ทฤษฎีบุคลิกภาพของแคทเทลล์

(Raymond B. Cattell)

ประวัติ
• เกิดที่ประเทศอังกฤษในปี 1905
• ในวัยเด็กเขาชอบแข่ งขันเอาชนะพี่ชายและ
ชอบทํากิจกรรมกลางแจ้ งต่ างๆ
• ผลของสงครามโลกครั ง้ ที่ 1: ตระหนักได้ ว่าเขา
ควรสร้ างสรรค์ ผลงานที่มีคุณค่ าต่ อตนเองและ
ผู้อ่ ืนขึน้ มา

• 15 ปี : สอบเข้ ามหาวิทยาลัยลอนดอน สาขาวิชาฟิ สิกส์ และเคมีเป็ น
วิชาเอก ได้ รับเกียรตินิยมในปี 1924
• ศึกษาต่ อในระดับปริญญาเอกทางด้ านจิตวิทยาและสําเร็จการศึกษา
ในปี 1929
• ในขณะที่เป็ นนักศึกษา มีโอกาสเป็ นผู้ช่วยวิจัยของชารฺลส์ สเปี ยร์ แมน
ผู้คดิ ค้ นสถิตกิ ารวิเคราะห์ องค์ ประกอบ (Factor Analysis)  นํา
เทคนิคนีม้ าใช้ ในการศึกษาบุคลิกภาพ
• แคทเทลล์ ได้ ทาํ งานวิจยั และงานสอนกับศาสตราจารย์ ทางจิตวิทยาที่
มีช่ อื เสียงหลายคน รวมทัง้ ได้ ทาํ งานในมหาวิทยาลัยหลายแห่ ง
• ได้ รับตําแหน่ งศาสตราจารย์ ท่ มี หาวิทยาลัยฮาวายในปี 1977
• ขณะที่อยู่ท่ ฮี าวาย ได้ เขียนตําราและทําการค้ นคว้ าวิจยั ทางจิตวิทยา
โดยตลอดจนกระทั่งเสียชีวติ เมื่อวันที่ 2 กุมภาพันธ์ 1998

Specific Equation
• “สิ่งซึ่งชีบ้ ่ งว่ าบุคคลจะทําอะไรเมื่อตกอยู่ในสถานการณ์ อนั ใดอันหนึ่ง”
• สมการ Specific Equation
R
= f(S,P)
R
คือ Response
f
คือ function
S
คือ Situation
P
คือ Personality
• พฤติกรรมที่บุคคลแสดงออกมาเป็ นผลจากการที่เทรทต่ างๆ ที่
เกี่ยวข้ องกับสถานการณ์ นัน้ ๆ แสดงออกเพื่อโต้ ตอบกับสถานการณ์
นัน้ ๆ

Traits
• เทรท = โครงสร้างทางจิตที่สามารถสรุ ปได้จากลักษณะของพฤติกรรม
ที่บุคคลแสดงออกอย่างโดดเด่นในช่วงเวลาและสถานการณ์ต่างๆ กัน
• มีลกั ษณะที่มน่ั คงและสามารถใช้ทาํ นายบุคลิกภาพของบุคคลได้
• ใช้เทคนิคการแยกองค์ประกอบในการศึกษา

Traits
1. Surface Traits (อุปนิสยั พืน้ ผิว)
• ลักษณะของบุคลิกภาพภายนอกที่บุคคลแสดงออกมาในลักษณะกลุ่ม
พฤติกรรมหลายๆ ลักษณะด้ วยกัน
• เป็ นลักษณะรวมๆ ของมนุ ษย์
• เทรทพืน้ ผิวที่มีลักษณะคล้ ายคลึงกันสามารถรวมกันเป็ นกลุ่มเดียวกั
• ใกล้ เคียงกับ Common Traits
• จัดบุคลิกภาพที่มีค่าสหสัมพันธ์ ตงั ้ แต่ 60 ขึน้ ไปให้ อยู่ในกลุ่มเดียวกัน
• สามารถเปลี่ยนแปลงได้ จึงไม่ นํามาอธิบายบุคลิกภาพที่แท้ จริงของ
มนุษย์

Traits
2. Source Traits (อุปนิสัยโครงสร้ าง/ดัง้ เดิม)




