά το μούχρωμα (που θα έλεγε
και ο ποιητής), άνοιξα το κινητό μου τηλέφωνο. Είχα
συνήθειο παλαιό να το κλείνω από το βράδυ της Παρασκευής και να το ξανανοίγω το βράδυ της Κυριακής. Συνήθειο που μου είχε μείνει από την εποχή που
απασχολούμουν ως ελεύθερος επαγγελματίας με τα
λογιστικά, και η αξιότιμος πελατεία μου είχε σοβαρούς, κατ’ αυτήν, λόγους για να μου τηλεφωνεί ότι
ώρα έκρινε σωστό να με ρωτήσει πολύ σημαντικά
πράγματα, όπως το πότε θα υποβληθούν οι φορολογικές δηλώσεις ή το γιατί ο κουμπάρος ή ο μπατζανάκης
του καθενός ενώ είχε τα ίδια με αυτόν εισοδήματα,
πλήρωνε λιγότερο φόρο ενώ αυτός πλήρωνε περισσότερο και άλλα πολλά τέτοια σημαίνοντα, τα οποία δεν
έπαιρναν αναβολή απαντήσεως.
Ανοίγοντας λοιπόν το κινητό, βρήκα εννέα αναπάντητες κλήσεις, έξι από το φίλο μου Μαρίνο και τρείς από
τον άλλο φίλο μου Γιώργο. Λόγω του ότι το μυαλό
μου πάντα πάει στο κακό για να έχω μετά αυξημένο
συναίσθημα χαράς όταν δεν έχει συμβεί κάτι κακό,
υπέθεσα ότι πάλι κάτι άσχημο θα έχει γίνει, και συνδυάζοντας αυτούς τους δύο φίλους που η σχέση μεταξύ τους είναι πολύ απόμακρη, και σκεπτόμενος ποιους
κοινούς γνωστούς μπορεί να έχουν αυτοί οι δύο, κατέληξα στο συμπέρασμα ότι κάτι δυσάρεστο έχει συμβεί
στο Μάνο ή στο Θανάση.
Το επόμενο τηλεφώνημα που έγινε ευθύς αμέσως και
ενώ σκεπτόμουν αυτά, ήταν από το Μαρίνο και επιβεβαίωνε κατά το ήμισυ τις σκέψεις μου.
- Έφυγε ο Μάνος!
- Τι λες! Πώς έγινε αυτό;
- Εχθές το απόγευμα, δεν αισθάνθηκε καλά, και μέχρι
να τον πάνε στο νοσοκομείο είχε τελειώσει.
- Και πότε θα γίνει η κηδεία;
- Δεν ξέρω, γιατί πρέπει να γίνει πρώτα η νεκροψία,
αλλά μάλλον την παραμονή των Χριστουγέννων.

