You are on page 1of 374

¿)

Auspoa

]esusen
bizitza
Salbador Zapirain "Ataño"

Salbador Zapirain
"Atano
~ "
Salbador Zapirain Ezeiza, 1913an jaio zan Errenteriko Bordaxar baserrian eta Iruñan il, 2000-1-2-an.
Jose Zapirain bertsolariaren semea
zan, eta Juan Krutz bertsolariaren
illoba. Enborretik ezpala, beraz.
Idazle ugaria izan da, bai prosaz
eta bai bertsotan ere. Baiña bere
idazlanak Ataño izenordearekin
agertu ditu, danak ere Auspoa Liburutegian.
Bere liburuen zerrenda: Txantxangorri kantaria (1979), Txori (1981),
San Frantziskoren bizitza, (bertsotan, 1981), Espetxeko negarrak eta
Zigorpean (1984), Eltzaorra (1985),
Odol-kutsua (1986), Maitasunaren
lanak (1988), Etorkizuna (1988),
Maite itzazute etsaiak (1989), AzUa
usnari (1990), Azkeneko saskigillea
(1991), Lotsaren iges (1995), Askatasun billa (1996), Gorrotoa onda retzat (2000), eta onako au: Jesusen
bizitza (2001).
Aurki agertuko diranak: Markesgaiak (nobela) eta beste zenbait
idazlan.

SENDOA

Salbador Zapirain
"Ataño"

Jesusen bizitza

Auspoa Liburutegia
271

AUSPOA • SENDOA
SENDOA ARGITALDARIA
Ugaldetxo auzoa
Tels. 943493551 - 49 35 52 - 49 35 53
Fax 943 49 35 48
www.sendoa.com
editorial@sendoa.com
20180 OIARTZUN (Gipuzkoa)

Salbador Zapirain
"Ataño"

Jesusen bizitza

Auspoa Liburutegia
(2001)

© SENDOA ARGITALDARIA
ISBN: 84-95378-29-9
Depósito Legal: NA.: NA. 173-2001
Inprimaketa: Gráficas Lizarra. S.L.. Lizarra (Nafarroa)

Itzaurrea

O

urte t'erdi, Aiako alaba dan Sor Justina Aldalurren
Ama Birjiñaren bizitza liburu mardula eman genduan argitara, oso-osorik bertsotan moldatua, 1.532 bertso guzira. Kontra-azalean onela esaten genduan idazlan luze orrengatik: "bearbada, iñoiz argitara atera dan saillik luzeena".
RAIN

Ori baiño luzeagoa argitara gabe bai-baizegoan, eta gure
mende, gaiñera: Salbador Zapirain Ataño zanaren Jesusen bizitza, au ere bertsotan, baiña 2.202 bertso guzira. Olako izketa-modua euskaldunen gustokoa danez, onela esan dezakegu: Aiako mojaren marka Errenteriko fraileak ondu egiten duala.
Idazle ugari au Bordaxar baserrian jaio zan, 1913 urtean.
Bertsolariak zituan aita eta osaba: Joxe eta Juan Krutz, alegia,
biak ere bertso-sail bikain askoak utzi zizkigutenak. Aitaren bizitza idatziko zuan gero gure Ataño onek, liburu zoragarri orri
Txantxangorri kantaria izenburua emanez.
Apaiz-ikasketak egiten ari zala, filosofiako iru urteak bukatutakoan ain zuzen, 1936-ko gerrak bete-betean arrapatu
zuan. Bi anai il eta bera kartzelara eramana izan zan Donostiako
Ondarretara, gero lruñe ondoko San Kristobal mendira, eta urte
batzuk giltzapean pasa bear izan zituan. Orduko oroipenak bi liburutan utzi zizkigun: Espetxeko negarrak eta Zigorpean.
Gerra ondorenean, fraile sartu zan, kaputxinoetan. Lekarotzen urte-mordoa egin zuan; eta andik Ondarribira aldatu zan,
komentuko baratza-Ianak egitera.
Bertsolari-kastakoa izanik, bide ori artu zuan bere leenen-

7

Zeruko Argia astekarian bertso-sail batzuk argitaratuz. eta bereala asi giñan beraren idazlanekin gure Auspoa Liburutegia aberasten. Batez ere. Beraren aita eta osabaren bertsoak argitara eman nai nituan. Orduan etorri zan gure eskuetara. eta oraindik bidean diranak. Alkarrengana bildu eta konpondu-aldi ederra ematen genion leenengo munduari. idazten jarrai zezan eskatu nion. Joko ori zenbat aldiz egin genduan. Au argitaratu ondoren. liburu-moduko bat ekarri zuan esku artean. beraz. Onela esan zidan Atañok: -Ementxe daukazu Jesusen bizitza bertsotan jarria. Baiña motz gelditu nintzan: bi milla berreun eta bi izan dira. Ondoren. eta nolanai ere orrialde-mordo aundia zuana. zenbakirik gabe zeuden eta. Ar zazu eta derizkiozuna egin. maai gaiñean jarri eta zabaldu nuan. eta gero gerokoak. neri leenagotik ezertxo ere aitatu gabe. zenbat bertso ote ziran. Urrena. Orain ogei ta bost urte ezagutu nuan nik bera: 1975-ean. ia bi millaraiño iritxiko ziran. Neroni joaten nintzaion Ondarribiko komentura. Gaurko au amaseigarrena. Lodikotea bera. Jainkoak bakarrik daki. Etzuan ortarako bultzakada aundirik bear. aurretik aien biografia eskeiñiz. 8 . Nere lan onek zer balio duan ez dakit. amabostera iritxi arte. Leen begiratu artan jo nuanez. beti edo geienetan baratzatik atera arazten nuan eta. Etxerakoan. beraren idazkia ordenadorez pasatzerakoan neri sortutako dudak. Aurrena. Egun aietako batean. beraz. alegia.go idazlanentzat. zalantzak eta ezin-ulertuak argituz. Txori izeneko nobela argitaratu genduan. urrena argitaratu nai genduan liburuaz izketan asiko giñan. Beraren galdea egin eta denbora-puska bat bear izaten zuan nigana azaItzeko. Bion artean arreman ugariak izan genituan. Eta orrialdeak ere berdin. kontua egiten asi nintzan. leen aitatu degun Txantxagorria kantaria liburuaren esku-idatzia.

Eta aiekin nai dezutena egin zazute. alkar agurtu eta onelatsu esan zigun: -Zaartu naiz eta ez naiz idazlanerako gauza. nere idazki guziak zuen eskuetan utzi nai ditut. beraz. alegia. Baiña sail ontako liburuak neurri laburrak zituzten garai artan luze-zabalean. Noizean bein apaletik artu. berriz. eta artaz baliatzen zan. la zazpireun bat orrialde bearko ziran. eta: "arraia pasa ta gero sarea bota". Orregatik. Ortik bide bat izango genduan idazlan au noizkoa dan sumatzeko. beraz. ordea. Atañoren idazki au zaarra degu. beraz: eskuzkoa eta mekanografiazkoa. Txantxangorri kantaria eta Txori liburuak. leen esan bezela onako au amaseigarrena danez. guretzat zerbait ere bazuala eta. Ala. eta urteetan antxe egon da. geienaz jota ere. Guretzat eziña. Alaxe eman zizkidan. Eskuz idatzita baitago. Ala. Bere leenengo emaitzak. izan ere. Baiña esaera zaarrak diona: "denbora joan da gero salda bero". Ori da nere erruz gertatu dana. Bitartean. Dana dala. lan ori plazaratzeko. Bi bolara izan zituan. eta orrialdeko iru bertso besterik ezin sartu. Esku-idazkia noiz eman zidan ere ez nuan kontuan artu. Azken ikustaldietan kezka bat agertu zidan. aurrera jarraitu nuan Atañoren liburuak argitara ematen. Edo lau. bein baiño geiagotan gaiñera: urteetan aurrera zijoala eta burua moteltzen ari zitzaiola.Baiña bertso-pilla ori nun eta nola argitara eman? Nik nere mende Auspoa Liburutegia nuan. Urrena. 9 . egun batez. ziur aski. Eta Jesusen bizitza au leen bolarakoa da. telefonoz deitu zigun Joakin Berasategiri eta bioi: joateko mesedez. Joan giñan. Bere bertso-saillak Zeruko Argia aldizkarian argitaratzen zituan garaikoa. bertso bat edo beste irakurri eta nere buruari galdera au egiten nion: "Onekin zer egin?". nere beste liburuen artean utzi nuan Atañoren idazki au. idazteko makinatxoren bat eskuratu zuan. Gauza batez nago orain benetan damututa: ez niola Atañori galdetu Jesusen bizitza au noiz moldatu zuan.

Nik zera pentsatzen nuan: eskuz idatzia zaarragoa izango zala. azken orrialdeetan. ez etxeak. eta liburu ori geroztik or dabil nai duanaren eskuetan. txukunduz eta obetuz eginda dago. Ala. Aren ondasunak etziran ez dirua. dei bat egiten zidala iruditzen zitzaidan. Orrekin lan berria sortu zitzaidan. makinaz egiña. buru argi baten emaitzak baizik. alegia. Atañoren Jesusen bizitza idazlanaren kontua berritu zitzaidan. Egun artan emandako paper-mordoan. laster!" erantzun ere egin nion. Bein baiño geiagotan "laster. Auspoa Liburutegi onen neurriak aldatu genituan. Aldaketez josia. Ala egin genduan. eta oni nagusitasuna eman eta berari jarraitu bearko zitzaiola. Makinazko idazketa ori eskuzkoa zuzenduz. aldi ontan eguna idatzi nuan. Pentsatu bezela gertatu zan. beste lan askoren artean zer arkituko eta Jesusen bizitza onen beste idazketa bat. Baiña ura kaleratzearekin batera. Sor Justina Aldalurren Ama Birjiñaren bizitza etorri zitzaigunean. Ala. Andik laster. Une latza izango zan uraxe Atañorentzat. Are geiago: apalean ikusten nuan bakoitzean. Eta aldi ontan bai. bai. Bera argitara emateko bidea irikita zegoan. bertsoak zeiñi kopiatu bear genizkion erabakitzeko. beraz. Iriki eta paperez erdi beterik zegoan ura. baiña gero. Makinazko idazketari bertsoak artu. eskuzko idaz10 .Bere gelara joan eta maleta zaar batekin etorri zan. ez lurrak. eta zera ikusi: bazegoala bertsoak bi zutabetan jarri eta orrialdeko zortzina bertso sartzea. Bizitza oni azken agurra egiten. eta makinazkoa geroztik prestatua. obe bearrez. baiña bestelako ondarea baiño aberatsagoa eta geiago maitatzen dana. Testamentua egiten ari baitzan. luze-zabalean geiago emanez. idazlan orren bi idazketa oiek eskuetan artu genituan. zorionez: 1997 -ko otsaillaren 20-garrena. liburu au nola argitaratu pentsatzen asi giñan.

Puntuak. baizik-eta ua. obe bearrez. bi alditan. Orrek zera esan nai du: izkuntza amaren bularretik ikasia zuala. erriya. erria idazten. orduan. adibidez. fonestimoz beteta egoten da beti. kopiatu nuanetik ikasi nuan ori. alegia. Eta erdal esaera bat ederki bete zala arekin ere: "lo que se aprende con las babas no se olvida con las barbas". Txantxangorri kantaria alegia. Esan bearrik ez dago ortarako ordu-pilla sartu bear izan ditudala. Atañoren idazkera. Bai oraingo ontan ere.ketak dituan aldaketak eskeiñi. goxoa. Baita amabiko nagusi bat edo beste ere. goxua. bertsorik geienak zortziko nagusiak dira. gramatikaz era ontara bear badu 11 . paperera pasatzen zitzaizkion. au olaxe idatzi det. Bertso batzuk badira makinazko idazketan bai eta eskuzkoan ez daudenak. Eta amarreko nagusi geienak zortziko nagusi biurtu. Beraren leenengo liburua. etxea. mundua. ez du aldi askotan ura. danak ez bada ere asko beintzat. adibidez. amarreko txiki oiek danak kendu egin zituan Atañok. bai Jesusen bizitza liburuaren bi idazketa auetan eta bai bere prosazko lanetan ere. bestela egin bearra izaten da aldizka. Beste batzuk. Baiña amarreko nagusi asko ditu asieran. Baita gero ere tarteka. berriz. etxia. baiña ez beti. Berak. Nik. eskuz idatzitako ortan. etzuan nai izaten fonetismo oiek liburuetan agertzerik. berriz. Ala. Makinazko idazketa prestatzerakoan. Bertsoa danean. munduan. eta urrena goguan. leenengo idazketaren aldaketak eskeintzen ditugun orrialde oietan. eta ez liburuetatik. danak jarri ditut. Baita amarreko txiki batzuk ere. eta makinazkoan ez. zuzenketa ori berari ezer galdetu gabe egiten nuan andik aurrera. izan ere. komeni diran oarrak azken orrialdeetan egiñik. Arek. munduba. ala ere. eta ez gogoan. genduan baldin badira. alegia. alderantziz: eskuzko kopian bai. Beterriko aozkatze-moduak. Jesusen bizitza onen leen idazketan.

Asieran gauza bitxia irudituko zaio. liburu batean orrela bear duala pentsatuz. ebanjelioak kontatzen duana. Beraren alderdi on ori prosazko lan guzietan ager12 . Era oietako bat aukeratu eta beti ere berdin idazten saiatu gera. Batean prosaz dagoala eta bestean bertsotan. Ortan arrazoi osoa zuala esan bearrik ez dago. Erderaz licencias poéticas deitzen zaie. eta beste batzuetan. Baita ere artu zuten bearrean. beraz. dena. zituen eta abar. Sor Justina ez da ebanjelioan oiñarritzen. Bertso auek irakurtzen asitakoan. Gisa ortako tranpatxoak maiz egin oi dituzte bertsogintzan asten diranak. Atañok. berriz. Auen moduko beste adibide asko arkituko ditu irakurleak. XVII mendeko liburu batean baizik: Agredako Sor Maria de Jesús-en Mística ciudad de Dios liburuan alegia. Gauza bera egin dezagun. eta esan bearrik ez dago guztiz barkagarriak dirala. Ebanjeliotik artutako gaiak kontatu. Batzuetan. batzuentzat sinisgarria izango ez bada ere. nuen. Bein baiño geiagotan. baiña bai bikain eta egoki ere. izan ere. beraz. dana. Onek kontatzen duana kontatzen du berak ere. Alderdi ortatik alde aundia du leen aitatutako Ama Birjiñaren bizitza-rekin. Ontan. zituan eta abar idazten du. noski. atera zaion eta orrelakoak idatzi oi ditu Atañok. alkar. baiña bereala oituko da. nuan. Zergatik egiten du ori gure Anai Salbador onek? Orri erantzuten erreza da: bertso-Ierroen neurria ondo gordetzearren. zuan. Ezin ukatu diteke. Ezagun du ez duala bide ortatik metro batez ere zearkatu nai izan. Zalantza pixka bat beti izan du Atañok zenbait itzetan. danentzat arrigarria dala. elkar. Esan bearrik ez dago nik orrelakoetan fonetismoaren alde jokatu dedala. bere zer esan guziak ebanjeliotik artuak ditu. ura il ondoren ere. atera zitzaion eta onen antzekoak idatzi bearrean.ere. berak alaxe nai zualako. zuen. Ataño bizi zala argitara emandako bere liburuetan ere berdin egin nuan. ar zuten. izan ere. irakurlea bereala oartuko da Atañok ebanjelioari xuxen eta txintxo jarraitzen diola.

Jesusek samariar emakumearekin ango putzuaren ondoan egiten duan izketaldia eskeiñi aurretik. Baiña bertsotan egindako kontaera neketsuagoa izango da. bi edo geienaz lau lerro besterik betetzen ez dituztenak. fariseo aiek nunbaitetik eskuan ekarriak. Eta ixil-ixilik eta buru-makur andik joan aurretik. ebanjelioak olakorik ez badu ere. Egoki esana. Erri-jakintzaz beteta baizegoan. Esaera zaarren antzekoa da esaldi ori. Baiña oso laburrak. izan ere. ezkondutako emakume lizun bat Jesusen auITera ekartzen dute fariseoak. Deskripzio ederrik ere badu tarteka. bertako inguruaren berri onela ematen du: 13 . Baiña aldi oietan bere zentzu on eta zuzena ederki aza1tzen duo Adibide pare bat jarri dezagun. Eta Atañok onela bukatzen du: aien lekuan arri-pilla bat besterik etzan gelditu. Doai ori txalogarria da beti. Baiña Jesus beatzarekin lurrean idazten asten danean. bi zailtasun berekin dauzka eta. aiek alde egiten dute andik. gajo ura arrikatzeko asmotan. Adibidez. Arriak. alegia. onela dio: utsean on egiten dunari etzaio palta maizterrik. izan ere. zaarrenetik asita. dudarik ez da arriak eskutik lurrera erortzen utziko zituztela. eta leen etzegoan arri-pilla bat bertan geldituko zala. eta nai duan guziak ez du izaten.tzen digu Atañok: oso kontalari ona zala. dudarik gabe. Noizik eta bein komentario edo irudi batzuk sartzen ditu. toki artan autsa edo ondarra izango zan. Atañoren burua. Beste batean. Beatzarekin lurrean idazteko. beraz. Batean. gaixoak sendatzen zituan Jesusen atzetik jende-pilla zijoala esan ondoren.

Zer zan ura: Atañok aaztuta utzia? Baiña makinazko idazketa ori irakurtzen segi eta. Judasen bukaerakoan da. antxe topo egin genduan Judasen bukaerarekin. eta Jesusen piztueraren otsak entzun bazituan. Ederki kontatuta dago. Atañok ere ortxe jartzen du bere leenengo idazketan.. baiña ez du egoki ematen. olako kontaera illunean sartu bearra. Zergatik egin ote zuan ori Atañok? Gure iritzirako. laxter erori bearko zuen itailarien eskutan. Erdi txuria. baiña Jesusen eriotzaren aurretik. Ala. baña igande-goizera Maisua piztu dan otsak datoz bere belarri-ertzera. orrera iritxi giñanean. Baiña urrengoan. alegia: Joan dira iru egun ixilik. Pazko-igande goizean Judas bizirik baldin bazan. artalde batzuk zebiltzan urrun putzuaren ingurutan. izan ere. 14 . beraren bukaera ezin. Jesusen piztu ondoko agerpenak kontatzen ari dala. Auxe. kanpai-soiñua ere entzuten degula iruditzen zaigun ortan.. garia berriz burutan.. Eta alaxe dago Jesusen biografia guzietan ere. makinazkoan. ebanjelioak esaten ez duan zerbait kontatzen dualako. ez dago oro Oso arrigarria iruditu zitzaigun guri utsune ori. bada. edo-ta guk eskuetan erabili ditugunetan beintzat. Pazkoaren alaitasunaren erdian.. Ataño ebanjeliotik geiena aldentzen dan une a.Eguzki-garrak kiskaltzen zuen zabalune ura sutan. eskuzkoan alegia. Onek bere burua urkatu zuanekoa. eldu xamarra. San Mateok kontatzen du. aurretik jarri .

Ala. alegia. eskuzko idazketa ortan. eskuzko idazketan batez ere. Atañoren idazlan au apaintzeko. noski. Baiña makinazko idazketan bost bertso oiek muskilduta arkitu ditugu.995-1. bostetan azkeneko bi 1erroak gauza bera adierazten dutela: Jesusek gurutzetik bere etsaientzat barkazioa n01a eskatu zuan. irakurle askok igerriko diote norenak diran: Gustave Doré artista ospetsuarenak. Geldiune bat edo beste komeni da aldizka. soka luzeegia izango litzake. azken bi lerro oiek kendu egingo zituala. esan bezela. Ala. Pasioa kontatzen ari dala. La Fontaine-ren lpui edo Fabulak. Leendabizikoa ikusi utsarekin. amarreko bertsoak baditu tarteka Atañok. Jesusek bere etsaien alde gurutzetik egindako eskaera kendu. 15 . Don Quijote de la Mancha. 1. Auxe gertatuko zan: amarreko oiek zortziko biurtu bearrez. alajaiña. Orrela. Beste lan askoren artean. Ustegabeko oker ori zuzendu bearra zan. Jaunaren erregu ori bost bider errepikatzearekin. Edozein moduz. il eta ainbeste urteren buruan mesede eta on egiten jarraitzen duan jaun orri.Leen esan degunez. bost bertso oiek ostera ere amarreko biurtu ditugu. Atañok ori oartu gabe egingo zuala dudarik ez da noski. Atañori. Ala. tarteka marrazki edo irudi batzuk sartu ditugu. gure ustetan. utsune aundi bat sartu zuan bere kontaeran. beraz. Baiña gero. amarreko oiek zortziko biurtzen aalegindu zan. Bostak ere azken bi lerro oiek falta dutela. irakurleak arnas eta atseden ar ditzan. makinazkoa idazterakoan. etenik gabe alegia. Baita azala omitzeko edo osatzeko ere. frantzesa bera (1832-1882). Baiña bi milla eta berreun bertso segiran. Teófilo Gauthier-ren Viaje por España. bost amarreko ditu. goi-maillako zenbait libururen edergarriak egin zituan: La Divina Comedia. eta abar. ala dauka eta. eta meritu aundi bat ere ortxe du. Milla esker.999-garrenak. eskuzko idazketako azken bi lerroak erantsiz. ebanjeliotik oso gutxi zearkatzen dala aitortu bear zaio. Auetaz baliatu gera gu. Baita Bibliarenak ere. garbiro aitortzen zuan Atañok eskaera orri zer garrantzi ematen zion. alegia. ordea.

Obra osoa 1777 -an agertu zan. lerro bakoitzak amaika silaba dituala. XV mendean eta Burgosen jaio zan Fray Iñigo de Mendoza-ren Coplas de "Vita Christi" izenekoa dago. VIII-IX mendekoa. beste au aita genezake: Christias izenburukoa. Fray Diego de Hojeda dominikoa. J. Zortzikoa da onek ere erabiltzen duan bertso-mota. Federico Gotlieb Klopstock (1724-1803) beraren egillea. luze-zabaleko neurriak laburtuz. Argitalpen ontarako José A. eta beraren egillea Italiako Marcos Jeronimo Vida dana. Beste bat. nola esan munduko ainbat izkuntzetan zer egin dan? Inglaterran ba omen da bat. Liburu onek ogei kantu edo zati ditu. Der Messias izenekoa ere bada. ¿quéfarás cuando mayor?". eta 1996-an beraren edición facsímil. zatirik nagusienaren egillea. Baiña ez du Jesusen bizitza osoaren berri ematen. alegia. moldatu-alean. 16 . Cynewulf izeneko bato Gazteleraz. Latiñez eta bertsotan. Crist izenburuarekin. eta besteak.Jesusen bizitza sarritan jarri ote da bertsotan? Galdera orri xuxen erantzuteko gai ortan jakintsuren bat bearko litzake. Martínez Puche-k idatzi zuan itzaurrean. ospe aundikoa ango literaturan. XVII mendekoa degu. Fray Diego de Hojeda-ren lanaren argitalpen dotore bat 1896-an egin zan. La Cristíada izenekoa. Gauza bera esan genezake Atañoren Jesusen bizitza-rengatik ere. Baiña onek ere ez du Jesusen bizitza osoa ematen: azken aparian asten da. pero sí un tono de auténtica piedad". XVIII mendekoa. 1535-ean Erroman argitaratua. orduko ango izkuntzaz eta 1. 1571-an Sebillan jaioa eta 1615-ean Perú-ko Huánuco errian illa. erderaz octava real esaten dana. onela esaten da. eta Pasioarekin bukatu. berriz. Beraren egillea. Leenengo irurak 1748-an argitaratu ziran. Guk.694 bertso-lerrotan. alemanez eta bertsotan. berdin-berdiña alegia. Liburu ontakoak ditugu onela asten diran eta erri-kanta baten antza duten bertso ezagun aiek: "Eres niño y has amor. aurtzaroarena eta Pasioarena bakarrik. García López-en itz batzuk aitatuz: "no hay arrebato místico.

ez-ta Atañok berak ere. jakinduri aundiko gizona bearko litzake. Sor Justina Aldalurren Ama Birjiñaren bizitza-ren itzaurrean beste liburu baten aitamena egin bearra zegoan. Zer 17 . bere bakardadean. munduaren an eta emengo izkuntzetan. Kristoren bizitza eun da larogei ta bat bertsotan kontatzen duana. laburragoa. Bertsolarien santu-bizitzaren batzuk ere irakurriak izango zituan. bertso-paperak gai ontaz diotena alde bat utzita. Gai onetzaz ezer gutxi edo ezer ere etzuan jakingo gure fraile txiki arek. buruz ikasiko zituan. berriz. Orain. eresidun aur-poematxoa. baiña gure Salbatzaillearen bizitza azalduz. Asi eta segi. Komentuko zenbat lagunek jakingo zuten Anai Salbador ura bere gela-txokoan sartu eta zertan ari zan? Noizbait ere bukatu zuanean. Bere osabaren Santa Jenobebaren bizitza txikitandik ezagutuko zuan. Beraren egillea. bost kantetan. Eta Atañok Jaunaren bizÍtza oien berri izango al zuan? Galdera au ere berari egin bearrekoa zan. berriz. Juan Basurkoren Jesus (1954) liburuska. eta bestea. Baiña. Tenerifen jaio eta urrestildar baten semea zan Jose Antxieta doatsua degu (1533-1597). eta sail ortako bertsorik geienak. aren lasaitasuna! Baiña zenbat eunka egun eta zenbat millaka ordu pasa bearko zituan lantegi ontan? Jaungoikoak beste iñork etzuan ori jakingo. leen esan bezela. latiñez eta bertsotan. Eta gure iritzia ezezkoa da. Orren berri zeatza emateko. bi idazlan gogoratzen zaizkit: bata.Euskeraz. bada: Ama Birjiñaren bizitza badala. Eta gauza bera egitea bururatuko zitzaion. edo asko beintzat. Manuel Lekuonaren lesu Aurraren bizitza. Ni gauza batek beti arritu nau: Ataño izenordez ezagutzen genduan fraile arek nundik ateratzen zuan denbora orrenbeste idazlan osatzeko? Dakigunez. gure ustearekin konformatu bear. baratza-Ianak egiten zituan. Beraren berri orain eman dezagun. Jesusen bizitza sarrixeago jarriko zan bertsotan. baiña pasa egin zitzaigun.

baratzarena. aren euskera jator eta aberatsa irakurtzen? Bai. naiz bertsotakoa eta naiz prosazkoa izan. Bata. Andik bere ge1ara bi1dutakoan. Bai omen dira urtean bi uzta eman oi dituzten 1ur emankorrak. aren burua andik kanpora ibiliko zan: bolara artan esku artean zeukan liburuan. Antonio Zavala 18 . arek 1andutakoak? Eta bestea. berriz. zeruak 1urtarrei egindako opari bat izan oi dira Ataño bezeIako gizon ixiI eta Iangilleak. batez ere udara aldeano Atxurketan-eta ari zala. Orrelakoxea genduan Ataño ere: bi uzta utzi zituana. Zenbat barazki eta fruta goxo jango ote zituzten bere komentuko 1agunak.egin orrek ordu asko eskatzen ditu. antxe jardungo zan baratzan pentsatutakoak paperera ixurtzen. alegia. Zenbat ordu zoriontsu pasa ote ditugu danok ere. egunero. 10ko ori. beraren liburuak.

zuk maite ez niñuzula. Joana oroituz geroko beldur. ain negon triste. ixillunean pentsamentu au Jainkoak zidan ixuri: \ Zer ari zera kezka ta kezka. Nere obenen erruki eske. malko garratzak zetozkidala joanaren oroipenetan.Jesusen bizitza I i I I 11 11111 I I 111 111m 1I Itxaropena I Ixil-ixilik otoika negon gurutze baten oñetan. ikara biotz-muñetan. sinismen gabeko aula? Ez al dakizu zuregatik ni gurutzean naukazula? Oñazez egin banun orduan au. ezti-tanta bezin guri. izan ere gaur etorkizuna illuna dakust benetan. biotza egiña zauri. zer ukatu gaur oñaze gabe eta zuk maite nauzula? 19 111 . Uste gabeko goxotasun bat. urduri. itxaropena ezin sorturik.

bere bidean galdu zan bein ta berriz arkitu eziña. (. Ez du iñoren bearrik baña guretzako ain da ona. Ats Deuna. zor genionak ordaindu zigun egindako utsegiña. geiagori zabaItzeagatik gañez zeukan zoriona. Ordaindu nai ta zerekin gabe betirako illunpetan. maitasun utsez ezerezetik sortu zun Jaunak gizona. Arrats beltz batek estali zion len zeukan bide berdiña. zorionaren itxaropenik gabe galdua. betikotasun zoriontsuan dagona. Semea. bizitz au illun. oñazez bizi.Sarrera Irutasuna: Aita. neketan. Urte batzuak igaro ondoren emen negarrez penetan. 20 . bestea illun. oñazez il ta gero beti oñazetan. iru pertsona. non zebillen etzekiña. Jainko bakarra. gizon aularen izaera bai illuna zala benetan. Gizon gaixo au maitasun utsez Jaunak beretzat egiña.

Jainkoak bete zizkigun bere agintzariak munduan. atsegin gabea: "Odeiak euri. egin giñunak neurtutako orduan. maitasun berak lasaitu baizun gizonen biotz-ikara. argitu zan gure txara. laxter etorko ziñala gugan edukitzeko goguan. eguzki goxo. itxaropena piztuaz gizon galduan. Eskari ') 1? Zure arnasez berotu zazu nere barren otz au. geroztik emendik ara ate txiki bat zabalik dago sartu nai duenik bada. Bide zuzen bat erakutsiaz gure atsegin-kaiara. Jauna. ainbeste milla urte aietan zai noiz argitu eguna. argitu zazu maitasun-argiz nere adimen illuna. 10 Israel xarra. urteen buru. Jaungoikoaren agintzariak bizirik zeuden goguan. ordain-saria eskura eman. sinismen illa. gure pake emallea! Lurra ereki ta sortu bedi Mesias Salbatzallea!". besteren mende bizi nai ez ta illun. baña Israel goi-beak jota zegon urrikal-moduan: besteren mende. 11 Egun berri bat sortu zitzaigun. Eten gabeko otoi beroan erri xarra eskalea.Israel Illargi-izpi bat bezela iñoiz argia txara barruan zabaltzen zendun. noiz azalduko ote zan Mesias. bere odolez gurutz batean betiko eros giñuna. Aspaldietan latza zan erri txiki aren naigabea. Israelen osasuna. eder bat. mingain aul ontan oparo jarri itz goxo eta leguna. ia betiko galduan. ark ekarriko zion betiko galdu zun askatasuna. Ez dakitenak jakin dezaten kanta zagun maitasuna. J aunaren erri berak aukeratu zuna. Askatasun ta itxaropena urri zeduzkan orduan. zabaldu zigun munduan. argi. 21 . erromatarren uztarripean zapaldua ta illuna. goitik Zuzena.

Jaio baño len gure Jainkoak beteko du bere graziz. beldurrak aidean. bere abotsak alaituko du Israelko erri xarra" . U ra besterik ez du edango. Berri pozgarri bat dakarkizut: semetxo baten jaiotza. basamortuko maiztarra. ltzegiteko etorria zan Zakariasen galdean. li Intzientsoa ematea bein tokatu zaion batean. Jaunaren beldur ziranak biak. Datorrenaren aintzindaria bideak zabal eraziz. bere oñetan gure apaiza estu. 22 . baña sinist ez didazulako. datorrenari bere bordara ardi galduak ekarriz. bera izango baida betiko ama agor zanaren poza. bizitz latzean an biziko da garai dan arte. Zakarias. "Gabriel nauzu. baña semerik etzutelako otoika ta naigabetan. bakarra. gure Jainkoak aditu baidu egin dezuten otoitza. etzan lasaitu aingeru berak itzegin zion artean. 1'. lasaitu zure biotza. aingeru eder bat ikusi zun txutik aldare gañean. "Nola jakingo det au egia dala'? Biok zarrak gera". ontasun eta mirariz. bere sortzeak uxatuko du zuen fameliko lotsa. datorrenari antolatuaz Judea aldeko baztarra. zuzenak ar-emanetan. Eliasen ats eta indarrez. zurri berri ematera Jainkoak berak bialia naiz bere ondotik lurrera. biak aurrera urtetan. Elisabet zun bere emazte. I "Ez ikaratu.Zakarias 1\ Judea aldean errege zegon Erodesen garaietan. Beti beregan edukiko du Ats Santuaren indarra. Zakarias zan ospe aundiko apaiz bat ona benetan. ez. gaurtik asi ta aurrera auek gertatzen diran bitarte mutu geratuko zera". goi-aingerua. Joan ipiñiko zaio izena Jaungoikoaren eskariz.

zaude lasairik. seme on baten ama egingo baizaitu. 23 . "Jaunak egingo du ori. "Jaunaren eder arki baidezu. Maria. Seme duen ezkero. N eskatx ederra ikaratu zan agur ura entzutean. Bien biotzak benetan zitun Jainko-maitasunak sutu. Datorren ura berbera. ta jendea joan zan lasai. "Nola liteke ori? Ez baidet nik gizonik ezagutzen". Noizbait atera zan Zakarias gor ta mutu. Zure lengusu Isabel ere ez du Jainkoak aztutzen: legorra aurdun. esker emanez bost illabetez ama egon zan ezkutu. Jesusen sortzea I Au pasa ta sei illabetera Gabriel bera zan joana Nazareteko erri txikira neskatx gazte batengana. zer gertatzen zan ikasi gabe etzuten bada aldegin nai. eziñik ez du AIguztidunak. Aurdun geratu zan Elisabet. ez baida iñoiz sortuko gaña artuko dion etsairik". neskatx garbi ta maitagarria ta Maria zeritzana.19 Luzetetsirik zegon jendea Zakarias atera zai. zoriontsuak alare biak. bere lengusu gazte batekin ezkontzeko itz emana. aren jaurgoak ez du izango egundo bere amairik. ez da iristen ez dan garairik. bañan alai. Itzal aundi ta abots goxoan gela ondoko atean: "Agur. gerta zitzaiona adirazteko orduan etzan izan gai. bedeinkatua emakumeen artean". aingeruren bat ikusi zula. J auna zurekin. birjintasuna Jaungoikoari eskeñia zedukana. ain txuxen. bere esan naia ezin asmatuz bere barrungo pakean. gaur da seigarren illabetera sartutzen. Zakarias berriz mutu. badaki dana burutzen". etziran asko estutu. eskerrez betea -dio aingeruak bat-batean-. zedorrek nairik. ixil-ixilik badaki gauzak Jainkoak nola burutu.

lengusuari eman nai dio bere zorion agurra. Ezin kabitu bere lekuan Amaren biotz xamurra. Mariak bere lengusu maite ura nai luke alaitu. Gerta bekit zuk diozunaren araura". badaki nola garaitu. Une berean goi-aingeruak aldegin zuen zerura."Ona Jaunaren mirabea ni -dio. bide luzeak. Orduan gañez egin zitzaion Elisabeti biotza. maiteki jetxiz mundura. aurra jauzika asi zait pozez agurrarekin batean. emakumeen artean. izan ere gaur zeruko sua sartu zaio biotzera. zorioneko zuri esanak apal-apal sinistean". Nere Jaunaren Ama nigana? Sartu orduko atean. bildurik barrura. bete du noizbait garai bateko agintzari eder ura. "Bedeinkatua zera. Ama gaztea ezin da egon maitasunaren pozera. Jaungoikoaren barrun-bultzada biotz-muñetan nabaitu. gizonak jo du gallurra. Jainkoa gizon egin zan. bere J aunaren Ama aurrean zeukalako erdi lotsa. Amas Santuak argi eginta igerriz ala diotsa: Lengusuari bisita Jaungoikoaren graziak ez du iñoiz egiten atzera. 24 . bedeinkatua zure zitua dakartzuna sabelean. oraindik jaio gabea zegon aurrak artu zuan poza. bitarte ortan berriz Jainkoak Joan santutuko baitu. berriz. Maitetasunez gañezka zaigu gizonen bizitz laburra. dana ulertuz-. arraisku txarrak. bakar-bakarrik mendirik mendi Ama ezin da lasaitu. Maria. Jainkoak duan emandakotik berak duan eskeintzera. Mendirik mendi badoa zauli otz daudenak berotzera. J ainkoa jetxi da sakonera. Une berean J ainkoak batu di tu zerua ta lurra. Elisabetek entzun orduko lengusuaren abotsa.

25 . eskerrez betea -dio aingeruak bat-batean-.Itzal aundi ta abots goxoan gela ondoko atean: "Agur. bere esan naia ezin asmatuz bere barrungo pakean. Jauna zurekin. Neskatx ederra ikaratu zan agur ura entzutean. bedeinkatua emakumeen artean".

zanpatuz arro ziranak. agintedunak aulkitik jauziz. Abraan eta bere ondokoak zainduko zitula errukiz". Eta ondoren besoak jasoz Mariak ala diotsa: "Nere gogoak goraipatzen du J auna. Arrigarriak egin baiditu nigan Jaungoiko laztanak. Goikoagana jasorik zeuzkan gogo. Poza. aurtxoa jaio zaneko joan zan Maria Nazaretera. Apalak jaso eta goseak ase ditu bere ongiz. etzula ezer erantzun zion J ainkoarena etzanik. kemen eta lanak. Salbatzalleaz gañezka baidauka poza. bear zitun fameli maitera. arrokeririk batere gabe kontatu zitun egiak. aberats eta diruzaleak utsikan biali berriz. ango zaratak utzita ixil bere mai teen artera.I Mariak etzun asko usteko ori gertatuko zanik. eta aren beldur diranak eten gabeko errukipean edukiko ditu danak. noranai dala poza darama Jaungoikoaren graziak. biotz ta begiak. aren izena santua baida. Gauz auek danak gertatu ta andik iru bat illabetera. Morroi Israel beregan artu beti gogoan edukiz. Mariak ondo bazekin eder egin zuela Aundiak. Maria berriz biotz gozoko Ama maitea izanik. zorionekoa deituko dit gizaldi danen abotsak. bererik ezer esan gabetanik. bes tea poztu nai zun. Erakuts ditu bere besoan in dar. pakea ta maitasuna laguntzarekin batera eraman zitun Mariak. ta nere biotza jauzika dabil. 26 . jaso dulako bere mirabe aul onen ezerez motza. asaba zarrei esan ziena aspaldiko agintzariz. Aurrea artu zion berriz ark agur eder bat emanik. lengusu onak ziran ezkero besarkatu ziran biak.

J auna arekin zeguan. gure aita Abraani egin zion zin artaz gogoratzeko. Zoriontzera inguratu zan auzoko jende lasaia. Ari entzunik beldurrak zegon jendea bere onduan. semea jaio zuen. I Zakarias nai zioten jarri izena billebaitzean. Aita mutuak berdin idatzi zuen 01 bat ekartzean. Judea aldeko auzo guzitan zerabilkiten goguan.Joanen jaiotza 37 Eldu zitzaion Elisabeti aur egiteko garaia. maite dun erri xar au ikusi ta birrerosi diguna. 27 . zuzen ta santutasunez egun guzitan bere aurrean. "Joanen izenik daukanik ez da ordea zuen etxean". ori zan emakume danen naia. "Nor ote dek au?" zioten danak. ·10 Zakariasi jetxi zitzaion Jaungoikoaren Ats Deuna. jende guzia alai zebillen guraso on aien pozean. Morroi Dabiden etxean sortu digu indar-osasuna. Zakariasi bere mingaña aska zitzaion orduan. eta gurekin bein egin zuan ongundeaz oroitzeko. beldurrik gabe mirabe egingo geniola guk pakean. igarriz zion: "Bedeinkatua lsraelko Jainko Jauna. Salbatzalle bat gure etsaien menpetik ateratzeko. Joan du bere izena" zion amak lenengo itzean. gure aldera beti izan duan errukia azaltzeko. "Ez. Jauna eskertuz. Ala agindu baizion ari Jaunak aspaldi batean. gure J ainkoa goraipatuaz arrigarrizko moduan. zorioneko guraso on aiek eskeñi zieten jaia. Jauna goratuz igaro zuten alaia. bere igerle santuen agoz aspaldi agindu zuna. askaturik lotuta geundenok etsai gaiztoen katean. eta gu iguintzen gaituztenen eskutatik askatzeko.

gizonen oñak pake-bidean zuzendutzeko jarria". aren aurretik baizera joango ari bide apaintzera. Espirituak bere lekura deitzen zion bitartean. illunpetako eriotzpean daudenentzako argia. Gazte zuzena nola zan lose etzion eman nai penik. lose lengusu bati ezkontzeko itz emanik. Agintzen zuten gizonezkoak jaioteITira biltzeko. lesus jartzeko izena. 28 . aurdun arkitu zun onek. Urte gutxira ildurapera lordango ibai-ertzean. zenbat zituzten jakitearren beren zergak botatzeko. laungoikoaren igerle izango zera. salatuz beztu ain gutxi bere andregaiaren izenik. launaren biotz gozoak izan dualako errukia. erriari Salbatzallearen berri ona ematera. ixil-ixil an ezkutatu zan basamortuko pakean. pekatu danak barkatutzeko etorria dala bera. Maria. aurtxo. Belenera laio berriko otsak amaituz geratu zan ixillean. Erromatarrak oitura zuten mendekoak kontatzeko. Kezka guziak joan zitzaizkion. eta erruki orri eskerrak jaio zaigu eguzkia. . amaika sendi txiro gaixori ixtillu txarrak jartzeko. aun di izango zala munduan. alkar ezagutu gabetanik. pozik artu zun orduan. l '. Eta Maria kupirik gabe artzeko bere onduan. beste aurtxoen antzera aziz bere etxeko epelean. ixilka utzita aldegitea pentsatu zuen azkenik.Joseren kezkak 1\ Eta zu. nagusi zeuden agintariak aien izenak artzeko. Aingeru batek adierazita sartu zitzaion buruan laungoikoaren bitartez zala miragarrizko moduan.

bañan alperrik. etzateko lasto-pilla. Zeru-abesti zoragarriak bete zitun inguruak.4') Orduan ere bazebillen an aorik ao murmurra. goibel zeudenak alaitu zitun gau artako poz-giruak. agindu ori emana zala jendeak bazun beldurra. alaitasuna zabaldu zuten Jainkoaren aingeruak. Belen bidean jar ziran. bañan artzai gaixoak beti zegiten gaubela. I Abere batzuk. berak sor zuen mundura jetxi gaixoa orren arrotza. Ama ta Jose. Negua. jaio berria maite zuela erakutsirik zeruak. gau artan bertan antxe jaio zan Jaungoikoaren Semea. beartsuaren Iegea. Goibel xamarrak geratu ziran Ama ta Jose arotza: Jaungoikoaren Seme izan ta bereak arrera otza. gu salbatzera etorri zan ta ixil iñork etzekilla. Jesus Aurtxoa jaio zaneko. zabalduz beren eguak. larre gorrian besten ardiak txandan zaintzen zituztela. dana baizegon betea. etzan gertatu gezurra. ta J osek ere bete bearra aien agindu makurra. aingeru baten abots ederrak lasaitu ere berela. 29 . etzuten lortu. Zoritxarrean ala izaki. ura zuten aurrekoen lurra. Zulo batean eta negarrez Jaungoiko baten jaiotza. Zeruko dizdiz-argitasunak eguzki batek bezela inguratuaz. Jesusen jaiotza 53 Erri xar artan egiña zuten beren ostatu-eskea. izutu zitun artzai maiteak orrela. Guraso on aien biotz minduan bazegon negar ixilla. beste Iaguntzik gabe jaio zan mundura Jesus umilla zuIo batean. Aldameneko arkaitz batean arki zuten aterpea. biak ixil an kokatu ziran. etzan etorri guritasunaren billa. baña zeruak laxter zabaldu zuen inguruan poza.

Polliki aituz kantu-ots onen oiartzuna mendietan. inguru aiek beren abotsez poztu zituzten benetan. 30 . Mariak berriz danak jasotzen zitun bere biotzean. artzai txintxoak laxterka joan ziran alkarri esanik. lagunetara biltzean. Jende garbi au Jainkoarentzat maitagarria izanik. esan bezela arkitu zuten aurtxoa askan etzanik. gau artan entzun ta ikusia. onen lekuan erregetzako dagona". bere ezaupideak ona: ganbelan lasto gañean dago. Aingeru oni beste samalda aundi bat bildurik bertan. eta lurrean pakea bere gogorako gizonetan". "Maria -dio-: txiro jaio zaigu baña. ura da Jainko-gizona. entzun nere berri ona."Ez ikaratu. ongi etorri bikaña!" )i' (¡() Aingeru-salla kanta-kantari zeru goietara joanik. lnguru aiek alaitu zitun lenen aingeru-abotsak. kanpoan eta etxean. artzai aleok eman diote merezi zuen ordaña. aingeru auek goratu dute aur txiki au. Jaio zaizute Salbatzallea. Ala zioten: "Ospea beti Jaunari zeru goietan. Eskutsik sartu baziran ere zertako zitun bildotsak? Bildots bezela askan zegonak naiago zitun biotzak. erri xar oni poza emango diona. zer kontatua izaten zuten. Mendi aietan kontatu zuten artzaiak. artzai maite oik. Dabiden Seme. berri bikaña. ori. gero artzaiak agertu ziran. Danak arritu egiten ziran artzaieiri aditzean. aien irripar ta pozak! Ainbestekorik etzuten uste Ama ta J ose arotzak. alai ta pozez biurtu ziran laztantxo bana emanik. beren pozean. Josek pozturik. alajaña! Aztuta dagon mundu txar onek gaur egin dion iraña. Bejondaiela! Ori da.

Jerusalenen sartu ziran ta ango jendearen otza! Aiek etzuten aintzakotz artzen azti ero aien poza. flJ (¡(> Izarretako gora-beretan omen ziran jakintsuak. pentsatzen egon gabe berela. adierazi zioten Aurtxo Errege baten jaiotza. Aurtxoari min eman bearra Joseren biotzak pena. Jentil-erritik etorritako gizonak pozez umi1tzen. Persia aldetik Beleneraño nekez egin zuten jira. ekaitz txarren bat zetorrelako mendean zeuzkan izuak. intzentsu. izar-kiñuren bat ikusi ta arritu ziran maisuak. Gu danok bere ondoren gatoz. Aztikeri ta sorginkerítan nola baiziran itxuak. badegu agurtu naia". Aztiak Jesus Aurtxoa seaskatikan así zan biotzak bi1tzen. sinismenaren argira. Gure aztiak etziran jarri komeni zaien begira.61 (". urre ta mirra dizkate eskeintzen maitetasunez. Erodes berriz no la galduko sortu berri zan etsaia. ordu ortantxe jarrí zioten Aurrari Jesus izena. Erodegana jo zuten gero. zer adirazi nai ote zuten izar aien abisuak? "Sortalde artan ikusi degu izar baten dei alaia. Jainkoak ez du indarkeririk ibiltzen. aingeru batek aldez aurretik adierazi ziena. ain zuten leku arrotza. be te nai zuten lege zuzena. 31 . naiz bearturik etzeuden. ikaratu zan ondo-ondoraño iltzalle aren biotza. Gure Jainkoak ixuri zien beren biotzen erdira. belaunikatuz. nonbaiten emen jaioa dala juduen Erregegaia. len artzai-salla bezela orain aztiak zaizkan urbi1tzen. irakasleak deitu ta jakin arte etzegon lasaia. Erdainketako eguna zuten jaio ta zortzigarrena. Belen aldean sortu zanaren maitasunezko dirdira.

nik ere badaukat agurtu naia". "Belen. etzera zu txikiena. alperrikan eman zituzten pausuak. Orra Jainkoak ixilik nola deitu zuen arrotza. jaio berria arkitzen ote zuten Belengo aldeano Lengo izarra bide-erakusle jarri zitzaien aurrean. Aingeru batek adierazita. egin zioten maiteki Jesus Aurrari azken agurra. gañezka zeukaten poza. ez. larri zebillen maltzurra: Judea aldeko Belen xaarra zala Mesiasen lurra erantzun zuten lege-gizonak. an jaioko zala Aurra. Alaitu ziran gure aztiak. Bere ustetan aixa ilko zun seaskan bertan etsaia. zure semea izango baida Israeleko Artzaia". billatutzean esan./11 Erri guzia dardaratu zan entzun zanean murmurra. Erodek deitu zitun aztiak: "Zoazte. jaio berria an billatu zuten Amaren magal gañean. Beren eskeñi ederrak egin. ortik dator buruzaia. ta estalpean bertan geratu bein iritxi ziranean. belaunikatuz agurtu zuten Jaungoikoaren Bildotsa. erakutsirik gizon danentzat zala Jesusen jaiotza. egin zioten merezi zun iruzurra. itzik ezin egin zun seaskan zegon Aurtxuak. aoa bete ortzekin utziz gizon iltzalle lapurra. Urrun artatik etorritako aztiak egun batzuak Belengo Aurtxoaren ondoan pasa zituzten goxuak. arduraz saia. ase zitzaien biotza. /1 32 . baña sinismen-sua indartu zien Jaungoiko altsuak. iges joan ziran. Jakiña. Lege-maisuak etorri ziran. Erregeren itz auek entzunik aztiak beren bidean. etziran izan. nola Erodes maltzurra aien zai zegon berri jakin ta seas kan iltzeko Aurra. errege lizun odol-zaleak ematen zien beldurra.

jetxi ziran ba uri santura txintxo betetzera dana. Simeon zeukan izena. jasoko ditu eta bizia emango die askori. 74 TI Garai aietan Jerusalenen bazan gizon bat zuzena. berari aurka egingo zaion ezaupide auxe tori: ezpata batek alderik al de pasako zaitu zerori". elizan ordu batzuk igaro nairik betiko gisara. erri guzien bizitza. goibel. sartzen zan leku guzietara zeraman pake ta poza. Senar-emazte batzuk aurrakin sartu ziranean ara. 33 . joan zan bada elizara. Biozkada bat nabaitu zuen.Garbikundea 73 Moiseren lengo lege zarretan zegon agindu emana Jaungoikoari eskeñitzeko lenengo semea zana. Besteak berriz galduko dira. ura zan biotz-ikara! Jainkoak berak Salbatzallea zekarkion eskutara. naiz bera etzan apaiza. ikusi baidet Salbatzallea. Guraso on aiek arritzen ziran entzunik aren abotsa. Jesus Aurtxoa noranai joanik iñon ere etzan arrotza. morroi au. Simeon zarrak egiten zuan aitortza. "Ona Kristoa!" dio bertatik. une berean garbitutzen zan aurra izan zuen ama. Bi usakume ematen ziran bere opari ordaña. Aurra besoan. erri guzien argi zuzena eta Israelko aintza". Jauna. 7() Laxterka joan zan Simeon zarra. bein Espiritu Santuak egin omen zion aitormena: Kristo ikusi arte etzuala izango bere azkena. bete zazu zure itza. aurka egiñak erori. bazeukan itxaropena. Simeon zarrak Amari ala diotsa: 7'. arturik Jesus Aurra besoan esan zun igerle-gisa: "Eraman zazu. Otoilari ta sinismenduna. orduan. J aungoikoaren beldurrekoa. "Tsraeleko gizon askontzat oztopo da Aurtxo ori.

34 . aien artean erorko zala erregegai zuten Aurra. asarretu zan. lan elizan egiten zuna. oroimen beltzak ixuri ziran Amaren biotz gozora. Jeremiasek urte luzeak lenago zuen igarri: "Raman aldean negar-zotinka ai-otsa bada ugari. Erodes dabil Aurra il nairik. aien biotzak asetzen zitun berekin zuten Aurtxuak. Luzarorako pake ta onik etzuten izan gaixuak. maltzurra. zetorrenari adieraziz: "Badator askatasuna.Emakume bat bazan xartua. Ona aurrean Salbatzallea. etorriko zan xarrak esanak beteko ziran denbora. "Semea deitu det Ejitotik" igertze au bete zedin. aspalditik alarguna. Eztabaidaka etziran jardun: agindu orduko egin. illak diran ezkero ez dio leku eman nai pozari". izenez Ana. Goraipatzen zun xar onek ere an zegon Aurtxo kutuna. erru gabeko seme asko iI dizkatelako berari. Rakel gaixoa bere semetzaz negar ta negar da ari. deitu arte an itxogin". Ejitora I Alai ta pozik beren txokoan bizi ziran gurasuak. errugabeen odolez busti zuen Beleneko lurra. Aingeru batek dio Joseri: "Artu Aurra Amarekin. eta lenbailen zoaz igesi. uste gabean artu zituzten abisu larri batzuak: ain maite zuten Aurtxoa il nai zula Erodes paltsuak. Entzundakoak zekarzkin beti Mariak bere gogora. goitik bialtzen zaiguna. Eliz artako eginkizunak bukatutakoan gora pentsa ta pentsa iritxi ziran etorri ziran txokora. otoi. barau. Erodesek bein jakin zunean azti aien iruzurra. Ejito aldera aldegin. laxter artu zun erabaki bat makurra: bi urtez bera ziran mutillak il erazteko.

Etorri ziran irurak txuxen oitura zuten bezela eliz santura. Aren semea zegon errege. Amabi urte zitueneko bikaña zetorren gaia. Jesus gaztea an geratu zan aita-amak etzekitela. Betea zeukan uri santura jexteko adin-garaia. patxaran galde-erantzuneka jakintsu baten moduan. Baña emego zebillen Aurtxo onen Jaungoiko altsua. elkar lagunduz orrela. Joseren mende aroztegiko lan gogorretan ezitzen. Aurrak aldegin ta gero joka leku onean. bere galderez lilluraturik zeuzkan apaizen onduan. txintxo egiñaz guraso maite aiek ziena agintzen. ea irixten ote zun emen lasai bizitzeko poza. uri santura biurtu ziran naigabeturik orduan. 35 . aren gañean zegoan Aita Jaungoikoaren naia. gazte paketsu ta biotzbera. bere gudari odol-zaleak ilko baizuten gaixua. Askok bezela etzun ikasi alperkerian bizitzen. J esus gaztea aldamenean zutela. kezkaz Joseren biotza. jetxi zan bada gurasoekin ospatzera Pazko-jaia. Jaiak bukatu ziran orduko guraso on aiek berela erritarrekin etxe aldera. Jesus galdu Kl 'iO Nazareteko uri xarrean Jesus zijoan azitzen.Garbitu zitun erruki gabe Belen ta bere auzua. lausua. Beren sallean etzetorrela jakin zuten beranduan. lagunartean alaia. iritxi baida Aurtxoa galdu nai zutenen eriotza". Nazaretera Erodes il ta aingeru batek "Zoaz -Joseri diotsa-. Eliz barruan arkitu zuten ¡ru egunen buruan. azi añean santutasun ta jakindurian argitzen. ustez Erodes eme zebillen. Galileako Nazaretera joan zan orduan arotza. galdua zegon Aurtxua.

Bere ordua zetorren arte aien mendeko etzana. Ille ta bizar dana nasia. malkar diranak ordekatu ta berdindu berriz tontorrak.'JI 94 Arritu ziran aita-amak ere Jesus ala ikusita. zergatik egin dezu au gu naigabetan utzita?". 36 . gazte bikaña. Jaunaren Atsak bultzata plazara dua. ty¿ Auek etzuten ezer ulertu. juduen apaiz baten semea. datorrenaren aintzindaria dala omen dabil sona. alare nunai zabalduko du dakarren zeru-jaurgua. Bataiatzallea Jaunak itxiaz taller txikia utzi du bere txokua. Ama minduak samintasunez ixil ezin edukita: "Seme. sasoi oneko gizon bikaña naiz ta iduriz zarpalla. Iztarrez bera larru gorririk. Basamortutik badatoz oiu eta deadar gogorrak: "Garbi Jaunari bere bideak. Bizkar gañean bera ixuriz buruko ille parpalla. Mesias dala erakusteko etorri zaio ordua. zuzendu bide txigorrak. taller batean egiten zuen Joseren ondoan lana. gorputzez seralla. Mariak berriz biotz barruan ausnartzen zuen au dana. alare Jesus laztana aien ondoan Nazaretera joan zan umil ta otxana. Jesusek ala erantzun zien aita-amak lasaitu naita: "Zergatik nere billa. baña sua zeriona. kamellu-Iarru barruz kanpora erdi jantzirik dagona. oñuts. Jordan ondoan ari da oiuz sasoi oneko gizona. exur ta larru. Jordan ondoan arek daraman bizi-modu latz ta zalla. aundizkiak gorrotua. basamortuan egona. Amiltegi ta muño ta mendi biurtu bitez alorrak. Aitaren borondatea au baita?". otoi ta barau. Jende apalak maitatuko du. goreneko giza-malla. Jainko-osasuna ikusiko du orduan gizon ilkorrak".

Aita Jainkoak aren baitara ixuri du bere Atsa. maisua. 102 Zergalariak ere urbiltzen zaizkion bataio-eske. "Erritarreiri zuzen eskatuz jarritakoa ainbeste. Aita Abranen seme zirala arroputz eta itxuak. damu zaitezte erri txearen antzera! Noiznai sortuko dizkio. <)<) Bataio-eske zijoaztenak asko ziran jakintsuak. gure J ainkoak nai izatera. barkazioa iritxi nairik bataio baten eskari. aurreko arri-pillatik ere Abrani seme-aukera!". aberats. orrekin beste lapurretarik gabe konforma zaitezte". naiz soñeko. zergalariok nola santutu giñezke?". damutasunez samurtutzen zan an zebiltzanen biotza. janari berriz mendi-larrepot garratza. Basamortuko aintzindariak danak zitun berdintsuak. gora buruak jasoz arro zatozte onera.')7 lOO Urte luzetan eraman baidu ildurazko bizitz latza: ura edari. txiro. 37 . orrela molda dezaion ondo datorrenari baratza. Jordan aldean entzunik aren itzaldi sutsu. 98 Jl)J Jerusalen ta Judea aldetik entzun da bere abotsa. farisau eta maisuak. an eta emen zabaldu zuten Mesias ote zan otsa. etziran auek ere itzultzen Bautistari galdetzeke: "Aizu. Jordan ertzean jendea gora-beran zebillen ugari. naiz janari. zorrotzak eta minkorrak ziran beti aren abisuak. damutasunez eta otoitzez biotza jasoz Jaunari". Bataio ondoren danei zien: "Asko dunak ez dunari eman bezaio kupirik gabe. arlote bizi da orain berez izan arren aberatsa. Subekumeak. danak zekarten ura ikusteko poza. aien artean saduketarrak. "Abranen seme gera gu eta iñoiz umezurtz ez gera esanaz. zorrotza.

Ark espirituz bataiatuko du. azkena etzun urruna. bazuten geienak kezka. zitu ematen ez dun bakar bat ere txutik ez uzteko. bataio-lege baten bitartez asiko zala lanean. Urduri gora-beran jendea.10\ IOh Guda-mutillak ere urbiltzen zitzaizkion an laxterka. Besterik ez naiz: basamortuko aitormenaren abotsa. Beti zai zeuden noiz argituko zetorrenaren eguna. egin ildura. Urez bakarrik bataiatzen det. aizatuko du gari-alea alkotzetik berexteko. Juduak ongi zekiten. lO I(fI Aspaldi galdu zuten juduak aberri -askatasuna. danak argan sinetsi. itxaropena galtzen zijoan. oñetakoak ari kentzea ere ez nuke merezi. Mesias ote? Zalantzan zeuden au ikusi zutenean. IOK 38 . baña oraindik ez etsi: nere ondoren dator bestea laxter bigar edo etzi. Aizkora zugaitz-erroan dauka frutu gabea mozteko. Danen aurrean umil ta egiz: "Ez naiz Mesias -diotsa-. illun xamarra ikusten zuten geienak etorkizuna. jaso Jaunagan biotza. erri-maisuak urbildu ziran beregana zuzenean: esateko nor zan bera garbi Jainkoaren izenean. Sardea bere eskutan dauka gari-pilla garbitzeko. barkazioa irixteko zer egingo zuten galdezka. garia bere mandiorako eta alkotza erretzeko". "Txarrik ez egin. arek badaki antxumetatik ardiak nola berexi. emana baño sari geiago ez eska". baldin ez bazun aurki bialtzen Jaungoikoak osasuna. nere ondoren laxter badator Israel xarreko poza. lotan daudenak esnarazteko dabillen oiu zorrotza. bataiatzalle arek ere bai aolku onak gañezka. kendu obenak. beren Mesias zetorrenean.

lnguru aiek alaitu zitun lenen aingeru-abotsak,
gero artzaiak agertu ziran, aien irripar ta pozak!
Ainbestekorik etzuten uste Ama ta lose arotzak.
Eskutsik sartu baziran ere zertako zitun bildotsak?
Bildots bezela askan zegonak naiago zitun biotzak.

39

Jesusen bataioa
lO')

Egun batean jende artetik,
ixilik, aldapak bera,
ille luzedun, txukun jantzia,
ortxe amaikak aldera,
gizaseme bat, eder, bikaña,
jetxi zan Jordan ertzera.
Ara-onera zebillen ango
jendearekin batera,
Jordan ibaira zetorren Joanen
eskutik bataiatzera.

112

"Utzi zaiozu gaurkoan orri,
etzaite jarri urduri,
nere Aitak ni bataiatzea
agintzen baidizu zuri,
zuzen dagona betetzea gaur
komeni zaiguna guri".
Urean sartu zan apal-apal
pekatarien iduri,
besteen gisa burutik bera
ura zitzaion ixuri.

110

113

Urrundik ikus zuen patxaran
Joanek ixil zetorrela,
beste edozein gazteren gisa,
pekatari bat bezela.
Ats Santuaren argiz Bautistak
ezagutu zun berela,
bi lengusuak an aurrez aurre
ibai-ertzean zeudela,
eta Jesusek Joanen eskutik
bataiatu nai zuela.

Joanek ikusi zuen orduan
zabaltzen zeru urdiña,
une artantxe nola jetxi zan
zerutik uso ariña;
Jesusen buru gañean nola
egin zuen itxogiña;
berela entzun zuen abots bat
bere Aitak itzegiña:
"Zu zera nere Seme maitea,
Zugan daukat atsegiña".

Jesusen baraua
111

114

Alkarrengandik berex biziak
etziran ikusten sarri,
beren agurrak egin ondoren
bi lengusuak alkarri,
Joanek berela aipatu zion,
kezkati xamar ta larri:
"Zuk bataiatu bear ni ta Zu
nik bataiatzeko jarri?".
Jesusek ala erantzun zion
apal-apal maitagarri:

Aitak egin zun bataio artan
Semearen aitorrera,
an bataiatzen zan ura nor zan
eman zuen aditzera.
Mesias bezela azaldu baño
len jendearen aurrera,
Espirituak ezkutatu zun
andik basa-bazterrera,
basamortuan berrogei egun
ta gau barau egitera.

40

115

IIH

Berrogei egun aietan etzun
zer txikienik ere jan,
basamortuan basa-piztikin
otoi ta barau bizi zan.
Barau luze au bukatzerako,
Jesus gosetu egin zan,
zirikatzeko ordu onen zai
deabruak an zebiltzan,
ekin zioten bada lanean
ikasiak zeuden gisan.

"Jainko-Semea baaiz jauzi zak,
ala zegok idatzirik:
aingeru batzuk dauzkala Jaunak
bidean zai-zai jarririk.
Bera oala jasoko aute
beren besotan eutsirik,
erorikoan ez dezan ire
oñak ukuitu arririk".
"Idatzirik zegok ere ez egin
Jainkoari tentaldirik".

116

lit)

Urbil zitzaion zirikatzalle
deabrua, zai zegona:
"Jainko-Semea baaiz ogitu
itzik arri auek, ona!",
ondo zekin ta gose zegola,
luze baraurik egona.
Jesusek ala erantzun: "Au dek
idatzietan dagona:
ogiz ez-ezik, Jaunaren itzez
ere bizi dek gizona".

Orduan mendi aundi batera
eraman zuen aidean,
ludi ontako aunditasunak
aurrera azalduz batean:
"Ori nerea dek eta dana
zedukat nere mendean;
dana emango dit baldin emen,
umilki, nere aurrean,
oraintxe bertan agurtzen banauk
auspez etzanik lurrean".

117

120

Basamortutik Jesus aidatuz,
une gutxiren buruan,
demoniñoak eraman zuen
arrigarrizko moduan
Jerusalengo eliz gañera,
arturik bere eguan.
Txutik utzi zun goitik be gira
bere kroskaren onduan,
aldamenean maltzur jarrita
eskatu zion orduan:

Jesusek ala erantzun zion
asarre xamar ta sutsu:
"Laga pakean! Satanas, nere
ondotik utikan usu!
Idazkietan zegok: "Jainkoa
bakarrik gurtuko duzu".
Satanek iges egin zuen ta
aingeruak zitun auzu,
bertan serbituz aiek mirabe
zegioten zoriontsu.
41

Joanen aitorrera

Asieran bazan Itza, Jainko,
ta Jainkoagan zan Itza,
onen bidez zan zan dana, onen
bidez gauz danen egintza.
Sortu zun dana, bizitz beregan
gizonen argi-bizitza,
argiak berriz illunpe ontan
egiten zuen dizditza,
bañan illuna, ezagutzeke,
geratu zan lengo gisa.

