You are on page 1of 42

Kimya

Dergisi

NOVATF
Kimya Dergisi
YIL:3 SAYI:26 EYLL 2015

HDROJELLER VE
UYGULAMA ALANLARI
Artma ve Artma Kimyasallar
Kantaron iekleri
G Tutuurluk
CisPlatin

Likopen

Haberler
Faydal Linkler
Szlk(ng-Trk)
Element Tanma
Bulmaca

nsz
Hakkmzda

novatif Kimya Dergisi Haziran 2013te almalarna balayan Austos 2013te ilk saysn karan,
internet ortamda faaliyet gsteren, Kimya ve Kimya
Sektr hakknda yazlar yazlan, yazarlarn online
ortamdan edinen bir e-dergidir.
Dergimiz Kimya ile ilgili yazlarnz online ortamda
sizlerden alarak sizi tantmay, sektrden olan arkadalara kimya dergisi okumann keyfini yaatmay,
kimya ile ilgili piyasada ok okunan bir dergi olabilmeyi kimyay seven, kimyay takip eden, kimya
ile ilgili bildiklerini paylaan bir kesim oluturmay
hedef edinmitir.
Dergimizde kimya zerine blm okuyan, mezun
herkes bize yazabilir. Kimya ile ilgili bir blm
bitirmi olmanz yeterli.
Dergimizde yazarlarmzn yazd yazlar ksm,
haber ksm, bulmaca ksm, elementleri tanyalm
ksm, kimya szl ksm ve faydal web siteleri
ksm adl blmler vardr.
Elenerek ve renerek okumanz, bize yazmanz
dileimizle...
NOVATF KMYA Dergisi Ynetimi

Sahibi :

Yavuz Selim Kart

Genel Yayn Ynetmeni :

Yavuz Selim Kart

Yayn Danman :

Yavuz Selim Kart

Dergi Editrleri :

Yavuz Selim Kart


Ebru etinkaya

Haber Blm :

Yavuz Selim Kart


Ebru etinkaya
Hatile Moumintsa

Facebook Ynetimi
ve Bilgi Aratrma :

Yavuz Selim Kart


Hatile Moumintsa

Twitter Ynetimi :

Yavuz Selim Kart

Instagram Ynetimi :

Yavuz Selim Kart

Dergi Tasarm :

Yavuz Selim Kart

KURALLAR
Dergimiz Hakknda
1. novatif Kimya Dergisi yazlarn herhangi bir

makalenizde veya yaznzda kullanmak iin yazsn


aldnz kiiye mail atarak haber vermek durumundasnz. Kullanm olduunuz bu yazlarn
kaynan bu dergi olarak belirtmek zorundasnz.
2. Dergide yazlan yazlarn sorumluluu birinci
derece yazara aittir. Bu konu hakknda bir sorun
yayorsanz ilk olarak yazara ulamalsnz.
3. Dergide yer alan bilgileri kullanarak banza gelebilecek felaketlerden ya da ilerden dergi sorumlu
deildir.
4. Dergide yazarlarn kullanm olduu resimlerde
kesinlikle kaynak belirtilmek zorundadr. Aksi durum olduu zaman bunu yazarn kendisine ulaarak
hallediniz. nk bizim yazarlarmzdan ricamz
telif haklarna riayet ederek resimlerini dkmanlarna eklemeleri. Buradan kacak problemlerden
dorudan yazarlar sorumludur. Dergi sorumlu
deildir.
5. Dergide benim de yazm olsun diyen yazarlarmz
var ise. Yazlarnz iin ltfen Yavuz Selim KART ile
konuun. Dergi ile iletiim kurmak iin
www.facebook.com/groups/147842018740235/
Grubu aracal iletiim kurabilirsiniz. Bu grup
aracl ile bizimle iletiimde kalabilirsiniz.
6. Elimize ok yaz gelmedii takdirde her yazy
yaymlamaya gayret edeceiz. Amacmz hem yazan
bir kesim salamak, hem bilgilerinizi 3. ahslara
yaymak hem de sizleri en iyi ekilde tantmaktr.
7. Sayfamzda yaynlanmasn istediiniz yazlar
info@inovatifkimyadergisi.com mail adresine
gndermeniz rica olunur. Bu mail adresine gnderdiiniz yazlarda bir eksiklik var ise editrlerimiz
tarafndan incelenecektir. Eksik ksmlar var ise size
geri dn yaplacaktr. Dzeltmeniz iin tavsiyelerde bulunulacaktr. Ltfen geri dn yaplnca
bunu kendinizi kmsemek olarak grmeyin.
Ama daha gzel bir yaz ve daha gzel bir dergi.
8. Dergimize gndereceiniz yazlar en fazla 6 sayfa
olabilir. 6 Sayfay gememeye aln.
9. Dergimize yapacanz eletirileri de arkadalarmza saygsz bir biimde deilde ll bir
biimde sayfalarda yapmaya dikkat ediniz. Bu ii
herkes gnll yapyor. Ltfen saygda kusur etmeyiniz.
10. Dergi ekibi gnll kiilerden olumutur. Bu

dergi ilk kurulduu andan beri byledir. Dergi


ekibinde olan herkes bu kural kabul etmi saylr.
Gelen herkese en bata bu kural sylenir. Grevini
yapmayan, dergide anlamazlk karan, huzur bozan, dergi yneticisini dinlemeyen, ben kafama gre
hareket ederim diyen herkes ekipten karlr.
11. Dergimizde yazabilecceiniz konular
aada listelenmitir.
* Akademik Makaleler
* Endstriyel Konular
* niversite Hayatndaki Skntlar Sorunlar
(Kimya zerine blmler iin)
* Hayatndaki Skntlar Sorunlar
* Laboratuvar zerine Yazlar
* Kimya Sanayi Uygulamalar
* Teorik Kimya zerine Makaleler
* lkemizdeki Kimya ile ilgili Kanunlar zerine
Yazlar
* Kimya Sektrnde Gvenlik nlemleri ve Dikkat
Edilecek Husular zerine Yazlar
* Kimya Sektrnde Bilgisayar Uygulamalar
zerine Yazlar
temel konular bunlar. Bu konular ile ilgili bize yazp
gnderebilirsiniz. Gndereceiniz eyler Kimya
Dnyas ile alakal olmal yoksa yaymlanmaz.
12. Dergide dini ve siyasi ierikli yazlar yaymlanmaz. Herhangi bir dini grubu temsil eden ya da
herhangi bir siyasi grubu temsil eden sz ve kelimeler yaznzda olursa dergi o ksmlar deitirmeniz
konusunda sizi uyarr. Deitirmezseniz dergi
yaymlamama hakkn elinde tutar. Bu konuda son
sz dergi yneticisine aittir.
13. Dergi tasarm ve ynetiminden sorumlu arkada
buraya ek maddeler koyup deitirme yetkisine
sahiptir.
14. Dergiyi okuyanlar ve dergi ekibi bu kurallar
kabul etmi saylrlar.

NOVATF KMYA Dergisi Ynetimi

Ekibimiz
BZ KMZ

Yavuz Selim
KART
EBRU
ETINKAYA

Hatile
MOUMINTSA

Kimya
Dergisi

https://www.facebook.com/InovatifKimyaDergisi
https://twitter.com/InovatifKimya
http://www.linkedin.com/profile/view?id=299289606
Instagram

http://www.instagram.com/inovatifkimyadergisi

Editrden
Merhaba
NOVATF KMYA Dergisi Okuyucular

Deerli Okuyucularmz;

Gnlllk esasna gre ileyen dergimizde sizlerin gnderdii yazlarla 26. Sayy karmann mutluluunu yayoruz. Her geen gn byyoruz. Desteklerinizi esirgemediiniz iin ok
teekkrler.

E-Dergimizde yaymlanmas iin gnderilen yazlarn yurt ii ve yurt d birok kanaldan
okunmas ve olumlu bildirimlerin gelmesi bizi olduka mutlu etmekte. Gn getike byyen,
gelien ve her geen gn okuyucu kitlesi artan e-dergimizde sadece yazlarnz yaymlanmyor.
Yazlarnz ile sizleri de sosyal medyada tantma gayreti iindeyiz. cretsiz etkinliklere verdiimiz
sosyal medya desteimiz de srmekte. Bu konuda bize her zaman mail ile ulaabilirsiniz.

Bu ay E-Dergimizde 6 farkl yaz bulunmakta. Bize bu ay gnderilen yazlar. Likopen yazsnda, likopen ve salmz hakknda bir yaz okuyacaksnz. CisPlatin yazs, kemoterapide kullanlan
etken maddelerin vcuda etkisi hakknda bir yaz. Hidrojeller ve Uygulama Alanlar yazs, bu
ayn kapak konusu. Artma ve Artma Kimyasallar yazs, su artm hakknda ierikli bir yaz.
Kantaron iekleri yazs, iek ve salmz ile ilgili bir yaz. G Tutuurluk yazsnda ise tekstil
materyalleri ve tutuurluk hakknda bir yaz okuyacaksnz. Element Tanma ksmnnda bu ay srada
Silisyum Elementi var. Yurttan ve Dnyadan Kimya Haberleri ile de gndemi takip edeceksiniz. Her
ay web siteleri ksm ile bu ay da birok web sitesi kefedeceksiniz. Szlk ksmnda ngilizce-Trke
Kimya kelimelerini reneceksiniz. Bulmaca ksmnda ise hem elenip hem reneceksiniz.
Umarz memnun kalarak okursunuz. Bize yaz gnderen emek harcayan meslektalarmza, takipilerimize, sevenlerimize teekkr bir bor biliyoruz. Kimya zerine blm okuyan, alan her kesimden ve sektrden bilgilendirici yazlar bekliyoruz. Bir sonraki ay grmek zere. Sevgiyle kaln.

Yavuz Selim Kart


Dergi Editr

IINDEKILER

Likopen 7
CisPlatin

Hidrojeller ve Uygulama Alanlar 11


Artma ve Artma Kimyasallar 16
Kantaron iekleri 20
G Tutuurluk 23
Element Tanyalm 27
Szlk (Ing-Trk) 28
Haberler 29
Faydal Siteler 39
Kimya Bulmaca 40
Kimya Bulmaca zm (nceki Ay) 41
Sizde Yazarmz Olun 42

Suat YASAR DIKKAYA


su_yasar@hotmail.com

LKOPEN
LKOPENN MUCZES KMYASINDA SAKLI

Kimya
Mhendisi

zellikle kadnlar yakndan ilgilendiren bu pigmentin


kimyasaln ortaya dkp, srrn aa karyoruz.

Gzellik uruna bol bol tketilen en gl antioksidan LKOPENi bu kadar ekici klan sadece antioksidan zellie sahip olmas m, yoksa bu zellii
dnda baka yetenekleri de var m?
Likopenin kimyasn kurcaladka baka yetenekleri
de ortaya kacak ve bu pigmetin anna yakr bir
kimyaya sahip olduunu siz de greceksiniz.
Domates, karpuz, pembe/krmz greyfurt, krmz
portakal, kuburnu gibi krmz gdalarda bulunan
ve yalanmay nleyen en gl karotenoid olarak,
bu antioksidan zellii nereden geliyor diye merak edenler bu her derde deva pigmenti yakndan
tanyalm!

Likopen; Karotenoidler familyasndan olup, 8 izoprenden meydana gelmi bir terpendir, parlak

krmz renklere sahip olmas onun konjge karbon ift balarna sahip yapsndan kaynaklanmaktadr. Bu pigment grnr spektrumun ounu sourduundan rengi krmzdr.

LKOPEN

Suda znmediinden gda boyas olarak da kullanlabilen likopen yada kolaylkla znebilmektedir.
Likopen, tekli oksijeni etkisiz klma zelliine
sahip olduundan en gl antioksidandr. Tekli
oksijen deri yalanmasnn balca sebeplerindendir ve mor tesi nlardan dolay olumaktadr.
Likopen, yalanmay nlemenin haricinde zarar
grm hcreleri de onarabilme zelliine sahiptir. te bu zellii sayesinde likopenli gdalar ok
tketen insanlarn ciltlerini daha parlak ve bronz

gsterip ge yalanmasn salamaktadr.