ลักษณะอุปนิสัยภายในที่แท้ จริงของแต่ ละบุคคล
ได้ รับอิทธิพลมาจากพันธุกรรมและสิ่งแวดล้ อม
เป็ นอุปนิสัยประจําตัวและเปลี่ยนแปลงค่ อนข้ างยาก
เป็ นพืน้ ฐานบุคลิกภาพของบุคคลทัง้ ทางบวกและทางลบ
ใช้ การวิเคราะห์ องค์ ประกอบเพื่อหาว่ าลักษณะอุปนิสัยใดมีค่า
สหสัมพันธ์ สูง ลักษณะอุปนิสัยใดมีค่าสหสัมพันธ์ ต่าํ แล้ วจัดกลุ่มแยก
ออกจากกัน
• แคทเทลล์ จาํ แนกเทรทโครงสร้ างออกเป็ น 16 ลักษณะ

16 Source
Traits

ค่ าสหสัมพันธ์ ต่าํ (-)

องค์ ประกอบ
(Factor)

ค่ าสหสัมพันธ์ สูง (+)

เก็บตัว

A

เข้ าสังคม

ฉลาดน้ อย

B

เฉลียวฉลาด

เจ้ าอารมณ์

C

ไม่ หวั่นไหว

ถ่ อมตน

E

แสดงตัว

นิ่งเงียบ

F

กระตือรื อร้ น

ไม่ ยดึ มั่นในกฎ

G

ยึดมั่นในกฎ

ขีอ้ าย

H

กล้ าแสดงออก

ใจแข็ง

I

ใจอ่ อน

ไว้ วางใจ

L

ขีส้ งสัย

ตามความเป็ นจริ ง

M

เพ้ อฝั น

ทื่อตรง

N

ฉลาดหลักแหลม

มั่นคง

O

หวาดหวั่น

ชอบอนุรักษ์

Q1

ชอบทดลอง

พึ่งพาผู้อ่ นื

Q2

พึ่งพาตัวเอง

ปล่ อยปละละเลย

Q3

ควบคุมตัวเอง

ผ่ อนคลาย

Q4

เครี ยด

องค์ประกอบที่ทําให้ เกิดบุคลิกภาพ
• มี 2 องค์ ประกอบ คือ
1. พันธุกรรม
2. สิ่งแวดล้ อม
• แคทเทลล์ ได้ ศึกษาเปรี ยบเทียบความเหมือนในฝาแฝดโดยอาศัยสถิติ
เพื่อศึกษาความสําคัญของปั จจัยทางชีววิทยาหรื อพันธุกรรมและ
สิ่งแวดล้ อมที่มีอทิ ธิพลต่ อบุคลิกภาพของมนุษย์
• ผลของการวิเคราะห์ แสดงให้ เห็นว่ าพันธุกรรมจะมีอทิ ธิพลต่ อเทรท
บางชนิดเป็ นอย่ างมาก
• สรุ ป: หากเราแบ่ งบุคลิกภาพออกเป็ น 3 ส่ วนเท่ าๆ กันแล้ ว พบว่ า
– ได้ รับอิทธิพลจากพันธุกรรม 1 ส่ วน
– ได้ รับอิทธิพลมาจากสังคมและสิ่งแวดล้ อม 2 ส่ วน

องค์ประกอบที่ทําให้ เกิดบุคลิกภาพ
• เราสามารถจําแนก Source Traits ออกเป็ น 2 เทรทย่ อย ดังนี ้
1. Constitutional Traits
– เทรทหรื อพฤติกรรมที่มีพืน้ ฐานมาจากลักษณะทางชีววิทยาหรื อ
พันธุกรรมของบุคคล
2. Environment Mold Traits
– เทรทหรื อพฤติกรรมที่มีพืน้ ฐานมาจากสิ่งเร้ าทางสังคมและ
สิ่งแวดล้ อม ซึ่งฝั งอยู่ในบุคลิกภาพของมนุษย์

พัฒนาการของบุคลิกภาพ
ขัน้ ที่ 1 วัยทารก (แรกเกิด - 5 ปี )
• ทัศนคติทางสังคมจะพัฒนาพร้ อมกับ Ego และ Superego จะเกิดขึน้
ในพัฒนาการขัน้ นี ้
• เป็ นช่ วงที่มีแต่ ความขัดแย้ ง และเป็ นช่ วงสําคัญมากของพัฒนาการ
บุคลิกภาพ
• จะได้ รับอิทธิพลจากพ่ อแม่ ผ้ ูปกครองและพี่น้อง และได้ รับอิทธิพล
จากประสบการณ์ ในการหย่ านมแม่ และการฝึ กขับถ่ าย
• อาจได้ รับผลกระทบจากปมปากและปมทวารหนัก