I

Bereetara etorri zan ta
etzuten artu nai danak,
illunpe artan geratu ziran
ezagutzeke geienak.
Bere semetzat berexi zitun
gure Jaungoiko zuzenak,
ez aragi ta odol, gizonen
gogotatik datozenak,
bai ordea ura onartu ta
argan sinisten dutenak.

I

I

Izan zan gizon bat Jaungoikoak
bialia, Joan izena:
Jordan ertzean bataiatutzen
zuen bat, san tu, zuzena;
illunpe artan argi-dizditz au
ezagutuko zuena,
besterik gabe onen aitormen
ematera zetorrena,
bañan etzan au argia, baizik
argiaren aitormena.

Gure artean bizi izan zan
aragi egiña Itza,
gerok ikusi degu gurekin
eraman zuen bizitza.
Aitaren Seme bakar danari
tokatutzen zaion gisa,
ikusi degu grazi ta egiz
betetako bere aintza,
Jordan ertzean aren aitormen
dagi Joanek, argan mintza:

lritxi zaigun aspaldidanik
eskeñitako argia,
mundu ontako gizon guziak
argitzera etorria.
Gure artean zegon dizdizka
guk ikusteko jarria,
aren bidez zan egin mundu au
eta sortu zan guzia,
munduak etzun artu nai izan
arek zekarren berria.

"Nere ondoren datorren ori
nere gañetik jarri da,
ni sortu baño askoz lenago
etorri baizan bizira.
Aren betetasunetik gabiltz
danok grazitik grazira,
Moiseren bidez etorri zaigun
legea judu-errira,
bañan grazia eta egia
Jesukristorenak dira".

42

ID

110

Erri-maisuak etorri ziran
Joanengan ibai-ertzera:
Jerusalengo zenbait apaiz ta
lebitak galdegitera.
Danen aurrean galde zioten
apaiz auek: "Zu nor zera?".
Joanek egia garbi esan zun,
etzuen egin atzera,
ona non dagon orduan arek
egindako aitorrera.

Parisaitarrak maltzurrak ziran,
itxuraz gizon zuzenak,
baña itzuraz bakarrik onak,
biotzez aizun geienak;
maisu ordeko erriko buru,
lege zaitzalle zeudenak,
gaizkigilleak zigortzeko're
eskubidea zutenak,
eta berriro asarre xamar
galdegin zioten denak:

1211

1 1

"Ni ez naiz Kristo" erantzun zien.
"Elias al zaitugu zu?".
"Ez naiz Elias". "Igerleren bat?".
"Ez". "Mesedez esaiguzu.
Apaizengana joan bear degu
zure erantzunakin usu,
ortarakoxe andik onera
bialiak baigaituzu".
Erri-maisuak jakin nai zuten.
"Zuk nor zerala diozu?".

"Zergatik ari zera orduan
bataiatzeko lanetan,
ez Kristo ta ez igerle ez bazera, diozun itzetan?".
"Urez zaituztet bataiatzen nik,
beste bat bizi da bertan,
nere ondoren etorria, ni
baño aun digo danetan;
oñetakoak kentzeko ere
aren din ez naiz ezertan".

1]'l

Esan zien ni naiz Isaias
profetak iger zuana:
basamortutik datorren abots,
oiu biziz ari dana.
Apain bideak datorrenari,
eskeñi biotz otxana".
Mandatariak parisaitarrak
ziran ixil Joanengana
bialiak, zer zan jakin nairik
Jordanen gertatzen zana.

Biaramonez ikusi zuen,
Joanek artu zuen poza!
Bere ondora urbil baño len
pozez gañezka biotza.
Guziak ondo entzun zezaten
jasorik bere abotsa,
ondokoeiri argi ta garbi
zalantzik gabe diotsa:
"Ora or gure obenak kentzen
ditun Jaungoiko-bildotsa!
43

1\\

Esan nizuten lenago ere
ta berriz nai nuke aitor:
ni baño askoz aundigoko ta
lenagokoa bada oro
Illunpe oek argitu ditzan
nere ondoren badator,
orregatik ni bataiatzera
Ats Deunak bultzata nator,
Israel erri xar oni ori
ezagurazteko jator".

Ikasleak
136

Jesus astera zijoan Aitak
agindutako lanean,
orretarako ikasle batzuk
nai zitun aldamenean;
eskolatuaz aiek berekin
zebiltzan leku danean,
bere lekuko utziko zitun
emendik joaten zanean;
ikasle billa zebillen bada
Jesus biaramonean.

I

1

Beste batean ere egin zun
Joanek beste aitorrera:
"Ezagutzen ez nun bat etorri
zitzaidan ibai-ertzera.
Ura ixuri nioneko nik
polliki burutik bera,
ikusi nuen uso txuri bat
jetxitzen bum gañera,
bataiatzera bial niñunak
esan zidan nor zan bera.

Bi ikaslekin zegon Bautista
bere betiko moduan,
Jesus ibilkai ikusi zuen
Jordango ibai onduan:
"Orra or Jainkoaren bildotsa
pake-pakean non duan"
esan zunean, bi ikasle aiek
ondo ar zuten goguan,
Joanen aolkuz bere ondoren
jarraitu zuten orduan.

I

U8

Auxe zan neri Espirituak
nere baitara esana:
'Jexten ikusten dezunean zuk
uso txuri bat argana,
ura bera da Jaunaren Atsez
bataiatuko duana' .
Nere begikin ikusia det
gertatutzen ori dana,
ta egiz aitor dagit: Ura da
Jaunaren Seme laztana".

Jesusek bere ondoren aiek
ikusirik zetozela:
"Zer nai dezute?" galdetu zien.
Aiek erantzun berela:
"Maisu, non bizi zera?". "Atozte,
ikusi nere etxe, gel a" .
Egun guzia an igaro zuten
Maisuarekin orrela,
andik aurrera bera artu zuten
beren Maisua bezela.

44

139

l"t2

Andres Pedroren anaia zan bat
joana Jesusen etxera,
orrek urrengo goizean dakar
Pedro berekin batera.
Ikusi zezan eraman zuen
maisu onaren aurrera,
ager zuneko zion Maisuak,
maitasunez, biotz bera:
"Zu Simon zera. Jonaren seme;
Arkaitza deituko zera".

Au zer ikusi urbil zan ara.
Nor zan olako gizona,
jende askoren esamesetan
Mesiasetzat zegona?
Egia izan ote ziteken
lagun Pelipek ziona:
Nazaretetik erten zeikela
balio zun zerbait ona?
Laxter emango zion antz arek
egia zan edo sona.

140

1

Abiatu zan Galileara
Jesus urrengo goizean,
im ikasle aiek berekin
zitula, pake-pakean.
Baña betsaidar Pillipe ere
arkitu zuen bidean,
"Jarrai zadazu" esan zion ta
beste imen sallean,
au ere sartu zan laugarrena
apostoluen artean.

Jesusek ikus zuneko sartzen
Natanael, txit tentea,
esan zun: "Ona israeldar bat
maltzurkeririk gabea".
"Nola dakizu?". "Pikope artan
ikus ziñudan gordea".
Entzun orduko Natanaelek,
dio biziro betea:
"Zu zera Jainko-Seme, zu zera
Israelko erregea".

141

Pillipek berriz egunetara
Natanael ikusita:
"Igerle xarrak aspaldi ontan
zeukatena igerrita
arki diagu: nazaretarra;
Jesus dek, Jose dik aita".
"Nazaretarra? Onik letorkek
andik? Erri txar bat baita".
Pelipek esan zion: "Edorrek
ikusi zak etorrita".

"Sinisten dezu pikope artan
nik ikusi ziñudala
esanta? Jakin aundiagoak
ikustekotan zerala;
Arrigarriak pasako dira
egunak igaro ala,
ikusiko baidezu egitan
zeru-atea zabala,
ta aingeruak Kristorengana
jetxi ta igo dabiltzala".

45

igerri zuen ezkonberrien larritasun ta tristura. An sartu ziran bada Jesus ta ikasle-sall ura dana. etzan besterik entzuten: bere ikasle-salla ondoren Judea xarra ikusten. Artu bear duten lotsa! Erru geienak nereak dira deituz ainbeste arrotza". Aopekotan belarrondora Jesusi ala diotsa: "Seme. Ikasle aiek berriz bazterrak ondo astintzen zituzten. Jesusen Amak begiratzen zun urduritsu ingurura. kezka txarretan jarriak. uste gabeko jendetza berriz. Jesus artara deitzea ere omen zala onen lana. "Guri zer? Ez da nere ordua". I 1 Erdi etzanik an ari ziran -ala zan orduko oitura-. jan ta eran a eskurik esku ausarki gaurko modura. Mariak ondo bai-baizekin Ark konponduko zula dana. ardoa zan palta zana. iritzi berekoa ordea etzan Amaren biotza. Kanako eztaietara ere bein batean deitu zuten. an zan beintzat bere Ama. ezer gutxi eramana. I Bere aideak omen zirala. Ezer oartu gabe jan da jan ango bazkaldar guziak. Ixil-ixilik an urbildu zan bere Semearengana. Eztai erdian zeuden oraindik. aren lekuan maxiaketan norbait ibilliko zana. laxter jakin zun zergatik zeuden ain goibel ezkonberriak. ardorik ez dute auek. bazan nork jan ta erana. ezkonberrien aide xamarrak. onek sartzen zan lekuan poza besterik etzuen uzten. Ikusten zitun ara-onera batzuen joan-etorriak. 46 . iñor ez bazan oartu ere bai aguro asko Ama. U stez erantzun zorrotza. ezkonberriak txiro xamarrak.Kanako eztaiak I Jesusen sona gora zijoan. bere baitako pentsatzen zegon zergatik ote zan ura. iñori ezer galdetu gabe eme Amaren begiak.

onetsi zitun pitxar guziak ardotuaz ura zana. 47 . Morroiak egin zuten berela txintxo Jesusen esana. Ardo bikaña zala ura ta arriturik mai-burua. ezpañak milixkatuz zoriontsu. I Gero Ama ta aideren batzuk ikasleekin batera eztaiak amai ondoren jetxi ziran Kafarnaunera. 1 Onek murtxatu zuen. au esan zion: "Bejondeizula! Zuk egin duzu burutsu: besteak ona dakarte lenen. Sei pitxar ziran. bere lanean berela. ixilik. Au izan zan Jaunak egin zuen mirarietan lenena. neurriz ortxe: karga bana. Jesusek esan zunez oraindik ez bazan bere ordua. Pazko-eguna zala-ta. ezkonberriak ixilik deituz nola zegon beren auzu. 1 "Bete -agindu zien Jesusekurez pitxar-pil au dana". eta: "Eraman orain ortik maiburu dagonarengana". Etzan alperrik egon zalea: egun gutxira atzera. bere ospea zabaldu zuten Judea aldeak barrena. Morroiak deitu zitun ondora: Jesusgan joan zitezela. Arek agintzen zien guzia txintxo egin zezatela. iñor oartu gabe. ezkonberriak pozteko Amak asmatu zuen modua. egun tristea izango zuten ezkonberriak bestela. zuk txarrena atera duzu. arriz egiñak. Benetan poztu zuen biotza bi ezkonberri aiena. Jakin gentzake: ardo bikain au nondik atera diguzuT'. garai baño len bere Amaren eskariz egin zuena. eta osoro indartu ere ikasleen sinismena.151 Laxter asi zan Ama baietza eman balio bezela. serbitzariak ondo zekiten non di k ekarri zan ua: nola Maisuak bedeinkatuaz urez egin zun ardua. laxter joan zan Jerusalenera. alkarrekin an danak pakean egun batzuk pasatzera.

ango jendearen ar-emana. ango uso. piztutakoan uler zuten aren itza. Jesusek ala erantzun zion zegon lekutik berela: "Bota etxe au. ikasleak. ¡hU Ixil-ixilik. tratalari ta diru-trukallez betea zeukaten dana. I "Kendu au dana! Nere Aitaren etxean ez egin peri. Orduan Jesus bere gorputzez bakarrik zitzaien mintza. azaldu berri aren kontuak sinisteko piakaitza. zigor batekin eraso zien. laxter bukatu're lana. baizekin laxter aien eskutan utziko zula bizitza. ta zuk iru egunez goratuko zendukela? Zu maisu ona zerala baña bota diguzu epela!". etzuen iñork bururik ere itzuli. ango karraxi. Iñoren berri gabe orrela emen egiteko auzi. An bazebiltzan inguru artan begiraka ainbat begi. diruz gañezka zeuden mai danak goikoz azpira irauli. nork izendatu zaitu maisua? Nork jarri gure nagusi? Eskubiderik bai ote dezun ez diguzu erakutsi". Aitaren etxeganako garrak su ematen baidit neri! Lapur-zulo bat egin dezute. berez otxana. bai. Azoka zala zirudin. Ango deadar. iru egunez jarriko det len bezela". aren aurrean asarretu zan Maisua. ainbat diruzalekeri!". maltzur. euli! Danak igesi. bai astindu' re bizkarra zenbait diru-maitale ganduli. Diruzalea izan da beti juduen biotz murritza. I I I Etzan giro an: zigor bat artuz Jesus asarre ta zauli.Pazkotan 1 Jerusalengo jauretxe xarra Maisuak maite zuana. eliz artako Jesusen lanak mindu zitunak geiegi. "Alajainkia! Berrogei ta sei urte pasa zituztela jasotzen. diru. zearka urbil zitzaion Jesusi: "Eliz au egin zanetik ez da orrelakorik ikusi. 48 .

ez dauka bestela Jainkoaren erreinua ikusterik". esanak esan. berak nagusi ta jaunak. ez dago beste biderik. Jainkoak gabon dizula. 49 . argi geiegiz itxutu ziran beren barrunbe illunak. izen aundiko gizona. zabaldu zan bere sona. badakit ondo Israeleko irakasle zaitugula. Jesusek ala erantzun zion. Jesusengatik Israeleko artalde xarra banatzen. "Maisua -esan zion benetan-. Etzuten Jesus iñoiz maitatu. maltzur xamarra izanagatik besteen ondoan ona. etzuten gogozko izan sekula. fU} l(i5 Parisaitarrak ziran Israel erria zeramatenak. bañan aberats zur egoskorrak. 166 l70 Itxuraz onak ziran. soma aundiko igerlea zan. guk ez bezela ezagutzen zun nolakoa zan gizona.16:1 167 Etzuen galdu alperkerian Jerusalengo egona. ez dute biderik billatzen. Jesusen lan ta mirariakin arritu xamar zegona. askok oztopo eta aurka. gabaz bederen ixil urbil zitzaiona. erri guzia lerdekatua. beti gañetik eztula. mirari asko egin zituen. Jende asko omen zebillela sinist-itxuran zegona. griña gaizto ta diruz gañezka beren sinismena aula. Oietako bat zan Nikodemo. bestela etziñuzke mirari oiek egingo sekula". Kristo ta Nikodemo 164 Simeon xarrak esan zuena orain asi da betetzen: ari dira asko etorritako argiari begiratzen. lenago jaio zanak berriro jaio bearra besterik. biotzez berriz maltzur ta aizunak. Danok dakigu Jesusek itzez asko zigortu zitula. Igertzen diot Jainkoa ere adiskide daukazula. aietan ere baziran noski oraindik gizon zuzenak. aien bidetik jo bearko zun aiekin konpon nai zunak. etsai maltzurrak zitun. etzan piatzen Jaun ona. Jesusen lana etzun ikusten ondo aien sinismenak. lizun xamarrak geienak. maitetasunez beterik: "Egi-egitan esaten dizut.

Berriro jaio bear dezula esan badet.111 I Arritu zan OSO Nikodemo Jesusen itzak entzunik: "Zartu ta gero nolatan jaio liteke berriz gizonik? Ikustezkeroz datorren zure erreinuko osasunik. Moisek subea goratu zuen gisa basa-bazterrean. Txunditurik zegon Nikodemo. Ezin ixildu zeiken berriro Maisuari galdetzeke: "Baña. Maisu?". Egiz diotzut: sinist nazazu emen ere berdin-berdin gertatzen dala. Jesusek ala erantzun zion jasorik bere mintzura: "Benetan egiz ari natzaizu. Nikodemo. nondikan nora dijoan ikusi ezin. berak etzekin ainbeste. Giza-Semea ere goratu bear dute indarrean. sinisten duten danak salbatu ditezen aren aurrean. 50 . natorkizu. Espiritutik sortzen dan edozeñekin". dakigunetik esanda ere ezin dezute sinistu. "No la gertatu litezke gauzok -Nikodemok dio-. gauz oek danak nola gertatu litezke?" I t/r. zeru goikoak es anta nola sinistuko didazute? Giza-Semea ezik zerura iñor joan danik ez uste. aren begiak. amaren sabelera berriro sartu bear ote dut nik?". Jainkoa dan bezela ikusi dute. nonaitik bultza egin. otsa entzun bai. dakigunetik itzegitera. ez arritu. ezin liteke egundo sartu J ainkoaren erreinura. Berriro ur ta espiritutik jaiotzen etzaigun ura. I I Aragitikan sortutzen danak aragi-joerak ditu. IH Aizeak ere nonaitik jotzen du. Espiritutik datorren ura berriz beti Espiritu. "Israelen zu irakasle ta gauz auek ez dakizkizu? Bene-benetan esaten dizut ez gabiltzala gu itxu. ezin ulertu zuen entzuna eta argitasun eske. Lurreko gauzak kontatuz ezin sinistu badituzute. J ainkoak ez du bakar bat ere ondatzerik nai lurrean. bai. ez det egiten itxura. Maisua.

bere lanetan ageri baida Jainkoaren maitasuna". Giza-Semeaz sinisten ez dun guzia. gure lekutik ain alde. Egizaleak berriz benetan maite du argi-eguna. baña bai bere bitartez emen galdu dana salbatzera. Kristo Judean I~l 1 Eta.17') IlU Ainbesteraño Zeruko Aitak ludi au maite izan du. ISO II\. ibai-ertz artan bataiatzeko lanari zioten ekin. ostera. zuk aitor egin zenion ura bataiatzen jaun ta jabe? Parisaitarrak berak ere gaur nola zaizkion mirabe? Orri patxaran uzten ezkeroz laxter gera iñor gabe". Gurutzetuta au il zanean zabaldu zaion eguna. aldamenean bertan Jesusek egiten zituan lanak. Judea aldera joan zan Jesus. Etzuten begi onez ikusten Joanen ikasle ziranak. eta betiko bizia izan dezaten danak opa duo Ez dakit ondo ulertuko zun parisai onek entzuna. Ig:: 1XI> Argia baño naiago dute gizon batzuek illuna. baña etzala nolanaikoa Jainkoaren maitasuna. berez dago gaitzetsia. sinisgabea. errenkuraka Joani eraso zioten orduan danak. bañan etziran konpontzen bien ikasleak alkarrekin. 51 . eta etzeuden otxanak. ikasle-salla berekin. "Ez ote dezu ikusten. jakiña. Jainko-Semean sinisten ez dun ezkero galtzen da bera. egundo ez da argizale izan txarrak egiten dituna. Ortantxe dago sinisgabeen epaiketaren auzia: ez dutela ar nai izan Jainkoak bialitako argia. Sinisten dunik ez da galduko. Jende ugari joaten zitzaion.( Bere Semea ez du biali gizadi au gaitzestera. Inguru xamar an ari zan Joan bataiatzen ere berdin. maisu. salbatu dezan maiteki bere Seme bakarra eman duo Argan sinisten duen alerik ere ez dedilla galdu. iñork gaitzetsi bearrik ez du. Arimateak Nikodemo zun Jesus jetxitzen laguna.

Semearengan sinisten dunak badu betiko bizia. jendea orri joaten bazaio bekaizkeririk ez izan. Ori baño poz aundiagorik ez dago nere bizitzan. arek galdu du auzia. alare asko aitormen ori sinits nai ezik dabiltza. komeni dana da ni jextea eta ori berriz io. Pozez gañezka jartzen naiz orren mintzaira entzun orduan. ori baita nere poza. benetan neri poz au eman zait bete-betea munduan. lurtarren antzera mintza. Aitak maite du Semea. Bere ikasle-salla ondoan sartu zan Samariara. ori da senar. ni berriz lagun kutuna bere onduan. Putzu ondoan exeri zan ta ura Jesusen patxara. Egun gutxira entzun zuten Joan espetxeratu zutela. itzegin zerutar-gisa. sinismenean gabiltzan. I'n Parisaitarrak ondo zekiten. ikusten zuten bezela. aren esku laga du guzia. Badakizute "ni ez naiz Kristo" esan nuala serio. 52 Samaritarra . Orrek dakina esaten digu.! Zerutar dana danen gain dago.1ir¡ 19 Jesus ondoan ari zalako alaituz bere biotza. 1 gil 1 Gizonak ezin dezake artu goitik ez badatorkio. Zuek eta ni poztu gaitezen. lurtarra ere berriz. Galileara gorde zan Jesus ikasleekin berela. beste biderik ez baizeukaten joateko Galileara. baña ez nekez. Jesusek Joanek baño geiago bataiatzen zituela. bere burua goratu naiak gaurkoan ez du balio. errenkuraka zetozeneiri Joanek olaxe diotsa: "Jainko-bildotsa zala ori ez nizuten egin aitortza? Jendea doakiola? Obe. neurririk gabe artzen du grazia. bazetorrela adierazteko mundura sortu bainintzan. sinisgabea il egingo da. eduki zagun goguan. 1'JO ¡(l. egia da orren itza. ¡S') Andrea duna degu senarra. Goikoak goiko itzak. bazuen norbait etorko zan biozkada. jakiña.

53 . Eztabaidaka etziran jardun: agindu orduko egin. "Semea deitu det Ejitotik" igertze au bele zedin. cta lenbailen zoaz igesi. dcitu arte an itxogin".Aingeru batck dio Joseri: "Artu Aurra Amarekin. Ejito aldera aldegin. Erodes dabil Aurra il nairik.

garia berriz burutan. zu nola aurreratzen zera. eta oso barrutsua. 1'):-. Etzan luzaro bakarrik egon. lenago ere ara etortzen oitua zegon bezela. ixilla. laxter erori bearko zuen itailarien eskutan. andrea maltzur. Putzu ondoan pentsakizunez bakarrik Jesus umilla. judua dala ezagutu du. Erdi txuria. emakume bat. Juduak eta samaritarrak beti asarre zebiltzan. putzu ederra. Emakumea iritxi da ta izerdi-patsa dario. baña Jesusek billatu zuen zugaitz xar baten itzala. artalde batzuk zebiltzan urrun putzuaren ingurutan. bide luzea zeukatelako bixigarri batzun billa.19) J'!'J Ikasleak errira joan ziran Jauna atseden zedilla. Jesusek nola eskatzen zion adiskide baten gisan. artzaiak asko maite zutena zalako leku urtsua. eldu xamarra. 1 :'00 Jakobek bere seme Joseri eskeñitako putzua. Jesus ta emakumeak elkar ikusi zuten berela. itzal gozoan lasai. bere biotzak adierazten zionaren zai. Jesusek laxter eskatu zion: "Emaidazu edatera". Bi aberriak asarre zeuden. baizekin norbait etorriko zala. etzuten iñoiz artu-emanik elkarren artean izan. arriz egiña. 197 Eguerdi alde inguru xamar ta oso bero zapala. etzan geiegirik pio. txantxil txikia sokan lotuta urketari ekin dio. serio. an azaldu zan berela. Samaritarrak erantzun ere zorrotz itzetik ortzera: "Baña. oraindik ere inguru artan bazegon artzai-kutsua. emakume samaritar naizen oni ura eskatzera?". aren azpian erdi etzanik bakarrik Maisu apala. 54 . Eguzki-garrak kiskaltzen zuen zabalune ura sutan. judua zeralarik. txantxil txikia eskutik txintxil zuela. aren ausardiz emakumea noski arritu egin zan.

"Bost gizon izan dituzu noski eta orain daukazuna ere ez dezu senarra. baizik zure pekatu-Iaguna". "Zoaz. Emakumeak berriro zorrotz. zu igerleren bat zera. eskeintzen zion ura zer ote? Etzion entzun iñori. Etzun ordea berritzerik nai. 55 . erdiz erdi .20\ "Ai. juduak ala samaritarrak arrazoiean nor gera?". "Ur au edaten dunak berriro etorri bear putzura. jarririk kopet illuna: "Nola. baña ez. Agintzen dezun ur bizi ori nola emango diguzu? Au eman zigun Jakob baño're geiago al zaitugu zu?". juduak berriz Jerusalengo beren jauretxe xarrera. emakume. putzua oso barrutsu. ur ori. . zedorrek edaten eskatuko zenioke orain bertan. 20<> Emakumea etzan oraindik ere kontuan erori. eta bazenu sinismen apur bat Jaunaren emaitzetan. Jauna. Ura ken bear artutzezkeroz bizi berri baten poza. zaulia. Bere barruan sortuko zaio iturri baten modura eta betiko bizitz-pozera eramango duen ura". bai. egarriturik berriz putzura eske ez nadin etorri". Nere bizitza asmatu dezu. Jesusek . Jesusek ondo ikusten zuen andretxo aren biotza: pekatu txar bat zeukan berekin bere bizitzako lotsa. artzen badu emango diodan ur bizi ura. ontzirik ere zurekin urketarako ez duzu. 10 "Gure asabak mendi ontara joaten ziran agurtzera. urruti dago gañetik ura. Eta biziro eskatu zion: "Ekatzu. "Nola asmatu ote dit nere lotsagarrizko bizia?". senarrik ez daukat eta?" eman zizon erantzuna.asmatu ZlOn egm zun guzla. ta atoz senarrarekin" Jesusek otxan diotsa. bazeneki gaur norekin zauden izketan. beste bidetik iges egiñaz emakumeak. oñazez zeukan zauria. 20'1 "Jauna. ark eman ere agortzen ez dan itur bizia benetan".

1 "Badet nik. badet -dio Jesusekjanari bat Ark emana. Mesías noski ura zala ta bere erritarren billa. nere atsegin dana ori da eta ori nere jana. bete jarri didan lana. Berak baño len beste norbaitek ote zion ba ekarri? Arritu xamar galdezka ari ziran guziak alkarri. itz auek jaulki zaizkion gero biotz barren-barrenetik. arritu ziran emakumezko batekin Jesus ikusi zutelako an itzegin eta itzegin. emakumeak berríz aldegin andikan íxil-ixilla. "Ni naiz datorren ori. Emakumea etzegon konten Jesusek esan zunakin. J esus orduan ia aterea zegoen bere onetik. Judu-erritik etorríko da Israelko osas una. Jerusalen da bera agurtzeko Jaunak aukeratu zuna. "Datorrenean esango digu garbi erabaki dedin". Ikasleak. Jaten eskeintzen zioten: "Jauna. "Beste janari bat badet emen neretzako maitagarri". izketan ari naizena zurekin". putzu ondoan bertan utzirik ekarri zuen txantxilla. gauza guzien gañetik maite detana: nere Aitaren gogoa egin. mundu galdu au pekatutatik laxter askatuko duna. etzion iñork galderarik egin: zer nai zenduke edo zer ari ziñan izketan orrekin? Leku jakiñik ez dago aurki ortarako berexita. judutarrak ezaguna. era berriko agurtzalleak atsegintzen dute Aita". oso goxoa. berak ala naita. Ikusten zuen zer etorkizun zetorren bere lanetik. bere biotza egan zebillen munduko gauzen gañetik. iskanbilla. zalaparta. j() '1 Apostoluak iritxi ziran. Ixil geratu ziran. 56 . bazter guzitan agurtuko da J auna. bai. Espíritu ta egiz gañera. Jauna espiritu baita. artu zerbait bixigarri". itxura zunez oraindik ere geiago nai zuen jakin.1 "Ezezaguna agurtzen dezute.

exkutu antzera. Jesus ari zan bestek bilduko zuen gari-ereinketan. Jesusen itza oso gogotsu entzuten zuten benetan. biltzen dan sariz betiko biak poztu ditezen batera. Bi egun antxe pasa zituen aien artean izketan. eldu xamarrak. lau illabete erein zala ta uzta-garaia badator? Jaso begiak eta ikusi gari-sallen soroak or erdi zuritu.21') Ez al dezute zuek esaten. Baña aitortu zien aurretik. Joango zerate nere ondoren uzta-biltzalle modura bestek landu dun sorora. Azia erein duena eta bai itailaria bera. Bi egun lasai pasa ondoren Galilearuntz azkenik. gerok ikusi degu ederki Mesías degula bera". argatik doaz lanera. Ereindakoa an biziko zan ixil. goratu nairik ainbat mirari eder egin zituena. Emakumeak bitarte ortan egin zun mixiolari. erri aietan zabaldu baizan igerlearen izena. joan zan Jesus zuzenik. profetak beren sorterrietan etzeukatela omenik. itaiketarako jator. egun batzutan aien artean geratutzeko eskari. jai-egunean Jerusalenen ikusi baizuten dena. itari-lana eskura. Bere ondoren etorri ziran Jesusengana ugari. 57 . Salbatzallea zan sinismena indartuz biotz aietan. bere ikasle-saIla ondoan. Itailariak saria jaso. apostoluak iritxi arte sinismena zabaltzera. eta betiko bizitzarako bilduz arnari-aukera. putzu ondo artan gertatua kontatuaz erriari. ara sartu baño lenik. Galileara Emen ederki egiztatzen da alako esan xar ura: batek erein ta besteak bildu. aren neke-izerdi -lekura". eta zuekin bat nator. Andretxoari ala zioten: "Zure esanaz gañera. Galileara sartu orduko an zuen erri geiena.

Galileako erria. Jesusek ezin ukatu ori. urrundik ere sendatzen zitun. Bazter artara ere sartu zan poztuko zuen berria. "Atoz lenbailen. Ala erantzun zion morroiak: "Ortxe zazpirak aldera". gaixoa larri baita oraintxe.sendatu zaio-ta seme kutuna". errege-morroi bat an zeukan zai mesede bat eskatzeko. Jauna. ain zuen biotz biguna. ura zan. . Sinismen otza arkitu zuen nonbait aien biotzean. ikasleekin itxas-ertzean egun batzuk pasatzera. Apalki ala eskatu zion: aren etxera joateko. erio mospel ura alaituz itxaro zuten argia". gizona! "Zabulon eta Neftaliren lur. nere etxera il baño lenago. ezin sinistu ezaupideren batzuk ikusi ezean". Ezpairik gabe sinistu zuen Maisuak esan ziona.Errege-morroia Kana. al zatozte nigana baña naiko sinismen otzean. uts txikienik ere egin gabe dana txuxen betetzera. Jesusek gogor xamar au esan zien lenengo itzean: "Bai. Sinistun egin ziran sendia eta errege mazala Jesus onaren jarraitzalleak genituen bereala. -'J I Etxerakoan beste morroia erten zitzaion bidera. Sendatu eta duan gañera errege-morroi zegona. arrotzen mende jarria. len ura ardotu zuen errira sartu zaneko. bere semea sukar gaiztoak betiko utzi zuala. Jordan atzeko itxas-bidea.) 58 . "Zoaz -agindu zion. Au gertatuta bere bidean jetxi zan Kafaurnaunera. Galdetu zion: "Zer garaitsu zan ori gutxi gora-bera?". gaixo zegona sendatu zala berri ona ematera. ordu ori zala. ura. azkena ez du urruna". eta il-zori zedukan bere semetxoa sendatzeko. aldez aurretik biotz barruan ausnartuaz zoriona. Aitak berela antz eman zion baietz. aspaldidanik adirazita zegon profeten itzera.

bere Aitaren etxe txikian otoi egiñaz pakean. bera sortu zan errira. Liburuakin urbil zitzaion sinagogako gizona. txiroentzat berri ona dakart. Jendeak oso ondo artzen zuen erakusten zitzaiona. abots betean au da Jesusek letu zuen berri ona: Aroztegia itxita dago. Txikitan ainbat jolas egin zun kale aietan aurrera. Arkaitz ondoan an dago bere etxe txikia txintxillik. taller txikia itxita dago. orduko jolas-lagun geienak oraindik an bizi dira. Bere barruan ez da entzuten mallu-ots ta iskanbillik. beretzat beintzat bukatu ziran betirako ango lanak. ixil-ixillik. dana oroituz antxe dabilki biotz mindua umillik. Kale aietan ibillia zan aurtzaroan jira-bira. adiraztera nator lurtarrei J ainko-erruki -eguna". buru zegonak liburutxo bat zekarkion bitartean. danak zioten benetan zala arrigarrizko gizona. Oitura zunez sinagogara sartu zan larunbatean. beretzat oroitz goxoz betea zegon maitasun-kabira. gaixoentzat osasuna. mutur batetik bestera laxter igaro zan bere sona. baituei askatasuna. aspaldi xamar utzi zun erri artan egin zun sarrera. beren laguna orain Judean danen aotan dagona. an exeri zan beti bezela lengo lagunen artean. Apal ta ixil joana zan andik. Kanpo aldetik etorri baita arotz-semearen sona. bere erritarrak triste xamarra egin diote arrera. Nazaretera Joan zan Jesus Nazaretera. ixil ta apal etorrera.LiS 739 Asi zan gero sinagogetan zabaldutzen Berri Ona. Argia dakart itxuentzako. uts-utsa. itxi ta joan ziran danak. I 59 . Zenbat izerdi etzun ixuri Jose aitaorde zanak? Ai zenbat laztan goxo etzizkan eman antxe bere Amak! "Jaunaren Atsa nerekin dago ta ni naiz igurtzi nauna.

miraririk ez baita egiten ez badago sinisterik". I "Entzun dezuten au gaur bete da" esan zuen ausarditsu. 60 . Baña Jaunak etzuen Elias utzi aien eskuetan. Alargun asko zan lsraelen Eliasen egunetan.:'n Exeri zan ta kontu zunari luzatuaz liburua. irakasle segurua. gure artean egona? Zergatik eman ote diote oni orrelako sona?". Danen begiak zorrotz zitula jasorik bere burua. arotz zanaren semea ez al degu bada ori?". sendatu zaite lendabizi zedorri zu. maisu. Kafarnaunen gauza aundiak egin dituzuna. Isek egiñaz ala entzuten zitzaion gizon askori: "Jose. Israelen ere bazan amaika legenar gaiztoz beterik. olakoentzat bere erritarrak izaten dira txarrenak. Jesusek ondo entzuten zuen jendeak ixil ziona: "Ez al degu au Joseren seme. Jesusek ondo ikusten zitun bere entzuleen barrenak: indar eskaxa zeukala oso erritarren sinismenak. begi-belarri zegon jendea. oraindik ordea itxu: "Nork eman dio eskubidea? Zeñek egin du au maisu?". Sarrera txarra eduki dute beti gizonik onenak. Errian etzun iñork merezi orrelako mesederik. baña Sidongo Sareptan. Eliseok etzuen sendatu siriar Naman besterik. Jesus asi zan izketan garbi. bere ondoan begi-belarri arretaz zegon iñori. Baña jendeak entzun bai pozik. itzaldi eder bat egin zuen garbi. "Esan xar ura no ski botako didazute itxu-itxu: 'Sendagillea. iru urtean euririk egin etzuen garai aietan. benetan jakintsu. Ain aginpidez itzegitea etzaien ondo erori. Igarleentzat jaioterria beñere ez da izan ona. arretatsu ingurua. zure sorterri onetan ere beste ainbeste egizu'. andre alargun batek ar zuen.

Nazaret nola dagon jasoa arkaitz-penditza batean. biak batera bere ondoren jarrai zioten Jesusi. Sinagogatik Simon Pedroren etxera zan zuzenean. "Zer nai zenduke? Zertara zatoz? -oiuz zion zakartua-.1 Kafarnaunera joan zan aiekin urrengo larunbatera. danak zioten batera ongi irakasten zula Jesusek agintedunen antzera. 2S3 Aurreraxego Zebedeoren bi seme zitun ikusi: Santio ta Joan. Deabruak berak ere egiten baidute agintzen diena. ikusi zitun ontzian zeudela. Ala bearrez. bai. bazan gizon bat an deabruak artua. Jesusek laxter agindu zion: "Ixilik ortikjoan adi!". danak diote omena".')(¡ Galileako itxas ondoan aruntz-onuntz zebillela. Simon ta Andres. nor zeran zu: Jaungoikoaren Santua". kai-bazterrean lanean sare ta guzi. "Nor da ordea gizon au? --danak ao batez ziotena-. joan zan karraxika larri. ixil-ixilik Jesusi jarrai zioten biak berela. Bere purrustan astindu batzuk eman zizkan gizonari. Dei egin zien ta beren aita bakarrik ontzian utzi. badakit ondo. Kafarnannen Simonen etxean 25. Arritzen ziran ari entzunik. bere ondoan arkitzen ziran ikasleen arrigarri. 61 . sendatu zuen eta mirabe asi zitzaion lanean. sinagogara sar zan oitura bezela erakustera. Bere mendean baidauka dana. :')'. ara eraman zuten andikan amildutzeko ustean. Simonen amaiarreba gaixo zegola jakin zunean. "Atozte" esan zien ta dana utzirik zegon bezela. ikasle batzuk ere berekin zitula aldamenean. Baña etzion kalterik egin. bi anai.251 Sumindu ziran sinagogako danak auek entzutean. Gero ta gero aipatuago Judean bere izena. Agian gu galtzeko asmoan zaitugu onuntz sartua. Ikasleak !. J esus ordea danen tartetik pasa zan pake-pakean.

eske bera zuten egin: "Etzaitezela iges iñora. itxas gañean egunsentia nabarmendu zan orduan. min ta gaitzak. arrantzaleak sare konpontzen ari ziran kai onduan. aien aotik ez baizuen nai omenikan irabazi. Oartu ziran palta zutela. eta orrela jarraituko du gerora andik aurrera. oietan ere nai nuke itzegin". lagunak billa zebiltzan. sinagogetan itz ta sendatuz berriz zetorren gaixoa. 62 . "Zu zera Jainkoaren Semea" danak zegiten karraxi. eskuak jarri utsez garbitu gaitzik gaiztoenen sitsak. Itxas-ontziak dantzan zebiltzan seaska baten moduan. Orrela ondo betetzen ziran igerle xar baten itzak: bere gain artu zitula gure eritasun. geratu zaite gurekin".Illunabarrez jetxi zanean. sendagille ona bazan ere ematen zioten lana. Arrantza Jesusen ibillerak Goizean goizik jeiki zan J esus ta bakar-leku batera danak utzita ezkutatu zan ixil otoi egitera. Ikasleekin erririk erri zearkatuz itxasoa. Gauz aundiren bat egin aurretik au zuen bere joera. Jesusek berriz zorrotz nai zien itzegiten galerazi. Bere bidean etzun paltako nor alaitu. nor jasoa. Gizon askorengandik zoazen aingeru loiak igasi. ortara etorri nintzan". Gizataldea urbil zitzaion. ondo egiñaz igaro zuen Galilea alde osoa. Danak utzita aldegin zuen. "Beste erri asko daude. Baña Jesusek ikasleeiri etzien entzun nai izan: "Goazen aurrera erririk erri. eginkizuna baizekin. Jesusen itzez iges zoazen andik deabru murritzak. Jenezaretko itxas-bazterra pake-pakean zeguan. nonaitik Jesusengana deabrudun ta beste edozer gaixo-mota banan-bana zekarzkioten. gañez egiñik etxeko atari dana. "Ez al dituzu ikusten zure atzetik nola dabiltzan?".

aien animei ere zabal nai zien zekarren berria. bere besoak zabalduz. "Nai det: senda zaitezte" diotsa. Jauna!" besterik ez da nabari. danen gañetik al zun bezela jasorik bere abotsa. bazan itza ta solasa. ala baiziran sare konpontzen patxaran arrantzaleak. ango erren ta elbarri. danak Jesusi eskari. itxas-ertzean Jesus onaren aldamenean jarria. Simoni esan zion txalupa urrun zezala ertzetik. bete zan kaia berela. danak ukuitu nairik tartean Jesus estutzen zutela Zerbait itzegin nai zien baña eziña zegon tokitik: estutzen zuten ta ezin erten zan berriz aien erditik. ler egin zuten loa galduta. ango muleta. Anka jartzeko lekurik etzan. bañan Maisua etzan ortara bakarrera etorria. entzun orduko jendea dator udan eltxoa bezela. ura sari eskaxa! Gizonak ondo bizitzeko lan kaxkarra baida arrantza.J Asarre xamar arrantzaleak. gazte xamarra. :270 Laxter zabaldu zuten berria Jesus kaian zebillela. Arrai banaka batzuk besterik ez. bestea ezin. eta orrela itz egin zion jendeari itxas-ontzitik. Jauna! Erruki. besterek bear ekarri. Bat txutik dator. ango angaril. "Erruki. poztu ere ikasleak. urean bota arratsa. Urrun ikusi zuten orduko etorri zaien burura zalantzik gabe Nazareteko igerlea zala ura. 63 . Aien aurrean samurtu zaio Jesus onari biotza. jantzia berriz israeldarren modura. Gorputz eriak senda ondoren kontentu zegon erria. Aien biotzak alaitu nairik arinduaz naigabeak. danak batera sendatu ziran. Ango bultza ta ango karraxi. bere gain artutako gizonak maite zitun Igerleak. 26:-\ Itxas-ertzetik bazetorren bat arrantzaleen lekura. ura jendearen poza! Ala zan: Jesus an zetorrena.

ona egiñaz goseak ase. ikaratu zan benetan Pedro arrantz ura ikusita. itxas erdira ontzi aulean Jesus ta bere ikasleak sartu dira. Beren ontzian itxas-ertzeruntz eramanta legorrera. "Alde nigandik --esan zion-. Itzaldi eder ura bukatu zuneko. "Uts geratu gera gau guzian jardunagatik lanean. gauz arrigarriak erakusten ari zanari begira. lau ikasleak batera Jesus onaren ondoren alai jarraitu zuten aurrera. eta geiago ezin kabituz gañezka zegon ontzia. Gizon apala nola baizan au. Egokiera zuen lekuan Berri Onen predikari. zeuden bezela danak utzita. biar an. bazebillen ibilkari. Etzan aspertu-errexa Jauna. "Ez ikaratu.:? 79 Ao xabalka zegon jendea itxas-ertzetik ontzira. bañan alare botako ditut laxter zure izenean". 64 . Etzuten berak ezer atxitu gau guzian ibillita. Jesus sendaketan Jesusek ondo ordaindu zien beren nekeen saria. auspez aurrean jarrita. legorreraño aiek ekartzen bazituzten naiko lanak. osasuna gaixoari. gelditzeke biraka erri xarrari. Gañezkaraño bete zituzten an zeuzkaten ontzi danak. Egun batzuen buruan berriz Kafamaungo errira. urbildu ziran auen ontzira biak abisu emanak. bete zan jendez. Jauna. beren bidean Jesus ta bere ikasleak sartu dira. gaur emen. Maisuak esan zion Simoni dana bukatu zanean: "Bota sareak eta sar zaite aruntz itxas barrenean". Etorrí zala zabaldu zuten berriz inguru guzira. Beste bi ikasle ziran gau artan arrantzan jardun ziranak. gaurdanik giza-arrantzale izango zera". pekatari bat naiz ni ta!". Arraiz betea atera zuten sarea autsirik ia. sartzerik ere etzegola atarira. berak goiz artan itzegin zezan lagundutako guzia.

ta uste on izan". aien aurrean zun esan: "Barkatzen zaizkitzu pekatuak. Lege-gizon ta parisaitarrak. Asi zÍran: "Barkatzen zaizkitzu pekatuak" aditzean: "Pekatuak nork barka lezazke Jainkoak berak ezean?". ar zazu zure oatzea ta zabiltza' . Jakin zazute gaurtik aurrera. ta ez epaitu orrela. An joan zan. gaixo egon ez balitz bezela. betiko gisa. "Seme. Oiu egin zuen berela: "Jeiki ta zoaz!". ondoren berriz itzegin. Jesusen itza entzuten txutik egoten ziran atsegin. sendaturik bere gaitza? 2X6 Urrikaldu zan Jesus otxana aurrean ikusten zunez: lau gizon sendo gaixo batekin. Maisuak ondo bazekin bere atzetik nola zebiltzan: paisaitarrak zer arrapatu bazter danetan ixpitzan. Jesusen etsaiak danak. 'Barkatzen zaizkitzu pekatuak' esan detalako aixa. 'Jeiki zaitea. erriko jende txe beartsua konten zegon Jesusekin. seme. 285 2k9 Erri txearen aurrean pozik ari zan Jesus etxetik. nolabait bere aurrera jetxi zuten tellatu gañetik. beraizik noski. 65 . n4 2XX Lendabiziko gaixoak senda. esango banio ta biali. Gaixo batekin zetozen batzuk. "Gaizki epaitzen ari zerate gaur ere. badaezbada zer ikasiko ixpi jarrita zeudenak. Zirikalari. Orduak bertan igarogatik andikan nai ez aldegin. uste on eduki zazu sinismena dakartzunez. barkatzen zaizkitzu pekatuak" esan zion maitasunez". Parisaitarrak gaizki pentsatzen beren barrunbe beltzean: "BÍrao zikiña besterik noski ez dabil onen etxean". au geldi kopet illunez. Giza-Semeak mundu onetan eskubide baduela pekatu danak barkatutzeko". ezin sarturik atetik.283 Ingurutako errietatik ango aundizki geienak ekar erazi zituan onuntz Igerlearen izenak. ao xabalka jende guzia txintxilik bere itzetik.

etzaigu gaizki etorko emen gurasoen esan xarra: Oparirik ez det nai. Zureak. Jesus an zala jakin zuten ta ara bildu ziran danak: pekatari ta zergari asko Lebirekin zebiltzanak. jendeak ezin aldegin. gaixoak dute sendagilleen bearra. ikasleeiri galde ta errit jende guzien aurrean: "Zergatik jaten dezute zuek jende oien bazterrean? Ez dakizute galerazita dagola lege zarrean?". "Ez sendoak. ala zioten: "Orrelakorik ez da gertatu lurrean". tripa jaten bazterrean. Mateoren deia Parisaitarrak zaputz utzirik aoa bete ortzekin. jakin zezaten guziak. Maisuak beti bezela garbi azaldu zitun egiak. Parisaitarrak beti bezela asi ziran marmarrean. bada-ezbada zer gertatuko eme zeduzkan begiak. parisaitarrak ere. Parisaitarrak berriz setatsu. I Baraua noizko Bazkari on bat eskeñi zien. ez. Bañan atzetik jarraiz zetorren gizataldea berekin. pekatariak damu ditezen egiten det deadarra". tripazai jaleak. Aien marmarra entzun orduko. itxas aldera jo wn berriro Jesusek ikasleekin. murritz beren asarrean. deia entzun zuenean. Lebi zeritzan bat an ari zan bere zergari-Ianean. Jesusen aipamenak eramanak. Maisuak lendik ikusi zitun an zebiltzala ixpiak. jan-edanean asez. Bere ondoren zetorren salla sakabanatu zanean. neretzat errukiak du indarra. 66 . berriz. zergatik barau ez dute egin bear zure ikas)eak?". betiko itzak zitun Maisuak.I Elbarri zana ikusi zuten jauzika beren aurrean. dan a utzita bere ondoren etorri zan azkenean. beren eziña ezin burutuz. oso aberatsa zanak. Barau-kontuan ekin zioten berriz lengo nastalleak: "Joanen ikasle danak dituzu oso barau-maitaleak. "Atoz nerekin" zion Maisuak.

bcre galdere/' lílluralurik /cu!.tulen iru CgUllCll huruan.[\eren sallean elzelorrela jakin zUlcn heranduan. Ul i .anima hiur(u ziran naigahelurik ordualL Eli/'. 67 . barruan arkilu . ralxaran galde-eranlzullcka jakilllsu halen lTlot!uan.kan araí/en onduan.

On egitea Jesusek ori zuen bere atsedena. txiro. Andik-emendik aberats. artu bearra neurria . emanak eman etzan beiñere gutxigotzen almazena. baña etxean osasuna palta. askotan lau-bost batera. Atsedentzen ere etzioten uzten atzera-aurrera. beti eskari bere ondoren jendeak zeukan laxterra. etxe artan etzan giro. barau gogorra benetan.105 Ardo berririk ere ez da iñoiz sartzen zaragi zarretan. . jarririk zure eskuak gañean". maite zun itxas-bazterra. txiro: alaba bakar bat ta il-zori. besteren negar ta penak ere beretzat negar ta pena. Gaurkoan ezik orduan ere bazan munduan okerra. Orduan ere urbil zitzaion gizon aberats bat. Berriak tarrat egingo luke zarrak daukan ebakia. bere aurrean auspez jarririk asi zitzaion eskean: "Amabi urte ditun alaba il-zori daukat etxean.29') 103 "Nork egiten du baraurik senar berriaren eztaietan. izan ere nork galduko zuen bada alako aukera? :\00 J04 Zeñek eransten dio soñeko zarrari puska berria? Alde batera ez datorkio ondo. zarrak zarrakin. ordu estu latz aietan egingo dute auek ere. 68 . biotz erori. betiko norbait bazetorkion bere ondora eskera. esku betean zabaltzen zuen Maisuak on ta eskerra. bai. Jesus bertan ikustean. Jairo. Jauna. zaragia ler.101 . Jairo 306 Itxas ondoan zegoen Jesus. Itxas ondora etorri zan ta. Diruz aberats. naigabetua biziro. berriak berri. ez da egokia. Ezker-eskubi on egiteko borondaterik onena. illun zetorren. berria baño zarra naiago baidute leku danetan". senda zaidazu. senar berria berekin duten egun goxo alaietan? Kenduko zaie senar berria. Ardo zarretik edan ezkero berri eskari neketan. ardoa berriz ixuri bien kaltetan.

310 Jesusen berri jakin orduko sartu zan jende tartean. gaitzak etzion aldegin.307 311 J esusek ezin eraman zuen urkoaren naigabea. Bere ondoren zetorren ere berebiziko jendea. Bera ukuituz sendatu zana nor ote zan nai zun jakin. dana betea. etorri bezela bazijoan ixilik gure amona. beren erdian Jesus estutzen zutela.\1 2 Baña an zebillen doi-doi txutikan. etzun ezeren aurrerapenik ordura arte beñepin. Buelta emanik "nork ukuitu nau?" galdetu zuen berela. ukui zuneko sendatu zan bat-batean. bere soñetik indar berexi batek ziola aldegin. jendeak ala erantzun zion: ezer ere etzekitela. 309 31 Gaitzak ikusi zitun lenago sendagille askorekin. lotsatzen baizan an agertzea orregatik zoriona. Baña Jesusek antz eman zion an norbait bazebillela: aren jantziak ukui zituna beste aiek ez bezela. "Ukuitzen badet sendatuko naiz" pentzatuz bere artean. esan orduko txintxo artu zun etxe artako bidea. bere ondas un guziak ere txautuak zitun aiekin. 69 . bizkar makurra. Amonatxoa 30)'\ . amonatxoa: exur ta larru. Diruak jan. Pedrori. etzaion ondo erori: "Jende artean ia lerturik zarabilkite zerori. beste ikasle danei bezela. zer gertatu zan baizekin: sinismenezko jokoa zala egin zutena arekin. bai. Biotz barruan pozez gorderik eta gañez esker ona. Etzuen iñork jakiterik nai an gertatu zitzaiona. aguro asko ezagutu zun ori bere gorputzean. arritzekoa ez al da 'Zeñek ukuitu nau?' galdera ori?". egin zizkaten. amabi urte aietan zegon odol-jario gaixoa. Jende artean ara-onera ezin emanik pausoa. motela eta lausoa. Uste bezela. ixilik. 14 Maisuak etzun ala pentsatzen. Jende-pil artan Maisuak egin zuen galdera.

jairoren alaba I Oraindik leku berean zegon izketan Maisu mazala. Puska batean egiten zuten karraxi. aien artean negar-itxurak egiteko sail aparta. pasatzen etzan atsegin. ango samin-deadarra! Ango istillu eta oiuak. txiki-aundien negarra! Joan-etorri ta ezin egona. il zaizu alaba". "Zertan ekarri aziko dezu? Egiña dago arena". "Zure fedeak salbatu zaitu. il zan ezkero bein galdu zuten zearo itxaropena. An joan zan alai. betea zegon barrun ta landa il zanaren etxe xarra. Santio ta Joan bakarrik eraman zitun berekin. eta berela nola geratu zan osasunez beterik.\1 ') I Amonatxoak antz eman zion etzeukala gordetzerik. Ango zaratak. Sinismenaren lanak olakoak dira. txoko guzitan marmarra. sinistu zazu. minuturik ere etzan izango amonatxoa joan zala. eta. auspez ikusita benetan zan amonatxoaz kupira. 70 . alabatxoaren gurasoak ere berdin. aztu zitzaion amona. ustez etzuen egin kalterik. q Aula zan nonbait mirabe aiek zekarkiten sinismena. lasaitzearren bere ondoan negarrez zegon gizona: "Ez negar egin. Jende artetik tira ta bultza. laxter bizira etorriko da orain illotzik dagona". jakiña. ango ai-otsak. Etzuten asko goxatu beintzat orrekin aitaren pena. orduan ere gaurko antzera itxunuik etzan palta. Etzula egin sinismen osoz bera ukuitu besterik. noizbait iritxi zan Jesus artu zitun bost lagun aiekin. Pedro. eman zioten Jairo jaunari beldur zuen berri itzala. zuk eduki uste ona. negar-zarata. zoaz pakean sendira". Maisuak entzun zuen berria. Diruaren truk ekartzen ziran txistua ta zalaparta. \ Maitetasunez jarri zitzaion Jesus begira-begira. bere aurrean auspezka. bere morroiak esan zioten: "Jairo.

Maisuak bere beatzak jarriz begi itxu aien gañetan: "Uste bezela gerta dedilla". Ta bat-batera danen aurrean zutitu zan neskatilla. baña. beren begiak neskatxa illa etzuten bada ikusi? Jaunak etzitun aintzakotz artu. lotan baidago neskatxa". ainbestekorik etzan gertatu iñoiz Judea xarrean. ta gelara sartu zan ikasle. alperrikako jolasa? Ez negar egin. neskatx gaztea otz-illa. aiek aruntza ibiltzen ziran guztiak. An zegon bakar. ori-oria. Biak: "Bai. ondoan zitun erruki eske artu gabe atsedenik. atsedentxo bat artzeko ere etzioten uzten betik. "Zergatik ainbat negar iskanbil?" -esan zien Jaunak lasa-o Zergatik ai-ots. gorde bearrean. Jesus berriro sartu zaneko itxuak ere zuzenik. beste itxu bi asi zaizkion oiuka bere atzetik: "Dabiden seme. zoazte emendik. 32h Arritu ziran guraso on aiek mirari aren aurrean. Jauna! --erantzun zutenSinisten degu benetan". eta une artan bertan. Jesus begira ixilla. zutitu zadilla!". oiu ta txistu. Mirari bikain au egitean erten zaneko etxetik. laxter zabaldu zuten berri au Galileako lurrean. 71 . Ez kontatzeko agindu zien. guraso xarrak negar-zotinka. Oiu egin zun: "Zuri diozut: neskatx. Jesus noruntza. ltxu bi sendatzen Aiek ordea maltzur iseka egin zioten Jesusi. gutzaz erruki!" eskari jende artetik. Baña gordetik zer ikusiko parisaitar azeriak. Jesusek ala galdetu zien: "Badezute sinismenik? U ste dezute zuen begiak argi dezazkedala nik?".Etxe barrura zanean Jesus bere lagunakin pasa. as arre xamar aldegin zuten andik Jesusen ixpiak. Benetan pozten zitun erriko jende arlote txikiak. argia piztu zan itzalita zeuzkaten begi aietan. aren guraso ta guzi. bere artan danak utzi.

Txoko danetan ikusten degu Jesusen ezin egona. Zijoan lekuetara berriz bazeraman zoriona. Jendea ala ikusirik min ematen zion Jesusi. "Uzta ugari da -zion-. ez dute nork erakutsi. Etzan alare aspertzen Jesus. ondo egiñaz zabaltzen zuen zeru-erreinuko berri. etzan atseden artzeko onuntz etorritako gizona. edo gaixoak sendatuz Berri Ona danean zabaltzen.1 Aiek aldegin ondoren laxter dakarkiote Jesusi gizon mutu bat. sendatu beso igarrak. sendatuz amaika eri. eta asi ziran beren mendeko jendeari erakusten: Satanasen laguntzaz zitula deabruak erauzten. aien billa Artzai Ona. uxatu deabru tzarrak. ardi ugari zeukan galduta. iñork gutxina pentsatzen zuen lekuan an zan azaltzen: asarre iñoiz eliz barrutik tratalariak bialtzen. mutu ta zakar etorri zana iztuna ta apala utzi. Erri apala lilluraturik zeukan Jesusen indarrak: gorrak entzun ta itxuak ikus. Maisuak etzun on egiteko egokierarik galtzen. orrelakorik etzun ikusi Israelgo erri xarrak. Parisaitarren maltzurkeri ta gaizki esakak igerri. egi-egarri zeudela danak nork emanik ez egirik parisaitarren erruz zeudela okerbidean jarririk. deabruduna. 72 . an zebillen erriz erri sinagogatik sinagogara. Maisuak laxter zun deabrua gizonagandik erauzi. zakar xamar ta itxusi. Pekatu gaizto onekin benetan Jesus naigabetu zuten. illak piztu ta malkoak txuka. otoi ez dezan uzta-Jabeak langillerik gabe utzi". Erri maitean mixeri ura Igerleak ikusirik. etzeukatela artzairik. ardi galduen gisa zeudela. Jesus Jerusaleuen 1. baña igitailariak gutxi. zoratzen dabiltz egi atzetik.U Parisaitarrak beren buruak iruzurtu nai zituzten.

Ogei ta emezortzi urtean bazegon ixil. Arritzekoa etzan bada aien lenen sartzeko ardura.\46 Aldiz-aldizka astintzen zuen aingeruren batek ura. putzu aundi bat eta ebreoz Betsaida zeritzana. ixpiak ere etzioten bada noski pakean lagako. 34:~ . ekin zioten berela: "Larunbata dek. pazientzian. baña ixpiak urbil zaizkion. asarre. laguntzik iñondik etzan ageri. traste zar ori nola daramak orrela? Ez ote dakik lan egitea gaur zillegi etzaikela?". Ez al dakuszu bakar-bakarrik laguntzik gabe nagola?". Jesusek laxter antz eman zion gaixoa bakar zegola. angaril zarretan jarri. urrikaldurik ondora joanta galdetu zion beiñola: "Sendatu nai al zenduke?" "Jauna. itxu. ito zorian. lendabiziko putzura. 341 Legorpe ontan egoten ziran eri. bizi. 73 . elbarri. erren. zai ta beti ezin eri. 340 34·1 Jerusalengo eliz ondoko aterpe batean zana. exeri. putzu ondoan egiten zuten garaia zan arte etzana. urte luzetan alper-alperrik. edozer gaitza eduki arren. etzeuden andik urruna. artu angaril astuna". ezin nezake iñola. Ala bearrez larunbata zan. juduak jaia zutela. Zenbat asarre-purrusta ezin aurrea artuz alkarri! Oraintxe urbil zitzaion laxter sendatuko zun laguna: "Ar zazu zure oia ta zoaz. Bere lekua an edukiko zuen aste guzirako. luzetetsirik. Ezin zuena berak. nola sendatzen ziran begira besteri. Jerusalengo eliz aundian Maisurik ez da paltako.:\39 343 Itxas-ertzetik egin zun txango juduen jaia zalako. putzuko ura noiz astinduko begira. sartzeko larri. Txoria bezin alai gaixoa doa karrikak barruna. Gaixo ugari egoten zan an sendatzeko asmoz joana. sendaturik gelditzen zan nastu ondoren sartzen zan ura. pazientzian.

74 . J aunari esker orain ederki sendaturikan zegona.1 Gaixoa etzan asko beldurtu. an zebiltzan bitartean. piperminduak. "Jaunak. Parisaitarrak nola artzen zuten larunbata estuegi. orduan galde zioten aiek: "Baña nor dek gizon ori?". laxter esan zuen Jesus zala sendatu zuen gizona. baña zergatik egin bear zun beti larunbatez lana? Jesusi berriz ajola gutxi larunbat jaia izana. deabrua du -ilko lutekena ziñez-. orain zeñen gozoro zabiltzan! Ez pekaturik egin geiago gerora zure bizitzan. Jesusek Jainko zala aitortuz Aitaren berdin egiñez. Bazter guzitan zabaltzearren egin zion esker ona. ondo. orduan ta amorratuago zeuden ixpiak samiñez: "Birao dario. ni ere Aren antzera" Maisuak zorrotz erantzun zien. erri guzia berekin dauka eta zer egin jakiñ ez. "Sendatu naunak esan dit: Zoaz". eramateko oia agindu ziona larunbatean. Ogei ta emezortzi urtean angarilletan egona. etzaion gaizki erori: esana egin zuen. etzion kalterik egin iñori. orretxengatik beraizik ere egiten baizuen dana. bertan itzetik ortzera. Baña sendatu zanak etzekin nor zan ordura artean. ez dakit batere nor dan" erantzun zien pakean. Ixpiak ondo zekiten. pasea baño okerragoko zerbait ez dezazun izan". Geroxeago ikusi zuen Maisuak bera elizan: "Orra: sendatu zaitugu. Lepoko zañak ler zori. "Aita lanean ari da beti. larunbatean on egitea ere etzala zillegi. parisaitarrak. Maisuak esaten zitun zorrotz askoak amaika egi: errukiorra zan batentzako ori ez al zan geiegi? Parisaitarrak elkar artuta joan ziran kargu artzera: "Larunbata jai ez egiteko Jainkoarena etzera". nor zan sendatu zuena.

Aitak berak eman dio bere baitan bizi izan dedin. Jesusek esan zien berriro: "Jakin zazute egia: Semeak ezer ez dezakela berez egin. Aita bezela Semea ere izan dedin goretsia. Semeak ere berdin. l:'íH . \57 %1 Aitak maite du bere Semea. Arrigarriak egingo ditu ta egin ere berela. eta bere abots ori entzuten dutenak biziko dira. Zabal begiak. aien aurrean arri egiñak zuek uzteko moduan. alegia. Semeak dagi Aitak egin ta ari egiten ikusia. Maisua gero ta ausartago ikaratu bearrean. Aitak ez du iñor epaitzen. epaiketa-Ian guzia betidanikan Semearengan dauka erabat utzia. eriotzetik bizitz-argira joango da txuxen egari. Gizonaren Semea dalako baidu ori dana egin.Jesus. eta benetan sinistu onuntz ni biali nauenari. berak zer egiten duan. beti an dute aurrean. ea sinisten dezuten Aitak bialia ni naizela. Arrera ona egin dionak zabaltzen detan itzari. epaiketarik gabe emango zaio bizia berari. aurki badator eta bertan da: gorputz ilJen illobira Semearen abotsa sartuko dan ordua etorri da. Aita beregan dauka bizia. Aundiagoak egingo ditu bizi dan arte munduan. Jainko-Seme 35S Parisaitarrak alper-alperrik dabiltz beren asarrean. Semeak ere baidagi Aitak egiten duen guzia. Aitik maite ez duanak ain gutxi Semea. ura bera erakusten dio Semeari're orduan.lh2 Aitak berriro illak bizira biurtzen ditun bezela. eme zaudete esango detan egira. Ark bialia. nai dituanak piztuko ditu Semeak ere orrela. Epaitutzeko eskubidea ere badauka berekin. Argi ta garbi esaten du nor dan patxara ederrean. zemai guziak alperrik dira. 75 .