Ayrca kadnlarda kalp ve damar hastalklarnda
koruyucu bir etkiye sahip olmakla birlikte yaplan
aratrmalarda sindirim sistemi, meme kanseri,
mide kanseri, prostat kanseri, akcier kanseri
ve rahim kanseri gibi hastalklar engelledii
grlmtr.

Kolestrol drme etkisine de sahip olan likopen LDL oksidasyonunu da baskladndan koroner kalp
hastal riskini azaltt Toronto niversitesinde yaplan aratrmalar sonucunda bulunmutur.
Sebze ve meyvelerdeki likopen maddesinin
oran, bitkinin yetitii topraa ve iklim
artlarna gre farkllk gstermekle birlikte
stldnda ya da yada piirildiinde likopen oran art gstermektedir. zellikle
domates iin sylyoruz piirirken zeytinya
kullanldnda likopen miktarn arttrmakla birlikte zeytinya sayesinde sindirimi de
kolaylatrm olacaksnz.
Erkeklerin de en az kadnlar kadar bu konuya
ilgi gsterdiini biliyoruz! O zaman bata
domatesin kendisi, salas, suyu, ketab olmak
zere sizleri krmz sebze ve meyve tketimine nem vermeye davet ediyoruz. Yukarda
da saydmz gibi sadece yalanmay nlemek adna deil bir ok hastal da nleyen
bu kimyasal daha salkl bir yaam iin
hayatmza daha ok katalm
Kaynaklar :

https://tr.wikipedia.org
http://www.bilgiustam.com
http://www.onkder.org

C i s Pl atin

BRS BU DNAYI DURDURMALI !

Volkan SAHIN
sahinvolkan@outlook.com.tr

Kimyager
(grenci)

erkese merhaba. nsanolu var olduundan beri dinamik bir dnyada yaamaktadr. Canllk, ortam artlar uygunsa remek ve genetik materyali aktarmak,
artlar uygun deilse savamak ve hayatta kalmak zerine
bir dzende srmektedir. Tabii olarak gemiten gnmze
bir ok etken insan yaamn ve saln olumlu yada olumsuz etkilemitir. Bu yazda sizlere hem kendi salmz
metabolik ve psikolojik ynden hem de evremizi
derinden etkileyen bir hastalk olan kansere kar kullanlan etken maddelerden birisi, daha ok cisplatin olarak adlandrlan bu yapdan genel hatlaryla
sz
etmek istiyorum. Eer sizlerde kemoterapide
kullanlan etken maddelerin vcuttaki etki
mekanizmasn merak ediyorsanz buyurun
balayalm hepinize iyi okumalar.
Cisplatin, cis-diamino-dikloroplatin (II), kemoterapide
(kansere kar
kimyasal tedavi) kanseri tedavi etmek amal kullanlan platin
merkezli bir etken
maddedir. Hcre geliimi ve oalmasn nleyen bu bileik dier kemoterapik maddelerle ayn etkiye
sahiptir. Kanserli hcreler kadar normal hcreleri de etkilemesine karn, reme hzlarnn ok byk
olmas nedeniyle kanserli hcreler zerinde daha ok etki gsterir.
Hcre oalmasna etkisi B. Rosenberg tarafndan kefedildi. Rosenberg, E.coli bakterisi bir elektriksel
alana konulduunda blnmesinin durduunu, iplikciklerin bydn ve bunun antitmr ajanlar
ile tedavideki davranlarnn ayn olduunu farketmiti. Platin elektrot ve amonyum klorr tamponunda ilerinde cisplatinin de olduu bileikler olutuu biliniyordu.

Cisplatin etkisini hcrelerdeki deoksiribonkleik


asit (DNA) zerinde gsterir, bilinen sarmal yapy
bozarak hcre oalmasn engeller. Byme
srasnda DNA molekl alr (Fermuarn almas
gibi) ve her bir zincirde yeni e molekller oluur.
Bylece nce bir molekl varken sonuta iki molekl ortaya kar. Bir ok kanser tedavisi bu ilemin
durdurulmasna baldr. Bylece kanserin tipik
zellii olan lsz oalma nlenir. Cisplatin,
diakua kompleksine hidroliz olur, bu da DNA'daki guanin azot atomu ile tepkime verir ve komu
guanin bazlar arasnda genellikle ayn iplikikten ,
bazen de iplikikler arasnda apraz ba oluturur.

DNA sarmal iinde 34 derece den byk al bir


kvrmdr. ekildeki bu deime DNAnn kendisini
elemesini engeller ve kanserin gelimesi yavalar.
Gerekten bu tedavi henz mekanizmas yeterince
ak olmasa da, kanserin klmesi ile sonulanr.
Antikanser aktivitesine sahip olduuna inanlan bir
protein bir cisplatin-deitirilmi DNA kompleksi
ile birletiinde, DNA iinde daha byk al bir
kvrm gsterir, proteinden bir fenilalanin halkas
oluan entiin iine yerleir. Byle bir balanma
cisplatin tanmasn ve DNAnn dier onarm
tepkimelerini engelleyebilir

Kanser tedavisinde kullanlabilecek etkin bir mutajenik maddenin yapsal zelliklerinin belirlenmesi
amac ile bir ok bileik test edilmi ve aadaki sonulara varlmtr.

1. Cis konumda, DNA azotlar ile yer deitirebilecek bir ift sert, eksi ykl ligant bulunmaldr. (klor

veya oksijen gibi)

10

2. Hcre zarndan geebilmeli (yksz kompleksler) ve suda znr olmaldr


3. Dier iki ligant tepkimede bir etkinlii olmayan birincil yada ikincil aminler olmaldr.
Grld gibi bir maddenin kemoterapik madde klasmannda saylmas iin gereken artlar ve klasmana giren maddelerinde etki mekanizmalar genel hatlaryla bu zemini oluturmaktadr.
Kaynaklar :
norganik kimya, nc bask, Gary L. Miessler; Donald A. ,eviri editrleri: Prof. Dr. Nurcan Karacan-Prof. Dr. Perihan Grkan

Ebru CETINKAYA
ebr_ctnky_81@hotmail.com

Hidrojeller
ve Uygulama
Alanlar

olimerler, ok sayda ayn ve ya farkl atomik gruplarn kimyasal balarla az ya da


ok dzenli bir biimde balanmas sonucu
oluan uzun zincir ve yksek molekl arlna
sahip bileiklerdir. Polimeri oluturan mono-

Kimyager
(grenci)

merler ayn trden ise Homopolimer, birden


fazla farkl monomerin oluturduu polimer ise
Kopolimer olarak adlandrlr. Hidrojeller,
temelde hidrofilik kopolimer ya da homopolimerlerden oluur.

11
ekil-1: Monomerlerin polimerletirme tepkimesi ile polimer oluturmas
Hidrojeller, sulu ortamda brakldklarnda
znmeyen, suyun byk miktarn bnyesinde
tutarak ime zellii gsteren, ok sayda hidrofilik gruplar ieren, boyutlu-a yapl polimerlerdir. Su sever olmalar nedeniyle hidrofil
polimerler olarak da adlandrlrlar. Hidrojeller,
alarndaki polimer zincirlerine hidrofilik karakter salayan -SO3H, -COOH, -CONH2, -OH
ve -NH2 gibi fonksiyonel gruplara sahiptir. Bu
gruplardan dolay bal duruma geen su nedeniyle apraz bal polimer hacim ve ktle artyla
imeye balar. apraz bal polimerdeki su sever
gruplarn fazla sayda olmas daha fazla imeye
sebep olur. Yaplarnda ok fazla su tutabilme
zelliine sahip hidrojeller ayrca yumuak ve
esnek yapda olmalar dolaysyla canl dokularla
ok byk benzerlikler gstermektedirler.

ekil-2 : Su absorplayan hidrojelin yaps

12

1950li yllarn balarnda bilim insanlar gz biliminde kullanlmak zere yeni bir madde tasarlam ve bundan yola karak HEMA(2-hidroksietil metakrilat) ve EDMA(etilen dimetakrilat)
kopolimerizasyonu ile ilk hidrojeli sentezlendiler.
lk hidrojel bazl yumuak kontakt lensler bu
yllarda hazrlanmtr.1959-1960 yllarnda ise

hidrojellerin biyouyumluluu ile ilgili almalar


yrtlmtr. Ayn yllarda tbbi uygulamalara
uygun hidrojel sentezi balam ve ayrca ameliyat
sonras oluan yaralarn izlerinin silinmesi iin de
kullanlmtr. Devam eden yllarda farkl alanlarda yaplan almalarla hidrojeller yaammzda
nemli bir yer alm oldu.

Hidrojellerin sentezi kimyasal balatcl serbest


radikal polimerlemesi ile veya yksek enerjili
nlar ile balatlan radikalik zincir polimerlemesi
ile gerekletirilmektedir.

hazrlanmas drt basamaktan olumaktadr:


balama, zincir bymesi ve apraz balanma,
birleme veya blnme ile sonlanma. lk nce
apraz balayclar varlnda birbirine kimyasal
olarak balanan monomerler polimerleri oluturmakta ve daha sonra monomerlerin bazlarnn
apraz balayc ile yer deitirip polimer zincirlerinin birbirine balanmasyla da hidrojel olumaktadr.

Kimyasal apraz balanma ile hidrojel hazrlanmas, bir veya daha fazla monomerin az miktarda
apraz balayc kullanlarak dorudan apraz
balanmasyla oluur. Kimyasal yolla hidrojel

ekil-3 : apraz balanma esnasnda oluan aamalarn ematik gsterimi

Yksek enerjili nlar ile balatlan radikalik zincir


polimerlemesinde, uyarlma , ve nlar, elektronlar, protonlar ve ntronlar gibi hzlandrlm
taneciklerin etkisi ile yaplr ve zellikleri itibari ile
fotokimyasal polimerlemeye benzer. Bu yntemin
stnlkleri, polimerlemenin kat, sv, gaz fazlarndan istenilen fazlarda yaplabilmesi ve baka
yntemlerle polimerletirilmesi zor olan monomerlerin kolayca polimerletirilmesidir. Ayrca
formlasyonda hidrojellerin gda, ila ve farmastik endstrilerde toksik oluu nedeniyle kullanlmasn kstlayan bir apraz balaycnn olmay
bu yntemin nemli avantajlarndandr.
Polimerik hidrojeller yukarda bahsedildii gibi
eitli tekniklerle hazrlanabilmelerine ramen,

kullanlan en yaygn yntem, hidrofilik yapdaki


iyonik olmayan akrilamid (AAm) gibi monomerlerin N-N--metilenbisakrilamid (BIS) gibi apraz
balayc eliinde serbest radikalik apraz balanma kopolimerizasyonudur. ime kapasitesini
artrmak iin iyonik komonomerler de reaksiyon karmna eklenebilmektedir. Hidrojellerin
hazrlanmasnda kullanlan monomerler, polimerizasyon scaklnda genellikle kat halde olduklarndan, polimerizasyon reaksiyonlarnn sulu
zeltilerde yrtlmesi gerekmektedir. Hidrojel
yaps ve zellikleri, apraz balayc konsantrasyonu, monomerlerin konsantrasyonu ve as
yapy oluturan birimlerin kimyas gibi dorudan
hidrojelin oluturulduu koullara baldr.

ekil 4 : Solda kuru hidrojel,sada ise imi hidrojel grnm

Hidrojeller kendi ilerinde eitli ekillerde


snflandrlabilirler.
Bunlar;

Hazrlama yntemine gre;


Homopolimer hidrojeller,
Kopolimer hidrojeller,
oklu polimer hidrojeller,
IPN (interpenetrating networks, i ie gemi a
yaplar) hidrojeller

erdikleri yan gruplara gre;


Ntral (iyonik olmayan) hidrojelleri
yonik hidrojeller

13

Fiziksel yaplarna gre;


Amorf hidrojeller
Yar-kristalin hidrojeller
Hidrojen bal hidrojeller

apraz balanma
durumlarna gre;
Fiziksel apraz bal hidrojeller
Kimyasal apraz bal hidrojeller

Kaynaklarna gre;
Doal hidrojeller
Sentetik hidrojeller

Su ieriklerine gre;

14

Dk ime dereceli (% 20-50) hidrojeller


Orta ime dereceli (% 50-90) hidrojeller
Yksek ime dereceli (%90-99.5) hidrojeller
Sper-absorban (>% 99.5) hidrojeller

Kimyasal kararllklarna gre;


Biyolojik olarak bozunabilen hidrojeller
Biyolojik olarak bozunamayan hidrojeller

Bu snflandrlmalara bal olarak hidrojellerin


kullanm alanlar da farkllk gsterir. rnein;
Hidrojeller pH, scaklk, iyonik iddet ve elektrik alan
gibi evresel deikenlere cevap olarak ime veya
bzlme davran gsterirler. Bu zellikleri biyomedikal alanlarda yapay alglayclar olarak kullanm
olana salar. Hidrojellerin hacimlerinin, d etkilerin ok az deimesiyle fazla deiim gstermesi,
teknolojide ok kullanlan bir malzeme olmalarna
neden olmutur. Canl dokulara benzeyen kauuumsu yaps ve mkemmel biyouyumluluklar
hidrojelleri pek ok alanda ekici hale getirmitir.
Hidrojeller, biyomedikal alanda tehis, tedavi ve
implante edilir cihazlar olarak; evre alannda ar
metal iyonlarnn ve organik kirletici malzemelerin
tutulmasyla atk su temizlemesinde sper emici polimerler olarak kullanlmaktadrlar.Hidrojeller ayrca
biyoteknoloji, biyomhendislik, eczaclk, tarm, veterinerlik, yiyecek endstrisi, telekomnikasyon gibi
alanlarda youn olarak kullanlmaktadr.

Hidrojeller genel olarak;


Denetimli salnm sistemleri,

Yapay organ yapm,

Kontakt lens,

Enzim tutuklama sistemleri,
Biyosensr,

Kozmetik sektr,

Gda sektrnde katk maddesi olarak,

Yapay kornea,

Manyetik ayrma,

Kemik hastalklar tedavisi,

Sentetik kkrdak ve buna benzer birok uygulamada,

Su saflatrma,
Ar metal/boyarmadde uzaklatrma,
yon deiim uygulamalar,
Gbre ve tarm ilalarnn denetimli salnm gibi alanlarda da etkin olarak kullanlmaktadr.
UYGULAMA ALANLARI
Yara rts
la tama ve farmastik
Di malzemesi
Doku mhendislii,implantlar
Enjekte edilebilir polimer sistem
Teknik rnler(kozmetik,farmastik)
Dierleri(Tarm,atk artma,ayrma vb.)

HDROJELLER
Poliretan,polietilen glikol, polipropilen glikol,
polivinil pirolidon, metil selloz, karboksimetil
selloz, aljinat
Polivinil pirolidon,niasta,poliakrilik asit, karboksimetil selloz, polivinil alkol, akrilik asit,
metakrilik asit,kitosan
Hidrokolloidler
Polivinil alkol, poliakrilik asit, hyalronan,
kollajen
Poliesterler,polipeptidler,kitosan
Arap zamk, pektin, kitin, kitosan, heparin,
niasta,aljinat
Niasta, polivinil alkol, poli(N-izopropil akrilamid), polivinilmetil eter

ekil 5 : Hidrojellerin uygulama alanlar


Grdnz zere hidrojeller bir ok kullanm ve uygulama alanna sahip. Ama tabi ki sadece bunlarla
snrl deildir, denenmi ve hala denenmekte olan bir ok alan vardr. Yaplan almalarla teknolojik
anlamda ok farkl yerlere gelinecei kanaatindeyim.
Kaynaklar :
1. Gulrez, S., Al-Assaf, S., Phillips, G.O., Hydrogels: Methods of preparation, characterisation and applications in molecular and environmental bioengineering in carpi, A. (ed), Analysis and Modeling to
Technology Applications. ISBN: 978-953-307-268-5, Online: InTech, Chapter 5, 2011
2. Garner, C.M., The synthesis of a super absorbent polymer, Modular Laboratory Program in Chemistry,
739, Baylor University, 2000
3. Sezgin, O., Metakrilamid tabanl hidrojel matrislerin sentez ve karakterizasyonu, Yksek Lisans Tezi,
Eskiehir Osmangazi niversitesi Fen Bilimleri Enstits, 2007
4. Gkalp, A., Gzenekli, iyonik sper absorban polimer jellerin hazrlanmas ve karakterizasyonu, Yksek Lisans Tezi, stanbul niversitesi Fen Bilimleri Enstits, 2009
5.Basan, S., Polimer kimyas, Cumhuriyet niversitesi Yaynlar, Sivas, 400 sf., 2001
6. Nichifor, M., Zhu, X. X., Copolymers of N-alkylacrylamides and styrene as new thermosensitive materials, Polymer, 44 (10), 3053-3060, 2003
7.Kopecek J.;Yang J. Review Hydrogels as smart biomaterials,Polym Int 56:1078-1098,2007.

15

Yavuz Selim KART


kim_muhselim@hotmail.com

Artma ve

Artma Kimyasallar
M

Kimya
Mhendisi

erhaba arkadalar,

Bu sayda sizlere artma ve artma kimyasallarndan bahsedeceim. leyeceimiz tema ise su artma
sistemleri olacak.
ilmesinde, kullanlmasnda veya evreye braklmasnda saknca bulunan sularn(atk su), kirletici parametrelerinden arndrlmasna "Artma" denir.

Su Artma nedir?

16

Su artma nedir sorusuna cevap bulmadan nce suyu


tanmak gerekir. Su, herkesin bildii ekliyle iki
hidrojen atomu ve bir oksijen atomunun birlemesinden olumu yaamn
kayna saylan bir yapdr. Ancak su
sadece bu molekllerden ibaret deildir.
Evrensel solvent (zc) zellii olan
su temas ettii maddeleri de bnyesine
katabilme zelliine sahiptir. Bu maddeler vcudun ihtiya duyaca faydal
maddeler olabilecei gibi vcutta istenilmeyen zararl maddeler de olabilmektedir. Su artma da suyun ierisinde
bulunan bu zararl maddeleri suyun ierisinden uzaklatrma yani arndrma ilemidir.

Ka eit artma vardr?

Artma ilemi fiziksel, kimyasal veya biyolojik


yollarla yaplmaktadr:

sularn oksijenli veya oksijensiz bakteriler yardm


ile biyolojik olarak paralanmas ile gerekleir.

Kimyasal artma, atk suyun hzl ve yava


kartrma nitelerinde eitli kimyasallar eklenip,
bu kimyasallarn atk suyun iindeki kirleticiler ile
reaksiyona girerek kelmesi ile yaplr.

Fiziksel artma, hibir kimyasal veya bakteri kullanmadan mekanik ilemlerle fiziksel olarak atk
suyun iindeki ya ve kaba atklarn zgara, ya
syrc paletler ve benzeri dzenekler ile uzaklatrlmasdr.

Biyolojik artma, evsel veya endstriyel atk

Fiziksel Artma
Kat maddelerin, sv ve kat yalarn uzaklatrlmasdr. Tesise giren atk sular, bir dizi zgara ve
eleklerden geer. Bu srada iri atk paralar tutulur.
Daha sonra askdaki kat maddelerin kmesini
salamak iin atk sular, birka saat yzdrme
havuzlar ve ktrme havuzlarnda tutulur. Tm

tanecikler ve suda znmeyen maddeler, bu ilem


sayesinde tasfiye edilir. Bu ilemde zgara ve elekler, tcler/paralayclar, dengeleme havuzlar, kum tutucular, yzdrme havuzlar, keltim
tanklar, havalandrclar, filtreler gibi sistemler
kullanlmaktadr.

Kimyasal Artma
Kimyasal reaksiyonlar araclyla meydana gelen
deiikliklerin atk su artmnda kullanlmas
kimyasal artmadr. Kimyasal artma ileminde
suya kimyasal zellikleri bilinen iyonlar ilave
ederek atk su ierisinde bulunan znm veya
koloidal maddelerin kelmesi salanr. Kimyasal
artma ileminde phtlatrma ve yumaklatrma
olmak zere iki tr ilem vardr.

Koloidal haldeki ve askdaki kat maddelerin, baz


kimyasal madde ilavesiyle bir araya getirilmesine
phtlatrma denir. Yumaklatrma ise phtlam
taneciklerin yumaklar haline gelerek bymesi,
gzle grnr ve kelebilir hale gelmesi ilemidir.

Biyolojik Artma
Bu ilem, fiziksel ve kimyasal artma ilemleriyle
sudan ayrlmayan, ayrabilen organik maddelerin mikroorganizma faaliyetleri ile giderilmesidir.
Burada kemeyecek kadar kk olan askdaki
madde veya znm haldeki organik maddeler, azot ve fosfor gibi kirletici unsurlar ya okside
edilerek veya biyoktle haline dntrlerek
giderilir. Bu ilemde esas grevi yapan kontrol
edilmi bir ortamda bakterilerden oluturulmu
mikroorganizmalardr.

Biyolojik artmada asl ama; atk su ierisindeki


organik maddenin mikroorganizmalar tarafndan
besin maddesi olarak kullanlp paralanmas yolu
ile organik madde miktarnn azaltlmasdr. Evsel
atk sular iin balca hedef ise; azot ve fosfor gibi
besin maddelerini ve organik madde ieriini
azaltmaktr.
En yaygn kullanm alan bulan biyolojik artma
sreleri; aktif amur, damlatmal filtreler ve biyodisklerdir.

17

Fotoraf : Kadky Atk Su n Artma Tesisi

leri Biyolojik Artma


leri biyolojik artmada azot ve fosfor gibi besin
maddelerinin tamamen giderilmesi amalanmaktadr. Bu ilem sonucunda alc ortama kullanma

suyu kalitesinde su verilmekte ve doal dengelerin


bozulmasnn nne geilmektedir.

leri biyolojik artmada azotun uzaklatrlmas


iin asimilasyon ve nitrifikasyon- denitrifikasyon
olmak zere iki temel mekanizma vardr. Polifosfatlar ve organik bal fosfatlar hidroliz reaksiyonlar ile orto-fosfatlara ve serbest fosfatlara

paralanarak mikroorganizmalarn kullanabilecei


forma dnr. Mikroorganizmalar fosforlar
hcre zarlarndaki fosfolipitlerin, nkleik asitlerin
ve ATP'nin sentezinde kullanrlar. Bylelikle, atk
sudaki fosfor uzaklatrlm olur.

Artma amurlarnn Uzaklatrlmas


Fiziksel ve kimyasal artma srelerinde atk
sulardan yzdrlerek ya da keltilerek uzaklatrlan maddeler ile biyolojik artma srelerinde sistemden atlan mikroorganizmalar, artma
tesisi amuru halindedir. Artma amurlar % 95
gibi byk oranda su ierirler ve ayr ayr ya da
birletirilerek uzaklatrlrlar. Artma amurlar
uygun bir ekilde uzaklatrlp zararsz hale getirilmezse, artma sreci amacna ulamam olur.
Bu nedenle amurlarn uzaklatrlmas, artma

srecinin bir parasdr. Artma tesislerinde amur


uzaklatrma ilemi younlatrma, stabilizasyon ve
susuzlatrma olmak zere temelde ana aamadan oluur. Artma amurlar organik maddeler,
azot, fosfor gibi bileiklerce zenginletirilmi bir
son rndr. Gnmzde gelien evre bilinci
sayesinde amur, bir yerde depolanp uzaklatrlmak yerine, geri kazanlmakta ve pek ok alanda
yeniden kullanlmaktadr.

Kimyasal Yntemle Atk Su Artm


En eski yntemlerden biri olup 1872de kirli sular
kire ilavesi ile temizlenmitir.
Bugn kullanlan ktrme vastalar Al2(SO4)3 ve
demir(III) tuzlardr. Demir(III) tuzlar

18

pahal olup daha ok FeSO4Cl bileii kullanlr.1m3 su iin 5-30 g demir tuzu gerekir.
erikleri inceleyelim.

1-) Kimyasal Oksidasyon


stenmeyen zararl bileiklerin zararsz bileiklere
dntrlmesi veya daha sonra ki artma ilemleri iin uygun yapya getirilmesidir. Balca
kullanm alanlar; demir ve mangan giderilmesi,
dezenfeksiyon, organik bileiklerin giderilmesi, alg

kontrol, renk, tat ve koku giderilmesi, siyanr,


kkrt, amonyak giderilmesi, krom indirgenmesi,
korozyon kontroldr. Kimyasal oksidasyonda
oksijen, ozon, potasyum permanganat, klor kullanlabilir.

2-) Ntralizasyon
Asidik ve bazik karakterdeki endstriyel atk
sularn pH deerinin ayarlanmas ilemidir. Atk
suyun pH deerinin ayarlanmas; atk suyun alc
ortama dearj standardnn salanmas, biyolojik
artma ncesinde (bakteriyel faaliyetler belirli pH

deerinde gerekletiinden) uygun pH deerinin salanmas bakmndan gereklidir. Ayrca


kimyasal ktrme ileminde reaksiyonlarn
gerekleecei uygun pH deerinin salanmas
bakmndan da gereklidir.

3-) Koagulasyon Flokulasyon


Bu proseslerin amac, kolloidlerin ktrlerek sudan uzaklatrlmasdr. Sularn kimyasal yolla koagulasyonu aada sralanm amalar iin yaplr:
1-
2-
3-
4-
5-
6-
7-
8-

Organik ve inorganik bulankln giderilmesi


Renk giderilmesi
Bakteri ve patojen giderilmesi
Koku ve tat yapc maddelerin giderilmesi
Fosfat giderilmesi
Biyolojik oksijen ihtiyac ve kimyasal oksijen ihtiyac parametrelerinin giderilmesi
Askda kat madde giderilmesi
Metal giderilmesi

a-) Koagulasyon Prosesi


Atk su artmnda, kolloidal maddelerle ask
hlindeki ok kk taneciklerin kelmesini
kolaylatrmak iin suya ilave edilen kimyasal
maddelere koagulant (phtlatrc) denilmektedir. Koagulasyon prosesi ise koagulantlarn atk

suya ilave ediliini takiben hzl bir ekilde atk


suya kartrlmalar ve atk suyun bnyesindeki
kolloidal ve askda kat maddelerle birleerek flok
oluturmaya hazr hle getirilmesi iin yaplan
ilemlerdir.

b-) Flokulasyon Prosesi


Flokulasyon prosesi (yumaklatrma) atk suyun
yava ve uygun ekilde bir sre kartrlarak
kk tane ve phtlarn bymesi, birbirleriyle

birlemesi, yumaklamas ve bylece kolayca kebilecek floklarn (yumaklarn) meydana gelmesi


ilemidir.

4-) Kimyasal ktrme


Mekaniksel artm sistemlerinde giderilemeyen
askda kalan kat maddelerin kimyasal maddeler

yardmyla atk sudan yumaklatrlarak ktrlmesi ilemidir.

5-) Dezenfeksiyon
Dezenfeksiyon patojen organizmalarn yok edilmesi veya etkisiz hle getirilmesidir. Dezenfeksiyonda kullanlan maddelere dezenfektan denir.
Bunlar klor ve klor bileikleri, brom, iyot, ozon,

fenoller, boya maddeleri, sabunlar ve sentetik deterjanlar, hidrojen peroksit ve potasyum permanganattr. En yaygn olarak kullanlan ise klordur.

6-) Adsorbsiyon Yntemi ve Elektrolitik Temizleme


Mekanik yntemle temizlenmi suyun iinde
kolloidal hlde olan kmeyen bir
bakiye kalr ki bu, suyun rmesini devam ettirir. Byle sular dorudan doruya denize
veya suyu bol bir nehre aktlabilir. Byle bir deniz
veya bir nehir yok ise sularn kimyasal,
elektrolitik veya biyolojik yntemler ile temizlenmesi gerekir.

Ksaca artma ilemleri zahmetli ve bir o kadar da


masrafldr. Bunca zahmet iinde sularmz israf
etmeden kullanmann ne derece nemli olduunu
grmektesiniz. Umarm derlemi olduum bu
yaz sizler iin faydal olur. Yazm u szle noktalyorum: Su hayattr.

Kirli sular, ierdikleri tuzlarn fazlalndan dolay


elektrik akmn iletirler. Kirli
suyun ierisinden elektrik akm geirildiinde bir
knt oluur. Bu knt, kirli sudaki
kolloid bnyedeki maddeleri adsorbe ederek
srkler. Yani bu yntemde elektrik akm
kimyasal maddenin yerini almtr. Kirli suya
daldrlan elektrotlar, levha veya tel rg eklindedir. Anot demirden, katot ise kmrden
yaplmtr. Aralarndan 1-2 voltluk bir gerilimle
akm geirilir.
Kaynaklar :
http://www.msxlabs.org/forum/cevre-bilimleri/78685-aritma-nedir-atik-su-aritma-sistemleri-hakkinda-genel-bilgiler.html#ixzz3jNnprk6Y
http://www.optisu.net/su-aritma-nedir--mID8.html
https://tr.wikipedia.org/wiki/At%C4%B1k_su_ar%C4%B1t%C4%B1m%C4%B1
http://www.iski.gov.tr/Web/statik.aspx?KID=1001282
http://hbogm.meb.gov.tr/modulerprogramlar/kursprogramlari/kimya/moduller/SuAritma.pdf

19

KANTARON
EKLER

Hatile MOUMINTSA
hatile_m@hotmail.com

Kimya

KANTARON EKLER VE NDE GZLENEN HARKALAR

20

Kantaron Nedir?

itkiler, Allahn yaratm olduu


gzel eylerden bir tanesidir.
Farknda deiliz ve ounun ne
ie yaradn bilmiyoruz. Oysa ki onlarn her biri iinde bir mucize sakldr
ve bizlerden onlar bulmamz beklerler.
Deerli okurlarmz, sizlere doamzda milyonlarca bulunan bitkilerden
bir tanesini anlatacam. ounuz sar
kantaron ieini kesin biliyorsunuzdur.
Ama onun baka renkleri de olduunu
eminim duymamsnzdr. Onlar tek
tek inceleyelim.

Hekimlikte kullanlan, hastalklara kar yararlar olan, hayatnz olumlu ynde etkileyen ve enerji veren
birok ifal bitki bulunmaktadr. Bunlardan bir tanesi de kantarondur. Ac kkl ve kk otsu bir bitkidir. Mavi, sar ve krmz iekli trleri vardr.

Sar Kantaron iei


Esas olarak dnyann birok yerinde bulunan bir bitkidir. Avrupa'da tarla, yol ve orman kenarlarnda
kendiliinden yetien bu bitki Kuzey Amerika'ya da uyum salam ve doal olarak krlarda yetimeye
balamtr.
Sar kantaron bitkisi yksek bir a kar tutulduunda, ierisinde bol miktarda bulunan ya guddeleleri, a yenik dyor ve parlak noktacklar halinde kendini belli ediyor. Fazla miktarda grlen bu
ya noktacklarndan dolay bitkiye Binbirdelik lakab taklmtr.

Sar kantaron bitkisinin bilinen bileimi;









Tanen (tannin)
Uucu yalar( pinene, limonene, myrcene, carophyllene)
Flavon trevleri(rutin, guercitin, guercitrin)
Hipericin( hypericin)
Hyperin( sar kantaronun renk verici maddesi)
Karoten (carotene)
Ac maddeler
Reine, pektin ve kolik

Sar kantaron bitkisinin faydalar;





























tah acdr ve ciddi derece de ate drr.


Yaanan mide arlarnn giderilmesinde faydaldr.
Vcudu dinletirir ve kuvvet verir.
Gastrit ve lserin tedavisinde ek olarak kullanlabilinir.
Adet dnemlerinde oluan kask arlarnn dinmesine yardmc olur.
Kas gevetici zellii vardr.
Gs yumuatr, ksr keser ve kiilerde rahatlama salar.
Bronit semptomlarnda olduka faydaldr.
Korku, gerginlik, alt slatma gibi sorunlarda faydaldr.
Hafif, orta veya iddetli depresyon durumlarnda ok fazla faydas vardr. Sakinleme salar.
drar yolu enfesksiyonlarnda ve bbrek sorunlarnda faydal olan bu bitki, breklerde veya
mesanede olumu olan talarn erimesini ve dmesini salar.
Ya masaj yaplarak uygulanlrsa gzel bir terapi salar.
Srt ve bel blgelerinde oluan arlarn giderilmesi iin ya kullanlabilir.
Bebeklerde grlen gaz sorunu ve karn arsna iyi gelir.
Sinirsel olarak meydana gelen mide arlarn dindirir.
Ses kskl sorununa ok faydaldr.
Zona hastalnda denenmi ve kantlanm faydas vardr.
Kekemelik sorununa iyi gelir ve sinirsel olarak dzelme salar.
shale kar ciddi derece de faydas vardr.
Grip sorununda etkisi grlmektedir.
Ba ars iin akak ksmlarn ya srlerek masaj yaplmal, bu sayede arnn dindirilmesine
fayda salar.
Souk algnl durumunda faydaldr.
Balgam ve idrar sktrc olarak kullanlr.
Nekahet dnemini ksaltr.
Sinirleri yattrr ve uyku dzenini salar.
Yara iyiletirici zellii sayesinde antiseptik grevi yapar.
Menopoz dneminde rastlanlan skntlar hafifletir.
Barsaklarda oluan solucanlarn dklmesini salar.

Kullanm alanlar;







Ciddi derece de gzlenen depresyon sorununa kar alternatif bir antidepresan olarak ila
eklinde alnmaldr. Bitkinin antidepresan zelliinin var olduu hayvanlarda uygulanlan
deneyler sayesinde kantlanmtr.
Menopoz dneminde sk karlalan depresyon ve ate basmas hallerinin nne gemek iin
ilac tketilmelidir.
Bilhassa, nikotin, kafein ve alkol gibi maddelerin vcuda vermi olduu zararlarn ortadan
kalkmas iin kullanlmaldr. Yaplan aratrmalar dhilinde bamllk sorununu ortadan
kaldrd kesin olarak aklanm ve bu hususta deneysel kantlar bulunmaktadr.
Antienflamuvar etkisi ok fazladr.
Halk arasnda ishal durdurucu, romatizmadan kaynaklanan arlarn giderilmesi ve ocuklarn
gece sk sk farknda olmadan alt slatmas durumlarnda sar kantaron bitkisi kullanlm ve
faydalar bulunmutur.
Kanser dneminde uygulanlan ilalara ek olarak sar kantaron hap eklenmesi iyileme srecini
hzlandrmaktadr. zellikle de kanserin meydana kma sebebi olan tmrn ortadan
kaldrlmasnda ve yok olmasnda ok etkilidir.
HIV virs tayan kiiler iin bulunmaz bir nimet olan sar kantaron, ay veya hap eklinde
tketilebilir.
Azda bulunan beyaz ve krmz yaralarn giderilmesi iin gargara yaplp uygulanmas gerekir.
Bir tek uygulama da bile yaralarn giderilmesinde fayda gstermektedir.

21

Sinirlerin gevemesi ve rahatlama salamak iin sar kantaron ay eklinde tketilmelidir.


Bamllk sz konusu olduunda hap kullanlmaldr. (uyuturucu, morfin gibi)
Sarlk hastal olan kiilerde aynn faydas kantlanmtr. Ancak ilerlemi sarlk
durumlarnda hap eklinde de kullanlabilir.
Ciltte bulunan sivilce ve aknelerin giderilmesi iin ay veya lapas kullanlmaldr. Sar kantaron
ayn soutup veya ltarak yznz ykayabilir ve cilt bakmnz salayabilirsiniz.

Krmz Kantaron iei

Krmz renkte iekler aan bir bitkidir. shal dnda her rahatszln
tedavisine etki eden bir bitkidir. Ac
tadyla itah ama zellii, terletici
ve toksin zellii de vardr. Ate
drcdr. Mide, karacier gibi
ikyetlerde faydaldr.
Kullanm ekillerinde ay olarak;

22

2 ay ka kuru krmz kantaron


demlie konur ve zerine 1 cezve
kaynar su ilave edilir. 15 dakika kadar demlenir ve yemeklerden nce
lk olarak iilir. Ya olarak ise; sar
kantaron gibi ayn ekilde hazrlanr. Yzde ve vcuttaki sivilce
izlerine, cilt zerinde oluan lekelerin giderilmesinde kullanlr. ltihap giderici zellii vardr.

Mavi ya da mor renkte iekler aan, zeri


tyl bir bitkidir. En ok kullanlan, fakat
nadir bulunan bir bitki eididir. Halk arasnda peygamber iei olarak da bilinmektedir. Vcutta olumu olan zehirli maddelerin atlmasnda yararl olur. Enfeksiyon,
mide, barsak, bbrek, mesane, karacier
gibi rahatszlklarn tedavisinde kullanlr.
Kan temizleyici zellii vardr. Gz banyosu
yaparak gz rahatszlklarna, gz arlarna
ve iltihaplanmalara iyi geldii sylenmektedir.

Mavi Kantaron iei

Kullanm ekilleri; 2 ay ka mavi kantaronun ta yapraklar demlie konur ve zerine 300 ya da 500 ml kaynar su ilave edilir. 5 ya da 10 dakika
demlenmeye braklr ve daha sonra szlerek iilir. Kantaron, her evde kesinlikle bulunmas gereken
ifal bitkilerden biridir.
Kaynaklar :
https://tr.wikipedia.org/wiki/Sar%C4%B1_kantaron
https://www.google.gr/search?q=kantaron+c%C4%B1cekler%C4%B1&biw=1366&bih=673&source=lnms&tbm=isch&sa=X&ved=0CAYQ_AUoAWoVChMIxK7kitCzxwIVTFcaCh1rGgHI#imgrc=43vssezo0hEwMM%3A

Anl Yasin AKDOGAN


anil_yasin_akdogan@hotmail.com

G
TUTUURLUK

Kimya
Teknikeri

TEKSTLDE G TUTUURLUK TEST

ou organik esasl tekstil rnlerinin iyi


derecede yanma zelliinin olmas, tekstil rnlerinin yangnlarda byk risk
faktr olmasna sebep olmutur. Is ve alevden
korunma gerektiren her trl alanda g tutuur
lifler kullanmak veya tekstil zerine eitli g
tutuurluk ilemleri yapma gereklilii son dnem-

lerde yeniden nem kazanmaya balamtr. eitli


kimyasal firmalarnn gelitirdii g tutuurluk
apreleri eitli test metotlar ile tekstil sektrnde
kullanlmaktadr. Bu ay ki yazmda , bu maddelerin kimyasn , etki mekanizmalarn , rnek bir
prospektsn , test metotlarn ve rnek bir g
tutuurluk testini sizlerle paylaacam.

TEKSTL MATERYALLERNN YANMA DAVRANII


Yanma; s, oksijen ve uygun yakt bileenlerine
ihtiya duyan ekzotermik bir reaksiyondur.
Geri kalan artlar ihmal edildiinde, yanma kendi
kendine katalizlenir duruma gelir ve

oksijen, yakt kayna veya s tketilinceye kadar devam eder. ekil 1de tekstil liflerinin yanma
diyagram verilmitir.

ekil 1 : Tekstil Lifleri in Yanma Dngs (Schindler ve Hauser, 2004)

23

Is saland zaman, piroliz scaklna (Tp) ulancaya kadar, lifin scakl artmaya balar. Piroliz
scaklnda, lifte kimyasal deiiklikler meydana gelir ve yanmayan gazlar (karbondioksit, su
buhar, azot ve kkrt oksit gibi), kmrleme
artklar, sv kondensatlar ve yanabilen gazlar
(karbonmonoksit, hidrojen ve pek ok okside olabilen organik molekller) oluur. Scaklk artmaya
devam ettike, sv paralanma rnleri de daha
fazla yanmayan gaz, kl ve yanan gaz reterek
piroliz olur. Yanma scaklna (Tc) ulaldnda,

gaz faznda bir dizi serbest radikal reaksiyonundan


oluan ve yanan gazlarn oksijenle birlemesi ile
meydana gelen yanma dediimiz olay gerekleir.
Bu reaksiyonlar yksek derecede ekzotermiktir ve
ok byk miktarda k ve s retir. Yanma ilemi
tarafndan salanan s, lifin piroliz olmaya devam
etmesi iin gereken ek termal enerjiyi ve dolaysyla yanma ilemi iin daha fazla miktarda yanan
gazlarn ortaya kmasn salar.

G Tutuurluk Salayan Maddelerin Kimyas


En nemli g tutuurluk maddeleri kategoride
snflandrlabilir. Bunlar fosfor ve halojenlere dayal temel g tutuur maddeler, tek balarna kullanldnda az miktarda g tutuur etkiye sahip
olup, temel g tutuur maddelerle kullanldnda

etkinlii artan sinerjitik maddeler (fosforla azot,


halojenlerle antimon kullanm gibi) ve fiziksel
etkilerle aktifliklerini ortaya karan g tutuur
maddelerdir.

G Tutuurluk Salayan Maddelerin Etki Mekanizmas

24

Tekstillerin yanma dngsn krmak iin birok


yol denenmitir. Bu yollardan bir tanesi gl
endotermik reaksiyonlar sonucu termal olarak
ayrabilen materyalleri lifin ierisinde kullanmaktr. Eer bu reaksiyonlar sonucu yeterli s absor-

plana bilinirse, lifin piroliz scaklna ulalmam


olacak ve yanma gereklemeyecektir. Bu metoda
rnek olarak aliminyum hidroksit, aliminyum
trihidrat ve kalsiyum karbonat verilebilir

ekil 2 : Endotermik ykm reaksiyonlar


Dier bir yaklam, lif piroliz scaklnn altndaki scaklklarda, lifi evreleyen yaltm katman
kullanmaktr. Borik asit ve hidratlanm tuzlar bu
yaklama rnektir (ekil 3). Bu bileikler stld

zaman, darya su buhar verirler. Bu ekilde lif


yzeyini cams hale getirip, lifin hava ile temasn
azaltarak g tutuur etki kazandrrlar.

ekil 3 : Cams yzey

G tutuurluk ilemi eldesi iin kullanlan


nc yol, daha az yanan uucu madde ve daha
ok kl oluturmak iin piroliz mekanizmasn
deitirmektir. Bu youn yap mekanizmas
fosfor ieren g tutuurluk salayc maddelerde
grlr. Termal bozunma srasnda oluan
fosforik asidin hidroksil gruplar ieren polimerlerle apraz ba yapmas sonucu, darya
daha az miktarda yanc rn braklm olur.

Yanmay nlemede kullanlan drdnc yol ise


ilemin devam iin gerekli sy salayan serbest
radikal reaksiyonlar oluturmaktr. Buna rnek
olarak verilen halojen ieren bileikler, piroliz
srasnda oluan OH radikallerini yakalayarak
bunlarn hzl oksitlenmesini salar ve yanma iin
gerekli olan sy azaltr.

ekil 4: Serbest radikal yanma reaksiyonu

G TUTUURLUK TEST METOTLARI


G tutuurluk ileminin deerlendirilmesinde gz nnde bulundurulan ok sayda zellik sz
konusudur. Materyalin cinsi ile ilikili yanma davran, materyalin bulunu ekli, materyalin yzey
yaps, alevin k kayna vb. deikenlere bal olarak gelitirilen ok sayda test metodu, standartlarda yer almaktadr. Bu standartlardan en ok kullanlanlar malzemenin bulunu konumuna gre;
dikey yakma testi (DIN 54336), havl ve havsz yer demeleri iin dikey yakma testi (DIN 54332),
yatay yakma testi (DIN 54333), 45lik eik yanma testi (DN 54335), yanmann kaynana bal olarak sigara test yntemi (BS 5852, ksm 1) butangaz testi (BS 5852, ksm 2) yanma iin ortamda gerekli
olan oksijen miktarnn tespiti iin LOI (Limited Oxygen Index) testi (ASTM D 2863-00), yanma
srasnda aa kan toksikliin belirlenmesinde kullanlan toksisite testi (ISO 5659) saylabilir. Bunlarn dnda da ok sayda ve her lke standardnda yer alan g tutuurluk testleri bulunmaktadr.
G tutuurluk testleri hangi ynteme gre yaplrsa yaplsn genel deerlendirmede gz nnde
bulundurulmas gereken konular; tututurma kayna uzaklatrldktan sonraki yanma sresi, alevli
yanma bittikten sonraki iten yanma sresi, test sonunda oluan kmrleme boyu ve alan, yanmann ilerleme hz, damlama olay, gaz veya duman karma durumudur.

RNEK BR PROSPEKTS G TUTUURLUK APRES


Polyester elyaflardan yaplm tekstil rnlerinin alev almay geciktirici , ykamaya dayankl apresi
iin kullanlan organofosfor bileii.

Genel zellikleri
Temel
Grnm
pH 100 g/l zelti
yonik karakter
znrl

organofosfor bileii
berrak , viskoz sv
1-3
noniyonik
herangi bir oranda su ile karabilir

25

Kullanm zellikleri
Sentetik elyaflardan yaplm tekstil rnlerinin alev almay geciktirici apresi iin son derece uygyndur.
Elde edilen sonular ykamaya ve kuru temizlemeye dayankl olup bu zelliklerini 60 0C de 50 kez
ykandktan sonra bile korurlar.
Fularlama yntemi ile kullanlr.
Sulu solsyonunun nispeten dk pH snn yaklak pH 6 ya ayarlanmas gerekir. Bu da en iyi
amonyum veya disodyum fosfat ile yaplr.
Gerekli kurutma 110 130 0C de fiksasyon 185 205 0C de elyaf tipine gre yaplr.

TEKSTL LABORATUARLARINDA YAPILAN RNEK


BR G TUTUURLUK TEST ;
Tekstil rnlerinin n muamele ve boyama ilemleri bittikten sonra mteri isteine gre baz apre
kimyasallarndan geer. Bu apre kimyasallarndan birisi de g tutuur maddelerdir. Yukarda incelediimiz prospektse ait kimyasalmz 80 g/l lik bir zelti hazrlanarak amonyak yardm ile pH 6
ya ayarlanr. Fularlama yntemi ile zelti kumaa emdirilir ve etv de 180 0C de 3 dakika bekletilir.
Etvden kartlan kuma akmak yardm ile yaklr ve gzlemlenir. Mteri isteine gre yorum yaplr.
Kaynaklar :
http://mmfdergi.uludag.edu.tr/article/download/5000082484/5000076685
Prospekts tarafma aittir.
Test metodu tarafma aittir.

26

ELEMENT
TANIYALIM

Silisyum
Simgesi:
Grubu:
Atom numaras:
Bal atom ktlesi:
Oda scaklnda:
Erime noktas:
Kaynama noktas:
Younluu:
Kefi:
Atom ap:
Elektronegatiflii:
Elektron dizilimi:
Ykseltgenme basama (says):

Si
4A (Ametal)
14
28,0855
Kat
1410C
2355C
2,33 g/cc
1823 - J. Jacob Berzelius
1,46
1,9
2 2 6 2 2
1s 2s p 3s p
4

Silisyum, yeryznde en ok bulunan elementlerden biridir. Yar iletken zellie sahip oluu ve
doada, ormanda, doal yaamda ok bulunmas, transistr, diyot ve hafzalarda kullanlabilmesinin
pratik hzl oluu, entegre devrelerin ve bilgisayarlarn silisyum teknolojisi zerine ina edilmesini
salamtr. Bugnlerde ise, Silikon Vadisi denilen dev endstrinin ad bir silisyum bileii olan
silikondan gelmektedir. Atom numaras (proton says) 14tr. Si simgesi ile gsterilmektedir. Oda
scaklnda kat haldedir. 4A grubunda 3. periyotta bulunur. Ntr haldeki elektron dizilimi ilk katmanda 2, ikinci katmanda 8, nc katmanda 4tr (4 adet valans elektron). Kararl yapya sahip
deildir (ntr halde). Younluu 2,33 g/cm3dr.Diyamanyetik bir elementtir. Bal atom ktlesi
(izotoplarnn ortalama ktlesi) 28,0855tir. Kararl hale geerken ald ykler nedeniyle ve ayrca
doada ok bulunduu iin yakn gelecekte tpk karbon selektrleri olduu gibi silisyum selektrleri de olaca tahmin edilmektedir. Camn ana maddesi kum olarak bilinir. Bunun sebebi camn asl
hammaddesi olan silisyumun kumda zellikle de deniz kumunda ok bulunmasdr.
Silisyumun Elde Edilmesi
Saf olarak silisyum eldesi, silisyum oksidiaqn kok kmr (grafit) ile elektrikli frnda indirgenmesi sonucunda gerekleir. Gerekenden daha fazla karbon kullanlrsa silisyum karbr (SiC) oluur.
SiO2 + 2C Si + 2CO
Silisyum klorr (SiCl4) nce fraksiyonlu destilasyon yntemi ile saflatrlr. Daha sonra hidrojen ile
indirgenir. Bu ekilde ok saf silisyum elde edilir.
Silisyum yar iletken bir elementtir.
SiCl4 + 2H2 Si + 4HCl

27

Kullanm Alanlar
Silisyum ya da silikon, kullanm alan en geni olan elementlerden biridir. Kum ve kil formu, beton ve
tula yapmnda kullanlr. Yksek scaklklarda alma koullarna ok dayankl bir elementtir. Silikat
formuysa, mine, emaye ve anak-mlek yapmnda nemlidir. eliin bileimine de katlr. Kusursuz
mekanik, optik, termal ve elektriksel zellikler tayan en ucuz madde olan kum halindeki silika, camn
da esas bileenidir. Ar saf silisyum, bor, galyum, fosfor ya da arsenik ile glendirildiinde; transistrler, gne gzeleri ve dorultucular gibi, elektronik endstrisinde byk nem tayan aygtlarn
yapmnda kullanlan silikon karmlar elde edilir. Elektronik mikroiplerin yapmnda yariletken olarak kullanlr. Diatomlar ve radyolaryalar gibi omurgaszlarn d iskeletlerinin yapsna katlmas nedeniyle de, yaamsal nem tamaktadr. Bu d iskeletler, daha sonra dibe kerek, eitli kayalarn yapsna
katlr. Bitkilerin ve insan iskeletinin yapsnda da silisyum bulunur. Silikon karbid (SiC), bilinen en sert
maddelerden biridir.

SZLK
Ingilizce-Trke

28

Refraction

Krlma

Spark

Kvlcm

Spent Acid

Artk Asit

Rest Mass

Duraan Ktle

Research

Aratrma

Rotary Screen

Dner Elek

Sampler

rnek Alc

Suction Speed

Emme Hz

Trace

Tick

aretlemek

Viable

Canl

Yeast

Maya

Yield

Verim

Bleaching

Aartma

Step Value

Adm Deeri

Afflux

Ak

Flare

Alev Bacas

Area

Alan

Manifold

Ana Boru

Analyst

Analizi Yapan

Copper

Bakr

Limpid

Berrak

Beaker

Beher

HABERLER

Yurttan Kimya Haberleri


TRKYE LA AR-GE MERKEZ OLACAK

29
Yksek Planlama Kurulu, 2015- 2018 yllarn
kapsayan Trkiye la Sektr Strateji Belgesi
ve Eylem Plann kabul etti.
Karar, Resmi Gazetede yaymland. Trkiyenin sanayi vizyonu erevesindeki hedefleri gz nne alnarak, kamu sal ve

kalknma hedeflerini destekleyecek ekilde


hazrlanan plana gre, Trkiye, ila sektrnde Ar-Ge, retim ve ynetim merkezi
haline getirilecek. Kamuniversite- sanayi
ibirlii ile belirlenen bu 6 stratejik hedefe
ulamak iin 36 eylem hayata geirilecek.

EMRULLAH TURANLI ATIK YADAN BYODZEL RETMNE BALADI

30

Ta Yapnn patronu Turanl, 110 milyon dolar


yatrm yaptklarn, yllk 80 bin ton biyodizel
retimi gerekletireceklerini sylerken ok
pis bir ie girdim ama memnunum. Brokratik engeller bizi ok zorlad. Ama bu evre
meselesi ve Avrupann ok gerisindeyiz.
Denetimler artmal dedi.
Trkiyede her yl binlerce ton bitkisel ya kullanldktan sonra lavabolara dklyor. Oradan
kanalizasyonlara, denizlere ya da topraa
karyor. Restoranlardaki, otellerdeki atklarn
ok kk bir blm toplanabilse de evlerde
tketilen yalar evre felaketine neden oluyor.
Zira 1 litre bitkisel yan 1 milyon litre suyu
kirlettii hesaplanrken Trkiyede tahmini olarak ylda 300 bin ton bitkisel ya at olduu
belirtiliyor.
Habertrkn haberine gre, kii bana 3.8 litre
ya at retilen Trkiyede geri dnm
salanan yan kii bana miktar ise sadece
200 gram. Bu rakam kii bana Almanyada 1.8
kg, Belikada 2.2 kg. Avrupa lkeleri suyu olduu gibi kirleten atk yalar yerinde toplamak
ve geri dnmn salamak iin hayli aba
sarf ediyor. En ok tercih edilen yntem ise atk
yalardan biyodizel retimi. Trkiyede atk
ya toplayan firmalardan biri de Deha. irketin sahibi ise emlak yatrmlar ile bilinen Ta

Yapnn ynetim kurulu bakan emrullah turanl. Turanl, ok pis bir ie girdim. Normalde bize teslim edilmesi gereken atk yalar
gidip topluyoruz. Bu pislii tekrar ekonomiye
kazandrdmz iin bu yatrm benim gnlmde yaptm en hayrl i diyor.
1 Ocakta Binde 2 Katk Zorunlu
Turanl, atk ya toplamann yan sra Kocaelinde atk yalardan biyodizel retmek iin bir
tesis kurmu. Deha toplad yalar TBE Biyodizele veriyor. O da biyodizele evirip akaryakt
datm irketlerine veriyor. Turanlnn verdii
bilgiye gre 2012den bugne kadar Deha ve
TBEye toplamda 110 milyon dolar yatrm
yaplm. TBE bitkisel yalardan yllk 80 bin
ton biyodizel retecek. Sanayi atklar tesisi de
devreye girdiinde iletmenin yllk biyodizel
retme kapasitesi 145 bin tona ulaacak.
Emrullah Turanl, Bu ie baladmzda
yzde 2 biyodizel katma zorunluluu vard.
Yeterli retim olmad gerekesiyle tamamen
kaldrld. imdi yeni bir yasal dzenleme
yapld. 1 Ocak 2016 itibaryla nce binde 1
daha sonraki yl binde 2, 2018de ise binde 3
orannda dizele biyodizel katma zorunluluu
getirildi. Binde 2 de tarmsal biyodizel katma
zorunluu geldi dedi.

Maliyetimiz Tpratan Yksek, Fiyatmz Dk

Bizim Yalar Burada Dierleri Nerede?

Turanl, atk toplama iinin gelimesi iin teviklerin yan sra denetimlerin ve uygunsuz ya
bertaraf ile ilgili cezalarn artrlmas gerektiini
belirtti. EPDK, Enerji, evre ve Tarm bakanlklarnn destekleriyle artk yasal alt yapnn
oluturulduuna dikkat eken Turanl, Bu
desteklerin devletin dier birimleri tarafndan
da srdrlmesi gerekiyor. evreyi koruyalm
diyorsak bu tr yatrmlar, atklarn toplanmas
her alanda tevik edilmeli dedi. Tpratan
maliyetlerinin yksek, sat fiyatlarnn dk
olduunu vurgulayan Turanl Anlatmz irketlere yaptmz satta litrede 45 kuru zarar
ediyoruz. 3.085 TL/lt k fiyatmz. Yzde 16
zararla alyoruz. lek byynca bir dengeye oturacak diye konutu.

DEHA, 2012den bu yana 30 bin ton atk ya


toplam. Bunu 81 ilde 100 bin noktadan 200
aralk filosu ve 300 alan ile temin etmi. 28
ilde deposu bulunan irket 30 bin iletmeyle
de anlama yapm. Mc Donalds, Burger King,
Kentucky, Sofra gibi byk restoran zincirlerinin mutfaklarndan kan atk yalar teslim alnp
Dilovas tesislerinde ileniyor. Ayrca okullara ve
camilere de evre bilinci yerletirmek iin bidonlar
konulmu. Turanl, Topladmz yalar burada.
Dier firmalarn toplad yalar nerede? Yalar
sertifika ile toplanyor. Kimin ne toplad
belli. Bu yalarn nereye gittii iyi aratrlsn.
Aralarn alev almasna neden olan 10 numara
ya gibi atk ya felaketinin kayna bulunabilir.
Bizim retimimiz kadar kaytd ya piyasada
dolayor dedi.

Bu arada Turanl, inaattan kopmayacan ancak


bundan sonra sanayici kimlii ile de anlmaya
alacan; arlkl olarak enerji, havaliman
iletmecilii ve turizm yatrmlar yapacaklarn
belirtti.
Gliserin de retiliyor
Toplanan atk yan yzde 90 inceltilme ilemi sonucu biyodizel haline gelirken yzde 10luk blm
ise gliserin olarak ortaya kyor. Gliserin ilatan
gda ve kimyaya 2 bin sektrde kullanlyor.
Vali 100 Milyon Dolarlk Yatrmmz Bekletiyor
Emrullah Turanl, yatrm srasnda birok
brokratik engel ile karlatklarn da belirterek, rnein bu tesisin devam olarak sanayi
atklarndan biyodizel retmek iin yine 100
milyon dolarn zerinde yatrm planladk. 1
senedir Kocaeli Valisinin nnde bekliyor. Niye
bekliyor? Hibir aklamas yok. ED raporu
vs. tm hazrlmz olduu halde vali anlamsz
bir biimde bekletiyor. Bu tr tesisler evre,
ekonomi iin ok nemli. Ancak hepsinden
nemlisi istihdam iin, gen kimya mhendislerine i iin nemli. Bu tr frenlerden vazgeilmesi art. Ben 6 bin insann alaca, atklarn
topraa deil ekonomiye kazandrlaca bir i
iin yatrm yapyorum. Ama yeterli destei bir
trl gremiyorum. Bu fabrikay bile sfr kredi
ile tamamen zkaynakla yaptk dedi.

31

KUMALARDA KULLANILAN KKRTL BOYA RETMNDE YEN TEKNOLOJ

32

MKS Devonun akll tekstil markas Salty


Sardine, evreye ve insan salna dost
hammaddeler kullanyor. irket, ayn zamanda denim kumalarda kullanlan
kkrtl boya retiminde, atk su miktarn
sfrlayan patentli bir teknoloji gelitirdi.
Araba ile seyahat edersiniz, varmak istediiniz yere gelir arabanz park eder inersiniz. Otomotiv sektr ile olan ilikiniz
arabaya bir daha binene kadar bitmitir.
Zaten yedek para almadka veya yeni bir
ara almadka, otomotiv sektr de sizinle
pek ilgilenmeyecektir. Ancak sabah itiiniz
portakal suyundan balayn, yznz
ykadnz sabun, duta kullandnz ampuan, amar ykansn diye kullandnz
deterjan.. Bunlarn hepsi kimyadr. Kimya
sektr hayatnzn her annda sizin hizmetinizdedir ve sizinle etkileim iindedir.
Az sonra giyeceiniz gmlek kimya boyar
madde ile maviye boyanm polyester; pantolonunuz terefitalik asit polietlen polimeridir. Kimya sektr sizin her satnalmanz
ile ilgilenmek ve deien gnn artlarna
uyum salamak zorundadr. MKS Devo
Kimya bu geni yelpazenin iinde zellikle
organik kimya konusunda uzmanlamay
tercih etmi, deterjan, kiisel bakm, imento, seramik, tekstil, deri gibi sektrlerde ana
kimya girdisi salayan yerli bir firma.
Bu yorumlar MKS Devo irketinin CEOsu
Korgn engne ait. engnn asl ii

kimya sanayi. irket, evde kullanlan temizlik rnlerinin hammaddesini reten tek
Trk firmas ve Unilever, Procter gibi irketlere hammadde salyor.
Ar-Ge yatrmlarna byk nem verdiklerini syleyen Korgn engn, stanbul
merkez ofislerinde Trkiyenin en kapsaml
fosfor ve polimer analizleri yapabilecek
Ar-GE laboratuvarna sahip olduklarn
sylyor.
evreye dost hammaddeler
irketin kimya sektr tekstil teknolojileri
alanndaki almalarnn neticesinde Salty
Sardine markas domu. Salty Sardine, bir
akll giyim markas. Salty Sardine rnlerinin en kk detaylarnda bile evreye
ve insan salna dost hammaddeler kullanlyor. Sala dost hammaddelerimiz
bamsz kurulularca sertifikalandrlmtr.
Tuzlama en eski ve en doal saklama yntemi olduu iin salty sardine (tuzlu sardalya) ismini koyduk yorumlarnda bulunan
engnn akll tekstil ve tekstil sektrnde
su kullanmna ynelik deerlendirmeleri
yle:
72 bin ton su tasarrufu salyor
Dnya nfusu artyor, kaynaklar azalyor.
Doa, insanolunun tahribat karsnda
kendini yenileyebilme gcn kaybediyor.

Dnyadaki tketilebilir su kaynaklar gn getike


azalmakta. Suya eriim ise Afrika gibi kurak ve
altyapnn bulunmad corafyalarda ok snrl.
Gnmzde 1.1 milyar kii, salkl ime suyuna
ulaamyor. Su yetersizlii ve kirli sulardan kapt
hastalklar nedeniyle her gn yzlerce ocuk hayata gzlerini yumuyor.
Gelecek nesillerin ihtiyalarn karlayabilecek
kapasiteleri korumak, kaynaklar bugn kullananlarn, yani bizlerin en nemli sorumluluklar arasnda. MKS Devo olarak bu sorumluluu sahiplenerek denim kumalarda kullanlan kkrtl boya
retiminde, atk su miktarn sfrlayan patentli
bir teknoloji gelitirdik. Konvansiyonel retimle
1 kg kkrtl boya retebilmek iin yaklak 6 kg
su atk olarak ortaya kar. Gelitirdiimiz patentli teknoloji sayesinde, zel katalistler ile atk su
olumadan retimi tamamlayarak, sadece boya
retim tesisimizde yllk 72 bin ton su tasarrufu
salyoruz. evre dostu, ekolojik Sultan Black kodlu kkrtl boya rn grubunun ihracatn bata
Pakistan, Banglade, Gney Amerika olmak zere
dnyann nde gelen denim retim pazarlarna
yapyoruz.

i ksmlarda kullanlan zel membrane teknolojisi ile, ter emilerek nem transferi zellii
kazandrlyor. Pantolon, gmlek, triko ve i
amarlarnda kullanlan Antimikor AG teknolojisi ise; gmn doal antimikrobiyal zellii son
teknoloji nano uygulamalar ile kumaa kaplanarak
yzde yz hijyen salyor.

Hayat kolaylatran zellikler


Hayat kolaylatran, sadece rtnme ihtiyacn
karlayan deil, size ilave faydalar salayan tekstiller, akll tekstil olarak adlandrlabilir. Cep
telefonu rneinde olduu gibi; artk sadece ad
cep telefonu; zira telefon olmann yannda ok
daha fazla zellikleri var. Dry&safe teknolojisi ile
d yzeyi hidrofobik (su itici) zellie sahip kumalar sayesinde; su, ya ve kir kuma yzeyinde
kalmyor. Ayn zamanda ierden tm teri emip
hzla buharlatrdndan, nem transferi zellii
salyor. Bylece i amar ve pantolon kullanmnda vcut metabolizmasna yardmc olup,
vcut scaklnn istenilen derecede kalabilmesi
salanyor. Kumalardaki easy-care zellii kullanm srasnda kolay krmay nlyor; ykama
sonrasnda standart rnlerle kyaslandnda
neredeyse bete biri kadar bir srede t yapma
kolayl salyor.
Aquaphob teknolojisi kuma kir tutmuyor
ENGN: Aquaphob teknolojisi ile kumalara
kazandrlan su, ya ve kir tutmama zellii
sayesinde, ceket, mont, rzgarlk gibi d giyimlerde her trl hava koulunda rzgar ve yamur
geirmeme zellii salanyor. Bunun yan sra

33

STANBULDA LA ARATIRMA MERKEZ KURULDU

Gnlllere vcutlarnda denenecek ila


aratrmalar iin para denecek.

34

stanbul niversitesi la Aratrma ve Uygulama Merkezi, Salk Bakanlnn onayyla


kaplarn aacak. Gnlllere vcutlarnda denenecek ila aratrmalar iin para
denecek.
lkemizde salkl gnlller zerinde
yaplan klinik aratrmalar aslnda ilk olarak
Yeditepe niversitesinde yapld. Ancak bu
merkez daha sonra kapatld. Ardndan Erciyes
niversitesi ve Ege niversitesinde uygulanmaya baland. 2015 ylnn balarnda Prof.
Dr. Ahmet Aramann abalar sonucu yapmna balanan Istanbul niversitesi (I) Ila
Aratrma ve Uygulama Merkezinde ise sona
gelindi. Istanbul niversitesi Eczaclk Fakltesinde yrtlecek olan klinik ila aratrmalaryla biyoyararlanm ve biyoedeerlilik
almalar yaplacak. Bu kapsamda piyasaya
yeni srlecek olan ilalar gnlller zerinde
test edilerek, ilacn gvenilirlii ve vcut fonksiyonlarna etkisi test edilecek.
Kobay Demiyoruz
Katlmclar iin salkl gnlller ifadesini
kullanan Merkezin Etik Kurul Bakan olan
I Cerrahpaa Tp Fakltesi Mdr Yardmcs Prof. Dr. Ali Yaz resin, Katlmclara
kobay ya da denek denmesini kabul etmiyoruz.
Burada iki amacmz var. Biyoyararlanm ve

biyoedeerlilik. Piyasada var olan ve patenti


sona eren ilalarn tad etkileri karlayan
yeni ilalar aratrmak amacmz. Klinik
aratrmalarn ilk aamas olan FAZ I almalarn yapacaz. Ila olma zelliini kazanm
ilalar insanlar zerinde aratracaz. FAZ II
aratrmalar ise hastalar zerinde yaplyor.
Bakanlk merkezde incelemelerini yapt, imdi
onay bekliyoruz diye konutu.
Ma zlemeleri Bile Yasak
Gnlllerin ilalar az yoluyla aldn
belirten resin, 18-50 ya grubu gnlller
kabul ediliyor. ki ila aratrlacaksa 2 gn
merkezde kalmas gerekebiliyor. Bu srete
hepsine standart yemek veriliyor, sigara
ve kahve tketimi yapamyorlar, heyecanlanmamalar gerekiyor. rnein ma
izleyemiyorlar. Gnlllere cret verme
ifadesini kabul etmiyoruz, bu ilemin tazmini eklinde bir para deniyor. Ayrca
btn almalar Salk Bakanl bilgisinde
yaplr, nce Etik Kurul onay verir ardndan
da Salk Bakanl klinik ila aratrmalar
iin izin verir dedi.

Dnyadan Kimya Haberleri


PROTONLARIN VE ANTPROTONLARIN GEREK
AYNA GRNTS BELL OLDU

CERNde RIKEN liderliindeki BASE (Baryon Antibaryon Simetri Deneyi ) ibirliindeki


aratrmaclar tarafndan yaplan CPT simetrisi (yk-parite-zaman tersinirlii simetrisi )
olarak bilinen parack fizii standart model
temel zellii testinde protonlarn ve onlarn
antimadde karlklar olan antiprotonlarn
yk-ktle orannn imdiye kadar ki en hassas
lmleri yapld.
Nature dergisinde yaynlanan bu alma, antimadde almalar iin dk enerjili antiproton salayan CERNin antiproton hz kesici
cihaz kullanlarak gerekletirildi.
CPT deimezliinde deneyin teste tabi tutulmasnda; sistemdeki C(yk) antimadde ile
madde arasndaki fark ortaya koymak iin,
P(Denklik) 180 derecelik uzaydaki dn iin
ve T (zaman) test edilir. Standart modelin
merkez prensibine gre antimadde paracklar
maddenin kusursuz ayna grntleri olmas
gerektiini ima etmektedir.
Aratrmaya liderlik eden Stefan Ulmer Bu
nemli bir konu.Byk patlama hem madde
hem antimadde oluumuna imkan salamas-

na ramen,mevcut evrenin neden antimaddeden olumadn anlamamza yardmc


olur.CPT simetrisinde ihlaller varsa, madde
ve antimaddenin farkl zellikleri olabilir.
rnein antiprotonlar,protonlardan daha
hzl yarlanabilir diye dnebiliriz, fakat biz
yk-ktle oranlarn olduka kesin limitler
iinde ayn kaldn gzlemledik dedi.
Aratrmay yapmak iin ekip 1990larda TRAP
tarafndan gelitirilene benzer bir program
kulland.Antiproton hz kesicisinden protonlar
iin kart gibi alan antiprotonlar ve negatif
hidrojen iyonlar elde ettiler ve sonrasnda tek
antiproton-hidrojen iyon iftlerini manyetik
Penning tuzana alarak ultra dk enerjilere yavalattlar.Sonrasnda iftlerin siklotron
frekansn lerek,bilim insanlarna yk-ktle
orann tespit etmede yardmc oldu. Bylece
ne kadar benzerlik olduu karlatrld. Toplamda 35 gnlk periyotta yaklak 6500 ift
lld.
Ulmer, Sonu olarak yk-ktle orannn trilyonda 69 para iinde ayn olduu grld.
Bu sonu nceki proton-antiproton iftlerinin
lmlerinden 4 kat daha yksek

35

enerji znrle sahip olduu grld. Ayrca CPT deimezlii ihlallerinin olabilirliine
ayr bir balama salyor. Mevcut standarttan
on yada yz kez daha hassas olan lmler elde
etmeyi planlyoruz. dedi.
Aratrmaclar elde ettikleri verileri kullanarak,
milyonda birde madde ve antimaddenin yerekimine ayn ekilde uyum saladn hesapladlar.

BASE yesi Christian Smorraya gre, Standart


modelin tesinde bir fizie inanmak iin pek ok
neden var. Karanlk madde ve tabi ki madde-antimadde arasndaki dengesizlik buna dahil.
Yaplan yksek kesinlikteki almalar sayesinde
, gelecein aratrmalarna k tutulacaktr.

