You are on page 1of 62

.

.

.

.

.


॥ अारामायणे अयोाकाडम ॥
. ayodhyAkANDam ..
.. adhyAtmarAmAyaNe

.

.

sanskritdocuments.org
August 26, 2015

.

Document Information
Text title : adhyAtma rAmAyaNa ayodhyAkA.nDa
File name : adhyaatmaRamAyo.itx
Category : adhyAtmarAmAyaNa
Location : doc_raama
Author : Traditional
Language : Sanskrit
Subject : philosophy/hinduism/religion
Transliterated by : Nagaraj Balijepalli <nagaraj at iastate.edu>
Proofread by : Nagaraj Balijepalli, Sunder Httangadi, PSA Easwaran,
ahimsasoldier
Latest update : july 22, 2006, April 4, 2015
Send corrections to : Sanskrit@cheerful.com
Site access : http://sanskritdocuments.org


॥ अारामायणे अयोाकाडम ॥


॥ अारामायणे अयोाकाडम ॥

1

.. adhyAtmarAmAyaNe ayodhyAkANDam .. ् ॥ अारामायणे अयोाकाडम ॥ ॥ थमः सगः ॥ ु ु एकदा सखमासीनं रामं ाःपरािजरे । ् १॥ सवाभरणसं रिसंहासन े ितम ॥ ु करम ।् नीलोलदलयामं कौभु ाम ् २॥ सीतया रदडेन चामरेणाथ वीिजतम ॥ िवनोदयं ताूलचवणािदिभरादरात ।् नारदोऽवतरुमरा राघवः ॥ ३॥ ु िटकसाशः शर इवामलः । श अतिक तमपु ायातो नारदो िददशनः ॥ ४॥ तं ा सहसोाय रामः ीा कृ तािलः । ् ५॥ ननाम िशरसा भूमौ सीतया सह भिमान ॥ उवाच नारदं रामः ीा परमया यतु ः । संसािरणां मिु ने लभ ं तव दशनम ।् अाकं िवषयासचेतसां िनतरां मनु े ॥ ६॥ ु  कृ तपयमहोदय अवां मे पूवज ैः । संसािरणािप िह मनु े लते समागमः ॥ ७॥ अतशनादेव कृ ताथऽि मनु ीर । िकं काय ते मया काय ूिह तरवािण भोः ॥ ८॥ अथ तं नारदोऽाह राघवं भवलम ।् ु िकं मोहयिस मां राम वा ैलकानसािरिभः ॥ ९॥ संसायहिमित ों समेतया िवभो । जगतामािदभूता या सा माया गृिहणी तव ॥ १०॥ िकषााये तां ादयः जाः । ु दाया सदा भाित माया या िगणािका ॥ ११॥ 2 .

॥ थमः सगः ॥ ु कृ लोिहताः सवदा जाः । सूतऽे जं श लोकयमहागेहे गृहमदु ातः ॥ १२॥ ु ानकी लीः िशवं जानकी िशवा । ं िवज  ं जानकी भा ॥ १३॥ ा ं जानकी वाणी सूय ् शाः सीता त ु रोिहणी शभु लणा । भवान श ् १४॥ शमेव पौलोमी सीता ाहानलो भवान ॥ यमं कालप सीता संयिमनी भो । िनितं जगाथ तामसी जानकी शभु ा ॥ १५॥ राम मेव वणो भागवी जानकी शभु ा । ु ं राम सीता त ु सदागितिरतीिरता ॥ १६॥ वाय कुबेरं राम सीता सवसकीितता । ् १७॥ ाणी जानकी ोा ं लोकनाशकृ त ॥ लोके ीवाचकं यावव जानकी शभु ा । ु पामवाचकं यावव ं िह राघव ॥ १८॥ ताोकये देव यवु ाां नाि िकन ॥ १९॥ दाभासोिदताानमाकृ तिमतीयत े । ताहातः सू ं िलं सवाकं ततः ॥ २०॥ ु अहार बि पाणेियािण च । ् २१॥ ु ु खािदमत ु िलिमते ा ैजमृस ॥ स एव जीवस लोके भाित जगयः । अवाानािव ैव कारणोपािधते ॥ २२॥ ूलं सू ं कारणामपु ािधितयं िचतेः । ु ः परमेरः ॥ २३॥ एत ैिविशो जीवः ािय ु जासषु ाा संसिृ तया वतत े । ता िवलणः साी िचां रघूम ॥ २४॥  एव जगातं िय सव ितितम ।् ् २५॥ ेव लीयते कृ ं तां सवकारणम ॥ राविहिमवाानं जीवं ाा भयं भवेत ।् ु ते ॥ २६॥ परााहिमित ाा भयःख ैिवम 3 .

् ॥ अारामायणे अयोाकाडम ॥ ु िचाोितषा सवाः सवदहे षे ु बयः । ् २७॥ या याकाये सवाा ततो भवान ॥ ् २८॥ ु अानाते सव िय रौ भजवत ॥ ु ानां िवानं भवित मात ।् ादभिय ु ा ये मिु भाज एव िह ॥ २९॥ तािय अहं भानां तानां च िकरः । ु ी मोहय न मां भो ॥ ३०॥ अतो मामनगृ ािभकमलोो ा मे जनकः भो । अतवाहं पौोऽि भं मां पािह राघव ॥ ३१॥ ु बशो ना ानापु िर ुतः । इा ् ३२॥ उवाच वचनं राम णा नोिदतोऽहम ॥ ु रावण वधाथाय जातोऽिस रघसम । इदान राराथ िपता ामिभषेित ॥ ३३॥ यिद राािभसंसो रावणं न हिनिस । िता ते कृ ता राम भूभारहरणाय वै ॥ ३४॥ तं कु राजे ससमेव िह । ् ३५॥ ु तै िदतं रामो नारदं ाह सितम ॥  ण ु नारद मे िकिितेऽिविदतं िचत ।् ितातं च यूव किरे त संशयः ॥ ३६॥ ु न तारसयात ।् िक ु कालानरोधे ् ३७॥ ु ू ारं मेणासरमडलम हिरे सवभभ ॥ रावण िवनाशाथ ो गा दडकाननम ।् ु  समा िषा चतदु श मिु नवेषधृक ् ॥ ३८॥ सीतािमषेण तं ं सकुलं नाशयाहम ।् एवं रामे िताते नारदः ममु ोद ह ॥ ३९॥ दिणयं कृ ा दडविणप तम ।् ु अनात रामेण ययौ देवगितं मिु नः ॥ ४०॥ संवादं पठित णोित संरेा यो िनं मिु नवररामयोः सभा । ु भ ं िवमों साोमरसल .

॥ थमः सगः ॥ ु कै वं िवरितपरःसरं मेण ॥ ४१॥ इित ीमदारामायणे उमामहेरसंवादे अयोाकाडे थमः सगः ॥ १॥ 5 .

... ् ॥ अारामायणे अयोाकाडम ॥ ॥ ितीयः सगः ॥ अथ राजा दशरथः कदािचहिस ितः । विसं कुलाचायमायेदमभाषत ॥ १॥ भगवन र् ाममिखलाः शंसि मु मु ः । पौरा िनगमा वृा मिण िवशेषतः ॥ २॥ ु त ं रामं राजीवलोचनम ।् ततः सवगणोपे ु ॥ ३॥ ें राेऽिभषेािम वृोऽहं मिु नपव ु ं ु ं गतः शु संयतु ः । भरतो मातल ् ४॥ ु अिभषे े  एवाश ु भवाानमोदताम ॥ साराः सियां च ग मय राघवम ।् उीयां पताका नानावणाः समतः ॥ ५॥ ु ामयािन वै । तोरणािन िविचािण णम ् ६॥ ु मिसमम ॥ आय मिणं राजा समं आापयित यां मिु नमानय । ् ७॥ ु यौवराेऽिभषेािम ोभूत े रघननम ॥ तथेित हषा मिु नं िकं करोमीभाषत । तमवु ाच महातेजा विसो ािननां वरः ॥ ८॥ ः भाते मके ककाः णभिू षताः । ित ु षोडश गजाः णरािद भूिषताः ॥ ९॥  ः समायात ु ऐरावतकुलोवः । चतदु  नानातीथदकै ः पूणाः णकुाः सहशः ॥ १०॥ ाां नववैयाचमािण ीिण चानय । ् ११॥ ु ामिणिवरािजतम ॥ ेतं रदडं म 6 . adhyAtmarAmAyaNe ayodhyAkANDam .

॥ ितीयः सगः ॥ िदमाािन वािण िदााभरणािन च । मनु यः सृ ता ित ु कुशपाणयः ॥ १२॥ ु ाथा । ु ा गायका वेणक नतो वारम नानावािदकुशला वादय ु नृपाणे ॥ १३॥ हरथपादाता बिहि ु सायधु ाः । नगरे यािन िति देवतायतनािन च ॥ १४॥ तेष ु वततां पूजा नानाबिलिभरावृता । राजानः शीमाया ु नानोपायनपाणयः ॥ १५॥ ् मं ु नृपमिणम ।् इािदय मिु नः ीमान स ् १६॥ यं जगाम भवनं राघवाितशोभनम ॥ रथमा भगवान व् िसो मिु नसमः । ् १७॥ ीिण कायित रथािितमवातरत ॥ अः िवय भवनं ाचायादवािरतः । ु गमागतमााय रामूणः कृ तािलः ॥ १८॥ ु  नमृ  दडविसंयतु ः । णपाेण पानीयमािननायाश ु जानकी ॥ १९॥ रासने समावेय पादौ ा भितः । तदपः िशरसा धृा सीताया सह राघवः ॥ २०॥ धोऽीवीामव पादाधु ारणात ।् ् िु नरवीत ॥ ् २१॥ ु  ु हसन म ीरामेण ैवम ादसिललं धृा धोऽभूििरजापितः । ािप मिता ते िह पादतीथ हताशुभः ॥ २२॥ इदान भाषसे यं लोकानामपु देशकृ त ।् ् २३॥ जानािम ां पराानं ला सातमीरम ॥ देवकायाथ िसथ भानां भििसये । रावण वधाथाय जातं जानािम राघव ॥ २४॥ ु नोाटयाहम ।् तथािप देवकायाथ गं ु तथा ं मायया सव करोिष रघनन ॥ २५॥ ु ु तथ ैवानिवधाे ऽहं िशं गरहम ।् ु  ु णां ं देव िपतॄणां ं िपतामहः ॥ २६॥ गग 7 .

् ॥ अारामायणे अयोाकाडम ॥ अयामी जगाावाहकमगोचरः । ् २७॥ ु समयं देहं धृा ाधीनसवम ॥ श ् ािस ं योगमायया । ु इव लोके ऽिन भ मन ् २८॥ पौरोिहमहं जान े िवग जीवनम ॥ इाकू णां कुले रामः परमाा जिनते । ु ॥ २९॥ इित ातं मया पूव णा किथतं परा ततोऽहमाशया राम तव सकाया । अकाष गिहतमिप तवाचायिसये ॥ ३०॥ ु ततो मनोरथो मेऽ फिलतो रघनन । दधीना महामाया सवलोकै कमोिहनी ॥ ३१॥ मां यथा मोहये ैव तथा कु रघूह । ु गिनृ ितकामं यिद देते देव मे ॥ ३२॥ ु ं न वां कुिचया । सावम राा दशरथेनाहं ेिषतोऽि रघूह ॥ ३३॥ ामामियत ं ु राे ोऽिभषेित राघव । अ ं सीतया साधम पु वासं यथािविध ॥ ३४॥ कृ ा शिु चभूि मशायी भव राम िजतेियः । गािम राजसािं ं त ु ातगिमिस ॥ ३५॥ ु त ु रथमा ययौ राजगु  म ।् इा ् ३६॥ रामोऽिप लणं ा हसिदमवीत ॥ सौिमे यौवराे मे ोऽिभषेको भिवित । िनिममामेवाहं कता भोा मेव िह ॥ ३७॥ मम ं िह बिहःाणो ना काया िवचारणा । ् ३८॥ ततो विसेन यथा भािषतं तथाकरोत ॥ विसोऽिप नृप ं गा कृ तं सव वेदयत ।् ् ३९॥ ु राा ंु रामािभषेचनम ॥ विस परो ् गौ । ु ा किमान ु यदा तदैव नगरे  ज ु कौसाय ै राममाे सिमाय ै तथ ैव च ॥ ४०॥ ु ा ते हष सूण  ददतहु ारम ु मम ।्  ु त ै ततः ीतमनाः कौसा पवला ॥ ४१॥ .