พัฒนาการของบุคลิกภาพ
ขัน้ ที่ 2 วัยเด็ก (6 - 13 ปี )



เป็ นช่ วงที่เด็กสามารถเสริมพลังของ Ego ได้ อย่ างต่ อเนื่อง
เริ่มเป็ นอิสระจากพ่ อแม่
เริ่มพัฒนาความสัมพันธ์ กับเพื่อน
มีความสนใจทางสังคมมากขึน้

พัฒนาการของบุคลิกภาพ
ขัน้ ที่ 3 วัยรุ่ น (14 - 23 ปี )
• มีการเปลี่ยนแปลงทางร่ างกายอย่ างรวดเร็ว อารมณ์ ไม่ ม่ ันคง
• สนใจเพื่อนต่ างเพศ สนใจช่ วยสังคมมากขึน้
• ที่มาหลักของความขัดแย้ งในช่ วงนีค้ ือ
1) ความต้ องการเป็ นอิสระจากพ่ อแม่
2) เตรียมตัวสู่อาชีพ
3) ไม่ ไพอใจในเรื่องความสัมพันธ์ ทางเพศ
4) ต้ องการสร้ างภาพของตน
• ถ้ าผ่ านได้  เกิดความพึงพอใจในความรู้สึกนึกคิดเกี่ยวกับตนเอง และพัฒนา
บุคลิกภาพเข้ าสู่วัยต่ อไปได้

พัฒนาการของบุคลิกภาพ
ขัน้ ที่ 4 วัยวุฒภิ าวะ (23 - 65 ปี )

2 ช่ วง ดังนี ้

1) วัยวุฒภิ าวะตอนต้ น (23-50 ปี )
• เป็ นวัยที่มีความที่มีความพร้ อมและพึงพอใจทัง้ ด้ านอาชีพ
การมีค่ คู รอง และครอบครั ว
• บุคลิกภาพจะไม่ ค่อยมีการเปลี่ยนแปลง และมีความมั่นคง
ทางอารมณ์ มากขึน้
• มีความเปลี่ยนแปลงในความสนใจและเจตคติเพียงเล็กน้ อย
เท่ านัน้

พัฒนาการของบุคลิกภาพ
ขัน้ ที่ 4 วัยวุฒภิ าวะ (23 - 65 ปี )
2) วัยวุฒิภาวะตอนปลาย (50-65 ปี )
• บุคลิกภาพจะเริ่มมีการเปลี่ยนแปลงอันเป็ นผลมาจากการ
เปลี่ยนแปลงทางร่ างกาย สังคม และจิตใจ
• ความกระฉับกระเฉงลดลง
• สภาพร่ างกายและสุขภาพเสื่อมลง

พัฒนาการของบุคลิกภาพ
ขัน้ ที่ 5 วัยชรา (65 ปี ขึน้ ไป)
• ร่ างกายเสื่อมโทรม สูญเสียพลังทางร่ างกายอย่ างรวดเร็ว
• ทํางานที่ต้องใช้ ความคล่ องตัวได้ ลาํ บาก
• เผชิญกับการสูญเสีย
– สูญเสียบุคคลอันเป็ นที่รัก เช่ น ภรรยา สามี
– สูญเสียหน้ าที่การงาน
– สูญเสียสถานภาพบางอย่ างทางสังคมไป

16 PF




Sixteen Personality of Factor Questionnaire: 16PF
ยึดแนวทางวิเคราะห์ จาก Source Traits 16 ด้ าน
ใช้ วัดในบุคคลที่มีอายุตัง้ แต่ 16 ปี ขึน้ ไป
ใช้ โปรแกรมคอมพิวเตอร์ คาํ นวณคะแนนและการตีความ
นิยมใช้ อย่ างกว้ างขวางในงานวิจยั ต่ างๆ การวินิจฉัยโรค และการแนะ
แนวอาชีพ

16 PF



ประกอบด้ วยข้ อคําถามมากกว่ า 100 ข้ อ
เป็ นข้ อคําถามแบบให้ เลือกตอบ
จัดแบ่ งบุคลิกภาพออกเป็ น 16 ลักษณะ
ถ้ าบุคคลใดได้ คะแนนองค์ ประกอบใดสูง (+) ก็จะมีบุคลิกภาพที่
แตกต่ างจากบุคคลที่ได้ องค์ ประกอบนัน้ ตํ่า (-)

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful