You are on page 1of 60

Kimya

Dergisi

NOVATF
Kimya Dergisi
YIL:4 SAYI:31 UBAT 2016

SALSLK AST

ENSTRMENTAL ANALZ VE TES GC-MS


POLMERLERN BYOMALZEME
OLARAK KULLANIMI
DEAL GAZ DENKLEM ELDES
MARGARN KMYASI
DRT YEN KMYASAL ELEMENT
PERYODK TABLOYA EKLEND

KMYA SEKTR N 2015 ZOR


BR YILDI
PATLAMA RSKN ORTADAN KALDIRAN PL
PROF. DR. GALP AKAY AKTF
PLASTK MADDEY RETT
PETKM YKSEK TEKNOLOJ YERL PLASTK
RETECEK

KURALLARIMIZ

1. novatif Kimya Dergisi yazlarn herhangi bir


makalenizde veya yaznzda kullanmak iin yazsn
aldnz kiiye mail atarak haber vermek, kullanm
olduunuz yazlarn kaynan ise dergi olarak
belirtmek durumundasnz.
2. Dergide yazlan yazlarn sorumluluu birinci
derece yazara aittir. Bu konu hakknda bir sorun
yayorsanz ilk olarak yazara ulamalsnz.
3. Dergide yer alan bilgileri kullanarak banza
gelebilecek felaketlerden ya da ilerden dergi
sorumlu deildir.
4. Dergide yazarlarn kullanm olduu resimlerde,
yazlarda kesinlikle kaynak belirtilmek zorundadr.
Aksi durum olduu zaman bunu yazarn kendisine
ulaarak sormalsnz. nk bize yaz gnderen
yazarlarmzdan ricamz telif haklarna riayet
ederek fotoraflar dkmanlarna eklemeleri.
Buradan kacak problemlerden dorudan yazarlar
sorumludur. Dergi sorumlu deildir.
5. Dergide benim de yazm olsun diyen yazarlarmz
var ise yazlarnz iin Yavuz Selim KART ile
konuabilirsiniz. Dergi ile iletiim kurmak iin ise
iletisim@inovatifkimyadergisi.com adresine
mail atabilirsiniz.

SOSYAL MEDYA

6. Dergimizde yaynlanmasn istediiniz yazlar


info@inovatifkimyadergisi.com mail adresine
gndermelisiniz. Bu mail adresine gnderdiiniz
yazlarda bir eksiklik var ise editr tarafndan
incelenecektir. Eksik ksmlar var ise size geri
dn yaplacaktr. Dzeltmeniz iin tavsiyelerde
bulunulacaktr. Ltfen geri dn yaplnca bunu

kendinizi kmsemek olarak grmeyin. Ama


daha gzel bir yaz ve daha gzel bir dergi.
7. Tarafmza ok yaz gelmedii takdirde her yazy
yaymlamaya gayret edeceiz lakin bakalarnn
yazlarn kendi yazm gibi gnderenler, kaynaksz
yaz gnderenler, ok ksa yaz gndenlerin
yazlarn maalesef yaymlamayacaz.
8. Dergide dini ve siyasi ierikli yazlar yaymlanmaz.
Herhangi bir dini grubu temsil eden ya da herhangi
bir siyasi grubu temsil eden sz ve kelimeler
yaznzda olursa dergi o ksmlar deitirmeniz
konusunda sizi uyarr. Deitirmezseniz dergi
yaymlamama hakkn ya da yaznn o ksmn
deitirme hakkn elinde tutar. Bu konuda son sz
dergi yneticisine aittir.
9. Bu dergide kimya ilmi zerine okuyan, kimya
ilmine merakl, kimya ilmi ile ilgili aratrma
yapmay seven herkes yazabilir.
10. Dergi ekibimiz gnll kiilerden olumutur.
Bu dergi ilk kurulduu zamandan beri byledir.
Dergi ekibinde olan herkes bu kural kabul etmi
saylr. Gelen kiilere en bata bu kural sylenir.
Grevini yapmayan, dergide anlamazlk karan,
huzur bozan, dergi yneticisini dinlemeyen kiiler
ekipten karlr.
11. Dergi tasarm ve ynetiminden sorumlu kii
buraya ek maddeler koyup deitirme yetkisine
sahiptir.
12. Dergiyi okuyanlar ve dergi ekibi bu kurallar
kabul etmi saylrlar.

http://www.inovatifkimyadergisi.com
https://www.facebook.com/InovatifKimyaDergisi
https://twitter.com/InovatifKimya
https://instagram.com/inovatifkimyadergisi
http://inovatifkimyadergisi-blog.blogspot.com.tr
https://www.youtube.com/channel/UCmIkYbQtd8LtCP6GVL0tVGQ
https://plus.google.com/+Inovatifkimyadergisi
https://www.linkedin.com/profile/view?id=AAIAABHWzAYBk8n_O2Xp0LJgn9bB-aLM6w0-3pw

Ekibimiz
YAVUZ SELM KART
KMYA MHENDS
KURUCU-YNETC
PELN TANTOLU
KMYAGER
FACEBOOK EDTR

HATLE MOUMNTSA
KMYA
FACEBOOK EDTR
TUBA NGL
KMYA MHENDS
FACEBOOK EDTR

SZ DE EKBMZE KATILIN

EDTRDEN

Merhabalar
ncelikle bize olan ilginiz iin ok teekkr ediyoruz.
2016 ylnn ilk nemli gelimelerinden biri olan periyodik tabloya
4 yeni element eklenmesi olduka sevindiriciydi. lkemizde olan
kimya alanndaki gelimelerin dnyaya paralel gitmesi dileimle.
Bu ay birok konuda yaz geldi. Sektrden birok haber de
ekledik. Bu yazlarda eitli eyler okuyarak bilgileneceksiniz. Yaz
gnderen arkadalarmza da ayrca ok teekkr ediyorum.
Bize her zaman sektr ya da kimya ile ilgili bir konuda yazp
gnderebilirsiniz.
Keyifle okumanz dileimizle

NDEKLER

ENSTRMENTAL ANALZ
VE TES GC-MS

AB PLASTK POET YASAINI NSAN


13
AYINDA UYGULAMAYI PLANLIYOR
BLENT ECEVT NVERSTES KMYA
14
LABORATUVARINA YEN NESL CHAZ
POLMERLERN BYOMALZEME
16
OLARAK KULLANIMI
DRT YEN KMYASAL ELEMENT
24
PERYODK TABLOYA EKLEND
KTO KARATAY NVERSTESNDEN KMYA
25
VE MALZEME BLM ALANINDA BR LK
SALSLK AST 27
PROF. DR. GALP AKAY AKTF PLASTK
MADDEY RETT
KMYA SEKTR N 2015
36
ZOR BR YILDI

34

DEAL GAZ DENKLEM ELDES 38


PATLAMA RSKN ORTADAN
42
KALDIRAN PL
PETKM YKSEK TEKNOLOJ YERL
43
PLASTK RETECEK
MARGARN KMYASI 45
DNYADAK PLASTK ATIK MKTARI
5 MLYAR TONA ULATI
RAFNER VE PETROKMYA
YATIRIMLARININ N AILMALI
POTASYUM

54

51
52

AYIN WEB STES

NDEKLER

KMYA BULMACA

55

56

KMYA BULMACA ZM
KMYA SZL 58
YAZARIMIZ OLUN

59

57

ERMAN GRGN
KMYAGER
GAZ NVERSTES
MEZUN
ermangirgin2006@yahoo.com

ENSTRMENTAL
ANALZ VE TES GC-MS

utin bir gn olacan dnmtm.


Nereden bilebilirdim ki o gnn
hayatmda unutamayacam bir anya
dneceini? Her zamanki saatte
kalkm, her zamanki saatte ofise gitmi, gnn ilk
kahvesini yudumluyordum. Teknik servis olmann
en gzel yandr gnn ilk telefonu. Ne kadar
erken alarsa o kadar srpriz ve acillik barndrr
ierisinde. Arayan Hasan Beydi. Sakin ama telal

bir sesle amt telefonu. Farkl bir numune analiz


edeceini ve acilen gelmemi sylemiti. arsam
da en ksa srede yannda olacam syleyerek
kapattm telefonu. Mdrme durumu bildirip
kahvemi tek seferde bitirdim ve yola koyuldum.
Binaya ulatmda heyecanm gitgide artyordu.
Hzl admlarla Hasan Beyin yanna gittim. Ortada
gvenlik glerinin brakt, ierii bilinmeyen bir
toz vard ve olay savcla intikal etmiti. Filmlerdeki
gibi bir durumdu anlayacanz. Numunenin Hasan
Beye gelmesinin en nemli nedeni kendisinin
kimyasal silahlarda kullanlan tehlikeli kimyasallar
konusundaki uzmanlyd. Ben gelene kadar
Hasan Bey gerekli hazrlklar bitirmiti. Farkl

polaritelerdeki solventlerle maddeyi zndrm,


n ilemlerden geirmi ve GC-MS cihazna enjekte
etmeye uygun hale getirmiti. Ama hemen enjekte
edemezdik. Daha nceki analizlerden kalma kirlilik
veya sistemde bir problem olmas durumunu gze
alamazdk. Kalitatif bir analiz yapacamz iin baka
analizden veya cihazn kendisinden gelecek pikler
hem yanl sonu vermemize neden olacak hem de
bize gereksiz yere zaman kaybettirecekti. Sistemin
genel kontrollerini yaptk. Temizliinden emin
olduktan sonra ilk enjeksiyonumuzu verdik. Sonu
artcyd. kinci enjeksiyon, nc, drdnc
enjeksiyon sonunda piklerde yaptmz ktphane
taramasnda bulduumuz kimyasal salisilik asitti.
Asetilsalisilik asit aspirinin etken maddesiydi fakat
zeltide kararsz olaca ve yksek scaklktan
dolay bozularak salisilik aside dntn tahmin
ediyorduk. Sonular su gtrmezdi; ama Hasan
Bey kristallendirme sonras elde ettii kristallerin
pembe renkli olduunu sylyordu. Bu da aklmz
kartran bir detayd. Benim artk ayrlma vaktim
gelmiti. O gn akama kadar aklm kurcalayp
durdu bu konu. Rengi pembeydi ama sonular
maddenin aspirin olduu ynndeydi. Durumu
akam bir arkadamla paylatmda verdii cevap
beynimde imeklerin akmasna yetti. Evet sizler de
tahmin ettiniz deil mi? Toz gerekten aspirindi ama
bebek aspirini, hani ufak, pembe renkli...

Bu ayki konumuz Quadrupol tipli Gaz KromatografiKtle Spektrometresi. Ksa ad ile GC-MS. Uucu ve
yar uucu madde analizlerinde kullanlan, gerek
anlamda yksek teknoloji diyebileceimiz ve dk
ppb (g/kg) analizleri yapabildiimiz ve bilgisayar
yazlmnda ykl ktphaneleri sayesinde elde
ettiimiz pikleri tanmlayabileceimiz bir cihazdr.
Size anlattm hikaye tipik bir kalitatif analiz
rneiydi. Peki bu ok ynl cihazn alma prensibi
nedir?
GC-MS cihaz, iki farkl cihazn kombine
edilmesinden oluur. Oto rnekleyici ile numune
enjeksiyonu, numunenin buharlatrlmas ve madde
ayrmnn yapld GC yani gas chromatography
cihaz ve maddenin kalitatif veya kantitatif analizini
salayan MS yani mass spectrometer cihaz.
Derginin 30. saysnda sizlere gaz kromatografisi
hakknda bilgi vermitim. Sadece detektr ksmn
kartn ve madde ayrmnn yapld kolonun bir
ucunun MS cihazna balandn hayal edin.

turbo molekler pompa, molekllerin iyonlamasn


salayan iyon kayna, ntral moleklleri
uzaklatracak bir Q0 blm (opsiyoneldir), ktle
ayrm yaplan quadrupol blm ve ykl iyonlar
sinyale dntren elektron oaltc tp tipli
MS cihaz temel olarak 6 blmden oluur. Sistem
ierisindeki ilk vakumu salamak amacyla kullanlan detektr.
bir n pompa, yksek vakumu salamak zere

n Pompa

Hacmi dk, yal vakum pompasdr. Cihazn


darsnda bulunur ve metal yay destekli bir hortum
ile MS cihazna balanr. MS cihaznn ierisini
hava ve nemden arndrmal ve bir nevi uzay ortam
yaratmalsnz bu nedenle vakum pompalar byk
nem arz ederler. n vakum pompasnn grevi MS
cihaz ierisindeki youn havann ekilmesi ve sistem
ierisinde belirli bir vakum yaratarak turbo molekler
pompaya uygun ortam yaratmaktr. Bir mddet
altktan sonra rlantiye geer.

Turbo Molekler Pompa

Yap olarak olduka hzl dnen, ok sayda


arktan oluur. Sistemde yksek vakum salamak
amacyla kullanlr. Havann tamamen dar
atlmas ve ntral moleklleri uzaklatrmak amac
ile kullanlr. MS cihaznn ierisini 10-6 Torr
gibi olduka dk basnlara getirmek amac
ile kullanlr. MS sisteminde sadece iyonlam
molekllerden sinyal salanr. Bu nedenle ortam
nem ve havadan arndrlmaldr ki iyonlar su veya
hava moleklleriyle arparak yklerini kaybetmesin
veya etkilemesinler. Sistemde tayc gaz olarak
kullanlan helyum gaz %99.999 saflkta olsada nem,

hava ve hidrokarbon tutucu filtreler kullanlmas


tavsiye edilir. Sisteme gnlk olarak kullanc
tarafndan hava nem testi yaplr. Bu sayede sistemde
bir kaak olup olmad test edilir.

yon Kayna
GC cihaznda bulunan ve maddelerin birbirlerinden
ayrlmasn salayan kolonun MS cihazna
baland blmdr. ki eit iyon kayna vardr.
Sert iyonizasyon modu olarak adlandrlan EI yani
Electron Impact iyon kayna veya yumuak
iyonizasyon kayna olarak adlandrlan CI yani
Chemical Ionization iyon kayna. EI iyon kayna
rutin analizlerde kullanlan ve ktphanelerden
faydalanabildiimiz kalitatif ve kantitatif analizlerde
en yaygn kullanlan tiptir. Bu blmn amac
kolondan kp iyon kaynana ulaan ntral
moleklleri iyonlatrmaktr. Filament ad verilen
para bu grevi stlenir. Filament parasnn farkl
tipleri olsa da genel olarak renyum alam veya
renyum/itriyum alaml bir teldir. Bu telden akm
geirildiinde elektron retir. Bu sayede kolondan
kan molekller elektron bombardmanna tutulur.
Elektron ile arpan molekl paralara ayrlr ve
ykl hale getirilir. Molekllerin farkl paralara
ayrlmas esasndan yola klarak ticari ktphaneler
oluturulmutur. 70 eVda hzlandrlm elektronlar
esas alnarak oluturulan bu ktphaneler sayesinde
maddelerin kalitatif tayini mmkndr. nk
her molekl kendine has ekilde, hep ayn veya ok
yakn ekilde paralanr. Bu paralanma rnlerinin
tamamna molekl spektrumu denilir. Paralanma
rnleri yani spektrum, o molekln kendi parmak
izidir. Elde edilen ykl iyonlar, iyon kaynanda
bunulan lensler sayesinde hzlandrlarak opsiyonel
olarak q0 veya direk olarak quadrupol blmne
gnderilir. yon kaynaklar arasndaki temel fark;
EI modunda molekller direk olarak elektron
bombardmanna tutularak iyonizasyon ve paralama

salanrken, CI modunda molekller daha nceden


iyonize edilmi bir molekl bulutu (rnek: Metan
gaz) ile arptrlarak iyonizasyon ve paralama
salanr. CI modunda ana yapnn bir ksm
paralanmadan kalr ve bu sayede molekl arl
tahmin edilebilir. Bunun yannda halojen ierek
molekllere kar olduka hassastr.

Q0

Ticari olarak ok farkl tipleri bulunur veya


kullanlmayabilir. Her Firma patenti kendisine ait
bir teknoloji kullanr. Buradaki ama iyon yolunun
asn deitirmek veya n filtreleme yaparak ntral
moleklleri uzaklatrmak, ve/veya iyonlar bir
araya toplayarak dzene sokmaktr. 90 derece veya
s ekli gibi farkl alar, hexapole tipli (6l ubuk)
veya n quadrupol(4l ubuk) tipli n filtreler
birka rnektir. Bu blmlerde manyetik alan

oluturularak istenmeyen ntraller veya istenmeyen


ktledeki iyonlarn sistem darsna atlmas
salanr. A deitirmekteki ama ykl iyonlar bu
yoldan geirerek quadrupole ulatrmaktr. Ntral
molekller ise manyetik alandan etkilenmezler ve bu
yolu dnemeyerek sistem darsna atlrlar.

Quadrupol
Bu blm sisteme ismini veren blmdr. Temel
anlamda bir ktle filtresidir. Drt adet karlkl
konumlandrlm metal veya kaplamal ubuktan
oluur. Karlkl olarak + ve olarak kutuplandrlr.
Bu ubuklarda karma olarak RF ve DC potansiyelleri
oluturulur. RF potansiyeli dk ktleli iyonlar
zerinde etkili olurken DC potansiyeli yksek
ktleleri saptrmada etkilidir. Burada oluturulan
manyetik alan sayesinde bu yolu sadece belirlenen
ktle aralndaki iyonlarn (rnek: 125 m/z 350
m/z aral) veya sadece belirlenen ktleye sahip
iyonun (rnek: 367 m/z) gemesi salanrken,
istenmeyen iyonlar sistem darsna atlr.

Dedektr

Firmalarn kendine has patentli dedektrleri olsa


da tip olarak elektron oaltc tp kullanrlar.
Dedektr ncesi hzlandrc, iyon toplayc zellikli
lens kullanan firmalar yada dedektrleri farkl a
ile yerletirerek ntral molekllerin dedektre
ulamasn engelleyen teknoloji kullanan firmalar
vardr. Dedektre ulaan iyonlar dedektrn i
yzeyine arparak elektron koparrlar. imdiye

Analiz edilebilecek ktle aral cihazdan cihaza


deimektedir. yonlarn, iyon kaynandan
quadrupole veya quadrupolden dedektre minimum
kaypla ulamalar iin lens kullanlabilir veya
quadrupolun kendisinin balang ve biti blmleri
n ve arka filtreler olarak kullanlabilir. Rutin olarak
her ay yaplacak autotune ile quadrupol kalibrasyonu
yani ktle kalibrasyonu yenilenir. Autotune srasnda
zel bir solsyon kullanlr. Bu karmda farkl
molekl arlkl maddeler vardr ve bu sayede
sistem kendini test eder ve quadrupol voltajlarn
ayarlayarak ktle seimini kusursuz hale getirir.

kadar hep iyonlarn neminden bahsettik; fakat bu


filtrelenmi ykl iyonlarn amac dedektre ulaan
saylar kadar dedektr i yzeyinden elektron
kopartmaktr. Bu kopan elektronlar dedektr
ierisinde her kar duvara vurduunda daha ok
elektron koparr ve bu sayede elektronlar gitgide
oalr ve nihayetinde elektronik kart sayesinde
sinyale, bilgisayar yazlm sayesinde kromatograma
dnr. Bu dedektr tipine elektron oaltc tp
denmesinin nedeni de budur. Rutin olarak her ay
yaplacak autotune ile dedektr voltaj tespit edilir.
Dedektr voltaj testi nemli bir ilemdir nk
dedektr, yaps gerei mrl bir malzemedir ve
kullanm durumuna bal olarak mr deiir. Belirli
bir seviyeden sonra artk i yapamaz duruma gelecek
ve deiimi gerekecektir.
Sistem kabaca bu prensibe gre alr ve grdnz
gibi ok farkl patentler ve yksek teknoloji paralar
bu sistemler ierisinde kullanlr. Kromatagrafi
sistemlerinde sistemin kalitesi, S/N (signal to noise)
dediimiz sinyal/grnt oranna gre belirlenir.
Gelitirilen teknolojilerde iki ama vardr ya sinyali
arttrmalsnz yada grlty drmelisiniz. Bu
nedenle her firma farkl teknoloji ve patent kullansa
da amalar ayn, yntemleri farkldr. GC ve
HPLC cihazlar kendi aralarnda yap olarak byk
oranda birbiriyle ayn olduu ve teknolojik olarak
neredeyse zirveyi zorlad gnmzde MS cihazlar
firmalar aras byk teknoloji savalarna neden
olmaktadr. Sava dediime bakmayn tatl bir sava
aslnda, sadece son 15 seneye bakmak bile ne demek
istediimi gsterecektir.

10

GC-MS cihazlar seimli iyon tarama yntemi


(rnek: sadece 272 m/z iyonu) sayesinde
olduka hassas ve dk dedeksiyon limitlerinde
kantitatif analiz yapabilmektedir. GC cihazndaki
dedektrler belirli gruplara kar spesifiktirler
veya dedeksiyon limitleri ppm seviyelerindedir.
Fakat GC-MS cihaz neredeyse btn uucu ve
yar uucu maddelerin dk konsantrasyon (ppb)
analizlerinde kullanlabilir. Genel olarak 50 m/z den
balayp analiz edilecek maddenin molekl arl
arasndaki iyonlar ile yaplacak bir tarama ile ne
olduu billinmeyen bir maddenin isimlendirilmesi

yaplabilir. Ktphaneler size belkide yzden fazla


seenek sunacak ve bunlarn arasnda puanlama
ve eletirme yntemiyle gereki sonular n
plana karacaktr. Elbette sadece bu bilgi yeterli
olmayacaktr. Kesin sonu iin CI modu ile yaplan
bir analiz, eer numune uygun ise FT-IR analiz
sonucu veya NMR cihazndan alnacak sonular ile
desteklenmelidir. GC-MS cihaz gda, evre, ila,
su, kriminal, aroma, petrol ve daha birok alanda
yaygn olarak kullanlan analiz kapasitesi yksek bir
rndr.

11

Tabi ki bu yazmda size anlattm sadece Quadrupol


tipli GC-MS cihazyd. Bunun iyon tuzakl (Ion Trap)
GC-MSi var, GC-MS/MS cihaz var, CI mode lu
GC-MSi var... Bu liste uzar gider. Baka bir yazmda
sizlere bu cihazlardan ve yaygn olarak bilinmeyen

farkl alma modlarndan bahsetmek istiyorum


ancak mart ay iin spektroskopi grubunun lokomotif
saylabilecek bir cihaz ile karnzda olacam.

12

Haber
Yabanc

AB PLASTK POET YASAINI NSAN


AYINDA UYGULAMAYI PLANLIYOR
Avrupa lkelerinde
gereksiz plastik poet
tketimini nlemeye
dnk nemli bir yasann
uygulanmas 3 aylna
ertelenecek.

Avrupa lkelerinde
gereksiz plastik poet
tketimini nlemeye
dnk nemli bir yasann
uygulanmas 3 aylna
ertelenecek. 1 Ocaktan itibaren maazalarn
mterilerine plastik poet vermesini yasaklayan
yasa, baz hukuki sorunlarn giderilebilmesi iin 1
Nisandan itibaren uygulamaya geirilecek.

ok kullanml alveri antalarn tercih etmesi


hedefleniyor. Son yllarda yaplan dzenlemeler ile
plastik poetler cretli hale getirilmi ve daha ok
resikle edilebilir poetler de tercih ediliyordu.
Avrupa lkeleri, dnya ortalamasna oranla plastik
poet ve ambalajlarn yeniden kullanmnda nc
rol oynuyorlar. ABnin hedefi ise, halen yaklak
kii bana yllk 200 olan plastik poetlerin saysn
2025 ylnda kii bana 40n altna drmek.
Dnya genelinde ise ylda 1 trilyona yakn olan
plastik poetlerin sadece yzde 10unun yeniden
deerlendirilebildii raporlara yansmt.

508 milyon nfuslu ve 28 yeli Avrupa Birlii (AB)


ierisinde her yl yaklak 100 milyar plastik poet
tketilirken, bunlarn yzde 89u tek kullanmdan
sonra pe atlyor. evreye byk zararlar veren
bu tketime son vermek amacyla ABnin daha
nce ald maazalarda plastik poetleri
yasaklama karar, 1 Ocak yerine 1 Nisan 2016dan
itibaren yrrle girecek.
Bu ertelemeye gereke olarak, AB Komisyonunun
yasaa ve uygulanmasna ilikin baz hukuki
detaylar iin zamana ihtiyacnn olmas gsteriliyor.
Okyanuslara atldklar iin on milyonlarca deniz
canlsnn yaamn tehlikeye atan plastik plerin
yan sra karadaki plastik pler de evrecilerin
hedefindeydi. Doaya karmas 400 yl kadar bir
zaman alan plastik plerin en ok kullanld
ktalarn banda da Avrupa geliyordu.
AB genelinde kullanlan plastik plerin says ylda
100 milyara ularken, yasakla birlikte bireylerin

13

Yerli

Haber

BLENT ECEVT NVERSTES


KMYA LABORATUVARINA YEN
NESL CHAZ

berrak zeltide yzde yz iken bulankln


koyuluuna gre k geirgenlii azalyor ve
tam kme halinde yzde bire kadar debiliyor.
Istmal bu UV-VIS cihaznda scaklk kontroll
olarak ykseltilirken k geirgenlii de bir grafik
eklinde monitrden takip ediliyor. Yeni elde
edilmi olan uyarya duyarl polimer trnn
hangi en dk kritik zelti scaklna sahip
olduunu bilmek birok uygulama iin polimerin
kullanlabilirliini ortaya koymak bakmndan
Prof. Dr. Baki Hazer, cihazlarn zelliklerini anlatt ok nemlidir. Agilent Technologies Cary 60
aklamasnda unlar syledi:
UV-Vis cihazyla s duyarl polimerlerin scaklk
deiimiyle k geirgenlii llerek karakterize
Gnmzde akll materyalleri olarak tanmlanan edilebilmektedir. zellikle scakla duyarl
nano jellerin karakterizasyonunda kullanlmas
akll polimerler, evresel deiiklikler karsnda
bzlme, ime, optik veya elektriksel zelliklerini planlanan bu cihazn Nano Teknoloji Mhendislii
deitirme yeteneine sahip maddelerdir. D
alanndaki almalar iin ok yararl olmasn
bekliyoruz. Bir dier yeni cihazmz ise nce Film
uyarlar, scaklk, pH, zc, iyon, k, iyonik
cihaz. ok geni bir yelpazede kullanm alanna
g, elektrik, manyetik alan ve mekanik etki
sahip olan ince filmlerden elde edilen kaplamalar,
olarak ortaya kmaktadr. Btn evresel
elektronik ve optik aygt teknolojisi gibi deiik
uyaranlar iinde scaklk etkisi ilgintir ve baz
polimerler oda scaklnda berrak bir sulu zelti uygulama alanlarnda kullanlmaktadr. Kalnl
birka mikrometreden, birka ?a kadar olan ince
halindeyken oda scaklnn hemen zerinde
suda znmez hale gelip suda kmeye balyor
film kaplamalar farkl buharlatrma teknikleri
ile retilebilir. Bunlardan en yaygn olarak
ve zelti bulank hale geliyor. Ik geirgenlii
Blent Ecevit niversitesi (BE) bilimsel
aratrmalarda kullanlan son teknoloji rn
cihazlarna yenilerini Fen Edebiyat Fakltesi
Kimya Blm retim yesi Prof. Dr. Baki Hazer
tarafndan yrtlen proje kapsamnda niversiteye
kazandrlan Agilent Technologies Cary 60 UV-Vis
ve nce Film cihazlar, Hazerin polimer kimyas
alannda yrtt almalara nemli katklar
salayacak.

14

kullanlan fiziksel buharlatrma tekniidir.


Kaplanacak malzeme, herhangi bir ekilde s
etkisi ile buharlatrlr ve buharlaan atomlar,
substrat (kaplanan malzeme) zerinde giderek
younlarlar. lem 1.10-6 T basnl vakum
ortamnda yaplr. Buharlamann s rezistans
ile yapld durumda rezistans teli sarlm
yksek scakla dayankl pota ierisinde kaplama
malzemesi stlmaktadr. Kaplanacak malzeme
zerine buharlam maddenin younlamas
salanarak ince bir film tabakas elde edilmektedir.
Nano Teknoloji Mhendisliinin temel retim
cihazlarndan olan bu ince film cihaznn alr
vaziyete getirilmesi destei nedeniyle Rektr Prof.
Dr. Mahmut zere en iten teekkrlerimizi
sunuyorum.
Blent Ecevit niversitesi Rektr Prof. Dr. Mahmut
zer, niversitede srdrd bilimsel almalarda
akademisyenler tarafndan ihtiya duyulan cihaz
ve rnlerin alnmas ile ilgili desteklerinin devam
ettiini belirterek unlar syledi:

baarl aratrma almalar ile niversitemizin


adn ulusal ve uluslararas dzeyde duyurmaya
devam ediyorlar. Bu noktada biz de Bilimsel Alt
Yap Projeleri (BAP) kapsamnda bu almalar
destekliyoruz. Son yllarda saladmz bu
ve benzeri desteklerle laboratuvarlarmza
modern teknoloji rn cihazlar kazandrdk.
Bu cihazlarn en nemli kazanmlarndan biri
de lisansst eitimlerdeki aratrmalarda
kullanlmalar. retim yelerimizi yeni nesil
teknolojiye sahip cihazlarla yetitiriyoruz. Kimya
Blm retim yemiz Prof. Dr. Baki Hazerin
yrtt projeler kapsamnda aldmz
Agilent Technologies Cary 60 UV-Vis ve nce
Film cihazlar da Nanoteknoloji Mhendislii
alanndaki aratrmalarnda kullanlan modern
teknolojinin rnleridir. Dnya apnda
aratrmalar ile niversitemizin en yksek
h-indexine (28) sahip Hocamz Prof. Dr. Hazerin
bu cihazlarla baarl almalara imza atarak
niversitemizi gururlandrmaya devam edeceine
inanyorum.

Akademisyenlerimiz alanlarnda srdrdkleri

15

AHMET ETNKAYA
YKSEK KMYAGER
YILDIZ TEKNK NVERSTES
DOKTORA RENCS
a.cetinkaya@msn.com

POLMERLERN
BYOMALZEME OLARAK
KULLANIMI

olimerler; ok sayda ayn veya farkl atomik


gruplarn kimyasal balarla, az veya ok
dzenli bir biimde balanarak oluturduu

uzun zincirli-yksek molekl arlkl bileiklerdir.


Polimerler monomer denilen birimlerinin bir
araya gelmesiyle olumaktadr.

Stiren

Polistiren

Polimerler neden bu kadar yaygn olarak kullanlmaktadr?


Hafif ve kolay ekillendirilebilir, zellikleri istekler dorultusunda deitirilebilir.
Hijyeniktirler.
Kimyasal etkilere ve atmosferik koullara kar dayankldrlar.
Mekanik dayanmlar yksektir.
Yaltkandrlar, elektrik, s ve sesi iletmezler.
Optik zellikler eitlidir (effaflk, matlk).
Dk Maliyetlidirler (hammadde ve imalat).

16

Biyomalzemeler
Biyomalzemeler, insan vcudundaki canl dokularn
ilevlerini yerine getirmek amacyla kullanlan doal
yada sentetik malzemelerdir.
Temel olarak tbbi uygulamalarda kullanlmakla
birlikte biyoteknoloji alannda da kullanlmaktadrlar.

Medikal alanda nemli bir yere sahiptirler. nsan


vcudunun eitli yerlerinde ok deiik amalarla
kullanlmaktadrlar. Srekli olarak veya belli bir sre
iin vcut iinde akkanlar ile temas halindedir.
Vcudun bu malzemelere kar verdii tepkiler son
derece fakldr.

ekil : Farkl Kullanm Alanlarna Gre Temel Biyomalzemeler

Biyouyumluluk
Kullanm srecinde malzemenin, vcut sistemine
uygun cevap verebilme, vcutla uyuabilir, kendini
evreleyen dokularn normal fonksiyonlarna engel
olmama ve iltihaplanma oluturmama yetenei
olarak tanmlanmaktadr.
Son yllarda, biyomalzeme/doku etkileimleri
zerine nemli almalarn yapld ve bu
almalar nda, vcudun doal dokularn
yeniden yaplandrmaya ynelik biyouyumlu

malzemelerin (vcut svlar ile uyumlu) gelitirildii


grlmektedir.
Kullanlmakta olan biyouyumluluu yksek
biyomalzemeler; metalik biyomalzemeler,
biyoseramikler, polimer biyomalzemeler ve
biyokompozitlerdir.

17

ekil : Biyouyumlu Malzemeler ve nsan Vcudunda Kullanld Blgeler

Polimerlerin Biyomalzeme Olarak Kullanm


* Polimerlerin, sert, yumuak, hidrofilik, hidrofobik,
esnek, gzenekli, gzeneksiz gibi eitli yaplarda
olmas deiik organlar ile uyum salayabilmesini
kolaylatrr.
* Komplike malzemeleri retmek kolaydr.

* Biyopolimerler, biyomalzeme olarak geni bir


kullanm alanna sahiptir. Monomerlerin birbirlerine
eklenmesiyle oluan uzun zincirli byk molekl
arlkl bileiklerdir. Doal polimerlerin yannda,
bugn iin sentetikleri de mevcuttur.

* Biyoznrlk zellii vardr

18

* Biyopolimerlere rnek olarak verilen polietilen


(PE), poliretan (PU), politetraoroetilen (PTFE),
poliasetal (PA), polimetilmetakrilat (PMMA),
polietilenteraftalat (PET), silikon kauuk
(SR), polislfon (PS), poliaktik asit (PLA) ve

poliglikolik asit (PGA) gibi ok sayda polimer,


tbbi uygulamalarda kullanlmaktadr. Polimerler,
ok deiik bileimlerde ve ekillerde (lif, film, jel,
boncuk, nanopartikl) hazrlanabilmektedir.

Polimer
Nkleik asitler (DNA ve RNA)

Monomer
Nkleotidler

Proteinler

Aminoasitler

Polisakkaritler

ekerler

Polihidroksialkonatlar

Ya asitleri

Polifenoller

Fenoller

Polifosfatlar

Fosfatlar

Polislfatlar

Slfatlar

Fonksiyonlar
Tm organizmalarda bulunan
genetik bilgi tayclar
Biyolojik katalizrler (enzimler),
byme faktrleri, reseptrler,
yapsal materyaller (ipek, yn,
sa), hormonlar, toksinler,
antikorlar
Bitkisel, yapsal materyaller ve
yksek organizmalardan retilen
(kitin, selloz), enerji depolama
malzemeleri (niasta, glikojen),
bakteriyel salglar, molekler
tannma (kan tipleri)
Mikrobiyal enerji depolayan
materyaller
Bitkisel yapsal malzemeler
(lignin), toprak yap (humikler),
bitki savunma mekanizmalar
(tanninler)
norganik enerji depolama
malzemeleri
norganik enerji depolama
malzemeleri

Tablo : Biyopolimerler tiplerinin monomerik birimlerinin kimyasal yaplar ve organizmadaki fonksiyonlar

Polimetilmetakrilat (PMMA) Sentezi

19

Polimetilmetakrilat (PMMA)
Protez komponentlerini kemie sabitlemek iin
kullanlr. Bir nevi kemik imentosudur.

Kemik imentosu kompresyona kar olduka


dayankl iken gerilime ve makaslama kuvvetlerine
kar dayankszdr

Kemie yakn elastik modl ile, kemik ve bu


kompenentler arasndaki ksm doldurur ve proteze
ulaan kuvvetlerin protez yzeylerinden kemik
yzeylerine aktarlmasn salar.

Polimetilmetakrilat (PMMA) :

kararllnn yerinde olmas nedeniyle, gz ii


lenslerde ve sert kontakt lenslerde kullanm
yaygndr.

Ik geirgenliinin iyi olmas, sertlii ve

ok Yksek Molekl Arlkl (UHMW) Polietilen


UHMWPE ok uzun zincirli polietilendir. retimde, genellikle metallosene katalizrler kullanlr.

UHMWPE, younluu 0.9300.935 g/cm3


arasnda deien ve molekl arl milyonlar (2-6
milyon) seviyesinde olan bir polietilen grubudur.
Yksek molekl arlklarnn anlam polimer

zincirlerinin kristal yap iinde ok sk bir biimde


yerletii veya paketlendiidir, polimer ok serttir
ve termoplastik malzemeler arasnda en yksek
darbe direncine sahiptir.

20

Uzun zincirler molekller aras etkileimi


kuvvetlendirerek ykn polimer iskeletine daha
etkin bir ekilde transferine olanak verir. Bu hal,
herhangi bir yksek darbe direnli termoplastie
kyasla daha dayankl ve sert bir yap olumasn
salar.

Molekller arasndaki Van der Waals kuvvetleri


olduka zayftr, ancak molekller ok uzun
olduundan moleklden molekle byk kayma
(shear) kuvvetli tanr. Her bir zincir dierlerine ok
miktarda Van der Waals kuvvetiyle balandndan
tm molekl-aras kuvvet ok yksek olur.

Yk binen yzeylerde metal veya seramikler ile


eklemlemek zere kullanlr.

Kemik ve kkrdankine yakn olan elastik modl


nedeniyle ok yklenmeler esnasnda bu oku azaltc
bir rol oynar.

Metal veya seramiklerle kar karya kullanlmas


durumunda metal-metal eklemlemesine gre ok
daha dk bir srtnme katsays salanmaktadr

Polimerlerin ortopedik alanda mekanik dayanmlar


zayftr. Polietilenin ekme dayanm ise, 20-30 MPa

civarndadr.

Biyoznr Polimerler
* Polilaktik asid polimerleri (PLA)
* Poliglikolik asid polimerleri (PGA)

21

Krk sabitlenmesinde.

Antibiyotik ve byme faktr tatlabilir.

Kemik defektlerinin doldurulmasnda


kullanlabilirler.

Rezorpsiyon (emilim) ikinci cerrahi giriim


gerekliliini ortadan kaldrr.

Yk tama zellii yoktur.

Polilaktik Asit

Laktik asit her insann vcudunda oluan tabii


organik bir bileiktir, kas, kan ve vcudun deiik
organlarnda bulunur. Laktik asit insanda ya da
hayvanda kas dokularyla ilikili olduu iin vcudun
doal metabolizmasyla znrler. Vcuttaki
laktik asit pruvik asite evrilir, karbondioksit ve su
salamak iin trikarboksilik asit dngsne girer.

Bylece znme sonucunda organlarda herhangi


bir kalntya rastlanmaz. Laktik asit bu dngy
gerekletirmesiyle, biyo uyumluluk zelliini
kazanm olur. Laktik asidin polimerlemesiyle
oluan poli(laktik asit)in en ok ve en geni
uygulama alan, tp alanndaki cerrahi dikilerdir.

Uzun sre mukavemet gerektiren uygulamalarda bu ba doku, tendon yaplar, vaskler ve rolojik
lifler tercih edilmitir. Tercih edilen bu uygulamalar
cerrahi iin olan stent uygulamalardr.

22

Medikal Uygulamalarda Kullanlan Dier Polimerler


Amalgama alternatif olarak diilikte kullanlan
kompozit ve yaptrc elemanlar (A Glisid
Metakrilat ve Uretan di Metakrilat).
Politetrafloroetilen (PTFE), Teflon ticari adyla
bilinir. PE benzeri yapda olup, PEdeki hidrojenlerin,
flor atomlaryla yer deitirilmesi sonucu sentezlenir.
PTFE, hem ssal, hem de kimyasal adan ok kararl
Gore-Tex olarak bilinen hidrofobik formu, damar
protezlerinde kullanlr.
Polivinilklorr (PVC), tbbi uygulamalarda tp
formunda kullanlr. Bu uygulamalar, kan nakli ve

diyaliz olabilir. PVC, sert ve krlgan bir malzeme


olmasna karn, plastikletirici ilavesiyle yumuak
ve esnek hale getirilebilir. PVC, uzun-dnem
uygulamalarda, plastikletiricinin yapdan szmas
nedeniyle problemlere yol aar.
Polidimetilsiloksan (PDMS) karbon ana zinciri
yerine silisyum-oksijen ana zincirine sahiptir.
zellii dier kauuklara nazaran scakla daha
az baml olmasdr. Baz damar protezlerinde ve
yksek oksijen geirgenlii nedeniyle membran
oksijenatrlerde (solunum cihazlar) kullanlr.

Kaynaklar :
Biehl, V., Breme, J., 2001,Metallic biomaterials, Mat.- wiss.u.Werkstofftech. 32, 137-141.
Bilen, M., Kurt, M. 2005, Krk kemik tedavilerinde kullanlan fiksatrlerin mekanik zellikleri ve
deiik malzemeden yaplm halk tipi fiksatrlerin mekanik testleri, Mhendis ve Makine, Cilt 46, Say: 543,
29-38.
Internet, Biocompatibility, http://en.wikipedia.org/wiki/ Biocompatibility
nternet,Biyouyumluluk,http://www.baskent.edu.tr/~mustafak/BMEBiyouyumluluk 201/dokumanlar/ ppt.
pdf
Corces, A., 2004, Metallic alloys, Medicine Instant Access to the Minds of Medicine, Section 1 of 11.
Gmdereliolu, M., 2002, Tbbn gelecei biyomalzemeler, Bilim ve Teknik Dergisi, 2-4.

23

Haber
Yabanc

DRT YEN KMYASAL ELEMENT


PERYODK TABLOYA EKLEND

ABD, Japonya ve Rusyadan bilim insanlarnn


kefettii drt yeni kimyasal element, resmen
Periyodik Tabloya eklendi. Bylece tablodaki yedinci
periyot da tamamlanm oldu.
113, 115, 117 ve 118 numaralarn alan kimyasallar
30 Aralk gn, kimya alannda lm ve adlandrma
konusunda otorite konumunda olan ABD merkezli
Saf ve Uygulamal Kimya Uluslararas Birlii
(IUPAC) tarafndan resmen yeni elementler olarak
kabul edildi.
Habere gre 115, 117 ve 118 numaralarn alan yeni
elementlerin Rusyadaki Dubna Nkleer Aratrmalar
Enstits ile Californiadaki Lawrence Livermore
Ulusal Laboratuvar tarafndan kefedildii, 113
numaral yeni elementin ise Japonyadaki Riken
Enstitsnden bilim insanlarnca bulunduu
belirtildi.

Riken Enstits Bakan, Nobelli kimyager Ryoji


Noyori ise, Bu keifler bilim insanlar iin
Olimpiyatlarda altn madalya almaktan bile daha
byk bir nem tayor dedi.
IUPACn norganik Kimya Blm Bakan Profesr
Jan Reedijk konuyla ilgili yapt aklamada,
IUPAC u an iin geici olarak ununtrium (Uut),
ununpentium (Uup), ununseptium (Uus) ve
ununoctium (Uuo) adlar verilmi olan elementleri
resmen isimlendirme srecini balatt dedi.
Elementler mitolojik konseptler, mineraller, yer
adlar, konut adlar ve bilim insan adlarndan
esinlenilerek isimlendirilebiliyor.

Periyodik Tabloya yaplan bundan nceki son


ekleme, 2011 ylnda 114 ve 116 numaral elementler
bulunduunda gereklemiti.
Japonyadaki Riken Enstitsnde 113 numaral
elementin kefiyle sonulanan aratrmay yrten
Kosuke Morita, ngiliz Guardian gazetesine yapt
aklamada imdi 119 numaral element ve
onun tesindekileri bulmak iin almalarmz
srdreceiz dedi.

24

Yerli

Haber

KTO KARATAY NVERSTESNDEN


KMYA VE MALZEME BLM
ALANINDA BR LK

laboratuvarlarnda ise ok sayda aratrmac


yetitiriliyor.

Konya Ticaret Odas (KTO) karatay niversitesi


Mhendislik Fakltesi Malzeme Bilimi ve
Nanoteknoloji Mhendislii Blm retim yesi
Do. Dr. Hseyin Bekir Yldz, kimya ve malzeme
bilimi dalnda yrtt ayn zamanda alannda bir
ilk olan projesi ile su btnn, oksijen ve hidrojen
gazlarna ayrtrabiliyor.

Hidrojen Gelecein Enerji


Taycsdr

Proje ile lkede yksek maliyetler gerektiren


nanoteknolojik almalarn daha yaygn hale
getirilmesi hedefleniyor.
Konya Ticaret Odas Karatay niversitesi
Mhendislik Fakltesi Malzeme Bilimi ve
Nanoteknoloji Mhendislii Blm retim
yesi Do. Dr. Hseyin Bekir Yldz ve alma
grubu suyu fotoelektrokimyasal olarak ayrtrarak
ayn anda hidrojen ve oksijen gaz reten, yksek
kuantum veriminde alan zgn boya bazl
gne hcrelerinin yapm ile ilgili bir proje
zerinde alyor. Do. Dr. Hseyin Bekir Yldzn
yrtcln yapt alma TBTAKAB COST projesi ile destekleniyor. alma, su
btnn oksijen ve hidrojen gazlarna ayrtrabilen
fotoelektrokimyasal gne hcresiyle kimya ve
malzeme bilimi alanlarnda yrtlen ilk projelerden
biri olma zelliini tayor. Proje ile lkede yksek
maliyetler gerektiren nanoteknolojik almalarn
daha yaygn hale getirilmesi hedefleniyor. Proje
kapsamnda oluturulan sentez ve fotoakm

Dnyada enerji ihtiyacnn artmas, kaynaklarn


azalmas ve bir gn bitecei gerei insanlar
alternatif enerji kaynaklarna yneltiyor. Alternatif
enerji kaynaklarndan olan hidrojen enerjisi 21.
yzyln en nemli enerji kaynaklar arasnda
gsteriliyor. KTO Karatay niversitesi Mhendislik
Fakltesi Malzeme Bilimi ve Nanoteknoloji
Mhendislii Blm retim yesi Do. Dr.
Hseyin Bekir Yldz hidrojenin gelecein enerji
taycs olarak kullanlacan syleyerek, Hidrojen
gelecein enerji taycs olarak grlmektedir.
Hidrojen gnmzde byk miktarlarda fosil
yakt olan doalgazdan retilmekte, evreye
sera gaz ve dier iklim deitirici emisyonlarn
yaylmasna neden olmaktadr ifadelerini kulland.

Srdrlebilir En leri ve
Tek Enerji Kayna Gne ve
Hidrojen Enerjisi Sistemidir
Dnyann giderek artan enerji ihtiyacn evreyi

25

kirletmeden, srdrlebilir olarak salayabilecek tek


enerji kaynann gne ve hidrojen sistemi olduuna
dikkat eken Yldz, Hidrojen eer dnyann
en byk enerji kayna olan gne tarafndan
retilebilirse ve gvenli bir ekilde saklanp
tanlabilirse gelecekte fosil olmayan yakt tr
olarak ihtiyalar karlama potansiyeline sahiptir.
Gne enerjisinin dnm ve depolanmas iin
yaplan aratrma ve gelitirme almas kresel

enerji problemini zmek iin etkin konulardan


birisidir. Gne araclyla hidrojen ekonomisinin
hayata geirilmesi iin bilimsel zorluklara anahtar
olabilecek zmlere ihtiya vardr eklinde
konutu.

26

AKIN ZDEMR
KMYAGER
DOKUZ EYLL NVERSTES
MEZUN
ozdmrakin@gmail.com

SALSLK AST

SALSLK AST VE SALSLK ASDN BTKLER ZERNE ETKS

1.1. SALSLK AST NEDR?

icari retim ekli asetilsalisilik asit (ASA) olan salisilik


asit (SA), yksek bitkiler ve baz mikroorganizmalar
tarafndan sentezlenen bitkide mantar, bakteri ve
viral enfeksiyonlara kar sistemik kazanlm (SAR) direnci
uyaran ve baz bitkilerde kuru madde miktarn arttrmas ve
nitrat redktaz aktivitesi gibi fizyolojik etkilere neden olan
hormondur.
Salisilik asit (SA), bitkilerde birok metabolik ve fizyolojik
cevab oluturan ve dolaysyla bitki byme ve gelimesini
etkileyen isel bir bitki byme dzenleyicisidir.
SA, lokal patojen saldrsna kar bitki savunma cevaplarnda
nemli rol oynamaktadr.
Bitkilerde hastalk direncini salayabilen SA, birok stres
durumuna kar bitki cevaplarn da dzenleyebilmektedir.

2. SALSLK ASDN BYOSENTEZ


SA bitkilerde, primer metabolit olarak korizmat
gerektiren iki farkl enzimatik yol aracl ile
oluturulabilmektedir (Garcion and Mtraux
2006). Korizmat-kkenli L-fenilalanin, ilk olarak
fenilalanin amonyum liyaz (PAL) ile katalizlenen
bir seri enzimatik reaksiyonlarla hem kumarik
asit yoluyla hem de benzoat ara rnleriyle SA'ya
dntrlebilmektedir (ekil 1). PAL enzimi
farkl biyotik ve abiyotik stresler tarafndan tevik
edilerek, ok fonksiyonlu fenoliklerin farkl tiplerinin

ortaya kmasna neden olan fenilpropanoid


yolunun anahtar dzenleyicisidir (Yalpani et al.
1991). Korizmat, izokorizmat sentaz (ICS) ve
izokorizmat pirvat liyazn (IPL) yer ald iki
basamakl reaksiyonla izokorizmat araclyla SA'ya
dntrlebilmektedir (ekil 1) (Strawn et al. 2007).

27

ekil 1 : Salisilik asit biyosentezi yola


PAL, fenilalanin amino liyaz; ICS, izokorizmat
sentaz; IPL, izokorizmat pirvat liyaz; BA2H,
benzoik asit-2-hidroksilaz; SA, salisilik asit; SAGT,
SA glukozil transferaz; aa, amino asit; SAMT, SA
metil transferaz; SABP2, SA-balayc protein 2;

MES, metil esteraz; SGE, SA glukoz esteri; SAG,


SA O-beta-glukozid; MeSA, metil salisilat; MeSAG,
metil salisilat o-beta-glukozid (Vlot et al. 2009'dan
deitirilerek).

3. SALSLK ASDN BTKLER ZERNE ETKS


Salisilik asit (SA), birok bitkide doal bir
rndr. SA, bitki bnyesinde bulunabildii gibi,
dardan da uygulanabilmektedir. SA, bymeyi
dzenleyici olarak grev yapmasnn yansra,
hastalk ve zararllara kar bitkinin savunma
mekanizmasnda sinyal grevi yapmakta ve
dayankll arttrmaktadr. Bitkinin iek amasn
ve tohumlarn imlenmesini etkiler. Ayrca eksojen
SA; PR proteinlerin birikmesini aktive ederek, bitkiyi
patojene kar korumaktadr.
SA, birok bitkide oluan fenolik bir bileiktir.
Fenolik bileikler, bitkinin bymesini
hzlandrmakta ve gelimesinde nemli bir rol
oynamaktadr. rnein, fenolik bileikler bitki
hcre duvarnda nemli bir para olan lignin

biyosentezinde gereklidir. zellikle, ftoaleksin gibi


fenolik bileikler, bcek, mikroorganizmalar ve dier
herbivorlara kar kimyasal savunmada nemli rol
oynamaktadrlar.
Son yllarda bitkilerde salisilik asidin biyolojisi ile
ilgili yaplan almalarn sonucunda, salisilik asidin
dier birok fenolik bileik gibi, bitki bymesinin
dzenlenmesi, geliimi ve dier organizmalarla
etkileiminde temel rol oynad gr ortaya
kmtr (Harborne, 1980). Triptofan, tirozin ve
fenilalanin gibi temel amino asitlerin oluumuna
yol aan metabolik atallanma, bitkilerde farkl
etkilere sahip fitohormonlarn biyosentezinde de
nemli rol oynamaktadr (Kefeli, 1978). Metabolik
atallanmada, triptofan biyosentezi, tm yksek

28

bitkiler iin her dzeyde byme ve gelime


olaylarn tevik eden temel hormon olan indol3-asetik asitin, yani oksinin biyosentezine yol
amaktadr.

asit, artk gnmzde bitkisel hormonlar arasndaki


yerini alm bulunmaktadr.
Serbest SA aktif olarak tanmadka ve metabolize
olmadka, ilk sentezlendii noktadan uzaktaki
dokulara hzl bir ekilde tanmaktadr. Tarmsal
adan nemli bitki trlerinin salisilik asit dzeyleri
zerinde yaplm almalar, bitkilerde bu bileiin
her zaman ve her yerde dalm olabileceini ortaya
karmtr (Raskin, 1995). En yksek SA seviyesi
pirin bitkisinin yapraklarnda saptanmtr.

Sz konusu metabolik ataln, fenilalanin


zerinden sinnamik asit oluumuna giden yolu
zerinde, byme ve gelimeyi engellemenin
yan sra, dzenleyici rollerde yklenen ve bazen
bitkilerde tre zg olan fenolik bileikler de
sentezlenmektedir. ikimik asit yolunun bir ara
rn olan sinnamik asitten trevlenen salisilik

ekil 2 : En yksek SA seviyesinin olduu besin maddesi


Salisilik asitin ilk olarak ttnde ieklenmeyi
uyarc ve srgn oluumunu tevik edici etkisi
bulunmutur (Eberhard ve ark. 1989). Salisilik
asit uygulamalarnn arpa kklerinde fosfat, yulaf
kklerinde ise potasyum almn engelledii (Glass
1973, 1974), indol asetik asit ile birlikte kklenmeyi
uyard, absisik asit uyarml yaprak dklmesini
engelledii, elmada etilen sentezini bloke ettii
(Romani ve ark. 1989), fasulyede tane verimini
arttrd (Ramanujam 1998) bulunmutur. Faslyede
yapraktan uygulanan salisilik asitin bitkinin byme
(kk boyu, kk ve gvde ya ve kuru arlk) ve azot
metabolizmas zerinde uygulanan doza bal olarak
olumlu etkisi olduu bildirilmitir (Trkylmaz ve
ark. 2005).

uygulanan salisilik asitin gzenek younluu ve


transpirasyonu, ayrca yaprak alan ve bitki kuru
arln arttrdn, ancak bitki boyu ve kk
uzunluunu etkilemediini Khan ve ark. (2003)
bildirmilerdir.
Kum darda salisilik asit uygulamasnn bitki boyu ve
tane saysn arttrd bildirilmitir (Datta ve Nanda
1985). Jain ve Srivastava (1981), Ramanujam ve ark.
(1998), salisilik asitin dk konsantrasyonlarda
zellikle baklagil bitkilerinde nodl oluumunu
arttrd, vejetatif gelimeyi hzlandrmas yannda,
ieklenmeyi tevik etmesi ve bakla saysn
arttrmas nedeniyle tane verimini de olumlu ynde
etkilediini bildirmilerdir.

Ma faslyesinde yapraktan 7.2 ve 72 M salisilik asit


uygulamasnn bitkide bakla says ile tane verimini
kontrole gre artan dozlara doru orantl olarak %
19 ve 46 orannda arttrd Singh ve Kaur (1980)
tarafndan bildirilmitir. Msr ve soyada yapraktan

29

Salisilik asit ayn zamanda, tuzluluk, yksek ve


dk scaklk, su, ar metal, don ve kuraklk stresi
gibi abiyotik stres artlarnda bitkilerin toleransn
artrmaktadr. Yaplan almalar, budayda tuz
(Shakirova ve Bezrukova 1997) ve su stresine (Singh
ve Usha 2003, Bhupinder ve Usha 2003), eltikte
ar metal stresi (Mishra ve Choudhuri 1999, Pal
ve ark. 2002), fasulye ve domatesde kuraklk ve
don (Senaratna ve ark. 2000) stresine salisilik asit
uygulamalarnn bitkilerde tolerans arttrd
bildirilmitir.
Tohum imlenmesinde SA'nn rol ile ilikili
almalar elikili olup; SA'nn ya imlenmeyi

ekil 3 : Salisilik asidin bitki


zerine etkisi

inhibe ettii ya da tohum canlln arttrd


ileri srlmtr (Xie et al. 2007; Lee et al. 2010).
Bildirilen bu etkiler, uygulanan SA konsantrasyonlar
ile ilikili olabilmektedir. Arabidopsis thaliana'da,
1 mM'n zerindeki SA konsantrasyonlarnn
imlenmeyi geciktirebildii veya hatta inhibe
edebildii bildirilmitir (Rajjou et al. 2006). Tohum
imlenmesinin negatif bir reglatr olarak SA'nn
etkisi, muhtemelen SA-tevikli oksidatif stresten
kaynaklanmaktadr. SA'nn bymeyi stimle edici
etkileri soya fasulyesi (Gutierrez-Coronado et al.
1998), buday (Shakirova et al. 2003), msr (Gunes
et al. 2007) ve papatyada (Kovcik et al. 2009) rapor
edilmitir.

30

4.SALSLK ASDN ETKLER


Salisilik asit ve onun yakn analou olan aspirinin
bitkiler zerindeki dier dzenleyici etkilerini
aadaki gibi sralayabiliriz:
Yaralanma tepkilerini engellemek,
Hzl membran depolarizasyonunu uyarmak ve
transmembran elektrokimyasal potansiyelini ortadan
kaldrmak,
Etilen biyosentezi ve tohum imlenmesini
engellemek,
Nastik yaprak hareketlerini uyarmak,
Yapraklarda ve epidermis tetranspirasyonu
azaltmak,

Absisik asit (ABA) uyarml stoma kapanmasn


tersine evirmek,
Bymeyi engellemek,
Kklerde absorbsiyon ve membran tanm
mekanizmasn engellemek,
Msr fidelerinde antosiyan retimini uyarmak,
Baklagillerde simbiyotik azot fiksasyonunda etkili
olan kk nodl oluumunu arttrmak,
n vivoda nitrat redktazn aktivitesini arttrmak,
Fasulyelerde verimi ve tohum zarf saysn
arttrmak,
Vegetatif gelimeyi hzlandrmak (Akta, 2001).

ekil 4 : Bitkide SA, JA ve ABA ilikisi SA, Salisilik asit: JA, Jasmonik asit: ABA, Absisik asit

31

Kaynaklar :
-Berthon, J. Y.; M. J. Battraw; T. Gaspar and V. Boyer, 1993. Early Test Using Phenolic Compounds and
Peroxidase Activity to Improve in vitro Rooting of Sequoiadendron giganteum (Lindl.). Bucholz, Saussurea,
24, 7-13.
-Davies, P. J., 1995. Salicylic Acid, Plant Hormones, Physiology, Biochemistry and Molecular Biology. Kluwer
Acad. Pub., London, 833 p.
-Eberhard, S.; N. Doubrava; V. Marta; D. Mohnen; A. Soutwick; A. Darvill and P. Albersheim, 1989. Pectic
Cell Wall Fragments Regulate Tobacco Thin-CellLayer Explant Morphogenesis. Plant Cell, 1, 747-755.
-Harborne, J. B., 1980. Plant phenolics. In: Secondary Plant Products. E. A. Bell, B. V. Charlwood (ed.),
Springer Verlag, Berlin, 329-402 p
-Meeuse B. J. D. and I. Raskin, 1988. Sexual Reproduction in The Arum lily Family, with Emphasis on
Thermogenicity. Sex. Plant Reprod., 1, 3-15.
-Oota, Y., 1972. The Response of Lemna gibba G3 to A Single Long Day in The Presence of EDTA. Plant Cell
Physiol., 13, 575-580.
Raskin, I.,1995. Salicylic Acid. In: Plant Hormones, Physiology, Biochemistry and Molecular Biology. Davies
(ed.), Kluwer Acad. Pub., London., 188-205 p.
-Seo, S.; K. Ishizuka and Y. Ohashi, 1995. Induction of Salicylic Acid -Glucosidase in Tobacco Leaves by
Exogenous Salicylic Acid. Plant Cell Physiol., 36 (3), 447-453.
-Tang, W., 1987. Heat Production in Cycad Cones. Bot. Gaz., 148, 165-174.
-Tomoya, N.; M. Ichiro; S. Shigemi; O. Norihiro and O. Yuko, 1998. Antogonistic Effect of Salicylic Acid and
Jasmonic Acid on The Expression of Pathogenesis-Related (PR) Protein Genes in Wounded Mature Tobacco
Leaves. Plant Cell Physiology, 39 (5), 500-507.
-Van der Krieker, W. M.; J. Kodde; M. H. M. Visser; D. Tsardakas; A. Blaakmeer; K. de Groot and L. Leegstra,
1997. Increased Induction of Adventitious Rooting by Slow Release Auxins and Elicitors. In: Biology of Root
Formation and Development. A. Altman and Y. Waisel (Eds.), Plenum Press, New York., 95-104 p.
Eberhard, S., N. Doubrava, V. Marta, D. Mohnen, A. Southwick, A. Darviell and P. Albersheim. 1989. Pectic
cell wall fragments regulate tobacco thin-cell layer explant morphogenesis. Plant Cell 1: 747-755.
Glass, A. D. 1974. Influence of phenolic acids upon ion uptake. III. Inhibition of potassium absorption.
Chemistry and physiology of salicylic acid J. Exp. Bot. 25: 11041113.
Romani, R. J., B. M. Hess and C. A. Leslie. 1989. Salicylic acid inhibition of ethylene production by apple
disks and other plant tissues. J. Plant Growth Regul. 8: 6369.
Ramanujam M. P., V. A. Jaleel and G. Kumaravelu, 1998. Effect of salicylic acid on nodulation, nitrogenous
compounds and related enzymes of Vigna mungo Biologia Plantarum 41: 307-311.
Datta, K. S. and K. K. Nanda. 1985. Effect of some phenolic compounds and gibberellic acid on growth and
development of cheena millet (Panicum miliaceuin L.). Indian J. Plant Physiol. 28:298-302.

32

Mishra, A. and M. A. Choudhuri, 1999. Effects of salicylic acid on heavy metal-induced membrane
deterioration mediated by lipoxygenase in rice. Biol Plant 42: 409 415.
Xie, Z., Zhang, Z.-L., Hanzlik, S., Cook, E. and Sjen, Q.J., 2007. Salicylic acid inhibits gibberellin-induced
alphaamylase expression and seed germination via a pathway involving an abscisic-acidinducible WRKY
gene. Plant Molecular Biology, 64, 293303.
Rajjou, L., Belghazi, M., Huguet, R., Robin, C., Moreau, A., Job, C. and Job, D., 2006. Proteomic investigation
of the effect of salicylic acid on Arabidopsis seed
germination and establishment of early defense mechanisms. Plant Physiology, 141, 910923.
Kawano, T., Furuichi, T. and Muto, S., 2004. Controlled free salicylic acid levels and corresponding signaling
mechanisms in plants. Plant Biotechnology, 21, 319 335.

33

Haber
Yabanc

PROF. DR. GALP AKAY


AKTF PLASTK MADDEY RETT

Prof. Akay, madde arlnn 30 katna su tutan ve su da ileri gtrme ve uygulamaya koyma amacyla ve
Samsun Ondokuz Mays niversitesi (OM), Canik
ve gbre kaybn nleyen SRS maddesini retti.
Baar niversitesi ve Ko niversitesi`ni iine alan
bir proje hazrland. Newcastle niversitesi`nden
ngilterede yaayan Trk bilim insan Prof.
ayrlan Prof.Dr. Akay almalarn srdrmek iin
Dr.Galip Akay, Newcastle niversitesi`nde yapt
Eyll 2015`de Samsun`a geldi. Samsun Canik Baar
aratrmalar sonucunda toprak sngeri veya
niversitesi`nde retim yesi olarak grev yapmaya
yapay kk olarak adlandrlan `SRS` aktif plastik
balad.
maddeyi retti. Tohum veya fidanla birlikte ekim
aamasnda topraa yerletirildiinde, madde
Ayn zamanda proje yrtcs olan Prof.Dr.
arlnn 30 katna kadar su tutarak bitki iin
verilen suyun ve gbrenin kaybn nlyor. Geen
Akay, aratrmalarna Canik Baar niversitesi
ve OM Karadeniz leri Teknoloji Aratrma ve
Eyll aynda Samsun`a gelen Prof.Dr. Akay,
Uygulama Merkezi`nde balad. Daha sonra Ko
Trkiye`deki 3 niversitenin desteiyle bu madenin
niversitesi`nde de almalar yaplaca belirtildi.
de iinde olduu tarm, kimya ve enerjiye dnk
2 yl srecek proje kapsamnda 11 kiilik bir ekiple
eitli teknolojilerin gelitirilmesi ve fabrikasyon
aamasnda retimini salamak iin alma balatt. aratrma almalarnn yaplacak.
ngiltere`deki Unilever Aratrma Merkezi ve
Newcastle niversitesi`nde grev yapan Kimya
ve lem Mhendisi Prof.Dr. Galip Akay, yapt
bilimsel almalar sonucunda kendi arlnn 30
katna kadar su tutma zelliine sahip SRS maddesini
buldu. Toprak sngeri veya yapay kk olarak
adlandrlan biyo-aktif plastik maddenin yapm ve
kullanmn kapsayan, aralarnda ABD, Avrupa, in
ve Hindistan`n da bulunduu birok blgede 12`den
fazla patentlerini de ald. SRS maddesinin ayrca
enerji ve azot gbresi retiminde de kullanlabilecei
belirtildi.
Prof. Dr. Akay`n gelitirdii eitli teknolojileri daha

Kimya ve lem Mhendisi Prof.Dr. Galip Akay,


zellikle su ve gbre kullanmn minimuma indiren
SRS maddesinin biyo-aktif plastikten yaplma
sngere benzediini belirterek, `Bu rnn arazide
toprak altna konulmasnn ardndan dikili olan
fidanlarn veya tohumlarn kkleri zellikle bu
rnn iinden geer. Bu rn o blgedeki suyu
ve gbreyi adeta bir snger gibi ekerek kendisine
toplar, kaybn nler. Daha sonra da kkler
vastasyla bitkiye verir. Bu rn her trl orak,
talk ve verimsiz arazide ve hatta lde rahatlkla
kullanlabilir. Toprak iinde bulunan ve bitki iin
gerekli olan mikro-organizmalarn SRS maddesi
iine konulup onlar koruduunda, bitkiye gbre

34

verilmesine bile gerek kalmyor. nk bitki kendi


gbresini kendisi retebiliyor. Biz bunu eitli
bitkilere uyguladk. Bunlarn arasnda imen,
bezelye, soya ve hzl byyen aa eitleri var.
Verilen su veya gbre miktar yzde 50-70 azaltlsa
bile normal bir ekim sonras elde edilen verime
edeer oluyor` diye konutu.

az su ve gbre ile gda retimi yaplmasn salayacak


SRS maddesinin hem kritik, hem de stratejik neme
sahip olduunu syleyerek, `Ksa bir sre iinde
projenin dier kurulularn da ilgisini ekmi
olup, Orta Dou merkezli bir Arap firmas ve
Londra merkezli bir ngiliz finansman kuruluu ile
grmeler balatlmtr` diye konutu.

SRS maddesinin katma deeri yksek olan zm,


fndk ve zeytin gibi rnlerde, fidecilikte ve
ormanlatrmada kullanmn ngrdklerini dile
getiren Prof.Dr. Akay, `Yani az masrafla, az su
ve gbre ile ok rn alnmas artk mmkn
olacak. Tarm, tp, biyo-teknoloji ve kimya ileriyle
uraan dnya genelinde ubeleri olan byk
bir Japon-Amerikan firmasnn temsilcileri bu
proje iin Samsun`a geldi. Onlar almalarmz
yakndan biliyorlar. Ardndan bu firma ile 1
ubat 2016 da balayacak bir aratrma-gelitirme
ve fabrikasyon anlamas yapld. Buna gre
aratrma ve gelitirme almalar Trkiye ve
Kaliforniya`da yaplacak, SRS maddesinin retimi
ise Trkiye, in ve Amerika`da planlanmaktadr.
Kaliforniya ve Trkiye`de byk arazilerde tarm
denemelerine balanacak` dedi.

Prof. Dr. Galip Akay`n proje kapsamnda yaplacak


aratrma grubunda yer alan OM Fen edebiyat
Fakltesi retim yesi Prof.Dr.Canan Kazak
da projenin hem Samsun hem de Trkiye iin
ok nemli olduunu dile getirerek, `2008-2009
dneminde TBTAK projesiyle ngiltere de
sayn Prof.Dr.Galip Akay`n aratrma grubunda
bulundum. Salk, mhendislik, tarm, enerji,
malzeme gibi birok alanlarda aratrma yapan
ve `lem Younlatrlmas` diye tanmlanan
ve dnyada artk kabul edilmi bir teknolojinin
bulucusu ve gelitiricisi olan Prof.Dr. Akay
ile almalarmz bu zamana kadar eitli
dnemlerde devam etmitir. Bugn Trkiye`de
ve Samsun`da almalarmz devam ettiriyoruz.
Birok alanda byk almalara imza atm Prof.
Dr. Akay`n rettii bu rnn gelitirilmesiyle
ilgili projenin byk bir ksmnn OM`de
yaplacak olmas bizleri heyecanlandryor` dedi.

Prof.Dr. Akay kresel snmann etkileri, enerji, su


ktl, kuraklk gibi tehlikeler gze alndnda daha

35

Yerli

Haber

KMYA SEKTR N
2015 ZOR BR YILDI

KMB Ynetim Kurulu Bakan Akyz, 2015 gerek


ihracatlarmz gerek sanayicilerimiz asndan
kolay olmayan bir yld dedi.
Kimya sektr, 2015 yln 15,5 milyar dolarlk
ihracatla tamamlad. Konuyla ilgili aklama yapan
KMB Ynetim Kurulu Bakan Akyz, 2015
gerek ihracatlarmz gerek sanayicilerimiz
asndan kolay olmayan bir yld. Ancak, tm
bu yaananlara ramen kimya halen Trkiyenin
en fazla ihracat yapan nc sektr olmay
srdryor aklamasn yapt.

Singapura ihracat yzde 245 artt


lkelere daha yakndan bakldnda yl genelinde
Singapura yaplan ihracatn yzde 245 ykselile 178
milyon dolara ulat grld. Bu dnemde Avrupa
lkelerine yaplan ihracat yzde 34, 8 artarak,
toplam kimya ihracatnn 4,9 milyar dolarlk ksmn
oluturdu.
2015 ylnn son aynda zellikle Avrupa lkelerine
olan ihracatta dikkat ekici gelimeler yaand. lk
te Msr, Almanya ve talya yer alrken, bu lkeleri
Suudi Arabistan, Yunanistan, Irak, ran, ABD,
Hollanda, Birleik Arap Emirlikleri takip etti.

stanbul Kimyevi Maddeler ve Mamlleri


hracatlar Birliinden (KMB) yaplan aklamaya
gre, ekonomik ve siyasi belirsizliklerin olumsuz
Yunanistan nceki yln ayn ayna gre yzde 115
etkisini yl boyunca hisseden kimya ihracats zorlu
art hzyla ne kan lkeler arasnda yer ald.
bir yl geride brakt.
Yunanistana yaplan ihracat 53 milyon dolara
ykseldi. talyaya yzde 64, Hollandaya yzde 63,
2015 yln 15 milyar 469 milyon dolarlk ihracatla
Suudi Arabistana ihracatta yzde 49 art yaand.
tamamlayan sektr, otomotiv ile hazr giyim ve
konfeksiyonun ardndan nc srada yer ald.
Dier yandan ABDye olan ihracat ise yzde 41
Kimya ihracat bir nceki yla gre deerde yzde
ykseldi ve 45 milyon dolar olarak gerekleti.
13,28 azalrken, miktarda yzde 12,59 artarak 17,3
Singapur, aralk aynda da yzde 581 ihracat art
milyon tona ulat.
hzyla rekor krd.
Trkiye ekonomisinin lokomotifi kimya sektr,
Yavalamann olumsuz etkisini
geen yl en fazla ihracat Msr, Irak ve Almanyaya
hissettik
gerekletirdi. Birleik Arap Emirlikleri, talya, ran,
spanya, Suudi Arabistan, Yunanistan ve ngiltere ilk
Akyz, belirsizliklerin yla damgasn vurduunu
10da yer alan dier lkeler olarak sraland.

36

ifade ederek 2015 yln deerlendirdi.


2015in gerek ihracatlar gerek sanayiciler asndan
kolay olmadn belirten Akyz, yle devam etti:
Kresel ekonomideki yavalamann olumsuz
etkisini yl boyunca hissettik. Miktar baznda
ihracatmzdaki ykselie karn avro-dolar
paritesinin etkisiyle deer baznda d yaadk.
Ancak, tm bu yaananlara ramen kimya halen
Trkiyenin en fazlla ihracat yapan nc sektr
olmay srdryor. 2016 ylnda da yine ok
bilinmeyenli bir denklemle kar karya kaldk.
Bilinmeyenleri en aza indirmemiz gereken bir yla
girdik.

Sahra Alt Afrika, Uzakdou ve Asya gibi


pazarlar yakn takibimizde. Trkiye olarak
hi rn satmadmz yerler var. Alt sektrler
baznda potansiyelin yksek olduu lkeleri
aratryoruz. 2016 ylnda da gerek fuarlar gerekse
ticaret heyetleri ile firmalarmz bu lkeler ile
buluturmaya devam edeceiz.

zellikle Irak, Msr ve Rusya cephelerindeki


gelimeler bizi yakndan ilgilendiriyor. Ortadou
ve in sadece kimya deil dier sektrler
iin de tehdit oluturuyor. D kaynakl tm
olumsuzluklara ramen hedef odakl ihracat
stratejimize devam ediyoruz. Gney Amerika,

37

ANIL YASN AKDOAN


KMYA TEKNKER
BALIKESR NVERSTES
MEZUN
anil_yasin_akdogan@hotmail.com

DEAL GAZ
DENKLEM ELDES

azlarn bulunduklar artlar, yani ideal veya


gerek gaz olmalar haline gre eitli gaz
kanunlar gelitirilmitir. Biz bu yazda ideal
gaz kanunlarn ileyip birleik gaz kanunundan ideal
gaz denklemi elde edeceiz.
deal gaz denklemi fizikokimyada ok byk neme
sahiptir. nk termodinamik de kullanlan pek
ok banty elde etmek iin ideal gaz denklemi
kullanlr. Fizikokimya daima termodinamik ile
balar. Termodinamiin anlalmas iin maddenin
kat ,sv ve gaz olmak zere 3 hali bulunduu
bilinmektedir. Maddenin hallerini her zaman
kesin snrlar iinde ayrmak mmkn deildir.
Kritik scaklk da sv ve buhar fazlarnn zellikleri
birbirinin ayndr. Yani kritik scaklk da sv ve
buhar basnc birbirinden ayrlmaz. P , V , T bu
deikenlerden herhangi biri sabit tutulduunda
dier iki deiken maddenin hallerini belirlemek iin
yeterlidir.

tanecikler olarak kabul edilir. Kritik basn zerinde


ki scaklkta ve basnta daima buhar halinde
bulunurlar. Kritik basncn altna kadar sktrlp,
kritik scakln altna kadar soutulursa svlarlar.
Gazlar dk basn ve yksek scaklk da ideal olarak
davran gsterirler. (P

Bu artlarda birim hacimde bulunan tanecik says


azdr. ok az olduundan tanecikler aras mesafe
ok byktr. Yani birbirlerine herhangi bir ekim
kuvveti uygulamazlar. Ayrca taneciklerin kendi
hacimleri, igal ettikleri hacmin yannda ok kk
olduu iin taneciklerin hacimleri ihmal edilebilir.

Gazlar ok yksek hzlarla gelii gzel hareket eden

38

T taneciklerin birbirleri zerine ekim kuvveti uygulamad ve kendi hacimleri , igal


etikleri hacmin yannda yok saylan gazlara ideal gazlar denir.

Yukarda da belirttiim gibi gazlarn bulunduklar


artlar, yani ideal veya gerek gaz olmalar haline
gre eitli gaz kanunlar gelitirilmitir. Biz bu

yazda sadece ideal gaz kanunlarn ileyip birleik


gaz kanunundan ideal gaz denklemi elde edeceiz.

1-BOYLE KANUNU

denemde bulduu sonucu bir kanun olarak ifade


edilmitir.

Robert boyle 1662 de yaynlad sabit scaklkta


gazlarn basn ve hacimleri arasnda ki ilikiyi
bulduu deneyi u ekilde gerekletirmitir;

Sabit scaklkta belirli miktarda ki gazn hacmi


basn ile ters orantldr.

J eklinde bir cam tp alm ve tpn ak ucundan


Hg ( civa ) ilave ettike tpn kapal ucunda ki
gazn hacminin kldn gzlemlemitir. Bu
denemeler sabit scaklkta gereklemitir. Boyle bu

2-CHARLES KANUNU
Belirli bir miktarda ki gazn hacminin sabit basnta
scaklkla deiimini Gay Lussac tarafndan
yaynlanmtr. N , O , H gibi kararl gazlarla
yapm olduu almalar sonucunda btn
gazlarn scaklnn 1C arttrlmas sonucunda

hacimlerinin x ile gsterilen bir sabit kadar arttn


tespit etmitir. Bu sabitin deerini de 1/267 ye eit
olduunu bulmutur. Daha sonra yaplan almalar
kanunun doru olduunu ve x sabitinin 1/267 ye
deil 1/273,15 e eit olduu bulunmutur.

CHARLES VE GAY LUSSAC 1

Sabit basnta izildiinden dolay izobar ad


verilir.

ngiliz kimyac Charles ve Fransz kimyac Lussac


birbirinden bamsz olarak ekil 1 de ki sonuca
varmtr. Charles bulduu sonular yaymlamad
halde Lussac 1802 de yaymlamtr. Bu nedenle
genellikle Gay Lussac yasas olarak geer.

Buna gre molar miktarlar ve basnlar ayn olan


ideal gazlarn scaklarnn ayn lde deitirilmesi
iin stlarak yada soutularak hacimlerinin de aun
lde deimesi gerekmektedir.

39

CHARLES VE GAY LUSSAC 2

yada soutularak basnlarnn da ayn lde


deimesi gerekmektedir.

Sabit hacimde izildii iin izokar ad verilir. Buna


gre molar miktarlar ve hacimleri ayn olan gazlarn
scaklarnn ayn lde deitirilmesi iin stlarak

3- AVOGADRO KANUNU
Ayn scaklk ve basn altnda deiik gazlarn eit
hacimlerinde eit sayda molekl vardr. Bu ifade avogadro
ilkesi olarak bilinmektedir. Buna gre avogadro ilkesi
herhangi bir maddenin 1 molnde avogadro says kadar
molekl vardr eklinde ifade eldir. Avogadro says N:
6,02x1023 molekl. mol -1 C ve 1 atm basn altnda ki 1
mol gazn hacmi V: 22,414 L / mol olarak bulunmutur.

Yani 0 C 1 atm basn altnda 22,414 litre gaz ierisinde N: 6,02x1023 molekl vardr.

BRLEK GAZ KANUNU


u ana kadar 4 hal deikeni arasnda 2 bant
elde edildi. Bunlardan biri sabit mol says ve sabit
scaklkta basn ve hacim arasnda ki ilikiyi
veren BOYLE KANUNU , dieri ise sabit mol

Bunun iin belirli miktar da ki ideal bir gazn


ilk durumunda ki scakl T1 , basnc P1 hacmi
V1 olsun. Daha sonra ayn gaz bu ilk hallerden
scakl T2 , basnc P2 ve hacmi V2 olacak ekilde

says ve sabit basnta hacim ile mutlak scaklk


arasnda ki ilikiyi veren CHARLES kanunudur.
Bu iki bantdan mol saysnn sabit olduu haller
iin dier 3 hal deikeni de ihtiva eden genel bir
denklemde tretilebilir.

deitirelim. Bu ilemi yaparken yukarda verilen


emada gsterildii gibi gaz nce T1 scaklnda
sabit tutup basncn P1 den P2 ye deitirelim.

40

Burada gazn hacmi Vx olsun. Bu kademede scaklk


sabit tutulduundan boyle kanunu geerli olur.
Daha sonra yani 2. kademede gazn basncn,
P2 sabit tutup scakln T2 ye deitirelim. Bu

durumda gazn hacmi de V2 ye ulaacaktr. P2 sabit


tutulduundan Charles kanunu geerli olacaktr.

Her iki eitlikteki Vx bykl birbirine eitlenirse

P.V=k.T

Birleik gaz kanunu

Bu ifade BOYLE ve CHARLES kanunlarnn her


ikisini de iine alr. Daha sonra yaplan almalarda
k sabitinin gazn cinsine bal olmad miktarna
bal olduu bulunmutur. Buna gre k sabiti iin
k= n.R bants yazlr. Burada n , m gazn arl
ve MA mol tarts olmak zere hesaplanr. R ise btn
gazlar iin ayn deere sahip olan bir mol gaz iin

verilmi bir sabittir. Denklemde k y yerine koyarsak ;

|P.V=n.R.T|

denir.

bu denkleme ideal gaz denklemi

Kaynaklar :
BA FZKOKMYA DERS NOTLARI ( KONU ANLATIMI )
http://taner.balikesir.edu.tr/dersler/fiziksel_kimya/birlesik_gaz_yasasi.htm

41

Haber
Yabanc

PATLAMA RSKN ORTADAN


KALDIRAN PL

Fazla snd zaman alev alma tehlikesi bulunan ve


bu yzden de son dnemde haberlere epey konu
olan lityum iyon piller, yeni gelitirilen bir teknoloji
sayesinde artk ok sndnda kendi kendini
kapatabilecek.
zellikle son dnemde sklkla rastlanan patlayan
hoverboard haberlerinin de sebebi olan lityum iyon
piller, ar snd zaman alev alabiliyor. Hatta
tanabilir harici bataryalar veya fotoraf makinesi
gibi cihazlarn pilleri, uaklarn kargo blmne
de alnmyor. Stanford niversitesi bilim insanlar
tarafndan gelitirilen yeni bir teknoloji ise bu
duruma bir son vermeyi hedefliyor. Stanfordda
kimya mhendislii profesr olan Zhenan Bao,
lityum iyon pillerin alev alma sorununa pek ok
farkl zm yollar aradklarn ifade ederek
gelitirdikleri yntemle pilin performansndan dn
vermeden patlama riskini ortadan kaldrdklarn
belirtiyor.

Bao ve ekibinin projesinde, ar snan lityum iyon


pil kendi kendine kapanyor. Yani scaklk belli
bir derecenin zerine kt anda bataryadaki
elektrik akm durduruluyor. Nihayetinde de pil
kendi kendine eski ssna dnyor. Bu teknoloji
sayesinde sadece istenmeyen kazalarn nne
gemekle kalnmyor ayn zamanda ar snan pilin
kullanlmaz hale gelmesi de nleniyor. arj edilebilir
rnlerin mr de uzam oluyor.

42

Yerli

Haber

PETKM YKSEK TEKNOLOJ


YERL PLASTK RETECEK

Petkim, otomotiv, savunma ve medikal gibi


sektrlerin kulland yksek teknolojili rnleri
retecek.
Trkiyede 60a yakn petrokimyasal hammadde
reten Petkim Holding A.., Trkiyede arl ithal
edilen mhendislik plastikleri ve ileri teknoloji
kimyasallar retecek yeni bir irket kurdu. Petkim
Specialities unvan ile faaliyete balayan irket,
ambalaj, plastik, otomotiv, savunma, medikal, bilgi
teknolojileri gibi sektrlere hitap eden yksek katma
deerli rnlerde uzmanlaacak. Trkiyede yaklak
850 milyon dolarlk byklndeki bu pazar ithal
rnlerin hakimiyetinde. Petkim Specialities,Petkim
bnyesinde 14 bin ton retim kapasitesiyle yer alan
Plastik leme Fabrikasn alyor. Bu kapasiteye ek
olarak 10 bin ton kapasiteli yeni makine ekipman
yatrm ile irketin kapasitesi 24 bin tona karlacak.
Petkim Specialities, yeni tesislerini ise yln ikinci
yarsndan itibaren ina etmeye balayacak. lk etapta
mevcut yatrmlara ek 5 milyon dolar tutarnda bir
yatrmla yln son eyreinde irketin teknolojik
plastikler retmesi planlanyor.
Petkimin yzde 100 itiraki olan Petkim Specialities
Mhendislik Plastikleri Sanayi ve Ticaret A, 24
bin ton kapasiteyle Trkiyede arlkl olarak ithalat
yoluyla karlanan ve ambalaj, plastik,otomotiv,

savunma, medikal, bilgi teknolojileri gibi sektrlere


ynelik retilecek katma deeri yksek (masterbatch,
compound) rnler konusunda uzmanlaacak.
Bu rnlerin Trkiyede ok az miktarda retimi
olduuna dikkat eken Petkim Genel Mdr
Sadettin Korkut, Biz ok geni apta ve yksek
kapasitede retimini amalyoruz. Bununla ilgili
almalara baladk. irket kuruldu ve ilk etapta
mevcut yatrmlara ek 5 milyon dolarlk yatrm
yaplacak. u an mevcut altyapmzdan baz
tesisleri bu irkete aktardk. Yeni makineler geliyor,
gelmeye devam edecek. Yeni tesisler ise yln ikinci
yarsnda gelecek. Bu irketimiz katmadeeri
yksek rnleri, ayrca mterilerimizin daha
kakaliteli rnler retmesine imkan salayan
rnleri retecek. Zirai plastiklerden, otomotive
kadar birok alanda kullanlyor. rnein;
otomotiv tamponlarnda darbe dayanmn
arttran zel katk maddesi, veya sera plastik
rtlerde gne na dayanm 3 yla karan
zel katk maddeleri gibi ok sayda rn olacak
diye konutu. Petkim Specialities irketinin
zel retimi ile mterilerine ideal zmler
sunacan belirten Korkut, Mterilerimizin
byk blm bu rnleri ithal ediyor. thal
edilen bir rn Petkim gibi deerli bir kaynaktan
tedarik etmi olacaklar. Ticari adan da lke
ekonomisi asnda da pozitif etki salayacak. Bu

43

yln son eyreinde retime balam olacaz


dedi.

Petkimin 50 yllk birikimi


teknolojik rnlere kaydrlyor
50 yllk bilgi birikimi ve tecrbeli insan kaynana
sahip Petkimin son dnemde kapasite artnn yan
sra katma deerli rnlere odaklandn belirten
Sadettin Korkut, bunu farkl alanlarda byme
stratejisiyle bir araya getirdiklerini syledi. 2016 yl
banda iletmeciye teslim edilip hizmet vermeye
balayacak olan ve toplam yatrm 400 milyon
dolara ulaan Petlimin (Petkim Konteyner Liman)
de Petkime deer katan ilerden biri olduunu
hatrlatan Korkut, Petkim Specialitiesi de bu
ekilde bamsz bir yap olarak kurguluyoruz.
Buradan salayacamz deer Petkimin
toplam gelir ve EBITDA artn eitlendirecek.
Hedefimiz mteriden gelecek taleplere en hzl
ekilde cevap verebilecek zmler retebilecek
bir yap olumas. irket hammadde olarak kendi

rnlerimizi de kullanp deeri yksek zel


rnlere dntrecek. Ar-ge ve ileri teknoloji
isteyen rnler ortaya kacak. dedi.

17 milyar dolarn yzde 5i


byklkte
Petrokimyada geleneksel rnlerden zel rnlere
geiin ne ktn kaydeden Sadettin Korkut,
zel malzemelerin ambalaj, plastik, otomotiv,
savunma, medikal, bilgi teknolojileri gibi sektrlerde
kullanldn dile getirdi. Trkiyede 17 milyar
dolara ulaan plastik sektr iinde mhendislik
plastiklerinin yzde 4-5 paya sahip olduunu anlatan
Korkut, Dnyada bu alanda byk oyuncular var.
Trkiye pazarnda arl ithal rnler alyor.
Gl bir yapya sahip Petkimin yerli retici
olarak bu pazarda yer almas bu ynyle nem
tayor. Toplam 15 fabrikamzdaki retimimizde
olduu gibi burada da sanayicilerimiz iin tedarik
gvenlii, sreklilii, yenilikilik, rn ve hizmet
kalitesi nceliimiz olacak ifadelerini kulland.

44

YAVUZ SELM KART


KMYA MHENDS
CUMHURYET NVERSTES
MEZUN
kim_muhselim@hotmail.com

MARGARN KMYASI

argarin, tereyann yerine kullanlmak


zere retilmi olan, eitli bitkisel ve
hayvansal yalardan doal veya kimyasal
olarak elde edilen ya eididir. 1869 ylnda
tereya yerine ilk kez retilen margarin, Latince
Margarita (inci anlamnda) isminden tretilmi
bir kelimedir. Fransa-Prusya sava arifesinde
gemilerde iyi bir ekilde depolamak amacyla
tereyana gerek duyuluyordu. Sanayi devrimini
tamamlam Avrupada Fransz Kral III. Napolyon,
ciddi boyutta olan beslenme sorununa zm
amacyla tereyana benzer mamllerin retimi
iin bir yarma at. Kimyager Mge Mouries don
ya ad verilen hayvansal orijinli ya, mide zsuyu
ve st ile muamele edip souttuktan sonra Oleo
Margarine (inci tanesi) adn verdii ilk margarini
retti. nceleri ilkel yntemlerle retilen margarin,
1909 ylnda hidrojenasyon tekniinin bulunmas ile
ok nemli bir aama kaydetmitir. 1926 ylnda A ve
D vitaminleri katlmas zorunluluu ortaya km,
1945den itibaren de tamamen bitkisel margarin
retimi mmkn olmutur.

Trkiyeye girii daha sonraki yllarda olmutur.


lkemizde 1948 ylna kadar zeytinya, tereya ve
sadeya kullanlyordu. Ancak bu yalarn hzla artan
nfusun ihtiyacn karlayamamas nedeniyle doal
olarak yeni alternatifler olutu. 1948de Balkanlardan
ayiei bitkisi Trkiyeye girdi. Ekimine ve
sonrasnda ya olarak tketimine baland. 1952
ylnda ise gerek anlamyla margarin Unilever
tarafndan, o gnn en iyi teknolojisiyle retilmeye
baland. Yani margarinin Trkiyeye geliiyle
giderek artan ya ihtiyac daha ekonomik koullarda
karlanm oldu.

Trk Gda Kodeksinde margarin iin nsan


tketimine uygun bitkisel ve/veya hayvansal
yalardan elde edilen, st ya ieriine gre
tanmlanan, temel olarak ya iinde su emlsiyonu
tipinde, st ve/veya st rnleri ierebilen,
ekillendirilebilen rndr. tanmlamas
yaplmtr.

Margarin Sektr ve Trkiye


Margarin sektr lkemizde ilk defa 1932 ylnda
zmirde kurulmu olan fabrika ile gelimeye
balamtr. Hidrojenasyon yntemi olarak yntem
ile lkemizde 1932 ylnda zmir Turya tesislerinde
kullanlmaya balanm ancak gerek margarinin

45

1960 ylndan itibaren insan salna verilen


nemin artmasyla margarinlerdeki doymu
ya oran azaltlmaya baland, daha yumuak
margarin yapmak iin 1970lerde kase margarin
retimine geildi. Hidrojenasyon yntemiyle
margarin retilirken yaklak % 8- 10 kadar trans
ya oluuyordu. Fakat 1995e gelindiinde; bilim
dnyasnn Harward niversitesi zerinden yapt
aklama ile trans yalarn kardiyovaskler risk

tayabilecei sylendi. Bunun zerine retim


teknolojileri deiti, hidrojenasyon yerine fraksiyon
ve interesterifikasyon teknikleri kullanlarak trans
yasz margarin retimi baarld. Trkiyede ise
2000 ylndan itibaren yaplan byk yatrmlar
sonucunda 2007 ylnda btn firmalar tamamen
trans yasz retime geti.

Margarin retiminde kullanlan


bitkisel yalar

Margarinin verdii enerji, ayn miktar sv


yadan % 30 -40 daha azdr

Ayiek ya, msr ya, soya ya, pamuk ya,


palm ya, zeytinya, Hindistan cevizi ya, badem
ya, fndk ya margarin retiminde kullanlan
yalardr.

145 yllk bir rn olan margarin, geirdii


evreler sonucu ulat bugnk noktada Modern
Margarin olarak tanmlanmaktadr.

Trans ya nedir?

Margarinin zellikleri
Tamamen bitkisel yalardan retilir
Bitkisel olduundan kolesterol iermez
Doymu ya oran neredeyse sv yalar
dzeyindedir. rnein; zeytinyanda %15 -17, kase
margarinde %14-16 doymu ya bulunur.
Trans ya ierii % 1in altndadr. ( Trans ya
iermez beyan yaplabilir)

Hidrojenasyon ve biyohidrojenasyon srasnda,


sv yalardaki baz doymam ya asitlerinin
yapsal deiiklie (trans izomerasyona) uramas
sonucu ortaya kan yalara denir. Trans yalar,
yalarn ksmi hidrojenasyon prosesi srasnda bir
miktar oluan yalardr. 1995 ylnda trans yalar
kullananlarda kardiyovaskler risk tayabilecei
ortaya kmtr. Trans yan sala negatif etkisi
doymu yalarn etkisinden ok daha fazladr.

46

Margarin retimi srasnda kimyasal ilem uygulanr m?

Genel olarak szma zeytinya dnda btn yalar fiziksel veya kimyasal rafinasyon ileminden geerler.
rnein; Trkiyede ylda 1 milyon 600 bin ton ya tketilmekte olup, bunun sadece 15 20 bin tonu szma
zeytinyadr. Ancak yanl olan kimyasal ilemlere c gibi baklmasdr. Halbuki tm ya sanayinde
uygulanan ilemler doadan gelen kirliliklerin temizlenmesi ynndedir. Ve bu tr kimyasal maddeler
grevini yaptktan sonra ortamdan giderilerek rn iinde kalmaz.

Margarin retim teknolojisi

Renk, lezzet ve yap olarak aynen tereyana


benzeyen bir emlsiyon rn olup; bitkisel ya, st,
su ve dier katk maddelerden oluur.
Deiik ya miktarlar (%40, %60, %70, %82),

kompozisyonlar ve deiik retim yntemi ile farkl


amalara uygun ya retmek mmkndr.
retim sreci bu yalarn saflatrlmas ile balar.

47

1-) Saflatrma
Yabanc maddelerden, tat ve kokulardan arndrma ilemidir.
Bu aamaldr:
Ntralizasyon: Serbest Ya asitleri ve baz kirlilikler ortamdan uzaklatrlr.
Aartma: Renk veren maddeler uzaklatrlr.
Deodorizasyon: stenmeyen aroma maddeleri ortamdan uzaklatrlr.

2-) Su ve Ya Faz Hazrlama


Su Faz : Su faz suda znen katklar ierir.
- Tuz
- St, St tozu, Peynir alt suyu tozu
- Asitlik dzenleyici (sitrik asit) (Sitrat iyonlu buffer sistem oluturarak, rn pHsn dengelerler)
- Aroma (Tereya lezzeti verirler)
- Antimikrobiyal maddeler (Potasyum sorbat)

Ya Faz : Ya faz yada znen katklar ierir.


- Emlgatr (Monogliserid) (Ya ve suyun birbiri ile karmasn salarlar.)
- Lesitin (Sramay nlerler, emlsiyon stabilitesi salarlar.)
- Renklendirici (Beta karoten)
- Aroma
- Vitamin (A, D)

48

3-) Emlsiyon Hazrlama

oranlarna gre birbirleri ile homojen bir ekilde


kartrlrlar.

Su ve ya fazlar, son rnde istenen ya ve su

4-) Soutma, Kristalizasyon


Yourma ve Ambalajlama

ya vardr. Bu yapya bir kuvvet uygulandnda


kristallerin birbirine doru hareket ettii grlr.
Dolaysyla bu ktle aynen terayanda olduu gibi
bir davran sergiler.

Su/Ya emlsiyonunun hazrlanmas ilemini


kristalizasyon ilemi takip eder. Bu ilem modern
margarin retiminde MPU (Margarin Proses
Unitesi) veya Volator ad verilen nitelerde srekli
alan kristalizatrlerle yaplr.

Byle bir zellie ulaabilmek iin:

Yalar kendi halinde soutulmaya brakldklarnda


kumsu, homojen olmayan bir yap oluur. lk nce
doymu trigliseridler kristalleir ve daha sonra
byyerek homojen olmayan bir ktle meydana gelir.
Ama, grnts, stabilitesi, yaps fonksiyonuna
uygun ya retmektir. Dolays ile sertlemeyi
salamak iin sadece soutmak yeterli deildir.
stenilen zelliklere sahip bir ya elde etmek iin
kontroll kristalizasyon prosesi uygulanmaldr.
Margarinler ya/su emlsiyonu olduu iin ya faz
iinde dalan su faz damlacklarnn boyutlar
homojenizasyon ilemi ile kltlmektedir.

Kat ve svdan oluan iki faz,


Ktleyi bir arada tutabilmek iin kat faz sv faz
iinde homojen olarak dalmaldr.
Her iki faz arasnda belli bir oran
olmaldr.

Yalar homojen bir yapda grnmelerine ramen


mikroskopik incelemelerde birbirine kilitlenmi
kk kristaller ve bunlarn arasna yerlemi sv

49

Yalar soutulduklarnda organize kristalizasyon


aamalarndan geerler; bu ilem son kristal
formuna ulancaya kadar devam eder. Bu ilem
yukarda bahsedilen MPUlarda gerekletirilir.
Bu aamalarda geriye dn yoktur. Yani dnm
tamamlandnda ancak ya eritilir ve soutma
prosesi tekrarlanrsa dk formlar elde etmek
mmkndr. Yapnn zellii oluan kristal formu ile
belirlenir.
Emlsiyon soutulmas ve kristalizasyonu iin
soutma silindirleri kullanlr. Soutucu olarak
amonyak veya freon kullanlr.

silindirlerinin yzeyinde emlsiyon hzla soutulur


ve kristalleir. Kristalize olan emlsiyon hzl
dnen baklarla kaznr. Bu, birka aamadan
oluan bir prosestir. En son aamada rn,
dinlenme silindirinden geirilerek, homojen
yapnn sabitlenmesi salanr ve rn ambalaj iine
doldurulur.
retim kndan tketicinin mutfana ulaana
kadar; kalitenin bozulmamas iin; rnlerin
depolama ve datm uygulama scaklnn hemen
altnda bir scaklkta yaplmaldr.

Scak emlsiyon yksek basn pompas vastasyla


soutma silindirlerine gnderilir. Soutma
Kaynaklar :
https://www.facebook.com/notes/kimya-bilgi-bankasi/margarin-hakkinda-her%C5%9Feyzararli-mifaydalimi/141995682525237/
http://www.gidagundemi.com/modern-margarinin-sektor-ve-hayatimizdaki-yeri-r4.html
http://w3.balikesir.edu.tr/~ismet/zeytin/Margarin.pdf
http://www.bilgiustam.com/margarinin-icadi-ve-uretimi/
http://www.eryag.com.tr/margarinler_hakkinda.asp

50

Haber
Yabanc

DNYADAK PLASTK ATIK MKTARI


5 MLYAR TONA ULATI

Dnyadaki plastik atk miktarnn 5 milyar tona


ulat ve dnyay sarabilecek kadar plastik atk
bulunduu bildiriliyor. The Guardiann haberine
gre toplam plastik atk miktar 5 milyar tona ulat.
Bu atklarn dnyay sarmaya yetecek miktarda
olduu sylenirken, yaplan aratrma bu kirliliin
byk sonular olabileceini gsteriyor.