॥ ितीयः सगः ॥ ल पयचरेव रामाथ िसये । ् ४२॥ सवादी दशरथः करोेव िततु म ॥ ु ः िकं किरित । कै केयीवशगः िक ु कामक ् ४३॥ इित ाकुलिचा सा गा देवीमपूजयत ॥ एतिरे देवा देव वाणीमचोदयन ।् ु लोकमयोायां यतः ॥ ४४॥ ग देिव भवो रामािभषेकिवाथ यत वातः । ् ४५॥ मरां िवशादौ कै केय च ततः परम ॥ ु े पनरे ु िह िदवं शभु े । ततो िवे सम ् ४६॥ ु तथा चे िववेशाथ मराम ॥ तथेा सािप कुा िवा त ु ासादामथाहत ।् ् ४७॥ नगरं पिरतो ा सवतः समल तम ॥ नानातोरणसाधं पताकािभरल तम ।् ु ा कौसा चाितहिष ता ॥ ४८॥ दानोवसमाय धा प मातः िकं नगरं समल तम ।् ु ा कौसा चाितहिष ता ॥ ४९॥ दानोवसमाय ु  े ो वािण िविवधािन च । ददाित िवम ् ५०॥ तामवु ाच तदा धाी रामचािभषेचनम ॥ ु ।् ो भिवित तेना सवतोऽल तं परम ् ५१॥ तुा िरतं गा कै केय वामवीत ॥ पयां िवशालाीमेकाे पयविताम ।् ् ५२॥ िकं शेष े भग े मूढे महयमपु ितम ॥ न जानीषेऽितसौयमािननी मगािमनी ॥ ५३॥ ु रामानहााः ोऽिभषेको भिवित । तुा सहसोाय कै केयी ियवािदनी ॥ ५४॥ त ै िदं ददौ णनपू रंु रभूिषतम ।् ् ५५॥ हष ान े िकिमित मे कते भयमागतम ॥ भरतादिधको रामः ियकृ े ियंवदः । ् दा श ् ५६॥ ु षू ते िह माम ॥ कौसां मां समं पयन स 9 .

् ॥ अारामायणे अयोाकाडम ॥ रामायं िकमापं तव मूढे वद मे । तुा िवषसादाथ कुाऽकारणवैिरणी ॥ ५७॥ ण ु मचनं देिव यथाथ ते महयम ।् ् दा राजा ियवाािन भाषते ॥ ५८॥ ां तोषयन स ु ोऽतवादी च ां वाचा पिरतोषयन ।् कामक ् ५९॥ ु काय करोित ता वै राममातःु सपु लम ॥ ु ।् मनेतिधाय ैव ेषयामास ते सतम ् ६०॥ ु ॥ ु कुले ेषयामास सानजम भरतं मातल ु सिमायाः समीचीनं भिवित न संशयः । ु लणो राममेित रां सोऽनभिवित ॥ ६१॥ भरतो राघवाे िकरो वा भिवित । ् ६२॥ िववाते वा नगरााण ैवा हायतेऽिचरात ॥ ं त ु दासीव कौसां िनं पिरचिरिस । ततोऽिप मरणं ेयो यपाः पराभवः ॥ ६३॥ अतः शीं यता भरतािभषेचने । राम वनवासाथ वषािण नव प च ॥ ६४॥ ु ततो ढोऽभये पव राि भिवित । ् ६५॥ ु  वे सिनितम उपायं ते वािम पूवम ॥ ु े राजा दशरथः यम ।् ु देवासरेु य परा इेण यािचतो धी सहायाथ महारथः ॥ ६६॥ जगाम सेनया साध या सह शभु ानने । ु ं कुवत रास ैः सह धिनः ॥ ६७॥ य तदाकीलो पति न वेद सः । ं त ु हं समावेय कीलरेऽितध ैयतः ॥ ६८॥ ितविसतापाि पिताणपरीया । ् वान द् दश ामिरमः ॥ ६९॥ ु स ततो हासरान आय परमं लेभ े ामािल मदु ाितः । ् ७०॥ वृणी ये मनिस वाितं वरदोऽहम ॥ वरयं वृणी मेव ं राजावदयम ।् .

॥ ितीयः सगः ॥ ् ७१॥ योो वरदो राजन य् िद दं वरयम ॥ ेव ितत ु िचरं ासभूत ं ममानघ । ् ७२॥ यदा मेऽवसरो भूयादा देिह वरयम ॥ ु यं राजा मिरं ज सते ु । तथेा ् ७३॥ ः तु ं मया पूवि मदान ृितमागतम ॥ अतः शीं िवया ोधागारं षािता । ु सवाभरणं सवतो िविनकीय च ॥ ७४॥ िवम भूमावेव शयाना ं तूीमाित भािमिन । यावं िताय राजाभीं करोित ते ॥ ७५॥ ु ा िवयों तदा के कयनिनी ।  तमेवािखलं मेन े ःसािहतिवमा ॥ ७६॥ ु तामाह कै केयी ा कुते बिरीशी । ु ु एवं ां बिसां न जान े वसिर ॥ ७७॥ ु ियः । भरतो यिद राजा मे भिवित सतः ् ामान शतं दाािम मम ं ाणवभा ॥ ७८॥ ु कोपभवनं िवय सहसा षा । इा ु सवाभरणं पिरकीय समतः ॥ ७९॥ िवम भूमौ शयाना मिलना मिलनारधािरणी । ् ८०॥ ोवाच ण ु मे कुे यावामो वनं जेत ॥ ाणाेऽथ वा वे शिये तावदेव िह । िनयं कु कािण काणं ते भिवित ॥ ८१॥ ् ८२॥ ु ययौ कुा गृहं साऽिप तथाकरोत ॥ इा ु धीरोऽदयाितोऽिप सगणाचाराितो वाथवा नीितो िविधवाददेिशकपरो िवािववेकोऽथवा । ानामितपापभािवतिधयां सं सदा चेजेत ् ् ८३॥ त ु ा पिरभािवतो जित तां मेण ुटम ॥ अतः सः पिराो ानां सवदवै िह । ःसी वते ाथाथेय ं राजकका ॥ ८४॥ इित ीमदारामायणे उमामहेरसंवादे अयोाकाडे ितीयः सगः ॥ २॥ 11 .

् ॥ अारामायणे अयोाकाडम ॥ .

् ॥ अारामायणे अयोाकाडम ॥ ॥ तृतीयः सगः ॥ ततो दशरथो राजा रामादु यकारणात ।् ् १॥ आिदय मिकृ तीः सानो गृहमािवशत ॥ ताा ियां राजा िकमेतिदित िवलः । ु मिरं ताः िवे मिय शोभना ॥ २॥ या परा हसी मामपु ायाित सा िकं न ैवा यते । इाेव सि मनसाितिवयता ॥ ३॥ प दासीिनकरं कुतो वः ािमनी शभु ा । नायाित मां यथापूव मिया ियदशना ॥ ४॥ ता ऊचःु ोधभवनं िवा न ैव िवहे । कारणं त देव ं ग िनेतमु हिस ॥ ५॥ ु भयसो राजा ताः समीपगः । इो ् ६॥ उपिवय शन ैदहं ृशै पािणनावीत ॥ ु  े पयादीन ि् वहाय च । िकं शेष े वसधापृ मां ं खेदयसे भी यतो मां नावभाषसे ॥ ७॥ अलारं पिर भूमौ मिलनवाससा । ् ८॥ िकमथ ूिह सकलं िवधाे तव वाितम ॥ ु को वा तवािहतं कता नारी वा पषोऽिप वा । स मे द व भिवित न संशयः ॥ ९॥ ूिह देिव यथा ीितदवयं ममातः । ् १०॥ ु भमिप णात ॥ तिददान साधिये सल जानािस ं मम ां ियं मां वशे ितम ।् तथािप मां खेदयसे वृथा तव पिरमः ॥ ११॥ 13 . adhyAtmarAmAyaNe ayodhyAkANDam ....

् ॥ अारामायणे अयोाकाडम ॥ ूिह िकं धिननं कुया दिरं ते ियरम ।् ् १२॥ धिननं णमाेण िनधन ं च तवािहतम ॥ ूिह कं वा विधािम वधाह वा िवमोते । िकम बनोे न ाणान द् ाािम ते िये ॥ १३॥ मम ाणाियतरो रामो राजीवलोचनः । ् १४॥ तोपिर शपे ूिह ितं तरोहम ॥ इित वु ाणं राजानं शपं राघवोपिर । शन ैिवम ृ न ेे सा राजानं भाषत ॥ १५॥ यिद सितोऽिस शपथं कुषे यिद । याां मे सफलां कत ु शीमेव महिस ॥ १६॥ ु े मया ं पिररितः । पूव देवासरेु य तदा वरयं दं या मे तु चेतसा ॥ १७॥ ु । तयं ासभूत ं मे ािपतं िय सत ् १८॥ ु ॥ तैकेन वरेणाश ु भरतं मे ियं सतम एिभः सृतसारैयवराेऽिभषेचय । ् १९॥ अपरेण वरेणाश ु रामो गत ु दडकान ॥ ् टावलभूषणः । मिु नवेषधरः ीमान ज  समा कमूलफलाशनः ॥ २०॥ चतदु श ु ताे वन े वा ितत ु यम ।् ु पनरायात भाते गत ु वनं रामो राजीवलोचनः ॥ २१॥ यिद िकििलेत ाणाे तवातः । ् २२॥ भव सितमेतदेव मम ियम ॥ ु तै ाणं वां कै केा रोमहष णम ।्  िनपपात महीपालो वाहत इवाचलः ॥ २३॥ शन ैी नयन े िवमृ परया िभया । ःो वा मया ो थवा िचिवमः ॥ २४॥ ु प ाीिमव परः ु िताम ।् इालो परः िकिमदं भाषसे भे मम ाणहरं वचः ॥ २५॥ ् मलेणः । रामः कमपराधं ते कृ तवान क ् २६॥ ु ममाे राघवगणान व् णयिनशं शभु ान ॥ .

॥ तृतीयः सगः ॥ ्  ु षू ा कुते सदा । कौसां मां समं पयन श इित वु ी ं पूवि मदान भाषसेऽथा ॥ २७॥ ु रामित ु मिरे । रां गृहाण पाय ु ी मां वामे रामााि भयं तव ॥ २८॥ अनगृ ु इा पु रीताः पादयोिन पपात ह । ु दं सािप रालोचना ॥ २९॥ कै केयी वाचे राजे िकं ं ाोऽिस उं ताषसेऽथा । ् ३०॥ िमा करोिष चेीयं भािषतं नरको भवेत ॥ वनं न गेिद रामचः ु ः। भातकालेऽिजनचीरय उनं वा िवषभणं वा ् ३१॥ ु कृ ा मिरे परतवाहम ॥ सितोऽहिमतीह लोके िवडसे सवसभारेष ु । रामोपिर ं शपथं च कृ ा िमाितो नरकं यािह ॥ ३२॥ ु ियया दीनो मो ःखाणव े नृपः । इः मूितः पिततो भूमौ िवसो मृतको यथा ॥ ३३॥ एवं रािगता त ःखांवरोपमा । अणोदयकाले त ु विनो गायका जगःु ॥ ३४॥ ् वान क ् ै केयी रोषमािता । िनवारिया तान स ततः भातसमये मकमपु िताः ॥ ३५॥ ाणाः िया वैया ऋषयः ककाथा । छं च चामरं िदं गजो वाजी तथ ैव च ॥ ३६॥ ु ा याः पौरजानपदाथा । अा वारम ् ३७॥ विसेन यथां तव त संितम ॥ ियो बाला वृा राौ िनां न लेिभरे । ् ३८॥ कदा ामहे रामं पीतकौशेयवाससम ॥ सवाभरणसं िकरीटकटकोलम ।् ् ३९॥ ु ु कौभाभरणं यामं कप शतसरम ॥ अिभिषं समायातं गजाढं िताननम ।् 15 .

् ॥ अारामायणे अयोाकाडम ॥ ् ४०॥ ेतधरं त लणं लणाितम ॥ रामं कदा वा ामः भातं वा कदा भवेत ।् ु िधयः सव बभूवःु परवािसनः ु क ु इ ॥ ४१॥ नेदानीमिु तो राजा िकमथ चेित िचयन ।् ु समः शनकै ः ाया राजाऽवितते ॥ ४२॥ ् यशेन णमन ि् शरसा नृपम ।् वधयन ज अितिखं नृप ं ा कै केय समपृत ॥ ४३॥ देिव कै केिय वध िकं राजा यतेऽथा । ् ४४॥ तमाह कै केयी राजा राौ िनां न लवान ॥ ु राम रामेित रामेित राममेवानिचयन ।् जागरेण वै राजा  इव लते । राममानय शीं ं राजा ुिमहेित ॥ ४५॥ ु ा राजवचनं कथं गािम भािमिन । अ ् ४६॥ तुा मिणो वां राजा मिणमवीत ॥ ु रामं ािम शीमानय सरम ु सम ।् ् ४७॥ ु ु इिरतं गा समो राममिरम ॥ अवािरतः िवोऽयं िरतं राममवीत ।् शीमाग भं ते राम राजीवलोचन ॥ ४८॥ िपतगु ह ं मया साध राजा ां ुिमित । ु रथमा समािरतो ययौ ॥ ४९॥ इो रामः सारिथना साध लणेन समितः । मके विसादीन प् येव राितः ॥ ५०॥ िपतःु समीपं स ननाम चरणौ िपतःु । ु ाय ससमः ॥ ५१॥ राममािलित ं ु राजा सम बा साय रामेित ःखाे पपात ह । ् ५२॥ हा हेित रामं शीमािलाे वेशयत ॥ ु ु शःु सवयोिषतः । राजानं मूित ं ा च ् ५३॥ िकमथ रोदनिमित विसोऽिप समािवशत ॥ रामः प िकिमदं राो ःख कारणम ।् ् ५४॥ एवं पृित रामे सा कै केयी राममवीत ॥ .