Με το Μάνο είχαμε παλαιά φιλία από τα σχολικά μας
χρόνια. Φιλία η οποία κράτησε και αργότερα μετά το
πέρας των γυμνασιακών μας σπουδών και ήδη αριθμούσε περί την τριανταπενταετία. Το γεγονός του θανάτου
του, μου έκανε εντύπωση, αλλά λόγω του ότι συναισθηματικά λειτουργώ ετεροχρονισμένα, όπως θα έλεγαν
την πάλαι ποτέ ένδοξη ελληνική σοσιαλιστική περίοδο
ή με χρονοκαθυστέρηση, όπως λένε σήμερα, άρχισα
πρώτα να ανακαλώ τις μνήμες από το παρελθόν.
Κατά το περασμένο έτος ο μακαρίτης πλέον Μάνος είχε
ένα σοβαρό ατύχημα με τη μοτοσυκλέτα του. Έχασε
τον έλεγχο και χτύπησε άσχημα, χωρίς ποτέ να θυμηθεί
για ποιό λόγο είχε συμβεί αυτό. Το αποτέλεσμα ήταν να
μείνει περί τον ένα μήνα στην εντατική του νοσοκομείου, με τους γιατρούς αρχικά να είναι πολύ φειδωλοί
στις εκτιμήσεις τους και να μας προετοιμάζουν έμμεσα
για το μοιραίο. Τα κατάφερε όμως, αν και με αρκετές
λάμες στο σώμα του και αρκετούς μήνες με φυσιοθεραπείες και αποχή από τη δουλειά, να επανέλθει σχεδόν
στην προτεραία κατάσταση. Και τώρα -μετά από τόσο
κόπο και ταλαιπωρία- να συμβεί αυτό το ξαφνικό από
το οποίο επάνοδος δεν υπάρχει…
Εν όσο αναπολούσα αυτά τα γεγονότα, το τηλέφωνο
ξαναχτύπησε και ήταν ο άλλος φίλος μου ο Γιώργος.
-Τα έμαθες;
-Ναι μου τα είπε ο Μαρίνος.
-Σου είπε και το άλλο;
-Ποιο;
-Ο πατέρας του αυτοκτόνησε πριν λίγο.
-Ο πατέρας του Μάνου;
-Ναι! Τίναξε τα μυαλά του με το πιστόλι, δεν άντεξε…
- Και μη χειρότερα…
Το ένα μετά το άλλο! Ο ετεροχρονισμός συνέχιζε να
παραμένει ενεργός προστατεύοντάς με από τη συναισθηματική φόρτιση. Ο γέρος ήταν ογδοντακοντούτης
και βάλε. Αρχοντάνθρωπος, πρώην στρατιωτικός που
χρημάτισε και υπάλληλος τραπέζης, χήρος σχεδόν από
δεκαετίας. Ζούσε σε ένα παλαιικό διαμέρισμα γεμάτο
βαριά έπιπλα, γυαλικά, βιβλιοθήκες και μια μικρή συλλογή από όπλα, που έμελλε να είναι και το τελευταίο
πράγμα που αντίκρυσε στο μάταιο τούτο κόσμο.
Το μούχρωμα είχε πια χαθεί και με τύλιξε η νύχτα. Οι
επόμενες δύο ημέρες πέρασαν με αναμνήσεις από τα
γυμνασιακά μας χρόνια, τα αστεία της νιότης, τα πρώτα
ερωτικά σκιρτήματα και τους καυγάδες, αλλά και τηλεφωνήματα με παλαιούς φίλους που τώρα μπροστά στο
θάνατο θυμήθηκαν τη θνητότητά τους και αποφάσισαν
να ξαναβρούμε ο ένας τον άλλο, γιατί «δεν ξέρεις τι σου
ξημερώνει».

Έντυπο πνευματικής εσωτερικής καταγραφής
Η κηδεία και των δύο, πατέρα και γιού, ορίστηκε πράγματι για την παραμονή των Χριστουγέννων. Νεκρώσιμη ακολουθία θα τελούσαν και για τον πατέρα, ερμηνεύοντας προφανώς ο οικείος επίσκοπος κατ’ οικονομίαν τους ιερούς κανόνες ή ίσως έχοντας στο χέρι
έγγραφο, με διαβεβαίωση ψυχιάτρου ότι ο γέρος δεν
είχε σώας τα φρένας.
Πήγα να ζητήσω άδεια με σφιγμένη καρδιά από το διευθυντή που ήταν και ιδιοκτήτης της εταιρείας που
δούλευα. Σφιγμένη καρδιά όχι μόνο για τη μνήμη θανάτου, αλλά και για το πώς θα ζητήσω άδεια, καθότι ο
κυρ Νίκος, όταν άκουγε αυτή τη λέξη, η μορφή του
έπαιρνε μια ερυθρωπή απόχρωση σαν τις ζωγραφιές
του Πανσέληνου στο Πρωτάτο, αλλά σε πιο χτυπητό
τόνο. Το γραφείο του ήταν γεμάτο από εικόνες. Παντού
όλοι οι τοίχοι καλυμμένοι, αλλά και τα έπιπλα, με την
πρωτιά να έχει ο προστάτης των θαλασσινών, τον οποίο και χάριζε στους πελάτες κάθε χρόνο και σε κάθε
συνάντηση, με κάθε μορφή απεικόνισης, χάρτινη, ξύλινη ή ανάγλυφη. Ανάμεσα σε όλες αυτές τις εικόνες των
Αγίων είχε και τη φωτογραφία της συμπεθέρας του.
Μόνον αυτή· καμία άλλη· το γιατί ποτέ δεν το έμαθα
και ούτε και τόλμησα ποτέ να το ρωτήσω.
-Θα λείψω αύριο, πρέπει να πάω σε δυο κηδείες.
-Τι έγινε;
Του εξιστόρησα τα γεγονότα, χωρίς πολλές λεπτομέρειες για να αποδεσμευτώ όσο μπορούσα γρηγορότερα
από την εμπόλεμη ζώνη. Έκανε το σταυρό του και μου
απάντησε:
-Τα επιτόκια όμως των δανείων είναι οκτώ τοις εκατό.