\ 367 lllobietan daudeneiri laxter beren illobira Semearen abotsa sartuko dan garaia etorri da. . 3(. bizi zaitezten. Nitzaz aitormen egiña dago liburu oiek danetan. ni Aitak onuntz biali naula aitortutzen dutenena. Atsegingarri zan askorentzat ark zekarren berri ona.l70 76 .l()\. ezagutzen ez dezutelako arek biali dun ura. nere eginkizun danetan beti dabilkit Aitaren naia. ez da aitormen zuzena. ezin sinistu alare nere itzetan. betiko bizitza an arkituko dezutelako ustetan. ta au esaten dizutet zuek salba zaitezten bakarrik. oraindik ere bazterrik bazter entzuten da bere sona. . okerra egin dutenak berriz betiko ondamendira.Í'l Ezin dezaket ezer neronez. Or zabiltzate buruak austen lengo liburu zarretan. Nere buruaz aitor egiten badet.lh. entzun da gero epaia ematen det nik. Ez al zenuten entzun Jordanen Joan zanaren deadarrik? Ark ere nitzaz aitor egin zun. Zuzena egiñak bizitzarako piztuak izango dira. Ez baidet nik iñongo gizonen aitormenaren bearrik. neretzat ez du indarrik. Baña badaukat Joanena baño goragoko aitormena: nere Aitak egiteko eman dizkidan nere lanena. Aitaren aitor bat da ori. ta zuzena da Aita baidet nere zaia. Baña beñere ez dezute zuek aditu bere mintzura. nere aitormena ez da izango sinisgarria. Jordan ondoan ildurapean argi egiten egona. Ez naiz beiñere nere gogoa ezertan billatzen saia. Dakizutenez. ez dezute oraindik beiñere ikusi bere itxura. Joan etzan berriz bada-ezbadako gizona. Eta gutxiago aren itzik oraindik sartu burura. ura dala biali nauena. aren aitorra egia baida merezi du sinismena. Bada beste bat nitzaz aitormen egitera datorrena.

baña badakit ondo nik zuen biotzetan ez dagola Jainkoaren maitasunik. jaietan Ianik ez egiteko agindu ori austeak. Ango bero zakar ta autsetan beren edari ta janak. baña etzeuden andik urruti beren zirikatzalleak. Galburu mozten .371 Gizonen aintza billa ez nabil. Jainkoaz aztu. Juda aldean. ark saIatuko zaituzte. ortan zerate mutillak. bai. 77 . galburu batzuk moztu ta aletuz jaten zituzten aleak. larunbata egun ura. Aiek sumindu zitun Iarunbat jaietan Ian egiteak. beste edozein artzen dezute. 373 Aitaren aurrean saIatuko zaituztedanik ez uste. etzaIa ori gezurra. jan-edateko esan ziteken ia zutela oitura: goseak zegon edozein sartzen baizan besteren sorura. Moiseren seme omen zerate. nere egintz eta Ianak nola sinistuko dituzute?". Etzion miñik eman iñori gaIburu aiek jateak. etzabiItzate Aren ospearen billa.17') Etziran beti ikasleak ere aseta bizi ziranak. sartu nai bazioten beIdurra. ala bearrez jaia izaki. Juda aldean gose ta egarriz amaika pauso emanak. Beren bidean zijoaztela Jesusekin ikasleak. :1"14 Asi ta buka au zan Jesusek eskeñitako agurra. bakardadeko leku aietan ematen zizkaten Ianak. ez nai sinistu biaIi naunik. T72 3"76 Ez daukazute zuen biotza Jainko-naiera umilla. Arek nigatik idatzi zuna sinisten ez badezute. egiz. ezta ikasIe aiek soroan egingo zuten kalteak. Ez dakit gure parisaitarrak jarriko zuten muturra. Jainko-Semea zaIa. ezer ere jan gabeak. nik ez daukat sinistunik. zuen sinismen aul ori nola ez da geratuko illa? Zuen aintzaren atzetik beti. Ieku onetan zebiItzan. ordu luzetan ara-onera. Aitak biaIita nator. ikasle aiek egiten zuten modura.

Saulen iges erri batetik beste batera joatean? Apaizen eskeintz-ogiak artu ta artatik berak jatean? Nola zabaldu zituen gero bere lag unen artean? Erri guzitan elkar artuta parisaitarrak zeleta. Danak leizera joango zerate. zer esaten zun. bazekiten artzen beta. I Etzerate oroitzen zer egin zun Dabidek bein batean. urbildu ziran ikasleengana: "Zergatik ari zerate egiten jaietan libre ez dana?". Giza-Semea larunbataren jabe ere bera da-ta. beti amorruz beteta. nor sendatzen ta nola sendatzen txeetasunak jakiten. zer egiten zun beren begiz ikustera. parisaitarrak beti an zitun zer ote zun itzegiten. baña alare zenbat zarata! Adarretatik artuz bederen ezdabaidik ez da falta. Okerbidetik zoazte. itxuratiak. Sinagogara sartu orduko aurrean oien kopeta. Sinagogara sartu zan zeru-bidea erakustera. Beso ¡garra Samintasunez eta errukiz erantzun zien Maisuak: "Lapur-zuloak zuen biotzak. bistatik galdu-beldurrak ondo begiz joa zebilkiten. leku onean dabiltz zuen gain geratu diran gaixuak. zer zabiltzate gaizki esaka kezketan? Erri batean eztabaidaka jardun ta joan zan bestera. itxu-aurreko itxuak. ez dakit zer lan egiten zuten. gutxitan gozo ekingo zuten. J aunak etzuen urrats bakarrik ere gordean egiten. maltzur. Ikusi zitun parisaitarrak eme ara ta onera. 78 . Gero Jesusi ekin zioten: "Ori ez ote da lana? Edo legerik ez da zuentzat? Libre al dezute dana?". Ez dakizute apaizak ere larunbateko jaietan nola gogotsu aritzen diran beren eliza-Ianetan? Larunbat jaia izanagatik ez dago txarrik orretan. itxuraz berriz zintzuak. gizon beraren serbitzurako etzan jarri larunbata?".Asarre xamar.

jeiki zaitea. "Uneoro zabiltzate nere inguruan zelatari. 79 . Sanedriñera salatutzeko aitzaki on baten billa. atera gabe larunbatean zuIora eror zaiona? Ez al da zuen ardia baño askoz geiago gizona? Orduan aske da larunbatez ere egitea ona" . Parisaitarrak eme zebiltzan zer ikusi. Naigabeturik zegoen oso Jesusen biotz goxoa: nola eduki zezaketen ain barren maltzur ta paltsoa? "Luzatu zazu -agindu zionzure eskubi gaixoa".I Beso igarra zeukan gizon bat bazegon jende artean. Jesusen itzak aditu nairik exeriz aulki batean. Maisu. Jesusen egin eta esanen ikusi-mukusi ixilla. ma1tzurkeriak desegiteko asmatu zuen zer egin. atoz ta danen erdian jarri". Maisuak ere galde egiñaz eman zien erantzuna: "On edo gaizki egiteakin austen al da jai-eguna? Zillegi ote da gaixo bati biurtzea osas una? Larunbatez jai dalako utzi liteke i1tzen laguna? Etzegon judu-erriko maisu aien biotza umilla. bitartean. .\90 Maltzur urbildu zitzaizkion ta egin zioten galdera: "Larunbatez iñor sendatzea. Maisuak laxter begiratu zun aien barrunbe be1tzera. Baña Maisuak biotz barrenak aztertzen nola baizekin. antz eman zion nola zetozen bat eginta tentatzera. Parisaitarrak jarri zioten sarea erori zedin. Sinagogako txoko danetan beti bazegon koadrilla. an ageri zan beñepin. Laxter agindu zion ondoan zeukan beso-igarrari: "Mesedez. aske dan edo ez begiratuz egiten detan lanari". Sendo-sendo geratu zitzaion igar zedukan besoa. zillegi ote da?". ixil-ixilik zegon gaixoa. ea sendatzen ote zun bada gaixoa larunbatean. Zuetako nork utziko luke ardi bat gaizki dagona.

. Bañan geienak beren sarean egiten zuten oztopoz. maitetasuna dario. beti zirika.98 Ezin etsia. . itzegiteko aukerik berriz ez du galduko Maisuak.:\9\) Sumindu ziran parisaitarrak onetatik erten zori. zetozen danak sendatzen zitun jarririk bere besuak. ez aien beldurrak.11)1) Beti aurrean sinagogara oituak zeuden ikusten. au galtzearren joan ziran andik lagun geiagoren billa. ura zapaldu nai baña beren indarrak eskas zituzten. senda-indar berexi bat bere soñetik ertetzen baita. ortik gorroto ixilla. FJI 401 Juduak ezin ikusi zuten aurrean Jesus umilla. Eztabaidaka asten ziranean lotsagarri zitun uzten. Lotsagarria! Etziran bada beren sarean erori? Jesusekin len ere askotan gertatu zitzaien ori . bera agurtu ondoren andik danak. aiek ateak zabaldu ala onek jarri maratilla. zaunka egingo zioten baña ez arrapatu txakurrak. Ukuitzen duna sendatzen dala danak daude sinetsita. olako isek beltzik etzaion egin oraindik iñori. beti aurrean izango zuten Maisua ixpi lapurrak. erodetarrak lagun artuta galdu nai zuten gorrotoz. elkar bultzaka dabiltz Jesusen jantzia ukuitu naita. Deabrudunak bere aurrean auspezka jartzen zaizkio. Beren eziñak umiltzen zitun. umiI ta serio. nonai sareak jartzen zizkaten an arrapatzeko gogoz. "Jainkoaren Semea zera zu" esanaz dijoazkio. Iñora ezin. Itxas-ertzera joan zan orduan Jesus. 80 . lngurutako errietatik itxas-ertzera jetxita. Jendea itxu-itxuan dator arturik beren gaixuak. eske datozen danak onartuz. erodetarrakin bat eginta galtzea pentsatu zuten. galtzeko zoramen zoroz. loturik dauka jendearen erasuak.\96 . Igaro arte Aitak neurtu zizkion urte laburrak.

Zugan daukat atsegiña". 81 . Jesusen huru gañean nola egin zuen itxogiña.Joanek ikusi zuen orduan zahaltzen zeru urdiña. berela entzun zuen abots bat here Aitak ilzegiña: "Zu zera nefe Sel11e l11aitea. une arlantxe nola jetxi zan zerutik uso ariña.

gaixoak berriz sendatu. aietatikan berexi zitun aukeratuak amabi. nere Atsa berekin darama. ixilik bakartegira. Deabrudunak askatzen zitun. Orduan bete zan Isaias profetak esan zuana: "Orra or nere morroi kutuna. Apostoluak 110 Egun gutxira Jesus bakarrik igo zan andik mendira. oso leku erosuan. Beren izenak: Pedro eta Andres. besteak oiuka zerbait eskatu. Mendi gañetik jetxi zaneko Jesus inguratu zuten. argan sinistuko dute pozik. gauza guzitan zuzena. azkena Judas Iskariote. Ukuitu naia batek. apostoluen izenarekin joateko mixiolari. bere anai Joan. atseden pixar bat artu naita ere etzioten uzten. ez du aterako otsik. Bartolome ta Mateo. deabru berak uxatuz egin zuten amaika mirari. atzerritarrei erakusteko zuzenbidezkoa dana. 1m. berebiziko salla. gaixoak ere berekin zituzten. Bere ondora ots egin zion bere ikasle-sallari.W'J Eztabaidarik ez du egingo. saldu zuna Jesus gero. erri-jendeak maite zuela ezin gentzake ukatu. nik aukeratu detana. Pelipe. jendea zegon tokitik bertan. Nere biotzeko maite. karrika oietan ere ez dute entzungo bere abotsik. itxas-ertzetik ao xabalka jendeak entzuten zuan. Purrustadik ain gutxi. Simon ta Judas Tadeo. Gaixo guziak senda ondoren. 82 .407 Ontzi txiki bat jarri zioten beretzako itxasuan. patxara osuan. Santiago Zebedeo. bere Aitakin itzegitera. Maisu onari entzuten. lanik ezin zan bukatu. Tomas. itzali ere ez sutan dagon txotxik. urrengo egunsentira jetxi zan Jesus mendi gañetik apostoluen erdira. . Alfeoren seme Santiago. Ontzi artatik itzegiten zun aske. ura ango jendearen emana. Arrats guzia otoika pasa.

berdin gertatzen zan Jesusekin ere Judean orduan. Apostoluak ere urbildu zaizkion aldamenera. gizon umil ta otxanak. Mendiko itzaldia (1) 1I 4JJ Danak sendatu ondoren bada igo zan muño gañera. Zoriontsuak oñazepan negar egiten dutenak. ezpairik gabe edozeñeri lagundutzeko etzanak. etxe ta landa biotz paketsu. iritxiko dute denak. Jende guzia lilluraturik eme be gira zeukala. irrikik gabe daukanarekin pake osoan dagona. bateonbaten paltik ez luke izango bere onduan. 1 '11 An ere beti azalduko zan norbait gaixorik zegona. 414 11 Azpian belar guri-guria zegon mendixka-egala. kargatu gabe iñori ezin eraman alako zamak. gaur edo biar zuzentasunak aseko baiditu danak. "Zoriontsua borondatezko beartsua dan gizona. Ikusirik aren indarra ta aren borondate ona. sendagilIe bat gaixo guziak sendatzen dituna duan. aren aotik goxo zetorren Berri Ona entzutera. zeñek ez luke maitatuko gaur ere alako gizona? Zoriontsuak biotz goxoak. munduko urre-zillarrengatik ajolarik ez diona. andik obeto itzegiteko artuz jendea gainbera. ta eguzkia erdi bidean. Maisuak beti sendatzen zuen inguratzen zitzaiona. beren naigabe ta gaixotasun.el 1 1 Alako bat azalduko balitz gaizki gabiltzan munduan. luzatu gabe atsegin poza. ederki ikusten zata. samin ta penak pazientzian Jainkoagatik ixilI daramazkitenak. orrena baida Aitaren zeru-erreinuko zoriona. eraso. oiek baidira lurbira onen jabe izango diranak. apal eta eramanak. Zoriontsuak justiziaren gose-egarri diranak. garbi egiten dituzten aiek elkarren artu-emanak. 83 . beti bezela izketan goxo asi zan Jesus apala.

egunen baten gose izango baizera. elkartasun ta maitasun-poza daramatenak ludira. Zoriontsuak dira benetan munduan biotz garbiak.:¡ J Zoriontsuak pakezaleak beren sinismen argira. ustelduko dan aragiari dezun dana eskeintzera. berak danakin pakean eta paketu nairik lurbira. zuri. gaizki esaka J ainkoagatik daramaztenak. ~¡?) 42ú Zoriontsuak zuzenagatik bizitz erreza laga ta jazarrituak. zedorri ondo zeran bitarte zama besteren bizkarra. Aundia baida zuen saria. poza eraman nai duten aiek munduan. gorroto. Ai. zerua oiena da tao Ai.i'! Zoriontsuak errukitsuak. egin zazu orain parra. nere itzean. diruari itsatsia. aseta zauden orri aberearen antzera. sinistu. errukarri zu. Jainkoagatik utz dituztenak aundinai ta kutiziak. oiek danak iritxiko dute errukia azken orduan. berdin ibili ziran profetak lsraeleko etxean. Aiek zapalduz aien bizkar zuk daramakizun bizia. artu baidezu munduan zure saria. egunen batez egingo dezu marraxka eta negarra. naigabearen ondoan. lurreko gauza danetik aske gora begira jarriak. Aien eziñez pozten zerana. espetxe. multa. mundu ontako azkarra. biotz mindurik. jan-edanak besterik pozik ez dakarkizu biotzera. zigorkada. Zoriontsuak ni naizelako erru gabe zamatzean. Jaungoikoa bera ikusiko baidute aien begiak. arintzea nai ez dezulako urkoaren miseria. gezurretako izen besteak.~. mundu onetan Jainko-semeak deituak izango dira. aberats orri. 84 . 4. nere izenagatik gezurrez izen garbia galtzean. Ai zuri. parrez ari zeraden ori. erruki poza daramatenak nonai al duten moduan. irain gaizto. errukarri zu. berriz.

Guzia bete ta betetzeko erakusten duna. asi ta buka dana bete gabetanik. 430 lH Argirik ez du iñork piztutzen jartzeko lakaripean. garbi esaten dizutet gaur nik. zorrotzago da lege berrian Maisuak guri emana.427 . Gatzak. zeruetako jaurgoan ere aundi izango da guztiz". arrokerizko bizimodua lasai damazutenean. etxe guzia argitu dezan argi-mutillen gañean. izango dala auzitegian zigortzeko erruduna. Izan zaitezte mendi-gallurrak zuek gizonen aurrean. lzpirik ez da galduko. gezatuz. Zuen argiak ere dizdira beza gizonen aurrean. "Benetan diot. iñork as arre erazten badu laguna. auzitegian zigortu bedi iñor erailtzen duana. berriz. bizitza bizitz.ni Ai zuei. zertako dezu? Ezertarako ez du balio izaten. Agindu txiki bat austen duna eta berdin erakutsiz. erririk ezin gorde liteke goiko mendi-gallurrean. . ez. ez naiz ortara etorria. Au zan Moiseren lege zarrean antziñakoei esana. Eta bere anaiarengatik gaizki esaka jarduna izango dala inpernuko su-leizea merezi duna. zuek ikusiz betiko Aita gores dezaten lurrean. bide gañera botatzen dute gizonak zapal dezaten. zuek ikusiz betiko Aita gores dezaten lurrean. Mendiko itzaldia (11) Lege berria 428 Lurraren gatza zerate zuek -jarraitu zuen esaten-. lur jotzeraño umil bearra daukazute azkenean. Ez uste lege ta igerleak kentzera jetxi naizenik. 85 . Berdin egin zuten gezurrezko profetakin antziñean. 429 Mundu ontako argi zerate dizdizka uri xarrean. zeruetan ere txikiena bera izango da egiz. ondo betetzera lenik. ez badu bere gazitasunik ematen. Badakizute "ez iñor il" zala lenago agintzen zana. mundu ontan gizonak goratzen zaituztenean.

barrutik bera irrika pozean. Berexten zanak berriz ezkondu gabe bear zula jardun. baña Maisuak argi ta garbi danen aurrean diotsa. gaizbide ematen badizu. zigor-lekura sartu etzaitzan arek errira joatean. . baña irrika usteletatik etzuten zaintzen biotza. 86 . epailariak lotu etzaitzan zigor-etxeko katean. orrek arekin ezkontza autsi dula bere biotzean". berdin egizu. Mendiko itzaldia (IV) Eskandaloa.Opari eskeintzera bazoaz eta oroitzen bazera. Zure eskuak galbideratzen bazaitu. baña Jesusek dio ez dala libre ezkontza austea. ta joan adiskidetzera. ezkontzik ezin liteke autsi. Lege zarrean ajolik gabe egin zezaketen ziña. Orduko legea etzan bada gaurkoa bezin zorrotza. orduan lasai etorri zaite oparia eskeintzera. andik etzera irtengo azken txanpona ordain artean".1. uztazu bertan opari ori. "Kendu ta jauzi zure begia. baña orrela ez da Maisuak ematen digun dotriña. zin egitea ain jotzen zuten ariña. Gañerakoan. Lengo lege zarrean senarrak utz zezaken emaztea.111 Adiskidetu etsaiarekin zoazen arte bidean. gizonak aski zun ortarako agiri bat ematea. bat dira ta ez bi lagun. norbaitek ixilka begiratzean emakumeren bati. Maisuak ala esan zun. bitakoren bat iltzen zan arte iraunez bizi-alargun. Lizunkeriagatik ez bada. osorik erre baño zati bat galtzea obeko zaizu. I 1 Txutik jarrita begiratuaz danei serio-antzean: "Nik diozuet. zure anairen bat daukazula zurekin zaputz-antzera. ziña 1 Mendiko itzaldia (l1I) Ezkontza Lege zarrean agintzen zana: "Etzazu urratu ezkontza". Eta ondoren artu zezaken bere andretzat bestea. berriz. gorputz guzia kixkali baño ori galdu obe dezu. pekatupean galerazita zegon gezurrez egiña.

on egin beti isekatzen bazaituzte. Maite zaituzten aiek bakarrik maitatzen badituzute. on biur txarraren truke.Ezerengatik ez egin ziñik. 'Biotz-biotzez onetsi zazu maitatzen zaitun laguna. utsean. gañerakoak baidira joko makurrak". eskubiko masallean jotzen bazaitu. ez ibilli irabazteko pozean. gaizki egiñak barkatutzea lege artan etzan ona. beren maitatzalleak gaiztoak ere maitatzen dituzte. interesik gabe. baña aunitzez zorrotzago da orain agintzen zaiguna. Gaiztoen edo onen soroan ixuritzen du euria.H! 'Begi orde begi. Ori zan gurasoen legeak gaur arte agintzen zuna. Bere ordaña eman artean etzegon lasai gizona. "Gaiztoari ez gogorrik egin. jarri ezkerra. egin besteri zuri egitea naiko zenduken antzean. beti izan izketan zurrak. soñekoa auzipean kentzen dizunari emaiozu azpikoa're pakean. Mendiko itzaldia (V) Etsaiak maite . bati bai ta ez. Zuen biotzik ez beza iñoiz ere zikindu gezurrak. barka biotzez. Eskatzen dizunari luzatu ordañik gabe. Etzaiozula biur arazi zuretik zerbait kentzean. Onetsi zuen gaitzesle danak. Jainkoa. baña gorrota eta gaitzetsi zure etzaitzat daukazuna'. pakean utzi zeru. ona non degun lege berrian gure Maisuak diona. Bene-benetan nik diozuet: Etsaia maite zazute. Nere Aitaren antzeko izan bedi zuen irudia: arek on eta gaiztoentzako agertzen du eguzkia. milla pausoz beartzen bazaitu zoaz beste ainbestean. merezi al dezute saririk maitetasun orren truke? Atzerritar ta zergalariak orrenbeste egiten dute. emengo gizon ta lurrak. zuen izena bezten dutenen alde otoi egizute. ortz orde ortz' lengo legeak ziona. 87 . norentzako zan berexi gabe berdin egin zun ludia.

gaiztoak ere ematen dute jasotzekotan ordaña. 88 . eta ez kobratu lana. biotz bero. ara bilduta. osoa. egin ona baña duan. ez dakit orrengatik zer sari bear dezuten espero. sari ordañik eskatu gabe. izan biotz gozokoa. ona eginta on egiten dizunari. atzerritarrak berak ainbeste egiten dakite gero. errukitsua. gaiztoak ere badakite on egiten ongilleari. ez baidu ori iñoiz sarituko Aita zeruan dagonak Egin agurra. guztiz on-ona dan bezelaxe zuen Aita Jaungoikoa. limosna eman bear badezu ixil gordean egizu. zure lagunei bakarrik baldin agurra egitezkero. beraizik ere zuen emaitzak ikustearren gizonak. Begira gero ez egin danen aurrean zuen Jan onak. on bete. Izan zaitea. itxuratiak bezela ez jo enparantzetan turuta. Aita biotzbera baita esker txarrekoakin munduan. baña daneiri maitasunez. egin dezuna ikus dezaten jendeak. Mendiko itzaldia (VI) Ez izan aizunak Eman dirua interes gabe. bes tela ez dakit zer sari merezi dezun. lagun beti urko lagunari. Zure lanetan etzaitezela izan oiek bezin itxu. maitasunez egin dana. zeruetako zuen betiko Aita dan bezelakoa. bere saria arek emen artu du tao Maite benetan zuen etsaiak. Gizon-ospearen atzetikan ez beñere ibilli zu. ezkutua ikusten dun Aitak saria emango dizu. ez agerian ta enparantzetan zabaJdu zuen txanponak. Nere Aitaren irudikoak baiziñazteke orduan. egia esan. beti al dezun moduan. Limosna eman bear badezu gizon artetik ezkuta.1 On egin beti biotz-biotzez zure urko Jagunari nor dan ere begiratu gabe. Izan zaitea gorputz ta anima ona. Ez baida iñoiz eskertzekoa biurtzekotan emana.

eman egiguzu. Aita. Eska baño len badaki Aitak bearrean zeratela. zeruan bezela egin bedi ere lurrean zure gogua. ikasi dute oiek ederki jartzen arpegi goibela. 89 . uste baidute itz askoren truk dana emango zaiela. 4b! Otoitzean ez itz asko egin atzerritarrak bezela. sartu gelara ta an ixillean egin otoitz ezkutuan. Zeruko Aitak ere ez dizute ukatuko barkamenik. bizi geranon artean bedi zure izena santua. Eguneroko gure ogia. Zuk barautzean usai gozoaz igurtzi zure burua. baña gure gaitz guzietatik onik atera gaitzatzu. Jauna. nik diozuet sari ordaña oiek kobratu zutela. oiek kale ta sinagogetan egiten dute otoitza. zure erreinua. benetan Arek emango dizu ordain-sari segurua. zuek otoitz egiterakoan egin zazute orrela: Barau egitean triste ez jarri itxuratiak bezela.459 l6J Ez otoitz egin zuk karriketan itxurati oien gisa. zure lanaren ordain-saria emango dizu orduan. Zeruko Aitak ikusten baidu ixilleko ezkutua. guk zordunei bezela zuk guri zorrak barka zaizkigutzu. 4(¡() Baña zu beti zure Aitari otoitz egiterakuan. Argatik beti gizonen ospe aintzaren billa dabiltza. Baña barkatzen ez badezute zueiri zor dizutenik. jendeak iger ez dezan nola egiten dezun baraua. Nik diozuet: barka biotzez zor dizuteneiri lenik. Zabaldu bedi gure artean. orrela danak jakin dezaten barau egiten dutela. bene-benetan artu dutela bere lanaren emaitza. Zeruko Aitak barkatzeko ez eduki itxaropenik. Betiko Aitak gordean ere nola ikusten baiduan. Ez gaitzazula zirikaldira eraman erazi gaur gu. 4(í2 Zeru goietan zaitugun Aita dedilla bedeinkatua.

. beldur. pipi ta lapur-beldurrik gabe beude Aitaren eskuan. zeruan. zenbateko illunteak ote dauzkate orduan bada zure gorputz-barrunbeak? Esaidazute zuetako nork. Zer jan-edango biziagatik ez ibili kezkatia. betiko ustez. zoratzen? Ez al dakuszu pipiak danak nola dizkitzun ondatzen? Zallak dirala lapur gaiztoen begitatik ezkutatzen? Ezin liteke bi nagusiren morroi bat ondo atera. zure barruak ere egongo dira illunez beteak. zure biotza antxe baidago ondasun oien lekuan. Gaur edo biar. ezin litezke serbi Jainkoa ta Satan. Ondasunak. bai. pilla itzatzu. nai eta nai ez jo bearko du bataren borondatera. atsedenik ere ez dezula. urruti gabe. biak batera. nola utziko zaituzte zuek askoz geiago izanik? Zure begiak gaizki badaude.1"\ 90 . zuretzat dira geruan. argi-egille daukazun begi ori badago garbia. ezeren argi gabeak. Aita Zerukoak ala ere ez die ukatzen janik. zalantzik gabe argi ta garbi egongo dala guzia. gorputz guzia dizdiratsua. Ikus zazute txoriak nola ez duten egiten lanik. negu luzeko mandiotara ezer jaso gabetanik.1 Zertan zabiltza mundu ontako ontasun asko pillatzen. kezka ta zaputza. gorputzagatik ere ez zerekin estali larru gorria. baña betiko. J aten a baño askoz geiago ez al da bada bizia? Eta gorputza baño geiago ¡zango ote da jantzia? Gorputz guziko argi-egille benetan zure begia. orretxegatik jarriko zaigu bigarrenaren kaltera. Illunte bada argi be arra. begia bezin argía. arra beterík ere luzatu lezake bere gorputza? Zuetako nork ordu beteren bat beren bizia luza? Zergatik kezka txarretan jardun? Ori ez da zuen gauza.

egun bakoitzak aski du bere nekea. Ez egon bada kezka txarretan etsirik. Bidea itxu bati erakuts al dezaioke itxuak? Ez ote zaizkigu eroriko biak zulora gaixuak? Mendiko itzaldia (VII) Ez iñor epaitu I 91 . Zure neurria berbera baida zuretzat ere dagona. ona. Biaramonak ekarriko du egun artako berea. Ta gizonentzat munduan beren zuzentasuna urrena. ez bedi izan jan ta edana zuen betiko eskea. Salomon erregeak lore txikitxo oietako batek bezin jantzi dotoreak. geienekora jotzen badegu ere biak berdintsuak. Jainkoak epaituko baizaitu zuk egiten dezun gisan. diozutela: 'Zer jan ta zertaz jantziko gera?' atzerritarrak bezela. Ondo sinisten ez duten aiek ibiltzen dira orrela. Nork ote dauzka obeak? Etzeuzkan bere ospe guzian.47:. Etzaite bizi gau eta egun kezkaz. asketsi zazu Zeruko Aitak zu ere asketsi zaitzan. billa itzatzu goi-ondasunak. epaitua zu ere etzaitezen izan. urduriz betea. Etzatzu iñor ere gaitzetsi iñork gaitzetsi etzaitzan. Zeruko Aitak badaki ori dana bear dezutela. neurtutzen duen neurri berean neurtuko dute gizona. Eta zergatik jantziz kejatu? Orra soroko loreak nolatan Aitak jantzitzen ditun. orduan zertan ibilli kezkaz. goizean sortu ta gaberako dagona ximel. Eman zazu. ez murritza izan. Ikasle duen batek ain edo geiago daki maisuak. zergatik ainbat negarra? Ez iñor epaitu. Eduki gabe mundu-gauzetan onenbeste zoramena. utzi kezk oiek. zeru-jaurgoa lenena. igarra? Askoz geiago ornituko du gizonen jantzi bearra. ez. neurri oparoa. 47(> "go Ikusten dezu zeñen dotore jantzitzen duen belarra. eta emango zaizute gañez emen bear dezutena. berdin emango zaizu zuri're neurri gañez dariona.

.'~H

)

Nola ikusten dezu besteren
begian lasto igarra,
zurean berriz ez al dakuszu
trabeska zugaitz-abarra?
Nola zoazke atera nairik
aren begiko zakarra,
zedorrenean daukazularik
ainbesteko puska tzarra?

Zuetako nork emango dio
semetxo bati arria,
goseak dagon bere semeak
eskatzen badu ogia?
Zuetako nork emango dio
jateko sube gorria,
goseak dagon bere semeak
eskatzean arraikia?

Etzaite izan egundo iñoiz
itxurati ta gaiztua,
zedorrentzako lasaiegia,
besterentzako estua.
Atera lenen zure begitik
adar zar ori, as tu a,
ta gero ken zazu anaiaren
begietatik lastua.

Zuek gaiztoak zeratelarik.
griña gaiztoko gizonak,
badakizute zuen aurreiri
ematen beti gauz onak.
Beste ainbeste ez du egingo
Aita zeruan dagonak?
Bear duana ez du artuko
Ari eskatzen dionak?

Gauz santurik ez alperrik galdu
txakurreiri egotzirik,
txerri artera ere ez bota
egundo txirla pitxirik.
Ankapean zapaldu ta gero
zuengana itzulirik,
bertan txirtxillatu etzaitzaten
beren ortzetan, bizirik.

Egin besteri arek zuri nai
zendukena egitea,
eduki zazu biotz barruan
beti maitasun betea.
Eduki beti urkoarentzat
zabal etxeko atea,
ortantxe daude, ortako dira
profetak eta legea.

Eskatu zazu, eskatzen dunak
artzen dula badakizu;
billatu zazu itxaropenez
eta arkituko dezu.
Bear dezunez beldurrik gabe
ateetan dei egizu;
zalantzik gabe itxaron lasai
eta zabalduko zaizu.

Ate estutik sartu zaitezte,
orixe baida zuzena;
ez zabalera sartu egundo,
ortik dator ondamena.
Ta zoritxarrez ortik dijoa
berriz jenderik geiena,
bizi-bidea mearra baida,
gutxik arkitzen dutena.

l'lO

92

491

4'}5

Sasi-profetak uxa itzatzu,
ez sartu aien erdira,
itxuratiak, beti baidabi1tz
ardi otxanen jantzira.
Otso maltzurrak dirala oiek
zer arrapatu begira,
eme ibili beren lanetan
ezagutuko baidira.

Gizon bakoitzak erakusten du
bere barman dagona,
artan pentsatzen baidu geiena,
artan dauka zoriona.
Gaiztoak txarra dakar txarretik
ta onak onetik ona,
biotz barruan daukan artatik
mintzatzen baida gizona.

492

,(')6

Ez dezute mats-mordo goxorik
bilduko elorrietan,
piku biribil eldurik ere
ez astali karduetan.
Amari onak etortzen dira
beti arbola onetan;
eta, jakiña, amari txarrak
datoz arbola txarretan.

Zertan deitzen didazute Jauna
ta egin ez agindurik?
Biotzez maltzur, mingañez Jauna,
ez daukazute bururik.
Nere Aitaren naia egiten
dunak, egon sinisturik,
besterek ez dula ikusiko
nere Aitaren zerurik.

49]

497

Zugaitz onak frutu onak, txarrak
txarrak ditu edukitzen;
zugaitz bat ona edo txarra dan
ez da frututikjakiten?
Ez baidu iñork karduetatik
piku boribillik biltzen,
elorriak ere ez du egundo
mats-mordorik ekarritzen.

Azken orduan askok esango
didazute: 'Jauna, Jauna,
ainbat aldiz zure izenean
mirarik egin nituna'.
Argi ta garbi emango diet
danei nere erantzuna:
'Alde nigandik, gaizkigillea,
ez baizaitut ezaguna!'.

4')4

49X

Amari onik ematen ez dun
zugaitza zertako utzi?
Erro-errotik botatzen dute
bere landare ta guzi,
ezertarako ez dan puska bat
bezela surtara jauzi;
nolakoa dan ezagutzeko
lenen frutua ikusi.

Zuen sinismena itz utsetan
ez bedi geratu dana,
nere itzetan ondo sinistu
ta bete nere esana.
Okerbideak utziz betiko
urbiltzen dana ni gana,
etxegille baten antzekoa
da ark egiten dun lana.

93

\

Arkaitz bizian oñarritua
egin zuen etxe ori;
asi ziran gogor euri-jasak,
ujolak ziran etorri,
aizeak ere ekin zioten
bultzaka zapaldu-zori;
arkaitz bizian jasoa zegon,
etxea etzan erori.

Ontzat zeukatena gaitzesten du,
txarra berriz onetsitzen,
etzion onek beste iñongo
irakasleri segitzen.
Eskubide dun batek bezela
beretik zuen jalkitzen,
jendea nola etzan egongo
lilluraturik aditzen?
Sendaketan

Zeñen idurikoa da berriz
entzun, bai, nere esana
baña bere lasaikerietan
bete gabe bizi dana?
Buru gabeko etxegille txar
erdi ero baten lana
bezelakoa da gizon alper
arek egiten duana.

Erri batera sartu zanean
an zebillen legenduna;
Jesus ikusi zuen orduko
lurreraturik belauna,
agurtu zuen eta berela,
apal ta sinismenduna,
otoitz egiñik: "Zuk nai badezu,
garbi nazakezu, Jauna".

'i01

Gizonak jaso zun bere etxea,
oñarritzat ondar bera;
euriteak jo zuten, ujolak
etorri ziran gañera.
Ekin zioten aizeak ere
jo ta bultzaka batera,
etxe aula erori ta urak
eraman zuen gainbera".

ltxaropenez eske gaixoa,
begiraka Jesus ona,
urrikaldurik eskuarekin
ukuitu zuen gizona,
esanaz: "Nai det, sendatu zaite",
eta bat-batera, ona!,
txukun ta garbi non geratu zan
gaitzak ain jota zegona.
_~Oh

Jetxi zan Jesus muño gañetik
itzaldia bukatuta,
eta aurrera jarraitu zuen
ikasle danak artuta.
Jendea ere bere ondoren
ain baizegon arrituta,
izan ere nola ez, gaur oraindik
ala egiten gaitu ta?

Agindu zorrotz bat eman zion:
"Ez gero jardun kontari!
Zoaz ta esan no la sendatu
zeran apaiz buruari.
Eta eskeñi Moisek legean
agintzen duna opari".
Baña ixilik gorde erazi?
Etzan alperrikan ari!

94

I1

Orduan mendi aundi batera eraman zucn aidean,
ludí ontako aunditasunak aurrera azalduz batean:
"Ori nerea dek eta dana zedukat nerc mcndean;
dana emango dit baldin emen, umilki, nere aurrean,
oraintxe bertan agurtzen banauk auspez etzanik lurrean".

95

50!

:; II

Bere aurretik gorde orduko,
gaitzak ain jota zegona,
eta errukiz Jesus maiteak
sendatutako gizona,
zaba1tzen ari zan erriz erri
egin zion esker ona;
urrutineko bazterretara
iritxi zan bere sona.

Gaurko gisara egiten zuten
orduan ere gudua,
gaurko kapitana añakoa zan
orduko eun-burua.
Erromatarra izan bear zun,
zaitzen ango ingurua,
erromatarren mende baizegon
aspaldi artan judua.

'iOi'\

Ezin ziteken ezkutuan sar
Jesus iñongo errira,
jende guzia, gaixo ta guzi,
baizebillen jira-bira,
ainbeste on egiten ziena
non arkituko begira;
orretxegatik aldegiten zun
ixilka bakartegira.

Guda-mutillen kapitan zegon
Erromatik etorria,
ango aginduak betetzeko
arrotz-errian jarria.
Atzerritarra izanagatik
etzan gorrotogarria;
ikusten danez, bene-benetan
maite zun judu-erria.

Eun-burua
I -~

50')

Galileako arratsaldea,
arratsa ez da urruna,
joan da eguzki kiskalgarria
pixkat biguinduz eguna.
Gizataldea ondoren dula
Maisu, profeta entzuna,
Kafarnaungo errira dator
auts tarte aiek barruna.
lO

Ikasle-salla bere ondoren,
Jesus artzai artaldean,
aldapak bera itz ta solasa
zetozen danak pakean.
Mendi aldetik erri xarrera
sartzearekin batean,
eun-buruaren agure batzuk
bere zai zeuzkan atean.

Bere morroi bat zedukan onek
gaixo, supritzen zegona,
ta bera ere alaxe zegon,
ain baizuen biotz ona.
Sinistu zuen egingo zula
Jaunak eskatzen ziona,
albiste bat ari bia1tzea
ausartu zan ba gizona.
SI4

Jende artean sartu zaneko
Maisua atez barruna,
mandatariak esan zioten
eun-buruari entzuna:
"Nere morroia gaixorik dago,
sendatu zaidazu, Jauna".
Egingo ote zun atzerritar
batek eskatutzen zuna?

96

515

Mandatariak ere eskari
asi zaizkion berela:
sendatzeko, bai, mesede ori
ondo merezi zuela.
Kafarnaungo sinagoga ere
arek jasoa zutela,
erri xar ura maitatzen zula
judua balitz bezela.

I

Besteren mende nabillen onek
ere baditut onduan
guda-mutiJIak; txintxo egiten
dute agindutakuan.
Bati 'oa' ta badoa, 'ator'
eta badator orduan;
morroi guziak egiten dute
agindutako moduan".

11)

"Mesede ori merezia du"
otoika zioten ekin,
Jesusen biotz ona berotuz
esan zizkaten itzekin.
Eskari oiek entzun ondoren,
nola guzia baizekin:
"Joango natzaio, sendatuko det"
ta bazijoan aiekin.

Jesus xamurtu zan au entzunik:
ura atzerritarra zana;
gudalburua, bai sinismena
bero sutsua zeukana!
Erakusbide bikaña zan ark
judutarreiri emana,
besterik gabe irabazi zun
Jesusen biotz otxana.

Eun-burua ikaratu zan
Jesus bazetorkiola,
ari etxera etortzen nola
utzi bear zion, nola?
Ezin ziteken Jesus umildu
ainbesteraño iñola,
bidera joango zitzaion bera
oraindik urrun zegola.

Maisuak etzun galtzen egundo
ain egokiera onik
itzegiteko, orduko gisa,
jende aurrean egonik.
Gizataldegan itzuli zan da:
"Benetan diotzet nik:
ez det arkitu Israelen bertan
ere olako gizonik.

SI

Eta ona erten zitzaion
eun-burua bidera,
burua makur, apal ta otxan,
Jesus onaren aurrera:
"Ez det merezi, etzoazela,
Maisua, nere etxera,
ementxetik nai izanarekin
sendatuko dezu bera.

Atzerritarrak etorko dira
sartal de ta sortaldetik,
jango dutenak Abraan, Jakob
ta Isaaken maietik.
Israelekoko maiorazkoak
botako dituzte etxetik
illunetara, negar-marraska
egin dezaten leizetik".

97

Gero Maisuak eun-buruari
esan zion maitasunez:
"Zoaz pakean, gerta bekizu
dana sinistu dezunez".
Atzerritarra joan zan etxera
biotz gañezka zorunez,
esan bezela bere morroia
arkitu zun osasunez.

Bere ondoan ixil-ixilik,
etzun egiten oiñ-otsik,
etsipenaren mendean negar,
zerk emango zion pozik?
Oñaze artan zerk lasaituko
zion amari biotzik,
ikusirik nola zeramaten
seme bakarra illotzik?

Alargunaren semea piztutzen du

Kafarnaundik aurrera doa
Maisua bere bidean,
ikasle-salla zalapartaka
ere berekin batean,
Nain izeneko erri txikira,
Kafarnaundik aldean;
jende berria bildu ta bildu
ari da gizataldean.

Ama gaixoa negar ta negar
zerraldoiaren onduan,
Jesusen biotz xamurra ere
urrikaldu zan orduan.
Eta berela Maisu onari
jarri zitzaion buruan
ama bakarti ura poztea
berak al zuen moduan.

Erri txikira urbil zaneko,
aurrez aurre, bat-batean,
kanpo aldera zoazenakin
topo egin zun atean.
Andre ta gizon, zar eta gazte
baziran gizataldean,
mutil koxkor bat kanposantura
zeramatela aidean.

Urbilduz bada zerraldoraño
Maisua ikasleekin,
ta urrikalduz au esan zion
amari: "Ez negar egin".
Illaren kutxa ukuituz gero
esku eskubiarekin,
J aunak eskatu zien mesedez
il-kaxa geratu zedin.

Jende ugari atzetik zuen,
kale xar aiek barruna,
bazeramaten eortzitzera
ama baten maitasuna.
Etzeukan beste bizi-pozikan:
seme bakar ta kutuna;
ama gaixoa berriz bakarti,
aspalditik alarguna.

Zer gertatuko danak begira,
oiuz dio gazteari:
"Gazte, irekin ari nauk eta
agintzen dit: jeiki ari!".
Bertan exeri zan illa zana
itzegiñaz jendeari;
Jesusek berriz eskutik artuz
eskeñi zion amari.

98

aien galdera ontzat artu zun. 533 Espetxe artan ikasten zitun Joanek Jesusen berriak: nola zebiltzan urgunak. 99 . Berak jetxi egin bear zuen. mandatariak ikustearren egiña zan noski ori. argi itxuen begiak. kartzelan zegon tokitik Maisu igerlearen aurrera. San Joanen ikasleak berdin an baiziran etorriak. Joanen goramenak :')31. berea egin du eta orain dira Jesusen garaiak. Orduan Joanek bi mandatari biali zitun batera. Orduan erruz sendatu zitun bista biurtuz askori. gorrak entzuten zutela ondo. lotuta zeukan etsaiak. baña entzuten zitun iñoizka Jesusen berri alaiak. Danen aurrean galde zioten Joanek kartzelan esana: "Joanen partetik. baña zergatik aieiri ondoan eutsi? Mundu ontatik joan baño len nai zizkion guziak utzi. maitatzen zitun. etzan utsean erori. Erodesen kalabozoetan jarri zioten kaiola. Bazekin noski bizia ere laxter kenduko ziola.511 Beldur-ikarak artu zituen begira zeuden guziak. berea bete zuen ederki eta etzion ajola. Maisuak etzuen jakiteko galde bearrik iñori. orregatik biali zizkion egun batean Jesusi. Ikusi zuten beti bezela jende artean otxana. igo berriz senargaiak. ea zu zeran etortzeko dana". Maisu. Mandatariak berela urbil zitzaizkion beregana. Illabeteak izango ziran Joan ixilik zegola. 534 Joanek bazekin bazijoala. Profeta aundi bat bazeukala Israeleko erriak. Baña bazitun ikasle batzuk eta oraindik ez gutxi. Joanek agindu zien bezela Maisuari galdetzera: "Besteren baten zai egon edo etortzeko ori zu zera?". lilluraturik atzetik nola jarraitzen zion erriak. nola sendatzen ziran eriak. bazterrik bazter zabaldu ziran Maisu onaren berriak.

esan entzun ta ikusi dezutena: itxu ziranak ikusten dute eta badabil errena. Joanenganaño lege. zuek dantzatu eziñez. Jesusen aintzindaria. entzun nai dunak aditu beza. etzuten Joanen bataiora nai izan makurtu burua. arrua. Joan. legendunak garbitu. gorreiri eman zaie entzumena. predikalari. benetan sinisturik artu baizuten Joanen bataiua.Maisuak: "Zoazte. gores nai zuen bada Maisuak lengusuaren izena. egia. gure artean Jainko-jaurgoa ez al dezute nabaitu? Zeru-sarrera zabalik dago indarrez bear garaitu. "Zer ikustera erten ziñazten Jordan aldeko ibaira? Aizeak bere mende zebilkin kañaberaren mugira? Edo soñeko guriz jantziak ikusi nairik? Begira: jantzi gurikoak erregeen jauregitan bizi dira. Parisaltarra ordea beti bezin egoskor. zuek negarrik egiñ ez' . negar-doñua jo dizuegu. profetak jardun zuten igerletzan. orra dan a garbi esan". gauza guzitan zuzen<J. Erriko jende galduak pozik goratu zuten Jainkua. mandatariak urrun orduko egin zun bere omena. Zertara orduan? Profeten bat ikustera? Bai. Profeta baño aundigoko onengatik dago idatzia: 'Orra bialtzen dizut nik zure aurretik mandataria. indar egiten dunak bakarrik ura atzemango baitu. 100 . garbiro jakin nai badezute bataiatzallea nor zan. "Zeren antzeko dira gizonok? -Maisuak dio samiñez-. zu joan aurretik apain dezazun bide zuzen egokia'. Plazako ume jostalarien antzekoak dira ziñez: 'Txilibitua jo dizuegu. Bataiatzallea ager zanetik -Jesusek zuen jarraitu-. zorionekoa gaizbiderik nitzaz artzen ez duena". asko maitatzen zuena: ildura-zale. etorritzeko zegon Elias igerlea bera izan.

iri Betsaida. Semeak. Neke ta zama pean zaudeten oiek atozte nigana. ain det biotz gozo ta otxana. Aita -zion Maisuak-. zeru-lurren Jauna. 101 . Jesusen zemaiak "~'~') Maisuak mirari asko egin zizkien erri batzuak. etzuten ezer sinist nai izan. or arkituko dezute zuen animen atseden dana. damutuz ilduratuko ziran zurdaz ta errauts gañean. beste iñortxok ez du lurbiran Aita ezagutzen berez. dakizuten bezela. pekatari ta zergari danen adiskide ta laguna' . ar nere uztarria. zuen maleziz egi berari bideak itxiz orrela. Kafarnaun. sartuko bazaituzte inpernuko zuloraño. ogirik eta ardorik ere jan-edaten etzuela. as arre xamar zemaitu zitun Maisu Igerle sutsuak. berriz. zeñek ezagutzen du? Aitak beste iñork ere ez. aiek ariñago epaituko dira azken egunean. zigor ariñagoa emango zaio ari zuri baño. 550 Ai. ori baida nai izan dezuna. Ikas zazute nigandik.1 547 Joan bataiatzallea azaldu zan. 54/\ Gizasemea orra etorri jaten ta edaten duna. or ainbat mirari egin balitz Tiro ta Sidon barnean. ta zuek berriz: 'Orra or gizon tripazaia ta jatuna. Semea. Eta. oraindik zeuden lausuak. Len bezelaxe irauten zuen pekatuaren kutsuak. zuk igo nai ote dezu zeruraño? Orixe ez. Beste batzuek erakutsita bere Semeak mesedez. ezagutzen du Aita. egoki txabal-unean. ezjakiñen eta biotz apalen laguna. arroei berriz estali. "Eskerrak. beartsuen. Korozain! Ai. oek txikiei ta ez jakiñei erakuts dizkiezuna. zuri. bere Seme danez. Or ainbat mirarikin Sodoma bizi ziteken gaurdaño. Bitarten egi-seme ziranak ar dute zuzentasuna. ariña baida oso bere zama. 'Demoniñoak artua dago' esan zenuten berela.

Parisaitarrak maxiaketan larri ziran. parisaitarrak berriz an zeuden zer entzun da zer ikusi. auspez antzera. sinagogetan irakasle ta erriko bum zeudenak. Maiean jaten ari zirala. Ondoren berriz ille bikañez bustitako oñak legortzen. aintzakotz ar gabe bazkaldarren begiratu txar zekenik. erdi zearka. Negar ta negar egon zan malkoz Jesusen oñak bustirik. Jesusengana jo zuen txuxen onen atzean jarririk. bere biziera txarragatik erritarren ezaguna. maite zuela esateko're itzik etzaion etortzen. geientsunetan beren asmoak etziran izan zuzenak. neskatx goxoa. neskatx gaztea negar ta negar asi zitzaion berriro. Au aberatsa zan. buma makur Maisu onaren oñetara itzulirik. ainbestentzat bear ziran nonbait gauzak. baña galdua. Olako batek. Neskatx ederra. Simon izena. oñak atzera zuzenik. lizuna. itzuraz onak. ta au oitura zuen ezkero joan zan ikasle ta guzi. Nondikan nora ote zan ura Maisu onaren laguna? Zer gertatuko zeletan zegon parisaitar aizuna. oituraz erdi etzanik. musu ta negar aren begiko malkorik etzan agortzen. Argatik iñoiz egin zizkaten Jesusi beren omenak. baña Jesusen biotz otxana samurtu zuen biziro. 1gerle berri onen egintzak sinistutzeko zaputzak. dei egin zion Jesusi. Danen aurrean bulartsu bere maitetasuna aitortzen. etzan giro.Neskatx pekataria Parisaitarrak jende aberats xamarrak ziran geienak. baña biotzez dimzale arro utsak. neskatx gazte bat sartu zan ara txut-txutik eta lerdenik. amabi ikasle gose paseak etziran joango kamutsak. ixil eskari bai ote zegon arentzako errukirik. Bazter guzitan izaten baizun beti zerbait erakutsi. I 102 . Usai gozozko olio batez oñak igurtziz geldiro.

igerri ere bai garbi asko aien biotz-pentsaketa. noski. olio gozoz nere bururik zuk ez didazu gantzutu. maleziz beteta: Onera sartu naizenean ez didazu eman laztanik. Orregatik esaten dizut nik: pekatupean zegola? Maitasunak berriz gaiztakeri danak kixkal dizkiola. Pekatu egin duela? Nor da geiago maite duanik? 565 "Aberats bati bik zor zioten ezin ordaindu zutena: bi milla duro baten zorra zan eta eun bestearena. Ikusten dezu neskatx gazte au? Zergatik gaizki juzkatu? Oñak garbitzeko ez didazu zuk neri urik prestatu. gutxi barkatzen zaionak ez du ainbeste maite iñola". bietan. Zure etxera sar naizenean. Asko maitatu izan dualako asko barkatzen zaiola. 103 . Jesus nondikan arrapatuko ori zuten beren seta. nere ustez. pekatu asko egin badu're zeñek geiago maitatu? 564 Ikusten zuen ondo Maisuak parisaitarren zeleta. Pekatu asko dauzkala? Baña maitasuna ere erruz duo 566 Etzan galdera zalletakoa. Au berriz emen ari zait malkoz busti ta illez txukatu. baña Simonen barruna etzegon lasai. nork maiteko du barkatzallea geiena?". Jauna". neskatx lizun orri utzi gabe ukuitzen bein eta berriz".561 Maiburu zegon parisaitarrak pentsatzen zuen maleziz: "Nola liteke ordea ori baldin au profeta balitz? Ezagutu bear luke izen txarrekoa dala guztiz. Simon. ikusten dezu neskatx au nola ari dan. Simon. sartu ezkero musu ta musu asper ere gabetanik. erdi etzanik. zuk erabaki dezuna. eta ez zapuztu. alare laxter eman zion erantzuna: "Geiena barkatu zion arek. Ainbat balio dun olio a onek oñetara ustu. "Ederki dago. ala galdetu zion Simoni J aunak. alaxe baida. Baña aberatsak barkatu zien bieri zor ziotena.

Ez omen zegon burutik ondo aide askoren ustetan. deabru mutu ura erauziz. Maisu onak bat-batean: "Barkatzen zaizkitzu pekatuak". al zuten aña lagun egiñez bere dirutik Jesusi.. jateko aña astirik ere ematen etziotela. Itxu ta mutu Erririk erri etxeratu zan. aren izena zikindu nairik erriko jende artean. kezketan. eta joan zaite pakean". ala zioten: "Zertako utzi. Orduan esan zion neskari itxu ta mutu gañera. 104 . Ekar zioten deabrudun bat. Jesusengana jarria zeukan bere oarkera dena. Ixil-ixilik. erotu baida benetan?". baña jendea berela asi zitzaion andik-emendik biltzen eltxoa bezela. Ari on egin. maitasunean dagola beti ontasunaren neurria. Ura marmarra maiean! andik zanean atera. Esaten zuten guzia beti Maisu onaren kaltean. bere aideak. Baña an zebiltzan ara-onera parisaitarrak tartean. ura maitatu. orrek pozten zun geiena. beti bezela aundi-usteak. itxu ta mutu berekin zekarzkitela. baña zoriontsu Jendeak ala zion: "Au gero pasa zan danen tartean. Erririk erri asi zan gero bere ikasle ta guzi. ikusi. baña Maisuak zorrotz ta goxo sar zion bere ziria: neskatx gazteak merezi zula barkamenaren grazia. itzegin. beren mordoska batean. etzuten bakarrik utzi. Baña baziran beste batzuek.I Parisaitarrak aixa egin zun bes tea pekataria. Andrezko batzuk sallean zitun. Jesus andikan eramateko asmoan orduan bertan. entzun. iru Zure fedeak salbatu zaitu mirari aundi batera. itz egin gabe maitasunakin eskatuaz barkamena. Neskatx gazteak etzun entzuten ere esaten zutena. Dabiden Seme ez ote da?". Urgun ta erren. gaixoak sendatuaz danean on egin ta erakutsi.

105 . I "Satanek nola bota lezake Satan gaixoen barrutik? Erri bat bere aurka badago pagatuko du larrutik. Ate ondoan indartsuren bat zaintzen badago soldadu. esan dizutet lendik ere au bera maiz: Jainko-jaurgoa etorri dala ez izan orren siniskaitz. nai ta nai ezko lana lenengo: ura andik jauzi bear duo 5X2 Satanek Satan botatzen badu alkarren aurka dabiltza. Aren bitartez jauzten baditut -zuek ala diozute-. ezin liteke an iñor sartu ura zapaltzen ez badu. zuen semeak noren bitartez erauzten ote dituzte? Nik epaituko zaituztedanik ez dezazutela uste. irabaztunak bere etxean nai duna egingo dio. ez bailegoke luzarorako munduan bere bizitza. kontuz ibilli. Bere ondora deitu zituen. Jesusen aurka asmatu zuten birao ikaragarria: deabruak artua zegola. Ezin lezake iraun. Orretarako. galduko baida bizien lerrutik. etxe bat bere aurka dagona ezin liteke egon txutik. ta martxa ortan laxter galduko luke bere nagusitza. jakiña dago. 'Satanen bitartez jauzten ditu" ala baizerate mintza. ta sinistu nai etzuteneiri itz egin zien onela: Baña ni Jaungoikoaren atsez ta indarrez ari banaiz. 51\0 Maisuak ondo ikusten zuen aien barrunbe ustela. eta Satan nagusia bitartekotzat egiten zula egiten zuen guzia. nola esaten zuten gañera demoniñoa zuela. oitua zegon bezela. ezer ebatsi nai badu. oietan zeukan itxaropena indarrak galdu zaizkio. zuen epaille zuen semeak edukiko dituzute.579 Jendeak esan zuna entzunik ezin ukatu egia. emen nabillen arte izango baida umillentzat garaiz. Armetan dagon indartsu baten etxe barrura nor io? Baña indartsuago dan batek armak kentzen badizkio.

Onak onak aterako ditu bere gordairu onetik. zure itzetatik zu galduko edo salbatuko zera". Nerekin biltzen ez dunak ez du egiten nasi besterik. Eskatuko zaizu gero zure itz guzien gora-bera. gaiztoak. berak zekiten moduan. ona txarra esanaz zertan zabiltza? Gizon bat ona eta gaiztoa ezagutzen ez da gaitza. Ari zerate aspertu gabe nik aitortu. Baña beñere ez Ats Santuaren kontrako egiten dana. txarrak bere gordairu txarretik. berak ematen duen frututik ezagutzen da zugaitza. Jonaren ezaupidea S<JO Epai zazu dan bezela gauza. demoniotzat nola epaitu on egiten dun gizonik? Birao gaiztoa Parisaitarren birao gaiztoak mindu zun Jesus otxana: "Gizonari barkatuko zaio edozer pekatu. Gizonaren kutxa biotza da. dana. berriz. damutasunik baleuka. beti biotz barrenetik. jakiña. birao gaizto ori beñere barkamenik ez daukana. barkazioa iritxiko du. ta sinistuko zutela bera Mesias zala orduan. zerok pekatu ta gaiztakeriz bete-beteak egonik? Mingañak ezin itzegin baidu biotzean ez dagonik. ez dago beste biderik". ez det ontzat artuko erdizka dabillen adiskiderik. 106 . txurikeri ta losintxa. Ats Santuaren aurka egiñak barkaziorik ez dauka. Lege-maisu ta parisaitarrak arro-aizea buruan. ikasi gaurtik aurrera: azalduko da danen bistara zuen barruko aukera. mirari aundi baten eskari urbil zaizkion onduan. norbaitek esan baleza zerbait Giza-Semearen aurka.I Nerekin ez dabillena aurka dabilkit bete-beterik. nerekin edo nere aurkari. Baña benetan diozuet nik. an gordeta daukanetik datoz asmoak eta egintzak. Subekumeak alenak zuek! Nola kontatu gauz onik. ez izan orren murritza. txarra ona dala. zuek uka. maltzur.

508 (. ez baizaie emango J onasen ezaupidea besterik. 1m gau ta im egun Giza-Semea era berean egongo da.')')5 Jesusek ala erantzun zien: "Olako subekumerik. andretxo batek begiratuaz tartetik Jesusengana. oraindik entzuten zala abotsaren oiartzuna. dio: Joan ta sar nadin berriro len utzi nuan etxean'. ez da egingo oien eskerik. ezaupidetzatlurpean. 506 600 Jonas im egun ta im gau balearen sabelean egon zan. ezkontz-ausle ta lizun gaiztoa. Ninibe erriko gizona. ibañan an ez arkitzean. bakardadean bere buma lekaroan nabaitzean. Andretxo baten goralpena 107 . onek erauzi arte itxas-bazter epelean.02 Ego aldeko erregiña're urrundik etorri zana. eta. bere jakinduria entzutearren Salomonengana. 597 (lO! Gizaldi onek atzerritarra. danen gañetik abotsa jasoz oiu au egin zuana: "Zorionekoa zu mundura ekarri ziñuen ama!". Deabruaren ibillerak Deabma. andretxoari egoki asko eman zion erantzuna: "Zori obekoa nere itza entzun ta betetzen duna". bere egoera txarragoa da askoz biaramonean. izango da egun artan zuen aurka egingo duana. pekatu txarrez beterik! Ezaupide bat nai dute. bein gizon batetik erauzita ertetzean. ona! Jende artean izketan ari zalarik Jesus otxana. Jonaren itzaldira ildura egin zuten. berdin gertatuko zaio jende oni ere azkenean". eta Jona profeta baño aundiagoa emen daukazute. Jesusek ondo aditu zuen andretxoak esan zuna. berpizten dan arte. bere beste zazpi lagunekin sartuz etxe barrenean. atseden billa urrun joaten da. Garbi-garbia arkitzen baidu berriz etortzen danean. emen baidago Salomon baño askoz aundiago dana". epai-egunean izango du aurka jarriko zaiona.

Sufritzen duen arek biotza samurtzen dio Jesusi. Ordu onenak an igaroak zituen Maisu maiteak. Bazter danetan abots triste bat besterik ez da nabari. baña ez alperrik: ikus orduko urbil zitzaion eskari-salla ederrik: elbarri. gaixo. Bazter guzitan oiu ta oiu luzatuz beren lepua: "Dabiden seme.01 Jende artean galdua zegon Jesus betiko moduan. Jaungoikoaren itza entzun da ondo betetzen duana. itxas-ertzean exeriz gero jendeari erakutsi. bere ondoren eske zetozen aiek bada ezin utzi. nonbait biotza lasaitzen zion itxas-ertzeko pakeak. Laxter asi zan sendatu-ala demoniñoak erauzi. ontzi txiki bat jarri zioten itzegiteko lekua. atseden pixar bat artu nairik ango pakearen billa. ixkanbilla. arrantzale ta ontzi artean aruntz-onuntza dabilla. Jesusen berri jakin daneko jendea dator ugari. lekurik ere ez diotela utzitzen Maisu onari. zai zeuden ama eta aideak sartu eziñik onduan. ¡.(lE Jesusek berriz begiraturik bere ikasleengana: "Nere Aitaren borondatera munduan makurtzen dana. danak oiuka zaizkio ari osasunaren eskari. Jesus itxas-ertzean hO() ltxas-ertzean arkitzen degu askotan Jesus umilla. Danak sendatu zitun ondoren gañean jarriz eskua.Bere ama ta aideak (. ori da nere senide. biotz-muñetan zeduzkan arrantzaleak. utsean on egiten dunari etzaio palta maizterrik. Jesusengana urbilduz esan zuen norbaitek orduan: "Zure ama ta aideak zure zai or dauzkatzu kanpuan". 607 Goiz eder batez jetxi zan pake billa. gizon ainbat eskekua. ori da nere anai eta ama". jakiña. senda gaitzatzu". Arrantzaletan berexi zitun bear zitun ikasleak. itxu ta mutuo utsik etzegon bazterrik. 108 . utzirik erri aundietako zalaparta. eta.

ori-oria. Ta hatbatcra dancn aurrcan zutitu zan neskalilla. 109 .An zcgon bakar. guraso xarrak negar-zotinka. Jesus hegira ixilla. Oiu cgin zun: "Zuri dio/ut: neskalx. zulilu zadilla'''. ncskatx gazlea niz-illa.