Ayn zamanda deniz kularnn da yavrularna plastik


yedirdii bildiriliyor. Ylda retilen plastik miktarnn
300 milyon tonu bulduu ve bu rakamn giderek
artt syleniyor.

Leicester niversitesinden Jan Zalasiewicz


tarafndan ynetilen aratrmaya gre atk
plastiklerin okyanusun dibinden en uzak adalara
kadar her yerde bulunabilecei belirtiliyor.
Zalasiewicz, insanln rettii plastiin
eitliliinden ve miktarndan haberdar olduklarn,
ancak plastiin gittii yerlerin kendilerini arttn
aktard.
Plastiin yalnzca dnyay kirletmediini, ayn
zamanda besin zincirinin paras haline geldiini
syleyen uzmanlar, denizdeki balklarn nemli bir
ksmnn plastii yiyecek zannederek yediini ve bu
balklarda plastik bbulunduunu syledi.

51

Yerli

Haber

RAFNER VE PETROKMYA
YATIRIMLARININ N AILMALI

Adana Bykehir Belediye Bakan Hseyin


Szl, Ceyhan Enerji htisas Endstri Blgesine
yatrm yapmak isteyen kurulularn nnn
almas durumunda Adanann yeniden Trkiyenin
lokomotif ehirden biri haline getireceini syledi.
Adanada faaliyet gsteren ok sayda sivil toplum
kuruluunun oluturduu ve her ay farkl bir konu ve
konukla bir araya gelen Adana Ekonomi Platformu,
ukurova GADnin ev sahipliinde topland.
Platformun son konuu Adana Bykehir Belediye
Bakan Hseyin Szl oldu.
Ev sahibi ukurova GAD Bakan mer Faruk
Sakarya ile Platform Dnem Bakan MSAD
Adana ube Bakan Suat Yahinin al
konumalarnn ardndan sz alan Bakan Hseyin
Szl, Adanay ekonomik anlamda sratacak ve
yeniden lkenin ilk 4 byk ekonomik gc arasna
girmesini salayacak gcn, Ceyhan Enerji htisas
Endstri Blgesine yatrm yaplmasyla ortaya
kacan syledi.

Yatrm Talepleri Geri evrildi


Bakan Szl, Ceyhan Enerji htisas Endstri
Blgesinin ivedi olarak faaliyete geirilmesi
gerekmektedir. Bunu uzun yllardr dile

getiriyorum. 13 Haziran 2006den bu yana petrol


akyor. Petroln transit geiinin dnda blge
ekonomisine yapabilecei katky oluturacak,
katmadeer salayacak bir iin iine girilemedi.
Siyaseten bununla ilgili ok vaatte bulunuldu
ancak bir trl yerine getirilemedi, halkmzn
bununla ilgili artk heyecan kalmad. BTC
Boru Hatt, dnemin Trkiye, ABD, Grcistan
ve Azerbaycan liderlerinin katld trenle
ald. Projenin her aamasn bizzat yaadk. O
zamandan bu zamana dnyann en verimli ve
nemli transit petrol gei hatt olarak alyor.
Burada yatrma talip olan Azerbaycan SOCAR
irketi zmir Aliaaya ynlendirildi, Doan
Grubu rafineri yapmak istedi, lisans verilmedi.
Trkiyede faaliyet gsteren TEKFENe (Rafineri
yapmnda dnya markasdr) lisans verilmedi.
Garipolu Ailesi Ceyhanldr, mracaat ettiler
fakat onlara lisans verilmedi. Bunun gibi ok
sayda irket blgede yatrm yapmak istedii
halde izin verilmedi. alk Grubunun 5 milyar
dolarlk katlmla bir yatrm olacakt ancak
bu da gereklemedi. 10 yldr petrol akyor, biz
bakyoruz dedi.

Vaatler Hayata Gemeli


Bakan Szl, unlar syledi:

52

Ceyhan Enerji htisas Endstri Blgesinin hayata


geirilmesi, ehrimiz ve blgemiz iin hayati nem
tamaktadr

koyduu zenginliktir. retip ihracat ikamesini


yerine getiren reticiler, lke zenginliini ina
eden gerek velinimetlerimizdir. Onlara samimi
bakmak gerekir. nsanmzn refah toplumunun
bir paras olmasn istiyorsak byle bakmalyz.
Petrokimya tesisleri, rafineriler, bunlar
desteleyecek lojistik altyap yatrmlar noktasnda Ceyhan Enerji htisas Endstri Blgesiyle
ok byk frsatlar var. BTCde 10 yl doldu, 25 yl ilgili hkmet zerine deni yaparsa srama
dolunca Azerbaycann hakk artacak, tanacak
gerekletiririz, aksi halde yine bir 10 yl daha
bekleriz. Ceyhan Sarmaz zerinden Enerji
petrolde Trkiyenin pay da artacak. BTC iin
htisas Endstri Blgesine balayan, Karayollar
imzalanan anlama 25 yllk ve 10 yl geride
kalmasna ramen blgemizle ilgili vadedilenlerin standardnda bir yol yaplmas gerektiini her
6 Ocakta (Ceyhann Kurtuluu) sylerdim. Bu
henz 1 tanesi bile gereklemediyse sorun var
demektir.
yolu arzu ettiimiz kalite ve genilikte imdi
yapyoruz. Yardan fazlas bitti. Enerji htisas
Endstri Blgesine inancmla, vatandalarmzn
Yeniden Trkiyenin Lokomotifi
da kamulatrma konusundaki desteini alarak
28 kilometrelik, 25 metre geniliinde blnm
Oluruz
yolumuzu yapyoruz. Yaz balangcnda aln
yapacaz. Ceyhan Enerji htisas Endstri Blgesi
Adanann zaman zaman Gazianteple, Kayseri ve
ile leinde Ceyhan kurtarr, Adanay sratr.
Konyayla kyaslandn hatrlatan Bakan Szl,
Adanay gemite olduu gibi ekonomik adan
Yerimizde saymyoruz ama ivmesi dmtr
Adanann. Trkiye apnda etkili olacak iletmeler, lkenin ilk drt ilinden biri yapar. Akdeniz
yneticiler burada hala mevcuttur. Ben Ceyhandan leinde Akdeniz Blgesini kalkndrr.
bu yana sanayicimizin, reticimizin nn ayor, Petrokimya tesisleri, refinerilerle Mersinskenderun arasndaki blgede ekonomik canllk
bymeleri iin elimden geleni yapyorum.
salanr. Bu tip yatrmlarn etkisi kmlatiftir.
Adanann ekonomik anlamda bymesi
Oluan sinerjiyle ekonomik byme katlanarak
iin yatrmcmzn iini kolaylatrmamz
artar. Yllk 3-4 milyar dolarlk yatrm alrz
gerek. Sermaye tasnifi yapmadan, kimseyi
ve bunun 2-3 milyar dolar yabanc kaynakl
siyaseten ayrmadan sanayicimizi, reticimizi
yatrm eklinde gelebilir. Adanay yeniden Trk
desteklememiz gerek. Kendi ihtisas alannda
ekonomisinin lokomotif ehirlerinden biri yapar.
reterek zengin olanlar, lkenin gerek
Bu konuda hkmete i dyor diye konutu.
zenginleridir. naat yaparak bir sanayiciyi mal
varl asndan geride brakabilirsiniz fakat lke
asndan gerek zenginlik, reten insann ortaya

53

POTASYUM

Simgesi:
K
Grubu:
1A (Alkali metal)
Atom numaras:
19
Bal atom ktlesi:
39,0983
Oda scaklnda:
Kat
Erime noktas:
63,35C
Kaynama noktas:
759C
Younluu:
0,862 g/cc
Kefi:
1807 - Sir Humphrey Davy
Atom ap:
2,77
Elektronegatiflii:
0,82
2 2 6 2 6 2
Elektron dizilimi:
1s 2s p 3s p 4s
Ykseltgenme basama (says):
1

Potasyum, bir kimyasal elementtir. Simgesi K (Arapa: al qalija Latince: kalium) ve atom numaras 19 dur.
Potasyum adn izole edildii Potas olarak da bilinen potasyum karbonattan almtr. Potasyum yumuak,
gm-beyaz renkli alkali bir metaldir. Doada deniz suyunda ve pek ok mineralde dier elementlere bal
olarak bulunur. Havada hzla oksitlenir ve suya kar da ok aktiftir. Potasyumun pek ok adan sodyuma
kimyasal olarak benzese de yaayan organizmalarda, zellikle de hayvan hcrelerinde, sodyumdan farkl
muamele grr. Potasyum bakla kesilebilecek kadar yumuaktr. Taze kesilen potasyumun parlak yzeyi
havayla temas ettiinde matlar. Potasyum, metal oksit oluumu ve hidroksit korozyonunun nlenmesi iin
havasz ortamlarda saklanmaldr. Bu nedenle potasyum rnekleri genelde kerosen gibi indirgen ortamlarda
depolanr. Potasyum, dier alkali metaller gibi su ile iddetli reaksiyona girip hidrojen gaz aa karr.
Potasyumun Elde Edilmesi
Doada en bol bulunan 7. elementtir. Balca silvit (KCL), karnalit (KMgCl36H2O) ve teki kark tuzlar
hlinde bulunur. Son derece aktiftir. Ergitilmi potasyum hidroksit zeltisinden elektroliz yntemiyle elde
edilir.
Kullanm Alanlar
Bitkilerin geliimi iin ok nemli bir element olan potasyum, ou toprak tipinin bileiminde yer alr ve
gbrelerin yapsna da katlr. Cam, sabun, lens ve benzeri maddelerin yapmnda, ayrca yanc-patlayc
maddelerin bileiminde kullanlr. Sodyum ve potasyum alam (NaK), iyi bir s ileticidir. Potasyumun
ou tuzu, hem kimyasal hem de ticari adan nem tar: rnein, potasyum nitrat, potasyum karbonat,
potasyum slfat, vs.

54

Ayn
Web
Sitesi

Trke Bilim Terimleri Szl Projesi


Kapsamnda Hazrlanan Mhendislik Terimleri
Szl Sitesi. On yl akn sredir, iki yzn
zerinde bilim insannn ortak abalar ile
oluturulmu bir site. Endstri, aratrma ve
ticaret pratiinde kullanlan 30.000 terimden
oluan siteyi incelemenizi neriyoruz.

http://www.tubaterim.gov.tr

55

KMYA BULMACA

8
9

10

Soldan Saga
4. Canli bnyesinde gereklesen kimyasal tepkimeleri
hizlandiran bilesik
5. Bir cismin bir yzeye baglanmasi.
8. Benzer element veya bilesiklerin l grubu.
9. Enzimin zerinde islerlik kazandigi molekl. Tepkimeye
giren madde.
10. Ayni iki molekln molekller arasi baglarla birlesmesi
sonucu olusan molekl

Yukaridan Asagiya
1. Grafik zerinde ayni sicakliga karsi gelen noktalardan
geen izgi.
2. Okyanus ve denizlerde bulunan polihalojen
bilesiklerinden biri.
3. Aik hava basincini lmek iin kullanilan dzenek
6. Uluslararasi birim sistemi.
7. Bir maddeyi digerlerinden ayirmada kullanilan maddelere
denir

56

KMYA BULMACA
(GEEN AYIN ZM)

D B
E
G

E
4

R M

Y
8

Z
E

P
I

R M

L
K

A
N
9

Soldan Saga

K
Yukaridan Asagiya

1. Dubniyum simgesi. [DB]


6. Bilesikteki elementlerin sembollerini ve bu bilesigin bir
moleklndeki atomlarin kaar tane oldugunu gsteren
sayilari ieren basit ifadedir [FORML]

1. Dogrudan buhar temasi ile suyu isitarak iindeki


znms oksijeni gidermek iin kullanilan bir besi suyu
isiticisi [DEGAZR]

7. Asiri doymus zeltilerde kati fazin ayrilmasi. [FORML]


8. Oksijenin soygazlar ve flor haricindeki elementlerle
yaptigi bilesikler [OKSIT]
9. Termal iliski iindeki maddeler arasinda meydana gelen isi
akisini tanimlayan fiziksel zellik [SiCAKLiK]

2. Bir maddenin uyarilmasi sonucu ortamdan uyarici


kaldirilsa da bir sre daha isima yapmasi
[FOSFORESANS]
3. Gaz molekllerinin kk bir delik araciligiyla bir kaptan,
daha dsk basinli ortama yayilmasi [EFZYON]
4. Dogal sodyum alminyum silikat [ZEOLIT]
5. Kimyasal enerjiyi elektrik enerjisine dnstren dzenek.
[PIL]

57

NGLZCE-TRE
KMYA SZL
Sensitive

Duyarl

Solute

znen

Melamine

Melamin

Yeast

Maya

Quantity

Miktar

Molecular

Molekler

Continuous

Kesiksiz

Colloid

Kolloit

Xenon

Ksenon

Critical

Kritik

Crystal

Kristal

Blank Test

Kr deney

Dry Gas

Kuru Gaz

Inert Cell

Kuru Pil

Sulfur

Kkrt

Bulk

Ktle

Volume

Hacim

Molar Solution
Moisture
Oxygen Bond
Wood Chemistry

Molar zelti
Nem
Oksijen Ba
Odun Kimyas

Nuclear

Nkleer

Oxalate

Oksalat

58

YAZARIMIZ
OLUN

KOULLAR
1-) KMYA VEYA KMYA SEKTR LE LGL BR KONUDA KAYNAKLARINIZI BELRTEREK
YAZIN
2-) HER AYIN 20. GNNE KADAR info@inovatifkimyadergisi.com adresine
AD-SOYAD
SIK KULLANDIINIZ MAL ADRES
BTRDNZ/OKUDUUNUZ OKUL SM
PROFL FOTORAFI
YAZINIZIN WORD FORMATI
LE GNDERN.
BR SONRAK AY BLGLERNZ LE YAZINIZI YAYIMLAYALIM

59

REKLAM
N
iletisim@inovatifkimyadergisi.com

BNLERCE KNN OKUDUU DERGMZE


ONBNLERCE KNN ZYARET ETT WEB STEMZE
REKLAM VERN

BNLERCE KYE ULAIN