Σελίδα 25

αυτά τα λεγόμενα «κτήματα» που πριν την οικονομική
κρίση ο καθείς που σεβόταν τον εαυτό του έπρεπε να
κάνει εκεί το γάμο του.
Σε λίγο η καμπάνα χτύπησε πένθιμα και οι υπάλληλοι
του γραφείου τελετών σηκώνοντας τα δύο φέρετρα
κατευθύνθηκαν προς το ναό. Η νεκρώσιμος ακολουθία
ξεκίνησε, ο Άμωμος…, μετά των Αγίων ανάπαυσον…,
πάντα ματαιότης τα ανθρώπινα…, δεύτε τελευταίον
ασπασμόν…, και η πομπή αναχώρησε για τον τάφο.
Ακολούθησα μαζί με το φίλο μου την πορεία με τα
δύο φέρετρα να προπορεύονται για την τελευταία κατοικία, εν αναμονή αναστάσεως σωμάτων και φρικτής
Κρίσεως. Οι παρευρισκόμενοι στο νεκροταφείο, κυρίως μεσήλικες και ηλικιωμένες γυναίκες που ήταν
στους παρακείμενους τάφους έστεκαν εκστατικές και
έκαναν το σταυρό τους βλέποντας, το όχι και τόσο
συνηθισμένο θέαμα με τα δύο φέρετρα να ηγούνται.
Ρίξαμε το χώμα και τα λουλούδια που μας έδωσε ο
υπάλληλος του γραφείου τελετών στους τάφους και
σκουπίσαμε τα χέρια μας με το αρωματικό μαντηλάκι
που πάλι ο ίδιος υπάλληλος μας έδωσε. Ασπαστήκαμε
τη χήρα, πλέον, του αναπαυμένου φίλου μας, είπαμε
κάποια λόγια για τους τύπους δίνοντας την υπόσχεση
να τα πούμε εκτενώς αργότερα όταν θα έχει περάσει
λίγος χρόνος και κατηφορίσαμε προς τη έξοδο.
Μια γυναίκα στο πλάι του δρομίσκου, που έπλενε τον
τάφο κάποιου οικείου της προφανώς, με σταμάτησε.
-Ατύχημα;
-Πες το κι έτσι.
Και συνέχισα το δρόμο μου.
Σ. Σ.

-Πάντα με τόσο επιτόκιο δανειζόμαστε.
-Όχι εγώ δεν το ήξερα αυτό.
-Όσα χρόνια είμαι εδώ με αυτό το επιτόκιο δανείζεστε.

Απρέπεια

-Όχι!!! Το λογιστήριο είναι υπεύθυνο και εσείς φταίτε
που δεν έχω λεφτά να αγοράσω ένα καρφί. Δεν έχω
συνεργάτες, δεν ενδιαφέρεστε για την εταιρεία.

Γράφει ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος:

Έσκυψα το κεφάλι και αποχώρησα θεωρώντας ότι δεν
άκουσε τι του είπα, αλλά και θεωρώντας πάλι ότι μου
έδωσε την άδεια να λείψω.
Την επόμενη μαζί με το φίλο μου Γιώργο και συγκινησιακά φορτισμένοι ανηφορίσαμε σιωπηλοί προς το νεκροταφείο στις παρυφές του Υμηττού. Καθίσαμε έξω
από το σπιτάκι, σχεδόν απέναντι από την εκκλησία,
όπου ήταν ο χώρος αναμονής των τεθνεώτων. Ένα ετερόκλητο ενδυματολογικά πλήθος ήταν εκεί από τους
παλαιούς φίλους και συμμαθητές, στο μεταίχμιο της
νιότης και της ωριμότητας. Οι περισσότεροι είχαν χαρούμενη διάθεση, μια χαρμολύπη θα έλεγες, με την
χαρά να κυριαρχεί που συναντούσαν πάλι παλαιούς
γνωστούς και φίλους και αν δεν ήταν ο χώρος του νεκροταφείου, θα νόμιζες ότι βρισκόσουν σε κάποιο από

- Πως θα την έβλεπες μια τέτοια συμπεριφορά;
Ένας άνθρωπος προσκλήθηκε σε γεύμα. Και επήγε.
Και αφού έκατσαν, στρώθηκε αμέσως στο φαί. Το
κατάπιε. Και πριν καλά-καλά οι άλλοι αρχίσουν να
τρώνε, σηκώθηκε και έφυγε. Επειδή τάχα είχε πια
εκπληρωθεί ο σκοπός του!
- Τι θα έλεγες εσύ για τον άνθρωπο αυτό;
- Τι πρέπει να ειπούν οι Άγιοι και οι Άγγελοι για εκείνους που φεύγουν από την θεία Λειτουργία, πριν
ο παπάς ειπεί το «δι’ ευχών»;
Οι Άγιοι λένε:
Είναι ανεκτό να πας λίγο αργά στην Εκκλησία, αλλά
είναι ανεπίτρεπτο να φεύγεις, πριν τελειώσει η θεία
Λειτουργία.
(Περί του Βαπτίσματος)

Σελίδα 26

Εκκλησιαστικαί εορταί
Κατά την παραμονή λοιπόν μιας θρησκευτικής εορτής,
συνήρχοντο οι πιστοί εις τον εορτάζοντα ναόν και εκεί
ετέλουν, ως έλεγον, «παννυχίδα», παννυχίους αναπέμποντες ύμνους. Την επομένην, λίαν πρωί, υπό τους
ήχους του «ξύλου», του και «σημάντρου» ή
«σημαντηρίου» καλουμένου ή από του Θ΄ αιώνος, κατά
τόπους, και της μεταλλίνης καμπάνας (tuba campana)
εγειρόμενοι οι Χριστιανοί μετέβαινον εις τον ναόν, εις
τον οποίον, πριν εισέλθωσι συνείθιζον, κατά τους παλαιότερους τουλάχιστον αιώνας, να νίπτωσι τας χείρας
εις εν τη αυλή υπάρχουσαν κρήνην, ανοσίου θεωρουμένου να προσεύχονται με ανίπτους χείρας.
Εντός του ναού εισερχόμενοι επεβάλλετο να ίστανται
σιωπηλοί παρακολουθούντες την θείαν λειτουργίαν και
ακροώμενοι των μουσικών χορών, οίτινες έπρεπε να
ψάλλωσι κατά την καθιερωμένην μουσικήν τάξιν, των
διευθυνόντων τον ναόν αποφευγόντων, προς μεγαλυτέραν, δήθεν, ευχαρίστησιν του εκκλησιάσματος, να καλώσι τους καλουμένους «καλλιφώνους», τους οποίους
οι μη αρεσκόμενοι εις τους νεωτερισμούς απεδοκίμαζον, διότι αι «καλλιφωνίαι» αυτών, υπενθυμίζουσαι θυμελικά μελωδήματα, ήσαν ανάρμοστοι εις την εκκλησιαστικήν κατάστασιν και ακολουθίαν.
Συνήθεια, παλαιοτέρα άλλως τε, επεκράτει να στρώννυται το έδαφος του εορτάζοντος ναού, διά κλάδων δάφνης ή μυρσίνης ή άλλων ευόσμων φυλλάδων, έθιμον, το
οποίον έφθασε και μέχρις ημών παρ’ οις και το εξής
δημώδες δίστιχον περιφέρεται:
μυρτιά μου χρυσοπράσινη της εκκλησιάς στολίδι
χωρίς εσέ δεν γίνεται κανένα πανηγύρι
Πρέπον δ’ εθεωρείτο οι Χριστιανοί εν ημέραις εορτών
να φέρωσι καθαρά φορέματα και λαμπροφορώσι , δανειζόμενοι, εν ανάγκη, παρά των πλουσιωτέρων φορέματα, όπερ λαμπροφορίας έθιμον και πάλιν διετηρήθη
μέχρις ημών. Ούτως εν Κρήτη «λαμπραγκαινιάζω» σημαίνει κυρίως φορώ, εν Μεγίστη (Καστελόριζο)
«πασκαλιάτικο» λέγεται το καινουργές φόρεμα (κυρίως
το κατά το Πάσχα το πρώτον φορούμενον), και εν Καππαδοκία «αϊφόρι» το καινουργές φόρεμα το κατά την
εορτή αγίου φορούμενον.
Την ιερότητα δε των εορτών, και μάλιστα της Κυριακής, σεβομένη η αρχή επέβαλε την κατ’ αυτήν αργίαν.
Της θείας λειτουργίας ληξάσης, οι εκκλησιαζόμενοι,
οσάκις μάλιστα το μαρτύριον ή ο ναός ήταν εκτός της
πόλεως ή του χωρίου, συνείθιζον, διασκορπιζόμενοι εις
τα πέριξ αυτού, να συμποσιάζωσι σφάζοντες και ψήνοντες διάφορα ζώα, έθιμον, όπερ, ως εθνικόν, η εν Καρ-

Ε Ν ∆ Ο Ν

Του Φαίδωνος Κουκουλέ
Απόσπασμα από το βιβλίο
«Βυζαντινών βίος και πολιτισμός» τόμος Β’ 1
θαγένη σύνοδος δια του 60ου κανόνος της παρεκάλεσε
τον βασιλέα να καταργήση.
Ουχί δε μόνον οι εκκλησιαζόμενοι συνεποσίαζον, αλλα και έψαλλον προς μουσικά όργανα διάφορα
άσματα, στήνοντες άμα και χορούς, καθ’ ων δριμύτατα επεξήλθεν εκ των πατέρων της εκκλησίας κυρίως ο
Μ. Βασίλειος, προς δε παρακολουθούντες θεάματα
μίμων και άλλων παιγνίων.
Εορτάζοντος του καθολικού ναού μιας κώμης,
έκαστος των κατοίκων εθεώρει υποχρέωσιν του να
φιλοξενή και εστιά τους γνωρίμους και εις την εορτή
ελθόντας ξένους, εξ ου εθίμου προέρχεται η Βυζαντινή
παροιμία «μνείας μαρτύρων αριθμεί ψυχή γαστριμάργου», τα δε μοναστήρια είτε οικειοθελώς, είτε και το
τυπικόν των ακολουθούντα, εψώμιζον τους κατά την
πανήγυρίν των προσερχομένους πένητας.
Εις τας μεγάλας δε θρησκευτικάς εορτάς, την Κυριακήν φερ’ ειπείν του Πάσχα, την Μεσοπεντηκοστήν,
της Μεταμορφώσεως, του Ευαγγελισμού, της Αναλήψεως, των γενεθλίων του Χριστού, των Φώτων κ.τ.λ.,
πλην του πολλού λαού, συμμετείχον και τα ανάκτορα,
γινομένης, όπως έλεγον, βασιλικής «πρόδου» ή
«προελεύσεως» ή «προκένσου» (processus), μεταβαίνοντος δηλαδή του βασιλέως εν πομπή προς προσκύνησιν εις διαφόρους ναούς λ.χ. της αγίας Σοφίας, των
αγίων Αποστόλων, του αγίου Μωκίου κ.τ.λ..
Κατά τας προελεύσεις αυτάς ο βασιλεύς εστεμμένος
και παρακολουθούμενος υπό ανωτάτων εφίππων αρχόντων, οίον στρατηγών, πατρικίων, συγκλητικών, διήρχετο δια των εις το ιερόν αγουσών οδών, αι οποίαι είχον καθαρισθή και στρωθή με κλάδους δάφνης, μυρσίνης και δενδρολιβάνου και διαφόρων ανθέων, ενώ κατά διαστήματα επί στύλων είχαν τοποθετηθή στεφάνια
ή σταυροί εξ ανθέων ή κλάδων, οι τοίχοι, αι εξέδραι
και οι εξώσται των εκατέρωθεν οικιών είχαν στολισθή
με τάπητας και διάφορα χρυσά και αργυρά σκεύη, ο δε
λαός επευφήμει τους διερχομένους και οι αντιπρόσωποι των δήμων κατά διαστήματα (δοχάς)
«ηκτολόγουν» ήτοι έψαλλον διαφόρους ύμνους και
επευφημίας. Προστεθείσθω δ’ ότι κατά τας μεγάλας
εορτάς του Δωδεκαημέρου εν τοις ανακτόροις εδίδοντο και επίσημα γεύματα και δείπνα.

Έντυπο πνευματικής εσωτερικής καταγραφής

Σελίδα 27

ΙΕΡΕΣ ΑΚΟΛΟΥΘΙΕΣ ΚΑΙ ΕΚ∆ΗΛΩΣΕΙΣ
Κάθε Τρίτη μετά την ακολουθία του Εσπερινού και της Ιεράς Παρακλήσεως γίνεται
ερμηνεία του βιβλίου της Γενέσεως.
Το μυστήριο της Ιεράς Εξομολογήσεως τελείται από τους ιερείς Ιερού Ναού κατόπιν
συνεννοήσεως ( τηλ. 2104615704 )

23/12/2015
Θα τελεστεί ο Εσπερινός ώρα 17:00 και εν συνεχεία
η Ακολουθία των Μεγάλων Ωρών.
24/12/2015
Παραμονή Χριστουγέννων θα τελεστεί ώρα 07:00 π.μ.
Ο Όρθρος και η Θεία Λειτουργία του Μ. Βασιλείου.
25/12/2015

Κάθε Δευτέρα και ώρα 18:00 λειτουργεί
τμήμα εκμάθησης Βυζαντινής Αγιογραφίας.
Η εβδομαδιαία συνάντηση των παιδιών
του κατηχητικού σχολείου γίνεται κάθε
Κυριακή 10:30 - 11:30
Κάθε Κυριακή και ώρα 18:00 γίνονται οι
νεανικές συναντήσεις, όπου συζητούνται
θέματα και σύγχρονοι προβληματισμοί της
εν Χριστώ ζωής, μέσα από την σοφία των
πατέρων της Εκκλησίας,
με τον π. Γεώργιο Θεοδωρόπουλο.
Κάθε Κυριακή και ώρα 19:00 λειτουργεί
τμήμα εκμάθησης παραδοσιακών χορών
ενηλίκων.
Κάθε Σάββατο τελείται Θεία Λειτουργία.

Την ημέρα των Χριστουγέννων θα τελεστεί ο Όρθρος
ώρα 05:00 π.μ. και εν συνεχεία η Θεία Λειτουργία.
26/12/2015
Σύναξις Υπεραγίας Θεοτόκου, Φυγή εις Αίγυπτον,
Ευθυμίου επ. Σάρδεων ιερομ. & ομολογητού, Ευαρέστου οσ., Κωνσταντίνου Οσ. Εξ Ιουδαίων, Κων/τιου
νέου ιερομ. Ρώσου.
27/12/2015
Στεφάνου Πρωτομάρτυρος & Αρχιδιακόνου, Θεοδώρου
του γραπτού, Μαυρικίου, Φωτεινού & 70 ακόμη μαρτύρων, Θεοδώρου Α’ αρχιεπ. Κων/λεως, Λουκά οσ. του
τριγλίνου.
31/12/2015
Ιερά Αγρυπνία επί τη ενάρξει του
Νέου Έτους 22:30
01/01/2016
Περιτομή του Ιησού Χριστού,
Βασιλείου του Μεγάλου Καισαρείας Καππαδοκίας,
Αγίου Γρηγορίου Ναζιανζού, Οσίου Θεοδώρου,
Πέτρου νεομάρτυρος εκ Τριπόλεως.
04/01/2016
Θα τελεστεί ώρα 05:00 μ.μ. ο Εσπερινός και εν συνεχεία η Ακολουθία των Μ. Ωρών
05/01/2016
Θα τελεστεί ο Όρθρος ώρα 06: 30 π.μ. και εν συνεχεία
η Θεία Λειτουργία και ο Μ. Αγιασμός
Θα τελεστεί ο Μ. Εσπερινός Των Θεοφανείων
ώρα 17:00
06/01/2016
Τα Άγια Θεοφάνεια του Σωτήρος Χριστού
07/01/2016
Σύναξις Τιμίου ενδόξου Προφήτου Προδρόμου και
Βαπτιστού Ιωάννου, Αθανασίου νεομάρτυρος εξ
Ατταλείας, Ιουλιανού του εξ Αιγίνης, Ρωμανού του
νέου ιερομάρτυρος του Λακεδαίμονος.

Σελίδα 28

ENDON
Περιοδική ενημερωτική έκδοση του
Ιερού Ναού Αγίου Παντελεήμονος
Δραπετσώνας
Διευθυντής εκδόσεως
π. Γεώργιος Θεοδωρόπουλος
Αρχισυντάκτης
Στέφανος Φ. Σωτηρόπουλος

Στοιχεία επικοινωνίας για παρατηρήσεις ,
σχόλια , προτάσεις , συνεργασίες
Ι.Ν. Αγίου Παντελεήμονος
Αγίου Παντελεήμονος 12
Τ.Κ. 186 48 Δραπετσώνα
Τηλέφωνο: 210-4615704
Τηλεομοιότυπο: 210-4615759
Ηλ. διεύθυνση: periodikoendon@yahoo.gr
Διαδικτυακό ιστολόγιο :
http://www.periodikoendon.blogspot.gr
Διαδικτυακό ιστολόγιο Ιερού Ναού :
http://www.agios-panteleimon.blogspot.gr

∆ιανέμεται από τον
Ιερό Ναό Αγίου Παντελεήμονος
∆ραπετσώνας
Εισφορές προαιρετικές.
Στείλτε μας την ηλεκτρονική σας
διεύθυνση , για να έχετε το
περιοδικό Ε Ν ∆ Ο Ν σε .pdf
αρχείο , στον υπολογιστή σας .

Όχι συγκέντρωση περιττών.
«Θα σας φέρω ένα παράδειγμα
από τα πλοία. Όταν το φορτίο
είναι πολύ βαρύ, καθίζει το σκάφος· όταν ελαφρωθεί, πλέει γρήγορα. Και στα σπίτια μας το ίδιο
γίνεται· όταν μαζέψεις περισσότερα από όσα σου χρειάζονται χρήματα, μια μικρή ριπή ανέμου,
ένας πειρασμός του βίου και βουλιάζει αύτανδρο το σκάφος· μα
αν σύναξες μονάχα όσα έχεις ανάγκη, και καταιγίδα να σε βρει,
εσύ αλαφροπετάς πάνω στα κύματα»
Άγιος Ιωάννης Χρυσόστομος

έκυπτον άνθρωποι, μετρούντες αδιακόπως χρήματα, παίζοντες με χαρΤου Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη τιά. Ωχροί και δυστυχείς, όλη η ψυχή των ήτο συγκεντρωμένη εις την
ασχολίαν ταύτην. Ο Άγγελος εκάλυΞένος του κόσμου και της σαρκός ψε το πρόσωπον με τας πτέρυγάς
κατήλθεν την παραμονήν από τα του, δια να μην βλέπη, κι έφυγε
ύψη συστείλας τας πτέρυγας, όπως δρομαίος.
τας κρύπτει θείος άγγελος. Έφερε
δώρα από τα άνω βασίλεια, δια να Εις τον δρόμον συνήντησε πολλούς
φιλεύση τους κατοίκους της πρω- ανθρώπους, άλλους εξερχομένους
τευούσης. Ήτον ο καλός άγγελος από τα καπηλεία, οινοβαρείς και
άλλους κατερχομένους από τα χαρτης πόλεως.
τοπαίγνια, μεθύοντας χειροτέραν
Εκράτει εις την χείραν εν άστρον μέθην. Τινάς είδε ν’ ασχημονούν
και επί του στέρνου του έπαλλε ζωή και τινάς ήκουσε να βλασφημούν
και δύναμις και από το στόμα του τον Άη-Βασίλην ως πταίστην. Ο
εξήρχετο πνοή θείας γαλήνης. Τα Άγγελος εκάλυψε με τας πτέρυγάς
τρία ταύτα δώρα ήθελε να μεταδώ- του τα ώτα, δια να μην ακούη, και
ση εις όλους όσοι προθύμως τα δέ- αντιπαρήλθεν.
χονται.
Υπέφωσκεν ήδη η πρωία της πρωΕισήλθεν εν πρώτοις εις εν αρχοντι- τοχρονιάς και ο Άγγελος, δια να
κόν μέγαρον. Είδεν εκεί το ψεύδος παρηγορηθή, εισήλθεν εις την εκκαι την σεμνοτυφίαν, την ανίαν και κλησίαν. Αμέσως πλησίον εις τας
το ανωφελές της ζωής, ζωγραφισμέ- θύρας είδεν ανθρώπους να μετρούν
να εις τα πρόσωπα του ανδρός και νομίσματα, μόνον πως δεν είχον
της γυναικός και ήκουε τα δύο τέ- παιγνιόχαρτα εις τας χείρας και εις
κνα να ψελλίζωσι λέξεις εις το βάθος αντίκρυσεν ένα άνθρωπον
άγνωστον γλώσσαν. Ο Άγγελος ε- χρυσοστόλιστον και μιτροφορούντα
πήρε τα τρία ουράνια δώρα του και ως Μήδον σατράπην της εποχής του
έφυγε τρέχων εκείθεν.
Δαρείου, ποιούντα διαφόρους ακκιΕπήγεν εις την καλύβαν πτωχού σμούς και επιτηδευμένας κινήσεις.
ανθρώπου. Ο ανήρ έλειπεν όλην την Δεξιά και αριστερά, άλλοι μερικοί
ημέραν εις την ταβέρναν. Η γυνή έψαλλον με πεπλασμένας φωνάς:
επροσπάθει ν’ αποκοιμήση με ολί- Τον Δεσπότην και αρχιερέα!
γον ξηρόν άρτον τα πέντε τέκνα, Ο Άγγελος δεν εύρε παρηγορίαν.
βλασφημούσα άμα την ώραν που Επήρε τα πτερόεντα δώρά του – το
είχεν υπανδρευθή. Τα μεσάνυχτα άστρον το προωρισμένον να λάμπη
επέστρεψεν ο σύζυγός της· αυτή τον εις τας συνειδήσεις, την αύραν, την
έβρισε νευρική, με φωνήν οξείαν, ικανήν να δροσίζη τας ψυχάς και
εκείνος την έδειρε με την ράβδον την ζωήν, την πλασμένην δια να
την οζώδη και μετ’ ολίγον οι δύο πάλλη εις τας καρδίας, ετάνυσε τας
επλάγιασαν, χωρίς να κάμουν την πτέρυγας και επανήλθεν εις τας ουπροσευχήν των και ήρχισαν να ρο- ρανίας αψίδας.
χαλίζουν με βαρείς τόνους. Έφυγεν
Δημοσιεύθηκε στην Κυριακάτικη
εκείθεν ο Άγγελος.

Τα πτερόεντα δώρα

Ανέβη εις μέγα κτήριον, πλουσίως
φωτισμένων. Ήσαν εκεί πολλά δωμάτια με τραπέζας κι επάνω των

εικονογραφημένη επιθεώρηση
«Η Αλήθεια» έτος Α΄ 1-1-1907

ότι άλλοι λαμβάνουν. Μόνον να
μην κατηγορηθώμεν διά μικρολοΟ Θεός διψά να διψάται από τους
γίαν, με το να ζητάμε μικρά πράγανθρώπους. Ποτίζει αυτούς που
ματα και ανάξια να μας δοθούν.
θέλουν να πίνουν. Ευεργετεί αυτούς, που αναζητούν την ευεργεσίΆγιος Γρηγόριος Ναζιανζηνός
αν. Δίδει πολύ πιο ευχάριστα, από
Τι είναι ο Θεός.