Argi ta garbi. oiek geienak badute azken onaren aurka etsaia. ale mardul ugaria. Besteak sasi ta arri artera. jendea berriz itxas-ertzean begi-belarri begira. azi batzuak an galdu ziran ziturik eman gabeak. lur-azal artan emetu zan. irurogei ta eun bere amaria". azi batzuak erori ziran bide txar baten ondoan. indartu ziran larri. badatoz Jesusen itzak. Ereindakotik bide gañera eroritako aleak. Ereindakotik beste pilla bat arantz-pean zuen jarri. Gero zerutik etorri ziran egazti ale-jaleak. aurrekoen gisa auek ere etzuten uztik ekarri. IX Ereindakotik beste pilla bat lur gozoan eroria. t. I 61. Azi-ereilIea "Azi-ereille batek erein zun azia bere soroan. azaro noski. nola ezetasunik etzuan.1 ú Gizataldeak estutzen zuen igo zan itxas-ontzira. 61 Jtxas-ontzia balantzaka ta inguruetan arkaitzak laztantzen ditu ezin egonik dabillen ugiñen pitsak. ta ereillea joan zan bein bere lana bukatutakoan. Zeruko gauzak andik kontatuz aizearen intzirira. itxura dunez. azi-ereite garaia. zañak atera zituan. geldi-geldiro. Jesus ain zegon alaia. uztarik eman gabe geratu lenengoaren moduan. aren itzetan entzuten duten guziak arritzen dira. euneko ogeitamar. Orduko berdintz geientsuenak ori dute beren gaia. bai. Ereindakotik beste batzuak oso leku arritsuan. eguzki gabe. Beren artean. sortzeko betik utzi baño len zapaldu zitun jendeak. igartu zituzten sarri.\ Giro bikaña izan bear zun. 110 . egundaño aztuko ez diran zoragarrizko berdintzak. jaio zan baña arantzak ere. bai. Buru ederra egin zun gero. edo lur mardul gozoan. ezeren paltik etzeukalako laxter azi zan guria.(. Baña berela igartu.

garaiaren zai nago-ta: 'Bildu zazute lenengo txarra. entzun dezala -betiko lelo zorrotza-. Begi-belarri entzuten zegon gizaldeari diotsa: "Entzun nai dunak. guzia gari garbia zala ustean.(. Neurri orrekin zaituzte gero zu ere neurtu bearra. 621 Begira gero -Maisuak egin zuen berriz deadarra-. guri-guri.1') Berdintz eder au amai ondoren zutituz Jesus bildotsa. 111 . ltailariei esango diet. egin danarekin sorta. Morroiak esan zioten berriz: 'Ezin liteke atera? Lanak utzita garbi dezagun. baña etsaiak txarra nastu zun lotan zeuden bitartean. erdia ere ez da gari' . aditu beza baldin badauka entzuteko belarririk. belar gaiztoa ugari samar azaldu zaion tartean. ez dunari ken ustez bazeukan pixarra. Azi zanean. Ez da munduan agertuko ez duten ezertxo gorderik. joango gera' . 'Utz zaiozute pakean orain azi ditezen batera ebakitzean berezitzeko izango degu aukera. etxean argi egiteko bai argi-mutilIan jarririk. Nagusiak esan zien: 'Nere etsaiak egin du ori'. dunari eman. ematerakoan etzazute ibili neurri kaxkarra. "Zeru-jaurgoak zeren antza du edo zeren da iduri? Soroan azi ona erein zun nekazari bat diruri. (¡20 Lakaripean ezkutatzeko ez dute pizten argirik. Belar txarraren berdintza 622 Entzuten zuten Jesusen itza goxo-goxo. eta garia pilla zazute nere ganbaran jasota". Ondo legortzen danean berriz erretzeko sura bota. danen aurrean oiu egin zun jasorik bere abotsa. berdintz bikañak banan-banaka ixuri eta ixuri. nai badezu. Gizon batek azi ona erein zun bere soro batean. Orduan bere morroiak esan zioten nagusiari: 'Azi ona ez al gendun erein? Nondik txarra ain ugari? Txarrez josia baidago dana.

uste gabean nola dakarren bere uzta segurua". Muño batean exeri ziran zugaitz baten itzaJean. Maisu". eta bere adarretan txori ugari kabiak egin ta bizitzen dira bertan". erantzuten du bere ikasJe aiek gaJdetu alean. beti bere abots apalean. iduripetan ta berdintzetan erriari irakasten. Lendabiziko lastoa dator. aren gañean burua. lurrak berea egin duo B ukatu zuen irakasketa. 112 . Baña zugaitz egiten da gero. aurki jarriko dun Elizaren geroko berri ematen. Eta berela ebakitzeko etorri zaio arua. Berriro ere kontatu zien Maisuak berdintz berria: "Beste zerk ote dauka zeruko jaurgoaren irudia? Andretxo batek iriñetara sartu zuen legamia. jakin nai zuten zer esan nai zun bere aJegi aiekin." "Zeru-jaurgoa zeren antzeko. Berela auek urbildu eta galdezka zioten ekin. Íl Basarbia "Basarbi baten antzekoa da zeru-jaurgoa benetan. orduan Jesus itzal batera bildu zan ikasleekin. txikiena azietan. "Irudipean itzegitea ondo iruditzen al zaizu? Gizataldeak ezer askorik gaur ulertu ote dizu? Egia garbi diogu: gure berri ondo badakizu. zerekin ondo berdindu? Nekazariak ereindako azitxo bat iduri duo Ixil-ixilik. geldi-geldirik.Aziaren berdintza Legamia Bertsolari bat bezela ari da gauz ezkutuak esaten. ereindakoan azi koxkorra. borondate onekoak entzun eta ikasi zezaten. gutxi dan arren arrotzen baidu irin-pil ura guzia. ez degu deusik ulertu. Maisuak zekin bezeJa. jendeak ere aldegin. bitarte ortan. barau geratu gera. erein duanak igerri ere ezin du. ale bikañez betetzen dana ondorengo galburua. jendea lan da Jan ikusten zan beko zeJai zabaJean.

oiek nerekin ez dabiltz. Itz ori zabaltzen duna berriz. Batzuk entzuten dute itz ori bañan alperrik guzia. itxi ditu bere belarriak ez baidute nai aditu. Zoriontsuak zuen begiak badakite-ta ikusten. Entzun zazute bada danak zer dan orren erakutsia. ez dute ondo ikusten. dunari eman egingo zaio. Jaungoikoaren itza dezute ereiten duten azia. "Ez" erantzun zuten danak. 6J() (¡·1O Argatik ola mintzo natzaie. berean ilko dira. sartu añean badoakie. ori da bada bid e ondoan eroritako azia. erri onek ain baidauka biotz gogortua ta lizuna' . ni ezin nazaieke errukitu.l'! Maisuak ala erantzun zien gozoro ta pazientziz: "Zueiri dana erakutsiko zaizute ta ez alegiz. Igerle ta xarrak au ikusi ta entzun nai izan zuten. ereille. oien begiak garbi ikusi.6. ez dunari kendu. baña ikusi ta entzuteko aukerik izan etzuten". Oien belarriak garbi entzun baña ez dute entzuten.\5 h. jakiña naita beren biotzak egoskortu baizituzten. "Orduan nola ulertu zuek orain artean esanak. Ez dezu ulertuko ederki begiz ikusi dezuna. nekazaria. arri. Geratu dan pixarra jateko Satanas dute txoria. berriz. bide. Auek esanta galdetu zien an bertan Maisu otxanak: "Ez dezute berdintz au ulertu?". 113 . zoriontsuak belarri oiek badakite-ta entzuten. 63X Ikusi ta ez du ikusi nai begiak ixten baiditu. Naita itxutu dira ta ezin bide txuxenik arkitu. nola merezi ez duten. ta ereillearena baño askoz zallago diranak? I Id7 Ederki dator Isaiasek aldez aurrez zuna: 'Ez dezu adituko ederki zure belarriz entzuna. ez dute ulertzen ia. sasi ta lur ona entzuten duen guzia. Or kanpoan dauden oieiri ez.

urduri. Baña 1axterka etxera joan ta saltzen du zeukan guzia. Gaiztoak botako dituzte su-leizearen barrenean. Zeru-jaurgoak pitxi-erosle baten antza du garbia: asko balio dun bat arkituz palta zekin erosia. zitu ederra ekarriz gero betiko iraupenean. jateko txarrak diran guziak berriz putzura ixuri. irurogei. hl:i (. Sartu orduko biotz barruan ito eraziz guzia. ori da bada arantz artean eroritako azia. /dl 64X Besteak batzuek entzuten dute. ain maite dute bizia. Gordeta dagon mina batena zeru-jaurgoaren antza: iñork ez dakin bazter batean ondo ezkutuan datza.·11) Besteak itza gordetzen dute beren biotz barrenean. 114 . Billatu duen gizonak ez du a1perrik denbora pasa: bere ondasun guziak sa1du ta erosten du baratza. biotz oietan ez du ordea zañik ere sartzen ia. txarrak txarrak. azken orduko itai1ariak berriz aingeruak dira. onak dizdira egingo dute Aitaren a1damenean. ondoren. aingeru-sallak zerutik jetxiz asiko dira 1anean. ori da azia. pozik itzaren berria. mundu ontako atsegin txarrak irabazten du auzia. erori zana 1ur mardul ta gizenean".Beste batzuek gozoro entzun. euneraño azkenean. begira: deabrua erein duna txarra azi onaren erdira. Onak bereziz banan-banaka saskitxora guri-guri. ori da bada arri artean eroritako azia. Mina Pitxia Arrai-sarea h:\O Belar txarraren berdintza gero aza1du zien argira: "Azi onak onak dira. Ori bera gertatuko zaio munduaren azkenean. Arrai-mo1tzoa daukan sarea zeru-jaurgoak diruri: sare betea ur-bazterrera dakarte kontuz. Bateko ogei ta amar. atsegiñez erosteko ainbat ba1io duen pitxia. Lenengo 1arri-a1dian galtzen dute zeukaten guzia.

giro ederra. Besteak zion: "Maisua. aspertu zitun luzaro geldi egonak. 115 . bakarrik dagona". Jesusek beste bati dei egin zion: "Zu atoz nerekin".. zuri jarraitzeko prest ni ona! Baña lenengo utzi agurtzen aita. etxe barruko ondasunetik dakarzki bere gauz onak. Aien artetik askatu nairik itxas aldera begira. bera ta bereak igaro nai zuten beste alderdira. azalduz Jaunari noranaira jarraitutzeko gogua. Maisuak dio: "Etxekojaunak. ugiñak zapla aizearen intzirira. "Bai" erantzun zuten danak. arrua.¡ Zutitu ziran. aingeruak txarrak onetatik berexten dituztenean. Jesusi jarraitu nairik Enbata baretzen du 6. "Dana ulertu al didazute?" galdetuz Jesus otxanak. Gizaldeari agur egiñik sartu zan Jesus ontzira. berdin zerutar ondas une tan jakitun dagon gizonak". ortz-karraska betiraunean". ikasleeiri agindu zien: "Goazen itxas-araindira. Txar guziak botako dituzte su-labera zuzenean. zoriontsu zeuden ikasleak. alperrik dabil. gauzez aberats dagonak. Giza-Semeak ez dauka berriz non jarri bere burua". Irakasle bat urbil zitzaion ustez jakintsu. bare-barea itxasoaren mugira.14 Beti dabilki Maisuak. Maisuak: "Txori ta azeriak badute kabi berua. "Emaidazu aita eortzeko ainbeste beta beñepin". "Jarraitu neri --erantzun zionta utzi illak illekin.651 6)~ Orixe bera gertatuko da munduaren azkenean. bere inguruan jira-bira. jende ugari. ta bazter guzitan zeru-jaurgoaz itzegin". nere Aitaren jaurgorako ez da ona". gozoro entzun ta ulertuaz Maisu onaren esanak. "Bein goldean asi ta atzera begiratzen dun gizona. 653 (. Maisua nora aiek ara joaten dira. 652 Zugaitz aul aren itzal gozoan an zeuden erdi etzanak. zu atoz. Arraunak karrank. an izango da gero negar. bai.

entzuten zuen enbata.()I! (. illeak arro. berriz. Arraun da arraun ontzi txikia itxas barrura sartua. jendea bere onetatik aterata. Itxasoa ta aizea ere mendean zaizkio jarri". Jesusek ekaitzari etzion egin agindu besterik. Arraisku artan biziak salba zituzten eskerrak ario Deabruduna I h(1'i Maisua lasai. Bestetik.1159 úfd Giro gozo a. ontzi xarrean etzanik laxter geratu zan lokartua. ura ango zalaparta! Alde batetik orru ta txistu. Gertatu zana ezin sinistuz ontziko jendea larri: "Nor degu ordea guk gizon au? -izuz zioten alkarri-. dan a ille ta bizarra. 'an zebiltzanen larria.(". besoak jasoz zerabilkiten zarata! Gizon gaztea deabruduna. ta izuaren izura.t Urak irakin. Ikasleeiri orduan esan zien errukiz beterik: "Zer dala-ta zarat auek? Ez al daukazute sinisterik?". larru gorrian ibiltzen zana. Esnatu zuten: "Gaizka gaitzatzu Arkaitz-zulo ta illobietan sartu baño len putzura! bizi-lekua jarria. Erraldoi baten gisakoa zan. zegon lo edo Bazan orduan inguru artan 10 zegonaren itxura. bere indar ta zakarkeriaz Guztiok emen itoagatik ez ote dizu ardura?". intxaur-azal bat zan ontzitxoa. Jesus berriz nekatua. zakarra. sasoikoa ta azkarra. sortu zan iskanbil gaitza. ango aparra ta pitsa! Itxas zabala lañoak artuz arrotzen doa ekaitza. enbatak itxas-sabela jarri zuen naiko zakartua. 116 . (. aizeak txistu. berak bakarrik bazeukan ogei gizonek ainbat indarra. itxaso geldi. itxas arroa baretu zan ta etzan nabaitzen aizerik. beldurrak zeukan erria. Jesus esnatu zan bat-batean. ezin egona. gizon bat izugarria: ikasle danak urbil zaizkion deabruaren mende zegona. ikasle-sail ta bere lagunak naiko lanakin dabiltza.

Esan orduko txerri-sail ura. bai ote daukat nik zurekin zer ikusí? Badakit ondo zu zaitugula zeru ta lurren nagusi. bere mendean zeukan mendia ta bere inguru dana. oiu. Deabruak Jesusi otoíka ari zaizkion benetan. nai zun guzia egiten zuen gizon deabruz beteak. Otoi ta otoi ari zitzaion beartsu baten antzera. 670 Baña Jesusek jo zun orduko Jerasa aldeko legorra. beldur baizion jendeak. ez gaitzatzula berriro bota oñazeen su-leizera". illobitatik. antsia. "Moltsoa. 117 . txiki. karrasi. ez gaitzazula onen barrutik biurrikatuz erauzi. ango ígali ta belar-zañak zituen betiko jana. aldapak bera tarrapataka itxasora díjoazte. Jainko-Semea. 6óR Ingurutako illobietan bakarrík bizitzen zana. Urde-pilla bat ikusten zuten zeuden lekutikan bertan. zabalik zeuzkan ateak. larru gorrian. Arek alperrik zitun guziak. Etzan gizonik urbíltzen ere aspaldian arengana. Belaunikatu zan apal asko edozein bezin jatorra. ar-zulotatik ar-zulotara oiu tristeak. badator gizon gogorra. zer izen zuen galdetu zíon. Ez gaitzatzula. lokarri aulak bezela austen zitun burní ta kateak. jauzika así ziran guziak muturka. Arri zorroztu batekin joka ebakiz gorputz guzia. txerrizai batzun mende jarríak non zebiltzan ezkurretan. itxu ta naste. Aien otoitza entzunaz ala erantzun zíen: "Zoazte!".667 671 Askotan lotu ízan zutena. apar jario. onen barrutik atera. zar ta gazte. asko baigera". Era onetan otoi egiñaz aurrean zeukan Jesusi: "Jainko-Semea. errukarria zala benetan arek zeraman bízia. baldin bialtzen bazitun andik uzteko sartzen aíetan. Jesusen aurran orra. 669 673 Egal aíetan bazan gabero iskanbil ta karrasia. aundi.

bi milla zerri inguru ziran. gizon aien erre gura. Jesusek ala erantzun zion: "Ez. ango kurriska ta jauzi! Etzegon ezer egiterik an. otxana. deabruzuna berriz an zegon jantzia. bazuten zeñek entzuna. lasai. ezagutu nai zuten zein ote zan ura sendatu zuna. beste aldera joateko sar zan ontzi txikian putzura. Jaunak zurekin eduki duen errukia zabaltzera. beldurtu zan. (. zioten. joan zaitea etxera. Etzan bakarrik geratu. Errira joan ta kontatu zuten txerrien gertakizuna: nola sendatu zuen Jesusek mendiko deabruzuna. 118 . orduan dana bertan utzita iges joan ziran errira. Ixil-ixilik Jesus orduan. deabru bana barruan sartu ta zeramaten aballa! Jauzi batean igaro zuten itxas-bazterreko malla. Sendatu zanak ikus orduko joaten ikasle ta guzi. Jerasatarrak izutu ziran: zein ote zan gizon ura? Otoi. 677 hí\l Urdezai aiek etzuten iñoiz alako gauzik ikusi. ez emen bakarrik utzi". Jesusen oñetan otxan-otxan demoniozko zarpalla.JI> Txerrizai aiek pixka batean egondu ziran begira. Entzun zutena ainbeste ote zan bada gertatu zana? Itxas-ertzera abiatu zan jendea Jesusengana. len gorriak nola zitun gaixoak ikusi.679 Aldapak bera itxumustuan ainbateko txerri-salla. ikusi nairik txerri-sail arek egiten zuen mugira. Jauna. Ikusi zuten txerri-sail ura urean itoa dana. Lendabiziko azaldu zaite zure maiteen artera. Bere ondora urbilduz ala eskatu zion Jesusi: "Eraman nauzu zurekin. lengo deabru gaiztorik ez da sartuko zugan atzera". ezin zezaieken eutsi. an ito ziran geienak eta besteak lepoak autsi. joan zedilla andik etorritako lekura. danak itxasora amildu dira. Jende guzia arretaz zegon.

Bakarrik geratuko baiziran Maisua joaten zanean.7 Joan zan Maisuak sendatu zuna alai ta misiolari. J aunak arekin eduki zuen errukiaren kontari. Israeleko errira. beti zerbaiten erakuskizun emanaz al zuenean. Maisuak laxter igerri zion auzoen alkarrizketa: sorterrian ez beste danetan maitatzen dute profeta. Gizon guziak arritzen ziran pozez entzunik berari. zeru-jaurgoko berri gozoa entzule danei ixuriz. Mirari gutxi egin zitun an ezin autsi aien seta. Siniskaitz. an azaldu zan ontzira. jarraitu zuen aurrera. Jesus sartu zan ontzira. Nazaretera artu zun txuxen. ikasi gabe erritar arek zerabilkin jakinduriz. Jesus sorterrira 68. beren Maisua ote zetorren. Apostoluak ezitzen ari zan Jesus onez onean. sinagoga artan larunbatean Berri Ona zabaltzera. lengusuak?".(¡X3 61'. berekin artuz ikasle danak Maisuarekin batera. urbil zaneko itxas-ertzera. gizon-moltso bat ikusi zuen itxas-ertzean begira. Ikasleak predikatzera 119 .~ Etzan aiekin geratu Jesus. Nazaretarrak an ari ziran alkarrizketan marmariz. laxter zetorren orduaren zai geratuz jende ugari. bizi zan erri xarrera. 6Xú (. nondik etorri zaio berari? Nolaz ordea egin lezazke onek onenbest mirari? Ezjakin onek zer erakutsi bear dio erriari? úx4 Jerasatarrak agurtu zitun. ingurutako errietara joan zan naigabez beteta.90 Larunbatean asi zan bada legun ta izketa guriz. Ezin sinistu zuten ta bazan gaizki esaka ugari: "Ainbat jakinduri nola. ezin ulertu zuten ezertxo ere auzuak. oraindanik nai lituzke ezi emango zaien lanean. Jose arotza eta Maria ez al ditu gurasuak? Erri xar ontan etzitun eman bere lenengo pausuak? Gure artean ez dira bizi bere aide.

bai.'. illak piztu ta senda gaixoak zuen eskuak jartzean. ez eduki bi barruko jantzi ezta ere sandalirik. denak. Israel ontan galdu zaizkidan ardiak lenen baidira. lana egiten dun gizonari eman bear zaio ostatu.91 (. Pake-semerik ez bada berriz zertan geratu kezketan? Zuen pakea itzuliko da berriz zuengana bueltan. Zoazte. zuen pakerik ez da sartuko nai ez dutenen artean. zuek artzea merezi badu lasai an bertan geratu. deabruak erauzi nere itzean. zakuan ere ez ogirik. erri oni eman jira. ()IlI) 7 120 . Beste erriren batera itzul arte ez etxez aldatu. Garbi legendunak. Indarra ere emango zien deabruak uxatzeko. Deabrudunak askatu eta sendatu gaixo daudenak.'). utsean artu dezute. Biderako ez artu ezertxo. ez egin joan-etorririk ere samaritarren errira. Ez gerrikoan dirurik artu. ta eman zazute utsean. Bere ondora urbil eraziz zer egin erakusteko. urbil!" oiu kanpo ta etxean. erririk erri bial baño len aolkuak emateko. Pake-semerik an bizi bada izango dute benetan. Errira sartzen zeratenean ostaturen bat billatu. baña ez sartu oraingoan atzerrira. Sartzean eman agur bero bat: "Pakea etxe onetan". merezi duten zigorra artuko dute egunen batean. zuen oñetako autsak ere astinduz beren atean. eskubiderik asko bazuten beren lanean asteko. Gaizki artuko baziñuzteke zoazte andik pakean. "Zeru-jaurgoa urbil da. bada. biotz-biotzez maite izanaz lagun ta etsaiak. Barruti ontan ibil zaitezte. ibilli oñuts gorririk. arindu iñoren penak.(. lana egiten dunak ez al du merezi bere saririk? Maisuak ala itz egin zien: "Izan zaitezte zuzenak: malko garratzak txukatzen saia.

702 706 Anaiak elkar. Etxeko jauna kupirik gabe Beltzebu badute deitu. amas dezuten artean beti beldurra eduki ari. Ez beldur izan gorputza 11 ta anima ezin dunari. Jainkoa bakarra da beldurgarri. zueri ere beste ainbeste deitzea ez arritu. Baña emeak izan zaitezte beti subeen antzera. 121 . nere Aitaren jaurgoko berri erriari ematera. egon bearrik ez daukazute. eta usoen antzera izan xume. Askok izango dute zuentzat biotz maltzur ta gogorra. Nigatik supri bear aundiak dauzkatzute. egingo baidu Giza-Semeak bigarrengo etorrera. utzi nere Aitaren eskuetan zuen lana. nere aolkua orra.6<J\! 70. biozbera. Beñere ez bada beldurrik izan oien iseka txarretan. bata besteen aurka jeikita. azkeneraño iraun zazute. ez da besterik iñor. eman zazute danen aurrean nere aitormen jatorra. itzuli bestera. ez larritu. Erri batean ez bazaituzte artzen. zer esana.' Zoazte ardi aul batzun gisa otso ma1tzurren artera. aitak semea ta semeak bere aita il eraziko dituzte. batzar sinagogetan zuentzat ez da paltako zigorra. egon etsita. bada lanetik aukera. Erri guziak sartu baño len zuek nere artaldera. Ordu artan emango zaizute zer itzegin. bakun. Maisua aña dan ikasleak naiko merituak ditu. ura salbatuko baita. 700 704 Gizon batzukin eme ibilli. morroia ere nekez zaioke jabeari nagusitu. Zeruko Aita baida orduan ordez mintzatuko dana. Esan argitan zuek nik esan nizuena illunpetan. baña gorputz ta anima sutara amildu dezakenari. ustez gordea zegon guzia jakingo baida benetan. aopean esana oiukatu bota tellatu gañetan. 701 705 Bein eramaten zaituztenean erriko buruengana.

Zuetako bat artzen duenak jakin ni artzen nauela. astoak badaki ori. elkarrengandik aÍta-semeak ta ama-alabak bereztera. /(1!) 71) Ez uste pakea naí detanik. Bere amabi ikasleei gauz auek agindu onduan. ezpata dakart. etsairík txarren-txarrena berriz zuen artekoa bera. emango zaio berea. Ukatzen nauna ukatuko det merezi duen moduan. txoriak baño geigo zerate. Bere bizia salbatzen badu ni ukatuta munduan. Ni naizelako bere bizia galtzen duenak. ardí galduak bildu besterik ez baízebilkin goguan. orduan galdu zuna ark billatuko du nere Aitaren onduan. Arek nai gabe iHe bakar bat etzaio ga1tzen iñori. zintzo-saria artzen duenak zintzoa zintzo bezela. Gure aurrean dabiltzan ume koskor garbi auetako batí ura ematen dionak nere ikasle dalako. ez daukat zer ikusirik nik arekin. 122 . sari gabe ez dute lagako. guda bizí bat maite diranen artera. ez da egungo sartuko ura nere atseden-jaurguan. Bere gurutza soñean artuz nere ondoren jarraiz pin ez baldin badator. "11 Ii "/ Aita-amak ni baño maitego dituna ez da nere din. lotsarik gabe danen aurrean aitortzen nauna munduan. erririk erri aiek bializ aldegin zuen orduan. 7m\ 1' Aitortuko det: ez beldur izan nere Aitaren onduan. seme edo alaba maiteago dituna ez betor nerekin. nere Aitaren aurrean bere azken larriko orduan.11 70/ Lauko batean ez dira bada saldutzen bi larretxori? Aietako bat Aitak nai gabe ez da oraindik erori. ez nator pake jartzera. on egiten duen guziari ordaña emango zaio. ni artzen naunak berriz bia1tzen naun Aita artzen duela. Profetagatik profeta-sari emango zaio orrela. Predíkatzera joan zan bera're bere betiko moduan.

oso lekll eroslIan. Ontzi artatik itzegiten zun aske. jendea zegon tokitik bertan. 123 . itxas-ertzetik ao xabalka jcndeak entzlIten zuan. patxara oSllan.Ontzi txiki bat jani zioten beretzako itxasuan.

kezk auek zebilzkin Erodesek bere biotz maltzurrean. 17 Erodesek kezkati morroiei: "Nor da ori Joan besterik? Lepoa moztu nion uraxe piztua illen artetik.Bataialzallearen eriotza 71 Jesusen sona aorik ao zebillen garai aietan. biotz gaiztoko gizon-iltzalle. "Anaiaren emaztea artzea ori etzaizu zillegi". pekatu beltz au zan arpe gira Joanek botatzen ziona. errege zakar au iñork etzun maite noski Galilean. sube gorria baño emego. besteren andre-Iapurra. Baña emazte galdua beti zeletan etzegon nagi. Bein eta berriz esan zizkion amaika olako egi. besteren gauzen jabe-egille. anaiarekin len ezkonduta zegona. menderatuen beldurra. Arekin berriz ezkondu zan len ezkondutako gizona. 71 (¡ no Erri guziak ala baizion mirari aien aurrean: Bataiatzallea azaldu zala berriz Judea xarrean. Amaika il ta espetxeratu zitun ogei bat urtean. Erodes zana Galileako errege billau maltzurra. egun batean naiaren aurka atxitu zuen baituta. bere biotza kezketan. aiek goseak bizi ziran ta bera berriz banketean. Erodes etzan asko arritzen aren itzak adituta. Ura ikusi nairik zebillen Erodes kezkaz beterik. Baña ostua zan emazteak askotan zirikatuta. Beste batean Erodes onek etzuen egin lan ona: ostu andrea. etzan piatzen geiegi. bi sudurreko zakurra. lizun galdua. besteak berriz Elias bera azaldu zala lurrean. 124 . aragi utsa. ikus-aldiro esaten zion eta ain zeukan oituta. il erazi zuen Joan Bautista piztu zalako ustetan. 7\<) Txiro bizi zan erri gaixoa ain zedukan zamapean. bere berriak zabaldu ziran Judea-txoko danetan. Erodesek ere entzun zitun. Ainbat mirari egiten ditu Jaungoikoaren partetik". /lX n:.

125 . 726 7. ixil-ixilik amarengana joan zan orduan neskatxa. Erdi gixaixo zegon errege. ezin baizuen bere gizonik hUura. Salome bere ezkontza-ausle lizunaren alaba zan. eska zan". erdi billotsik. ibili gabe zalantzan. Utzirik bere maiean ordi Erodes Iizun narratsa.D Bazkari eder bat jarri zuen bere jaiotegunean. baña alperrik.'í 720 Egokiera orren zai zegon Erodias maltzur ura. eskeñi zion: "Emango diñat nai denan aña. an geratu zan aragi-amets apote baten modura. erdi mozkor zeudenean. 724 Baña Erodek maite ez bazuen ere bazion itzala. Kontatu zion dantza-Iekuan gertatutakoa. neskatxa gazte ta ajol gabea. erdi larru gorri neskatx ura. Sartu zan berriz. ardoa igo zitzaion bumra. Erodes mozkor xamar. bazekin ondo gizon zuzen ta erri-maitalea zala. bai ondo jaso're gorrotoak egiten dakin modura. lasa. Bazkariaren azken aldera. neskatx lizuna atean. beldur zion. San Joanen itzak entzun nai ezik asarre bizi zegona. anaiari ken ziona. konpondu ziran ama-alabak. Erodesen aurrera joan ta ala eskatu zion pakean: "Joan Bautistaren buma nai det oraintxe azpil batean". ibilitakoa dantzan. Dantzari arek ainbesteraño zuen errege lillura. Aspaldi artan zai noiz arkitu egokiera bat ona. Erodek bere lagun geienak an zitun aldamenean. Lotsagarrizko dantzari. Baña aukera eder ori bein etor zitzaion eskura.723 Erodias zan andre galdu au. Pozik entzuten zuen San Joanen itz sutsua ta mazala. ea betiko ote zuen gaItzen gorroto zion gizona. ao txabalka begira zeuzkan txoratu aien artean. 72. bai-baizekin erri txeak maitatzen zuala. neskatx gazte bat dantzara sar zan Erodesen omenean. bien arteko jolasa.

Bakar-Iekura 1. an baizebiltzan artzai gabeko artaldea zirudilla. zebiltzan beraren billa. Joanen eriotz ondoren Jesus gorde zan jende artetik bakar-Iekura. Erodek nola Joan deuna il zuen berri ematera. Ikasle berak erten zaizkion gero Jesusi bidera. Jesusentzako Judea aldean gordelekurik ez dago. ikasleekin batera poztu zan ere Maisu otxana. Apostoluak artu berekin eta txalupa batean igaro ziran. Azpil batean ekarri gero onek burua neskari. ezkutu xamar. apostoluak artuaz bere atzetik. elizetako itzaldietan askotan gaude entzunak. bazterrik bazter ainbesteko jende-pilla. Erririk erri. Orduan bere ikasle batzuk sartu ziran espetxera lur emateko lepa moztua zegon gorputza artzera. atsedentzera joan zan. gaixo zeudenak berekin artuz. esan zioten garbi ta zeatz berak egin zuten lana. 126 . Urrikaldu zan aien aurrean Jesusen biotz umilla. iñork etzekin txoko batean egin nai zuten abaro. 'lIó Ikasleen poza 7 Apostoluak itzuli ziran alai Maisuarengana.\1 Naigabetu zan errege. Bazterrik bazter itxaso dana ontzi aulean igaro. otoi egin ta atsedenduaz egongo ziran pakean. Ez ikaratu ta iges egin zezaioteken gaitzetik. itxasoz beste aldeano Billa zebillen gizataldeak uzten zion bitartean. erregalo on bat bezela onek eraman zion amari. gudari batek lepoa moztu zion Joan Bautistari. baña ezin ukatu berari. Bañan alperrik. 7\5 Orratz batekin mingaña txula ziola andre lizunak. jateko ere ez baizeukan betik. Lizun ta mozkor baten aginduz Bataiatzalle Joan deunak kartzel batean bukatu zitun mundu ontako egunak. an ere etziran gordean egon luzaro. Nai zezaketen baño obeto gerta zitzaiela dana.

ondoren. oitu bezela. Lenen gaixoak sendatu zitun ta deabruak erauzi.739 Urrikaldu zan. apostoluen erdian lasai. 127 . biotz gozoa xamur zitzaion Jesusi. Maisuak etzun buru-austerik. bai. goitik gainbera begira. "Orrenbestentzat aña janari billatzerik ez det uste. ezer pentsatzeke: "Ez dakit. or ta zeok jaten eman zaiezute". berriz. ikasle batzuk urbil zaizkion Jesusi: "Illuna dator. Oartuz Jesus ainbeste jende nola zitzaion etorri. etxerakoan goseak jota. Jende au. Maisuak galde zien orduan: "Zenbat ogi dituzute?". au OSO leku arlotea da. begira zegon otxana. itz goxoakin iruzurtuaz etzitun berean utzi. itzalak jexten sakoneko illunbira. Bost garagar-ogi ta bi arrai nonbait bean badituzte. berriz. 741 Lasai zeudela. ezin gentzake emen utzi. Nolajan eman? Au zan orduan apostoluen esana: "Bial itzatzu basetxetara arki dezaten zer jana". Maisuak laxter erantzun zien: "Joan bearrik ez dute. aldez aurretik ondo bazekin egin bear zuen lana. berreun denarioren ogia probatzeko ez luteke. Filipok ala erantzun zion bizi. ez ditezen danak jausi. Eta bertatik agindu zien: "Joan ta ikasi zazute". ondoan zeukan ezkero ala esan zion Filipori: "Nondik atera genezake guk auentzako aña ogi?". eseri azi. ori zedorrek ikusi". baña zuk nai badezu joango al gera eske? Ingurutako baserrietan agian arki Iiteke. Illunabarra. 740 Gero igo zan Jesus ondoan zeukan mendixka txikira. mendi-muturrak dizdiz zegiten eguzkiaren argira. Apostolua zirika nairik esan zion noski ori. onenbest millak ori bakarrik asteko ere ez dute". berreun denarioren ogiak gutxiegi baidituzte". goxo-goxo erakutsi. 742 '14/.

bakar-bakarrik mendira joan zan Jesus otoitz egitera. Danak jan zuten bada nai aña. mirari aundiren bat ikusi bearko zutela sarrio I Andre ta aurrak kontatu gabe bost millaren bat inguru. ainbeste maite zitun Maisuak. ixil Jesusengana begira itxaropenez betea. erregetzako aukera nairik aurki asiko zirala. Gizataldea bero zebillen aruntz-onuntz bitartean. Itxasoko ekaitza 11~ Belar bikaña zegon lekuan lasai an zegon jendea. 128 . esan zutenez. eskutik eskura". Bost ogi ta bi arraiak artuz. Kafarnaunera pasa nai zuten. ase ziran arrai ta ogiz. itxogiteko berari gero beste aldeko partean. dakizuten modura. Maisuak laxter ulertu zuen egin gabeko eskea. Gizon guziak ala zioten: "Datorrena au ez dugu?". Apostoluak ontzira ziran illunarekin batera. itxasoz beste aldera. eman ziena mirariz. Maisuak laxter antz eman zien jendea berotu zala. bakoitzak berak nai duen aña jan arte. goseak zeuden aiek izango zuten apari merkea. Nolabait andik biali zuen gizataldea etxera. Gero Jesusek agindu zien bere ikasleei berriz: "Bildu kondarrak". seguru. Danak alkartu ziran ta jarri nai zuten erriko buru. apostoluei luzaturik gero ura: "Dan en artean zabal zazute au. onetsi zitun. Amabi zare bete ziran ogi ta arraiz. Bere ikasleei agindu zien sartzeko ontzi batean. ondo aseak nola baizeuden joan zitezken pakean. Besteren leku t' erri-gauzetan nastu zanaren itzala bera ere Maisuak uxatu nai zuen nola edo ala. jendetza ori gure aurrean ogei ta amarnaka jarri". Apostoluak esana egin ta begira zeuden larri. bai omen ziran jan zutenetan. begiratuaz zerura.lel7 "Bost garagar-ogi ta arrai oiek mesedez onuntz ekarri.

Aize-purrusta batek orduan buItz egin zion Pedrori. ugin gañean Jesusengana arro xamar no ski Pedro. abiatu zan itxas gañean apostoluen ontzira. 129 . ugiñak aurrez nola zituzten zalla arraunketa-Iana. besteak berriz izuaren izuz mutu. intxixuren bat zalako ustez. ikusi zuten norbait etortzen bakar. beren aurretik igaro nairik zauIi urrats ariñean. zu zeran ezkero". Jesus gordean. mendira. jakin ez nori. Bazijoan ur gañean txutik. Batzuk karrasi. ez baizuten ezagutu. bare itxasoa bera. Oso neketan zijoaztela oartuz Maisu otxana. gaberdira. 757 Bost edo seiren bat kiIometro arraun egin zutenean. andik-emendik sailka dakarzte Jesus dabilJen tokira. Beste aldera igaroz jetxi ziran Jenesar errira. eta. intxixu baten antzera. baña gero. Jenesar errian 75íl Bazijoazten neketan ugin artean erdi ezkutu. lur jo zuneko ango jendeak berela oartu dira. baietz agindu ta gero. ikaratu zan: eldu nai. lasai zaitezte". ez nadin erori!". jakiña. oñez. auspez agurtu zuten: "Benetan zu Jainko-Semea zera". ugiñak ixil. aizea geldi.755 Igo zan. Izuti aiek urbildu ziran Maisu onaren aurrera. I Esku emanta orduan biak sar ziran ontzi aulera. Pedro orduan bero-bero: "Utzi zadazu zugana joaten. uginpe ontan. bada. Jauna. sinismen gutxiko ori?". Angarilletan gaixoak artuz Maisuak ditzan kupira. Jauna. "Gaizka nazazu. bere Aitakin itzegiteko asmoan bakar-tokira. itxas gañean ibilliz joan zan gaberdira berengana. 75b 760 Apostoluak bazijoazten itxas zabaIean barna. "Zergatik jarri zera zalantzan. arrats illunean. Luzaro egon zan ezkutuan. txutik uraren gañean. esan bezeIa. "Ez ikaratu. ura ikusi zutenean an etziran gutxi izutu.

berriro ogi-eskera. ura joan ta launa bakar bertan geratu zala arratsean.1 Maisuak ogiz ase zitunak jan ta urrengo goizean. Bere jantzia ukuitzen zuten guziak sendatzen ziran. ala egin zioten galdera: "Ontzirik gabe Kafarnauraño. launak orrela erantzun zien kezkati xamar. erriro Maisua noiz joango zai zegon jendea denean. Arritu ziran benetan. nola etor zera?". 130 . beti ondora jendea. Noranaira joan. minbera: "Bazabiltzate nere ondoren bazter batetik bestera. sendatu gaitzatzu". ez lesus. ontziak beterik. kejatsu: "Erruki zaitez gutzaz.Zeruko ogia Bear batean elkar artutzen zuten berela bulartsu gaixo zeudenei lagundutzeko. baserri edo errira sartzen zanean. Ontzi aietan pasa orduko itxasoz beste aldera. alako igerle ongillerik etzan azaldu lurbiran. an etzegon. danean beti eskea. erri artako gaixo geienak an zitun aldamenean. ango jendeak Maisua zala ezagutzen zutenean. danen ezagun. ez noski nik egiten ditudan mirari oien pozera.. Orduan andik palta zirala gizaldeak ikusirik. Lerroan otoika ari zaizkio angarilletan. launa. bai ogiz ase zeratelako. launa. /(\j Danak oiuka asten zaizkio. Ontzi batzuak etorri ziran itxasoz beste aldetik jan zuten lekura. 7(¡K Edozein kale. 7. izan ere nork ez du maiteko orren ongille merkea? Gordean ezin ibil ziteken. baña daneiri duan" bere maitasun-Iegea. eri ta sendoak biran: "Soñeko ori ukui dezagun utzi zaiguzu sikiran". erruki. beste aldera ar zuten launaren billa. ez ikaslerik. gaur egunean alatsu. Kafarnaunen arkitu zuten ikasleekin batera. arritu ziran inguru artan iñon ere ez arkitzean. "on egin. ikusiz atzo ontzi bat besterik etzala itxas-ertzean.

Giza-Semea baida Jaungoiko Aitak sillatu duena". Onek emango baidio beti bizitzeko iraupena. Jesusek berriz: "Jainkoaren lan ori ontan dago dana: sinistu dezazutela arek igor dunaren esana". "Ni naiz benetan bizitz-ogia. gizonari ark emango dio bere betiko bizia". neregana datorrena. oraindik otza dago ordea nerekiko sinismena. idatzia baidago zeruko ogia ziela eman". Gure asabak basamortuan mana goxoa zuten jan. 774 "Zeruko ogia eman ziela Moisesek ez da egia. Ni naiz Betiko Aitak mundura zerutik bial nauana.1 ni "Zer ezaupide ematen diguzu edo egin beste zer lan. beti aren naia egitea orixe da nere lana. eta betiko gordeko det nik Arek ematen didana. nere Aitak ematen dizute egizko zeruko ogia. 77. Onek emango dizute beti bizitzeko iraupena. Igorri nauen nere Aitaren naia berriz orra zer dan: Arek bialtzen di dan guzia etorri dedilla nigan. Giza-Semeak zuentzako dakarrena.771 Egizute lan irabazteko ez usteltzen dan jatena: beste janari. Zeruko Aitak bialtzen didan guzia dator nigana. Jaungoikoaren ogia da ta zerutik onuntz jetxia. Zeruko Aitak neri au beste agindurik ez dit emano 131 . ez da izango gose-egarri. nigan sinisten duena. Sabela beste gauzik etzaio gogoratutzen askori. Oraindik iñork etzion entzun beste ainbeste iñori. bat ere galdu gabe nik azken orduan piztu dezadan. oiek ikusiz zalantzik gabe sinistu dezagun zugan. zer ogi ote eskeintzen zuna ezin kontuan erori. emaiguzu ogi ori". 772 Asarre xamar ala zioten urbilduz Jesusengana: "Egin dezagun erakuts guri zer dan J ainkoaren lana". laxter eskatu zioten: "Jauna.

Ni bainaiz benetan ogi bizi ori. basamortuan guraso zarrak mana jan ta il ziran egin. ortan bai danak batera. betiko izan dezan bizia Arengan sinisten duan guziak. eztabaidaka. onen atsegin. Nigan sinisten dunak betiko bizia dauka berekin. I "Ez gaizki pentsa. zerutik jetxia dala?". Ezin liteke mundu onetan iñor nigana etorri. "Joseren seme Jesus ez da au? Zergatik dio onek. zerutik jetxia. ta bakar-bakarrik Joainkoarena danak ikusi du Aita. ontatik jaten duen gizonik beiñere galdu ez dedin. Zeruko Aita mundu ontako iñork ez du ikusi. Juduak marmar egiten zuten. biali nauen Zeruko Aitak baldin ez badit igorri. ezin baizuten gauza garbirik atera: "Orrek esaten digun bezela ori egi izatera. Eta gizonen bizitzarako emango detan ogia. 'Jainko-eskolatuak izango dira' dago idatzita. bada. zerutik jetxia. nola arraie eman dezaiguke aragi ori jatera?". gezurti danik ez esan emen iñori.rl t ) Zeruko Aitak beste gauzik ez du nai. ez da besterik: izketan ari naizen onen aragia". 132 . Maisuak berriz erantzun zien: "Sinistu nere itzetan: nere gorputza jan ta odola edaten dunak benetan betiko bizia irabazi duela mundu onetan. ogi ontatik jaten duenak badu betiko bizia. Ni naiz bizitz-ogia. eta berpiztuko det nik ura azken orduan". eta berriro ura piztuko det nik azken egunetan. 7110 Marmarka ari ziran juduak entzunik esan zuala bera zerutik mundura jetxi zan ogi bizia zala. eduki goguan: bere Semea ikusi ta argan sinistatzea munduan. Aitari entzun ta ikasia esaten detan au baita. azken orduan berpiztuko det nik berriro gizon ori. nongoa dan dakigun ezkero.

Eta marmarka ala zioten: "Nork entzun dezaioke orriT. Ordu ezkero ikasleetako asko joan ziran atzera. biotz illun orrengatik: "Nigana iñor ezin etorri Aitak bialtzen ez badit. il egin ziran alere. 7R1l Bizi da Aita. n9 Kafarnaunen esan zuen au nazka emanik askori. Maisuak ori ongi baizekin asiera-asieratik nor zan salduko zuna. Baña badira zuen artean. argan ni.. etzuen esan bearraren paltik. itzetik ortzera-. Maisuak esan zien: "Orrekin gaizbide artzen dezute? Giza-Semea gora igotzen ikusiko bazenute . nere itzak berriz bizi dira Espirituari esker..7X7 791 Nik diozuet: nere gorputza ziñez dala janaria. "Jauna -erantzun zuen Simonek sutsu. Eta ondoren au esan zien. ogi ontatikjaten duenik ez da ilko berriz beiñere". Guraso zarrak jan zuten mana. argan nago ni. neri sinistu nai ez didaten ainbat deabrudun anker. emango detan odola berriz ziñez dala edaria. Itz auek entzun zituzteneko: "Gogorra dek izkuntz ori". Orduan egin zien Jesusek amabieiri galdera: "Zuek ere utzi bear nauzute?" begiratuaz minbera. itz gogor aiek entzunik Jesus betiko utzi nai dute. zeruko ogi au jaten duna beti nere. aragia ez da ezer. arek neregan dauka bizia. sinisten degu ta badakigu: Jaunaren Santua zera". aiek etziran gero ibiltzen Maisuarekin batera. betiko itzak zuk dauzkatzu ta norengana joango gera? Zure ondoan ongi gabiltz. 790 "NI Bere ikasle artean ere bada naiko buruauste. ez degu egingo atzera. berdin jaten nauna ere: nigan dago. 133 . Espirituak dakar bizia. neregan nago. Nere gorputzajan ta odola edaten duen guzia. apostoluei berairi ere etzaien ongi erori. ortan ez bainabil oker.

An eta emen zer ikusiko bere itzalaren gisa. Aien arrazoi-itxura danak txaututzen zitun Maisuak. eztabaidaka asten zitzaizkion."Amabi ez al nitun autatu?samiñez Jesus mazala-. beren iritziz izanagatik Judeako jakintsuak. Gorrota zuten Jerusalengo parisaitarren buruak. Jerusalenen aukera baizan etzan alper oien paltik. ango erriak Jesusentzako ziran leku seguruak. atseden gabe bere zeletan parisaitar murritza. Simonen seme Judasengatik Maisua ari zan ala. 134 . Oartu ziran mai inguruan ikasletako batzuak ajolik gabe jaten zutela garbitu gabe eskuak. baizekin urte gutxiren buru berak salduko zuala. xoo Eztabaida Jesus sartzen dan txoko danetan sortzen zioten ekaitza. erririk erri. beste olako txorakeriak oitura auen agindura. Pariseo ta judu geienak ori baizuten oitura. etzuten galtzen bistatik. itxuak. goxuak zeuden. pekatu beltzat zeukaten ori orduko parisauak. alare beti erasotzera urbiltzen ziran. danetako asko bear zuten ura. madarikatzen zuten gauz ori ongi betetzen etzuna. maite zitun ango inguruak. Esku-buruak garbitu gabe etzan joango otordura. Galileara jo zuen. Erasotzen zioten aldiro ederrak entzunagatik. goxuak. Ekin-aldiro lotsagarririk geratzen ziran gaixuak. maiz garbitzen ziran. ta gizartean bizitzezkeroz bearrezkoa zaiguna. Jesus nora. Guziok ongi dakigu txarra ez dala garbitasuna. il nai zutelako juduak. Ikus bazuten ikusi zuten. Oen artean ordea ain zan pekatu larri astuna. Orduan ere urbil zaizkion ondoko errietatik. iges zebillen orregatik. aiek ara: atzetik dabi1tza. Ongi badakit zuetako bat alare deabru dala".

itxurati ta lausuak". ori bai.Xo. urruti nigandik denak.l X07 Laxter eraso zioten bada parisaitarrak Jesusi: "Ez degu gure erri xar ontan beste ainbeste ikusi.orroto ditun gurasoel zor ZlOna. eman dezaiotela ari eriotz as tuna. Oartu gabe Jainko-Iegea errez austen dezutela. Esku ta txantxil. aginduen gañetik oiturak jarriz. S04 gOX Maisuak txuxen erantzun zien garbi ta zorrotz onela: "Uskeri oen atzetik orra beti umeak bezela. Jainko-Iegeak baño lenago erakutsiz gizonenak' . belarridunak entzun dezala ongi zer esaten detan". edal-ontziak. itxuratiak alenak: 'Mingañez erri onek ematen dizkit neri gorespenak. bitarte ortan asaba zarren oitura txatxuei eutsi. zertan ordea gure asaben oiturak ain errez autsi?". Au da Moiseren bidez Jainkoak legean agindu zuna: zure aita-amak gorets itzatzu. uskeri auek betetzearren Jainko-aginduak autsi. Zuen onerako errez autsi J aunaren lege batzuak. txintxo ikuzi. Oben gaiztotzat ez betetzea zuen oitura txatxuak. eman zure maitasuna. be te lenengo Jainko-Iegeak. nai baldin badu. Baña biotzez urruti daude. 135 . 806 SIO Jaungoikoaren lege batzuak ajolarik gabe utzi. bitarte ortan goseak iltzen utzi berriz gurasuak. ez da lenengo zuen gurasoen ona? ¡jOS íl09 Ongi esan zuen Isaiasek. Baña barrutik ertetzen danak zikintzen gaitu benetan. Egitez edo birao txarrez madarikatzen dituna il bedi. Gero jendea bereganatuz asi zitzaien izketan: "Kanpotik sartzen danak zikiñik ez du uzten biotzetan. g. bejondeizuela! Zuen oiturak berriz autsi du Jaunarenean dagona: semeren batek. Jatera baño len ez dituzte beren eskuak ikuzi. itxuratiak. utzi lezake limosna Elizare~tzat.

Biotz barruan jaiotzen dira asmo biurri guziak: ezkontz-auste ta gizon-iltzeak. Baña alperrik zebillen Jesus gordeleku baten billa. orrek ez du zikintzen barrenik. eta Jesusi eskatu zion: "Ager zaiguzu berdintza". ikasleen erdian artzeko bere atseden apurra. zulora dijoaz biak". Baña barrendik ertetzen dana ez da beti izaten ona. Barrun beltzezko birao gaiztoen bultzaz jaiotzen zaiona. ta leku ezkuturen batean botatzen baida azkenik. bat etortzerik nai etzunean etortzen zaizkion milla. txoko batean atsedentzeko asmoan ixil-ixilla. baña Jesusen berdintzak ezin ulertu zituzten aixa. jendeari egiñik bere agurra. jaki danak garbi dira. Badakizute bada guziak: biotzetik dijoanak. Andre kananearra 1/\ "Aotik ezin sartu liteke bat zikindu lezakenik. esku zikiñez jan diran arren garbi dira oiek danak". Orduan Pedrok danen gañetik jaso zuen bere itza. Auek urbilduz ala zioten: "Ori zan orko murmurra: zure itz oek entzundakoan parisaitarren muturra!". kupirik gabe izango dira zañetatik ebakiak. lapurtze. biotzeraño iritxi gabe sabelera doa lenik. itxuak zaintzen badu itxua. Egundo ere ez berriz kanpotik barrura sartzen diranak. gezurrezko aitortzak. birao ta zikoizkeriak. zikintzen du gizona. beste askoren gisa.KII HI5 Etxera sartu zan. Bcrdintzaren azalpena XI Apostoluak entzuten zuten. txarkeri danak sortutzen ditu biotzeko iturriak. berdin aragikeriak. orrek bai. benetan ori da txarra. 136 . Utzi itzatzute. orrek bakarrik zikintzen ditu gizonaren gogo-barnak. ortik botatzen baidu gizonak gorro topean dagona. bai. Andik berela bazter batera gorde zan Jesus umilla. itxuak dira itxu aurreko jarriak. 12 "Nere Zeruko Aitak landa ez ditun zugaitza guziak.

Apostolllak ere urbildu zaizkion aldalllcncra. 137 . anclik obelo itzcgileko artuz jcndea gainbera.11 Danak scndatll ollcloren bada igo zan Illuílo gaílera. arcn aotik goxo zetorrcn Bcrri Ona cnlzutcra.

Jaunari ala esan zioten: "Ez dezu ori aditzen? Andre gaixoa. ta laxter Jesusengana dator gero ta azkan·ago. mea ta zorrotza: "Dabiden Seme. ain maitagarri. atzerritarra bazan ere. andreak berriz geiago oiu. irrintzi baten antzekoa zan luze. zalantzik gabe ukuitu zuen Maisu onaren biotza. andre orrekin ez daukat zer ikusirik". legenduna. etzan alare asko izutu orrekin andre gaixua. urrikal zaite! Nere alaba maitea deabru zarrak artua dauka oñaze miñez betea. Apostoluen biotzak ere asiak ziran mugitzen. ez litzake-ta jatorra?".Gaur ere bada. itxaropenez betea. eskari dago. zeñek ez luke billatuko gaur ere alako laguna? Maisuak berriz etzuen galdu barruko pazientzirik. eskari. semeen ogi-kozkorra auei kenduta txakurreiri. andre. Gaixoa! Ez da nolanaikoa egiten dion kaltea. Jaunak etzun aintzakotz artu. Jauna. etxeko ez dan ardirik ez det bildu nai. aurrean auspez jarririk egin zion eskari sutsua. ari zaigula segitzen? Eskatzen duna emanaz. eri. ala erantzun zien betiko patxaran eta geldirik: "Israelera bialia naiz. orduan berdin. arki ezkero sendagille bat danak sendatzen dituna. fedetsua. ona ta apala. gutzaz urrikal zaitea!". Baña andre au. biotz oneko Dabiden Seme. otoi. Berela entzun zuen Maisuak andretxo baten abotsa. ustez erantzun gogorra: "Zertan zabiltza nere atzetik? Esan bear dizut. í\2ü 138 . nola etzera kupitzen?". ezer kobratzen ez duna. ain sinismenez eskatzen du ta ez ote dio emango? "Dabiden Seme. gaixo. Maisuak ala erantzun zion. Ixil-ixilik muzin-itxuran bazegon ere Maisua. orra: Nola emango diegu. Andre gaixoa. urrikal zaite!" eten gabean diotsa.

"Parisaitarrak aurka ditula? Zeñek dauka zer esanik? Neri alaba sendatu baidit atzerritarra izanik". "Ala da ori. baña andrea etzan geratu atzeratuta beldurrak. Ogi ugaritzen 830 Maisua Tiro aldera joan zan Sidongo errian bama. baña askotan txakurrak jaten dituzte maietik bera datozen ogi-apurrak". itxas-ertzera berriro ere. ta alaba sendatu zaizu". mingaña igurtzi. "Ez esan gero!" agindu zion. sartu berriz beatzak belarrietan. ango jendea baizan benetan langille. sinist dezuna gerta bekizu. Bazterreratu zuen. 829 Etxera joan ta alaba lo zegon lasai oiean etzanik. bai. otoi egiñaz jarri zitzala eskuak bere gañean. Itxu. zoaz etxera. Gor-mutu zan bat ekar zioten aruntz agertu zanean. ala zioten: "Au da gizona! Lanak ongi egin ditu!". Sinismen berokoa zu. baña alperrik: an ere iñork etzion utzi pakean. mutu zizkaten. Gor-mutua sendatzen Xl! An ere laxter azaldu ziran Jesusen aldamenean gaixo. ezin ukatu. umil t' otxana. elbarri. Andretxo. elbarri. 828 1\ Maisuak ala erantzun zion maitagarri ta eztitsu: "Atzerritarra zera. Egintz auekin ainbesteraño zitun jendeak arritu. jendea erruz baizegon benetan. baña nork ura gelditu? Bazter guzitan zabaldu zuen ta bazuen nork aditu. otoitza nola egin badakizu. ura zan maite zuana. ainbat erruki bai ote zegon Jesusen biotz maitean? 139 . Igo zan Jesus mendi batera. "Aska zaitezte!" oiu egiñaz eta bat-batera bertan belarriak entzun da mingaña asi zitzaion izketan. oek baidira danean. Arrantzalekin zuen Maisuak betiko artu-emana. esnatu zuen bere amatxok laztan goxo bat emanik.X27 Maisuak esan zitun itz auek etziran oso xamurrak. jarri zan muño batean. gor eta mutu. bide guziak betean.

oitu bezela alde artako jendeari itzegitera. kondarretatik zazpi zareka bildu zituzten gañera. "Nondik atera gentzake emen auentzako aña ogi? Basamortuan gaude gero.. bere ondoren zebiltzan aiek asetzeko zer Jan egin Orretxegatik apostoluei zirikaz zien itzegin: "Zenbatsu arrai ta ogi-opil dituzute or zuekin?". "Aski ditugu". urgunak ibil. Judea aldeko bazter guzitan zelatari zebiltzala: aiek sinista zezaten bera benetan Mesias zala. I 7 Ezin ukatu gentzaioke ezer gaur auetako iñori. ori izan zan Maisuaren erantzuna. aien aurrean urrikaldurik J auna orrela zan mintza: "Erruki ditut. aiekin zeuden emakume ta aurrak sar gabe tartera. pozik ziran guziak. zabal zituzten jende artean barruna. entzuten asper gabe nere itza. ogi artatik aukera. Gero biali zuen jendea bakoitza bere etxera. Sendatu gabe iñor ere etzuen uzten. 140 .Geiago ere. "Zazpi ogi ta arrairen batzuk besterik ez degu. Jauna". jende guziak Israeleko Jainkoa goratzen zuten. Urbil zitzaion berriro ere Jesusi jende-pil gaitza. ez da erreza izango ori". ta artu zuten pake-pakean Majadango bazterrera. berela jartzen zitun itxuak bear bezela ikusten. . bidean ez ditezela erori". danak jan zuten asetzeko ain. ondoren Jesus ikasleekin sartu zan ontzi batera. zeruan ezaupide bat aien aurrean egin zezala. iru egun jan gabe nerekin dabiltza.'\1. Onetsi zitun. eman zaiezute jan. eriak bizkor ta gorrak berriz entzuten. Orduan ere parisaitarrak beti Jesusen itzala. Jan zuten. ni nora oiek ara. bakoitzak berak nai zuna. Lau-bat milla gizon bezelatsu ziran gutxi gora-bera. Parisaitarrak berriz Maisua etzan asko larritu aldez aurretik baizekin.

Jesus izketan arrapatzeko beti zebiltzan zirika. Baña igaro ziran orduko andik beste alderdira. "Zergatik diozute 'ogirik ez degu ekarri eta'? X45 Biotz barrendik antsi egiñaz eta naigabez beterik: "Gizaldi gaizto biurri onek ez al dauka sinisterik? Baña alperrik dabil. biar eguraldi. "Amabi". al badezute aldegizute beti oien orrantzatik". Itz auek entzun zituzteneko ikasleen berriketa: "Ogirik ez degulako dio" au zan beren gogoeta. ikasleekin batera joan zan andik itxas-araindira. ez dakit zerek oraindik ere ainbat itxutzen zaituzten. Ez al dezute sinisten edo? Beti gauz bat erakusten. begiak izaki zuekin ta ez dakizute ikusten. baña Maisuak aintzakotz artu gabe esan zien: "Utika! Ajola zion Maisu onari ogi-paltiarengatik. R4·j íHS Zer zabiltzate mirari eske. alare antz eman ziolako edo ez dakit zergatik: "Parisaitar biurri oiek maltzurrak dira orratik. ta goiz gorri arrats euri?' ez diozute? Orri antz eman eta gezurra diruri. Bost milla gizon bi ogirekin ase nituen lenguan. 846 Nazkatu xamar aiek utzita sartu zan berriz ontzira.g43 Arro-puztuak beti aurrean eta beti ikamika. Maisua umil erazi beste gauzik ez dute irrika. etzaio emango ezaupiderik Ninibetarren Jonas profetak egin zuena besterik". Maisuak laxter antz eman zien zerabilkiten izketa. "Zergatik ez dituzute auek ibiltzen goguan? 141 . ez dakizute entzuten. mirari eskean guri". garai auen ezaugarriei ez. neri zirika. "Zazpirekin lau milla bazkatu nitun onduan?". urduri? 'Arrats gorri. "Zazpi". Biña belarri badituzute. bear aña ogi ez dutela berandu oartu dira. zenbat zareka sobratu ziran danak jan zuten orduan?".

berak zekiten dana nola edo ala: "Elias. jarri zan berriz zorrotz itxua andik urruti begira. "Ez dizu ori aragia ta odolak esan. galdera txiki bat egin zien ikasleei bat-batean. Betsaidako itxua Betsaidarajoan zan Jauna gero. Apostoluak uste zutena garbi nai zuen atera. baña guziak aitortzen dute igerleren bat zerala". "Ni nor naizela dio jendeak?". ikasleak ere an zebiltzan danak erdi jolasean. Andik kanpora atera zuen jendeak ez ikusteko.I Simon: Pedro. Jaunak ain zuen kupira. Jainko biziaren Seme zera". Arkaitza deituko zaizu. Zorioneko Jonaren seme. Arkaitza Ez degu iñoiz gaur arte beintzat emen ogi-paltik izan. ezin ziela urruti edo alde zebiltzan igarri. eskuak gañean jarri. arkaitza bezin trinko ta sendo izango zera beti zu. errian sartu zaneko. Pedrok itzetik ortzera erantzun zion: "Zu Kristo. ura sendatzeko. gizonak zugaitz-itxuran ikusten zitula larri. Baietz. beti era bat etzun izaten mirariak egiteko. itxu batekin urbil zaizkion eske. Ez dituzute ikusten nola okerbidetik dabiltzan? Ez baizaituztet zuek beiñere ikusi nai oien gisan". parisaitarren ma1tzurkerizko lanagatik ari nintzan. 142 . beste galdera txiki bat egin zien lengoaz gañera: "Ta zuek berriz zer diozute?". ezer ikusten zuen galdetu zion orduan berari. Maisuak zion: "Zoaz etxera. Jakizu: zeruko nere Aitak berberak ori erakutsi dizu. Argi ta garbi ikusten zuen bertara ta urrutira. Eta Maisuak bein asitako otoi-lanak bukatzean. Ikasleak bereala erantzun zuten. baña ez sartu errira".'1I~ Eskuak jarri zizkion berriz. H. Jeremias edo Joan berriro piztua dala. Filipoko Zesarean zegon Jesus bere otoitzean. ¡ Begiak txistuz busti zizkion.

Pedro. Azkenean il egingo naute zintzilika gurutzetik. eta ukatuz bere burua jarrai bezakit orpotik. Zer aurrerapen leukake bere anima galtzera utziz? Ezer oberik arki liteke truka egiteko egiz? g62 "Jerusalenuntz joan bear degu emen galdu gabe betik. Satan! -bizi abotsa jasorik-. Jerusalenen ilko zutela guziak jakin zezaten. galduko du. neregatik galtzen dunak irabazi berriz. ¡¡(JO Zeruko giltzak ere zure gain utziko dizkitzut. ez da erorko. Jo bezaiote aize ta urak. gizonen naiak maite dituzu. ez Jainkoaren asmorik". Nekaldiaz itz egiten 861 Jesus asi zan ikasleentzat berri gaizto bat ematen. arkaitz orretxen gañean bertan eraikiko det Eliza. jauzi bezaio ekaitza. Bere bizia salbatzen dunak nere naiari igesiz. zerala arkaitza. Ondoren ala esan zieten naigabetua gogotik: "Iñork etorri nai baldin badu munduan nere ondotik. artu dezala gurutz astuna arras tan bere lepotik. baña etzuten au ikasleak gogoz entzun nai izaten. Zeruan ere askatuko da emen askatu ezkero". deabru danak aurka alperrik dabiItza. bakoitzari emango zaio tokatzen zaion moduan. Ukatuko det nik ere gero ukatzen nauna munduan. Pedrok etzeukan olako itzik entzuteko're gogorik.R5lJ Bene-benetan esaten dizut. Giza-Semea berpiztuko da ordea illen artetik". 143 . an ikusiko ditut gorriak apaiz-buruen partetik. laxter gertatu bear zaiona aldez aurretik esaten. Maisuak berriz: "Utikan. bakarrik artuz: "Ez da zurekin gertatuko olakorik". Giza-Semea ospe guzian etorriko dan orduan. mundu ontan zuk lotzen dezuna zeruan lotua bego. Pedro. nere Aitaren aurrean ez baidet edukiko goguan. Ala agindu zion: "Ni Kristo naizenik ez esan gero".

Nekaldiaren ordu garratzak urbiltzen ari baidira. pake santu bat zegon lekua. lrurak antxe alkarrizketan zeru-poz artan luzaro. Asmo bereziren bat zeraman Maisu maiteak mendira. Jerusalengo ordu garratzak zerabilzkiten goguan. Moises ta Elias ziran biak. Bi aldetatik txutik jarriak Maisu beraren onduan. Jainko-jaurgoa indar guzian ere ikusiko duala. An dago Jauna bakarrik. Usai gozo bat zabaldu zan an. beste munduko izakiren bat zirudila arpegian. berak otoitza dagin bitarte besteak lasai begira. Gora orduko apostoluak loak ar zitun zearo. poz-atsegiñez uste baizuten zeruan bertan zeudela. Jesus erdian. Munduan orain daudenetatik asko biziko dirala. ixil-ixilik. Santio fonen anai Joan artuz berekin batera. Jesuseo aotzalda Itzalditxo au egin ta andik zortziren bat egunera. igo zan Jesus ondoan zegon mendixka baten gañera. Mendi guzia laxter jarri zan eguzkia bezin txuri. Esnatu ziran ta zer zan ura? Amets batean bezela Jesus beste bi gizon aiekin bertan ikusten zutela. lru lagunak berekin artuz igo zan bada tokira. zeru beraren antz-irudia jarria zegon mendian. Jesus aiekin zegon bitarte besteak lotan abaro. arrigarrizko moduan. ez dakit zerek ixuri. elurra baño zuriagoko soñekoak zituztela.K/I J akin zazute Giza-Semea emendik badijoala. Pedro. begiratuan zoragarrizko amets gozo bat diruri. oitu bezela goi-bakardade artan otoi egitera. ordu luzeak no ski zituzten igaro. Bi gizon eder urbildu ziran Jesusengana orduan. dana atsegin ta guri. elurra baño dizditzagoko txuritasuna jantzian. ospe artean ordea berriz laxter etorriko dala. otoi garbian. 144 .