॥ तृतीयः सगः ॥ मेव कारणं  राो ःखोपशाये । ् ५५॥ िकिाय या राम कत ं नृपतेिहतम ॥ कु सितं राजानं सवािदनम ।् ु तसा ॥ ५६॥ राा वरयं दं मम सचे दधीनं त ु तव वं ु ां लते नृपः । सपाशेन सं िपतरं ातमु हिस ॥ ५७॥ ु पशे न च ैति नरकाायते िपता । ु ा शूलेनािभहतो यथा ॥ ५८॥ रामयोिदतं  िथतः कै केय ाह िकं मामेव ं भाषसे । ् ५९॥ ु णम ॥ िपथ जीिवतं दाे िपबेय ं िवषम सीतां ेऽथ कौसां रां चािप जाहम ।् अनाोऽिप कुते िपतःु काय स उमः ॥ ६०॥ ु स मम उदातः । उः करोित यः पः ु मल उते ॥ ६१॥ उोऽिप कुते न ैव स पो अतः करोिम तव यामाह िपता मम । सं सं करोेव रामो िनािभभाषते ॥ ६२॥ ु ा वं ु चमे । इित रामितां सा  राम दिभषेकाथ साराः सृता ये ॥ ६३॥ त ैरेव भरतोऽवयमिभषेः ियो मम । अपरेण वरेणाश ु चीरवासा जटाधरः ॥ ६४॥ वनं यािह शीं म ैव िपतरु ाया । ु भोजनः ॥ ६५॥  समा वस म चतदु श ु ऽे  काय ं कतमु हिस । एतदेव िपत ु राजा त ु लते वं ु ामेव ं रघनन ॥ ६६॥ ीराम उवाच भरत ैव रां ादहं गािम दडकान ।् ् ६७॥ िक ु राजा न वीह मां न जान ेऽ कारणम ॥ ु तै ामवचनं ा रामं परः ु ितम ।्  ाह राजा दशरथो ःिखतो ःिखतं वचः ॥ ६८॥ ु ागपिरवितनम ।् ीिजतं ादयम 17 .

् ॥ अारामायणे अयोाकाडम ॥ ् ६९॥ िनगृ मां गृहाणेदं रां पापं न तवेत ॥ ु एवं चेदनृत ं न ैव मां ृशे घनन । ु ःखसो िवललाप नृपदा ॥ ७०॥ इा हा राम हा जगाथ हा मम ाणवभ । ु िस ॥ ७१॥ मां िवसृ कथं घोरं िविपनं गमह ु कठो रोद ह । इित रामं समािल म िवमृ नयन े रामः िपतःु सजलपािणना ॥ ७२॥ आासयामास नृप ं शन ैः स नयकोिवदः । ु ॥ ७३॥ िकम ःखेन िवभो रां शासत ु मेऽनजः ु ािम ते परम ु ।् अहं ितां िनीय पनया ु सौं मम राजन व् न े सतः ॥ ७४॥ रााोिटगणं पालनं देव काय चािप भिवित । ु ॥ ७५॥ कै केा ियो राजन व् नवासो महागणः ु ु रः । इदान गिमािम ेत ु मात सारोपीयामिभषेकाथ माताः ॥ ७६॥ ु ु च जानकीम ।् मातरं समना अननीय ् ७७॥ ु वनम ॥ आग पादौ विा तव याे सखं ु त ु पिर मातरं ुमाययौ । इा ् ७८॥ कौसािप हरेः पूजां कुते रामकारणात ॥ होमं च कारयामास ाणेो ददौ धनम ।् े ामनसा मौनमािता ॥ ७९॥ ायते िवमु क अःमेकं घनिचकाशं िनरसवाितशयपम ।् िव ं ु सदानमयं दे ् ८०॥ सा भावयी न ददश रामम ॥ इित ीमदारामायणे उमामहेरसंवादे अयोाकाडे तृतीयः सगः ॥ ३॥ .

adhyAtmarAmAyaNe ayodhyAkANDam . ् ॥ अारामायणे अयोाकाडम ॥ ॥ चतथु ः सगः ॥ ु ततः सिमा ैन ं रामं रा ससमा । कौसां बोधयामास रामोऽयं समपु ितः ॥ १॥ ु वै रामनामैषा बिहिवािहता ।  ् २॥ रामं ा िवशालामािलाे वेशयत ॥ मूव ाय पश गां नीलोलिव । ु पेु ित च ाह िममं धु ािदतः ॥ ३॥ भ रामः ाह न मे मातभजनावसरः कुतः । दडकागमन े शीं मम कालोऽ िनितः ॥ ४॥ कै केयीवरदानेन ससः िपता मम । ् ५॥ ु मम ॥ भरताय ददौ रां ममाारयम ु  समा िषा चतदु श मिु नवेषधृक ् । ु शीं न िचां कतमु हिस ॥ ६॥ आगिमे पनः ु तुा सहसोिा मूिता पनिता । ु आह रामं सःखाता ःखसागरस ुता ॥ ७॥ यिद राम वनं सं यािस चेय मामिप । ् ८॥ िहीना णाध वा जीिवतं धारये कथम ॥ यथा गौबालकं वं ा िते कुिचत ।् ् ९॥ ु ॥ तथ ैव ां न शोिम ं ु ाणाियं सतम भरताय सेां राजा यत ु । ् १०॥ िकमथ वनवासाय ामाापयित ियम ॥ कै केा वरदो राजा सव ं वा यत ु । या िकमपरां िह कै केा वा नृप वा ॥ ११॥ 19 ....


॥ अारामायणे अयोाकाडम ॥
ु था राम तवाहमिधका ततः ।
िपता गय
् १२॥
ु ॥
िपाऽऽो वनं ग ं ु वारयेयमहं सतम

ु  नृपवातः ।
यिद गिस माम

् १३॥
तदा ाणान पिर गािम यमसादनम ॥

ु ा कौसावचनं षा ।
लणोऽिप ततः 
् १४॥
उवाच राघवं वी दहिव जगयम ॥

उं ामनसं कै केयीवशवितनम ।्
ु ानिप ॥ १५॥
बा िनहि भरतं तूातल
ु ।
अ पय ु मे शौय लोकान ् दहतः परा
राम मिभषेकाय कु यमिरम ॥ १६॥


धनािणरहं
त िनहां िवकािरणः ।

इित वु ं सौिमिमािल रघननः
॥ १७॥

ु ल ममािहते रतः ।
शूरोऽिस रघशा
जानािम सव ते सं िक ु तमयो न िह ॥ १८॥

यिददं यते सव रां देहािदकं च यत ।्
यिद सं भवे आयासः सफल ते ॥ १९॥
भोगा मेघिवतानिव ुे खवे चलाः ।
् २०॥
आयरु िसलोहजलिबवत ॥

यथा ालगलोऽिप भेको दंशानपेते ।
् २१॥
तथा कालािहना ो लोको भोगानशातान ॥
करोित ःखेन िह कमतं
शरीरभोगाथ महिन शं नरः ।

देह ु िभः पषामीते

ु ण भते
को वा भोगः पषे
॥ २२॥


िपतृमातृसतातृ
दारबािदसमः ।
पायािमव जूनां नां काौघवलः ॥ २३॥

छायेव लीपला तीता
तायमूिमवदवु ं च ।

ोपमं ीसखमाय
रु ं
तथािप जोरिभमान एषः ॥ २४॥

संसिृ तः सशी सदा रोगािदसला ।

॥ चतथु ः सगः ॥
ु त े ॥ २५॥
गवनगरा मूढामनवत

ु ं ीयते यादािद गतागत ैः ।
आय

ाेषां जरामृ ू कथि ैव बते
॥ २६॥
स एव िदवसः स ैव राििरेव मूढधीः ।

भोगाननपते
व कालवेग ं न पयित ॥ २७॥

ितणं रेतदायरु ामघटावु त ।्
सपा इव रोगौघाः शरीरं हरहो ॥ २८॥


जरा ाीव परतज
यवितते ।
मृःु सहैव याेष समयं सतीते ॥ २९॥

देहऽे हावमापो राजाहं लोकिवतु ः ।
ु जःु कृ िमिवसिते ॥ ३०॥
इिनते
गिमािवमूरेतोरािदसंयतु ः ।
िवकारी पिरणामी च देह आा कथं वद ॥ ३१॥

यमााय भवाोकं दधिमित
लण ।
देहािभमािननः सव दोषाः ाभवि िह ॥ ३२॥

देहोऽहिमित या बिरिवा
सा कीितता ।
ु िे त भयते ॥ ३३॥
नाहं देहिदाेित बििव

अिवा संसतृ हे तिु वा ता िनवितका ।
ु िु भः ।
ताः सदा काय िवाासे ममु 


कामोधादय शवः शसदन ॥ ३४॥

तािप ोध एवालं मोिवाय सवदा ।
् ३५॥


येनािवः पमान
ह् ि िपतृातृसखीन

ोधमूलो मनापः ोधः संसारबनम ।्
धमयकरः ोधाोधं पिरज ॥ ३६॥

् 
ु 
ृ ा वैतरणी नदी ।
ोध एष महान श
ु ् ॥ ३७॥
सोषो ननवनं शािरेव िह कामधक
े ं भवे ते ।
ताािं भजा शरु व

देहिे यमनःाणबािदो
िवलणः ॥ ३८॥

ु ः योितरिवकारी िनराकृ ितः ।
आा श
यावेहिे याण ैिभं नानो िवः ॥ ३९॥

21


॥ अारामायणे अयोाकाडम ॥
ु यतु ाः ।
तावंसारःखौघ ैः पीे मृसं
तां सवदा िभमाानं िद भावय ॥ ४०॥


ु  मा िखदः ।
बािदो
बिहः सवमनवत
ु ् ारमिखलं सखं
ु वा ःखमेव वा ॥ ४१॥
भन
वाहपिततं काय कुविप न िलसे ।
 मावहिप राघव ॥ ४२॥
बाे सव कतृ

ु भावं िलसे न च कमिभः ।
अःश
एतयोिदतं कृ ं िद भावय सवदा ॥ ४३॥

संसारःख ैरिखलैबासे न कदाचन ।
म ममाऽऽिदं िद भावय िनदा ॥ ४४॥

समागमं ती न ःख ैः पीसे िचरम ।्
् ४५॥
ु नाम ॥
न सदैक संवासः कममागानवित

यथा वाहपिततवानां सिरतां तथा ।
 समा सा णािमव जायते ॥ ४६॥
चतदु श


अनम
माम ःखं स रतः ।
ु संवासो भिवित वने मम ॥ ४७॥
एवं चेख

ु दडवातःु पादयोरपतिरम ।्
इा
् ४८॥
उााे समावेय आशीिभरनयत ॥

सव देवाः सगवा िविु शवादयः ।
् ४९॥
र ु ां सदा यां ितं िनया यतु म ॥
ु पनः
ु ।
इित ापयामास समािल पनः
ु दः ॥ ५०॥
लणोऽिप तदा रामं ना हषाग
आह राम ममाःः संशयोऽयं या तः ।
याािम पृतो राम सेवां कत ु तदािदश ॥ ५१॥

ु ी मां राम नोचेाणाजाहम ।्
अनगृ
् ५२॥
तथेित राघवोऽाह लणं यािह मा िचरम ॥

ते तां समाधात ं ु गतः सीतापितिवभःु ।

आगतं पितमालो सीता सितभािषणी
॥ ५३॥

णपासिललैः पादौ ा भितः ।
प पितमालो देव िकं सेनया िवना ॥ ५४॥

॥ चतथु ः सगः ॥ आगतोऽिस गतः कु ेतं च ते कुतः । वािदािण न वाे िकरीटािदिवविजतः ॥ ५५॥ सामराजसिहतः समाागतोऽिस िकम ।् ् ५६॥ इित  सीतया पृो रामः सितमवीत ॥ राा मे दडकारये रां दं शभु ऽे िखलम ।् अतालनाथाय शीं याािम भािमिन ॥ ५७॥ अ ैव याािम वनं ं त ु ूसमीपगा । ् ५८॥ ु षू ां कु मे मातनु  िमावािदनो वयम ॥ श इित वु ं ीरामं सीता भीतावीचः । िकमथ वनरां ते िपा दं महाना ॥ ५९॥ तामाह रामः कै के ै राजा ीतो वरं ददौ । भरताय ददौ रां वनवासं ममानघे ॥ ६०॥  समा वासो मे िकल यािचतः । चतदु श तया देा ददौ राजा सवादी दयापरः ॥ ६१॥ अतः शीं गिमािम मा िवं कु भािमिन । ु ा तामवचनं जानकी ीितसंयतु ा ॥ ६२॥  अहमे गिमािम वनं पामेिस । ् ६३॥ इाह मां िवना ग ं ु तव राघव नोिचतम ॥ तामाह राघवः ीतः ियां ियवािदनीम ।् ् ६४॥ े ऽे हं बामृगाकुलम ॥ कथं वनं ां न ु रासा घोरपा सि मानषभोिजनः । िसंहावराहा सरि समतः ॥ ६५॥ ु कफलमूलािन भोजनाथ सममे । अपूपानािन िवे न कदाचन ॥ ६६॥ ु काले काले फलं वािप िवते कु सिर । माग न यते ािप शक राकटकाितः ॥ ६७॥ ु गहागरसाधं िझीदंशािदिभयतु म ।् ् ६८॥ एवं बिवधं दोषं वनं दडकसितम ॥ पादचारेण गं शीतवातातपािदमत ।् ् ६९॥ रासादीन व् न े ा जीिवतं हासेऽिचरात ॥ 23 .

् ॥ अारामायणे अयोाकाडम ॥ ु । ताे गृहे ित शीं िस मां पनः ु ा सीता ःखसमिता ॥ ७०॥ राम वचनं  ु वाच ुरा िकिोपसमिता । ् ७१॥ कथं मािमसे ं ु धमप पितताम ॥ दनामदोषां मां धमोऽिस दयापरः । मीपे ितां राम को वा मां धष येने ॥ ७२॥ ु फलमूलािदकं यव भावशे िषतम ।् ् ७३॥ ु ं मे तेन तु ा रमाहम ॥ तदेवामृतत या सह चरा मे कुशाः काशा कटकाः । ु ा मे भिवि न संशयः ॥ ७४॥ ु पारणत  अहं ां े शये न ैव भवेय ं कायसािधनी । बाे मां वी किां ोितःशािवशारदः ॥ ७५॥ ाह ते िविपने वासः पा सह भिवित । सवादी िजो भूयािमािम या सह ॥ ७६॥ ु ा मां नय काननम ।् अििवािम  रामायणािन बशः तु ािन बिभिज ैः ॥ ७७॥ सीतां िवना वनं रामो गतः िकं कुिचद । अतया गिमािम सवथा हाियनी ॥ ७८॥ यिद गिस मां ा ाणाािम तेऽतः । ु इित तं िनयं ाा सीताया रघननः ॥ ७९॥ अवीेिव ग ं वनं शीं मया सह । अ ै याश ु हारानाभरणािन च ॥ ८०॥ ाणेो धनं सव दा गामहे वनम ।् ु लणेनाश ु िजानाय भितः ॥ ८१॥ इा ददौ गवां वृशतं धनािन वािण िदािन िवभूषणािन । कुटुवः तु शीलवो मदु ा िजेो रघवंु शके तःु ॥ ८२॥ ु ााभरणािन च । अ ै ददौ सीता म े धा ॥ ८३॥ रामो मातःु सेवके ो ददौ धनमनक .

॥ चतथु ः सगः ॥ ु काःपरवािसः सेवके थ ैव च । पौरजानपदे ाणेः सहशः ॥ ८४॥ ु लणोऽिप सिमां त ु कौसाय ै समप यत ।् ु धनािणः समाग रामाे वितः ॥ ८५॥ ् ८६॥ रामः सीता लण जमःु सव नृपालयम ॥ ् न ैः सानजः ु । ीरामः सह सीतया नृपपथे गन श ् ानपदान क ् ु तूहलशः सानमु ीयन ।् पौरान ज ु यामः कामसहसरवप ःु काा िदशो भासयन ।् पादासपिविताऽिखलजगत ् ापालयं तितःु ॥ ८७॥ इित ीमदारामायणे उमामहेरसंवादे अयोाकाडे चतथु ः सगः ॥ ४॥ 25 .

adhyAtmarAmAyaNe ayodhyAkANDam . ् ॥ अारामायणे अयोाकाडम ॥ ॥ पमः सगः ॥ आयां नागरा ा माग रामं सजानकीम ।् ् १॥ लणेन समं वी ऊचःु सव पररम ॥ ु ा ःखसमावृताः । कै केा वरदानािद  ् २॥ ु ॥ बत राजा दशरथः ससं ियं सतम ीहेतोरजामी त सवता कुतः । ् ३॥ कै केयी वा कथं ा रामं सं ियरम ॥ िववासयामास कथं ू रकमाऽितमूढधीः । ् ४॥ हे जना ना वं गामोऽ ैव काननम ॥ ु गिमित ु य रामः सभाय सानजो । ् ५॥ पय ु जानक सव पादचारेण गतीम ॥ ु ु पिः कदािचा वा जानकी लोकसरी । सािप पादेन गी जनसेनावृता ॥ ६॥ रामोऽिप पादचारेण गजाािदिवविजतः । ् ७॥ ु गित थ िवभ ं ु सवलोकै कसरम ॥ रासी कै केयीनाी जाता सविवनािशनी । रामािप भवेःखं ु सीतायाः पादयानतः ॥ ८॥ ु बलवान ि् विधरेवा पयो िह बलः । ु इित ःखाकुले वृ े साधूनां मिु नपवः ॥ ९॥ अवीामदेवोऽथ साधूनां समगः । ु मानशोचथ रामं वा सीतां वा वि ततः ॥ १०॥ एष रमः परो िवरु ािदनारायणः ृतः । एषा सा जानकी लीयगमायेित िवतु ा ॥ ११॥ असौ शेषमेित लणा सातम ।् 26 ....

॥ पमः सगः ॥ ु ैय ु दाकारवािनव ॥ १२॥ एष मायागण ु ो ाभूिभावनः । एष एव रजोय सािवथा िविु जगितपालकः ॥ १३॥ एष ामसोऽे जगलयकारणम ।् ् १४॥ ु भूा भं वैवतं मनमु ॥ एष मः परा नाारो लयाे पालयामास राघवः । ु गते ॥ १५॥ समु मथन े पूव मरे सतलं अधारयपृऽे िं कू मपी रघूमः । ् १६॥ मही रसातलं याता लये सूकरोऽभवत ॥ ु तोलयामास दंाे तां ोण रघननः । ु ु ं नारिसंह वपः कृ ा ादवरदः परा ॥ १७॥ ैलोकटकं रः पाटयामास तख ैः । ु ु ॥ १८॥ परां तं ा िदा यािचतः परा ु । वामनमपु ाग याया चाहरनः ् १९॥ ियभूभारिनवृ ै भागवोऽभवत ॥ स एव जगतां नाथ इदान रामतां गतः । रावणादीिन रांिस कोिटशो िनहिनित ॥ २०॥ मानषेु ण ैव मरणं त ं रानः । राा दशरथेनािप तपसारािधतो हिरः ॥ २१॥ ु ु पाकाया िवोदा पोऽभविरः । स एव िवःु ीरामो रावणािदवधाय िह ॥ २२॥ गा ैव वनं रामो लणेन सहायवान ।् एषा सीता हरेमाया सृििकािरणी ॥ २३॥ राजा वा कै केयी वािप ना कारणमविप ।  ुनारदः ाह भूभारहरणाय च ॥ २४॥ पूव रामोऽाह यं सााो गिमाहं वनम ।् अतो रामं समिु य िचां जत बािलशाः ॥ २५॥ ु भिव ु । रामरामेित ये िनं जपि मनजा ु तेषां मृभयादीिन न भवि कदाचन ॥ २६॥ ु का पन राम ःखशा महानः । 27 .

् ॥ अारामायणे अयोाकाडम ॥ ् २७॥ रामनाैव मिु ः ालौ नाेन के निचत ॥ ु मायामानषपे ण िवडयित लोककृ त ।् भानां भजनाथाय रावण वधाय च ॥ २८॥ ु रााभीिसथ मानषंु वपराितः । ु ु इा िवररामाथ वामदेवो माहामिनः ॥ २९॥ ु ा तेऽिप िजाः सव रामं ाा हिरं िवभमु ।्  ् ३०॥ ं यिं राममेवािचयन ॥ जश य इदं िचयेिं रहं रामसीतयोः । त रामे ढा भिभविे ानपूिवका ॥ ३१॥ रहं गोपनीयं वो यूय ं वै राघवियाः । ु ययौ िवेऽिप रामं परं िवः ॥ ३२॥ इा ततो रामः समािवय िपतृगहे मवािरतः । ् ३३॥ ु सीतया गा कै केयीिमदमवीत ॥ सानजः आगताः ो वयं मातये सतं वनम ।् ग ं ु कृ तिधयः शीमाापयत ु नः िपता ॥ ३४॥ ु सहसोाय चीरािण ददौ यम ।् इा रामाय लणायाथ सीताय ै च पृथक ् पृथक ् ॥ ३५॥ ु  ृ वचीरािण पयधात ।् राम ु वाय लणोऽिप तथा चे सीता त िवजानती ॥ ३६॥ ु मैत । हे गृहीा राम लया मख ् ३७॥ ु े पयवे यत ॥ रामो गृहीा तीरमंशक तद ् ा ः सव राजदाराः समतः । विस ु तदाकय िदतं भयन ् षा ॥ ३८॥  े राम एव या वृतः । कै केय ाह वृ वनवासाय े ं सीताय ै िकं यिस ॥ ३९॥ यिद रामं समेित सीता भा पितता । िदारधरा िनं सवाभरणभूिषता ॥ ४०॥ रमयिनशं रामं वनःखिनवािरणी । ु रथमानय ॥ ४१॥ राजा दशरथोऽाह समं रथमा ग ु वनं वनचरियाः । .

॥ पमः सगः ॥ ् ४२॥ ु राममालो सीतां च ैव सलणम ॥ इा ःखािपिततो भूमौ रोदापु िर ुतः । आरोह रथं सीता शीं राम पयतः ॥ ४३॥ रामः दिणं कृ ा िपतरं रथमाहत ।् ु णीयगु ं तथा ॥ ४४॥ लणः खयगु लं धनू गृहीा रथमा नोदयामास सारिथम ।् ् ४५॥ ु ित राजा दशरथोऽवीत ॥ ित ित समे ग गेित रामेण नोिदतोऽचोदयथम ।् रामे रं गते राजा मूितः ापतिु व ॥ ४६॥ पौरा ु बालवृा वृा ाणसमाः । ित ितेित रामेित ोशो रथमयःु ॥ ४७॥ ु मां नय ु गृहं ित । राजा िदा सिचरं ् ४८॥ कौसाया राममातिु राह पिरचारकान ॥ िकिालं भवे जीवनं ःिखत मे । अत ऊ न जीवािम िचरं रामं िवना कृ तः ॥ ४९॥ ततो गृहं िवय ैव कौसायाः पपात ह । ् ५०॥ मूित िचरा ु ा तूीमेवावतिवान ॥ ु ी। राम ु तमसातीरं गा तावसख जलं ाय िनराहारो वृमूलेऽपिभःु ॥ ५१॥ ु लणः । ु सीतया सह धमाा धनािण ु ण समितः ॥ ५२॥ पालयामास धमः समे पौराः सव समाग िताािवरतः । ् ५३॥ शा रामं परंु न ेतुं नो चेामहे वनम ॥ इित िनयमााय तेषां रामोऽितिवितः । नाहं गािम नगरमेत े वै े शभािगनः ॥ ५४॥ ु भिवीित िनि समिमदमवीत ।् ु रथमानय ॥ ५५॥ इदानीमेव गामः सम ु इाः समोऽिप रथं वाहैरयोजयत ।् ् ५६॥  म॥ आ रामः सीता च लणोऽिप ययु ु त ु ं गा िकिरंू ततो ययःु । अयोािभमख 29 .

् ॥ अारामायणे अयोाकाडम ॥ तेऽिप राममैव ाताय ःिखताः ॥ ५७॥ रथनेिमगतं माग पये परंु ययःु । ् ५८॥ िद रामं ससीतं ते ायरु हम ॥ ु समोऽिप रथं शीं नोदयामास सादरम ।् ् नपदान प् यन र् ामः सीतासमितः ॥ ५९॥ ीतान ज गातीरं समागवेरािवरतः । गां ा नमृ  ाा सानमानसः ॥ ६०॥ िशंशपावृमूले स िनषसाद रघूमः । ् ६१॥ ु जन ैः  ु ा रामागममहोवम ॥ ततो गहो ू  समापतत ।् सखायं ािमनं ु ं हषाण ु फलािन मधपु ािद गृहीा भिसंयतु ः ॥ ६२॥ रामाे िविनि दडवापतिु व । ु  ु ा तं तूण राघवः पिरषजे ॥ ६३॥ गहम ु ािलरवीत ।् सृकुशलो रामं गहः धोऽहम मे ज न ैषादं लोकपावन ॥ ६४॥ बभूव परमानः ृा तेऽं रघूम । न ैषादरामेते िकर रघूम ॥ ६५॥ दधीनं वस पालयाान र् घूह । ् ६६॥ आग यामो नगरं पावनं कु मे गृहम ॥ गृहाण फलमूलािन दथ सितािन मे । ु ी भगवन द् ासेऽहं सरोम ु अनगृ ॥ ६७॥ ु राममाह सीतो वचनं ण ु मे सखे । न वेािम गृहं ामं नव वषािण प च ॥ ६८॥ ु फलमूलािद िकन । दमेन नो भे रां ममैते सव ं सखा मेऽितवभः ॥ ६९॥ ु ु टमादरात ।् वटीरं समाना जटामक ु बब लणेनाथ सिहतो रघननः ॥ ७०॥ जलमां त ु साय सीतया सह राघवः । आृत ं कुशपणा ैः शयनं लणेन िह ॥ ७१॥ ु । उवास त नगरासादाे यथा परा .

॥ पमः सगः ॥ ु े ा पय इव संृते ॥ ७२॥ साप त वैद ततोऽिवरे पिरगृ चापं सबाणतूणीरधनःु स लणः । रर रामं पिरतो िवपयन ् गहेु न साध सशरासन ेन ॥ ७३॥ इित ीमदारामायणे उमामहेरसंवादे अयोाकाडे पमः सगः ॥ ५॥ 31 .

... adhyAtmarAmAyaNe ayodhyAkANDam . ् ॥ अारामायणे अयोाकाडम ॥ ॥ षः सगः ॥ ु सोऽपु िर ुतः । संु रामं समालो गहः ् १॥ लणं ाह िवनयाद ् ातः पयिस राघवम ॥ शयानं कुशपौघसंरे सीतया सह । यः शेत े णपये ाीण भवनोमे ॥ २॥ कै केयी रामःख कारणं िविधना कृ ता । ् ३॥ ु मराबिमााय कै केयी पापमाचरत ॥ तुा लणः ाह सखे ण ु वचो मम । ु कः क हेतु ः ख क हेतःु सख च ॥ ४॥ ु पूवािजतकमव कारणं सखःखयोः ॥ ५॥ ु सख ःख न कोऽिप दाता ु षा । परो ददातीित कुबिरे अहं करोमीित वृथािभमानः कमसू िथतो िह लोकः ॥ ६॥ ु दु ासीनेमबावाः । सिाय ् म तथा त िवभाते ॥ ७॥ यमेवाचरन क ु वा यिद वा ःखं कमवशगो नरः । सखं ् ८॥ ु मना भवेत ॥ यथागतं तद ् भा न मे भोगागमे वाा न मे भोगिववजन े । ् ९॥ आगथ मागभोगवशगो भवेत ॥ े े च काले च याा येन के न वा । िन द् श कृ तं शभु ाशभु ं कम भों त नाथा ॥ १०॥ अलं हष िवषादाां शभु ाशभु फलोदये । ु रैु ः ॥ ११॥ िवधाा िविहतं यदलं सरास 32 .

॥ षः सगः ॥ ु सवदा सखःखाां नरः वते । ् १२॥ ु ं सखःखवत ु ु शरीरं पयपापााम  ॥ ु ु ।् सखानरं ःखं ःखानरं सखम ् १३॥ यमेति जूनामलं िदनरािवत ॥ ु ु ।् सखमे ितं ःखं ःखमे ितं सखम ् १४॥ ु ं ोते जलपवत ॥ यमोसंय  िवांस इािनोपपिष ु । ताैयण ् १५॥ ु ि समं मायेित भावनात ॥ न ि न म ु गहलणयोरे व ं भाषतोिवमलं नभः । बभूव रामः सिललं ृा ातः समािहतः ॥ १६॥ ु नावमानय मे सखे । उवाच शीं सढं ु ा राम वचनं िनषादािधपितगहु ः ॥ १७॥  ु यमेव ढं नावमािननाय सलणाम ।् ािमातां नौकां सीतया लणेन च ॥ १८॥ वाहये ाितिभः साधमहमेव समािहतः । ् १९॥ तथेित राघवः सीतामारो शभु लणाम ॥ ु गह हावाल यं चारोहदतु ः । ् मारो लणोऽारोह च ॥ २०॥ ु आयधादीन स ु गहान व् ाहयामास ाितिभः सिहतः यम ।् गामे गतां गां ाथ यामास जानकी ॥ २१॥ ु िनवृा वनवासतः । देिव गे नमं रामेण सिहताहं ां लणेन च पूजये ॥ २२॥ ु सरामाोपहारै  नानाबिलिभराता । ु परकू लं तौ शन ैीय जमतःु ॥ २३॥ इा ु गहोऽिप राघवं ाह गिमािम या सह । ् २४॥ ु देिह राजे नो चेाणाजाहम ॥ अनां ु ा न ैषािदवचनं ीराममथावीत ।्  ् २५॥ ु  समाः िा दडके पनरहम चतदु श ॥ ु सं नासं रामभािषतम ।् आयाािदतं 33 .

् ॥ अारामायणे अयोाकाडम ॥ ु ु पनः ु ॥ २६॥ इािल तं भं समाा पनः ् २७॥ िनवतयामास गहंु सोऽिप कृ ायौ गृहम ॥ त मे ं मृग ं हा पा ा च ते यः । ् २८॥ ु वृतले सा ु सखमासत ु भा तां िनशाम ॥ े ा लणेन समितः । ततो राम ु वैद भराजामपदं गा बिहपितः । तैकं वटुकं ा रामः ाह च हे वटो ॥ २९॥ रामो दाशरिथः सीतालणाां समितः । ु आे बिहवनेित तां मिु नसिधौ ॥ ३०॥ तुा सहसा गा पादयोः पिततो मनु ःे । ािमन र् ामः समाग वनािहरवितः ॥ ३१॥ ु ीमानाह मां देवसिभः । सभायः सानजः ् ३२॥ भराजाय मनु ये ापय यथोिचतम ॥ तुा सहसोाय भराजो मनु ीरः । गृहीा च पां च रामसामीमाययौ ॥ ३३॥ ा रामं यथाायं पूजिया सलणम ।् आह मे पणशालां भो राम राजीवलोचन ॥ ३४॥ ु ु आग पादरजसा पनीिह रघनन । ु इोटजमानीय सीतया सह रघावौ ॥ ३५॥ ु मम ।् ु पूजिया चकाराितम भा पनः ् ३६॥ अाहं तपसः पारं गतोऽि तव समात ॥ ातं राम तवोदं भूत ं चागािमकं च यत ।् ् ३७॥ ु ॥ जानािम ां पराानं मायया कायमानषम ु । यदथ मवतीणऽिस ािथ तो णा परा ु ॥ ३८॥ यदथ वनवासे यिरिस वै परः जानािम ानाहं जातया पासनात ।् इतः परं ां िकं वे कृ ताथऽहं रघूम ॥ ३९॥ ु कृ तेः परम ।् यां पयािम काकुं पषं राममिभवााह सीतालणसंयतु ः ॥ ४०॥ ु अनााया यं ियबावाः । .

॥ षः सगः ॥ इित सा तेऽोमिु षा मिु नसिधौ ॥ ४१॥ ु ीय मिु नवारकै ः । ाताय यमनु ाम कृ तावेन मिु नना मागण राघवः ॥ ४२॥ ययौ िचकू टािं वाीके य चामः । ् ४३॥ गा रामोऽथ वाीके रामं ऋिषसलम ॥ ु लम ।् ु नानामृगिजाकीण िनपफलाक ् ४४॥ त ा समासीनं वाीिकं मिु नसमम ॥ ननाम िशरसा रामो लणेन च सीतया । ् ४५॥ ु ा रामं रमानाथं वाीिकलकसरम ॥ ु ु टमिडतम ।् जानकीलणोपेत ं जटामक ् ४६॥ ु  े णम ॥ कप सशाकारं कमनीयाज ैव सहसोौ िवयािनिमषेणः । ु ोचनः ॥ ४७॥ आिल परमानं रामं हषाल पूजिया जगू ं भाािदिभरातः । फलमूलःै स मधरैु भजिया च लािलतः ॥ ४८॥ राघवः ािलः ाह वाीिकं िवनयाितः । ् ४९॥ ु  दडकानागता वयम ॥ िपतरु ाां परृ भवो यिद जानि िकं वामोऽ कारणम ।् ् ५०॥ ु य मे सखवासाय भवेानं वद तत ॥ सीतया सिहतः कालं िकि नयाहम ।् ् ५१॥ ु राघवेणासौ मिु नः सितमवीत ॥ इो ु मम ।् मेव सवलोकानां िनवासानम तवािप सवभतू ािन िनवाससदनािन िह ॥ ५२॥ ु ं ते रघनन ु एवं साधारणं ानम । सीतया सिहतेित िवशेष ं पृतव । ् ५३॥ ु  ये िनयतमिरम ॥ तािम रघे शाानां समीनामेॄणां च जषु ु । ् ५४॥ ामेव भजतां िनं दयं तेऽिधमिरम ॥ धमाधमान प् िर ामेव भजतोऽिनशम ।् ् ५५॥ ु मिरम ॥ सीतया सह ते राम त ख 35 .

् ॥ अारामायणे अयोाकाडम ॥ जापको य ु ामेव शरणं गतः । ् ५६॥ ु िनो िनःृह दयं ते समिरम ॥ िनरहािरणः शाा ये रागेषविजताः । ् ५७॥ समलोामकनकाेषां ते दयं गृहम ॥ ु ः सः ु सदा भवेत ।् िय दमनोबिय ् ५८॥ िय सकमा यने शभु ं गृहम ॥ यो न ेियं ा ियं ा न ित । ् ५९॥ सव मायेित िनि ां भजेनो गृहम ॥ षावािदिवकारान य् ो देहे पयित नािन । ु ु भयं ःखं ाणबोिन ु टृ ् सखं रीते ॥ ६०॥  ् ६१॥   ते मानसं गृहम ॥ संसारधमिन मु ु पयि ये सवगहाशयं ां िचनं समनमेकम ।् अलेपकं सवगतं वरेयं तेषां दे सह सीतया वस ॥ ६२॥ िनरराासढीकृ तानां ादसेवापिरिनितानाम ।् ामकीा हतकषाणां सीतासमेत गृहं दे ॥ ६३॥ राम ाममिहमा वयत े के न वा कथम ।् ् ६४॥ यभावादहं राम िष मवावान ॥ ु िकरातेष ु िकरात ैः सह विधतः । अहं परा जमािजं मे शूाचाररतः सदा ॥ ६५॥ ु उा मेऽिजतानः । शूायां बहवः पा ु ॥ ६६॥ ततोरै स चौरोऽहमभवं परा ु णधरो िनं जीवानामकोपमः । धनबा एकदा मनु यः स ा महित कानन े ॥ ६७॥ सााया काशो लनाक समभाः । ् ६८॥ तानधावं लोभेन तेषां सवपिरदान ॥ ु ामाहं ित ितेित चावम ।् हीतक ा मां मनु योऽपृन ि् कमायािस िजाधम ॥ ६९॥ .

॥ षः सगः ॥ अहं तानवं िकिदादात ं ु मिु नसमाः । ु ु पदारादयः सि बहवो मे बभु िताः ॥ ७०॥ तेषां संरणाथाय चरािम िगिरकानने । ् ७१॥ ु ततो मामूचराः पृ गा कुटुकम ॥ यो यो मया ितिदनं ियते पापसयः । यूय ं तािगनः िकं वा न ेित वेितपृथृथक ् ॥ ७२॥ वयं ाामहे तावदागिमिस िनयः । ् ७३॥ ु गृहं गा मिु निभयदीिरतम ॥ तथेा ु अपृं पदारादी ैोऽहं रघूम । पापं तवैव तव वयं त ु फलभािगनः ॥ ७४॥ ु तुा जातिनवदो िवचाय पनरागमम ।् मनु यो य िति कणापूणम ानसाः ॥ ७५॥ ु ाःकरणोऽभवम ।् मनु ीनां दशनादेव श ् ७६॥ ु धनरादीन प् िर दडविततोऽहम ॥ रं मां मिु नेा गं िनरयाणवम ।् इे पिततं ा मामूचमु िु नसमाः ॥ ७७॥ उिोि भं ते सफलः समागमः । ु ं िकिेन ैव मोसे ॥ ७८॥ उपदेामहे त  ोयं िजाधमः । पररं समालो वृ उपे एव स शरणं गतः । ैथािप ृ रणीयः येन मोमागपदेशतः ॥ ७९॥ ु राम ते नाम ारपूवक  म ।् इा एकामनसाैव मरेित जप सवदा ॥ ८०॥ ु वावं सदा जप । आगामः पनया ु ययःु सव मनु यो िददशनाः ॥ ८१॥ इा अहं यथोपिदं त ैथाकरवमसा । ् ८२॥ जपेकामनसा बां िवृतवानहम ॥ एवं बितथे काले गते िनलिपणः । सवसिवहीन वीकोऽभूमोपिर ॥ ८३॥ 37 .

् ॥ अारामायणे अयोाकाडम ॥ ु ततो यगु सहाे ऋषयः पनरागमन ।् ु मेित तुा तूणम िु तः ॥ ८४॥ मामूचिन वीकािगताहं नीहारािदव भारः । मामामिु नगणा वाीिकं मनु ीर ॥ ८५॥ वीकावो याद ् ितीयं ज तेऽभवत ।् ु ते ययिु दगितं रघक ु ु लोम ॥ ८६॥ इा अहं ते राम ना भावादीशोऽभवम ।् अ साापयािम ससीतं लणेन च ॥ ८७॥ ु ो ना संशयः । रामं राजीवपां ां म ् ८८॥ आग राम भं ते लं वै दशयाहम ॥ ु ा मिु नः ीमाणेन समितः । एवम िशैः पिरवृतो गा मे पवतगयोः ॥ ८९॥ ु त शालां सिवीणा कारयामास वासभूः । ् ् ९०॥ ािमं दिणोदक शोभनं मिरयम ॥ जाना सिहतो रामो लणेन समितः । ् वनोमे ॥ ९१॥ त ते देवसशा वसन भ वाीिकना त सपूु िजतोऽयं रामः ससीतः सह लणेन । देवमै नु ीैः सिहतो मदु ाे ग यथा देवपितः सशा ॥ ९२॥ इित ीमदारामायणे उमामहेरसंवादे अयोाकाडे षः सगः ॥ ६॥ .

.. adhyAtmarAmAyaNe ayodhyAkANDam . ् ॥ अारामायणे अयोाकाडम ॥ ॥ समः सगः ॥ ु समोऽिप तदायोां िदनाे िववेश ह । ु माा बााकुिलतलोचनः ॥ १॥ वेण मख बिहरेव रथं ा राजानं ुमाययौ । ु तं णनाम ह ॥ २॥ जयशेन राजानं ा ु िवलोऽवीत ।् ततो राजा नमं तं समं ु रामः कुाे सीतया लणेन च ॥ ३॥ सम कु या रामः िकं मां पािपनमवीत ।् ् ४॥ सीता वा लणो वािप िनदय ं मां िकमवीत ॥ ु हा राम हा गणिनधे हा सीते ियवािदिन । ःखाणव े िनमं मां ियमाणं न पयिस ॥ ५॥ िवलैवं िचरं राजा िनमो ःखसागरे । ् ६॥ एवं मी दं तं ािलवामवीत ॥ रामः सीता च सौिमिमया नीता रथेन ते । ु वेरपरााशे गाकू ले विताः ॥ ७॥ गहेु न िकिदानीतं फलमूलािदकं च यत ।् ् ८॥ ृा हेन सीा नाहीिससज तत ॥ ु वटीरं समाना गहेु न रघननः । ् ९॥ ु ु टमाब मामाह नृपते यम ॥ जटामक ु ूिह राजानं शोकेऽ ु न मृ ते । सम साके तादिधकं सौं िविपने नो भिवित ॥ १०॥ मातमु  वनं ूिह शोकं जत ु मृ ते । ् ११॥ आासयत ु राजानं वृं शोकपिर ुतम ॥ 39 ..

् ॥ अारामायणे अयोाकाडम ॥ सीता चापु रीताी मामाह नृपसम । ःखगदया वाचा रामं िकिदवेती ॥ १२॥ ु े। साां िणपातं मे ूिह ोः पदाज ु ॥ १३॥ इित दती सीता गता िकिदवाखी ततेऽपु रीताा नावमादा । ु ीय गताावदहं ितः ॥ १४॥ यावां सम ु वाहमागतः । ततो ःखेन महता पनरे ् १५॥ ततो दी कौसा राजानिमदमवीत ॥ कै के ै ियभायाय ै सो दवान व् रम ।् ु िकं िववािसतः ॥ १६॥ ं रां देिह त ैव मः कृ ा मेव तविमदान िकं न ु रोिदिष । ु ा ते ृ इवािना ॥ १७॥ कौसावचनं  ु शोकापु ण ू ाः कौसािमदमवीत ।् पनः ् १८॥ ु ःखयलम ॥ ःखेन ियमाणं मां िकं पन इदानीमेव मे ाणा उिमि िनयः । ु ॥ १९॥ शोऽहं बाभावेन के निचिु नना परा ु यौवन े ापबाणधरो िनिश । पराहं अचरं मृगयासो नाीरे महावन े ॥ २०॥ ताधरासमये मिु नः किृषािदतः । ु तः । िपपासािदतयोः िपोजलमानते मु  ् २१॥ अपूरयले कुं तदा शोऽभवहान ॥ गजः िपबित पानीयिमित मा महािनिश । ् २२॥ ु साय शवेिधनमिपम ॥ बाणं धनिष ु चकः । हा हतोऽीित ताभूो मानषसू कािप न कृ तो दोषो मया के न हतो िवधे ॥ २३॥ तीते मां माता च िपता च जलकाया । तुा भयसतोऽहं पौषं वचः ॥ २४॥ शन ैगाथ ता ािमन द् शरथोऽहम ।् अजानता मया िवातमु हिस मां मनु े ॥ २५॥ ु पादयो पिततो गदारः । इा .

॥ समः सगः ॥  तदा मामाह स मिु नमा भ ैषीनृपसम ॥ २६॥ े ां वैयोऽहं तपिस ितः । हा ृश ु  ृ ां पिरपीिडतौ ॥ २७॥ िपतरौ मां तीेत े  तयोमदु कं देिह शीमेवािवचारयन ।् न चेां भसाुयािता मे यिद कुित ॥ २८॥ जलं दा त ु तौ ना कृ तं सव िनवेदय । शमु र मे देहााणाािम पीिडतः ॥ २९॥ ु मिु नना शीं बाणम ु ा देहतः । इो सजलं कलशं धृा गतोऽहं य दती ॥ ३०॥ अितवृावशौ िु पासािदतौ िनिश । ् ३१॥ ु िकं वा कारणम ॥ नायाित सिललं गृ पः अनगितकौ वृौ शोौ तृिरपीिडतौ । ु ॥ ३२॥ े ते िकं वा भिमानावयोः सतः आवामपु  इित िचााकुलौ तौ मादासजं िनम ।् ु ा ाह िपता पु िकं िवलः कृ तया ॥ ३३॥  ु ु । देावयोः सपानीयं िपब मिप पक इेव ं लपतोभा सकाशमगमं शन ैः ॥ ३४॥ पादयोः िणपाहमवं िवनयाितः । ् ३५॥ ु नाहं पयोाया राजा दशरथोऽहम ॥ पापोऽहं मृगयासो राौ मृगिविहंसकः । ् ३६॥ जलावतारारेू ऽहं िा जलगतं िनम ॥ ु ाहं शवेिधादेकं बाणमथाजम ।्  ु ा भयााहमागतः ॥ ३७॥ हतोऽीित िनं  जटां िवकीय पिततं ाहं मिु नदारकम ।् ् ३८॥ भीतो गृहीा तादौ र रेित चावम ॥ मा भ ैषीिरित मां ाह हाभयं न ते । ् ३९॥ मिोः सिललं दा ना ाथ य जीिवतम ॥ ु मिु नना तेन ागतो मिु निहंसकः । इो ् ४०॥ ु ौ यवु ां िह शरणागतम ॥ रेतां मां दयाय ु ा त ु ःखात िवल ब शो तम ।् इित  41 .

् ॥ अारामायणे अयोाकाडम ॥ ् ४१॥ ु य नय तािवलयन ॥ पिततो नौ सतो ु य मया तौ वृदती । ततो नीतौ सतो ृा सतंु तौ हाां बशोऽथ िवलेपतःु ॥ ४२॥ हाहेित मानौ तौ पु पेु वोचताम ।् ् ४३॥ जलं देहीित पेु ित िकमथ न ददालम ॥ ततो मामूचतःु शीं िचितं रचय भूपते । मया तदैव रिचता िचित िनवेिशताः । यािृो दधाे ििदवं ययःु ॥ ४४॥ त वृः िपता ाह मेव ं भिविस । ु पशोके न मरणं ासे वचनाम ॥ ४५॥ स इदान मम ाः शापकालोऽिनवािरतः । ु िवललापाथ राजा शोकसमाकुलः ॥ ४६॥ इा ु हा राम पु हा सीते हा लण गणाकर । ् ४७॥ ियोगादहं ाो मृ ं ु कै केियसवम ॥ वदेव ं दशरथः ाणाा िदवं गतः । ु कौसा च सिमा च तथाा राजयोिषतः ॥ ४८॥ ु ु श ु िवलेप ु उराडनपूवक  म ।् च विसः ययौ त ातमििभरावृतः ॥ ४९॥ त ैलोयां दशरथं िा तानथावीत ।् गत िरतं साा यधु ािजगरं ित ॥ ५०॥ ताे भरतः ीमाु सिहतः भःु । उतां भरतः शीमागेित ममाया ॥ ५१॥ अयोां ित राजानं कै केय चािप पयत ु । ् ५२॥ ु ु म॥ इािरतं ता गा भरतमातल ु रतं सानजं ु ित । यधु ािजतं णोचभ ् ु भःु ॥ ५३॥ विसवीाजन भरतः सानजः ु शीमागत ु परीमयोामिवचारयन ।् इाोऽथ भरतिरतं भयिवलः ॥ ५४॥ ु ु । आययौ गणािदः सह त ै ु सानजः ् ५५॥ राो वा राघवािप ःखं िकिपितम ॥ .

॥ समः सगः ॥ इित िचापरो माग िचयगरं ययौ । ् ५६॥ नगरं लीकं जनसाधविजतम ॥ उवै पिरं ा िचापरोऽभवत ।् ् ५७॥ िवय राजभवनं राजलीिवविजतम ॥ अपयै के य त एकामेवासन े िताम ।् ननाम िशरसा पादौ मातभु ि समितः ॥ ५८॥ आगतं भरतं ा कै केयी ेमसमात ।् उायािल रभसा ामारो संिता ॥ ५९॥ मूव ाय प कुशलं कुल सा । िपता मे कुशलो ाता माता च शभु लणा ॥ ६०॥ ु । िदा म कुशली मया ोऽिस पक इित पृः स भरतो माा िचाकुलेियः ॥ ६१॥ यमानेन मनसा मातरं समपृत । मातः िपता मे कुाे एका िमह संिता ॥ ६२॥ या िवना न मे तातः कदािचहिस ितः । इदान यते न ैव कु ितित मे वद ॥ ६३॥ अा िपतरं मेऽ भयं ःखं च जायते । अथाह कै केयी पु िकं ःखेन तवानघ ॥ ६४॥  ीलानाममेधािदयािजनाम ।् या गितधम श तां गितं गतवान िपता ते िपतृवल ॥ ६५॥ तुा िनपपातोा भरतः शोकिवलः । हा तात  गतोऽिस ं ा मां वृिजनाणव े ॥ ६६॥ असमव रामाय राे मां  गतोऽिस भोः । ् ६७॥ ु मूधज  म॥ इित िवलिपतं पंु पिततं म ु उाामृ नयन े कै केयी पमवीत ।् समािसिह भं ते सव सािदतं मया ॥ ६८॥ तामाह भरतातो ियमाणः िकमवीत ।् तमाह कै केयी देवी भरतं भयविजता ॥ ६९॥ ु पनः ु । हा राम राम सीतेित लणेित पनः ु देहं ा िदवं ययौ ॥ ७०॥ िवलपेव सिचरं 43 .

् ॥ अारामायणे अयोाकाडम ॥ तामाह भरतो हेऽ रामः सििहतो न िकम ।् तदान लणो वािप सीता वा कु ते गताः ॥ ७१॥ राम यौवरााथ िपा ते समः कृ तः । ् ७२॥ तव रादानाय तदाहं िवमाचरम ॥ राा दं िह मे पूव वरदेन वरयम ।् ् ७३॥ यािचतं तिददान मे तयोरेकेन तेऽिखलम ॥ रां राम च ैके न वनवासो मिु नतम ।् ततः सपरो राजा रां दा तवैव िह ॥ ७४॥ रामं सेषयामास वनमेव िपता तव । ु सीतानगता रामं पाितमपु ािता ॥ ७५॥ ु सौां दशयन र् ाममनयातोऽिप लणः । ् ७६॥ वनं गतेष ु सवष ु राजा तान ेव िचयन ॥ लपन र् ामरामेित ममार नृपसमः । ु ा वाहत इव ु मः ॥ ७७॥  ः  इित मातवु च पपात भूमौ िनःसं ा ःिखता तदा । ु कै केयी पनराह व शोके न िकं तव ॥ ७८॥ राे महित साे ःखावसरः कुतः । इित वु ीमालो मातरं दहिव ॥ ७९॥ असाािस पापे मे घोरे ं भतृघ ाितनी । पापे भजातोऽहं पापवानि सातम ।् ् ८०॥ अहमिं वेािम िवषं वा भयाहम ॥ खेन वाथ चाानं हा यािम यमयम ।् भतृघ ाितिन े ं कुीपाकं गिमिस ॥ ८१॥ इित िनभ  कै केय कौसाभवनं ययौ । ु कठा रोद ह ॥ ८२॥ सािप तं भरतं ा म पादयोः पितता भरतोऽिप तदाऽदत ।् आिल भरतं साी राममाता यशिनी । ् ८३॥ कृ शाऽितदीनवदना सानु ेेदमवीत ॥ पु िय गते रमेव ं सवमभूिददम ।् ् ८४॥ उं माा तु ं सव या ते मातृचिे तम ॥ .

॥ समः सगः ॥ ु सभाय वनमेव यातः पः ु सलणो मे रघरामचः । चीरारो बजटाकलापः ् ८५॥ स मां ःखसमु माम ॥ हा राम हा मे रघवंु शनाथ जातोऽिस मे ं परतः पराा । तथािप ःखं न जहाित मां वै िविधबलीयािनित मे मनीषा ॥ ८६॥ ु ा। स एवं भरतो वी िवलप भृश ं शच ु पादौ गृहीा ाहेदं ण मातवचो मम ॥ ८७॥ कै केा यृ तं कम रामराािभषेचने । अा यिद जानािम सा मया नोिदता यिद ॥ ८८॥ पापं मेऽ ु तदा मातहाशतोवम ।् ् ८९॥ हा विसं खेन अा समितम ॥ भूयाापमिखलं मम जानािम यहम ।् इेव ं शपथं कृ ा रोद भरतदा ॥ ९०॥ ु ः। कौसा तमथािल पु जानािम मा शच ् ु ा भरत समागमम ॥ ९१॥ एतिरे  विसो मििभः साध ययौ राजमिरम ।् ् ९२॥ दं भरतं ा विसः ाह सादरम ॥ वृो राजा दशरथो ानी सपरामः । ु म सखं ु सविमा िवपलदिण ु भा ैः ॥ ९३॥ अमेधािदिभय ैला रामं सतंु हिरम ।् े ाासनं भःु ॥ ९४॥ अे जगाम ििदवं देव तं शोचिस वृथ ैव मशों मोभाजनम ।् ु ो जनाशािदविजतः ॥ ९५॥ आा िनोऽयः श शरीरं जडमथ मपिवं िवनरम ।् िवचायमाणे शोक नावकाशः कथन ॥ ९६॥ ु गतः । िपता वा तनयो वािप यिद मृवशं ् ९७॥ ु  म॥ मूढामनशोचि ाताडनपूवक िनःसारे ख संसारे िवयोगो ािननां यदा । 45 .

् ॥ अारामायणे अयोाकाडम ॥ भवेरै ायहेतःु स शािसौं तनोित च ॥ ९८॥ ु जवान य् िद लोके ऽििह तं मृरगात ।् ु तादपिरहायऽयं मृजवतां सदा ॥ ९९॥ कमवशतः सवजूनां भवायौ । ् १००॥ िवजानिवान य् ः कथं शोचित बावान ॥ ाडकोटयो नाः सृयो बशो गताः । ु ि सागराः सव कै वाा णजीिवते ॥ १०१॥ श चलपालािु बवणभरु म ।् ु जवेलायां क यव ॥ १०२॥ आय ु । देही ानदेहोकमणा देहवान प् नः ु व ं देहः सदानः ॥ १०३॥ तेहोेन च पनरे यथा जित वै जीण वासो गृाित नूतनम ।् ् १०४॥ ु वम ॥ तथा जीण पिर देही देहं पनन भजेव सदा त शोकावसरः कुतः । आा न ियते जात ु जायते न च वधत े ॥ १०५॥ षावरिहतोऽनः सानिवहः । ु आनपो बािदसाी लयिवविजतः ॥ १०६॥ एक एव परो ाा ितीयः समः ितः । ् १०७॥ इाानं ढं ाा ा शोकं कु ियाम ॥ त ैलोयाः िपतदु ह मु ृ सिचवैः सह । कृ ं कु यथाायमािभः कुलनन ॥ १०८॥ इित सोिधतः साा ुणा भरतदा । ् १०९॥ िवसृाानजं शोकं चे सिविधवियाम ॥ ु गणोकारे ण आिहताेयथ ािविध । संृ स िपतदु ह ं िविधेन कमणा ॥ ११०॥ एकादशेऽहिन ाे ाणान व् दे पारगान ।् भोजयामास िविधवतशोऽथ सहशः ॥ १११॥ उिय िपतरं त ाणेो धनं ब । ददौ गवां सहािण ामान र् ारािण च ॥ ११२॥ ु अवसगृहे य राममेवानिचयन ।् .

॥ समः सगः ॥ विसेन सह ाा मििभः पिरवािरतः ॥ ११३॥ ु ु रामेऽरयं याते सह जनकसतालणाां सघोरं माता मे रासीव दहित दयं दशनादेव सः । गाारयम िरमितरिखलं रतोऽपा रां ु व े ॥ ११४॥ ु ं िनमेवानसे रामं सीतासमेत ं ितिचरमख इित ीमदारामायणे उमामहेरसंवादे अयोाकाडे समः सगः ॥ ७॥ 47 .

. ् ॥ अारामायणे अयोाकाडम ॥ ॥ अमः सगः ॥ विसो मिु निभः साध मििभः पिरवािरतः । राः सभां देवसभासिभामिवशिभःु ॥ १॥ ु इवापरः । तासन े समासीनतमु ख ् २॥ ु ॥ आनीय भरतं त उपवेय सहानजम अवीचनं देशकालोिचतमिरमम ।् ् ३॥ व राेऽिभषेामाम िपतृशासनात ॥ ु भ । कै केा यािचतं रां दथ पषष ससो दशरथः िताय ददौ िकल ॥ ४॥  म ।् अिभषेको भव मिु निभमपूवक तुा भरतोऽाह मम राेन िकं मनु े ॥ ५॥ रामो राजािधराज वयं त ैव िकराः । ः भाते गिमामो राममान ेतुमसा ॥ ६॥ अहं यूय ं मातर कै केय रास िवना । ् ७॥ हिनाधनु ैवाहं कै केय मातृगिनीम ॥ ु ः ीहारं सिहते । िक ु मां नो रघे ् ८॥ तोभूत े गिमािम पादचारेण दडकान ॥ शु सिहतूण यूयमायात वा न वा । रामो यथा वने यातथाहं वलारः ॥ ९॥ फलमूलकृ ताहारः शु सिहतो मनु े । भूिमशायी जटाधारी यावामो िनवतत े ॥ १०॥ इित िनि भरतूीमेवावतिवान ।् ु साधसािित तं सव शशंसमु दु ािताः ॥ ११॥ ततः भाते भरतं गं सवस ैिनकाः । 48 .. adhyAtmarAmAyaNe ayodhyAkANDam ..

॥ अमः सगः ॥ ु ःु समे ु ण नोिदताः साकुराः ॥ १२॥ अनजम ु ा िजाः । कौसाा राजदारा विसमख ु छादयो भवं सव पृतः पातोऽतः ॥ १३॥ वेरपरंु गा गाकू ले समतः । उवास महती सेना शु पिरचोिदता ॥ १४॥ ु शितमानसः । ु ा गहः आगतं भरतं  महा सेनया साधमागतो भरतः िकल ॥ १५॥ पापं कत ु न वा याित रामािविदतानः । ु िरित ॥ १६॥ गा तृदयं ेय ं यिद श गा नो चेमाकृ  नावि ु सायधु ाः । ् १७॥ ातयो मे समायाः पयः सवतोिदशम ॥ ् मािदय गहो ु भरतमागतः । इित सवान स उपायनािन स िविवधािन बिप ॥ १८॥ ृ ययौ ाितिभः साध बिभिविवधायधु ैः । िनवेोपायनाे भरत समतः ॥ १९॥ ु सह मििभः । ा भरतमासीनं सानजं ् २०॥ ु ु टधािरणम ॥ चीरारं घनयामं जटामक ु राममेवानशोचं रामरामेित वािदनम ।् ् २१॥ ु ननाम िशरसा भूमौ गहोऽहिमित चावीत ॥ ु ा भरतो गाढमािल सादरम ।् शीम ् २२॥ पृाऽनामयमः सखायिमदमवीत ॥ ातं राघवेणा समेतः समवितः । रामेणािलितः सानयनेनामलाना ॥ २३॥ धोऽिस कृ तकृ ोऽिस यया पिरभािषतः । रामो राजीवपाो लणेन च सीतया ॥ २४॥ ु । य रामया  मां नय सत ु सीतया सिहतो य सश य मे ॥ २५॥ ं राम ियतमो भिमानिस भायवान ।् ृ सं ृ रामं सािु वलोचनः ॥ २६॥ इित सं गहेु न सिहत य रामः ितो िनिश । 49 .

् ॥ अारामायणे अयोाकाडम ॥ ् २७॥ ययौ ददश शयनलं कुशसमाृतम ॥ सीताऽऽभरणसंलणिबिभरिचतम ।् ् २८॥ ःखसदयो भरतः पयदवे यत ॥ ु ु मारी या सीता जनकनिनी । अहोऽितसक ासादे रपये कोमलारणे शभु े ॥ २९॥ रामेण सिहता शेत े सा कथं कुशिवरे । सीता रामेण सिहता ःखेन मम दोषतः ॥ ३०॥ िधां जातोऽि कै केा पापरािशसमानतः । मििमिमदं े शं राम परमानः ॥ ३१॥ अहोऽितसफलं ज लण महानः । राममेव सदाेित वनमिप धीः ॥ ३२॥ अहं राम दासा ये तेषां दास िकरः । यिद ां सफलं ज मम भूया संशयः ॥ ३३॥ ातजानािस यिद तथय ममािखलम ।् य ितित ताहं गाान ेतुमसा ॥ ३४॥ ु ु दयं ाा सेहमवीत ।् गहं श देव मेव धोऽिस य ते भिरीशी ॥ ३५॥ रामे राजीवपाे सीतायां लणे तथा । िचकू टाििनकटे मािकिवरतः ॥ ३६॥ ु । मनु ीनामामपदे रामिित सानजः ु माे िकल भःु ॥ ३७॥ जाना सिहतो नाख त गामहे शीं गां ततिु महाहिस । ु िरतं गा नावः पशतािन ह ॥ ३८॥ इा समानयस ै तत ु गां महानदीम ।् ु यमेवािननाय ैकां राजनावं गहदा ॥ ३९॥ आरो भरतं त शु ं राममातरम ।् विसं च तथा कै केय चायोिषतः ॥ ४०॥ तीा गां ययौ शीं भराजामं ित । ु ययौ ॥ ४१॥ रे ा महास ैं भरतः सानजो आमे मिु नमासीनं लिमव पावकम ।् .

॥ अमः सगः ॥ ा ननाम भरतः साामितभितः ॥ ४२॥ ाा दाशरिथं ीा पूजयामास मौिनराट ् । ् ४३॥ प कुशलं ा जटावलधािरणम ॥ रां शासतेऽ िकमेतलािदकम ।् ् ४४॥ आगतोऽिस िकमथ ं िविपनं मिु नसेिवतम ॥ ु ा भरतः साल ु ोचनः । भराजवचः  ् सव जानािस भगवन सवभतू ाशयितः ॥ ४५॥ ु एव मे । तथािप पृसे िकिदनह ् ४६॥ कै केा यृ तं कम रामरािवघातनम ॥ वनवासािदकं वािप न िह जानािम िकन । भवादयगु ं मेऽ माणं मिु नसम ॥ ४७॥ ु पादयगु लं मनु ेः ृाऽमानसः । इा ु ो वाऽश ु एव वा ॥ ४८॥ ातमु हिस मां देव श मम राेन िकं ािमन र् ामे ितित राजिन । िकरोऽहं मिु ने रामच शातः ॥ ४९॥ अतो गा मिु ने राम चरणािके । ् मावै राघवम ॥ ् ५०॥ पिता रासारान स अिभषे े विसा ैः पौरजानपदैः सह । ् ५१॥ नेऽे योां रमानाथं दासः सेवऽे ितनीचवत ॥ ु इदीिरतमाकय भरत वचो मिु नः । आिल मूव ाय शशंस सिवयः ॥ ५२॥ व ातं परैु वतै िवं ानचषु ा । ु ं परो भः ीरामे लणादिप ॥ ५३॥ मा शच आितं कतिु मािम सस ै तवानघ । ् ५४॥ ु सस ैं ो गा रामसििधम ॥ अ भा यथाऽऽापयित भवाथेित भरतोऽवीत ।् भराजपः ृा मौनी होमगृहे ितः ॥ ५५॥ दौ कामघां कामविष ण कामदो मिु नः । ् ५६॥ ु ् सव यथाकाममलौिककम ॥ असृजामधक भरत सस ै यथे ं च मनोरथम ।् 51 .

् ॥ अारामायणे अयोाकाडम ॥ यथा ववष  सकलं तृाे सवस ैिनकाः ॥ ५७॥ विसं पूजियाे शाेन कमणा । पास ैं भरतं तप यामास योिगराट ् ॥ ५८॥ उिषा िदनमेकं त ु आमे गसिभे । ु ॥ ५९॥ ु ातभराजं सहानजः अिभवा पनः ु ययौ रामसििधम ।् भरत ु कृ तानः ु िचकू टमना रे संा स ैिनकान ।् ् ६०॥ रामसशनाकाी ययौ भरतः यम ॥ ु ण गहेु न च परपः । शु ने समे तपिमडलं सव िविचानो वतत ॥ ६१॥ अा रामभवनमपृिषमडलम ।् कुाे सीतया साध लणेन रघूमः ॥ ६२॥ ु िगरेः पााया उरे तटे । ऊचरे ् ६३॥ िविवं रामसदनं रं काननमिडतम ॥ ृ म ।् सफलैरापनस ैः कदलीखडसंवत ु ु चकै ः कोिवदारै पाग ैिवपलैथा ॥ ६४॥ एवं दिशतमालो मिु निभभरतोऽतः । ु भवनं मिणा सह ॥ ६५॥ हषायौ रघे ददश रादितभासरंु शभु ं राम गेहं मिु नवृसेिवतम ।् ु वृासंलसवलािजनं ु ॥ ६६॥ रामािभरामं भरतः सहानजः इित ीमदारामायणे उमामहेरसंवादे अयोाकाडे अमः सगः ॥ ८॥ .

. adhyAtmarAmAyaNe ayodhyAkANDam ... ् ॥ अारामायणे अयोाकाडम ॥ ॥ नवमः सगः ॥ अथ गाऽऽमपदसमीपं भरतो मदु ा । ् १॥ ु ं पिवमितशोभनम ॥ सीतारामपदैय स त वाशवािरजाितजािदिचािन पदािन सवतः । ु ददश राम भवोऽितमलािन ु ॥ २॥ अचेयादरजःस ु सानजः ु अहो सधोऽहममू िन रामपादारिवाितभूतलािन । पयािम यादरजो िवमृयं ् ३॥ ािददेवःै िु तिभ िनम ॥ इत ु ेमरसा ुताशयो ु िवगाढचेता रघनाथभावने । ु िपतनारः आनजा शन ैरवापामसििधं हरेः ॥ ४॥ ु स त ा रघनाथमाितं वादलयामलमायतेणम ।् जटािकरीटं नववलारं ् ५॥ सवं तणाण ुितम ॥ िवलोकयं जनकाजां शभु ां सौिमिणा सेिवतपादपजम ।् ु ा तदािभाव रघूमं शच ् ६॥ हषा तादयगु ं राहीत ॥ ु बादा राममाकृ  सदीघ पिर िसिष नेज ैः । 53 .

् ॥ अारामायणे अयोाकाडम ॥ जलैरथाोपिर सवेशयत ् ु पनः ु सिरषजे िवभःु ॥ ७॥ पनः ु रािताः । अथ ता मातरः सवाः समाजम ् ८॥ राघवं ुकामााृषाता गौयथा जलम ॥ ु ाय पादयोः । रामः मातरं वी ु तम ु ववे सा ु सा पमािलातीव ःिखता ॥ ९॥ ु इतरा तथा ना जननी रघननः । ् १०॥ ु ॥ ततः समागतं ा विसं मिु नपवम ु पनः ु । साां िणपाह धोऽीित पनः यथाहमपु वेयाह सवान ेव रघूहः ॥ ११॥ िपता मे कुशली िकं वा मां िकमाहाितःिखतः । ु विसमवु ाचेदं िपता ते रघनन ॥ १२॥ ियोगािभताा ामेव पिरिचयन ।् रामरामेित सीतेित लणेित ममार ह ॥ १३॥ ु चनमसा । ु ा तणशल ू ाभं गरोव  हा हतोऽीित पिततो दन र् ामः सलणः ॥ १४॥ ु ततोऽनः सवा मातर तथापरे । हा तात मां पिर  गतोऽिस घृणाकर ॥ १५॥ अनाथोऽि महाबाहो मां को वा लालयेिदतः । ् १६॥ सीता च लण ैव िवलेपतरु तो भृशम ॥ ु म ।् विसः शावचन ैः शमयामास तां शच ततो मािकन गा ाा ते वीतकषाः ॥ १७॥ राे दजलं त सव ते जलकािणे । िपडािवापयामास रामो लणसंयतु ः ॥ १८॥ ु ुतान ।् इदु ीफलिपयाकरिचताधस वयं यदाः िपतरदाः ृितनोिदताः ॥ १९॥ ु ाा गृहं ययौ । ू ाः पनः इित खापु ण ् २०॥ ु ाा जम ु दामम ॥ सव िदा सिचरं ति ु िदवसे सव उपवासं चिरे । ततः परे ुिवमले ाा मािकनीजले ॥ २१॥ .

॥ नवमः सगः ॥ उपिवं समाग भरतो राममवीत ।् राम राम महाभाग ाानमिभषेचय ॥ २२॥ रां पालय िपं ते ें मे िपता तथा । ् २३॥ ियाणामयं धम यजापिरपालनम ॥ ु ु ा इा य ैबिवध ैः पान तवे । ् २४॥ राे पंु समारो गिमिस ततो वनम ॥ इदान वनवास कालो न ैव सीद मे । मातमु  ृ तं िकित ु नाहिस पािह नः ॥ २५॥ ु चरणौ ातःु िशराधाय भितः । इा ु ॥ २६॥ ु सााडविततो भिव राम परतः उा राघवः शीमारोाे ऽितभितः । उवाच भरतं रामः ेहानयनः शन ैः ॥ २७॥ ण ु व वािम यों यथ ैव तत ।् िक ु मामवीातो नव वषािण प च ॥ २८॥ उिषा दडकारये परंु पामािवश । ् २९॥ इदान भरतायेदं रां दं मयािखलम ॥ ु ततः िपैव सं रां दं तवैव िह । दडकारयरां मे दं िपा तथ ैव च ॥ ३०॥  ः कायमावाामितयतः । अतः िपतवु च ु  तो य ु वतत े ॥ ३१॥  नम िपतवु च स जीवेव मृतको देहाे िनरयं जेत ।् ताां शािध ं वयं दडकपालकाः ॥ ३२॥ ु ो मूढधीः िपता । भरतवीामं कामक ीिजतो ादय उो यिद वित । ु ॥ ३३॥ तिमित न ां ावां यथा सधीः ीराम उवाच न ीिजतः िपता ूया कामी न ैव मूढधीः । ् ३४॥ पूव िततु ं त सवादी ददौ भयात ॥ असाीितरिधका महतां नरकादिप । ् ३५॥ करोमीहमेतं त ै िततु म ॥ 55 .

् ॥ अारामायणे अयोाकाडम ॥ कथं वामहं कुयामसं राघवो िह सन ।् ् ३६॥ ु इदीिरतमाकय राम भरतोऽवीत ॥ ीभरत उवाच ु । तथ ैव चीरवसनो वने वािम सत ् ३७॥ ु ॥  समां त ु रां कु यथासखम चतदु श ीराम उवाच िपा दं तवैवतै ां मं वनं ददौ । ् ३८॥ यं यहं कुयामसं पूवव त ि् तम ॥ अहमागिमािम सेव े ां लणो यथा । ् ३९॥ नोचेायोपवेशने जाेतलेवरम ॥ इेव ं िनयं कृ ा दभानाीय चातपे । ु मनसािप िविनि ाखोपिववे श सः ॥ ४०॥ भरतािप िनब ं ा रामोऽितिवितः । ु चकार रघननः ु नेासां गरवे ॥ ४१॥ एकाे भरतं ाह विसो ािननां वरः । ् ४२॥ ु ण ु दे ं मम वाािु नितम ॥ व गं ु । रामो नारायणः सााणा यािचतः परा रावण वधाथाय जातो दशरथाजः ॥ ४३॥ योगमायािप सीतेित जाता जनकनिनी । शेषोऽिप लणो जातो राममेित सवदा ॥ ४४॥ ु रावणं हकामाे गिमि न संशयः । ् ४५॥ कै केा वरदानािद यिुरभाषणम ॥ सव देवकृ तं नो चेदवे ं सा भाषयेथम ।् ताजाऽऽहं तात राम िविनवतन े ॥ ४६॥ ु ।् िनवत महास ै ैातिृ भः सिहतः परम रावणं सकुलं हा शीमेवागिमित ॥ ४७॥ ु  ं भरतो िवयाितः । ु ा गरोवा इित  गा समीपं राम िवयोुलोचनः ॥ ४८॥ पाके देिह राजे रााय तव पूिजते । तयोः सेवां करोेव यावदागमनं तव ॥ ४९॥ .

॥ नवमः सगः ॥ ु पाके िदे योजयामास पादयोः । इा राम ते ददौ रामो भरतायाितभितः ॥ ५०॥ गृहीा पाके िदे भरतो रभूिषते । ु पिर णनाम पनः ु पनः ु ॥ ५१॥ रामं पनः ु भरतः पनराहे दं भा गदया िगरा । नवपसमाे त ु थमे िदवसे यिद ॥ ५२॥ नागिमिस चेाम िवशािम महानलम ।् ् ५३॥ बाढिमेव तं रामो भरतं सवतयत ॥ ु । सस ैः सविस शु सिहतः सधीः मातृिभमििभः साध गमनायोपचमे ॥ ५४॥ कै केयी राममेकाे वेजलाकुला । ् ५५॥ ािलः ाह हे राम तव रािवघातनम ॥ कृ तं मया िधया मायामोिहतचेतसा । म मम दौरां मासारा िह साधवः ॥ ५६॥ ं साािरु ः परमाा सनातनः । ु मायामानषपे ण मोहयिखलं जगत ।् य ैव ेिरतो लोकः कुते सासाध ु वा ॥ ५७॥ दधीनिमदं िवमतं करोित िकम ।् यथा कृ िमनतो नृि कुहके या ॥ ५८॥ दधीना तथा माया नतकी बिपणी । य ैव ेिरताहं च देवकाय किरता ॥ ५९॥ पािपं पापमनसा कमाचरमिरम । अ तीतोऽिस मम देवानामगोचरः ॥ ६०॥ पािह िवेरान जगाथ नमोऽ ु ते । ् ६१॥ ु िछि ेहमयं पाशं पिवािदगोचरम ॥ ानानलखेन ामहं शरणं गता । ् ६२॥ ु ा रामः सितमवीत ॥ कै केा वचनं  यदाह मां महाभागे नानृत ं समेव तत ।् मय ैव ेिरता वाणी तव वाििनगता ॥ ६३॥ 57 .

् ॥ अारामायणे अयोाकाडम ॥ देवकायाथ िसथ म दोषः कुतव । ् ६४॥ ग ं िद मां िनं भावयी िदवािनशम ॥ सव िवगतेहा मा मोसेऽिचरात ।् े ो वा िय एव वा ॥ ६५॥ अहं सव समग ्  ु नाि मे ककेव भजतोऽनभजाहम ।् ् ६६॥ ु ितम ॥ मायामोिहतिधयो माम मनजाकृ ु जानि न त ु ततः । ु सखःखान गतं ् ६७॥ ु ं ते भवापहम ॥ िदा मोचरं ानम री ित भवन े िलसे न च कमिभः । ु सा पिर रामं सानिवया ॥ ६८॥ इा ण शतशो भूमौ ययौ गेहं मदु ािता । भरत ु सहामा ैमातिृ भगु णा सह ॥ ६९॥ ु अयोामगमीं राममेवानिचयन ।् ् ु पौरजानपदान सवानयोायामदारधीः ॥ ७०॥ ापिया यथाायं निामं ययौ यम ।् त िसंहासन े िनं पाके ा भितः ॥ ७१॥ ु पूजिया यथा रामं गपातािदिभः । राजोपचारैरिखलैः हं िनयततः ॥ ७२॥ फलमूलाशनो दाो जटावलधारकः । अधःशायी चारी शु सिहतदा ॥ ७३॥ राजकायािण सवािण यावि पृिथवीतले । तािन पाकयोः सिवेदयित राघवः ॥ ७४॥ गणयन ि् दवसाेव रामागमनकाया । ितो रामािप तमनाःसाामुिनयथा ॥ ७५॥ राम ु िचकू टाौ वसिु निभरावृतः । ् ७६॥ सीतया लणेनािप िकिालमपु ावसत ॥ नागरा सदा याि रामदशनलालसाः । िचकू टितं ाा सीतया लणेन च ॥ ७७॥ ा तनसाधं रामाज तं िगिरम ।् ् ७८॥ ु दडकारयगमन े कायमनिचयन ॥ .

॥ नवमः सगः ॥ ु मम ।् अगाीतया ाा ेरामम ् ७९॥ ु वासं जनसाधविजतम ॥ सव सखसं गा मिु नमपु ासीनं भासयं तपोवनम ।् दडविणपाह रामोऽहमिभवादये ॥ ८०॥ ु  दडकाननमागतः । िपतरु ाां परृ वनवासिमषेणािप धोऽहं दशनाव ॥ ८१॥ ु ा राम वचनं रामं ाा हिरं परम ।्  पूजयामास िविधवा परमया मिु नः ॥ ८२॥ व ैः फलैः कृ ताितमपु िवं रघूमम ।् ् ८३॥ ु वामवीत ॥ सीतां च लणं च ैव सो ृ ा नसूयिे त िवतु ा । भाया मेऽतीव संव ु धमा धमवला ॥ ८४॥ तपरी सिचरं अिित तां सीता पयिरिनषूदन । तथेित जानक ाह रामो राजीवलोचनः ॥ ८५॥ ु शभु े । ग देव नमृ  शीमेिह पनः ् ८६॥ तथेित रामवचनं सीता चािप तथाकरोत ॥ दडविततामे सीतां ाितधीः । ् ८७॥ अनसूया समािल वे सीतेित सादरम ॥ िदे ददौ कुडले े िनिमत े िवकमणा । कू ले े ददौ त ै िनमले भिसंयतु ा ॥ ८८॥ अरागं च सीताय ै ददौ िदं शभु ानना । न तेऽरागेण शोभा ां कमलानन े ॥ ८९॥ ु  राममेिह जानिक । पाितं परृ ् ९०॥ ु ह म ॥ कुशली राघवो यात ु या सह पनगृ भोजिया यथाायं रामं सीतासमितम ।् ु ाह कृ तािलः ॥ ९१॥ लणं च तदा रामं पनः ु राम मेव भवनािन िवधाय तेषां ु ु संरणाय सरमान षितय गादीन ।् ु ैिविलस-् देहान ि् बभिष  न च देहगण ो िबभेिखलमोहकरी च माया ॥ ९३॥ 59 .

com and ahimsasoldier at gmail. was typeset on August 26.edu Proofread by Sunder Hattangadi Revised by Agne Easwaran easwaranpsa at rediffmail... Please help to maintain respect for volunteer spirit. . 2015 Please send corrections to sanskrit@cheerful. The file is not to be copied or reposted for promotion of any website or individuals or for commercial purpose without permission.com .् ॥ अारामायणे अयोाकाडम ॥ इित ीमदारामायणे उमामहेरसंवादे अयोाकाडे नवमः सगः ॥ ९॥ समािमदमयोाकाडम ् Encoded and proofread by Nagaraj Balijepalli nagaraj at iastate.com This text is prepared by volunteers and is to be used for personal study and research. adhyAtmarAmAyaNe ayodhyAkANDam .