PL TEKNOLOJSNDE BASILABLR KATI-HAL PL DNEM BALIYOR

36

Bilim insanlar akla gelebilecek her trl eklin zerine baslabilecek ve sorunsuz olarak
eitli yzeylerin iine gmlebilecek kat-hal
pili retmeyi baard. Teknolojiyi gstermek
iin,bilim insanlar kalp eklinde bir pili kupa
bardan zerine ve ayrca bir karton gzln
zerine bast.
Mevcut lityum-iyon piller retildikten sonra
ancak belli ekillerde olabiliyorlar. Bu pillerde
elektrotlar ayrmak iin ayrc zarlar kullanlr.
Bu nedenle bataryann yanc sv elektrolitle
kaynamamas gerekiyor. Bazen piller zarar
grdnde bu nedenle patlyor.
Aratrmaclar devrim niteliinde bir gelimeye
imza atarak geleneksel ayrc zarlar elimine
edecek bir teknoloji gelitirmeyi baardlar.
Bunu yapmak iin, iyon ileten bir ortam gibi
davranan baslabilir kat hal elektrolitleri ret-

tiler.
Gizmage konuan Gney Korede Ulsan Bilim
ve Teknoloji Ulusal Enstitsnde profesr olan
Sang-Young Lee, Yeni kat hal elektrolitleri
baslabiliyor ve UV radyasyonla sertletirilebiliyor. Bylece alternatif ayrc membran
gibi davranabiliyorlar. dedi.
Macun eklinde yazdrlabilir elektrolite etkili
zar ayrc olarak davranan elektrotlar yerletirdiler. Elektrotlar yazdrlabilir sulu imento
benzeri bir yapdan oluuyor. Ayrca, bu proses
sayesinde dier pil retimi aamalarndaki, sv
elektrolit enjeksiyonu ve solvent(zc) kurutumuna gerek kalmyor.
Elde edilen yazdrlabilir kat-hal pili (PRISS),
herhangi bir ekle baslabilir ve pil-gml
yzeyler oluturmak iin karmak geometril-

ere sahip kavisli nesnelere entegre edilebilir.


rnein, bir telefonun erevesi pil haline getirilebilir.

u anda, aratrmaclar dorudan elbiseler zerine baslabilir yeni bir pille alyorlar ve ayrca
ink-jet ve 3D bask teknolojilerine dayanan yeni
pil uygulamalarn inceliyorlar. leriye ynelik olarak, ekip ambalaj malzemeleri ve akm
toplayclar gibi pek ok ey de baslabilir pil
yapmay planlyor. Aratrmaclar 3 ila 5 yl
iinde baslabilir pillerin piyasaya kabileceini
belirtiyor.

Test edildiinde, baslan pilin performans dier


esnek pil ile ayn dzeyde olduu bulunmutur.
Bu arj veya dearj kapasitelerinin nemli bir
kayb olmamakla ile birlikte, 30 devirden sonra
%90 kapasite ile alt gsterilmitir. Aratrmaclar, btn basl alann artrarak ya da iki
pilin kalnlndan istifade ederek pilin enerji
younluunu artrmay ve pilin mrn uzatmay planlyorlar.
3D YAZICIYLA RETLEN LA ABDDE ONAYLANDI

37
boyutlu yazclarn kullanm alan olduka
eitli ve bu teknolojinin nmzdeki yllarda
birok sektrde kkl deiiklikler yaratmas
bekleniyor. ABD Gda ve la dareside bu tezi
dorular nitelikte bir karar aklayarak, lkede
boyutlu yazc ile retilen ilk hap onayladn
duyurdu.
Aprecia Pharmaceuticals irketi tarafndan
retilen boyutlu tablet ila, hastalarn epilepsi
nbetlerini kontrol altnda tutmalarna yardmc
oluyor. la piyasada Spritam ismiyle biliniyor.
irketlerin ilalarn hastalara sunmalar iin
ABDde Gda ve la daresinin onayn almalar
gerekiyor. Onayla birlikte Aprecia Pharmaceuticals bu onay alan ilk irket oldu. Karardan sonra
irket dier ilalar iin de onay bavurusunu
yapacan aklad.
boyutlu yazcyla retilen ila ayn zamanda

hastalar iin nemli bir yenilii de beraberinde


getiriyor. Normalde byk ila firmalar rnlerini byk fabrikalarda standart tabletler ve
miligramlar halinde retiyorlar. Ancak boyutlu yazc teknolojisiyle doktorlar hastaya zel
olarak ayarlanm miligraml ilalar verebilecek.
rnein bu son karara konu olan Spritam, normalde 1000mglk tabletler halinde retiliyor. Ancak doktor hastasnn 380mg kullanmasn uygun
grrse irket hastaya zel olarak o dozda ila
retebilecek. Bu da seri retim yapan irketler
iin ve hastalar iin olduka kritik bir gelime.
boyutlu yazcyla retilen ilk Spritam serisinin 2016 birinci eyreinde piyasaya srlmesi
bekleniyor.

SAN FRANCSCODA DUVARLARA DRARI GER PSKRTEN BOYA

ABDnin San San Francisco kentindeki baz


semtlerde deneme amal olarak duvarlara
idrar geri pskrten boya srld.

38

Belediye yetkililerine gre Bu boya, duvarlara


tuvalet muamelesi yapanlara idrarlarn iade
edecek.
Yetkililer uygulama iin Almanyada gece
kulpleriyle dolu bir mahalleden ilham aldklarn aklad.
Ylda 20 milyon kiinin ziyaret ettii Hamburgdaki St Pauli mahallesinde sarholarn
idrarlarn dar yapmasn engellemek iin bu
boyalar kullanlmaya balanmt.
Hamburglu yetkililer, BBCye uygulamann

sonu vermeye baladn sylemiti.


retici firma, Ultra-Ever Dry adl boyann
duvarn yzeyinde bir hava bariyeri oluturduunu ve svnn tamamn geri pskrttn sylyor.
San Franciscoda barlara yakn blgeler ve evsizlerin ok olduu mahallelerde dokuz ayr yere
duvarlara bu boyalardan srld.
Duvarlara, ngilizce, ince ve spanyolca olarak
Durun Uygun bir yerde rahatlayn uyarlar asld.
Boyann maliyetinin, idrar temizleme maliyetinden ok daha dk olduu belirtiliyor.

Kaynaklar :
http://phys.org/news/2015-08-protons-antiprotons-true-mirror-images.html#jCp
http://www.gizmag.com/priss-printable-solid-state-battery/38891/
http://www.inovatifkimyadergisi.com/3d-yaziciyla-uretilen-ilac-abdde-onaylandi
http://www.inovatifkimyadergisi.com/san-franciscoda-duvarlara-idrari-geri-puskurten-boya
http://www.inovatifkimyadergisi.com/turkiye-ilac-ar-ge-merkezi-olacak
http://www.inovatifkimyadergisi.com/emrullah-turanli-atik-yagdan-biyodizel-uretimine-basladi
http://www.inovatifkimyadergisi.com/istanbulda-ilac-arastirma-merkezi-kuruldu
http://www.inovatifkimyadergisi.com/kumaslarda-kullanilan-kukurtlu-boya-uretiminde-yeni-teknoloji

FAYDALI
LINKLER

erkli bir periyodik tablo sitesi. Sitede her


element ile ilgili ok fazla bilgi var. ngilizce
birok bilgi ieren bu siteyi incelemenizi
neriyoruz.
http://www.chemicool.com/

Element ve Bileiklerin arlklarn hzlca


hesaplamanz iin tasarlanm bir web sitesi.
Siz sadece bulmak istediiniz yapy seiyorsunuz. Hesapla diyorsunuz ve hesaplyor.
ncelemenizi neriyoruz.
http://www.lenntech.com/calculators/molecular/molecular-weight-calculator.htm

Eer aklnza bir bileik geldiyse fakat bunun


yapsn hatrlayamadysanz bu site size gre.
Siteye bileiin ingilizce ifadelerini yazmaya balaynca ieriindeki verileri karnza
getiriyor. ncelemenizi neriyoruz.
http://www.endmemo.com/chem/chemsearch.php

39

BULMACA
Kimya Bulmacasi
1

6
7

40

Soldan Saga
1. Gaz halindeki bir maddenin sivi hale gemeden direk kati
hale gemesine denir.
5. znenin hizli bir biimde ince toz gibi bir kati hlinde
zeltiden ayrilmasi.
7. Isi miktarini lmek iin kullanilan aralara denir
8. Okyanus ve denizlerde bulunan polihalojen
bilesiklerinden biri.
9. Bir zelti ya da sspansiyon iindeki organik maddeyi
zen fakat zelti ya da sspansiyondaki zc ile
karismayan bir madde yardimiyla ayirma.

Yukaridan Asagiya
2. Bir molekle alkil grubu baglanmasi.
3. Negatif yk tasiyan iyon
4. Elektron ve pozitif iyonlardan olusan gaz karisimi.
6. Belirli bir noktada birim zamanda (saniyede) geen dalga
sayisidir
7. Kati karbon dioksit.

BULMACA
Geen Ayn zm
Kimya Bulmacasi
1

O
S
F
O
R
E
2

S
3

I
5

L
L
6

A
N

K
L

E
J

M
10

A M P

M
9

M A

I
K

N
Soldan Saga
3. Yaglarin bazlarla etkilesmesi olayi. rnleri gliserin ve
sabun olan tepkime. [SABUNLASMA]
6. Bir kimyasal reaksiyonun gereklestirilmesinde kullanilan
baslangi maddeleri. [REAKTANT]
7. Kk miktarlarda asit veya baz ilavelerinde pH
degisimine direnen zelti.
[TAMPON]
9. Elementlerin bilesik olusturma egilimi. [AKTIFLIK]
10. 0,239 g suyun sicakligini 1C artirmak iin gerekli olan
isiya denir.
[JOULE]

Yukaridan Asagiya
1. Bir maddenin uyarilmasi sonucu ortamdan uyarici
kaldirilsa da bir sre daha isima yapmasi.
[FOSFORESANS]
2. Bir molekle ail grubunun baglanmasi. [AILLEME]
4. Ykseltgenlerle renk veren maddelerin renginin
giderilmesi. [AGARTMA]
5. Proton ve ntron gibi atom ekirdegini olusturan temel
paraciklar [NKLEON]
8. Kendiliginden gereklesen bir kimyasal tepkime
sonucunda aiga ikan enerjiyi elektrik enerjisine eviren
aralardir. [PIL]

41

E-Dergide

Yazarlk

SZDE YAZARIMIZ
OLUN

-- Yazacanz konuyu belirleyin. (Kimya ierii olan herhangi bir konu olabilir) rnek: Polimerden
ya da organikten bir konu ya da sanayide grdnz bir ey ile ilgili bir konu. Kendi cmleleriniz
ile olmas art. Alnt alyorsanz kesinlikle kaynak belirtmelisiniz ki aksi durumda yaznz kopya yaz sfat
grr yaymlanmaz.
-- Konuda kullanlan resimlerin kaynaklar belirtilmeli. Aksi durumda sorumluluk yazardadr.
-- Yazlar Facebook zerinden bizlere gnderilmemeli. Bu bizim iimizi zorlatryor.
Yazlar info@inovatifkimyadergisi.com adresine gnderilmeli.
-- Yazmay dnen arkadalarmz
Yavuz Selim Kart adl arkadamza ulamas gerekmektedir.
-- Yazlar gnderdikten sonra kendiniz ile ilgili bilgileri de mail ile bize gndermelisiniz. Yoksa yaznz
yaymlanmayacaktr.

42

--Ad Soyad
Ulalabilecek Mail Adresi(Hzl ulalabilecek sk kullanlan bir mail olmal)
Bitirdiiniz ya da okumakta olduunuz niversite ismi
Dergiye koyabileceimiz trden bir profil resminiz.
-- 2015 Ekim ay says iin yazlarnzn son teslim tarihi. 20 Eyll 2015tir.
Her ayn son yazm tarihi 20. de bitecektir. 20. den sonra gndereceiniz yazlar bir sonraki ay yaymlanacaktr.
-- Kopyala-Yaptr ile yazy ben yazdm gnderiyorum derseniz yaznz kesinlikle yaynlanmaz. Bu ekilde
yaz olmaz. Byle uyanklk yapp kolaya kamak fark edilmeyecek bir ey deil. Sonuta yazlarnz okunuyor ve aratrlyor.
-- Yazlarnz word dosyas halinde maile atacaksnz. Yazdnz yaz en az bir ka grsel iersin.Fikir
dnce yazlarnda olmayabilir ama dier konularda en az bir ka tane olmal nk grsellik yazya ok ey
katyor.
-- Herhangi bir sorun olursa yaz gnderen meslektamza ularz. Gerekli dzeltmeleri yapmas iin
bildirimler yaparz. Gerekli grld takdirde yaznzn gzel grnmesi adna kk deiiklikler yaparz
ve sizi bu durumdan haberdar ederiz.
-- novatif Kimya Dergisi gnderdiiniz yazlarn yaynlanp yaynlanmamas hakkn elinde tutar.

NOVATF KMYA Dergisi Ynetimi