Elias igerlea aurretik etorritzekoa dala?". orain ez ziran nolanai izutu.875 )l'j<) Apostoluak luzaro egon ziran zoratzen begira. itxu eta mutuo Orduan urbil zitzaien Jesus ta bizkarrean ikutu. biotza izu. bere partetik. mesedez. mendi gañera jetxi zan gel di odei aundi bat argitsu. Apostoluak geratu ziran ezin ikusirik itxu. txabol-egintzako maisu. 145 . auspez etzanik geratu ziran gorrak. Elias ta Joan 878 Odei argitsu aren gañetik laxter entzun zan abotsa. '(1. ikasleak non dauden orduan kontuan erori dira. ikasi zuten gordetzen. Noizbait Iagunak urrun zaizkion Jesusi andik ortzira. Mendiak bera artu baño len oraindik beko zabaIa. orrengan daukat atsegin ta poza". I Benetan ixiI iraun zuten.76 Pedro. Maisuak ala agindu zien bertan lenengo itzetik: ez kontatzeko an ikusia. Giza-Semea alik eta pizten zan arte illen artetik. ezin lasaitu iñola: "Jaso ditzagun ementxe mendi gañean iru txabola Moises. eta egia jakin-beldurrak etzuten berriz galdetzen. bada. ~77 Oraindik mintzo zalarik Pedro. ori da nere Seme. Len beldurrak bazeuden. izketako eran bazirudin burutik joana zegoIa. apostoluak urbildu eta galdetu zioten ala: "Parisaitar ta lege-gizonak zergatik diote. iru ikasIe beIdurti aien belarritako ortotsa: "Entzun zaiozute beti oni -abots gogorrak diotsa-. baña Jesusen itzak etzitun oso gutxi naigabetzen. Laurak batera jexterakoan mendixka aren gañetik. beldurgarrizko dizdira artan galduak. lllen artetik piztuta ori etzuten ongi ulertzen. Elias eta zuretzat" oartu gabe ziola. ikusi zunaren pozez. begiak jasoz Jesus besterik etzuten an ezagutu. dizdiz zegiten zoragarrizko gizon aien arpe gira.

Nai duten guzia egin dute etsaiak aren kontura. deabruduna ezin sendatu. laxter zan Jesus. aul zeuden sinismenean. laxter batean urbil zitzaion egundoko jende-pilla.í Maisuak ala erantzun zien: "Baiki. apostoluak nai zuten bere babesa.! Jakin zazute Elias berriz etorri zala mundura. lotsagarri eraman bear dutela iltzera? Jetxi zaneko bada Maisua menditik ixil-ixilla. Baña ura il zan. 146 . Bitarte artan parisaitarrak alai askoak zebiltzan. berdin ibilliko dute Giza-Semea aren modura. Maisurik gabe arkitzen ziran apostoluen ixpitzan. Apostoluak igerri zuten ori Joanetzaz ziola. Beren ondoan an zebilkiten mutil bat deabruduna. kontentu ziran oek benetan Jesusen aldamenean. zergatik etzan asmatzen erreza.fiR. Elias lene n etorko dala bide txarrak apaintzera. erdi zirika. parisaitar ta bere erritarrak ez dute ezagutu ura. jakin nai zuen apostoluak zebilkiten iskanbilla. etzegon aien eskutan mutil koxkorraren osasuna. Lasaitu ziran apostoluak Jauna agertu zanean. Nola diote Giza-Semea beren etsaien mendera eroriz. adar-jotzalleen gisan. ondo zekiten danak eriotz txar bat eman zitzaiola. X¡. eziñik ari ziran lekura artu zuen zuzenean. Apostoluak saiatu ziran. erdi parrezka. egia gañera.. algorik ez dute izan. Maisua il zitekenik ezin sinistu zuten iñola. naigabez zegon aita on baten seme bakar ta kutuna. Mutiko bat seudatu i'I'JO Alkarrizketan jetxi ondoren mendi txikiko saietsa. zeuden lekutik urruntxeago somatu zuten jendetza Eztabaidaren bat zan. arengatik etzitzaien bost ajola. Jesus badoa bere bidean bere ikasleen billa. alperrik aien jarduna. Ikusi zitun auen larriak.

egin al dezakezuna. jausi. mesedez. ez dute auek sendatzen eta besterik ez det. Aurraren aitak zion negarrez oiuka eta esketsu: "Jauna. Lagun zadazu. Maisuak berriz: "Nola diozu: 'ezer al badezakezu'? Dana iritxi leike benetan baldin sinisten badezu. nere sinismen eskax au zuk geiagotu zaidazu". ortz-karraskaka luzaro. Zu. bera. au lana! "Jende sinist-gogor biurria -Jaunak asarretu-zori-. 894 8t)~ Ikasleeiri ekarri diet. gaixoa oraintxe exur ta larru ia besterik ez dago. arren da arren eskatzen dizut: nere semetzaz kupitu. igo. Jauna. Jauna. illa zuela zirudin. Maisu on ori. or dezu semea. Gero aitari: "Ekar zaidazu onuntz zure seme ori". deabruak artua dago ta gorriak ikusten ditu. biurrika egun osoak igaro. apar dariola. deabru zarrak Jauna aurrean txutik zunean ikusi. 147 . saia zaite. urrikal zaite. Orduan gizon bat gizaldetik urbil zan J aunarengana. nere seme ontaz errukitu. Maisuak esan zion aitari: "Noiztik gertatzen zaio ori?". astindu zuen gora. bai. Auspez jarririk: "Seme gaixo bat onuntz ekarri detana.891 "Zer zabi1tzate iskanbillaka? Zer da emen gertatzen dana?". biurrikatuz. baña alper-alperrik. Laxter ekarri zioten gaixo zegon mutilla Jesusi. semerik gabe ez nadin gelditu. Jauna. "Umetatik. ezin baizion pakean utzi 893 Deabru batek lotua dauka ta ondatzen du zearo. 892 g<)() Jauna. oiu-karraxi asten da gero. ea sendatzen didazun seme kutuna". tori". ezin sendatu al izan dute seme deabrua duna. zenbat aldiz ez da su-garretara erori? Zenbat aldiz uretik ez degu atera au ito-zori? Zuk sendatu al badezakezu. zuekin noiz arte negoke? Ez naiz leku txarrera etorri! Ni nor naizenik ez baizerate iñor kontuan erori!".

Omen guzien artean ala egin zien berriro itz: "Ez aztu gero. Jauna. 1)00 Biurrikatu ta astindurik oiu karrasi bizian. Jendeak omen egiten zion. Eta zemaika ala zioten: "Legeak dunez agintzen. Andik etxera sartu orduko apostoluak Jesusi: "Zergatik ezin gendun guk. bere semetxo ta guzi. Kafarnaunera sartu orduko Pedrori zaizka urbiltzen Elizarako erririk erri zebiltzanak diru biltzen. arritu aien erdian. aren sastadik naita're iñolaz ezin aztua. zuen Maisuak zergatik ez du bi dramakorik ordaintzen?". baña arantz bat sartua zeukan. baña irugarren egunean berpiztuko dala berriz".Jesus nekaldiaz mintzo Jendea biltzen asi zitzaion zer ikusi ingurura.' llOh "Zuen sinismen ezarengatik. ikasle-salla ondoan artua. Apostoluak illuntzen ziran itz auek noiznai entzunik. Baña Maisuak eskutik artuz. iges joan zan. Jendeak ao batez: "Ez degu orrelakorik ikusi!". ixilka nai ta ezin. bere aitari eskeñi zion aurra maitasun guzian. Galdetzeko berriz iñor etzan ainbat ausardia zunik. deabru ori erauzi?". aien biotzak ezin ulertu orren izketa ilIunik. alperrik da sinisteke. Giza-Semea badijoala. Bi dramakoa 148 . mutil koxkorra utziz luze il-zorian. ')(n Galileara artu zuen andik omenez inguratua. 'lO:. ez dakit zenbat aldiz. iñork ez baizuen ikasi nai alako etorkizunik. <)1). zer esanik ez. zertan bukatuko ote zan bada aien eztabaida ura? Maisuak: "Ats gor ta mutu. oñazetan il eraziz. uzta pikor bat sinismen gabe ez asi mirari eske. esan dizutet len. Sinistuz mendi au itxasora amilduko zenuteke. Aitak zorion. utika etorri aizen lekura! Ta ez adilla geiago sartu mutiltxo onen barrura". deabru-mota au otoi barauz bakarrik uxa liteke".

artu ezazu goguan: arrai koxkor bat eroriko da botatzen dezun amuan. "Danak bezela" erantzun zion Pedrok itzetik ortzera. lendik ere askotan esana ekarri zien gogora: "Iñork nai badu lendabiziko nere jaurgoan gerora. ordain bearrik ez dute. gaizbide artu etzaten bion ordaintzat eman orduan". 909 Alare zoaz. "Orduan aske daude semeak. sar ziranean etxera. Gero aur txiki bat deitu zuen. ni artzen nau ta ni artzen naunak berriz biali nauena. deitu zituen apostoluak ondora. bai. etzerate egundaño ere sartuko nere jaurguan. "Arrotzetatik.907 1 Apostolu au beroa baizan etzuen egin atzera. gero etxera sar ziranean erdi parrez zien esan: "Zer zenuten gai ta zertaz jardun dezute ain bero deman?". apala baida onena. ta bazekiten umeen gisa beti bereari eusten. 149 . Antz eman zien laxter Maisuak zekarten izketa zer zan. emen danen azken ta mendeko bat bezela biziko da". oetako bat artzen duenak. Lenago ere eztabaida auek noiznai izaten zituzten. Ez egundaño arroak izan. bakarrik bere ondora deituz Pedrori bere galdera. Ixil geratu ziran. Bear dan aña diru badakar arraiak bere auan. besarkatu ta apostoluei au esan zien orduan: "Onen antzeko ez bazerate zuek egiten munduan. Zergatik zuek orain berriro baietza eman dezute? Jarri zan Jesus. Pedro: erregeak norengandik j asotzen dituzte zergak: seme edo arrotzetatik?". nik uste". oroituz nere izena. Baña Maisuak ere egin zion. zuen artean txikien dana uraxe da aundiena". itxasora. Apostoluen aundinaia 910 Beren bidean apostoluak eztabaida sortu zuten: aien artean lenengoa nor ote beti buru austen. txutika bere onduan. etzuten orren erantzunik emano 908 <)1 "Aizu.

ez da geratuko gero bere saritxoa jaso gabe. ta ez birekin bizi betiko kixkaItzen. Begi bat uztea galtzen obeko zaizu. ez birekin bizi betiko supritzen? Ez baida ango surik itzaliko. Okerbideak dirala ta ai gure mundu galduari! Nai eta nai ez okerbideak sortuko dira ugari. ur-tanta ori bakar-bakarra izanagatik alare. Egin ta laxter ezin liteke nitzaz gaizki esaka ari. Gurekin nola ez dabillen.:0 "Ez galerazi egundo nere izenez ari danari. Ez dezu bada pentsatzen on zaizula urgun pozera joan. 150 . moztu ondotik ta bota zazu. oroituz zuek nola zeraten munduan nere mirabe. ai!. baña bidean gizon bat degu ikusi zure izenean deabruak erauzi eta erauzi. nere izenagatik egiten baditu zenbait mirari. ez surik ere itzaltzen. aien arrik ere ez iltzen. Jauna. Aien arrik an ez baida iltzen. atera zazu ta bota urrun. '11 ')'.') Orduan danen tartetik Joanek au esan zion Jesusi: "Ez dakit nor dan. galbide oien gidari nere umetxo auen aurrean egiten dun gizonari. moztu ondotik ta bota zazu. guk. ez diogu utzi". obeko luke alper-arri bat lotu lepa-zamarrera. Gaizbideak 17 "Norbaitek ematen badizute ur-txurrupa bat bada're. I Nigan sinisten duen aurtxo bat daramanak okerrera. Berdin zure oñak galbidera baldin bazaitu bultzatzen. Ez al zaizu iruditzen maingu zerura joan. eta betiko botzen balute itxasoan buruzpera. ez birekin bizi kixkaltzen? Arren sastadik ez baida iltzen. Baña sinista zaidazute. Zure begiak okerbidera baldin bazaitu bultzatzen. ez surik ere itzaltzen. ori egiten duen gizona ez baida gure aurkari". Zure eskuak okerbidera baldin bazaitu amiltzen. deabru ori sakon artatik ez dedin berriz atera.

xarra baila hai ernea. betea.Orduan ere zai zegoll aila noiz azalduko se mea. urrun ikllsi :tuen etorl/en. lllailctaslIner. 151 . Urrikaldu :tan herc seme. laxterka joan z:ln bere hidcrLl besarkalzera lIlailea.v.

joan beste bi lekukorekin.\ Anaia zentzarazi Edozein lagun suz gazitzen da oparia gatzarekin. "Zenbat aldiz barkatuko diot anaiari. auei ez badie entzuten dijoala jentillekin. ona da gatza baña moteltzen bada arekin zer egin? Zerbait arkitu liteke ura berriro gazitu dedin? Izan zazute gatza zuengan ta pakea alkarrekin. esan nizuten au len ere. baletorke ere irurogei ta amar bider zazpi aldiz". Maisuak erantzun berriz: "Bai. galdu gabeko soroan dauzkan aiekin baño geiago poztutzen dala billatutako arekin? Bene-benetan nik diozuet.'') 152 . nere Aitak ere berdin: ez du nai txiki auetako bat ere iñoiz galdu dedin. zuzendu dedin. Zure anaiak utsegin badu onez onean itzegin. larogei ta emeretziak ez al ditu utziko soroan? Galduaren billa ez da joango itzal aundiko pausoan mendirik mendi. Txikiak ez gaitzetsi Ez gero txiki auetako bat ere gaitzetsi. Norbaitek eun ardi baditu. eta aren arpegi gozoa beti ikusiz bizi dira. Begira: aingeru bana biali die Zeruko Aitak guardira. Zeruko Aitak emango die berak eskatu añean. beti naukate aldamenean. Giza-Semea galdu danaren billa jetxi da ludira. ez badu nai. Bene-benetan nik diozuet -jarrai zuen Jaunak gero-. bat galtzen bazaio basoan. Izan ere ni. bi edo iru lagun nere izenean bildutzen diran lekuan. Orduan Pedrok galdetu zion Jaunaren aurrean jarriz. badakizute onuzkero: zuek lurrean lotutakoa zeruan lotua bego. Ir. arkitu arte ibilli egun osoan? Bi-iru lagunek otoitzerako alkar artzen dutenean. baldin balitz bark'eske etorriko: zazpitaño?". arkitzean. Ta aiei ez badie entzun nai eliz-gizonei otsegin. Eta. askatuko da zeruan zuek emen askatu ezkero.

Zeruko jaurgoa Sumindu ziran bere lagunak ta gertatuaren berri berela eman zioten zorra kendu zion erregeri. Gaixo zeudenak sendatu zitun. eta ekarri artzen dana ordain-truke'. Ain zuen biotz gogorra. zerekin ordain eduki ez ta ainbat zorretan zegona. Beste ainbeste egingo du Aitak. ltzaldi auek egin ondoren Galileatik berela Judearajo zuen. danak entzuten zeudela. Ondo dakizki an gertatuko zaizkion etorkizunak. urrikaldurik dana barkatu egin zion zor ziona. orretarako Jerusalenuntz iritxi nai luke Jaunak. zuek ere ez badiozute beti barkatzen alkarri. 932 Erregek ala agindu zuen: 'Joan da saldu itzatzute etxeko danak. utsunik gabe bete nai ditu Maisuaren maitasunak. denbora gutxi barru zor detan dana ordainduko nuke". orra! 'Ordaindu idak!' 'Emaidak beta!'. baña gaixoak etzun dirurik ori dana ordaintzeko. joan zigor-etxera ez baiaut urrikalgarri'. Jesus Judean 933 7 Ikusi zuen bere oñetan auspez eskari gizona. barkatu orde or eman zion ordain arteko zigorra. Amar milla talenturen zorra zuna joan zan aurreneko. bai. Morroiak auspez zion: 'Epea emango balidazuke. eska idalako neri barkatu nin zorra ez diok ik barkatu bear besteri?' . 931 Orregatik da zeru-jaurgoa errege baten antzeko: morroi zeuzkanak deitu zituen beren kontuak artzeko. Dei egin zion: "Morroi gaiztoa. 153 . Asarretu zan errege jauna: 'Morroi gaizto ta galgarri. Erregek berriz ain zuen biotz errukitsua ta ona. beti gogora ekarri. Jesus mundutik zeruratzeko urbildu dira egunak. erakutsitzen asi zitzaien oitura zuen bezela. an ere jende asko zetorrela. 934 Barkatutako morroi oni're norbaitek bazion zorra. joan adi. ezer askorik etzion baña eun denario txar.

() Orretarako mandatariak biali zitun aurretik: nola Maisuak pasa bear zun samaritarren Iurretik. Eten gabean otoi biotzez. Pake-umerik baldin badago pakea bedi aiekin. zerutik sua dezagun igorri. Zalantz txarretan ez ibilli zer bear dezuten eskean. 154 . Nonai sartutzen zeratelarik esan: "Pakea zuekin!". Etzaio opa bear iñori gutzat nai ez degun gaitzik. "Uzta ugari degu benetan. Jesusengana biak asarre laxterka ziran etorri. Giza-Semea ez da etorri danak salbatzera baizik". ez sandalirik oñean. biñaka jarri zituen danak bializ bere aurretik. berriro ere pake eder ori zuengan biurtu dedin. Serio esan zien Maisuak: "Ez esan olako gauzik! Noren semeak zerate zuek? Ez daukazute biotzik. Zoazte. kiskal dezagun betiko biotz gabeko erri txar ori?". bai. Berriro predikatzera Ondo bazekin Jesus maiteak bazetorkiola ordua. ostaturik arkitu gabe joan zan Samaria xarretik. joan bildotsen gisa otso maltzurren artean. baña gutxi langilleak. ez zizku. Mandatariak artu zituzten ain borondate txarretik. langille asko biali ditzan baratz-uztaren Jabeak. Aurki bakarrik utziko zitun eta bazeukan gogua apostoluei erakusteko bere predika-modua. agurrik ere ez egin iñori daramazuten bidean. Pake-umerik ez bada berriz ez zemai gaiztorik egin. Aitaren baratz aundi onetan gogoz lan egin zaleak. lrurogei ta amabi ikasle berezi zitun salletik. otoi izan eskaleak. Gaitzeste onek etzien onik egin Joan da Santiori. gurutz batetik zintzilik illa uzteko gure mundua. Jesus bakarrik joango zan gero ikasle auen atzetik. Maisu. ez eraman ez zorro.() '. "Ez al dezu nai. ikasbideak jaso ditzaten beren Ianbide zalletik.

bai. Ango elbarri eta gaixoak danak senda itzatzute. Danak batera alai ta pozez ala zioten Jesusi: "Danak sendatu ditugu. erriak entzun dezala. edan. aintzakotz artzen ez dituzute nik zuei erakutsiak. 949 Gaizki artzen bazaituzte berriz iges andik bereala. iñor ere ez degu utzi. aurki jetxiko aute". gu giñan danen nagusi". aurrean jartzen dizutenetik beldur gabe jan zazute. ~ Nik bialiak errian sartzen nai ez dutelako utzi. Ai Korozain ta iri. geratu zaitezte bertan. zigortuko dira erri oiek ez gañera oso gutxi. auts ta zakuz estaliak. Sidon ta Tiron egin balira orrelako mirariak. Zure izenean deabruak ere ditugu erauzi. ondo entzun zadazute. 950 9"~. 948 Sartzen zeraten erri oietan ondo artzen bazaituzte. Jauna. 'Urbil da. Baña alare joaterakoan. irabazi baidu langilleak bere saria benetan. gure oñetan umildu dira. al dala. Kafarnaun. aspaldian damutuko ziran. aiek ematen dizutenetik kupirik gabe jan. Aiek alare epai-egunean. urbil. sodomatarrak etzuten bada nere garaia ikusi.I 947 Artzen zaituzten etxera sartu. auek baño askoz ariñago epaituko baidituzte. 155 . zeru-jaurgoa!' sutsu oiu egizute. Apostoluak joan ziran bada erririk erri lanean. "Zeru-jaurgoa urbil dezute!" oiu egiñaz danean. Besaida. erantsitako autsak astinduz beren atean. txoria baño alaiagoak zeuden biur ziranean. Ez ibilli ara ta onera gero etxe-aldaketan. Egun oietan Sodoma ez da geratuko ain itxusi. fede gabeko erriak. egin zazute oiu zeruko erreinua urbil dala. ik zeru gañera igoko aizela uste? Demoniñoen su-leizeraño. Sendatuz eri ta deabrudun norbait urbiltzen zanean.

zirikatzalle baña maltzurra. tximistaren gisa buruzpera erortzen Satan baldarra. guzien gañetik beti maitatuko dezu Jauna. etziran bizi. zuen mende jarri diralako deabrurik maltzurrenak.'):')') Maisuak ala erantzun zien: "Ikusi det. bai. daki Semearen berri. ondoren berriz zere burua bezela urko laguna". Semez kanpora Aita nor dan ez lezake iñork igerri. eta. zakarra. edozer zikinkeri jangatik zuentzako ez da txarra. zure anima ta biotz osoz eskeñirik daukazuna. Aita. Sube ta arrobien aurkako eman zaizute indarra. zuek bezela. zuk ala naita gauz auek danak bai dizkietzu ixuri. apal-apal zaio mintza-. Poztu zan Jesus bene-benetan. igerle. Zeru-lurreko gauza guziak Aitak eman dizkit neri. beste iñork ez. Zoriontsuak zerate zuek ikusia ikusita. idatzi diralako betiko bizitzan zuen izenak". Poztu zaitezte bene-benetan. Ta erantzuna: "Jauna. lengo asaba zar eta aita. Zapalduta dauden elbarri ta beste beartsu batzuri. poz au zuentzako baita". Aitak bakarrik. Jainko ta urko-maitasuna </1. "Legean zer dago idatzirik?" galdera. alaitu zuen barrenak. Zenbat errege. erasotzeko alkar artuta zenbat aldiz ziran bildu? Zer sare jarri itzegin ta gero Jaunarengana urbildu. zer egingo det irabazteko nere betiko bizitza?". j 156 . Orduan ere urbil zitzaion. atzera utzi dituzu amaika aundizki txuri. au zion: "Eskerrak zuri. ordu au ikusi naita! Zorion ori etzuten izan. santu bero baten gisa: "Maisu zuzena -esaten dio.0 "Etzaiteztela alare poztu. jakiña. zuek nik esan baidizuetet zueri. buru makur ta losintxa. -diotsa Maisu zuzenak-. Parisaitarren asmo bizi bat zan Jauna nola umildu. baña alperrik: etzuten Jauna egundo ere ixildu.

bai. "Bejondeizula! Ala da. al zuen modura. %5 ')(. Samaritar ona 964 'JhX Maisuak goxo erantzun zion galdu gabe bere txandik: "Gizon bat bazetorren Jeriko aldera Jerusalendik. etzana. ez ikusia egin ta joan zan bere bidean aurrera. bakar-bakarrik. jaunak. 157 . Irugarrengo. ikusi zuen eri gaixoa. Orain zoaz ta egizu beti emen ikasi dezuna". Gizona etzan konten geratu: orixe. ertera! Irakasle bat ortara urbil al da Jesusen aurrera? "Baña nor det nik urko laguna?" galdetu zion atzera. erdi illik bertan utzita igesi joan ziran andik. begiak beste aldera. Bere astora jaso zun gero elbarritutako ura. zauriz josia. Berak lagunduz eraman zuen aldeneko ostatura. berak. bide ondoan il-zori zuen ikusi. ikusi zuen eri gaixoa non zegon erdi il. Bi denario eman zizkion andik abiarakuan ostalariari. Baldin geiago kostatzen bazan jartzeko bere kontuan. ongi eman dezu erantzuna. Baña au ere etzan aurreratu laguntzera arengana. ta gaixoa utzi zuen ostatuan.96\ ()(. samaritar bat bere abere ta guzi. 966 '110 Onen atzetik lebitar bat zan arro-arro pasa zana. Bertara joan ta olio-ardoz lenen zauriak ikuzi. ta ordainduko ziola dan a poz-pozik bueltarakuan. Izugarriak artu zituen bidean lapurrengandik. ez ikusia eginta an joan zan bere bideak barna. "Ongi errex da ori asmatzen: erruki eduki zuna". ori ta biziko zera". egizu. "IfU auetan nor izan zuen gaixoak urko laguna?". onek ere.9 Ondoren apaiz bat igaro zan leku beretik gainbera. etzun besteak bezela iltzen zauritua bertan utzi. bañan aren biotzera etzan erruki-izpirik sartu. ostu. sendatu arte an utzi zuen ostalarien kontura.¡ "Ondo erantzun dezu.

ken lezaiokenik ez da ta".Maria ta Marta In Jerusalenuntz joaten zanetan sendi maite bat bazuan. bere aizpa gaztea. "Erakus zaiguzu otoitzean" eska zioten Jesusi. Jerusalengo auzuan. Jesus ez bazan iñon bizitzen ere egotez luzaro. ara-onera badabilkizu naiko ots ta zalaparta. Maisua otoitz egin ondoren asi zitzaien izketan: sinismenezko otoitzak in dar aundia dula benetan. "Urduri zabiltz gauz askorekin dana egin nairik. Maria. q7H 158 . egon zaitezte zalantzik gabe: ez du ukatuko zeruak". Ara sartu zan batean Marta ari zan bere lanetan. lasai Jesusen oñetan. ongi eskatzen danik ez dala goitik eman gabe utzi. Betaniko uri koxkorrean. aurrean jarriz beiñola. "Bide zallenak pasatzen ditu otoitz on baten eguak. bakar-bakarrik ari bearra danetan. An beti ondo artutzen zuten Jesus maitasun osuan. berriro ere Aita gurea onek zien erakutsi. Asarre xamar ari zan noski. Otoitza dala armik onena Jaungoikoaren nagusi. otoitzak danak azaltzen ditu: lengoak eta geruak. berari ere atsegin zaion bizitzen aien altzuan. Maria. maitatzen zuten eta Maisuak txoko ontan beti abaro. ez ibiltzeko kezketan. Jesusi leku on bat jartzeko ara-onera neketan. Marta. otoitz on batek dana irixten duala mundu onetan. Mundu ontatik gora eskatzen duena otoitz beruak. Lan asko zeukan. eskatutzeko kupirik gabe. ez dakuszu bakar nagola? Ta ori berriz zure oñetan alperkerian dagolaT'. Lazaro. Jesusi txorrotx agindu zion: "Ez ote dizu ajola? Agin zaiozu laguntzeko. Otoitza Etxe artako anai-arrebak: Marta. aldi askotan egun batzuak zituen emen igaro. Oiek guzien gañetik beste gauz bat berexi bear ta alde onenonek dauka.

Jesus eskuak garbitu gabe begiratzeke iñori maieratu zan. Baña ai zuei. naiz ez ikusi gizonak. Zuen biotza garbituko du Aita zeruan dagonak. parisaitarroi. askotan aien gañean ajolik gabe ibi1tzen dira gizonak uste gabean. 981 ')Wí Bazkal-lekura sartu zanean ango artu eta tori. zeron buruak ontzat agertu naiean. sinagogetan aurrean jartzen zerate. txintxo ordaintzen dizkiotzute Elizari amarrenak. ainbat agur ta losintxa. J endea ere laxter kontuan erori. Baña ai zuei. maldan gora io aberatsa zan parisaitar bat txuri-txuri datorkio. Ontzi ta azpillen kanpo aldea garbitzen ainbat alegin. Bere aurrean txutik jarrita agur egiñik serio. Jesus bera're zirikatzalle eskeñia ezin utzi. utzi gabe aiek denak. 159 . Jainkoak dana ikusten baidu. 982 9X() Gaizki esaka marmar ari zan. erri-buru zeratenak. "urkoen ar-emanetan etzerate ain zuzenak. parisaitar aizun aientzat pekatu be1tza zan ori. Egin itzazute ala ere mundu ontan egintz onak: eman dirua. aren etxera bazkaldutzera joateko eskatzen dio. ()W\ "Ai zuei. maitetasunez sendatu nairik itxurati aien gaitza. beti izaten zuen jendeari zer edo zer erakutsi. zabal txiroei oparo zuen limosnak. parisaitar oieiri! -Jesusek latz zien ekin-. Biotza berriz lapurkeri ta gaiztakeriz beti zikin. bazkaldutzera Jesus dei zuen parisaitar murritza. Jainko. gauz auek bete bearrak dira. Igerri zion laxter Maisuak eta artu zuen itza.Jesus ta parisaitarra 979 Aolku auek ematen ari zala. nondik txarren bat arrapatuko zirikatzalle Jesusi. Nabari ez dan illobi-gisa. parisaitarroi. kanpo aldea egin zuenak etzuen barrua egin? 980 'lX4 Parisaitarrak beti zebi1tzan ma1tzurkeriz zer ikusi.

lende artean loturik zegon lesus beti erakusten. Errenak ibil. erri txearen irakaspena zuen esku dezutela! Ez dezute ordea jokatzen maisu zuzenak bezela. batzueiri eriotza emango die. isek egiten diguzu". maltzurra izan ere da oso aginte dunen biotza. Sumindu zitun parisaitar ta maisuak Jesusen itzak. Ta zuek berriz beatzez ere ez diozute bultzatzen. alare gure parisaitarrak sinisterik nai etzuten. lege-irakasleak. nai duteneiri sartzen utzi ez orrela!". zeok sartu ez. entzuten gorrak.<)91 Lege-gizonak ere bazuten parisaitarrakin kutsu. danen aurrean garbi azaldu baizizkien beren gaitzak. Maisua. asi ezkero beti galduan geratu bear murritzak. itxuak berriz ikusten. entzunik Jesus parisaitarren aurka ari zala sutsu. Ai zuei lege-irakasleoi! Nola jarduntzen dezuten profeta zarren illobi danak zeok jasota ta txukuntzen? Badakizute: profeta oiek zuen aitek il zituzten. Abeldik Zakariaseraño ildako igerle-andana. beste askori ezin bizizko morrontza. Egia da: zuen gurasoak il zituztela aiek. Gizaldi onek ordainduko du bere bizkar ori dana. Orregatik ain egoki dago Jaunaren esan zorrotza: Bialiko dizkiet profetak. ez baizerate aske ta garbi geratzen. baña zuen gañera eroriko da eriotz aien ordaña. Ai zuei ere. ez asarretu. Ai zuek. Beti Jesusen inguru dabiltz beti bere zapelaitzak. lege-maisuoi! Txorakeriak asmatzen jardun zerate. 160 . lege-maisuak bertatik zorrotz eras o zioten usu: "Orrela guri ere. jakintsuak zeratela. eta jendea ezin aspertu ixil berari entzuten. zama astunakin erri gaixoa zamatzen. orra asaben lan txarrak nola ontzat artzen dituzuten.

berdin gabeko uzta bikaña eduki zuen baratzan. urte luzeak alperkerian igarotzeko ugari. bota dezadan lengo ganbara. Aukera ortan beldurrik gabe luzaroan jolas adi'. 998 1002 Ez det lekurik. ala zebillen zalantzan: 'Zer egingo det uzta guzi au neretzat izandezadan? Baña Jainkoak au esan zion: 'Ai gizon zeken zoroa! Gizagaixoa. gizona?". Aberats zoroa 997 1001 Gero berdintz au kontatu zien: "Gizon aberats bat bazan. uste gabean ebaki zuen gizon zoroaren poza. aberastasunetan ez dago gizonaren zoriona". berri aundi bat ordeko jaso. nola gorde uzta ori' . ugari ta lori. berekiko au zion: 'Ain errez egin nezaken lana da. Ondo entzun da gogoan artu betiko egi zorrotza: mundu ontako ondasunetan ez jarri zuen biotza. zeru-jaurgoa nolakoa zan erakusten jendeari. Begiak ñirñir. Bere biotza. ondasun-gose.995 <)<)() Orduan ere beti bezela Jauna izketan zan ari. uste dek ire mende dagola geroa? Gau ontan bertan ire J ainkoak eskatuko dik gogoa. uzta ain baida eder. badek naiko jan-edari. 996 1000 "Nork jarri nau ni zuen epaile ta banatzalle. 161 . Aberastasun danen erdian etorri zan eriotza. Gero jendeari: "Diru-gose izatea ez da ona. uzta bilduko det ara. Munduan ondo bizi izateko ez baida aski txanpona. jakiña. Txikigi baida. ezpañak irri-algara. biotza pozez. ondarea erdi-banatzeko esan nere anaiari". dana neretzat nai nuke. Norbaitekjende artetik: "Jauna -oiuka zion eskari-. ez diot eman nai beste iñori. Nola konpondu igarotzeko urteak guri ta gori? Orain badakit nola konpondu. Dana bildu ta gero esango diot nere bumari: Ganbara gañez egiña daukak. Norentzat utzi bear dek bildu dekan uzta oparoa?'.

Zorioneko etxeratzean eme dagon morroi ura. egin zazute gaubela. ederki. eduki bada zuen biotza itxaropenez jasoa. Giza-Semea datorreneko zai atea noiz ereki". Zorioneko izango baida. gorde egin die Aitak munduko askori zeru-jaurgoa. eriotza. argi piztuak eskuan dituzutela. zigor batzuak artuko ditu. edozer dala garaia. "Bere garaian jan emateko etxean zintzo. burutsu. lOU') 1010 162 . Nagusiaren naia jakinta lanak gaizki ta erdizka egiten dituenari zigor ugari emango zaizka. utsik utzi gabe. nagusi jauna datorrenean zai dagon morroi emaia. Beartsueiri erakustea izan da bere gogoa. Baña sarreran arkitzen badu jan-edan nai dun modura. artaldetxoa. Nagusi batek lapur gaiztoa noiz datorkion baleki. besteen aldean pixka. aukeratuta jarri duena zuk nor dala uste duzu? 11101 Zuen gerriak beude loturik. Egon zaitezte orrela zuek ere bada eme beti. ez dudik egin dana jarriko duela bere kontura. alaia. alaitu. ordu latz ori igaro arte ez daukat lasai biotza. Ezjakiñean norbaitek lanak gaizki egiten badizka. kiskaltzea nere poza. Lurra sutzera etorria naiz. la egon eme.100\ Ez ikaratu ezerengatik. Nagusi jaunak berak egingo dio mirabe. ebain ondoren amilduko du sinisgabeen lekura. eztaietatik datorren nausi bati atea berela irikitzeko zai gaberdian dagon morroi bat bezela. zainduko luke bere etxea. Pedro k berela galdetu zion: "Ori danentzat diozu? Edo oraingo berdintz ontan gu bakarrik sartzen gaituzu?". exeri erazita bere eskuz serbituko dio maia. baña lenago igaro bear une larri ta mingotsa: aspaldidanik neretzat dagon bataioa.

bestela galduko zerate denak. Beren opari eskeintzera be in sartu ziran elizara. pikoa aundi eder egin zan alako babes gozuan. ale gozorik ez badu sortzen moztuko degu orduan'. 1013 1011 Jesusengana etorri ziran batzuk albiste orrekin. im urteren buman ale bakar bat jan diodanik ere ez daukat goguan' . jende beroak baiziran aiek sortu zuten matxinada. aiek bezela berdin galduko zerate zuek guziak". Nik diozuet: damu zaitezte gorrotatuaz obenak. 'Utzi oraindik beste urte bat. beiñere etzun alerik arkitzen bere ostoen artean. Pilatosek bere gudariak biali zituen ara. Nagusi jauna asarretu zan pikoz alako batean: 'Zertako dago alperrik ori emen onenbest urtean? !O!4 IOlX "11 diralako uste dezute oiek zirala txarrenak? Etziran ala iñondik ere odola eman dutenak. galilearrak. piko artara joatean. etziran bizi pakean. kendu mastitik. oso leku erosuan. 101 Siloeko dorre aundi arek il zitun emezortziak. Baratzik baratz zebillenean. adierazi zioten dana ez dakit zer asmorekin: zer egin zuen Pilatos jaunak galilear batzuekin. etziran izan gaiztoen jota an iltzeko bereziak. 163 . abertzaleak. Ezertara baziran mugitzen indarra zuten gañean. agian bere iritziaren berri naiko zuten jakin. Ongarri eman ta eman jardun zuen im urte osuan. Ondoren esan zien Maisuak: "Piko bat aldatu zuan nagusi batek bere mastian. bakarren batzuk bertan il ere sar erazteko ikara. ondo goroztu onduan.Galilearrak 1011 Israeldarrak erori ziran erromatarren mendean. penitentzia egin. Pikondoa 1012 lO 11. naigabez baño sartu bearra zeukaten aien legean. Ebaki zazu. Zuen biotza damuz ez badu garbitzen penitentziak.

sartu zaitezte zeru-bidean gogoz leku segurutik. Norbaitek. amorruz kopet illunik. emakume bat ikusi zuen makurra. Jerusalengo uri xarrera iritxitzeko asmoan. bere etsaiak asarre zeuden. zeruko jaurguan?". galdetu zion orduan: "Asko al dira sartzen diranak. sendatu zaite" eta eskuak ezarri. "Larunhataren ajolik gabe zuen asto ta idiak ez dituzute larrera botzen. goraipatuaz Jainkoa. Maisuak egiz esaten zitun itz aiek danak entzunik. An eta emen erakutsiaz erririk erri zijoan. Maisu. sartu zaitezte estutik. jendea berriz.Andre maknrtua 1019 Sinagogan zan ari gauz auek esaten larunbatean. ez baida iñor ara igoko berak nai duen lekutik. 11 (' I 1025 Sinagogako buru zegona etzan geratu pakean. Une berean emakumea lerden ta txutik zan jarri. Erri osoa berriz ondoren J auna goraka zorunik: Israelen etzala beste bat ark ainbeste on egiñik". ta jendeari eraso zion oiuz asarre betean: "Lanerako sei egun osoak or dauzkatzute astean. Bide zabalak bama ez joan. Baña Maisuak beti bezela esan zizkion egiak: on egiteko berdin dirala asteko egun guziak. ain makurra zegon gora ezin begiratu zezakean. sendatzera etorri oietan eta ez larunbatean". emezortzi bat urte aietan gaitzak zeukana mendean. jende artean. Zenbat salbatzen diran 102(.\ Abranen alabatxo au berriz emezortzi bat urtean Satan gaiztoak ondo loturik zeukana bere katean. lokarri gaizto ortatik gaixoa betirako bein batean askatzea ez ote zan bada zillegi larunbatean? Hl:'¿j Jesusek andre gaixoa deituz beregan zuen ekarri: "Emakumea. zebillen larri. gixaixo itxuratiak? Maisuak berriz: "Ibil zaitezte beti emai eta txutik. 164 . bere ondora joanta. IO)() 102.

165 .Zugaitz-abarrak gorajasoz an zebillen erri geiena: "Bedeinkatua Jaungoikoarcn izenean datorrcna! Gora Dabiden semea! Gora! Gora igerle zuzena! Pake ta aintza goietan!". Baña goibel Jesusen barrena.

barrura sartu eziña an izango da ortz-karraskada. nola igarotzen ziñan andik. ez dakigu asmo onez edo txarrez zitzaizkion urbil: "Maisu. emendik landa ez baida iltzen Jaungoikoaren profetik. nere ordua iritxi arte ez naiz gordeko aurretik. Maisua. zure semeak artu nai nitun. Jakob eta Isaak. erakusbide onak artuaz kale aietan zugandik". 1010 J entil-erritik jenderik asko Jaunaren zeru-jaurguan bere maiera artuko ditu maiteki Jaunak onduan. Utikan gizon gaizkille oiek! Alde guziak emendik!". Olloak bere txitoen gisa egalpean epel. eriak sendatuz erri danean. nere profeten iItzalle ori. larri ta negar-zotiña. zabal zaiguzu!" barrukoari esaten. maItzur eta ixil. zeruko jaurgoan ikusita aien poz ta atsegiña! Zuek kanpotik begira illun. 11131 Egun berean parisaitarrak aizun. "Jauna. Galdutakoa oroituz zuek illun begira kanpuan. gaur eta biar. Ez dakit nik nor zeraten ere -erantzungo du barrendik-. bi egun auen barnean ta nere lana bukatuko det irugarren egunean. Baña gaur. 166 . zuregana bialiak arri pean baidira erori. Ark ala erantzungo dizute: "Ez dakit nongoak zeraten". "Esaiozute azeri orri nola ari naizen lanean: deabruak erauziz. erregea zu iItzeko as motan dabil". I "Ikus ziñugun. biar eta etzi emen ari be arra baidet nik. jakin degunez. Jerusalen. azkenak lenen izango dira orduan". Abraan. baña ez dira etorri. danen aurrean. bagatoz. lenenak azken. Zemai txarrez ez naute igesi botako Jerusalendik. gori. itxita dagon atez kanpotik deka oiuak ematen. Jerusalen.Erodes Jesus iI nairik J aunak atea itxi ondoren asiko zerate joaten. joatea dezu emendik baldin ez badezu nai il. profetak ere jakiña.

1035

10\9

Utsik geratuko da uri au
orain gañez dagoena,
atzerritarrak artuko dute
ainbat maite dezutena.
Ez nazute berriz ikusiko
esan artean urrena:
'Bedeinkatua Jaungoikoaren
izenean datorrena!".

Parisaitarrak asarre zeuden,
aien muturje illuna!
Mingarria zan aientzat no ski
Maisu onak esan zuna.
Beti bezela irentsi bear
ixil beren beazuna,
ez maltzurrak nai etzutelako,
baña palta erantzuna.

Parisaitarrekin

1036

IIHO

Parisaitar aundizki batek
Maisua egun batean
bere etxera ta bazkaltzera
deitu zun larunbatean.
Aren antzeko geiago ere
ikusten ziran tartean,
zirikatzalle ta zelatari,
utzi nai ezik pakean.

Bazkal-Iekua betea zegon,
ura ango jende-pilla!
Lege-gizon ta parisaitarrak
zebilkiten iskanbilla!
Somatu zitun nola zebiltzan
lenengo aulkien billa,
aolku txiki bat eman gabe
ezin zan egon ixilla.

1037

Maisuak etzun esan bearrik,
baña ikusten zuanez,
igertzen zien aien biotzak
malezi txarretan gañez.
An zegon gaixo bat ondoratuz
galdetu zien naigabez:
"Larunbatean zillegi al da
iñor sendatzea ala ez?".

I

"Eztaietara iñork deitzean
ez goi-aulkietan jarri,
zu baño aundiago danen bat
etorri liteke sarrio
Dei zaitunak ar dezun aulkia
eskeñirik gero ari,
danen aurrean geratuko baiziñake zu lotsagarri.

IOJ)l

IxiI geratu ziran. Jesusek,
nola baizuen oitura,
gaixoa bial zuen sendatuz
beste askoren modura.
"Zuetako nork, bei edo asto
eror bazaio putzura
larunbatean, atera gabe
itotzen utziko du ura?

Norbaitek deitzen zaituztenean
beeko lekuak artu,
deitu zaituna bazkal-Iekuan
nausi dediñean sartu,
'Gorago zoaz -esango dizu-,
ez orren bean geratu'.
Goratzen dana jetxiko baida,
jetxitzen dana goratu".

167

lO,n

1047

Bazkal-Iekura deitu zunari
esan zion legun-legun:
"Deitu bear ta zertako deitu
adiskide, aide, lagun?
Bera're deitu dezaten andik
iru edo lau bat egun?
On egiñaren sari-ordaña
berak ere nola artzen dun.

Morroi arek txuxen bete zuen
nagusiaren esana:
adiskideak deitu zituen
apaltzera danak, baña
etzuen iñork baietzik eman,
alperrikakoa lana;
ez etortzeko asmatu zuten
bakoitzak aitzaki bana.

1(ji)-!

I01X

Zuk bazkari bat jartzen badezu
ez orrelakoa izan;
deitu itzatzu eskale, gaixo,
beartsuak diran gisan,
lan orrengatik mundu onetan
iñork saritu etzaitzan.
Danen ordaña emango zaizu
gero betiko bizitzan".

Batek: 'Etxea erosi det an,
emendik naiko urruna;
ondo pozik beteko nuke nik
zuk eskatzen didazuna.
Ura ikusi nai det, biar ez
det aukerako eguna;
ontzat ar zazu aitzaki au ta
barkatu zaidazu, jauna' .

Bazkarira deituak
10'19

Ori entzunik, an zegon batek
zorrozturik sinismena,
danen artetik abots garbian
auxe zan esan zuena:
"Zoriontsua zeru-jaurgoan
ogiajango duena!".
Maisuak ipui onekin eman
zion erantzun zuzena.

Urrena deitu zuenak ere
lenengoaren antzera:
'Bost uztar idi erosi ditut
eta aiek probatzera
joan nai nuke; argatik ez naiz
etorriko apaltzera.
Nere aitzaki onekin, jauna,
laket izango al zera'.

11)4(,

10)1)

"N agusi batek apari on bat
preparatu zueneko,
bere morroi bat biali zuen
lagunei dei egiteko;
aren partetik bat aztu gabe,
adiskidei esateko:
'Nagusi jaunak au dio: danak
apaltzera etortzeko'.

lrugarrenak ere asmatu
zuen aitzakia merke,
erdi isekaz erantzun zion
joan zitzaionari eske:
'Ezkonberri naiz eta, jakiña,
ezin etorri nindeke;
nere aitzaki onekin, jauna,
laket geratu ziñezke'.

168

1051

lOS.';

Morroiak txuxen kontatu zion
au dana nagusiari;
sumindu zan eta agindu zion:
'Zoaz, kale-ertzetan jarri,
eta an arkitzen dituzun itxu,
eskale, urgun, elbarri,
bat utzi gabe, datozen danak,
nere maiera ekarri' .

Gudara doan errege batek
ez du lenengo, ixilla,
kontuan aterako baduen
bear ainbeste mutilla?
Ogei millaren aurka joateko
aski ditun amar milla?
Bestela berriz mandatariak
joango dira pake billa.

1052

IOS(¡

'Egin det, jauna, baña oraindik
ez da oso bete mairik'.
'Zoaz, ez utzi aztertu gabe
kale, baserrí l' esírik.
Ez dedilla gaur nere maiean
utsik geratu aulkirik,
len deitutako iñork ez baidu
jango nere aparirik".

Orrela iñork ezin lezake
artu nere ikasletza,
ez badu lenen uko egiten
mundu onen interesa.
Gatza ona da; zertako dezu
biurtzen bazaigu geza?
Au ulertzeko adimen dunak
ondo entzun t'uler beza".

Kristori jarraitzeko
1053

lOY7

Gero au zion: "Iñork etorri
nai baldin badu nigana,
gorrota bitza anai-arrebak,
andre, seme, aita t' ama.
Uka dezala bere burua,
ar gurutzearen zama,
ixil-ixilik betor atzetik
nere bideetan barna.

Zergari eta pekatariak
dabiltz batetik bestera,
Maisu onaren itzalditxoak
zoramenez entzutera.
Lege-maisu ta parisaitarrak
ala zioten minbera:
"Pekatariak ekartzen ditu
onek berekín jatera".

1054

IO:;X

Zuetako nork etxe bat jaso
nai badu, lendabiziko
zenbat daukan ta zenbat bear dun
ez du ondo ikusiko?
Baldín así ta bukatu gabe
balu etxea utziko,
arrazoiakin danak erotzat
ez luteke edukiko?

"Artzaí on batek baldín eun ardi
befe mendean izanik,
mendi-basoan galtzen bazaio
bat, beste guziak lenik
txabol barruan utzita, ez du
artzen iñon atsedenik,
basoan galdu zaion bakarti
ura arkitu gabetanik?

Ardi galdua

169

lOld

Eta billatzen duanean bein
artuz sorbalda gañean,
bere arekin alai badator
txabolara zuzenean,
bere auzoei pozez esanik:
'Arkitu det azkenean'.
Gero auzoak nola laguntzen
dioten zorionean!

Ondasun aiek bildu gazteak;
egun gutxiren buruan,
lasaiago bizitzeagatik
beste lurrera jo zuan.
Jan-edanean ondas un aiek
zurrupatu ta onduan,
gosete batek bear gorrian
zapaldu zuen orduan.

Zeruan ere berdin-berdin da.
ondo jakiñean bego;
jai izaten da olakoren bat
gertatzen dan aldiero.
Poz geiago ematen du galdu
batek, damutu ta gero,
beste guziak baño, auek len
seguru dauzkan ezkero.

Nagusi zeken baten morrontzan
jarri zan gazte ergela,
txerri zaitzera biali zuen
orduan onek berela.
Txerriak jaten zuten ezkurrez
ase naiean sabela,
bañan artatik ere ezin zan
berak nai zuen bezela.

Drama galdua
10(,

Amar dramaren, diru eskaxa,
jabe zan sendiko ama;
bat galdu zuen. Garbi ondoren
etxea goi-bera dana,
noizbait billaturik, berri ori
auzoetara darama:
'Poztu zaitezte danak nerekin.
arkitu det-eta drama'.

Bere burua ikusten zuen
morrontz artara saldua,
erruki gabe nagusi jaunak
nola zeukan zapaldua.
Bere baitara bildu zan gure
gaztea, gosez auldua;
dan a utzita etxera nairik
zebillen seme galdua.

Seme galdua
I

Aita batek bi seme zituen.
Gazteena aitagana
joan ta esan zion: 'Emaidazu
neri tokatzen zaidana'.
Aitak ikasi zuneko bada
gazteenak nai zuana,
ondasun danak berex zizkien
bakoitzari erdibana.

Bere biotza urduri xamar
kezkati zuen nabari:
'Aitaren morroi askok badute
ogi beroa ugari.
Ezkurra bera jango nukena
ori're paJta zait neri,
nijoan bada ta apal-apal
esango diot aitari.
170

1067

1011

Oben egin det zeru ta zure
aurka. Badakit orrela,
aita maitea, zure semetzat
artzeko din ez naizela.
Ar nazazu bada zure morroi
auetako bat bezela'.
Etxe aldera bere aitarengana artu zuen berela.

Lotu zitzaion bere lepoan
ta, pozarez pozez lausu,
zetorren damutuari asi
zitzaion musu ta musu.
Semeak ala esaten zion:
'Ni pekatari bat nauzu'.
Aitak etzion entzun nai ere,
ain baizegon zoriontsu.

1068

Semea urrun zanetik aitak
etzun egun on bat pasa,
bere semea gogoratuaz
etzebillen oso lasa.
Eguna triste pasatzen zuen
ta tristeago arratsa,
beti begien aurrean zeukan
urrun zan ordu garratza.

Aita aspertu eziñik ari
zaio musu ta musuka,
semeak damuz esaten dio
bein eta berriz oiuka:
'Aita, pekatu egin det zure
eta zeruaren aurka;
ar nazazu, ez seme bezela,
morroi gisa ogi truka'.

1069

Semea joan zan leku berean
egunero bere aita,
etsi nai ezik, an egoten zan
triste begira jarrita,
noiz azalduko bere semea
urrun aietan, etsita.
Ainbesteraño zun, izan ere,
galdu zan semea maita.

Aitak ordea ez du semea
besterik ezer ikusten,
semeak bein ta berriz ziona
aitak etzuen entzuten.
Bere lepotik besarkatuta
izketan etzion uzten.
Aita-semeak beren pakeak
berela egin zituzten.

1070

1071

Orduan ere zai zegon aita
noiz azalduko semea,
urrun ikusi zuen etortzen,
xarra baña bai ernea.
Urrikaldu zan bere semeaz,
maitetasunez betea,
laxterka joan zan bere bidera
besarkatzera maitea.

,J arri eraztun ta sandaliak,
jantzia dagon onena;
txukun zazute nere semea
burutik beraño dena.
II ezazute bazkaritako
zekor aundi ta gizena,
otordu on bat gaur egitea
ez al da bada zuzena?
171

107'i

1079

Galdua neukan seme maitea
arkitu baidet atzera,
ustez il zaidan seme kutuna
etorri baizait etxera' .
Exeri ziran bada guziak
alai ta pozik maiera,
bere semea arkitutako
berri ona ospatzera.

Onek ederki erantzun zion:
'Aspaldi joan zan anaia
etorri zaiguk; aita berriz ain
zegok oparo, alaia.
Zekor gizena il erazita
moldatua zegok maia,
argatik dituk orko jolasak,
argatik etxeko jaia'.

107(,

IOll(l

Txistulariak etorri ziran,
ura ango kantu-otsa!
Danen erdian zoriotsua
aita xarraren biotza.
Semea sendo arkitu baidu
ustez zeukana illotza,
gaur aundikiro ospatu nai du
gañezka darion poza.

Asarretu zan seme zarrena,
etzuen sar nai aurrera,
ondasun danak janta zetorren
anaiakin bazkaltzera.
Orduan aita bera otoika
arren zitzaion atera,
kupirik gabe sartu zedilla
jai ederra ospatzera.

I liT!

!OíS I

Seme zarrena alorrean zan,
beti etxean zegona,
uts txikienik gabe aitari
txintxo serbitzen ziona.
Baña arroa eta zekena,
bera bakarra zan ona,
errukiaren berri etzekin,
biotz gabeko gizona.

'Nere semea, ire anaia,
etxetik urrun zegona,
etorri baidek berriz etxera
osasuntsu eta ona.
Egoki zegok jai egitea,
sar adi onuntz, gizona,
zenbatekoa dan bai akike
gaurko nere zoriona!'.

I07S

Etxerakoan somatu zitun
etxe barruan kantari,
doñu goxoan ari zirala
alai ainbat txistulari,
ara-onera jana-karraio
serbitzariak ugari.
Zer gertatzen zan ikasi nairik
deitu zion morroiari.

Bere semeak aita xarrari
erantzun zion itxusi:
'Beti zurekin emen ari naiz,
ez det agindurik autsi.
Lagunarterako ez didazu
antxume bat ere utzi;
galgarri ori ar dezu, berriz,
zekor gizen eta guzi' .
172

1083

¡OWI

'Ondasun danak ireak dituk
-semea lasaitu naita,
apal ta goxo asi zitzaion
erreguka bere aita-.
Ustez betiko galdua neukan
semetxo au etorrita,
bazkari on bat gaur egitea
ori bidezkoa baita".

'Nagusi jaunak bere aurrera
kontu artzera deitzean,
orain arteko kargua neri
zalantzik gabe kentzean,
aruntz-onuntz ez naiz ibiliko
lantoki baten eizean.
Badakit zer egin ar nazaten
orduan beren etxean' .

Artadun maItzurra

!084

JOSX

Alegi eder onen ondoren
alajarrai zuen Jaunak:
"Besteren kontu aberats batek
utzi zitun ondasunak.
Baña ondasun auek zaitzeko
zeukan bere artadunak
bazekin ostutzen zizkiola
bere aberastasunak.

Nagusiaren zordunak deitu
zitun beregan serio,
lotsarik gabe lenengoari
berela galdetzen dio:
'Zer zor diozu nagusiari?'.
'Nik eun kupel olio'.
'Exeri lenbailen ta idatzi
berrogeiitamar ta kito'.

10RS

¡OíS!)

Nagusi jaunak beregan deituz
esan zion bein batean:
'Zer egin dezu? Zer esamesa
dabil or jende artean?
Ondasun danak zurrupatutzen
al zabiltz nere kaltean?
Danen kontua emaidazu gaur
ta bazoazke pakean' .

Bigarrenari galdetu zion:
'Zenbat dezu zure zorra?'.
'Nik eun gaitzeru'. 'Exeri zaite,
larogei jarri ta orra!' .
Nagusi jaunak goratu zuen,
ez zalakoan jatorra,
baña bai bere mundu-gauzetan
izan zalako pizkorra.

1086

!()lJO

Bere baitako ala pentsatzen
zuen artadun maltzurrak,
laxter ondoren beldurgarria
bazetorkion beldurrak:
'Eske ezin nauk joan; lanerako
motelak zeuzkat ezurrak' .
Orra azkenean zer erabaki
zuen artadun lapurrak.

Nere entzuleok, adi zazute
zer esaten dizutedan:
illunkumeak azkarragoak
dirala mundu onetan,
gorputzakiko kutizi txar ta
beren artu-emanetan,
argikumeak diraden baño
beste munduko lanetan.

173

jendearen aurrean gora nai dezute io. baña Jesusen lagun beiñere ez. parisaitarrak diruzaleak baiziran bene-benetan. Jaungoikoaren jaurgoko berri zabaltzen da erriz-erriz. garai-aldi au igerriz. serbitze arren bat besteari emango dio naigabe. orduan zabal dezaizkitzuten zeruetako bideak. sartuko dira.J Gauza txikitan zuzen jokatuz billatu adiskideak. Jainkoarenak diran guziak. aundiak zure esku uzteko nor piatuko da zurekin? Lege-profetak Joanenganaño dira. arrezkero. Maisuak zorrotz itzegin zien: "Santu-itxurak serio egiñaz. Baña ikasi: mundu onetan zuentzat asko balio duten gauz asko Jaungoikoari nazkagarriak zaizkio. Zeronez ezin dezutenean eduki an senideak. beste munduan zer ondorena zetorkien erakutsi. Parisaitar zikoitza IO'lS Parisaitarrak ara-onera ikusten ziran zeletan. "Bazan aberats purrakatu bat Epulon zeritzaiona. Parra zegiten. emengo nekez geroko errez itzazute arpideak. berriz. etzetozen bat Maisuaren esanetan. baña indarra egiten dutenak egiz. txikia gaizki egiten dunak nola aundia ondo egin? Ez bazera zu zintzoa izan zure gauza txikiekin. 10911 Lazaro eta Epulon Iñor ere ezin liteke izan bi nagusiren mirabe. Gauza txikitan zintzoa dana aundietan ere berdin. beartsuekin erruki-izpirik ere etzeukan gizona. bere antzeko lag un ugariz inguratua zegona. beti sesio-nasketan. ezin liteke bat izan Jainko ta ondasunen maitale. 174 . Sat maitatu ta bestea utzi batere ajolik gabe. Aragiari ematen zion beti eskatzen ziona. Ondoren berriz berdintz bikain au jalki zitzaion Jesusi. isek zegiten parisaitarrak etzitun samindu gutxi: Aberastasun ta ondasun txarrak ez nai bazituzten utzi.

zoratzen jango zitun Lazaro zarraren urdaill ximurrak. aberats onen ate ondoan eske egona Iuzaro. naigabe danak bean utzita betiko atsedenera. zauri zikiñez betea dauka goitik beraño gorputza. banketerik bankete jendea biltzen zitzaion ugari. Aingeru batzuk eraman zuten Abraanen magalera. Betiko txarrik ez da munduan. berriz. Lazaroren eskariak beiñere etzitun ontzat ar izan aberats tripazariak. ]]00 J Bazan beste bat beartsu zana. Ate ondoan zegon Iekuan txakurren mingain guriak miliskatutzen zituzten iñoiz beartsuaren zauriak. erraztun bikain. berriz. zoriontsua. aberats aiek geiegian da gaixoak onek trip'utsa. bere izenez Lazaro. goseak. atsegiñetan igari. Bere jolas ta zurrut-Iagunak ondo zeukaten goguan. I/lil ]]0] I Makil baten babesari esker badabil aruntz-onuntza.1099 ¡ Errege baten antzera jantzi purpura eder ta guriz. aukeran zebillen jan ta edari. bazun negarra onduan. zebillen Ieku danetan beti usai goxoa ixuriz. Lazaro. 1102 ¡IOh Epulon. gure txiro biotzbera bakar ta ixiI iI zan gaixoa beste guzien antzera. pitxi-aukera eta oñetako txuriz. Aberatsaren mai ugaritik zetozen ogi-apurrak. An etzan ezer palta. maipean alperrik ondatzen zan ura jateko bildurrak. Ianerako ez da gauza. urrezko ille dizdilaria neskazar baten iduriz. Aberatsa're iI zan azkenik. Ezertarako gauza etzana. 175 . goseak iltzen ate ondoan eskari. Larru gorririk ia. Baña etzion artzera sartzen uzten aberats maltzurrak. oñaze miña oparo. Ate ondoan bakar ta ixiI. gaixoak etzun egun goxo bat bere denboran igaro. alako gizon ongillerikan etzan azaldu munduan. bere aideak eortzi zuten tokatzen zaion moduan.

ez det nik merezi baña. zurrut-Iekuko ate ondoan eske egona luzaro. Oni munduko neke goseak orra betiko igaro: 'Ni oñazetan illaki-sua. orrek zeruan abaro! ' . 'Ez. I lO'! 111. Gañera zu ta gure artean leize aundi bat badago. nai badute kaso egin' . ortik onera naita're ezin liteke iñor igaro. gero igurtziz ozkirri dezan sutan daukadan mingaña'. etsi gurekin zer ikusirik ez daukazula geiago'. 1III Atsegiñetan bizi ziñan zu. I IIíI 1114 Abraanek ala erantzun zion: 'Seme. ondoan zendun beartsu ontaz etziñan kupi lenago. 'Ez badituzte aintzakotz artzen profeten itzak. 'Orra or Moises eta profetak.1107 Etzuten Abraanen altzora jaso bere aingeruak. atsedenetan Lazaro. danetik zendun oparo. jan-edan beti jolas betean munduan zendun igaro. Lazarok berriz zeruan. aita bikaña. Abraan aita. 11011 III! Goratu zitun bere begiak. Onuntz sar ez ditezen Lazaro berpiztua bialita. Su ta garretan zegon lekutik. Ikusten zendun gaixo au eske ate ondoan luzaro. orren itzakin aien sinismen aula indartuko baita'. an zegon lasai Lazaro. etzitun izan mundu ontako arrera goxo beruak. len bezin otz geratuko dira piztuta joan zaien baten itzekin' . Arek erantzun: 'Geroztik ori ala bada. zuk inpemuan dezu ordaña. orain betiko zu oñazetan. beste bost anai ditut etxean nere antzera bizita. onduko dira Lazaroren esanekin'. Abraan aita. Bial zadazu Lazaro.\ Zegon lekutik oiuka zion: "Abraan. 176 . aberats zurruteruak andik urruti zabal-zabalik ikusi zitun zeruak. urez busti bere beatz-gaña. zuk ongiak ta onek gaizkiak zenituztela orduan. urrikal zaite gixaixo ontaz. eduki goguan zu ta Lazaro nolatan bizi izan ziñazten munduan.

basamortuko oroipengarri. gaizbiderik ez da faltako. zuk gero jango dezu ta orain serbi neri aparia. zalantzik gabe egingo luke agintzen diozutena. merezi al du eskerrik? Ez. 111') Edo ez dio esango jaunak: 'Lotu ezazu gerria. izenez etxola-jaia. alegia. 1117 1121 Apostoluak esan zioten: "Azi gure sinismena". ez degu egin bearra besterik. biotzez barka zaiozu. zor geneukana egin degu. gauz auek egin ondoren esan triste. 177 . Matsondo oni esan: 'ltxasora joan adi ortik zuzena'. aur txiki bat gaizbidean sartu baño. Morroi txintxoak. "Sinismendunak badu Jainkoak berak ainbeste almena. baldin benetan damuz etortzen bazaizu". aren mirari aundiren batzuk ikusten ote zituzten. bere aideak ere ordea ondo sinisten etzuten. damutzen bada. errita egin. atseden ar zak. bere naiera berex nai zuen garaia. morroi zintzoa. 1116 J Zure anaiak txarkeriren bat baldin egiten badizu. nik bazkaria serbitzen diten artean?' Ainbeste kontu aorik ao esan ta ziran entzuten. naigabez beterik: 'Morroi alperrak gera. beti barkatu. izan baidira gaurdaño. exeri zaite maiean. judutarrentzat alaia. obeko luke alper-arri bat lotuz itxas ondoraño botako balute. ez degu merezi eskerrik' . Inguru xamar zeukaten jai bat. Ai! Gaizbidea dakarrenari aur txiki auetaraño. 120 Etxola-jaia Morroi alperrak 1118 11 Norbaitek badu miraberen bat saritutako lanean.Gaizbidea 1115 "Bai. Orrela egin zazute ta ez eduki aundi-usterik. au askea zan. Ta egunero zazpi utsegin ark egiten badizkitzu. Bere aideak bazuten Jesus berekin eraman naia. esango ote dio lanetik etxera datorrenean: 'Ongi etorri. jai ortarako beren artean eraman-azi nai zuten. esan bezela. agindutako guzia egiñagatik.

I "Ura non degu? Ez ote dator?" ori zan ango murmurra. aundi-jendeak oztopo. zuk egiten dituzun lan oiek jendeak ditzan ikusi". bera iltzeko asmoz zebiltzan apaizburuen aurrean. 1 'ú Bere aideak biali zitun danak ondo esanean. Zure mirariz zere burua munduari erakutsi. aien ondoren bera're laxter azaldu zan azkenean. bere lan txarrak salatzearren ni gorrota nau munduak. Jaiaren erdi aldera orra Jesus eliza xarrean. Eliz xar artan ao batera au zan jendeak ziona: "Non arraietik atera zaigu guri olako gizona? 178 . Bere aideak mal dan beera ezkutatu ziranean. jai ortara. judutarrentzat oitura danez egin bearrezko jaia. Erriak asko maitatzen zuen. ltzalditxoak egin ta egin bere izkuntz xamurrean. eliz xarrera ez ote zaigu etorko?". ondo zekiten danak etzala. baña neretzat ez da oraindik arajexteko garaia". Baña ixilpe danak zeukaten apaizburuen beldurra. Batzuk: "Ona da". Agurtu Jauna. egin ara joateko moduak. Jendea bere billa zebillen galdezka txokorik txoko: "Juduen beldur gordea ote? Ez ote zaigu igoko? Oitu bezela. Besteak: "Ez da ona. dana da gezurra". 11 Jesusek ala erantzun zien: "Ez dira nere orduak. egizute zuen naia. igaro egun alaia. Jesus etzegon ezkutuan il nai zutenen beldurrean. bera Galilean geratu zan bere betiko lanean. jolastu lasai. bete gogoz bere aginduak.1 1 Beren bidean zijoaztela esan zioten Jesusi: "Zoaz emendik uri santura zure ikasle ta guzi. ikastetxean egona. bai. palta bere izketa xamurra. beti da zuen garaia. JI 11 Zuek zoazte. an zegon aren utsuna. 1 Arritzen ziran ari entzunda aren izketa sakona. Zuek mundutar zerate.

Eliz harrura sartu orduko ango iskanhil' Azoka-rnaiak irauli. 179 . diruak nastll. la aurrcan zilull hota. cskuan arturik soka. "Nere ctxea otoilz-elxc da" -la craso zien job-. Lapur-zlllo hal cgin dczute l ".

1131 113:> Nondik oni ainbat jakinduri? Nola daki ori dena. ez erabaki itxura gabe. bere aintza nai du berex. ta Moisek jarri zuen legea ez da autsitzen orrekin.12 11. ez det nai nere osperik. I1 11. Moisen aginduz ez dituzute zuek ere bitartean ajolik gabe erdaintze-Ianak egiten larunbatean? 1 L1·1 11. "Gizon elbarri bat sendatu det zegona zuen artean. Maisuak eman zien erantzun zuzena: "Jakinduri au ez da nerea. Bertan arrika erasotzeko ere etzuten asko palta. zuzenago epai egin".lX Eztabaidan ari ziran gizon bat sendatu zuala-ta. nere Aitak bialdurik. Iñork mundura biali gabe itzegiten dunak berez. Gizon bat erdain liteke bada larunbatez ere berdin. Entzun zuneko. 180 . Aitaren naia egiten dunak ark sinistuko du errez Aitaren erakuspenak diran edo ari naizen nerez.17 Aitarenetik ari banaiz ni. baizik nere Aitarena. Parisaitarrak. apaizburuak atera zuten zarata: ea zergatik aukeratzen zun lanerako larunbata. erria pozez. Jesusek zorrotz esan zuena entzunik. Aita goratzen det gaur ta beti ta ez eduki beldurrik irakaspen au egia dala.\(. ez baida iñon eskolatu auT'o Urri aien sinismena. Gizon oso bat sendatu badet ez asarretu nerekin. 11. larunbat-jaia dalako orra danak asarre betean. ez det jaso nai nere bururik. Jaunak erantzun: "Ez didazute sinistu nai nere egirik. laxter erantzun zuten asarre eta kopeta illunik: "Erotu zera edo nork uka deabrua ez dezunik? Gure artean ez da bakarrik ere zu il nai zaitunik". ez daukazute Moisen legea liburuan idatzirik? Eta nola zuetako iñork ez du betetzen legerik? Aspaldi ontan zergatik ote zabiltzate ni il nairik?". nigan ez dago gezurrik". danen gañetik bere ospea.

Ango jendeak geienak noski sinistu zuten benetan: "Mesias berak. badaki biali naunak. beren ordua etzan oraindik. gure karrika auetan aundiagoak egingo ote?" zebillen mingain danetan. nere sorterri. aretxek berak danen aurrean dagi nere aitorrera. Ez dakigu zer dion. beren morroiak igor zituzten Maisua bertan baitzera.1139 114\ "11 nai dutela? -zioten askok-. etzuten ortarako ordea egokierarik ikusten. ni berriz ez naiz nerez etorri. dituzute ezagunak. "Oraindik emen ibiliko naiz aldi bat gaurko modura. ezin zala etsi zuten. alkarrizket au entzuten zuten parisaitarrak kezketan. 1140 11. Erria berriz bere aldeko. Ez nazute berriz ikusiko galde arren: 'Non da ura?'. egiatia gañera. Ez dezute zuek ezagutzen. begi-belarri entzuten.'i Beste bat baida biali nauna. Mesias dala au ezagutu ote dute azkenean? Nondikakoa degun au ez al dago danon jakiñean? Iñork jakingo du nongoa dan Mesias datorrenean?". igor naunarengana joango naiz aldi motx orren burura. arentxengatik etorria naiz.íh Bertan arrapatu ta lotzeko asmoak artu zituzten. Orra or bere lanean. Jesusengatik esaten zana sartu zaien biotzera. Ta zuek berriz ezin etorri ni joango naizen lekura". 181 . 1141 J 14. izen da guzi. non jaio naizen. Lotzeko asmoz joan ta berak egin bazuten atzera.11 Jendearen esamesa aiek entzun da ala dio Jaunak: "Jakin dctanez. erri-maitale ura eraman nai zuten eriotzera. ark biali nau onera". datorrenean. ez degu ulertzen orren izkera". baña arkitu ez atzera'. guraso eta belaunak. Juduak ala zioten alkar: "Ori nora joango ote da? Atzerrian banaturik dauden anaiei dei egitera? 'Gogotik billatuko nauzute. nik ezagutzen det bera. Jesus arrapatu nairik 1142 11.

sanedrintarrak nai zuten arren etzan batasunik lortzen. noski. Nigan sinisten duten aieiri Idaztien izenean. baña alperrik: etzion iñork eskurik gañean jarri. egunik aundienean. "Gizon ura ez al dakarzute?" zietenean galdegin. baña esku utsekin. "Zuek ere erori al zerate? -apaizburuak berela-.11 11 1 Etxola-jaien azken orduan. Erri arruntak. itz gaizto aiek entzun orduko salta zan danen aurrera: "Lege degu: entzun gabe iñor ez goazke gaitzestera". Jesusen jarraille bera. Galileatik igerleren bat ikusi dezute sortzen? Idazki Deunak garbi diote. Gutarrik ez da sinisten dunik. dio: "Betor nigan: edan beza. etziran ontan danak batera etortzen. legeen berri ez dakin bezela. ur bizi bat darion ibaia sortuko zaio barnean". 1'. beste batzuek aruntz-onuntza bueltaka zebiltzan larri. morroiak laxter erantzun zien arrazoi eder batekin: "Oraindik ez du gizona danak orrek bezela itzegin". exeriz laxter eras o zion irakasteko lanean. 1 11 Sinistu egin zioten askok entzunik aren izketa: "Iñondik ere auxe bera da etortzeko dan profeta". alare ez dezu aitortzen". Erri guzia bildu zitzaion beraren aldamenean. sinist dioten danak betiko madarika ditezela!". Jesus an bertan baitu naiean keñu egiñaz alkarri. Beste batzuek ala zioten malezi txarrez beteta: "Belendik etorko da Mesias. Zorrontz erantzun aiek: "Zer: zu're galilearra al zera? 1 11 Zalantza ontan zegon jendea. au N azaretarra ezta?". Parisaitarra zan Nikodemo. 182 . esan zazute bestela. goiz-goiz biaramonean an zegon Jesus berriro ere lasai eliz barrenean. galderak sakonak sarri.4 Bezpera larri samarra zuten. Andre Iizunkoia 11 Morroiak biur ziran apaizengana. Berexi ziran. iñor egarri danean.

1155 115'1 Ezin pakean utzi ordea. Arrika bertan iI bear Iuke onek Moiseren legera. samindu nairik Jesusen etxoIa-jaiak. 183 . beren arriak eskuan artuz. ezkontz-auslea bat edo beste iltzea merezi zuna. SaIbatzen bazun. AIakoak arrika iltzeko agintzen zuen legeak. Maisu zuzenak ondo bazekin zertara zetozen danak. ¡¡56 1I Ezkondutako emakume bat juduak zuten ekarri. Baña etzuen bururik galdu gure ígerle otxanak. noranaitik jo. Bere arekin argi-ollarrak Jesusen aurrean jarri. Parisaitarrak. azpijanak. ain zeuden aIaiak. etzan beartsuen alde. alegin. gaIdua zegon: Moiseren lege-austalle. neurririkan ez baizuen aien Maisua ondatu naiak. Emakumea etzan bakarrik. esaiguzu: zu zer iritzikoa zera?". etzitun asko samintzen andre gaixoaren naigabeak. Oraingoan bai arrapatuko zuten. 1158 1 Gizona eta emakumea bientzat lege astuna. urbil zaizkion etsaiak. illerazita. biotz gogorra. oiu zegiten: "Zer egin bear da emakume onekin?". non zan pekatu-Iaguna? Ez ekartzeko biak non zegon juduen zuzentasuna? Jesus makurtu zan ta geIdiro lurrean beatz batekin danen aurrean así zitzaien arraiak egin ta egin. Maisu zuzena. Alako Maisu baten ondotik etzuten egingo aIde? Ustez seguru ekin zioten Jesusi gaIde ta galde. lendik ere ezagunak zitun aien maltzurkeri-Ianak. igerlearen jakinduria probatuko zuten sarrio "Emakume au ezkondua da -zioten danak batera-. beste batekin lizunkeritan eroria Iotsagarri. maltzurkeritan. beste batekin Iizunkeritan arrapatu degu bera. igesbiderik etzeukan Maisu trebeak. laxter askatu zituen aien korapillo. 1157 1161 Parisaitarrak arro zetozen erruki-izpirik gabeak.

ez pekaturik egin". Maisuak ala erantzun zien eta biziro gañera: "Egia da: nik nere buruaz egiten det aitorrera. "Ez". "Ez nik ere -diotsa-. Zarrenetik asita joan ziran. "Etzaituzte il?". "Ez dakit.') Parisaitarrak. jakiña. Andrearen poza! Maisuak ondo erakutsi zun bere adimen zorrotza. 1(. I Jesus makurtu zan berriz ere eta idazten jarraitu. Danen aurrean azaldu zuen bere erabaki larria: "Pekatu gabe dagonak tira beza lenengo arria". munduaren argia 1I I Parisaitarrak oiu ta oiu lertzeraño eztarria. Jesusek egin zuen berriro ere oiu bat larria: "Mundu ontako argia naiz ni. Emanik gero andrearengana bira. II(¡iJ 1170 Jeus zutitu zanean orra laxter irripar-dirdira jaio zitzaion. zure aitormen orrek indarrik ez dauka". beatz batekin ixil-ixilik Jesus idazten lurrean. Jauna". bide-erakusle jarria. baidakit nondik natorren eta nora nijoan atzera. oker ertetzen zitzaien dana baña alare burruka. Jesus. ezin etsirik. bakar ta erdian zegon andre gizajoari begira. aien lekuan arri-pilla bat besterik etzan gelditu. errukiz zion: "Emakumea. 184 . andre gaixoa erdi-erdian izu ta lotsa txarrean. batbatera txutik jarria.1161 Jende guzia begira zegon zer gertatuko aurrean. etziran gutxi larritu. gizaldeari ere bai bere maitasunezko biotza. itzikan etzan nabaitu. Ezin alare uka liteke indar gabe dala bera. Parisaitarrak oiu ta oiu ari ziran indarrean. nere ondoren datorren arek badauka bizitz-argia". Andik urrundu zaneko buru makurka pekataria. orduan Jesus lerdendu zan. estuasuna zan gero ura. zure etsaiak non dira?". beti an zebiltzan aurka. "Zuk zere buruz aitor egiten dezu -zioten oiuka-: eta. Zoaz pakean.

185 . pekatuan ilko zerate ni nor naizen ez sinetsiz". ainbat berri on orain artean emana. Beti gauz bera kontatu bear al dizutet egunero? Aita ezagutuko zenuteke ni ezagutu ezkero". "Ni goikoa naiz. ni ez berriz. ni nagon lekura berriz ezin joan ziñezteke emendik". Biali niñun Aita nerekin dago. bi lagunen epaiak badu indarra. pekatupean iIko zerate. Jesusek ala erantzun zien: "Esaten dizutedana orixe naiz ni. zuek Iurtar. jendea nora. "Nor augu. legeak dionez. baña ez ni arkitu iñondik. Bai. 116 Juduak berak nastuak zeuden. esaten dizutet egiz. baña egitia dan Aitari nik ikasi diodana". 1172 Epaitu zuzen eguneroko nere lanak ikusita. Nik nere buruz airtormen dagit. nere Aitak ere baita". Zorrotz gaIdetu zioten aiek: "Eta non da zure Aita?". Askoz geiago daukat oraindik kontatu nai nukeana. 'noan tokira ezin etorri ziñezteke' esan dik eta". bai. nik epaituko banu ez litzake txarra. Asmo txarreko etsai maltzurrak etzeuden andik urruna. aldi txiki bat pasa ondoren zuen ondoan oraindik. bada?" galde zioten juduak amorru biziz. ura ango berriketa! Ezin ulertu zuten iñoIa Maisu onaren izketa. baña etzuen iñork atxitu. arajoaten baizan erakustera Jauna. Jaunak berriz oiu egin zuen: "Banijoa zuengandik. 1173 ITI Jesusek berriz "Non dezu Aita?" aiei entzun eta gero: "Ainbeste bider esan ondoren bada ordu onuzkero. ez naiz ni bakarra. 1174 I Diru-kutxa ondoan egin zun Maisuak bere jarduna. "Bere burua iI nai ote dik? -zioten pozez beteta-. Billatuko nauzute. zuek bekoak. zuen artean banabil ere zuen Aitak bialita. ez baizan befen eguna.1171 11 Ez dakizute ori're: dana mundua epaitu bearra? Ez det epaitzen.

zergatik ari zera oiuka aske izango gerala?". onek egingo zaituzte bera bezela askeak. ez gera gaur ere ala. beti mirabea. 1 1I Beti bezela jardunaz Jesus egia erein ta erein: "Bene-benetan nik diozuet. Egia maite. atsegin zaiona egin baidet orain arteko danean". orrela izan zaitezten beti nere ikasletakuak. 186 . bera baida gauz danen jabea. Semea beti etxean dago. berea du ondarea. jakiña. ura aita badezute. Parisaitarrak kiska1tzen zeuden. 1I ¡Ii" Arrazoi auek entzundakoan sinistu zuten batzuak. beren buruak goratu naita. beren betiko errita. jakin zazuten garbi bein: okerbidean pekaturen bat egiten duen edozein. egiten dituzute". egia. baña sinist nai ezik neri ken nai didazute bizia. etzegon jende apala: "Isekaz ari al zera? Abranen ume ez al gera bada? Iñoren morroi ez gera izan. zuek ere bai noski zuen aitari ikasia". nagusiari lotua dago. bai. "Iraun zazute sinismen ortan -eskatu zien Maisuak-. zuen aitaren egintzak zuek. berriz. guzia Aitarenean. jakingo dezute nor naizen ni eta nere izenean ez detala ezer erakutsi. Abraanen ume zeratela ongi esana. Semea aske bizi da. oiuka ala esan zioten: "Guk Abraan degu aita!". damutu arte izango dala pekatu beraren otsein. Jesusen itzez mindurik.1I 11 Xl Maisuak jarraiz: "Giza-Semea jasotzen dezutenean. beraz. 1I 1 11 Asarre xamar erantzun zuten. Ez det besterik itzegiten nik: nere Aitari ikusia. berak egingo baizaituzte askatuak". nik Aitari entzuna esanta zergatik il nai nauzute? Abraanek etzula olakorik egiten badakizute. "Egin orduan Abraanen lanak. bazter guzitan bazuten beti Jesusekin eztabaida.

ordea? Nor zaitugu zu?". 1189 I Deabrukume zerate. Oiuz berriro esan zioten gora besoak altxarik: "Ez gera sasikume. etzegon oso alai ta. Juduak aren arrazoi motzik etzuten entzun sekula. Esaiguzu: aiek baño aundiago al zera. beti goresten det nere Aita. ala erantzun zioten zorrotz: "Samaritar zaitugula. Abraan ta igerleak il ziran ta zuk aitortu diguzu: 'Nere itza betetzen duanik ez da ilko'. esanak entzun nai ezik ezin alkarri eman txandarik. orregatik ez dezute zuek sinisten nere esanik. sinistu zaidazute ez dala izango betiko illa". "Orain badakigu deabrua dezula -zioten sutsu-. 1188 11 "Maiteko niñuzuteke zuen Aita Jainkoa balitza. 187 . ta inpemuko deabru danak gaur zurekin dituzula zuri deitzeko uste det naiko arrazoirik badegula". zuek zabiltzate maltzurkeriz ni zapal erazi naita. gorrotoz lausu. Bene-benetan nere itz auek betetzen ditun umilla. Maisuak berriz erantzun zien. ba.1187 1191 Berotu ziran. Jainkoarena ez danak ez du sinisten J ainkoarenik. aren izenez gabiltza. nere aintzaren billa beste bat epai emanaz dabilla. gizon-iltzalle ta gezurtia baida ura betidanik. Deabru ori gezur beraren aita sortzalle izanik. nere izket au zuentzat ain ulerkaitza? Ez baizerate Jainkoarenak ezin entzun nere itza. mingañak etzun galgarik. ez degu Jainkoa beste Aitarik". 1190 11')4 Zuetako nork bota dezaiket neri arpegira obenik? Jainkoarenak ezin ukatu Jainkoaren gauza danik. argandik atera ta nator ni. aren naikeritara etzanik. zergatik neri ez didazute sinisten egia esanik? Ez nabil nere itz ta lanetan nere ospearen billa. deabrudun esatea oso arrazoi gaiztoa baita: "Nik ez daukat deabrurik. Zergatik da.

Jesus ordea ixil-ixilik. ori zan bere janari. Aitaren naia beti gogoan. len askotako moduan. "Nere ospea billatzen badet ezertxo ez da ospe au: nere Aita ta zuen Jainkoa dan orrek ni goratzen nau. nik ezagutzen detan ori da ni beti goratzen nauna. Maisuak erantzun: "Ni nor naizen jakin dezazuten garaiz: bene-benetan. nere aintzako ori mirari auek egiten dituna. I Aztuaz dana. Jesusen biotz xamurra. aien aurretik jende artera ezkutatu zan orduan. an ikusiko zuten Maisua. 188 . erasopean azken jo arte artua zeukan lanari. Gorrotoaren maizterrak ziran. bere ordua iritxi arte ez Jesusekin jolas egin. zuen asaba Aita Abraan etzan bizitu lasaia ikusi arte mundu ontara ni etortzeko garaia. eme bizi zan. baña ezin. argatik egiten zizkioten ainbeste galdera billau. Beti kementsu arpegi eman zion etorkizunari. arrikatzeko arri kozkorrak artu zituzten eskuan.II'h 11 Ikusten zana sinist nai ezik biotzean zeukaten gau. II I Juduak ala esan zioten gorrotoz eta piakaitz: "Nola liteke. baztertu gabe jarraitzen zion artu zuen bideari. Sumindu ziran parisaitarrak itz auek entzundakuan. Jaiotzatik itxua I I 7 Nik ongi ezagutzen det Bera. alaia. ikusten zuen juduen asmo maltzurra. Utzirik bera il nai zutenak aoa bete ortzekin. bete ere bai bere naia. etzekin zer zan beldurra. zeru ta lurreko Jauna. Maisua lasai kanpora erten zan bere ikasleekin. I I Nere Aita dan zuen Jainkoa. Abraan sortu baño lenagotik banaiz". Ikusi zuen eta atsegiñez jauzi egin zun. berrogeitamar urtez berakoa bai aiz?". eman bitarte mundu txar oni agurra. zuek Jainkoa deituagatik ez dezute ezaguna. barkatuz dana. il nai zuten. Alare beti.

1203 I Kaleak bama zijoazela betiko beren bidean. itxu jaio zan gizon gaixo bat zai zegon bazter batean. Nabaitu zuen aldapak gora jende-salla zetorrela. Itz eder auek esan ondoren txistua bota lurrera. etzan au itxu motela. 189 . oitura zunez. Ikus orduko apostoluak galdetu zioten: "Maisu. ordu luze ta aspergarriak illunpearen mendean. Ez bera. bere lekutik oiuka zion bear zunaren eskea. gozoro. Lokatz onekin bere begiak igurtzeakin batera. "Zoaz Siloeko ur-putzuan begi oiek garbitzera". sinismena berotzera. Argi dan arte bial naunaren lanak bear ditut egin. ez dira pekatupean erori. Eta gau ortan olako lanik iñork iñola ere ezin. erdi betizu. 1204 I Begiz itxua. Sasoi oneko mutil egiña limosna baten eskean. ez da izango atsegin. ortako baida Giza-Semea mundu ontara etorri. "Ez kulpik eman iñori. Jesusek ala erantzun zien. eske asi zan berela. ez guraso. 1205 I Baña bideak gora zetorren munduko argia bera. 1206 L'I Su bero batek bezela laxter emetuz itxu trebea. J aunaren aintza agertu dedin itxua jaio da ori. mundu onetan nabillen arte beko argi izan nadin". besoa luza. Norbaitek eman baizion Jesus zetorrenaren abisu. Ikasleekin batera urbil zanean aldamenera. bide ondoko autsetan nasiz lokatz biur zuen bera. Bazekin ongi Nazaretarra zala emale merkea: "Erruki zaite ta ken zadazu begi auen illunpea!". buruz argia. "Argi nazazu!" oiuka zion itxuak. zeñek egin du emen pekatu ori jaiotzeko itxu?". ixil. aurki gañean dezute gaua. astindu zitun parisaitarrak. azalduko dan bezela. sinismenaren argi-dizdiz bat bere barrun illunera sartu zitzaion.

orrelakorik ez da gertatu munduan". Siloeko putzuan begiak garbitutzera. batera etortzen danak. beldurrik gabe itxuak garbi kontatu zitun egiak: "Berak egin dun lokatz pixarrez igurtzi dizkit begiak. ni naiz eske aritzen nintzan ura bide-bazterrean". "Nola egin dik?" galde zioten parisau itxuratiak. aien aurrean gerta bezela kontatu zezala dana. jai-eguna.1 1':1 "Nola ikusten dek bada orain?". "Non dek ura?" galdetu zioten. gaixua. "Bai. Sendatu zuen egun ura zan larunbata. Ango uretan garbi orduko ikusten zula itxua. arekin nere Jainkoa nola goratuko du begi itxuak ikuzi. besteak ezetz. 190 . L)le' () Bere auzoko ezagun danak arritu ziran orduan: "Ez al zan ori lenago eske egoten bide onduan? Nola ikusten du bada oraín ibillitzeko moduan? Itxu jaioa. "Larunbatean zergatik orrek egiten ote du lana?". jai egiten ez duanak?". ditu orrelako lanak?" Igerlea da" zion itxuak zioten besteak. Lokatza egin. orretxegatik parisaitarrak zeukaten kopet iIluna. 121. -batzuk etzeuden otxanak-. Siloeko putzuan garbitu "Pekatariak nola egingo orduko orra ikusi. jauna" zorioneko itxu argiak eman zien erantzuna. Artu ta txuxen eraman zuten apaiz nagusiengana. "Bera da" batzuk. esan bezela. oiu ta jauzi an etorri zan agurtutzera Maisua. "Gizon au ez da Jainkoarena "Esker guzíak Jesusi. aren mirari arrigarririk etzan gertatu lurrean.\ 1! Jaiotzatikan itxua zana orain jauzika aurrean. Parisaitar itxuratia etzegon oso otxana. Siloeko putzuan garbituz geratu zaizkit argiak". !?!. "Ez dakit batere. eztabaida gogorrean. txintxua.1 Itxu-aurreko batekin joan zan. ta etziran eta zoriontsu jauzi.

iretzat nondik datorren iñork ez dakin sasi-maisu ori!". eskale umilIa?".1219 Oraindik iñork etzun ikusi egiten olako lanik. "Nola ikusten du?". "Ez dakigu". gaixuak! Zuek zerate erriko buru zuzen eta jakintsuak? Zuek zerate nondik datorren ez dakizuten maisuak! Arrigarria: orrek argitu dizkit berriz begi itxuak. zirikatzaIle. berak eskuak garbituz. aiek etzuten sinistea nai ura itxu jaio zanik. Bere ikasle izan nai ote dezute zuek ere egiz. Jainkoak ari bezela ez baiziok itzegin iñori. Arek erantzun: HEz dakit. iñola ukatu ezin. Itxu izanak erantzun zien: "Gaixuak zuek. "Nork sendatu du mutilla?". Min artu zuten parisaitarrak mirari eder arekin: jaiotzez itxu. egin. "Au gure seme itxu jaioa dala egi biribilIa". zuten semearen gain utzia. 1222 I Berriro deitu zuten itxua. baña badakust. "Moises diagu maisu" erantzun zioten zorrotz ta gori. Bera konpondu dedilla". esan zioten berari: "Gora Jainkoa! Emaiok bere ospea Jaungoikoari! Ongi bazekigu gizon ori nola degun pekatari". itxu trebeak maIeziz-. eskerrak ari". "Adiña badu. Itxu argiak irriz esana etzaien ongi erori. 1220 I "Au al da itxu jaio zan zuen seme. danen ezagun. "Nola sendatu au bada orrek?" berriz zioten galdegin. Galde berari. bere guraso izan ziranak baietz esan gabetanik. "Ez al dizutet lenago esan? Zertako galdetu berriz? -erantzun zien. Larunbatean zuen gañera. 191 . oitura bezela. bere mirari eder oiekin Mesias dala igerriz? 1221 ZabaIdu zuten sinagogatik izango zala jauzia Jesus Mesias zala aitortzen zuen judutar guzia. apaizburu ta parisaitarrak berez maltzurrak izanik. Beldur orrekin guraso aiek apaizburuen auzia.

ala iraungo dezute beti neri sinistu bitarte. bai. Itxuak ondo begiratuaz dio: "Sinisten det. I 1 Maisuak laxter jakin zuen zer gertatu zan sinagogan. erri gaixoa ondamenera zijoan aien ondoan. 192 .I Jainkoarekin zer ikusirik ez dute pekatariak. Parisaitarrak ala zioten: "Gu itxuak ote gera?". orain izketan ari zaizuna". Zapaldutako erri gaixoa artzairik gabe zegoan. danen aurrean agurtu zuen bera len sendatu zuna. Maisuak ala erantzun zien: "Obe itxu baziñate. apaizburuak dirua baizik etzebilkiten gogoan. ikusten dutenak itxutu ta itxuak argitutzera".\(1 I "Zuk ezagutzen dezuna. erriari ere ez utzi. jaiotzatik! Ik erakutsi?". Berak etzuten sartutzea nai Jaunak zekarren jaurgoan. ni epai egitera. I Jesusek dio gizaldeari goibel ta biotz minbera: "Jainkoagandik etorria naiz. alix ori. ori sinistu dezadan". eta berela itxu zanaren bidera berajoango zan. Au esan zion: "Sinisten dezu Jainkoaren Semeagan?". parisaitarren sinist nai eza ongi baizuen ikusi. Jauna". bere naia betetzen dutenak baiditu maitagarriak. Apal ta pozik bere aurrean makurtu zuen belauna. Itxuarekin gertatu zanak min eman zion Jesusi. 1 Itxuratiak pazientzitik erten ziran orraatik. Ark erantzun: "Nor dan esaidazu. Mirari aundi aien aurrean ere berenari eutsi. Iñork argitu al ditu itxu jaio dan baten begiak? Jainkoarena ez balitz nola egin orrelako mirariak?". 'Guk ongi ikusten degu' esanaz danak or ari zerate. Artzai ona 1). berak etziran iñoiz sartuko. Orretxegatik oraindik zuen pekatuan zabiltzate. Ta bota zuten kanpora sinagogatik. min artu zuten itxu trebeak esan zitun itzagatik: "Aizen guzia pekatua aiz.

gizontxo balen anlzera izu. zure naia. naigabez belea: "Al balileke urrun nigandik onlzi au. nerea!". auspez oloika asi .tan Jainko-Semea. nekez. el. 193 . Aita.Belaunikatu. Aita rnailea' Alare bete dedilla.

batzuek larre gozoan jaten. Danen aurretik doa artzaia. sartu-erten aske izango du. entzuten duten ardi guziak ondo ikasi zezaten-. irikitzeko noiz etorri zai eme dago atezaia. gogoan beti nai bat dakarte: al dutena ostutzera. Erri xarreko irakasle ta zuzentzalletzat jarririk.'3S Artzai lapurrak ziran benetan. Ni naiz artzai ona. arkituko du zer jana. ezaguna ez dute-ta aren abotsa. Nere aurretik onuntz etorri ta joana. borda barrundik erten orduko.1. bizia izan dezaten. nai zutelako itxutu ziran. Ni naiz atea. Atetik sartzen ez diran aiek lapurretara etxera.16 12'10 Maisuak ala jarraitu zuen begiratuaz errira: "Bene-benetan nik diozuet: atetikan artegira sartzen ez diran artzai-ordeak guziak lapurrak dira. Salbatuko da nigandik sartutzen dana. Ni naiz artzai ona -jarraitu zun Maisu zintzoak esaten. ardien alde badaki artzai onak bizia ematen. alare etzuten entzutea nai Jaunak zekarren berririk. Bañan alperrik etorriko da aien artera arrotza: danak igesi. 12~() Bere atzetik alai dijoaz ardi xarra ta bildotsa. berealaxe somatu ere etorriko dan garaia. izan ere bizitik aukera. beren artzai maitatiak. lapurretara besterik etzan azaldu ardiengana. I Bere izenez deitzen ditu banan-banaka guziak. ikusi nai ez argirik. ¡ . Bizi ditezen nator ni berriz nere ardien artera. ondoren bere ardiak. "Ni naiz atea. besteak jauzi ta poza. Ardiak ongi ezagutzen bai dute bere dei alaia. bere abotsa ezagutzen baidute aien belarriak.. artzai ona igesika ez da joaten. egokiera billa dabiltza zer arrapatu begira.~. etzuten maite ardirik. 1 194 . I 1 Atetik sartzen dan ura berriz ura da egiz artzaia.

Baña oso zan bestelakoa beste batzun erantzuna: "Deabrudun ero batek ez du orren izketa leguna. baita nik ere berak. 195 . arrapatuta iI ta banatuz Iasai an dabiI otsoa. Jesus izketa xamur onetan zaIarik ari ta ari. utzi ta artzeko Aitak emana det eskubide guzia. izan dezaten bizitz-aukera nere ardiak orrela. Ardien aIde nere bizia emango det nik bereIa. borondatez eskeñia. "Zoazte apaizengana" esan zien ikusi bezela. 1244 I Badakit ondo nere ardiak ezagututzen nautda. Ainbat mirari ez Juke egingo au balitz deabruduna. urrikal zaite!" zioten danak batera. Jesusek laxter antz eman zien danak Jepradun zeudela. neronek naita utzia. zertako entzun berari?". ardien ajol aundirik gabe ematen baidu orpoa. galduta atzerri aIdean! Aiek ere danak biIdu bear ditut artalde batean. Laguntzik gabe utziz berea ez dan artalde osoa. Eta Jaxterka apaizengana bidean zijoazteJa. 1245 I Ai zenbat diran nere ardiak ez daudenak artaldean. deabruak noJa argitu itxu jaio dan baten illuna?". Samaria ta GaliJeatik Jesus Jerusalenera zijoala bein. oiuz: "Maisua. Iñork ez baidit bizia kentzen. Gorroto txarrez isek egiñaz au ziotenak ugari: "Deabrudun eroa dek ori. Amar legenardnn 1246 I Orretxegatik maite nau Aitak: ardiengatik bizia uzten detalako.1243 I Artzai-morroia otso aurrean laxterka igesi doa. danak batera sendatu ziran. entzuten zuten judu artean eztabaida zan nabari. Jesusengandik urrun geratuz apal osasun-eskera. nere mintzoa entzun gabeak. artaIde bakarra izan dedin artzai baten estaIpean. Jesusengandik berela. amar lepradun erten zaizkion bidera. Aitak ni eta nik Aita bezeIa. artzekotan.

Ala bear ta samariarra itzuli zan bakar ori. Giza-Semeak ere bere egunean. Asaba Noeren egunetan gertatuaren moduan gertatuko da. Baña lenengo asko supritu bear etsaien mendean. eta oraindik etorriko da ordua izango dezutena aren egun bat ikusteko gogua. Gero Jesusek au esan zien: "Giza-Semea badua zuen artetik. Giza-Semea berriz datorren orduan. beratzi. zoaz pakean: zure fedeak salbatu zaitu". Jainko-jaurgoa zuetan dago. ezin liteke erakutsi. I 12. etziran itzul Jesusi esker mereziak emateko. luzatu gabe gizaldi onek gaitzetsiko duanean. I I Amar oiek ez al dira.I 12:. Tximistak zeru alde batetik bestera gau iIlunean dizdiz bezela. Gizasemea uste gabean etorriko baizaizute. esker emanaz bere aurrean auspez zitzaion erori. al badezute ikusi". Jainko-jaurgoa I I Parisaitarrak galde zioten andik berela Jesusi: "J ainko-jaurgoa noiz jarriko da mundu onetan nagusi?". Ondo bizi ta ezkondu naia besterik etzan munduan. egia danik ez uste. Baña ez joan andik aren billa. an urruti daukazute'. ongille maitagarria agurtuz onen biotza pozteko. bada. zutitu -esanaz-. ez da ori. besteak berriz: 'Ez. bizi guzia galdu zan arte ugoldearen onduan. Bakar bat itzuli zan laxterka oñetan auspez jartzeko. bañan alperrik. ez baizaizute iritxiko egun ua. "Bat-bateko lana ez da ori. 196 . Auspez zeukana besotik artuz: "Zutitu zaite. "Amar ez ditut -zion Jesusekapaizengana igorri? 'Ona Mesias!' berak sinistuz. ala esango dizute. beren bidean garbitu? Arrotz onek bakarrik eskerrak eman bear ote ditu?". esker txarreko.'l() Lagunak utziz laxter batean Jesusengana etorri.:i I Beren buruak garbi ikusirik.

salbatuko du berriz bizia egiz eskeintzen duanak. ordu estu artan bereziko baidira txarra ta ona. besteak ezetz. biak zeukaten kataska. Jauna?" galde zioten. "Gorputzak dauden tokira -erantzun zien Jaunak. Ordu artan bi lagun egongo dira batean etzanak. bertan utziko dute bietan bat.J() I Loten gaian gertatu zana: jendeajan-edanean. 197 . alarguna an zun utsikan gabe beti oíu ta marraska: 'Egidazu zuzenbide. bada. Alargun batek eskatzen zion: 'Egin zadazu epaia. 1260 I Gauzak artzera ez bedí sartu etxe gañean dagona. jauna' . Egin zuen nazka-nazka: 'Egingo diot. Otoitza gauza bearra dala goi-Iaguntzak irixteko. Entzuten zegon jende guzia Jesusen itzen larrira. zerbaiten billa ez etxeratu landan ari dan gizona. etxe-egintzan eta ezkontza-lanean. etzaidan arpegirik arramaska'. Oroitu Loten emazteari an gertatu zitzaiona. Eme egon zaitezte. danak kiskal zitun arte zufre-suak. "Ori non. gizonok ezer gutxi gerala zirikaldiei eusteko. Epailari maItzurra eta alarguna 1261 I Galduko baidu bere bizia gordetzen saiatzen danak. bada. Giza-Semearen egunean. orixe gertatuko da Giza-Semearen egunean. ajol gabeko lasaia. 1262 I Bi emakume ariko dira beren eiera-lanean. aspertu gabe gau t' egun beti otoitzean irauteko. ez baidio iñork ari antzik emango datorrenean". Jainko-beldurrik gabekoa ta lagun urkoen etsaia.1259 l. Alargunak nai. Epailari bat bazan maltzurra. ixil-ixilik begi-belarri zegon begira-begira. zuzenbide au egiteko ba-dezu gaur gero garaia' . alegi au jarri zuen bere índarra erakusteko. bat artuko da ta utzi berriz bestea aldamenean. sal-erosketan.zeruko arranoak bíltzen dira". erori zanean. bes tea eramana.

au esan zuen. Garai batean Jerusalengo jabe egin zan etsaia. entzuten zeuden judu guzien aurrean: "Giza-Semea. badakizu ez naizela nere atzean dagon zergari ori dan bezin ergela. Nik diozuet: au barkatua biurtu zala etxera. kexka txarrean. Makabearrak eskatu zuten garaipen orren amaia. Zergari ura atzean makur an geratu zan urruna. Astean bitan barautzen det ni k. On-itxurako parisaitarra. biak otoitz egitera. bedeinkatu zuten eguna zan eliz-sagaratze jaia.UF7 I Epailari maltzur arek egin bazion alargunari eskatzen zuna. biotzez arroa bera. goratuko da. J auna!' . arkituko al du sinismenik gero lurraren gañean?". legeak dion bezela. ziola: 'Urrikal zakizkio pekatari oni. ta gauza guzien amarrenak ordaintzen ditut berela'. erakutsirik egizko damutasuna. Jauna. sartu zan baño pekatariago atera. Arrotzen mende zikindutako eliz eder ta tantaia. I ?'(ji. Baña ondoren illun da goibel Maisuak. Goratzen dana beratuko da parisau onen antzera. biotz illuna. ordea. berriz. arek ederki ikusten zitula parisaitarren barruak. bularra joaz. beren lagunak ez bezelakotz zeuzkaten beren buruak. beti urtero ospatzen zana. Jesus bere Jainkotasunez 1274 I Bi gizon igo ziran be in batez J aungoikoaren etxera: fariseo ta zergalaria. 'Biotz-biotzez eskerrak. Parisai ta zergaria Orduan ere gaurko antzera baziran gizon arruak. berriz. negua zuen garaia. gure Jainkoak nola ez egin eskari itxaropentsu ta maitasunez deika datorkionari? Baita berela emango dio eskatzen duna berari". umilki makurtzen dana beera". Berdintz au jarri zien Jesusek jakin zezaten juduak. begiak gora jaso-beldurrak. otoitz egin zun garbi azalduz bere barruko aukera. lotsati. berriz mundura datorrenean. bes tea. 198 .

1276 Maisuak ala erantzun zien: "Esan dizutet askotan. Arri kozkorrak artu zituzten aiek beren asarrean. eta zergatik? Ez baizerate nere bordako ardiak. danak batera: "Egindako lan on oiengatik ez gatoz arrikatzera. esan garbi: Mesias al zera?". Biraoka ari zeralako zu erotu baten antzera. arrika ni il bearrean?". izketan jardun geran lekuan. Bañan alperrik: egirik ezin sartu da zuen kaskotan. Zerengatik zabiltzate gogorrean egoskor oiek. ajolik gabe. ez sinistu nai ageri diran egiak. ala naita. nere ondoren dabiltza. Aitak berberak emanak ditut ardi auek. 1277 1 Nere Aitaren izen santuan egindako mirariak. eliz ontara etortzen naizen aldiro ere Pazkotan. ezin eraman lezazke iñork auek Ari ebatsita.1275 Eliz-sagaratze jaiak. nere itza. gizon argal bat izan ta zertan Jainkotzat azalten zera?". Jetxi zan Maisua jauretxera. J 1278 I Nere ardiak aditzen dute nere deia. Ez dizkit iñork arrapatuko. zetozeneiri bere Aitaren jaurgoaz itzegitera. ezagutzen ditut ondo danak. zainduko ditut nik aixa. ordea. oietxek dira nere aitormen egiten duten argiak. Zuek. 'Jainko-seme naiz' esanagatik zertako artu arririk? 'Jainko-seme zerate' ez dago liburuan idatzirik? Ori bera esan detalako al zabiltzate ni il nairik? 199 . J uduak ala erantzun zuten asarre. amaika erri-txokotan. Jesusek die: "Ainbeste lan on egin det zuen aurrean Aitaren indarrez. Asarre xamar urbil zaizkion parisaitarrak aurrera: "Beti zalantzan gauzkatzu. Jesusek. azken egunean nik emango diet betiko bizitza. berriz: "Nere itzetan ez dago gezur-izpirik. Eman dizkidan Aita guziak baño aundiago baita. bene-benetan nik diozuet bat gerala ni ta Aita".

Ala galdetu zioten zorrotz zirikatzalle azkarrak: "Edozergatik utzi lezake bere emaztea senarrak?". amorratuta zeudenetatik basamortuko pakera. 200 . neri ark egiteko emanak. baña tartetik atera ta igesi joan zan lasai andik Jordango beste aldera. I I?XX Ez neri sinistu. gizona sortu zunean. ta bikotea bedeinkaturik berela. 1 Arrapatu nai zuten berriro. argan ni nagola jakin dezazuten danak. Jesusek ala erantzun zien: "Badakizuten bezela. andrea etxetik bialtzeko Moisek eman zun baimena". etzun biotzik bakarrak. J Andik-emendik jenderik asko urbildu zan arengana. naiz ez izan nai sinistu nere esanak.Ezkontza ezin urratua J Jainko-seme badira aren itza zaielako adirazi. Gizon ugari bazebillen an argan sinisten zuana. 'Jainko-seme naiz' esan dulako orrela zertako asi? 'Biraoka ari da gizon ori' zertako egin karrasi? 12K7 Maltzur-maltzurrak urbil zaizkion ondora parisaitarrak. oiei sinistu. berriz. Beti bezela Maisu otxanak legera jo zun zuzena. une berean itz zorrotzakin ala agindu ziela: 1-'Xi. ez dira orain bi lagun: bat egin dute. Alkamatu ta bat egin dute lendabizi bi zana. nigan Aita. beti sallean. 'Utziko ditu bada gizonak bere aita eta ama. baña egia erten da onengatik arek esan zuen dan a" . ez baditut egiten Aitaren lanak. arra ta eme egin zituela gure Jainkoak. zirikatzeko. ala zioten: "Joanek etzuan miraririk egin. lenago Joan bataiatzen jardun zan itxaso-bazterrera. mundu ontara Jainkoak berak bialita danak jatxi. ez bana". eta bilduko da betirako bere emazteagana. galdegin zien: "Zer da legean Moisek idatzi zuena?". "Utzi aurretik agiritxo bat idazten bazan aurrena. beraz. egiten baditut.

nigana etortzen utzi". ezkontzen bada beste gizonen batekin. Bedeinkatu ta laztan ondaren urrun zan andik ariña beste batera. "Auen antzeko diradenentzat baida zerua egiña. ezkontza austen du. Ekartzalleak uxatu nairik zituanean ikusi bere ikasleak purrustaka. "Ez galerazi umetxo oiei. Jaunak erantzun zieten: "Ori ez dute ulertzen danak. asieratik etzan ordea ori orrela munduan. 1294 I Apostoluak Jesusen itzak zituztenean aditu. Ume garbiak poza ematen zioten beti Jesusi. Nork bere emaztea uzteko erreztu zuen orduan. galerazi nairik. Ala zioten: "Ezkontzeak ain lotura estuak baditu. Apostoluak asarre zeuden. Andik berela aur txiki batzuk amak zituzten ekarri. leku askotan baizeukan non itzegiña. "Berea utzi ta beste batekin ezkondutzen dan edozein. Zuen biotzen gogortasuna ondo zedukan goguan. onek utzi dun emaztea ere berdin.1291 1 "Eta zergatik Moisek legean orrela agindu zuan?". Besteak zeru-jaurgoagatik beren buruak emanak". naigabetu zan. ez gutxi. au bizi dala. Jesus eta aurrak 1293 Etxean berriz ikasleak gauz beraz zioten galdegin. asko badira gizonengatik ala geratu diranak. 201 . aurtxo biurtzen ez dana ez da zeru-jaurgorako diña". ezkontzea ain zalla zalako etziran gutxi arritu. larri. ez al du askoz obe izango batek mutil zar gelditu?". 1292 I Bene-benetan nik diozuet jakin dezazuten dana: baldin norbaitek utzitzen badu emaztetzako daukana. Ondaren oiu egiñaz dio: "Uler beza al duanak!". jende artetik pasa ondoren Jesusen oñetan jarri: bedeinkatzeko buru gañean eskuak zitzan ezarri. ezkontz-ausle da. urbil beste batengana. lizunkeriagatik ez bada. berdin onek: utzia artzen duana".

saldu dezuna ta eman dana ondoren beartsuari. ez gezurti izan. Entzule danak arritu ziran itz aiek entzundakuan. buru-makur ta naigabetua zegon lekutikan jaiki. zer egin bear det irixteko betirako zoriona?". oiek betetzearekin. ixil-ixilik. Apal-apal ta modu onean: "Esaidazu. iñor ez il. txit aberatsa izaki. lapurretarik ez egin. Andik bidera erten orduko gizaseme eder bat ona urbiltzen zaion. "Ezkontzik ez autsi. etzan gezurretan ario "On-ona izan nai bazenduke -esan zion gazteari-. joatea andik zuen erabaki. Mutil gazteak etzeukan ori esango zion usterik. zalantzik gabe. Maisuak esan zien zeudenei: "Eduki beti goguan: ai. Gaztea triste andikan joaten ikusi zuen orduan. Maisu ona.1. Maisu. 202 . betiko bizitza dezu zurekin". 1:10(. sar nai badezu zorionera legeak gorde itzazu". Eskari ori entzun orduko. aberatsak nekez sartuko dira zeruko jaurguan!". Maisuak esan zuen berriro: "Jaso zazute goguan nekez sartuko dirala oso zeruetako jaurguan. gaurdaño daukat bear bezela beterik. tajarraitu neri". izango dezu goian gordairu ona. eta berela erantzun zion: "Ori guzia gazterik asita. Ai aberatsak! 1'0 I iOJ "Agindu oiek zein ta zein dira?" gazteak zion galdegin. gizasemea. bere aurrean auspez jarririk gizona. jende ugari nola baizeukan entzun nairik inguruan. triste. IHlO UOI Jesusek ala erantzun zion: "Zertan ona deitzen nazu? Eta on ori zer dan zergatik neri galdetzen didazu? Ona J ainkoa bakarra dala gaurtikan ikasi zazu.103 Zerua nola irabazi Maitatu zuen J aunak mutilla. Maisua esaidazu ea zer egin nezaken besterik". gazte. apalki. aita' amak maita. beren biotza ondasunetan jartzen dutenak munduan. Jaunaren deirik etzun onartu.

Ta neregatik gauz ta maiteak emen uzten dituztenak. artu gogoan ta ez aztu egundaño: aixago pasako da. zerbait utzi duten denak. Langille batzuk biaJtzen ditu ematekotan saria bere mastira. ta gañezka. Zer izango da guretzat. ene maiteak. langille asko arkitu zitun sartu ordurako ara. ori danaren ordaña?". gizonarentzat eziña dana Jaunarentzat litekena". berriz. denario bana jarririk bere neurria. 203 . Jauna. ta sarituko zaituztet gero tokatzen zaigun neurrira' .\ "Bene-benetan nik diozuet: zatoztenakjarraiz neri. Maisuak eman zien berela orren erantzun zuzena: "Jainkoak egin lezake aixa gizonak ezin dutena. Orain Jenengo diran batzuak izango dira azkenak. Egunsentian Jangille billa atera dan nagusia bezeJakoa degu zeruko jaurgoaren irudia. izan zaitezten IsraeJeko jendearen epailari. Mastiko langilleak Gogozko beartsua 1309 Orduan Pedrok itzegin zuen: "Ona! Utzi degu dana! Ta zuk eskatu diguzulako etorri're zuregana. Giza-Semea pizten danean. orduan Jenenak. 1 Ordu gutxira joan zan berriro nagusi jauna errira. Erririk erri zure ondoan gabiltza Judeak bama. beste aulkitxo bana emango zaizute ere zueri.!307 I 1 Berriz ere berdin diozuet -Maisuak bekoki laño-. orain azkena ditugun asko. Au esan zien: 'Zoazte zuek ere gaur nere mastira. 1310 J. illundu arte jardun zazute. Seigarren ta bederatzigarren orduan joan zan plazara. 'Zoazte zuek ere emendik nere masti xar artara. kamellu bat orratzaren begi batetikan besteraño". 130S 1 "Nor sartuko da beraz zerura? ikasleak ziotena. aberatsa zeruetan sartu baño. jaurgo-aulkian exeri. zuentzako ain Jan bada' . betiko bizitza. gizon batzuak arkitu zitun erri-kalean begira.

Egun guziko nekea pasa degun langille auekin. edo iretzat gaizki al zegok ni oparoa izana?". etzegok ongi esana. baña denario bana ar zuten azkenekoak bezela. sendi aberats. ori dek irea dana. 1119 Amaikagarren ordura berriz joan zan masti-zale jauna. Mari ta Lazaro. Abotsa jasoz. asko an zeuden zai exeririk lasai belaunik belauna. denario bat eta danentzako berdin'. Lazaro gaixo I 1. sendi ongille. ez al genian bada itzegin biok denario bana? To. 204 .1\1:.líI I Artu orduko gaizki esaka guziak zioten ekin: 'Azkenekoak ordubete lan besterik ez dizute egin. betiko lelo ulerkaitz ura atera zuen argira: "Orrela azken ziranak joango dira lenengo tokira. aurrenekoak ziranak berriz azken geratuko dira". Egun guziko neke ta zama aiek igaro zutela. 111 1. Betanin bizitzen zana. onentzat bazan oparo. Sendi eder bat bazan Maisuak asko maitatzen zuena. ingurukoei begira. ar zak ori. Azkenekotik lenbizikora eskeñia bete zedin. zoriontsua zan sendi artan Jesusen biotz otxana. nola berdindu dituzu oiek. ustez seguru zeuden geiago no ski emango ziela. Nere mastirajoan. 'Adiskidea -onek erantzun-. Urte oietan ostatuz etxe artara askotan joana. ordainduko dizutet zuzen zaiguna' . maite zuten auek ere Jesus. 'Nolaz ordea daramazute alperkerian eguna?'. Jerusalendik zijoanean andikan Jesus igaro. esan bezela. lru senidek osatzen zuten: Marta. 1317 I Aurrenekoak etorri ziran ordain-Iekura berela.l20 Illunabarrez masti-jabeak zion: 'Ordainketa egin -artadunari-. azkenekoak biali zitun denario banarekin. guraso gabe iru bakarrik bizitzen ziran luzaro. txutik jarrita. danok sarituaz berdin?'.

"Lotan badago sendatuko da. 1326 I Jesusek asko maitatzen zitun Marta. Baña ondoren Maisuak argi ta garbi zien itzegin: "Lazaro il da. gaixoa atzera. 1324 I Bazekiten non zebillen Jesus: andikan naiko urruna. gaizki ibili ziñuzten Jekura berriz zertan joango zera?". Zai zeuden bada noiz iritxiko Maisuaren erantzuna. "Andik igesi etorri giñan. "Goazen gu ere Jesusekin il gaitezen" arengan a Jagunak bultza nairik asi zan Tomas. beldurrak zeuden apostoJuak. Lazaro oso gaixo zegoJa esan ta bi egunera. 11 zaJa esan nai zun Maisuak "Joak artu du" orrekin. Nere Aitaren aintzarako da: ni ara urbildu bezin azkar. Bixki zeritzana.1323 J Parisaitarren etxe batean Jesus gantzutu zuena zuten Maria. 205 . aizpen babesa eta etxeko buruzagi zeukatena. zergatik joan berriz ara?". orain atozte danak beregan nerekin. Mari ta Lazaro: ala ere leku artan bertan bi egun zitun igaro. Lazaro iJ da ta zuengatik pozten naiz an ez izana. oso gaixorik dago Lazaro. banijoa esnatzera". mandatari bat bial zioten Jesusi. 1325 I Maisuak berri ori entzunik orrela zien itzegin: "Ez ikaratu. "Amabi ordu ez dira argiak? Oietan ibiltzen bada. asko laguntzen badiote ere ordainduko du oparo. Ondoren esan zien ikasleei: "Goazen danok Judeara". Jaungoikoaren Semea goratua izan dedin". die Jaunak: "Lo dago Lazaro. Badago zer egin. gaixo ori ez da joango ondoez orrekin. an gertatzen dana ikusirik sinista zazuten dana". Jauna. esanaz: "Jauna. ez da oztopo-beldurrik. etzuten ezer nai jakin. zuk ainbat maite dezuna". Gaixo zeukaten bada Lazaro beren anairik zarrena. ondo ikusten da argitara". sendi artako alabarik gazteena. Jesusentzat arako presik ez dago.

bazuen aien kupira. goiztk naizena etorri. Jauna. Ark bial zaituna". itzal aundiko pausoan joan zan ainbat maite zun sendira. 1 Jerusalendik inguru xamar zegon Betani erria. Jende artetik urbil zanean Jesus onaren aurrera. Marta. zu zerala Jainko biziaren Seme. Ori esanik etxera joan zan jendea arteak barruna. Jesus iritxi zaneko bada bereekin Betanira. sendi au nola zan ezaguna ta oso maitagarria. 206 . naiz-ta illa erori. Martak erantzun zion biziro: "Sinisten dizut. Jesus berekin zuten bitarte danetako ausarditsu. sinisten dezu esan detan guzi ori?". lau egun ziran Lazaro il da sar zutela illobira. baña badakit Jaunak emango dizula eskatzen dezuna". 1 "Zu emen izan baziña. nigan sinisten duna piztuko da. itzik iñori trukatu gabe laxter jarri zan bidean. "Bai. Marta ta Jesus . jende asko zan bi aizpengana laguntzera etorria. Jerusalengo bidea artu zuten danak itxu-itxu. auspez jarririk agurtu zuen ta esan zion minbera: Mariak ori entzun zuneko zutitu zan bat-batean. eta zuk. aizpari zion: "Maisuak deitzen zaitu. etzan ilko anai ori. Jauna. naiko naigabe miña bazegon Mariren biotz maitean. bai. badakit: azken eguna datorrenean" berela Martak eman zion erantzuna. ez dago urruna". inguru artan jakin zaneko au il zanaren berria. parisaitarren zemai-beldurrik gabe ikasle ta Maisu. Eutsiko diot nigan sinistuz bizi dan gizon orori. "Zure anaia piztuko da". Martak itzegin zion lekuan zegoen Maisua artean. Mari utzita laxterka erten zitzaion Marta bidera. Mari ta J esus 1 Jakin zuneko bazetorrela Maisua beren etxera. 133ú Atsekabetan egongo ziran. 1 1 "Ni naiz berpiztea ta bizia.Betani bidean I Apostoluak bazeuden ere araño joateko izu.

Billar gañean jarri zioten zokoan Icgon purpura. deabru oiek ipifíi zutcn errege baten modura. arantzazko koroi mingarri bat sar indarrcan burura. 207 . Bazter batean billatu ¿utcn kañabcra ba! eskura.

sinistu ezkero. gure anaia etzan ilko". Ezin al zuen lagun maite au zuk bialia naizela onuntz il gabe gorde bizirik?". Barrun-barrundik dardaratu zan Jesus onaren biotza. Martak. ori banekin.\41 1315 Eta Maria negarrez asi zan Maisuaren oñetan. an zeukaten eortzia.' U46 Jesusek Lazaro pizten du "Zenbat maite zun! -zioten danak Arri-Ios aundi ura kenduta au negarrez ikusirik-. ta malkoak zerizkiola: "Non jarri dezute?" diotsa. ikusiko dezula?". ari jarraituz etzan bestela ainbat jende etorriko. zu emen izan baziña. "Etorri. Maisuak laxter agindu zuen: "Kendu zazute arria!".1339 1:\4) Sendi maite ta ezaguna. lepradun utzi garbirik? Aita.40 1144 Naigabe artan etzuten bada gaixoa bakar utziko. Ikus zuneko. au ikusita lagunak ere negar zegiten benetan. 208 . bere oñetan erori zan belauniko: "Jauna. illaren arrebak. Maria bada erten zanean presaka bere etxetik. Zer gertatuko ote zan bada? Jendeak zeukan larria. Jaunaren aintza. 1. zapiz bildua. entzun didazulako. 1. danak sinistu nazaten". jende ugari etorria zan ara Jerusalenetik. Arri bizian egiña zegon Lazaroren illobia. gañean dauka ar-Iosa". "Badakit" erantzun zun Martak bero. usteldu da onuzkero". ondo gantzutu. Ainbeste urgun ibilkari ta ainbeste itxu argirik? auek ikusi dezaten. dizkitzut ematen. ta ikusi zazu.\-:1. bai. 1. Ez neregatik. il zala jakin zutenetik. Marta. "Ez dizut esan. Lau egun luze an zeramazkin Lazaro zanak illotza. illobira zijoalako askok jarrai zioten atzetik. Jesus asi zan esaten: onek ez ditu bada ainbeste "Eskerrak. zion itz auek entzun da gero: "Lau egun luze or daramazki. malko ixillak dizdiz zegiten Maisuaren begietan. Korapillo bat lotu zitzaion Jesusi biotz-muñetan.

Egun batzuak ikasleekin sendi batean bezela pasa zituzten. Jendea berriz zer ikusiko zegon. 209 . 1350 Ugari bazan Jerusalendik etorritako jendea. baizik igerrita. Juduen batzarra 13) I Sanedrintarrak bildu zituzten berela batzar aundira: "Orrek mirari asko dagizki. ikaraz ixil-ixilla. baña ez luzaro: ozenki oiu egin zun Jaunak: "Erten kanpora. bein Jesusi. etzekin zer esan. Apaiz buru izaki ta egi eder au esan zuen. eta orduan erromatarrak onuntz etorriko dira: jendea il ta ondamendia ekarriko dute errira". Jendea larri urduri zegon. bazter batera ezkutatu zan ordea Jesus ixilla. Danak sinistuko dute uzten badiogu jira-bira. zer pentsatu. juduengandik iges egiñik orrela. amorruz betea. Efren aldetik basamortura ezkutatu zan berela. alperrik gaude begira. sinismen aundi gabea. Ordu ezkero eme zebiltzan aukera on baten billa. ixildu zan iskanbilla. Noizbait Jesusek itzegin zuen: "Askatu tajoaten utzi". Lazaro!". apaizburuengana joan zana. Orra Jesusek Jainkoa dala garbi asko erakutsi. esku ta oñak loturik aITen txutik lasai badabilla. Etzan izango beren erria bakarrarengatik illa. ez berez.1347 Lazaro ar-Iospean zegola lau egun ziran igaro. begiak aruntz-onuntz zebiltzan bein Lazaro. 1348 Bereala erten zan illobitik lau egun aietan illa. 1349 Mututu ziran ta ezin zuten I ixiltasun ura autsi. mirari onen aurrean askok iritxi zuten fedea. mundu guzia birrerosteko ilko zan Maisu umilla. zapi txuritan ongi bilduta kirats dariola dago. Kaifas zeritzan apaizburuak esan zun txutik jarrita: "Erriagatik gizon bakar bat iltzea obea baita erri osoa galtzea baño". Bazan ordea beste talde bat maltzurra. Jaunak ikasi zuen eriotz-pena eman ziotela.

aiek etzuten entzun nai ere Jesus zeikenik erori. Jesusen billa zebiltzan auek. ala baidago esana". 1ru urte luze zeramazkiten Jesusekin ikasleak. mundu guziko jabeak. eskari Jesusengana. amets orrekin txoratu ziran ikasle aundi-zaleak. Askotan esan zien Maisuak eguna joan ta etorri. beldurrak. ari zalako Jesus erria beregana eramaten. Bere albora bildu zitun ta kontatu zien orduan zer gertatuko zitzaion laxter jauretxera joandakuan. Aietxek biak danen gañetik ikusi naiak darama. danak zioten gauz bera: "Juduen beldur ez da etorko. Olako gauzik buruan ezin sartu zitzaion iñori. baña iru egunera piztuko naiz. Alkarrengana bilduta danak jarduntzen ziran esaten. I I Danen aurretik zijoan Jesus Jerusalengo asmuan. apaizburu ta parisaitarrak nola agindua zeukaten: ikusten zunak abisatzeko Jesus atxitu zezaten. illuna. bere semeak ondoan artu. baña zertako munduratu zan ondo ikasi gabeak. orretxegatik urbil zitzaion Santio ta Joanen ama. jai-egunera". "Lotuko naute. Beldurrik gabe an azaldu zan gure Maisua. lasaia. ez. 210 . !:\(. apostoluak atzera naika. bere onduan. 135<) Pazko eguna gañean zuten. Sanedrinera izango naiz eramana. bañan alperrik: ikasleentzat. Auek zigortu ondoan gero gurutzean josi. Eriotz-pena eman ondoren emendik jentillengana. Etzuten Jesus asko beldurtu. judutarren Pazko-jaia Jerusalenen ospatutzeko etorria zan garaia. noski. asko Jerusalenera aldez aurretik jetxitzen ziran garbiketak egitera. egun oietan beteko zuen bere aspaldiko naia.1\:'>'.(I Bere nekaldiaz mintzo Zebedeotarrak 1357 U(. griego zan ori. Mundu ontako jaurgoa zala uste zuten bada dana. Jaurgo aundi bat egingo zuten.

"Bi seme auek -onek erantzun. galdetu zien zer gertatzen zan bere aurreko bidean. orrela beste guziak uzten baizituzten baztarrean. itxu gaixo bat jarrita zegon zetorrenari eskean. Norbaitek: "Jesus Nazaretarra zetorrek bideak gora. 211 . 1365 I "Badezakegu" erantzun zuten bi anai ausarditsuak. beste amarrak asi ziran marmarrean. erakusbide bikain bat eman zien pake ederrean. garbi ikusten dezuten bezela: mendekoak serbitzera. bere ikasle-salla berekin dakarrela. "Munduko berri badakizute: geienak morroi daudela. nitzaz gogora!". 1364 I "Ez dakizute zer didazuten eskatzen -entzun zuneko. Gauz ote zerate nere edal-ontzitikan edateko? Edo laxter nik artuko detan bataioz bataiatzeko?". bide-bazterrean. Jesus urbildu baño len bera eskean zegon ondora. "Zer nai zenduke?" galdetu zion aien amari orduan. "Ori noski badezakezute -erantzun zíen Maisuak-. bereziak baidauzka Aita Jainkuak". Maisu maiteak erantzun zienori neri eskatzeko. auei agintzeko nagusiak eskubidea dutela. Jerikora". amak dakiten moduanexer itzatzu ezker-eskubi zure betiko jaurguan".1363 Maisuak ura ikus zuneko agurka bere onduan. Olaxe danak jolas ontan sar ziran Jeriko xarrera. asarretu bearrean. Jerikora urbil ziraneko bakar. Jende-taldea bere aurretik zijoala nabaitzean. Zuen artean ordea ori ez bedi izan orrela. Jaunak orduan ondora deituz. Dabiden Semea. Baña jaurgoan ezker-eskubi aukeratzeko lekuak ez da nere gain. aundien dana azaldu bedi danen mendeko bezela. Itxua sendatzen 1366 I Ori entzunik. Gizasemea ez da etorri serbitua izatera. oiuka zion: "Jesus. erosi-sari bere bizia danengatik eskeintzera".

Dabiden seme. Zakeo 1 1\7)\ Erromatarren mendean zegon aspaldin judu-erria. maltzurra. an iñor etzan arrotza. jetxi zaitea ortik. Zakeok pozik artu zun etxe barnean. Maisu!". zure fedeak benetan on egin dizu". jakiña. Gogo txarretik zeuden juduak erromatarren mendeko. 212 . Oietako bat zan Jerikoko gure Zakeo txikia. Ingurukoak ori ikusirik. goraka ango abotsa. Ori biltzeko ia erriro bazan norbait zergaria. "Zakeo. I I:m. zerbait ordain bearra zeukaten auek jarria. "Ikusi zazu. erri artako zergari danen buruzagi nagusia. txikia zan ta ezin iritxi zergari aberats ura.1\71 Ln5 Bere aurretik zijoazenak ixildu erazi naita. danak alaitu ziran benetan. judutarrentzat billau. Bizi erantzun zion itxuak: "Ikus dezadala. J J Esan orduko ikusten zuen. Itxuak orduan ta geiago oiuka txutik jarrita: "Jesus. eta juduak ziran gizonak zerga-dirua biltzeko. urrikal zaitea. andik ikusiko zula Jesus berak nai zuen modura. Pikopetik zijoan Maisuak begiratu zuenean. aien lagun izatea aski zan pekataritzat jotzeko. urbil zaneko galdetu zion: "Nik zer egitea naizu?". itxua naiz ta!". Ajolik gabe igo zan piko xar baten adar-burura. Oso aberats. Bazun ark ere Maisu entzuna nolabait ikusi gura. an ikusi zun gure Zakeo piko xarraren gañean. benetan pekataria. kupirik gabe danak egiten zioten zorrotz errita. baña erri xar artan gaizki ikusia. Jesusek deituz an etorri zan besteren eskutik itxu. judu jatorrak etzun gogorik jende oiekin nasteko. Judean ala zan etsaientzat lan egiten zun guzia. ura itxuaren poza! Jauna goratuz eskertsu zeukan Jesusengana biotza. gaur ostatuz zuenean geratuko naiz".

213 . Abraanen semeetakoa baizan. au ere. beren aotik argi ta garbi guzia ikasi zezan. berdintz txiki au kontatu zien danei pake ederrean. Amar minen berdintza 1382 1 Jende ugari zeukan Maisuak inguruan marmarrean. mandatariak bial zituzten enkargu zorrotz onekin: 'Ez degu emen iñork ere nai ori errege jar dedin'. Parisaitarrak gaizki esaka leku onean zebi1tzan! Bere erritarrak asarre zeuden gizon egoskor arekin. Giza-Semea galdu ziranak billatzera etorri zan". ango gizonen eskutik befe erregetza aftutzera. 1381 I "Gaur sartu da osasuna emen -Zakeori zion esan-. Jesusi dio: "Ona ondas unen erdiak beartsuntzako. norbaiti zerbait ostu badiot berarentzat Iau alako". Amar morroiak deitu zituen lenengo bere aurrera. Gizon aundizki bat atera zan urrutiko lurraldera. itzuli arte diru orrekin emen egiteko lana. biotz artan ere itsatsi zan Jainko-maitasun-indarra. 1380 I3X·j Zakeo txiki eskertsu aren etxera sartu zalako.'S \ Aren etxean sartu zalako ura zan ango marmarra! Arek egiten zuen guzia gaizkitzat artu bearra.1379 I. au errege zuten egin. zalantzik gabe aietan ere ez danak fede txarrean. Joaterakoan eskeñi zien bakoitzari mina bana. jakiña. bere morroiei kontu artzea lenengoa erregetzan. Bañan alai ta pozik zebillen Zakeo. berriz etorri arte zer egin bear zuten esatera. OrreIa garbi erakutsi zun etzula ostutzen asko. zergari xarra. Orduan joan zan erritik urrun adiskide batzungana. zetorrenean jasoko zula mina ta arek emana. Andik itzuli zanean bada au erriko errege zan. Len emandako minaz gañera irabazirik ote zan. Gaizki esanen beldurrik gabe ta ixildu bearrean. Bañan alperrik eskatu zuten.

urrikal nitzaz. erein gabe badakizu biltzen. Erregek berriz agindu zuen zorrotz bere asarrean: 'Ni errege nai ez niñutenak ekarri onuntz lorrean. beti bezela. eta erein gabeko lekuan uzta bildutzen detela. N azaretarra J erikotikan Jerusalenuntz joatean. pixarra. I IYH ltxu bat sendatzen lrugarren bat etorri zan ta esan zion ausarditsu: 'Gizon garratza zera. 'Ederki dago. I I 'Erorren itzez galtzen aiz.ta eman amar dauzkanari' . Gauza txikitan txintxoa zera. Kendu min ori -esan zion. minakin egin dezuna. morroi zintzoa. Zergatik ez dek diru-maietan jarri besteak bezela? Nazaretarra zetorrela ta laxter asi zan oiuka. argatik ez galtzeko ez det jokatu itxu-itxu. ez daukanari' . itxu gaixo bat nauzu ta!". 'Orrek len ere amar baditu' zioten. orra beste bost geiago. beste amar nik irabaziak'. Berdintz au bukatu ta urrun zan Jerusalengo bidean. ar zazu bada orain nere bost erriren jabetasuna'. jende askoren abots-zarata nabaitu zuen atean. jendea berriz ixiI erazi nairik berakin burruka. kendu egingo diote. berriz. 'Asko dunari emango zaio geiago ere -zion erregek-. morroi alper ta ergela.I . zetozeneiri deika ari zan pakean. bide-ertzean. garbi dezu erakutsi. nere lanak aurreratu duna' . jauna. ez da gutxi. zurea dana torizu'.: zapian gordea eduki det. Arek orduan eta geiago egiten ziela aurka: "Dabiden Seme. ondo badakik gizon garratza naizela. 214 . 1 Bigarrenak ala esan zion: 'Mina bat artu nun. ugari. itxua. Bartimeoren seme Timeo. 'Ongi dago. motell. esan dekanez.X'! I ~j'¡ I Lenengoak ala esan zion: 'Mina bat zenidan utzi. Ta bereala erruki gabe il danak nere aurrean' . badakit. jarri zaitez bada orain nere amar erriren nagusi' .

biotz-biotzez eskeñitzeko maite zuen Maisuari. eskari jarduna luzaro itxu. danetik bada oparo. Maisu. Maite zutela nolabait ere nai zioten erakutsi. Burutik bera ixuri zion zeukan guzia Jesusi azkeneko tantaraño. Jerusalendik igesi Jesus Betani xarrean dago. atea beti zabalik dauka. bide ondoan zai zeukan Maisu onarengana txintxua. garai artako onexkoena. Jauna. zabal ditezela". sartu zan Mari. ondoren alai joan zan. anai Lazaro ta guzi. Lerden ta txutikjoan zan aurrera iñoren beldurrik gabe. bere maitasun garbia azalduz egin nai zion mirabe. buruko illez txukatu. gero ontzi eder ura autsi. itxuak ere laxter eskatu oitua zegon bezela: "Zer eskatuko dizut? Ikusten nauzu itxua naizela? Ikusi nai det. au maiburuan. Apari on bat eskein zioten esker emanaz Jesusi. Soñeko xarra aidean jauziz salta zan andik itxua. 215 . 1397 ¡-IOI Jesusek berriz: "Zure fedeak benetan on egin dizu. maia gañezka. ez baizan txantxetan ari. Egun batzuk len sendi on artan piztu baizuen Lazaro. eskerrak emanaz. nere begiak. etzun nai besterentzako utzi. Jendeak zerbait esango zula? Or konpon. usai gozozko gantzuz betea. Zabalduz ontzi garesti ura oñak zizkion igurtzi. deitzen zuela ta etortzeko artu zuen abisua. Akaratik zun ekarri. 1396 I "Zer nai zenduke nik egitea?" galdetu zion berela. nik ere nai det: sinisten dezun bezela gerta bekizu". Madalena ta Jesus 1398 Juduen Pazko-jaia iritxi baño sei egun lenago. maitasuna zan nagusi. aurrera al are ! Jesus bakarra ikusten zuen bere biotzaren jabe. Apalondoan. pakean danak. Bertan argitu zan eskalea. Marta mirabe.1395 1399 Aren oiuak entzun orduko urrikaldu zan Maisua. ontzi txiki bat eskuan.

1·lílX 1·10" I·IOC) Judas geiena nabarmendu zan. apal-Iekuko barrun guzian ura zan lurrun goxoa! Etzan alare askorik poztu maiean zegon otsoa. bere oroitzapenetan.1.lO!) 10 "Zergatik zuen marmarra? -zion Maisuak. ainbeste maite badituzute on egin. Ni banijoa. nai dan orduan. Aurrera ere beartsu-paltik ez da izango munduan. Azken ordua urbildu zaio. ez dabil goibel ta biotz erori. gantzutu duen gorputz au illa eortziko dan eguna. Judutar askok Jesus Betanin zebillela ikasirik. beste askoren artean. onengatik Jesusengana asko zoazela ikusirik. Ereñotz-eguna 1.107 Ixur zunean burutik bera bere ontzizka osoa. Ez du igesi egin. kopet illuna-. ondo egin du benetan. ez dago oraintxe urruna. 216 . Maisuak badaki ori. ez nauzute ni izango beti onduan. Zergatik artu bear dezute gaizki ondo egin duna? Gantzutu egin baidit gorputza. ikusi nai zuten au ez-ezik Lazaro ere bizirik. Jesus salduko zuana. bera da bere etsaien eskuetara etorri. ango marmar ta gaizki esaka: "Alperrik zertako galdu? Ez al ziteken gantzukaria irureun dirutan saldu? Ori guzia erri ontako beartsueiri zabaldu". ordurikan ez iñori. nere gorputza aurrez gantzutu dit berak dakin moduan. bulartsu. laxter egin zun bere zantzoa. Saldu balute gutxi joango zan andik beartsuengana. gañera entzun zazute ondo zer adierazten detan: Ebanjelio au erakusten dezuten leku danetan esango dala onek egiña. diru-zaitzalle berak ostutzen baizun danentzat emana. onen marmarrak berotu zuen maieko jendea dana. Ez naigabetu emakume au. maiz aipatu du ilko dutela. Apaizburuak larri zebiltzan Lazaro bera il nairik. Biotz gaiztoak beren grin txarrak laxter zituzten azaldu.

Siongo alaba. erri-atean sartuta. orra or zuen erregea. astakume baten gañean badator". 217 . oitu bezela. danen aurretik. ez du gorde nai etsai ma1tzurren artetik. aspaldietan zegon Maisua ordu onixe begira. ikasle danak alaikor. ama lotuta. Erantzun zien. bai. estrain gabeko ast'ume baten gañean goxo ta apala". Biak eraman zituzten bada. argatik dator uri santura bulartsu. "Jauna onen bearrean dala ta billa gaitu bialdu". Igerle ona zan Maisua. "Eramazute. 1 1412 Betaniatik egun-bezperan Olibadiko mendira. eta alaitu zaite. Beste gabe utziko dizute astoa onuntz ekartzen". Siongo alaba. bid e ondoan zeudela. Jesus ta bere ikasleak bildu dira.1411 lel Jerusalendik kanpora dio ez dala i1tzen profetik. Askatzen asi ziran orduko batek artu zien kargu: "Zer zabiltzate? Orrek munduan ni beste jaberik badu?". 1413 I¡ I Beko errira biali ditu bi ikasle aukeratuta: "Zoazte. ortara gaitu bialtzen'. esan berari: 'Jaunak bear du. estrain gabeko ume batekin ast-ama eder bat lotuta. eta guzia an arkitu zuten Maisuak esan bezela: umea aske. bere ordua iritxi arte ez dute jasoko lurretik. asto gañean jarri zan Jesus. Bidalitako ikasle biak errira ziran berela. 1414 I 1)) Zuek ikusi ta norbait asten bazaizute kargu artzen: 'Zergatik ari zerate ortik nere astoa askatzen?'. andik batean danak jexteko Jerusalengo urira. beldurrik gabe as ka zazute eta ekarri artuta. Igerle batek esandakoa ederki betetzen zala: "Begira zazu. non datorkizun uri santura zure Errege mazala. baldin Jaunak bear badu". antolatu ere jator. arkituko dezute. urrun ikusten zuela. Esana zegon: "Ez ikaratu. Danen aurrean.

I IkasIe berak oartu gabe eman zuten asiera. Erriak J auna sutsu goratu zuen jasoz palma-abarrak. Aren arpegi gozoan etzan nabarmendu irriparra. 1 I Maisua geldi-geldi astoan. Jesus zetorreIa ikasirik erten zitzaion bidera. baña an zebiltzan ezin jasanik tartean parisaitarrak. merezi zuen moduan. Maisua iI da piztu ondoren orduan oartu zian gauz auek danak garbi zeudela idatzirik aspaldian. jende guzia itxumustuan. ospatu zuten igerle ona.141<) 14L\ IkasIeak etzuten uIertu zergatik zan Ienbizian. or erasoko dio oiuka: "Gurutzera! Gurutzera!". bedeinkatuz erri xarra. Erri guzia eroa dabil oiuka ara-onera. "Gora Dabiden semea! Gora!" deadar bere onduan. Lazaro piztu zunean Jesus ikusi zuen taIdeak. Palma-adar ta soñekoz estali zituzten ango bideak. ta berak izan ziraIa buru bere joan-etorrian Aurtxoak ere oartu ziran. arrera on ura galerazi nairik. Zugaitz-abarrak gora jasoz an zebillen erri geiena: "Bedeinkatua J aungoikoaren izenean datorrena! Gora Dabiden semea! Gora! Gora igerle zuzena! Pake ta aintza goietan!". Lazaro pixtu zunari egin nairik eundoko arrera. asto gañeko Jauna goratuz aizkatu zitun goi-beak. Pazkotarako etorria zan jende guzia batera. Orain goratzen duen erriak. baña irripar goxorik etzun egiten Jesus maiteak. eundoko gizataldeak egin zion maitasun-arrera. I 218 . zerbait bazuten goguan: bide ondoko zugaitzetatik abarrak moztuz orduan. andik bost bat egunera. Baña goibel Jesusen barrena. Buru-austeak ziran aientzat erriaren deadarrak. erretxin xamarrak. Jesus ixil ta bakarra. laxter baidauka erri xar artan bizia eman bearra.

an dator illun xamarra. Lapur-zulo bat egin dezute!". dan a dakuszu illuna. Bera anjaio zan. beraz benetan maite zun bere erri au Maisu laztanak. diruak nastu. Eliz barrura sartu orduko ango iskanbil! Azoka-maiak irauli. An eta emen banatu ziran. Jende guzia orrekin doa. Jerusalen biotzekoa. 1428 Alperrik zala etsi ondoren Jesusengana jo zuten: "Oien deadar eta oiuak ez al dituzu entzuten? Galerazi zaiezu". Arriturik: "Nor da au? -zioten-. ango deadar eta oiuak galerazi nairik larri. Jerusalen ain zegon orduan gañezka. gaurko egun au zuk ezagutu nai ezak erakarriak!". bere biotza korapillatuz samin egin zun negarra. nere erri xar kutuna! Ai ezagutuko bazenu gaur zure osasun-eguna! Begiak naita itxi dituzu. Aien eskutan eroritzean zure semeen larriak. iñor gabe gera sarri". etzan erreza ulertzen ango jendearen berriketa. Judean bertan sortuak zitun aita-ordeko eta amak. gainbera ikus zunean ainbat maite zuen erri xarra. Jesus negarrez 1429 1 Jesusen aide eta lengusu judutarrak ziran danak. igerriz aurki erri xar ari zetorkion ordu txarra. ta aurrean zitun bota. "Ai. berriz: "Au degu Dabiden seme profeta!". jendez beteta. Gizataldeak. ainbat atzera-aurrera zitun emanak. Maisuak OlTela die erantzuten: "Arriak itzegingo luteke auei ez bazaie uzten". Inguratuko zaituzte zure etsaiak armaz jarriak. 1430 Ez dute Jauna batere pozten. goi-beak jota galduko dira dituzun apaingarriak. eskuan arturik soka. "Nere etxea otoitz-etxe da" -ta eraso zien joka-. gizalde artean jarri. zure ondamen-ordu garratza ez da oraintxe urruna.1427 I "Ez degu ezer irabazten guk -zioten goibel alkarri-. 219 . Zer da emengo nasketa?".

¡:1(. Piko eder bat ikusi zuen bide-ertzean zegoela. aurrean bota zitun. Zuek azoka jarririk.j4~ Urte luzetan itxaropenez ordu orren zai jarriak. maiak irauliz gainbera. asto gañean otxan sartu ta ezagutu ez erriak. 1. danak lagunduz alkarri. Aiek biali ondoren esan zun: HAu dago idatzirik: 'Nere etxea otoitz-etxe da'. Jende artetik.1O "Gora Dabiden Semea! Gora!" oiuka jendea sutsu. salketa txarren beldurrik gabe bere maiteen artera. Aiekin nazka-nazka egiña elizatik zan atera. diru-kontua. nastu zituen batera. I-Ll'J Biaramonez. ango diru-kutx. goizean goizik Betanitik zetorrela. 220 . uso-saltzallez beterik. an geratu zan pikondoa igarturik. Osto ugari eduki baña adarretan ez ziturik. "Ain piko orritsu ta zitu gabe leku goxoan sarturik? Ez al dik bada igandik iñork geiago jango pikurik!" esan orduko. maitagarri. ta ikusirik mirari aiek etzeuden etsaiak lausu. ez dakit zenbat elbarri. erren da gorrak.Pikondoa 1 Andik-emendik angarilletan. laxter zitun bere auzu: "Maisu. uso-kaiola. nere Aitaren etxea ez da lapur-zulo bat besterik". maltzur-ma1tzurrak. beste edozein gizon bezela. etzuten ezer berekin atera. itxu ta mutu. sendatu zitzan danak Jesusen aurrean zituzten jarri. IHI 14iR l. Laxter etorko zaizkion bere gañera egun gorriak. sar zanean jauretxera. Jerusalendik urruti xamar. oiek zer esaten duten ondo aditzen al duzu?". Icl. pake-pakean ikasle-salla artuz berekin batera. Betani uri xarrera. Beti bezela. orretxegatik negar egin zun Igerle maitagarriak. sal-erosketa. ostoz josia nola baizegon aruntza joan zan berela. Jerusalenuntz joan ziran andik. sal-erosketan arkitu zitun. gosetu egin zan Jesus. danak sendatu zitun onek.

Ixil~ixilik. zeru la lurrcn errcgctzako aukcratua /.cgona. an zcgoll Igerlc ona. hurua lxulik. Pilatok zioll danen aurrcan: "Zucn crrcgea ona' Zuck illzera ckarritako lira l1olako gimnal". 221 .

ortarako zalantz gabekoa izan bear sinismena. 1444 l'f4i\ Biaramonez. Egun batean ari zan Jesus erriari erakusten. 1450 Ezbairik gabe izan ezkero edozer ez du inportik. Edozer gauza zalantzik gabe sinismenez eskatua. pikondo ura legorra zegon ezur igarrak bezela. beldurrik gabe danen aurrean beti irakasten ari zan. Uraxe laxter igartu zala ortaz pentsatzen zeudela. biotz-biotzez aren esanak entzuten. Jesusengana urbilduz Pedrok galdetu zion orrela: Otoitz aurretik norbaitek badu zerbait anaiaren aurka. Jaunak orduan ezin lezake eskatzen zaionik uka. goizean goizik elizara zetozela. Zuek otoitzez eska bezela emango zaizute dena. Jaunak berari barka dezaion lenen barkatzea dauka. Mendi au bera: "Itxasoruntza oa moztuta ondotik!". eskubidea zeñek emana zeukan ikasi nai zuten. Jaungoikoagan izan sinismen gartsua. ertenaz erro-errotik. 222 . mendia. galdera kaxkar au zioten egin: "Maisu. ustez ango nagusi. "Sinist zazute. amen batean itxas-zulora erorko litzake ortik. parisaitarrak asarre bizi zebiltzan. Sinisten badezute. 1445 1'14'1 "Madarikatu zendun pikoa dagoneko igartua?". Maisua nondik nola galduko bere ondoren ixpitzan. jendea.U. Parisaitarrak etzuten ori begi onakin ikusten. Ez bada zalantz txarretan bizi: eskatutzen dezutena etzaizute iñoiz ukatuko. Noren eskubidez 14. berriz. Urbil zaizkion bada zearka ta maltzur zioten ekin.\ 1447 Ori entzunik. Kanpora joaten zan gabaz eta egunez berriz elizan. ziur egon ez dala izango egundaño ukatua. ori nai genduke jakin".1·14. garbi esaiguzu ea noren eskubideakin egiten dituzun lana auek. berak urkoai bezela berdin emango baizaio truka. baldin bada gauz zuzena.

'Ez det nai' erantzun zion aitari. igesbidetik aldegin zuten erantzunaz: "Ez dakigu". Au erantzungo digu: 'Sinistu ez ark zekarren berria?'. Etorri zan Joan. 'Bai'. Danen aurrean erantzun txarren bat artuko zuten izu. zuek etzenioten sinistu. Berdintz berriak konta ta konta irakasten jarrai zuan.1451 "Nik ere bada galderatxo bat egingo dizutet bertan: Joanen bataioa zerutarra edo lurtarra ote zan? Orri erantzun zaiozute. 1452 "Ezin esan dezakegu bada zala goitik etorria. 1453 ¡. Bi semeen berdintza "Bi seme zitun guraso batek esan zion zarrenari: 'Oa ma"tira'. nik ere orduan benetan esango dizutet eskubide ori nork emana detan".. Ta gero gazteenari: 'I ere joan adi'. zuzenbidea erakutsiz erriari. Bekoa zala esan ezkero gañean degu arria. entzun zer esaten detan. ezin erantzun zezaioteken galderari itxu-itxu. etzala luzaro etorko berriz. erren tan eman zuen. aurreratuko zaizkitzutela zeruko erreinuetan. Aitaren naia bietako nork bete ote zun auetan?". Baña damutuz berela ekin zion mastiko lanari. Bitartean sinismen beroaz emagaldu ta zergari. irri esaten zunari. "Entzun zazute berdintz au ere -Maisuak zion igerriz-: Nagusi batek masti eder bat inguratu zuen arrizo Tolaretxo bat ere jaso zun erdian dorre bat jarriz. aren bataioa artu ondoan jarrai zioten berari. zerutarra zala sinisturik oso baidago erria". eziñik ainbeste maisu. ez dizutet nik ere esango orduan nondikan detan eskubide au". 223 . Bai Jesusek ere bueltan: "Emagaldu ta zergalariak. Baña etzan joan. Mastiko langille gaiztoak 1454 Ala erantzun zien Maisuak parisaitarren moduan: "Zuek bezela. "Bigarrenak" erantzun zioten. Jendea pozez onduan.'jI Galdera txar ta biurria zan.

224 . nai zezaketen guzia. 14(¡:1 I. biali zuen errent-eskari morroi bat aukeratua. Bañan alperrik biali zitun: aruntz azaldu ziranak. joka il egin zituzten danak. urtero txintxo ordaintzekotan jar zuten sari-neurria. irañez bete. 1. joka zanpatu onduan. Beste morroi bat biali zuen nagusi jaunak orduan. pozaren pozez ura iltzeko alkartu ziran berela: 'Orra semea! Il zagun! Masti au gurea dek orrela!' . alako biotz gabeak. Seme bakar au an ikusita urrikalduko al dira!' . ordaindu ordez. morroiak bezela. Masti-zaleak etzuten bete nai izan esandakua. Mastitik kanpora bota ta il zuten. ea arrazoirik sartzen ote zan masti-zaleen buruan. berentzat artuz. Langille aiek seme bakarra ikusirik zetorrela. "Ongi esana. zanpatu. Datorrenean zer egingo du aiekin masti-jabeak?". Au ere artu. jabeak aiekin: ilko ditu ta masti-tratua egingo du besteekin". Bere mastian jarriko ditu sari-emale obeak. bai.146:1 Mastizai batzun eskutan utzi zun bada bere mastia: bera zaintzea. bera lantzea.11>1) Uzta-garaia etor zanean bete zezaten tratua. Gora-bera auek konpondurik joan zan urrun nagusia.: ¡1M Morroi geiago biali zitun ara nagusi otxanak. Parisaitarrak. Masti-jabea naigabetu zan gertatuari begira: 'Nere semea igorriko det. bere garaian txintxo emango duten beste langilleak". izango dute kupira. erantzun zuten erremin: "Ez dedilla egundo gertatu orrelakorik gurekin". andik eskutsik biali zuten lenengoaren moduan. sari-ordaña eman zezaten masti-morroi itz emanak. ori egingo du. eskutsik bota zuten morroia andik joka ondatua. "11 eraziko ditu guziak.lh. Ainbat maite zun seme bakarra biali zien mastira.

1467 Jesusek. erregearen eztaiak baño naiago zutela lana. Bere morroien bitartez lagun guziei zien otsegin. Eztailarien berdintza 147 Bertan jarraitu zuen Jesusek bere dotriña zabaltzen. ortik kanpora ezin billatu dezakezute babesa. etzuten ezer jakin nai arekin. ezin aspertuz ondoan zeukan jende guzia txoratzen. baizekiten igerletzat zeukatela. 1468 Orregatik esaten dizutet jakin dezazuten garbi: kenduko zaizutela betiko Jainko-jaurgoa zueiri. Morroi geiago biali zitun gure errege zuzenak. Aiek etzuten aintzakotz artu erregearen esana. il ditut zekor eta azienda gizenak. atxitu nai zuten bertan berela. morroiak utziz joan ziran beren garatzera banan-bana. au zion urrikalgarri: "Ez dezute bada idatzirik dagon ura irakurri: etxegiñak botatako arria jarri zutela oñarri? Jaunak egin du ori ta gure begientzat arrigarri. 1470 Ondo zekiten parisaitarrak aientzako zetorrela Jesusen masti-berdintza. 225 . 'Gerturik daukat. atozte bada eztai auetara denak' . Baña eziñik geratu ziran ordurartean bezela erriaren beldur. Aren goxo ta berdintz ederrak Maisuak zitun asmatzen. 1469 Ez da izango zuentzat ortik iges egiten erreza. esan bezela. orra zuen ezereza. erortzen dana txikituko du. zeru-jaurgoa nolakoa zan gizaldeari kontatzen. bada. iñor etzan etorri. Askok il egin zuten morroia aruntz deitzera joana. Txirtxillatuko du arri orrek azpian artu baleza. eta emango zaiola beste zuzenagoko amari askoz obeak emango ditun atzerriko erriari. "Zeru-jaurgoa zerekin berdin gentzake. zerekin? Semearen eztaiak atondu zitun errege batekin. goibel begiraturik. etor zitezen oturuntzara lendik deituta zeudenak.

erren ta urgun. Jesus zirikatzen 11110 Zoazte danak dei egitera bide-ertz ta karrikara. Eta berriro igorri zitun deitzera mirabeak: 'Etxe au bete. orrela erregeak nai zuen ezkero bete zuten eztai-gela. atzerri-zale auek arturik zelataritzat tartean. alkar adituz etorko ziran oraindik. agindu zien bezela. len deiturik ez baida sartuko eztai-oturuntz ontara. I I Joan ziran bada bere morroiak karriketara berela. salatutzeko entzun nairik itz txarren bat Jesusengandik. 'Adiskide -esan zion. Bete zazute etxe barru au. Orduan ere urbil zaizkion erri-maitaleen gisa. ekarri onuntz beartsu ezer gabeak. Andik-emendik aundi ta txiki. buru-makurka agur egiñaz orrela zaizkio mintza. bete. Erodetarrakin nastu ziran Jesus galtzeko ustean. 226 . erregeari salatuz gero lotu zezaten katean.] ]470 Asarretu zan ori entzunik ta gudamutil-taldeak biali zitun orduan aiek garbitzera erregeak. eztaietara danak deituaz. Aspaldi artan Maisu otxana nola galduko dabiltza. Erantzunik gabe geratu zan erregearen galdera. Ondoren sartu zan erregea apaldarrak ikustera. arrapatzeko asmoan Jesus itz biurriren batean.jantzirik gabe no la sartu zera?'. Parisaitarrak Jesus utzita nonbait gorde ziran andik. itxura onez iruzur nairik azpikeri ta losintxa. zelatariak utzi zituzten galdu etzezaten txandik. deituak asko izanagatik autatuak oso gutxi". iñolaz al bada. Morroiei ala agindu zien: "Artu ta kanpora jauzi! Orko iIlunpe oietan esku ta oñak loturik utzi! Negar-marraska t' ortz-karraskara izango dute nagusi. Alkar itzegin. eztai-jantzirik gabe gizon bat sartua zegon jatera. sartu erazi aundi ta txiki guziak eztaietara.

ta Jainkoarena berriz eman Jainkoari" . etzeukaten sinisterik. lizun-usaia zeukan kontua besterik ezin asmatu. zuen asmo txarrak bete nairik begiratu gabe ezeri? Ikus dezadan. zitzaizkion inguratu. saduketarrak datoz ondoren aien lekua arturik. ezin asmatu ura ixilik utziko zuen konturik. etzan animik. berriro ura zirikatzeko etzuten biotzik izan. 1485 Denario bat eman zioten begiratuaz berari. 1486 IllíO Jesus izketan arrapatzeko leku onean zebiltzan. jakiña. Eta auentzat. Maisuak au zion: "Norena da or dagon irudi ori?". gizona etzan beraz auentzat aragi-pilla besterik. Danen artean utzi nai zuten Jesus ixiI ta muturik. aragikeriz ekin zioten beren ustearen gisan. Maisu. agurka makur. danak Jesusen ixpitzan. Jerusalengo aundizki danak alkar artuta zebiltzan.1483 "Danok benetan aitortzen degu: egitia zera. Saduketarrak Parisaitarrak aldegin zuten erantzunaz arriturik. -"Eman orduan Zesar-i Zesar-ena. zirikatzalle. betiko gisan. aingerurik ez. Saduketarrak lurkoiak ziran. zer esanaren beldurrik gabe garbi esaten baidezu. "Zesar-ena" erantzun zioten. Ondo alkar artu zuten arren indarrik etzuten izan. erodetarrak ere nastuan. 1484 I'IKX Jesusek laxter antz eman zien zirikalari aieiri: "Itxuratiak. etzan il da gero berpizterik. ez al nazute zirikatutzen geiegi. Zesar-i zerga ordaintzea aske dan edo ez esaiguzu". danen aurrean ixilik utzi zituen. Beste munduko sinismen ori nola baizuten ukatu. 227 . etzuten geroko usterik. zerga-diru bat ekar zadazute neri". Maisuak eman zun erantzuna ain egokia baizan. Auek ere nai zuten Maisua zerbaitetan arrapatu. Jainkoganako bidea nola dan erakusten diezu.

Jakoben Jainko. baña ez illena'. Irakur zazute Moisek bere liburuan dakarrena. Ezin litezke il. I Baziran zazpi anai ezkongai gure auzo-inguruan. Isak. entzun zazu: bakarra da zure J aun ta J ainkoa. 1. Saduketarrak ixil-ixilik urrundu ziran orduan. Jainko-semeak dira piztean. Arentzat danak bizi dira ta J ainkoa da biziena". 228 . aingeru baten moduan. Jainkoak suzko sasi ondoan adierazi zuena: 'Ni naiz Abraan. seme gabe il zan anaiari sor zezaion ondorea.1·96 Legeko agindurik nagusiena H'}I 14')X Andre-gizonak ezkontzen dira ta ezkonduko munduan. alkarrengana bilduz berriro zirikatzeko asmuan.1'191 1495 "Anaien baten beste anaia -au zan Moiseren legeailtzen bazan. erria berriz lilluraturik an zegon entzun ta entzun. Orduan lege-irakasleak urbil zitzaizkion aizun. baña beste agindu bat ere bada onen antzekoa. agintzen digu ezkon dedilla alargunakin bes tea. Irakasle bat ikasi nairik urbil zitzaion onduan: ea legeko aginduetan aundien nor dan munduan. ezkontzea ez da bearrezko orduan. zarrena il zan ta seme gabe alarguna utzi zuan. "Israel. Ondoren beste seirak onekin ezkondu ziran orduan. utziz seme gabe alargun bere emaztea. ain ezeretzat al daukazute Jaungoikoaren almena? Mundu ontan ezkonduko dira gal ez dadin ondorena. baña iñor ez da ezkonduko bestean piztutakoan. Auxe dezu legeko agindu guzien aurrenekoa. Bestean noren emazte ote? Zazpiena zan munduan". anima. gorputz ta indar guziz maitatutzekoa. agurtuz esan zioten: "Zeñen ederki erantzun dezun!". Berriro ura zirikatzeko iñortxok nai izan etzun. baña aingeru baten antzeko izango da pizten dena. biotz. 119 1 14')7 "Gaizki ulertzen dezute zuek Idaztiak dakarrena. alarguna azken il zan aur gabe zazpi senarren onduan.

gauza gogorrak zizkien esan. zere buma bezela. Baita're berdin gure buruak bezela urko laguna. entzun orduko galde zunaren aotik. Berari xamur begiratuaz erantzun zion ondotik: "Etzabiltza zu oso urruna Jaungoikoaren jaurgotik". iritzia zan bezela. aurrean zeukan erri apalak.1499 15m Maita ezazu lagun urkoa. 1501 Erantzun orrek. Andik aurrera galdetutzeko etzuten izan biotzik. jendeak ikasi zezan. 229 . Kontuz irakaslcekin! Kristo Dabiden Seme. lege. bai. Maisuak ala erantzun zien jauretxean ari zala: "Nola diote irakasleak Dabiden Semea dala? Ez dakizute. Jainkorik ere ez dezu maite bestela. Maita urkoa. ordura arteko jakintsu danen orduan ari an aurpegia emango zionik etzan. "Dabiden Seme" erantzun zuten oitura zuen bezela. agindu ontan beren izana dutela". jakizu agindu auek baño aundiagorik ez dela. Jesus onaren biotz gozoa alaitu zuen gogotik. Etzuten no ski ulertu ere onek esandako itzik. Jaungoikoaren Atsak bultzata. berriz parisaitarrak bere izketa errezan bere ondoan zeudela: "Mesiatzaz zer uste dezute: legeko irakasleen berri au noren Semea del a?" . bein ala Dabidek berak bere Jainkotzat Mesias artzen duala? 1500 Irakasleak au esan zion: "Bai ederki erantzuna: ez dagola Jainko bat besterik. etzuten beste biderik izan ixil geratzea baizik. igerle. ez dakit aren Seme nola litekean. zure oinpeko aulki nik zure etsaiak utzi artean'. parisaitarrak berela. "Jauna" badio. I Ederki asko ala baidio Dabidek salmo batean: 'Jaunak diotsa nere Jaunari: J ar nere eskubi aldean. nola? 1502 I Gizaldearen aurrean berriz Jesusek. entzuten zion pozik. danen Egille ta Jauna. erre-opari guziak baño obe da alkar-maitasuna". gure almen ta indar guzikin maitatu bear deguna.

zuen Aita zeru-goian dagon uraxe bakarra baita. otoitzerako sinagogako aulkitan ere lenena. otoi luzeen itxurak egin nai dituzte gero ordañez. itzaldi gogor onekin nai du aiekin betiko autsi. Zuetako iñork ere ez deitu munduan iñori aita. itxi egin diezute berriz sartuko lirakeneiri. egiten baidute dana. Berak ez dute argan sinistu. Beren buruak ontzat aizatzen. Gizaldearen aurrean ondo egiten dakiten lana. ontzat azaltzearren. munduan irakasle izenik etzazutela bada artu. Ai zuek! 1:"10 J. Zuen artean aundien dana danen serbitzura sartu. ondo erakusten dute. ixten diezutelako zeru-erreinua gizoneiri! Eta egundo zuek sartuko etzeraten bide ori. otorduetan aurrera. 150X ¡51 Besteri bota bizkar gañera ezin jaso duten zama. itxurak aña izan ez. 1::51l'J L'jl Dabiltzan lekuetan itxura baida egiten dutena: larru-zerrendak buruan bera.11 "Lege-irakasleen aurrean eme ibili begia. "Ai zuek parisau eta lege-maisu itxurati oiri. lrakasle bat bakarra dago: Kristo zaizute autatu. Lasai dabiltza alargun gaixoen ondasun guziakjanez. bete agintzen duten guzia. erriari ere ez utzi. oiek eta parisaitarrak ar dute Moiseren aulkia. jetxitzen dana goratu. gizonengandik entzutea nai luteke maisu izena. Oiek bezela ez egin. bete ez ordea erakutsia.1507 1:. goratzen dana jetxiko baida.) 14 Maisu bakarra dezute zuek danak anai izaki ta. etzazutela egundo ere maisu deitze ori maita. Pazientzia galdu zaiola dirudi emen Jesusi. 230 . auek artuko dute egiten dutenen ordaña gañez. jakiña. ondamendira dijoaz danak beren aberri ta guzi. berak ez dute jarri nai berriz jasotzeko beatz bana.

an bizi danez ere berdin da egiña. auek baidira lenenak! 1517 Ai zuei. aintzindari itxuoi! Zergatikan diozute: 'Elizangatik ziña egiten dutenak zorrik ez dute? Baña Elizako urreaz zin egiñak zorretan daude?'. oparia. aldarez ezik. baña zuen barrenetik ordea ez da ageri lapur ta lizunkeria besterik. ta bein arkitutakuak inpernukume egin zuek baño milla aldiz gaiztoaguak! Ai zuei lege-irakasle ta parisau itxu alenak! Badakizute ordaintzen bear ez diranen amarrenak. egin itzatzu lenbizi. dagona aldare gañetan. ango opariz zin egin dunak ordea zor du benetan. inguratutzcll dituzutenak legor eta itxasuak zuen fedekide batzun billa. Itxuak alenak. santutzen dun aldarea baño aundiago dala ustetan! Ai zuei. Orretxegatik aldare beraz egiten dezuten ziña. lsraeleko Maisua izan liteke au ez dakiña? 1516 I Ai zuei. lege-irakasle ta pariseotar billauak. urrea bera santutzen duen Eliza baño al dezute? I I Auek egin bearrezko dira. lege-irakasle ta pariseotar aizunak. Eliz barman dagon urrea aundiago dala uste. lege-iraskasle ta parisaitarrak! Gañetik ontziak garbitzen dituzute. zuek irensten baidituzute alargunen ontasunak! Itxuraz otoi luzeak egin eta mingañez legunak. baña besteak ez utzi.1515 I Ai zuei. ta garbituko dek gero kanpo aldetik. 231 . Atzera utzi berriz legeko agindurik nausienak: errukia ta zuzentasuna. 1518 I Aldarez iñork ziña badagi ori ez dago zorretan. jakiña. bearrezkoen diran gauz auek. Zeruaz egin ta Jainko-aulkiz ta an bizi danez. noiz bear dezute ikasi? Eltxo txiki bat irentsi nai ez ta kamelIua ¡rentsi. Lenen barrua. Ai gidari itxuratiak. argatik epai zorrotzagoa egingo dizute Jaunak.

Subegorriak alenak zuek! U ste dezute orrela inpernuko epaiari iges egingo diozutela? Utzia geratuko da erri au. urrunduko zan ordu artean zaindu zun Jainko-indarra. Jerusalen! Zuk profetak iltzen dituzu. Agurtu zuen bada betiko maite zuen erri xarra. Ai zuei. ez giñan aiekin kutsatuko igerleen odolean'. Jerusalen. santu-itxura. baña barrundik txarkeriz beteak denak. asko zigortu. bete zazute bada gaurgero aien neurria berela. Txikituko zuten Jerusalen. gañera. errurik gabe il diran oien odola zuen gañera etorriko da. I 15~') 1 1) lO Onuntz biali dizkitzutedan igerle ta jakintsuak. orretxegatik Maisuak egin zuen naigabez negarra. maisu ta pariseo. Ez bainauzute ikusiko ni esan artean urrena: Bedeinkatua Jaungoikoaren izenean datorrena!". ala diozute: 'Gu bizi izan bagiña aien garaiean. baña ustelez beteak zuen barrenak. itxuratiak alenak. zugan bialitako geienei arrika eman diezu. bakarra. ain maite dezutena. besteak iges ibili ziran gaixuak. Ai zenbat aldiz nere egalpean artu nai izan zaitut zu kolkak bere txitoak bezela. maisu ta pariseo. gurutzean josita edo il dituzute geientsuak. Ai. aizunak danen artean! Arbasoak ildako igerle ta santuen oroitzean. laguntzik gabe. zuritutako illobi oien itxura daukazutenak: kanpotik eder. gizaldi onen bizkar gañera. zuek eliz ta aldare aurrean il zenuten ura bera. oien artean azaldu diran gizon zuzen ta maisuak. Abel zuzenarengandik asi ta Zakariasenera. ta zuk uka egin duzu! Zerok aitortzen dezute ondo aien seme zeratela. ni ezagutu nai ez izanak ekarritako azkena.I I Ai zuei. 232 . aien oroitarriak jasotzen dituzuten bitartean.

biotz minduak tristura. alargun gaixo beartsu onek bizitzeko zeukan dana". Maisuak ikasleak beregan deitu zÍtuen orduan. ixil-ixilik. mendi gañetik Jerusalengo errira. azken dizditzak zuzen zoazen jauretxearen gañera. Gurutz batean josirik berak aldegingo du zerura. an exeri zan jauretxearen aurrez. bere ondoren gaiztoa dakus urte gutxiren burura. Oroimen auek ezin kendurik Olibadiko mendira. ixilik begira. Eman dutena berentzat gañez zeukatenetik emana. Jesus be gira. Ondo badaki laxter dirala illunpearen garaiak. asko bota dute baña. Jauretxea galduko da 1533 I Agurtu ditu eriotz-pena eman dioten etsaiak. ardi banakak berekin artuz mendirajo zun artzaiak. baña ortikan etorriko dan uztak dakarkio poza. askok ugari botatzen zuten aukera zuten moduan. ·Ereille batek bota dun gari-alea ez bada iltzen. bere etsaien eskutan aurki il bearra. 233 . kiskaliko baizuten orduan ain maite zun erri ura. ai zer lotsa! Ainbat gorrota dutenengandik artuko du eriotza. bete-betean eguzkiaren sarrera. alargun batek xemiko batzuk bota zitun eltzetxuan. Lilluraturik ikasle danak ango edertasunera.Andre alargunaren limosna 1531 Nai zuenak bota eliz zarrean diru-kutxa bat zeguan. besteena baño geiago da. illunabarrez. orduantxe bai asiko dala ¡endea beregan biltzen. I Bere bizia uzteko ari zaio garaia urbiltzen. etorkizuna ikusten zuen Igerleak urrutira. ezagututzen ditu ederki aien asmo eta naiak. I 1534 I Azken orduko oroipenetan gañezka dauka biotza. eliz aundia artzen baizuten egal artatik gainbera. bere uztarik ekarri gabe ez da bakarrik gelditzen? 1532 1>lb "Andre alargun beartsu onek kutxara bota duana. IIlunabarra.

ai. non dagon eder. noiz izango dan gauz auen asiera. Bere garairik ezagutu ez erri xarraren galera: Salbatzallea berak ekarri ta ondatuko da bera. Maisu. bera badoa laxter emendik. asko azalduko dira. argia beren artean bizi eta illunpean datza. baña ez dago lasa! Exerita zegon Maisua. bere ondora urbil zaizkion ikasle danak berela: gauz oien berri ikasi nairik. Begiak naita itxu baiditu ez dakus ordu garratza. orko urreen dirdira! Ederki landu ta apaindurik benetan ederrak dira". baña pausorik ez eman zuek esaten duten tokira. ori beko sakonean? Adi zazute eta sinistu gaurko nere esanean: ez da or geratuko arririk bata besteen gañean. jarrita zegon Jesusi galde egin zioten onela: 1:.Ij 154:\ Egun gutxiren bum igoko dute bera gumtzera. Ez sinistu gero olakorik. 1540 1::. "Esaiguzu.'12 1546 Maisuak.44 Illunabarra ta aurki arrats. berriz: "Badakuszute zuen begi aintziñean. zillar-urreen bizitasuna. ortarakoxe etorria da: galdu zana salbatzera.41 1545 Urbil zaizkion ikasle batzuk esanaz: "Maisu. nolako arri. 1:. asko etorko baidira nere izena artuz: 'Ni Kristo naiz ta garaia etorri da' . "Etzaitezte gero imzurtu. oitura zuten bezela. dizdizka guri. eguzkia bezin gori? Eliz-gain ortako ametsezko edertasun guzi ori? Arririk arri gañean gabe danak bear du erori". ain zan arrats-giro epela. 234 . Ta zertan ezagutuko degun mundu onen bukaera". Badakuszute orko dirdira begiak itxutu-zori. muga gabeko arratsa. Nolako etxe. begira or bean dauden etxe bikain ta gure jauretxe aundira. 1m galdera egin dituzte apostoluak batera. nola ta zertatik ezagutuko degun zure etorrera.

Orrentxengatik eman zioten Iagun bat gizon azkarra: baratz batetik bera zctorrcn Simoll Zirincotarra. 235 .Guda-mutillak oartu ziran bide gora aul xamarra zijoala Jesus ta bazula lagun on baten bearra.

sinagoga ta baitegietan ez da paItako zigorra. Aitak semea. enda guziak guduan. Etorko dira lagun maiteak txartuko diran garaiak. Ori gertatu bearrezkoa da ezaupide aurrena: orra nik esan: oraindik ez da ura izango azkena. "Erasoko dizute" 1. Etsaiak gogor ezin egingo dizuten jakinduria. nai badituzute zuen biziak onik atera. auengatik ez beIdurtu. ¡'i50 15:. gaiztakeria gallenduko da. itxutuko baiditu alkarri eriotza eman naiak. ez gaIdu zuen sinismena. bada. lurrak ikara. ondo eduki goguan. 1:i4X 1. zuen buruko ille bat ere ez da erorko galtzera. Nere dotriña maite dun ura ez da izango jatorra. Baña orduan azkeneraño kementsu irauten duna. izurriteak munduan. utzi aren eskuetan zuen auzia. Sasi-profeta asko azalduko dira gaiztotuz laguna. ordu artan izango zaizute zeru goitik ixuria. gaIdu alkar-maitasuna. Esan beldurrik gabe gogora datorkizutena bertan. lruzur ondoren eramango zaituzte eriotzera. anaia berriz anaiak. zuek ordea danean egin zazute nere aitorra. izukariak ta ezaupide arrigarriak zeruan. Zuen ordez Espiritu Deunak egingo baidu guzia.'\52 Aberri danak su ta garretan. miñen asiera dezute au. ez Iarritu. noIa jokatu bear dezuten ango galde-erantzunetan.4 Ezerengatik ez ikaratu ta ez ibiIi kezketan pentsatzen noIa itzegin bear dezuten larri oietan. Isek egingo dizute nere izenagatik gañera. semeak aita.1. beren fedea uka ondoren sinismenaren etsaiak. 236 . gosete Iatzak.~47 IYil An t' emen guda-otsaren berri zabaIduko da lenena.'1-1<) 15:'1 Auen aurretik etorriko da zuentzat Iarri gogorra. ura bakar-bakarrik izango da salbatuko zaiguna. jasan.

orain arteko zemai guzien betetzea baida ura. asko an l' emen sakabanatu gallenduz atzerritarra. estura. etorriko da egun aietan erri xar onen barrura. orduantxe. 237 . bizi sinismen betean: jauretxe orren azken ordua or dezutela gañean. ondamen-nazka eliz barruan sartu dala ikustean. oroi zaitezte nere itzetan. Nere itz auek beteko dira. Mundua mundu izandu ez dan añako larri. I 155S I Judean bizi diranak urrun bitez orduan mendira. aldi luzean atzerrietan egingo dute negarra.1555 I Jainko-jaurgoaren Berri Ona zabalduko da lenena. Nolanaikoa ez da izango jendearen ertsidura. bengantz-egunak baidira oiek. Asperkunde-egunak 1556 1 Jarraitu zuen Maisuak garbi bere betiko lanean: "Jerusalen guda-mutil-taldez inguratzen dutenean. etorriko da gauz auen danen azkena. ez da izango atsegin. oroi zaitezte orduan danak gaurko nere esanean: Jerusalengo azken orduak laxter dirala gañean. 1557 I Daniel igerleak igerri zuena garai batean. Ai. Urrundu bitez lenbailen bizi diranak uri-txokuan. bai. beteko dira orduan igerritako gauz auek danak. baserrietan bizi diranak errira ez bitez juan. Jakiñaren gañean zaudete. Ankapean zapalduko dute gure Jerusalen xarra. orra garbi nik itzegin. soroan ari dana soñeko eske ez itzul baserrira. Errian bertan ezpata zorrotzez du-ta askok il bearra. izan orren sinismena". esana dagon moduan. eta munduan eman ondoren Berri Onen aitormena. etxe gañean dana ez jetxi zerbait artzera azpira. Zuen igesa larunbatean ta neguz izan ez dedin obe dezute aldez aurretik Jainkoari otoitz egin. nik esandako itz auek danak txuxen beteko baidira. egun artan aurdun diranak.

azalduko dira sasi-profetak munduan. sasi-Kristoak ere. izarrak erori ta kolokan zeruko indar guziak. Orduan zuek jaso biotza. Giza-Semea agertuko da arrigarrizko moduan. Ezaupide bat azalduko da zeru-goietan orduan. uginak berriz gaindira. Zugaitzen adar eta ostoak erne-mintzen diranean. Badakizute udara-aldea ez dagola urrunean. Berdin. Gizon guziak negar-zotinka ariko dira munduan. urbil da zuen birrerospena. Aldez aurretik esan dizutet euki zazuten goguan. aiek salbatzeagatik egun aiek laburtuko ditu. benetan poztu orduan. Noiz ori dana? y/o Estuasun latz aien ondoren berela ezaugarriak izango dira: izar. indartu itxaropena. ezaugarri asko egiñaz orduan.I :\(. zeruko indarrak berak ere kolokan asiko dira. autetsik berak okerbidera eramateko moduan. sinistu neri. I I Ez sinistu gero oien esanik. au dana gertatzen dala ikusten dezutenean. Eta entzungo da aingeruen turut-ots sarkor. goiko odeien onduan. andik -emendik bildu eraziz auta zun jende zuzena. ozena. Jende guzia larrituko da datorrenari be gira. eguzki ta illargian larriak. Giza-Semeak ere alaxe argituko du lurbira. itxasoak orro egingo du. Igartuko baidira gizonak etorkizunen larrira. 238 . gorputz ustelak dauden lekura arranoak biltzen dira. Gezurrezko Kristo ta profetak I 1 Ez sinistu.j 1)67 Egun latz aiek gure Jainkoak laburtuko ez balitu. orduan erri onen barruan bizirik nola gelditu? Aukeratuengatik Jainkoa egingo da errukitu. eguzkia itzali ta ez du argituko iIIargiak. begira: batetik besteraño zabaltzen dan bezin tximist-dirdira. Giza-Semearen ezaugarri. jakin zazute Jainko-jaurgoa or dezutela gañean.

Nagusi batek Llrrun joan baño len deituaz morroiairi. ez gero aztu nik agindua: gogoz otoitz egiteko. sinist zazute esana: gaurko gizaldi onen gañera eroriko da au dana. 1574 I Bi nekazari ariko dira beren lanetan soruan. bat aukeratu. eme bizi. Semeak ere ez. eme egoteko agindua emanaz atezaiari. eduki beti gora jasorik gogua. Giza-Semeak berdin egingo du bere azken sarrera. 1572 I /1) Egun eta ordu artaz iñork ezer ez daki munduan. eskubide ta egin bearrak aukeratuz bakoitzari. bietako bat artuko dute. Giza-Semea datorrenean arentzat gai izateko. Begira gero eme ibili ta egin otoitz berua. baña gertatuko da bere garaian nik aitor dizutedana. Berriro agindutzen dizutet beti eme egoteko. eme ibili. Aita bakarra dakina. bestea utzi nekazaiaren moduan. Uste gabean etorko baida danentzako bat-batetan. Nik diozuet eta benetan beti eme bizitzeko. 1573 I Noe zanaren garai aietan gertatuaren antzera Izango da Giza-Semearen mundurako etorrera. il da biziak bilduko ditu Jainkoak bere saretan. Urteen buru zeru ta lurrak igaroko dira. zalantz-izpirikan ez eduki: etorriko da ordua. baña gertatuko da orduan. bada I Ez jarri gero zuen biotzik mundu ontako gauzetan. Etziran zentzatu ugoldea etorri arte gañera. Erne egon. ez ase gorputza emengo jan-edanetan. aldegin zuen bere lurretik urrutira ibilkari. aingeruak berriz ain gutxi zeruan. utsegin gabe. bestea utzi onduan. Gutxina uste dezutenean bukatuko da mundua. 239 . Bi emakume ariko dira gari eiotzen orduan.1571 Bene-benetan nik diozuet. Zeruko Aitak agintzen duen moduan.

dana zaitzeko jarri dun morroi zintzo ori nor ote dugu? Datorrenean dana beteaz arkitzen badu. beren krisalluk aldamenean utziak. bere etxea zainduko luke gau eta egun ederki. sartu liteke etxera. eguerdi edo goizera. luzetetsiak. 'Or senargaia! Erten bidera!'. guk egin degun bezela: ea amarrok batere gabe geratzen geran bes tela'. arratsaldean. Uste gabean. Nagusia eta morroia Argi-ontziak berekin artuz amar neskatxa batera.I 7'> Amar neskatxak Ez dakizute noiz etorko dan nagusi jauna atzera. oñazetara botako luke alako morroi traketsa. 240 . lo zaudetela.SX¡. loak ar zitun. bost zentzudun ta bost zoro. bete dezadan nere lañeza' . Senargairik etzan etortzen ta neskatxak. seguru bera jarriko dula etxeko ondas un guzien buru. I I 1'>1\5 Nagusi jaunak etxe-barru ta etxadiaren inguru. badaezpada zer gertatuko etzitzaien ezer aztu.'iS. Bost zentzudunak bear bezela gauzak zituzten moldatu. N eskatx zoroak oartu ziran oliorik etzutela. beren lagunei arrenka eske asi zaizkien berela. Esnatu ziran guziak. Giza-Semea noiz etorko dan ordea iñork ez daki. senar-emaztegaien bidera. ziran gau illunean atera. neskatx oien irudikoa da zeru-jaurgoko sarrera. atea nola ereki. gau eta egun atezai orren antzera. 'Obe dezute joan ta erosi. I. bañan an bear zuten olio artzez etziran oartu. I. Morroi biurri arek ordea berekas pentsa baleza: 'Luzatuko dik etortzen. bada. eme egon. illunabarrez. oitura zuten bezela. eta berela danak zuzendu zituzten argi-ontziak.'lXIl I. Mozkorkeritan galduko balu nausiaren interesa.j Oroi zaitezte: baldin etxeko nagusi batek baleki noiz etorriko zaion lapurra. Neskatx zoroak argi-ontziak berekin zituzten artu.

ereki zaiguzu!' bostak asi ziran deika atean. aiek erosten ziran artean. bere kontuak garbi konpondu nai zituen joaterako. eta nagusi jaunak berela agindu zion atzera: 'Zintzoa izan zera gutxian. eta aiekin berela beste bost irabazi zituan. talentu oien nagusi. Bi artu zitunak ere beste bi irabazi ta kituan. sar zaite zure nagusiaren pozera' . bat artu zunak gorde egin zun talentua segituan. etzaituztet ezagunak' . ta bakoitzari naiko dirua eman zion lanerako. Lendabiziko urbil zitzaion bost talentuak utzia: '80st talentu nitun. 241 . sartu ziran. bost zentzudunak eztaietara pakean. Morroi guziak bere ondora deitu zitun ortarako.1587 I Senargaia etorri zan. Aien karraxi ta ate-otsak iritxi ziran barruna. urbil zitzaion bere aurrera bi talentu ar zituna: 'Bi talentu ar nitun. 15 ') 1 Mirabe onen jatortasuna sar zitzaion biotzera. 1 1588 Puska batera etxeratu zan morroi oien nagusia. banan-banaka eskatu zien danairi kontu garbia. Neskatx zoroak ere itzuli ziran laxterka batean: 'Jauna. zetorrenean jasoko zula irabazia ta guzi. Eme egon. ta senargaiak eztai-Iekutik eman zien erantzuna: 'Ez dakit nik nor zeraten ere. Lenbizikoa sariarekin etzan atera illuna. jauna' . Bost talentu artu zituenak jarri zitun korrituan. askoren gain jarko zera. Talentuen berdintza 1589 "Nagusi batek urrun joan naí zun denboraldi baterako. aren ondoren sartu zan bada urrengoa ere barruna. etzan gutxi. besteari bat bakarra zion utzi. morroi zintzoa. ba. or beste bost oiekin irabazia'. 1590 1 Lenengoari utzi zizkion bost talentu. ez dakizute ez ordu ta ez eguna". bada. Bakoitza zan. or beste bi irabaziak. nai zuena egin. urrengoari bi.

J 1600 Azkena berriz an urbildu zan talentu bakarra ar zuna: 'Badakit uzta biltzen dezula erein gabetanik. ta zuek jantzi.I Laxter erantzun zion bertatik nagusiak. dunari eman egingo zaio. berela zuzenduko ditu lanak. bost talentu artu zitunari esandakoa berbera: 'Gutxian zintzoa zeralako gorago igoko zera. exeriko da aintzaz betea ospezko aulki gañean. erregek berak esango die eskubikoei orduan: 'Nere Aitaren bedeinkatuak. bada. negar-zotinka. morroi zintzo ori sartu zaite nagusiaren pozera' . jauna. 11>01 I 160. Azken epaia 1 "Bere ospean Giza-Semea berriz etortzen danean. kendu berriz ez dunari. gaixo eta kartzelan. Goseak nintzan ta zuek eman baizenidaten jatera. On da gaiztoak ezker-eskubi berezten ditun onduan. ez aiz i nere pozerako on dan maizterra. eta zuek etorri bixitatzera. bere aingeru danen erdian. aurrean zure-zurea dezuna' .~ Ken zaiozute talentu ori. 242 . Asarretu zan nagusi jauna: 'Morroi gaizto ta alperra! Baakiken erein gabe biltzen detala uzta ederra? Korrituan ori ez jartzea egin didaken okerra! Morroi gaiztoa. biotz-bera. egarri nintzan eta zuek eman zenidaten edatera. Orregatik lurpean ezkuta nuen eman zidazuna. garaiaren azkenean. eman amar ditunari. munduko endak bilduko dira beraren aldamenean. Bota zazute illunetara morroi alper alen ori. Artzai on baten gisa. ortz-karraskaka illunpean dedin ari. mundu ezkero gerturik dagon zuen betiko jaurguan. ona non dezun. Arrotz ta billuts. gero artu aterpera. akerretatik betiko berez utzirik ardi otxanak. sartu zaitezte barruan. Ezkerretara akerrak eta eskubira ardi diranak. on eta gaizto alkarrengandik berezten ditula danak.

Jesusen adiskide zan bezela. berriz. Gari-alea ez bada iltzen. etzenidaten eman alare ogirik. ekarriko du mordua".Jesus la alzerrilarrak 1604 Ezkerrekoei ala esango die asarre betean: 'Madarikatu oiek. egarri. gero alkartuz batera. bakarrik atzean?'. Biak batera urbil ziran ta esan zioten onela: arrotz-erriko batzuak bera ikusi nairik zeudela. etziñazten azaldu ni ikusi nairik'. Billotsik negon. ta alea iltzen bada. 243 . 1606 IhlO Aiek orduan esango dute larri. zoazte emendik danak batean! Sartu zaitezte deabru gaizto t'aingeru txarren artean. arrotz nenbillen. 1605 Goseak negon. jakin urkoei egiña neri egiten zenidatela'. Oñazetara sartuko dira auek inpernuko leizan. etzenidaten eman alare edaririk. orrela? Eta laguntza eman dizugu. Jauna. etzenidaten alare eman zer jantzirik. eta oieiri uko egiña neri ukatua baizan'. I Auek orduan: 'Guk non ikusi zaitugu. Jerusalenera. pozaren pozez. Ori entzunik. gose pasean? Billotsik edo arrotza edo gaixo edo espetxean utzi zaitugu. Eziñik zebiltzan urkoetan zebillen ura ni nintzan. Jaunak egin zun oiua: "Orra etorri Giza-Semea goratuko dan ordua. esan diguzun bezela?' . onen laguntza nai zun.. besteak berriz atsegiñera beren betiko bizitzan" . 'Jakin zazute -errege berak erantzungo du berela-. egarri negon. non ikusi zaitugu. Ta Pelipek orduan Andresengana jo zuen berela. Jauna. igo ziran atzerritar batzuk. gaixo ta kartzelan. . Pelipegana urbildu ziran eskari au egitera: "Jesus ikusi nai genduke ta eraman bere aurrera". ori aditzean: 'Noiz. emen Jainkoa gurtuz. betiko aientzat gertaturik zegon leizeko katean! Jai-egunean.160. Jauna. gari-ale bat galdua. lagundu gabe. etzenidaten etxean eman tokirik.

ni nagon lekuan ura're bego. salba nazazu ordu ortatik. lurretik jasotzen nautenean gurutzera. zuk nola esaten duzu Giza-Semeak gurutzean il bear dula? Esaiguzu. \(. nere ikasJea dan ézkero". nere ondoren betor. argikumeak zaitezten" esan ta aldegin zuen andik. orain epaituko da mundua. gizaldeari erakusteko bere aolku zuzenak: "Galdu egingo dute bizia geiegi maite dutenak. bilduko ditut guziak aldamenera". bai. sinistu. Aitaren itzak lasaitu zuten Jesus onaren biotza. eta betirako irabazi emen galdutzen duenak". ibil argia dezuten arte. Aita. 244 . Baña ez al naiz ni ortarako mundura sortu naizena? Goratu zazu orain da beti.14 Jillií Oiu aundi bat dator zerutik. artu argia argiagandik. berriz. Aitak maiteko du bera. ez eman illunari txandik. bein da betiko jakin dezagun: Giza-Semea nor dugu?". Laxter kanpora bialiko da jabe dagon deabrua. Illunak utzi. zedorren izena". adieraziz zer eriotzez ilko zuten aurki bera. betiko Aita zuzena. zuen argi naiz oraindik. "Aingeru batek itz egin dio! Ez al zan ori ortotsa?". "Aldi laburrez zuekin nago. Maisuak ala itzegin zien: "Entzun dezute oiua? Zuentzat egin da ori.\6\ ¡ 161 Beti Maisuak billatzen ditu egokierarik onenak. Jendeak ala erantzun zion: "Legean ikasi dugu Mesias beñere ez dala ilko. ¡(Ji Ibl6 Atzerritarren bisitak jar zun Jesusen biotza bero: "N ere ikasJe izan nai duna -jarrai zun izketan gero-. bere Aitaren abotsa: "Ospatu det eta berriz ere ospatuko det" diotsa. 161 Ibl7 Au dio gero Maisuak: "Orain nasi egin zait barrena. orduantxe. Jarraitu zuen Maisuak bere izketa-aldian aurrera: "Ta nik. etorri baida nere bizia emango detan ordua".

nabarmendu zan ordurako illunabarra. Bere garaia beteta Maisu otxana ixil badua. Sinagogatik botzeko beldur. norbaitek sinistu ote du guri entzundakua? Nori agertu zaio munduan Jaungoikoaren eskua?". 1622 I Judu arteko aundizki askok sinistu zioten. sinis-beratu judu maltzurren gogua. 1620 I "Jauna. nere itzak sinisten ditunak botako ditu bere bidetik oztopo txar ta illunak. 1621 I "Ez ikusteko aien begiak utzi ditu itxutuak. ori da emen bein eta berriz esaten dizutedana. Ez bainaiz onera etorria ni mundu au juzgatzera. ori zuten kezka dana. egiteko au bakarra dakart: galdu dana salbatzera. ez da. ederki betetzen zan orrela Isaiasek esan zuna: I Bial naunari sinisten dio nerea sinisten dunak. Ori da bada nik diodana: ark agindua bakarra. mundutarrentzat argi naiz. ez bainaiz neretik ari. laxter dana utzi ta mundutik bazijoala urruna. Nik ez baidet epaituko neri sinistu nai ez didana. Orrela aritzen zan beti Jesus ta jendea barra-barra. nik ez det epaituko bera. ordea. Baña juduak etzun sinistu ikusi eta entzuna. baña etziran iñoiz ere azaldu argitan Jesusengana. ez ditezen onera biurtu ikusia ulertuak. Aitak erakusteko emana.Judueu siuistu nai eza 1619 Aien aurrean ainbat mirari egiñak zituen Jauna. ez ulertzeko aien biotzak jarri ditu gogortuak. Biali naun bera ikusten du aurrean ni ikusten naunak. nere itz au da azken orduan epaille izango dana. badute nere itzak betiko bizitzarako indarra". ez ditzadan nik sendatu aiek gero onera biurtuak". Iñork itz oiek entzunda neri uzten di tunak atzera. Jainkozko aintza baño geiago maite gizonak emana. Olibadira. aintzakotz artzen ez baditu. 245 .

J() Judasen tratua \O Aspaldietan ilko zutena. atzipez egin nai zuten dana. baña nola arrapatu? Benetan poztu ziran apaizak ikaslearen eskariz. Sartu orduko eskatu zien zenbateko interesa artuko luken. Urbil zan bada apaizengana Judas ikasle traketsa. baña bazuten beldurra. gurutz batean josiko dute gizon-iltzalle modura".:¡ 1 Amabitako bat zan. I I Mendira bide dio Maisuak betiko lelo txar ura: "Badakizute Pazkoa dala gaur bi egunen burura. Diruak arrunt itxutu zuen. mundu galdu au gaizkatzeko onek eskeñiko du bizitza. bere barruan ez da entzungo geiago beraren itza. 1I. Ondo konpondu ziran ta Jesus iltzeko asmoak artu. erriak asko maite baizuen. kobratzekotan danak Maisua aien eskura ekarriz. ez noski Jesus galtzeko pozez. galdu bere sinismena. Ordu berean erri-aundizki guziak ziran alkartu.Juduak alkartzen dira 1 Ori esanta Maisuak utzi zuan betiko eliza. or zegon beren makurra. Giza-Semea salduko dute atzerritarren eskura. urtetan Jesusekin zebillena: diru-zalea. uste gabean eta ixilka. uste gabean egokiera etorri zaien eskura. egokiera zai bitartean geratu zan katamotza. Maisua aien eskutan jarri baleza. Etsaiak berriz alkartu dira ta au il nairik dabiltza. lapur gaiztoa ta Judas zuen izena. Besterik gabe bear da biotza! 246 . ortarako apaiz-buruaren etxean ziran batzartu. diruan zeukan ametsa. biak artu zuten poza. naspillik gabe al balitz. iskanbil gabe etsaietara nola salduko bildotsa pe zeta batzun truke. Zerratu zuten beren tratua. maltzur au zuten egokiera ori eraman ziena. Nola ilko pentsatzen zegola Sanedrin-jende maltzurra. tratua egin zuten ogei ta amairu diru eskañiz.

borondatez etorri zan danen aurretik. laxter badatorkio illunen arratsa. Jesusek badaki. Ainbat aJdiz aipatu duan ordu latza ¡garo arte. 1637 I Zenbatian sal-benta aurrez erabaki. Lagunik maiteena etsaitzat onduan. Ixilka egin arren. Beretzat aukeratu zuan eriotza. lasa. ez du bialiko au zerbaiten aitzaki. Orrentxengatik lasai zebillen lurretik. Iñor oartu gabe aukera moduan Maisu maitea nola galduko ote duan. Oroituaz illuntzen zitzaion biotza. Jesus ez dabil. borondatez emango du azken amasa. maltzurrak ez dabilki besterik goguan. aukera billa dabil ondoan etsaia. naiago zualako glZonaren poza. ez da joango il arte eliza xarretik. lasaia. "Zoratzen ibili naiz -ajare diotsaedateko bein nere edontzi mingotsa".Jesuseo Nekaldia 1635 Iritxi da ordua: Nekaldi-garaia. maitea izaki. 1636 11. ez. Maisuak beteko du aspaldiko naia. eskeñia emango diote orduan. Etsaien eskutatik Nekaldi garratza. Jerusalendik urrun ez dala profetik iltzen ikasi gendun Jesusen itzetik. ez da igesi joango. 247 . kobratzeko lenbailen nai luke ebaki. Jesusen urrats danak zainduaz. Artaldeko ardi bat galtzeko artzaia.

Deiturik bada ikasle danak beraren aldamenera. ausnartu zazu bere Nekaldi astuna. 11). 248 . nai t' ez gizonak ortik pasako giñala. laxter baidator andik sartzeko eguna. oek danakin urduri zegon Jesusen biotz xamurra. etorko zala ikasleekin bera. Artzaia joko zuten etsaiak. ikasle berak igertzen zuten aren urduritasuna. ordua zaneko. Itxitako ateak zabaldu zituna. Pazko-aparia 1 I Gañean zuten Pazko-bildotsa jan bear zuten eguna. irakurri idazten zaizuna. biotz-bera. Baña bulartsu danen gañetik J auna badoa aurrera. etzan lengoak bezin alaia. igesi berriz lagunak. "Pazko-eguna gañean degu" esan zien. bere sal-benta egin ta lasai Judas. Ondo zebi1tzan bere ondoan ikasle maite zitunak. Lengo urtetan bezela beraz bildots errea jartzeko. bazan zerbaiten illuna. sa1tzalle ma1tzurra. Ala i1tzeko gizon aldetik ere bazeukan beldurra. Jesusek merezi du gure maitasuna. gurutz batean aurki josiko duten Jerusalenera.j. Deabru bera sallean zeukan limosna danen lapurra.I I 1644 Ondo badaki arek nola edo ala gizonaren bizitza nekaldi bat dala. bere nekez gurea onesten zuala. Pedro ta Joani agindu zien erri aldera joateko. "Badakizute gure oitura bildots errea jateko". jarraitzeko jarririk bide bat zabala. Lengo urtetan bezela etzan Maisu onaren jarduna. aien gañera etorko ziran ordu garratz ta illunak. benetan errukarri zitzaizkan bere ikasle kutunak. Kristaua.

Orra criotz-ordua. 249 . bcgiak jasoz Aitarcngana cgin zun cundoko oiua: "Aita nerea. eta geldiro hular gañcra makurlu zucn hurua.Berela hcrriz: "Dana amaitu da"."ua". zurc cskuelan uzten dcl nere go).

Erdi ezkutu amairu lagun jateko Pazko-bildotsa. eskerrak emanik: "Artu. danen gañetik nagusitu zan Maisuaren maitasuna. eta maiera exeri ziran garaia eldu zanean.164g Auek galdetu zioten: "Baña.~ Ez da egundo ere aztuko arrats artako jarduna. edal-ontzia artu. Jesus mai-buru. Maisu. IM9 1 Joan ziran. Egi-egitan diozuet nik: mundu onetan ostera ez baidet jango. betiko gisa. 250 . ixillunean laxter entzun zan Maisu onaren abotsa.50 Jetxi zan.'i Ikasle danak goibel zebi1tzan. ¡(. norajoango gera?". tristura-antz bat bazegon noski aien biotz barrenean. igo bitarte nere Aitaren etxera. ixil. Jauna saltzeko egokiera zai zegon ludas maltzurra. I():. egokia. amabi ikasle beraren aldamenean. Geiago ez det iñoiz edango matsaren arnari danik. xamurra. bada. Ondoren. lh. mundua mundu ez da galduko arrats artako oroitza. ikasleekin Jesus ia illunean. edan ta bana zazute zuen artean -esanik-. esan bezela arkitu zuten guzia: barrun aundiko gela zabala. bazan zerbaiten beldurra. nere Nekaldi-sarrera. An bai oparo zabaldu zula bere J ainkozko biotza. tresnatua. "Gizon bat arkituko dezute jetxi orduko kalera. aurretik ospatzeko Pazko au emen zuekin batera. Maisuak bere ikasleekin jateko apal-tokia. bien artean atondu zuten beren Pazko-aparia. bada. ainbesteraño maite baizuan gizonaren osas una. Esan baleike an agertu zan Jainkoaren aultasuna. Maisuak ainbat aldiz esana etzan izango gezurra. nere aldetik egin berari Pazko-gelaren galdera". suil ura buruan daramala jexten aldapak gainbera. mundu ontatik nere Aitaren erreinura gabetanik. danen mirabe egiña Jesus. "Zoratzen negon ordu onen zai.

251 . Aitarengana igo baño len bereak utzita Jauna. apostoluak ez dute asko goxatuko bere pena. 1657 Jesusen ordu larri aietan ere bazuten barrena: apostoluak eztabaidaka nor zan saillean aurrena. etzan askorik nabari. Begira ondo: zuen artean mai-serbitzari ni nago. Ez diote asko begiratzen aren eredu onari. ortan zalantzik ez dago. aundi nai duna ez da mirabe nai duna baño geiago. eta nik gertu dauzkat zuentzat aulki bana zeruetan. gure Maisuaren eramana.Apostoluen eztabaida 1656 lru urtean sallean dabiltz. Ordu gutxiren buru Maisuak dauka munduko azkena. Jesus dutela gidari. Maiean daude ospatu nairik Pazko-jaien aurreguna. azken orduan geiago ager zien bere maitasuna. itzegin zien gozoro: "Entzun ondo diozutedana. Ordu gutxiren buru beren gain bearko zituen utzi. ez. Zuen artean ordea ori ez bedi izan orrela. arrokeria nagusi. Eztabaidaka aritzen ziran. badaki ondo bete duela munduko eginkizuna. eredu ona nai zien bada egintzetan erakutsi. luzatu baño len exeririk zeruko jauralkietan. menpekoak ongille izena ipiñitzen dietela. aiek biali bear al zitun ondoren mixiolari? J Maiburua ala serbitzaria bitan nor da aundiago? Maiburu egiten duna noski. Oñak garbitzen 1659 Badakizute errege jaunak danen nagusi daudela. lsraelko amabi leñuak epai ditzazuten bertan 1658 I Nolanaikoa etzan. aundinai ori askotan zuen apostolutan ikusi. amabi ikasle egoskorrak. I Zuek nerekin iraun dezute nere larri-orduetan. purrusta gabe apal ta goxo. aundien dana egin dedilla danen mirabe bezela. begiratuaz serio baña maitasunez banan-bana. beti bezela otxana.

baña ez denak". Bazekin Aitak gauz danak bere esku uzten zituala. Bere asmoak ondo betetzearren bildu zan maiera. apostoluen oñak garbitzen así zan Jesus apala. Ao-txabalka jarri zaizkio ixil-ixilik begira. Pedro. J ainkoagandik etorri eta Jainkoagan zijoala. Jeiki zan bada. Jesus zai dago eta iñork ez du atera nai erdira. "Zuk neri oñak garbitu? Ez. I (¡(.') 1670 1(. nerekikoak betiko egin dituzu". gerrian berriz oiala. ez egundoko egunetan! Beñere ez dira jarriko nere oñak zure eskuetan!". Judasengatik esan zituan itz oek Maisu zuzenak. bere aurrean buru-makurka ala esan zion gero: "Oñak ez-ezik baita burua ere. Baña Pedroren txanda zetorren. "Dagidana. Izutu zan itz larri aiekin arro mintzatu zan Pedro. gero ulertuko duzu". ortara ezkero". ontzi ondoan txut ikusirik. orain ez bada're. ongi esanaz noizbait txandaka urbildutzen asi dira. orduan. Bukatu zuen oiñ-garbiketa Jesus otxanak orrela. Jaunak erantzun: "Gorputz osoa lendik garbitu duenak. eta Jesusi begiratuaz.11 252 .. ondo pentsatu ta gero. Ikasle danak erdi lotsatu aldamenean zeudela. serio xamar jarraitu zuen izketan beti bezela. ur-ontzia artu. "Alperrik ari zera. soiñ-gañekoa jantziz berriro maieratu zan berela. lotsatu zan au benetan. "Oñak garbitzen ez badizkitzut -Jaunak esan zion usu-. Ta zuek berriz garbi xamarrak zaudete. gau artan bertan salduko zuena bera. oñak garbitutzea aski du.lú(.1 166X Apaltzen ari ziran pakean begiratuaz aurrera. ikusirik ain apal ta txiki Maisua bere oñetan. antxe jendea larri da. oiek dira zikiñenak. an zegon Judas. Ori ez!" esan zion Pedrok sutsu. ezer ez dakin baten gisara apostoluen artera.

/(. Ixil-ixilik zeuden guziak. An zegon Judas danen erdian errubeko baten gisan.7'1 Urduri zegon azken gau artan maiean Jesus otxana: "Aldez aurretik esan dizutet gero gertatuko dana. gutxigorako ez baizan. orduan egin zuen Jesusek triste bere aitormena: "Orain nerekin mai ontan bertan jan ta edaten duena izango da ni etsaietara aurki salduko nauena". aren buruan errukia ez beste asmoak zebiItzan. orduan sinist zazuten nor dan zuekin gaur ari dana". salatua ló74 I (¡'IX Jesusek goibel saltzalleatzaz pentsatzen zeukan burua: "Baña ez da zuek danentzako nik orain esandakua. Ondo gogoan artu zazute bada nik emen esana.1672 1/. "Badakizute zer egin detan: Maisu deitzen didazute. Itz samin aiek esandakoan Jesus larritu egin zan. ta ni etxean artutzen naunak atzera artutzen du ni mundu ontara biali naun Aita bera". nik neronek autatua". naigabetu ta izutu ziran. ortan zeukaten larria. Era onetan jarraitu zuen bere arian aurrera: "Nik bialia maiteki artzen duanak bere etxera. ixil apal-toki den a. ain zan ikaragarria. zoriontsua auek ulertuz ondo betetzen duana. Judas. 253 . Jaun da Maisu naizen onek oñak garbitu badizkitzute. bialiak ez dio artuko biali dunari gaña. nere ikasle. ló73 1 Ez da beñere bere morroia bere nagusia aña. Gogoan jaso zazute beti zuekin egin detana. Nerekin dagon batek jasoko du nere aurka orpua. Etzan goxoa uste gabean zabaldu zien berria. egi biribilla. salduko zuna aurrean zeukan. alaxe naiz ta ortan arrazoi dezute. baña Maisuak egia zion. ló75 1(. Geienak garbi arkitzen zuten ortatik kezkategia. zuen artean ere ikasbide au beti gorde zazute. ni artutzen nau. nere salleko.

1"1\(. onek ederki ezagutu zun bere barrunbe iIluna. onek ere. i aiz". Bere ondoan erdi lo zegon onen maitale kutuna. Jesusen itzak txunditu zuten Pedro. Jesus maite zuna. bada. galdetu zion Jesusi onek ea saltzallea nor zan. 1 16K7 Gero ta geigo larritzen ziran itz oekin. Ez dakit keñu egingo zion edo Judas zegon gertu. artaz igerri zuten bezela Idaztien esanera. Jauna?" galdetzen zuten guziak.lúX() Arpegirik arpegi urduri zebiltzan aien begiak. 254 . Bakoitzak: bera ote zan ori? Mendean zeuzkan larriak. zuetako bat. Ez ordea Judas. Baña gaixoa saltzen nauena nere etsaien mendera! Askoz obe zun orrek ez bazan sortu bizien artera". busti ta Judasi eman zion. Jesusen bular gañean berriz bere burua eratzan. Jesusen itzak etzitun iñork Judasek bestek ulertu. Nor zan errudun etzun aitortzen zekinaren arpegiak. au baizan galdetu zuna. danen galderari jarraiz. etsaietara gaur ni salduko nauana. "Nerekin ontzi onetan ogi-puska bustitzen duana. baña maiean Jesusengandik zegoen naiko urruna. Bai: badijoa Giza-Semea mundu ontatik bestera. Pedro ordea nola baizegon onen ondotik urruna. Judasen asmo txarrak indarrez etzituen nai okertu. Jesusek ala erantzun zion: "Edorrek diok. ta etzan gaitz. 16))1 Danak galdetu zioten. bai. lotsarik gabe galdetu zion: "Maisu. "Ogi au emango diodana" aopean zion esan. orrentxengatik errudun nor zan bistara etzan agertu. ori ni ote naiz?". eta bildurrez: "Ni al naiz. beraz saltzalle ura zan. izuturik. oni galdetu zion ixilka nork salduko zuen Jauna. banan-bana: "Esaidazu. baratzara arte etzun ikasi zein zan saltzalle aizuna. Ikaratu zan Joanen biotza. Jauna: ni ote naiz ori egingo detana?".

bere saltzalle ta eltzetxoko limosna danen lapurra. I Jaunak biali egin nai zuen andikan Judas maltzurra. edalontzia zuela. zion onela: "Orra ospatu Giza-Semea ta arengan Jainkoa bera. apalondoan. Ta berdin-berdin. edo bes tela eman akiek beartsueiri limosna". eta berela. Eta Jainkoa arengan orain ospatua dan bezela. au zuten beren gauzen erosle. erdi beldur. barren-barrenetik banaka itz auek esanaz onela: 255 . lasaitu zaio lotua zeukan Jainkozko biotz xamurra. Iml Judas atera zanean Jaunak. Aitari eskerrak eman eta onetsi zuen berela. gizona. lasaituz. deabru danak sartu zaizkion autsi zuneko baraua. "Artu zazute eta zabaldu zuen artean jateko. Jesusek artu zuen ogia bere eskuen artean. "Egin bearra egin zak orain" Jesusek berriz gogora. onek ere ospatuko du Giza-Semea. jan bazun jan zun ogi-mokaua. Eta au bera zuen artean dagizuten bakoitzeko. orain da beti egin zazute nere oroitzapeneko".Eukaristiaren son·era 1688 Judas etzegon ondo lekuan. apostoluei eskeñi zien au esanaz bitartean: 1600 I Larri urrun zan Judas. apostoluen artean zabal lenago ogia bezela. 161\9 I Maiean iñork etzun ulertu Jaunak agindu ziona. Mai inguruan ari zirala apaltzen pake-pakean. Biurri arek egin zunean apal-tokitik agurra. Bere asmoak nola beteko eme zebillen billaua. diru-zaitzalle zegona. "Biarko gauzak erosi itzak gaur bezperatik. jan ondorean deabru danak sartu zaizkion kolkora. Bere Aitari eskerrak eman ta onetsi ondorean. erdi zora. nere gorputza baida emango dan a zuek salbatzeko. gaua zan eta Judasentzako argituko etzun gaua. danak utzita ixil-ixilik laxterka joan zan kanpora.

Alkarmaite I (. ez nazute ba zuen artean ni luzaroan izango. Pedro.CJx "Ene maiteok. ni espetxera joateko ere zurekin. II da gerora ere izan nai baizuen gure babesa. ala erantzun zion: "Ta orain zergatik jarraitu ezin? Prest nago. min eman zion Pedrori maite zula zalantzan jartzeak. Juduei esan niena bera zuei dizutet esango: saiatu arren nagon lekura etzeratela joango. atzerritarrak berela ezagutuko baidute nere ikasleak zeratela". Pedrok min artu zuen. orrela berak indartzen zuen gure maitasunik eza. "Gero etorko zera baña orain ezin ziñezke etorri". Jaunak bazekin pentsatu gabe errex botatzen zitula. zuk itzulirik noizbait sendotu ditzazun zure anaiak". zu astintzeko eskubidea eskatu baidu etsaiak. I lOO Arro xamarra izaki nunbait. nigatik bizia emango dezula? Naizu ollarrakjo orduko iru aldiz ukatzen nauzula? 11l')') 171U Agindu berri bat damaizuet: alkar maite zaiteztela. 256 . nere oroitzapenetan". Pedro! Bestelakoak dira Satanasen naiak. Otoi egin det iraun dezaten zure sinismen-sustraiak. Au egiten dezuten leku danetan egin zazute. zugatik nere bizia pozik emango nuke beñepin". Jesusen itzak zorrotzak ziran. Gizona itzetan beti arro baña egintzetan aula. etzaion ondo erori: "Bazoazela? Nora zoazen jakin genezake ori?". aldi laburrez oraindik zuekin nago. ardo-ogi odol-gorputz biur ulertzen ez da erreza. min. Agindu ori bete ezkero. orain ta beti. Jauna. 1701 Ih')/' Ikasle bakar aien aurrean eman zun lenengo meza. Itun Berriko odola zuen obenen barkamenetan ixuriko dana. Pedro. "Zer ari zera.!ü'lh Jesusek Pedrori "Edan zazute guztiok ortik: nere odola benetan. maite zaitezte benetan alkar nik zaituztedan bezela. Ai.

esango nizutekean. bera ikusteko ere izan dezute egokiera". ez dunak eros ezpata zorrotza. Danak diote: "Ez. soinpekoa salduz. Oraintxe neri dagokidana laxter da errematean". Ez bedi nasi zuen biotzik. Jainko ta nigan sinist zazute. Tomasek ala erantzun zion: "Nora zoazen jakiñ ez eta bideajakingo degu?". bizi zaitezte pakean. berriz artuko zaituztet danak betiko nere onduan. Ni ezagutzen baninduzute. Jesusek maitasun fiñez erantzun zion: "Ni naiz bidea. "Ona bi ezpata emen". predikatzera bial ziñuzten eguna? Ezeren paltik izan zenuten?". ala die: "Jainko ta nigan ez galdu zuen sinismena. egi ta bizia ziñez. ez bada nere bidez. Aitagan joan ta zuen lekua nik atondu bitartean. Zertan ukatu? Ezagututzen dezute. Etorriko naiz zuen lekua atontzen detan orduan. Piztu nai luke ikasleetan geroko itxaropena. Aitagan iñor ezin Iiteke joan. ta. ala dio: "Oroitzen zerate bakar. Badakizute bidea. 1706 1710 Nitzaz esana gertatuko da berela bete-betean idatzi ura: "Ipiñi zuten gaizkigilleen artean". mai inguruan biotz-erori dauzkan maiteei diotsa: "Baña orain bide-zorroa ezik artu beza diru-poltsa. Jauna". ala ez balitz. I 70S 1 Jaunak berriro goxo ta goibel jasorik bere abotsa. Apalondoko itzaldia 1707 1711 Ordu gutxira Jesus maiteak dauka munduko atzena. baita ere ni nora nijuan". gurutz batean izango baidu dan eriotzik latzena. Aita ta ni bat baigera. erriak barruna. ezertxo gabe. nere Aitaren etxean leku asko dago. 257 . "Aski da" esan zien pakean. ondo gañera. ezagutuko zenuteke ere ondo nere Aita bera.1704 1701\ Jesusek larri xamarra dakus bereen etorkizuna. bizi zaitezten zuek guziak ere ni nagon lekuan.

Egiten ditudan lan guziak Aitak baidizkit moldatzen. Pelipe. oraindik ere: 'Aita erakus zaiguzu?'. bizi bainaiz ta zuek ere zerate biziko. izan dedilla betiko zuen baitako bizi-Iaguna. zuen garaia bete orduko natzaizute etorriko. nere Aitarengana igoko bainaiz laxter ni emendik. Aitaren bidez nik bialiko dizutet andik Ats Deuna. Zuengana. 111 117 Aita eta ni bat geradenik ez al duzu sinistatzen? Ez ditut itz bakar auek ere nik nere baitan asmatzen. dan bezela: nere Aita neregan eta ni nere Aitagan gaudela. 1'11 I 19 Erakutsi.' Pelipek: "Erakus zure Aita eta ori aski dugu". 1 l. orduan ondo ezagutuko dezute au. nere aginduak. bada. etorriko da maitasunez aberatsa.J(. eta berdin ni zuengan eta zuek nigan zaudetela. etzaituztet nik iñoiz umezurtz utziko. Aldi labur bat eta munduak ez nau berriz ikusiko. Ni etorko natzaizue bada garai danean berela. nere Aitak artu dezan bere ospea Semeagandik. bestela nola ez diezute nere lanei begiratzen? Ez ikaratu. betiren beti zuen artean izango baidu jarduna. zuek bai. bai. zuen baitako ixil-unean izan dedin zuen gatza. x 1111 J Sinisten dunak egingo ditu aundiagoak oraindik. zuen maitasuna. ezagututzen ez duelako artuko ez duen Atsa. betez. 258 . nere Aitak ere maiteko du ni maitatutzen nauana. Zuek eskatzen dezuten dana iritxiko det nik andik. Maite banazute bete ondo nere agindua dana. "Ainbat denboran zuekin nago ta ez nauzute ezagutu? Ni ikusten naunak Aita ikusten duo Nolaz esaten duzu. egitan azalduko naizela ni berriro arengana. Mundu txar onen begietatik beti ezkutuan datza. Nik ere berdin maiteko baidet Aitak maitatzen duana.

bitarte ortan gauzak moldatzen zeletan Judas maltzurra. bereak ezin utzirik dabil Jesusen biotz xamurra. urduri xamar ikasle-salla ere berekin batean. eta beraren agindu danak beti ditudala egin. 259 . Beko errege izango zala uste au zegon nagusi. Baña nik Aita maite detala munduak bear du jakin. au gertatzean. ez du zer ikusirik nerekin. zuen gogora ekar eraziz orain arte nik esana. lendik askotan bezela gora Olibadiko bidean. Ez da nere maitalea itz au begiratzen ez duana. biali nauna da mintzatzen dana. 1723 Nere pakea uzten dizutet pakean bizi zaitezten. Nere pakea uzten dizutet. l72l I Jesusek berriz: "Ni maite naunak gordeko du nik csana. Gaurtik aurrera ez det itz asko egingo emen zuekin. besteak zion Jesusi: "Baña zergatik egingo dezu ori: guri erakutsi zere burua. berriz dizutet esaten. maiteko du Aitak ta egoitzez etorko gera arengana. Aita ni baño aundiago da. Orain txutitu gaitezen danok eta atera gaitean". Esan dizutet banijoala baña etorko naizela. Apal-lekutik erten zan Jesus emanik azken agurra. ez beldurrik izan. jakin zazute orrela. Etorritzean erakutsiko dizute ark banan-bana. Eskcr-otoitza esan ondoren atera ziran pakcan. nere Aitak bialiko baidu Amas Deuna zuengana. ez baida nere itza. poztu zaitezte baldin maite banazute bear bezela. lasai zaitezte. Iskariote ez. ez utzi bururik nasten. beko jabea badator. 1722 I Zuekin nagon bitarte esaten dizutet orain au dana.1720 11 Orduan Judas. eta mundua erakutsi gabe utzi?". aldcz aurretik dana esan nizutela. ez. bada zerbaiten beldurra. munduak ematen dun gisa ez dizutet nik ematen. Apostoluak kezkati doaz.

zuek ere. Laxter itzuli bearko ditun bide-laxterrak barruna. ixillunaren ondoren xamur Maisuak ala diotsa: Zuek nerekin bazaudeteke nere itzari itsatsi ta. maitatu neurririk gabe. aurrera doa ataka danak igarota maitasuna. txukunduta jarriz. otoitza altsua baita. zuengan nago ni. Uzta dakarren mats-adar dana utzi.I 17. nik zuek bezela.\1 ludasek sartu dion ezpata zistaka ari da. Orrela ospatuko dezute mundu ontan nere Aita: nerekin batu ondoren uzta oparoa ekarrita. emango zaizute edozer. 1 1 Nere itzaren bidez zaudete onuzkero garbiturik. Zalantzan dauden apostolutan piztu nai du bere poza. nik ere zuek. ainbeste maite zunaren lanak erdibitua biotza. maite nau ni txuxen dabillenak nere agindu danetan. Ni naiz matsondoa. eska. beraren maitasunean nago eta maite det benetan. Aita mastizaia. ez bazaudete nigan loturik. danak erreko ditu sugarrak. 17. berriz. 260 . andik ebakiz. Bere bizia ematen dunak bere adiskideen alde baño geiago mundu onetan iñork ere ez du maite. 17 lO I "Ni egiazko matsondoa naiz. bazaudete zuek nerekin baturik. ludasentzat ezaguna. txuxen badijoa launa Olibadiko baratzatxora. orrela gero eta geiago zamatu dedin amarizo Aitak maite nau. zorrotza. eta zuek berriz nere mats-adarrak. 1 Lenago esan dizutet baña entzun berriro alare: alkar maite. mats-adar igarrak kiskaltzen diran bezela. iraun maitasun orretan.12 Danaren berri badu Maisuak. Nigan ez dagona berriz bota eta. Mats-adarrak ez lezake eman iñoiz ezeren ziturik ondotik berez. nigan dagon eta ni naukanak badakaz frutu azkarrak. nigan uztarik ez dun abarra kentzen du. Ni ere nabillelako nere Aitaren aginduetan.") 17.

Oroi zaitezte lendik askotan esaten nizuedana: morroia ez da iñola ere bere nagusia aña. Goxoagoko itzak dabilzki benetako maitasunak. entzun nai ere ez duelako munduak nere izena. ez baidute ondo ezagutzen onuntz biali nauena. In9 1 Munduak iguintzen bazaituzte min geiegirik ez artu. uzta iraunkorra ta ugari. I73R 1 Nai dezuten guzia Aitari eskatu orduan. etzuten pekaturik. morroiak ez daki zer egiten duen jaunak. Oien aurrean ez banu egin orrelako miraririk. nik kendu zaituztedan ezkero munduak ezin maitatu. ta dana emango dizute Arek. Aita eta ni isekatzeko ez daukate aitzakirik. merezi gabe iguingo naute. ez morroi. nere Aita iraintzen baidute ni iguintzen nauten gisa. 1737 I Nik aukeratu zaituztet zuek ta neregana ekarri.1736 J Bete nere aginduak. izan zaitezten nere lagunak. Baña neregatikan egingo dizuete ori dena. Baña agindu bat betc bear nere bidean jarraita: dana lortuko dezute baña ortarako alkar maita. Pekaturik ez luteke onuntz ni etorri ez banintza. jakin erazi nai dizkitzutet nere Aitari entzunak. 261 . baña bein oiek danak ikusirik. bai. Neretzat ezik zuentzat ere ez da paltako iraña. Ori izango da neretzat zuen maitetasun-aitormena. nere ondoren joan zaitezten ta eman zazuten amari. alper-alperrik dabiltza. ez. ala dago idatzirik. neri entzun badidate entzungo dute ere zuek esana. alguztiduna da Aita. Ez daukate orain aitzakirik. munduak ez al niñuan bada ni lenbiziko baztartu? Munduak bere duena baizik ezin lezake onartu. ez edozein moduzkoa. ta ez zuek ni: nik berezi ta nere artaldean jarri. eta ez balute entzun izan nik erakutsitako itza.

ez du beretik esango. beti nerekin zaudetelako zuek ere bai oraindik. ni emendik joan banadi. Gauz asko dauzkat oraindik ere zuei esateko. ez leku eman kezkari. Baña alare ez dit galdetzen iñork: "Nora zoaz. baña zuen burua ez da oraindik oiek ulertzeko aña. I I Zigortuz bota ondoren zuek Sinagogatik urruna. neregatik igaro bearko baidituzute gorriak. Garbi alare esa ten dizutet: ez naiz gezurretan ari. Aita ta ni. Gauz auek esaten dizkitzutet izan zazuten goguan nola kontatutzen nizkitzuten. mundu ontatik Aitagana noalako.¡g Nik bialiko dizutet laxter Amas Deuna Aitagandik. Mundu oni bere arpe gira arek dizkio botako bere pekatu gaiztoak. arek bialia. Au entzunakin triste zaudete. mundu-jabea epaitua dagolako. I Gero gaizbide ar etzazuten aldez aurretik berriak jakin crazi nai dizkitzutet. Orain ordea banijoa ni atera nintzan lekura. Amas Santua datorrenean ark azalduko du dana. nora?". Ni urruntzean etorko dira zuentzat ordu larriak. zuen zaitzalle munduan. Ez nizkitzuten asieratik esan.I ¡c¡:l 17. andik mundu ontara biali niñuanaren ondora. ez gaituzte ezaguna. eta Aitaren Ats Deun ori etor dediñean andik. badator zuek il da orrekin goratzen dutela J auna zuek iltzen dabiltzan etsaiak usteko duten eguna. tristura sartu gogora. I 262 I . Gora orduko nik bialiko dizutet zuen pozgarri Aitarengandik Amas Santua. gertatzen diran orduan. ni zuen onduan bizi bainintzan oraindik ere. nigan sinistu ez dualako: zuzentasuna. orduan arek bete-beterik neri aitor egingo dit. ta epaiketa. baizik nigandik artu duana. on zaizute nik aldegitea. datozen gertakariak.

undo dakigu gllrlltze<ln josi "ana.(u dana? 263 .. Bañan alperrik zahiltzatc elllell. gan\zutu naiean zatozte!a Nazaretarrarengana. hete da asko\an esana: "crtan hillatu illen artean hctiko herpi.HEz ikaratu.

baña nere izenean eska.Ir). Poztuko zerate.. Orrentxengatik esan dizutet gauza au bein eta berriz: arek nerea artuko dula ura zuei iragarriz". eta orduan ez du izango iñork galdetu bearrik. I 17)g Ikasle danak alkarrizketan Jesusen bazterrik bazter: "Aurki ez nazute ikusiko. Orra egia: ez da paltako zuentzat negar samiña. bitarte ortan poztu egingo da berriz mundu ariña.. I/:'í. sinistu emango zaizutela. igarotako atsekabeak amak ez dauzka goguan. baña etorko naiz. 1757 Jarraituz Jesus iltzera doan ama on baten antzera: "Ez nazute zuek ikusiko aldi laburtxo batera. Oraindik zuen artean iñor eskatu duenik ezta. ez da poz ori kenduko duen indarrik. aurra jaio dan onduan. 264 . Ez ikaratu: orduan zuen atsekabe ta eziña luzatu gabe biurtuko da zuentzat poz atsegiña. Zer esan nai du orrekin. zer? Ez dakigu zer esan nai digun. J II'i') Jesusek laxter antzeman zien galdetu nai ziotela: "Aopekotan ari zerate izutu batzuk bezela.. Eta Aitarengana noa .. 'aurki ikusi ez. banoa laxter mundu ontatik nere Aitaren etxera". andik laxter bai' zer ari zaigu orrela? Eskatu nere Aitari. Gizon berri bat sortu dalako. Emakumea ere larri da aurra jaiotzerakuan. kendu biotzetik kezka. bai ordea andik laxter. Orain zuentzat ez da paItako atsekabe ta negarrik. eskatu zuen poz ori. arentzat oso une larria estua baida orduan.' 1756 Arek benetan goratuko nau nerea jakin eraziz. 'aldi labur ori zer ote da?' alkarrik diozutela. etzaituztet utziko emen bakarrik. ez degu ulertzen ezer". bete-betea dedin gañezka. Aitaren gauzak nereak dira Ark nere eskutan jarriz. Beste aldi bat ta ikusiko nazute emen ostera.

baña alare ez nago bakar. Piztu ondoren ordea pozez aztuko dira larriak. Argi ta garbi. itzegiten zun bezela: "Orrentxengatik sinisten degu Aitagandik zatozela". 1762 I Sinist dezute. Orain da ordu argi ta garbi dana agertzeko zueiri. 1761 I Ordu artan nere izenean itxaropenez beteak egingo dizkiotzute goiko nere Aitari eskeak. "Iges egingo dezute" I Zer gertatuko zan esateko orra aukera polita. Aitarengandik etor nintzala zuen artera mundura. orain alegi gabe emango dizutet Aitaren berri. baña askotan zer esan nai nun ez diozute igerri. nerekin baidago Aita. etsai guziekin aurrez aurre zurekin iltzeko gero". ni maite nauzutelako Aitak zaituzte oso maiteak. dana zekila. ain erantzun zuen sutsu.:1 Ikasleak erantzun zioten ondo ulertzen zutela. urrikalkalduaz. berriro Galilean egingo ditugu ikustaldiak. Jesusek ere. Ordu latz ortan gaizbidetuko zerate nekin guziak. Iñoren bitartekorik gabe zabalik daude ateak. Danak banatuko zeratena ni bakar-bakar utzita. jakin nai baduzu: ollarrak bitan jo baño len zuk iruz ukatuko nauzu". asarre xamar erantzun zion bertatik sutsu ta bero: "Danak iges egiñagatik an geratuko da Pedro. J Arro xamarra zebillen Pedro. orrentxengatik maite zaituzte.1760 Gauz auek danak adierazteko bota det ainbat alegi. eta berriro banijoala etorri nintzan lekura. Pedro. eta ala dio: "Orain sinisten dezute? Ordua baita. Pedro! Esango dizut garbi. Sutzen zan Pedro iges-kontua entzuten zun bakoitzero. esana dago: 'Artzaiajo ta banatuko dira ardiak'. pakean eta burutsu: "Ai. nik erakutsi dizuetedan modura. baidauka zuen ardura". 17(. alegi gabe. etzula iñork galde bearrik orrela. 265 .

Jesusen otoitza I I Jesusek lasai jarraitu zuen bere izketa-modua: "Gauz auek esaten dizkitzutet estuasunen ordua datorrelako. zurekin iltzeko ere prest nago". Nik ospe eman dizut lurrean. baña ez galdu orrekin zuen burua: biotz on izan. 266 . mundu ontatik zuk neretzat bereziak zureak ziran. Ta ni naizela zure Semea ta benetako Kristoa. danen gañetik jarrita zauden bakar eta betikoa. nik gizonei betiko bizia emateko autu nazu. neri zaintzeko utziak. gero eta arroago: "Etzaitut ukatuko. mundu au asi baño lenago betiraundik zeukana. Aita maitea. era onetan asi zun bere apaiz nagusi-otoitza. Betiko bizia. Eman zaiozu zuk Semeari ospea. bukatu ere emen egiteko zuk eman zenidan lana. Zure izena ta zure berri ikasi dute guziak. I "Aita nerea. orra ordua: Semea ospatu zazu: era berean zure Semeak ere ospatu zaitzan Zu. Aiek artu dituzte benetan ezagutuaz orrela zugandik atera nintzala ta zuk bialia naizela. nik betirako garaitu baidet mundua". Itz eder auek esandakoan Aitagan jaso biotza. ezagutu zu zaitugula J ainkoa. bete dituzte.I I Etzuen Pedrok ori sinisten. mundu ontara au salbatzera ortik bialitakoa. Gizon guzien gaindiko esku bidea eman didazu. urrun zegon poza. I I Bere ikasle maiteak goibel zeuden. ixil-ixilik etorkizunen beldurrak zegon bakoitza. neri emanak. sinistuz zure itzak dirala egiak. I Ikasi dute detan guzia zuregandik datorrela. zure itzak erakuts dizkiet neri agindu bezela. Beste ikasle guziak ere zer esanikan ez dago: aiek mingañez egingo zuten al zuten baño geiago. Aita laztana. bete det zure esana.

1770 I Oien alde. Aita laztana. nai ta nai ez gal-semea zana. Artu dute danak zure itza. nerekin nik detan atsegin au bete-betean emana. nenbillen arte munduan. nik zaindu ditut. gaizkirik gabe. eta nik oien baitan arkitu det nere ospea. munduak ez ditu bere. ta benetan maite dituzula ni maite nauzun bezela. zuk mundura biali nauzula sinist dezaten orduan. ez eskutik utzi beñere. mundu ontan bizi naizen arte esaten dizut au dana. Aita. oiek ere izan ditezela. zureak dira ta zuk dauzkatzu nere kontura utzita. idatzirik baizeguan. auen bitartez datozen aiek. zurea dana nerea da ta nerea zurea baita. I 177X I Zuk emandako ikaste auek. zu ta ni geran moduan. zu ta ni bat geran bezela. Eskatzen dizut izan dezaten biotz bat danak munduan. nere antzera ez baidituzu mundutarrak auek ere. oien alde nauzu mintza. Oiengatik santuesten det nik munduan nere bizitza. zugana noa berela. done tu bitez egitan. oiengan ni ezagutu dezatela guziak mundu onetara ni zuk bialia naizela. 1779 I Nere ordua orra iritxi. zaindu itzatzu. gorde itzatzu ta bat izan ditezela zuk eman dizkidatzun auek. ez munduaren alde. Donetu itzatzu egietan. egin zaiezu mesede. Zu nigan bezela. munduan bizi bear dute. Aita nerea. Oietako bat bakarra galdu zait azkeneko orduan. egia da zure itza. ari natzaizu otoika. Nerekin dauden guziei izan bezaie. Aita. banijoa zuregana. pakean nere onduan. 1777 I Mundu onetan ez naiz egongo. ondo dakilu auek munduan bizi bearko dutela. nik bialitzen ditut mundura zuk biali nauzun gisa. Ez mundutik ken. 267 . Baña ez dauzkat auek bakarrik otoitz onetan goguan. Biok geran bezela bat.

otoitz zuek ere nik otoitz egin bitartean". auek ere ni naizela zuk biali ninduzuna. ni oiengan ta oiengan dedin zuk didazun maitasuna. aixa igesi egingo luke bestela. nik bai. zuk neri emandakoak. Urruti gabe an egongo zan Judas ere zelatari. ikasle-salla ondoan. au esan zien sartu orduko baratz xarreko atean: "Zaudete emen ixillunean. gizon-iltzalle bezela. Ori guzia badaki J aunak. ondo badaki berela bide artatik itxumustuan ekarri bear dutela sokaz lotuta. Zedron latsaren beste aldera. nere ikasle-taldea.t7Xg Aita. Gudari-salla berekin artuz laxter an zuen atzetik. 1m) Jesus Jetsemani-n I Otoitz eder au egin ondoren badoa Jesus aurrera. etzuen galduko betik. laxter abisu emateko zai daukan gudari-sallari. Aita zuzena. lasai jarrita pakean. birao artean. mundua asi baño lenagotik izan bainauzu maitea. baratz artara ote dijoan begira Jesus onari. Jainkoak libra gaitzala diru galgarri orren gaitzetik. nai det ni nagon lekuan bertan oiek ere egotea. 'l'iO Judasek ere ikusiko zun Jesus txuloren batetik. ordu larrian sartu baño len ixil otoi egitera. Larri zebillen Maisu maitea ikasle aien artean. 268 I . iltzea baño mingarriago zaio Judasen galera. Len ezik berriz ere erakutsi nai diet zure izen deuna. biziaren ajol aundi gabe sartu da baratz xarrera. I 1 Goibel ta beldurrak doa Jesus. Etsai guziengatik Jesusek ez du egingo atzera. egin. Ikusi dezatela zuk neri eman didazun ospea. Olibet-mendi zeritzan baratz txiki baten barrenera. alare zuzen aurrera. eme zebillen gure maltzurra. mundu txar onek zu etzaitu ezaguna. bai. ea orrela azken ematen dion artu dun lanari. bere nai utsez.

Zeru-ortzean illargi bete. nekez. 1794 I Pake-pakean zegon mendia. eta ikaraz au esan zien ikasleeiri orduan: Ai. 1795 1 Ixillunea. Zaudete. emen exeri ta otoitz egin zerura. olibo zarren artera. gogo-illuntzen asi zan izuz arrigarrizko moduan. gizontxo baten antzera izu. kinkiorik ez. 1793 "Iltzerañoko atsekabetan au biotzaren tristura! Txutik eziñik. an eta emen bakarrak. [ru ikasle aiek utzita urrun zan andik gordera. aiek ikusi t' entzun zituzten Jesusen otoi-negarrak. erri gaixoa. gañean zuen azkena. egin dizkion on danengatik eriotzera darama. Aita. Ai. zetorkiona goguan. Santio ta Joan beraren onduan. erri gaixoa. Ederki asko ikusten zuen zetorkion ondamena. arrikadaren bat bide inguru. Jerusalen. Jerusalen bertan dago. Aita maitea! AJare bete dedilla. Estu ta larri. bere barruan Maisuak ez du itzik egingo geiago. alperrikan ori dana. naigabez betea: "Al baliteke urrun nigandik ontzi au. beldur-ikaraz gizontxo baten antzera. zain kozkordunak. ainbeste maite duana! Bera zuzendu ta onbidetzen egin du amaika lana. urtez beteak. ain nabillarri ordu latz onen izura. dizdizka berriz izarrak. Bere itzaldi. arturik bada Pedro. bada. bere mirari. danean olibo zarrak. artu nai izan etzuelako Jesusen bide zuzena. sar etzaitezten gaurko gau gaizto ontan tentaldi estura". auspez otoika asi zan J ainko-Semea. ez nerea!". bere kale zar estuak zenbat aldiz ez ditu igaro? Eliz santua txut aurrez aurre danak baño arroago. Jesusentzat etzan izan ori naigaberik txikiena. 269 . Nekaldi aurrez bere Aitari antxe otoitz egitera. Jerusalen. Belaunikatuz.1792 17% Ordu larria gañean zuen. zure naia.

egin bedi orain ta betí zuk nai dezuna". azkeneko pixarretaraño agortutzeko etzana. Joan zan berriro bakardadera. Aita. ego n zaite emeago. otoí ta otoi ezin lasaitu zuen biotza iñoJa. danen bum zan Simon Pedrori au esan zion orduan: Larritasunez eroria ta bakardadean iBuna: "Guzia dezakezu-ta. bakar-bakarrik geratu baizan etsai guzien artean. Otoitz egin ta biur zanean bere ikasleengana. bakarrik zegola. Aitaren naia oso egitera makurtu zuen biotza. Baña. Aiek etzeuden otoitzerako loak baizeuzkan mendean. danak utzita imgarrengoz jarri zan otoi-bidean. Auspez lurrean Jainko-Semea izerdia zeriola. bere nekaldi ura kentzeko baldin iñola al balitz. bota ontzi au urruna. lotan arkitu zitun bata besteen onduan. I x0"1 270 . 1 I I ~O(. kaliza. Aita. Aitak emana. bere naigabean. gogoa eme badago ere aragia nagí dago". Otoitz ondoren jeiki zan Jesus. etzekiten zer erantzun ere. Etsaia laxter gañean zuen eta. etzion Aitak bialitzen erantzuna.I SOl! í\04 Otoítz au bera egiten zuen auspezka be in eta berríz. Jesusen larri-estualdirik etzebilkiten goguan. lzugarria ikusten baizun zetorkion eriotza. ikasletara jo zuen. Zirikaldian sar etzaitezen egizu otoi geiago. "Lo zaude. lo gozoan arkitu zitun ta ixil-ixilikan dana. ordu gutxiren bum gañera zetorkíona igerriz. Zema ixil. Jur ta jantziak bustitzeraño ixuri zuen odoJa. Jesus. Gero ta aspertuago ari zan doi-doika il-zori jarriz. Simon? Ordu bat esna nerekin ezin igaro? Jeiki lenbailen ta otoi egin. naigabez. ala zegola nabaitu zuen aingem baten abotsa: Aitarengandik zetorrela ta onek eman zion poza.

Aldi labur bat igaro ondoren pakean atsedenetan. argi ta makil. Aurretik Judas zekarten bada bidea ondo zekiña. aiek zertara ote zetozen eta zeñen izenean? 1 \' " Pedrorengandik urruti xamar. gora. Beren krisallu eta lastargi aiengana zuzenean. gabaren pakean. ez. "Egizute lo" agindu zien ikusiz aien eziña. ikasleetzaz oroitutzen zan aztuaz bere samiña. Jesusekin an bertan amaika itxoginaldi egiña. "A ski da. aldegiteko asmoan andik kuadrilla bertan lagata. saltzallea ona bertan". bide txigorra betean. Jarriko dute Giza-Semea etsaiaren eskuetan. apaiz nagusiak bialita beren krisallu. jakiña. parisaitarren morroiak ere bazetozen. Garai batean bere ikasle eta bere maite-miña. ixil-ixilik. gaua zan baña demoniñua etzebillen oso nagi. oker. Jesus lotzen dute 18lO I Jaunak itz auek esan orduko jeiki ziran bat-batean. IX09 I 1'. 271 . gaur etsaiekin bera lotzera etolTi dan arakiña. Guda-mutil ta beren morroiak Judas zekarten gidari. Arrigarria: Judas billaua zetorren danen nagusi. Guda-mutillak asko zetozen beren ezpata ta guzi. kontu danak aterata. Beren ondora ziran orduko ezagutu zuten garbi. lastargi.180S I I Berriro ere an zuten Jesus ainbeste otoitz egiña. 19l1 Apostoluak arritu ziran arratsaren illunean baratz barruan ainbeste jende ikusi zituztenean. etzebiltzan. apal-tokian ikusi baizun Pedrok zekarren ezpata. danak zurrungan arkitu zitun pake gozoan. bazuten bidea nork erakutsi. ta ez gutxi. ikusgarri bat agertu zaien baratz xarreko atean: nola zetozen aldapak gora. orra ordua -Jesus eme baizegon zeletan-. asi baño len Jesus lotzeko joan-etorri ta zarata. jeiki ta goazen bere bidera.

makil. etziran gutxi larritu. Jesusek. Iges nai ezik aien eskutan bein zutenean ikusi. Ikasle danen aurrean txutik Maisua an zegon lasai. U.W! um Berriro ere galdetu zien lurrean zeuden artean. Ta erantsi zizkioten bertan beren eskuak Jesusi. apostoluak ekin zioten beren ezpata ta guzi. "Jesus Nazaretarra" erantzun zuten beldurrak aidean. zekarren koadrillaren aurrean Judas billaua ere bai. Aieiri joaten utzi bearra Jaunak agindu bezela. ainbat guda-mutil zakar. pake-pakean urrats bat eman ondoren danen aurrera. Maisua ezagutzen ez duen jendea Judasek dakar. Ikusi zuten nor zan Maisua nola ordea atxitu? Urrats bat emateko beldurrak begira ziran gelditu.1X!(. morroi biurri. "Jesus Nazaretarra" erantzun zioten danak batera. "Nere billa bazabiltzate utzi oeiri joaten pakean". bestea berriz artu zai. mutillak. "Musu ematen diodana da -danak artu zuten alkar-. deabruaren musutik etzun arpegirik aldendu nai. Bat musu billau bat emateko. iIIunak ziran nagusi. Ederki bete zan Idatziak esan zuena. ¡gil) 1 Jesusek ondo bazekin laxter zetorkiona gañera. "Agur. lotzen al dezute azkar!". orrela: bat galdu gabe ari emanak danak zaindu zituela. laztandu zuen lixtu zikiña ixuriz musu garbira. "Nor atxitu nai dezute emen onenbest gizon batean?". indar bereziak ditu. 11'1:'0 Ezpata. Maisua" esanik. "Ni naiz" entzutean lur jo zuten. gero Jaunak begira-begira: "Musu batekin saltzen al nauzu etsai maltzurren erdira?". 181 1 Urbildu zan ta bere ezpañak luzaturik arpegira. berak nai duenean. ldazki Deunak dion bezela. "Nor atxitu nai dezute?" egin zien bertatik galdera. 272 . nai zuelako aurreratu zan lotu zezaten berela. Igesi joan baño len.

Jesusek laxter asarre xamar agindu zion Pedrori: "Zaude geldirik eta ez egin orrelakorik iñori! Zergatik etziñazten orduan urbil eliza xarrera. lapurra banintz bezela. erdi erori. 1826 I Sartu ezpata bere zorrora. modu onetan? Egunero ez nengon zuekin eliza xarrean bertan. Ez dakizu. ezpata. beroa baizan "Jotzera noa!" oiu egin zun orduan. etzan granorik ere ezpataz jo ta ebakitzen asi. sasi. 273 I . pake-pakean izketan? 1825 I Malko zeritzan apaiz nagusi baten morroia zan ori. Baña gertatu bearra baizan Idazkien esanera". Artzaia jo ta ardiak nasten diran gisa arkaitz. iskanbilla! Jaunak eskuak luzatu zitun lotzeko. jakin ezpataz iltzen duena ezpataz ilko dutela. ango bultza ta birao zikiña.1824 Begira egon gabe artu zun Pedrok ezpata eskuan. eskuin belarria utzi zion txintxilik. deabru aiek eraman zuten Jesus bakar ta ixilla. nai izan ezkero. umil-umilla. "Zuek zertara zatozte onuntz arratsaren illunetan. Jesus atxitu zutenean bein ikasleak ere nasi. ango zarat. Errukitu zan eta sendatu zion bere belarria. illunak berriz orain du aukera. zuen artean izketan ari nintzan bitarte lotzera? Au da zuen ordua. Maitatzen zuen Jesus besterik etzebilkin ark goguan. 1R27 I Nola beteko litzake bada liburuan idatzia? Ez det edango Aitak bialtzen didan nere edontzia?". nik eskatu ta berela amabi aingeru-talde laxter etorriko lirakela? Otsoen gisa jausi zitzaion ainbesteko jende-pilJa. zetozen daneiri erakusten. esan dizudan bezela. Orduan bere ikasle danak joan ziran andik igasi. etsaientzako ere bazuen Maisu onak errukia. makil. eta jo zuen bere ezpataz lenen zeukana onduan.

Illunpe artan ondo lotuta badakarte maitasuna. bizia zunik etzan ikuste ixil kaleak barruna. Ixil-ixilik badaramate jendea oar etzedin. bere munduko azken orduak bukatzen ari baidira. Judasen berri jakin orduko. ondoan izarrak dantza. Baña etzeuden loaren mende Jerusalenen guziak. bada ez bada. ordurako gaberdia zan ta iñor etzegon begira. gu salbatzeko Jaunak asi du bere nekaldi garratza. abisatzera bazekartela lotuta Maisua laxter. ikasi nairik mendi aldetik etortzen ziran berriak. izara utziz larru gorrian ezkuta zan ilIunpean. danen atzetik ta estalia izara txuri batean. Jesus laxter bazekartela ta Sanedriñerako dei ka. morroiren batzuk ixilka ibili ziran aterik ate eta karrikaz karrika.\}\ Gora igo zan bidean bera dakarte Jesus errira. IS I Illargi betea zeru goian. apaizetara etorria zan Judas etzebillen alper. bestela etzan antxe izango atsegin. ilIuna. Bazekiten danak etzegola jolasterik Jesusekin. bere diruaren maizter. batzarrean bilduta an zeuden larri apaiz nagusiak. Oek kalera jetxi aurretik ixilka. illun-semeak illunpean nai zuten beren lana egin. Jerusalenek zoritxarrez ez du ezagutu eguna.) Uri aundia ixilik zegon loaren mende. Anasen aurrean I Il). beren etsaia ekarriko ote zuten bada gudariak? 274 . txakur batzuen urrungo zaunka. danak etziran bilduko baña bai mordoskatxo polita. Lengo lagunen igasi noski. Etzan Jesus geiago igoko andik Olibat mendira. Guda-mutillak eldu zioten berari uste gabean. zoragarrizko arratsa. I I g\. olibo xarren itzalen mende Jetsemaniko baratza.I 1 Baña norbaitek jarraitu zion ixilik bere bidean. bazterrik bazter.

sinagogetan. esanaz berari: "Orrcla erantzuten al diok ik apaiz nagusiari?".1840 Lenengo. onen ederra egitearren egin zuten ori dana. gaizki erori zaion Jaunari. 1~41 I Sendi batean zegon aspaldin ango apaiz nagusitza. Onek etzeukan gauza oietan eskubiderik sartzeko. Egokia ta zorrotza J aunak eman zion erantzuna. onek emana indartsu. iseka. Etzan ordea urte artako apaiz nagusia Ana. Aitagiarreba eta suia biak txandatuz dabiltza. 275 . oiek esango dute zer dan neri entzuna". judu guziak biltzen diran lekuetan. baña Anas zar ta billau onen eskuetan zegon giltza. IH43 Eskubiderik batere gabe. Anasen morroi maltzur bat zegon bertan Jesusen zaindari. no ski Kaifasek nai zuelako onen eder egiteko. eta gutxigo oraindik ari zer zebillen esateko. nagusiaren eder egitearren. gero ea zer zun erakutsi. Anas maltzurrak eskatu zion danen aurrean Jesusi ikasleen berri lenen. tratu gaiztoen artean Jesus laztana. "Dan en aurrean jarduna naiz ni erritarrakin izketan. erantzun zion kejatsu: "Baldin nik oker itzegin badet zertan erakuts zaidazu. beldurrik gabe. Morroi txarraren masallekoa. Oieiri galde. ez naiz iñontxo ere oraindik ni jarduna illunpetan. zuzen itzegin badet berriz nik zuk zergatik jotzen nazu?". Zertara zatoz neri galdezka? Zer da j akin nai dezuna? Askotan entzun didan jendea ez dago oso urruna. ez baizan apaiz nagusi. irain. Jesusek etzun erantzun gabe sudur sartze ura utzi. orduko apaiz nagusia zan onen sui Kaifas murritza. jetxi zuteneko. 1842 1 Oni eraman zioten bada Jesus. beti irakatsi det agerian jauretxe. guda-mutillak zuten eraman Anasengana. kupirik gabe masalleko bat eman zion Maisuari.

Neskameak ere aruntz-onuntz etxe barruan ugari. ondo itxiak zeuzkaten ango sarrera eta zuluak. guda-mutillen erdian ixiI gizon-iltzalle-modura. Jesus ekartzen zuten orduko epaitu nai zun batzarrak. Gorroto gaiztoak asetzeko orain badute aukera. otza baizuten arratsa. kargu artzeko baimenik gabe ara urbiltzen zanari. Danen aurretik eraman dute auzitegiko barrura. an dator Pedro ate aurrera lagun batekin. itza ta putza. epai zorrotz bat egitekotan bilduta dauden lekura. 276 . zearka eta ixilla. IX'. Izketa narrats. errugabeko gizon gazte bat iltzeko zeñen azkarrak! Pasea bazan ere gaberdi. andik igesi etzezan egin zainduko zuten juduak. erdi mozkorren jolasa. Guda-mutil ta morroiz beteak Sanedringo inguruak. bere burua arraiskatuaz Maisuaren berri billa. umilla. ¡:-ISO 1!i:14 Jesus zekarten berria no ski bazuten batzar-buruak. Sanedringo aiton zarrak. bere itzalaren ere beldur len ain arro zan mutilla. Ate aundiko sarrera zaintzen iru-Iauren bat gudari. Eskuak ondo lotuta orra Maisu beldurgarri ura. Jesus ekartzen zuteneko zai guziak denbora pasa. Anas maltzurrak utzi orduko badakarte batzarrera. guda-mutil ta morroi-taldea berotzen ari zan lasa. ainbeste aldiz lotu naiean ibil diranen aurrera. Jesus Sanedriñean IK·j'l IK~J Gau artan ondo eme zebiltzan illunpearen indarrak. aurreragi sartzen bazan nola gero onikan atera? Lotuta laxter biali zuen bere suiaren etxera. eten gabean buru ematen ango artu-emanari. berri onak zirala-ta bera patxaran lo egitera. sanedrintarrak urrikaldu ta ez dute egingo atzera. I I Etxeko barlan sua piztuta.IX4í\ IX52 Bada ez bada Anak etzuen pasa nai ortik aurrera.5 Aien atzetik urruti xamar.

uen artcan daramazutcnjarduna'I". irugarrcn bal.'1 liste gabean kale-erlzelik urbil zilzaien laguna. baña etzan czaguna. 277 . "Baña zcrgatik daramazutc UiTen kopcta illuna'! Jakin Iiteke 7. iztun ederra.

¡¡-¡60 Apaiz-buruen ezaguna zan ikasle bat zun laguna. "Or dagon Nazaretar Jesusena". Iñolaz bada galdu nai zuten onean edo txarrean. "Zeñen lagun dion?". gure Pedro beste morroien tartean nastu zan. I 1861 Etzuten bada beren bistatik galdu nai kankallu ura. I Arrats otza zan. Pedro. Beste neskame batek ikusi zuen non zegon urruna Pedro jarrita. "Ez naun" erantzun zion ixilka neskameari orduan.I K:. laxter oartu ziran guziak etzala ango ezaguna. indartsua ta aren kopeta illuna. zorrotz galdetu zion: "Zu ere etzera orren laguna?". Ez diñat oraindik nik aditu orren izena". Gizon kankallu.(. etzegon-eta bero. Arro-kankallu izanagatik. Batzar-Iekura beti begira aren bekozko iIIuna. "Ez naun. Eta kanpora abiatu zan ate aunditik txuxena. sutan berotzen. begira zeukana sar zan ezkero: "Aizu. Ikasi nairik zertan bukatzen ote zan ango batzarra. laxter urbildu zan su ondora. Eraso txarra pasa zalako gizona lasai xamarra. morroiak zeuden lekura. su ondoraño aurreratuz. beste edozein bezela. bakar-bakarrik aien erdian etzeukan alderdi txarra. atezaiari onek eskatuz sartu zan Pedro barruna. 278 . morroi lizunen ondoan berak lasai egiten zun parra. neskaren onduan. kankallu: orren ikasle ez ote zaitugu gero?". etzun bere ezaguna. ainbeste aldiz atxitu nairik ibil ziranen aurrean. Jesusek aistin ezan ziona etzeukan no ski goguan. bere aurkari lekuko batzuk ekarrita indarrean. I 1 Bitarte artan bere Maisua an zeukaten batzarrean. Urbildu zan neskatx bat. nork aginduta sartu ote zan Kaifasen etxe barrura? Urduri xamar. orduan jo zun ollarrak lenen kukurruku bat ozena. beldur ta daldaraka zeguan. zerbaiten billa ixpi zebillen modura.

Arritu xamar begira zegon batzar guziko jendea. "Jainko biziaren izenean -zion gorrotoz beteaesaiguzu zu al zeran Kristo. Len bezin ixilla geratu zan entzun ez balu bezela. gezur kontari sartu ziranak ez baizetozen batera. Etzun balio. Ara zer diozutedan: aurki ikusiko dezutela Giza-Semea odei gañean Jainko-Semea bezela.1864 I X(¡i': Lekuko asko urbildu ziran apaiz-buruen aurrera. Indar gabeko aitormena zan ez baizetozen batera. 1867 Judu-erriko aundizkienak osatzen zuten Sanedrin. Gizon-eskuzko ez dan berri bat jaso iru egunera". I Urbildu ziran bada laxter bi lekuko Sanedriñean: "Entzun diogu: Bota dezaket eliz au nai detanean. aundi-zalea. Kaifas maltzurra zan bada urte artako apaiz nagusi. nolanaikoa etzan Kaifas apaiz-buruaren aserrea. olakoetan batzar batera biltzen ziran alkarrekin. "Bai. diruz aberats eta sinismena gutxi. erriko gora-beretan auek zegiten autsi edo egin. alaxe naiz -Jesusek bizi erantzun zion berela-. 1866 I Beste batzuek ere zutituz egin zuten aitorrera: "Bota dezaket gizon-eskuzko eliz aundi au lurrera. Baña etzuten gauza garbirik aien aotik atera. bere Aitaren eskui aldean exerita datorrela". 279 . orduan danen aurrean berak galdetu zion Jesusi. Arrokerizko galdera zital au bota zion berela: "Zergatik zaude buru-makurka ixil-ixilik orrela? Ez dakizu zure aurka ainbat kargu botzen dituztela?". Lekukoen esanetan etzun pulamenturik ikusi. IRil:. maisu ta parisaitarrak zarrak nasturik auekin. ta gizonak egin gabeko bat jaso iru egunean". J aungoikoaren Semea". Apaiz. etzetozen bat biak beren esanean. Jesusekiko gorrotoz berak zekitena esatera.

280 . neska!". Izkuntzak ere salatzen zaitu. I I!lN Pedro igesi zijoan. erabakiko zuten noiz nola Jesusi kendu bizia. Erantzun zion purrustadaka: "Nor dan etzekiñat. Zer derizkiotzute?". morroi zar batek galdetu zion orrela: "Orren ikasle augu noski. Au gertatu ta andikan laxter. Pedrok Maisua ukatu IU¡ 1W7X Bitarte ortan larri zebillen gure Pedro buru austen. goiko baratzan nik ikusi baizaitut zu. galilearra aizela". Pedrok as arre erantzun zion lepo-zañak lertu-zori: "Agon ixilik! Nik etzekiñat nor dan ere gizon ori!". "Iltzea zor du!" danen erantzuna. Etxe barruan zebi1tzan danak ar zuten beren tartera. andik -emendik txakur goseak ekin zioten batera. "Etzekit nor dan" erantzun zion biraoka Pedrok sutsu.Ign liPh Soñekoak urratuz. berriz goizean biltzen zanean beren Sanedrin guzia. bada. 11\73 J Eriotz-pena eman zioten. Ango morroi ta neskame danak ondo dantzarazi zuten: "Aietakoa zera zu ere" besterik etzan entzuten. motel. Pedrok bazun naiko kezka. Malkoren lengusu zanak: "Egia. gizarte gaizto ura utziaz bakardadeko pakera. aien artean sartua zan ta etzioten joaten uzten. beste batek esan zion berriz gero. gure Pedroren gaubela garraztearren. baña ez baizan osoa bildu beren batzar nagusia. ezin ukatuko duzu". bukatu zuten auzia. nai zuen andik atera. ik itz egiten dekan bezela. Abiatu zan berriro ere bazterrik bazter igeska. Neskame batek eraso zion irriparrezka Pedrori: "Oietakoa zera zu ere eta onuntza etorri?". ezin ukatu ezake. neskame batek galdetu zion Pedrori irriparrezka: "Zu ere orren laguna zera". oiuka asi zan Kaifas aizuna: "Zertako ditugu lekukoak? Orra or birao astuna! Zerok ederki entzun dezute aurrean bota diguna.

Eskuak ondo lotu ondoren eraso zioten joka. Morroi mozkor ta ajolagabeak. etzekila nor zan ere bota zun biraozko arre na. Jesus morroien mende IR83 1 Aundizki danak aldegin zuten. 1881 IXS'i Sanedrintarrak aldegin zuten. orduan gogoratu zitzaion Maisuak aistin esana. an etzegon errukirik. etzan goiz arte batzarrik.1880 I Rg4 Estu artu zuten gure Pedro. 18R2 I "Irutan ukatuko nauzu gaur ollarrak jo orduko bitan". Burua makur. dana ixilik eraman bear. etzeuden oni pakean uzteko. negar egiten zuen errollak egiteraño begitan. jolastu nairik urbiltzen ziran txandatuz Jesusengana. ixilik Jesus otxana. egin zuten beren lana. 281 . deabrua bitarteko. etzuten itxi begirik. Txanda bat pasa orduko. Jo ta ala zioten: "lgerri zuk ea nor dan jo auana!". iltzeko zegon zigortuari ere ez utzi geldirik. oni ezertan lagundutzeko etzuten izan indarrik. banan-bana. arrats guzian jolas. Morroi mozkor ta galdu batzuen eskutan Jesus bakarrik. ollarrak laxter jo zun bigarren kukurrukua ozena. Andik aurrera ere ollarra entzuten zuen guzitan. Bakar-bakarrik an geratu zan bere etsaien mendeko. Gero begiak estaliz jarri. masallekoak eten gabean ta txistu zikiña bota. Bitarte artan begiratu zun errukiz Pedrorengana. aurretikan. ondo lotua bazeramaten bestera Jesus otxana. danen mendeko zebillen Jesus. Arrats guzian etzan amaitu morroi mozkorren irririk. dana barkatuz. Pedro're nonbait ibiliko zan ezin agortuz negarrik. Jainko-almenak ezkuta zitun nai zutena egiteko. berriz. nastu zitzaion barrena. etsaiak berriz erronka. kanpora erten ta gau guzian negar egin zun egitan. Danak nai zuten berena egin ura zan danen pelota. Ta zin egiñaz ukatu zuen Jesus beraren izena.

Astindu zuten Maisu otxana burubeko bat bezela. I 1 Bart artutako erabakiak aztertu ziran aurrena. zuek diozute. arrats guzia esna pasea. alare andik ateratzea Jesusentzat atsedena. nik galdetzen badizuet ez det erantzunikan espero. Zuzen edo oker gauz bat nai zuten: Jesus beraren odola. oñazez pasea gaurik geiena. erria konturatu ote zan zan beldurrak estu xamarrak.I 1 Orduak eta orduak pasa zituzten danak orrela. Berriz batzarrean I I Atseden bikain baten ondoren berriro sanedrintarrak batzartu ziran: apaiz nagusi. Nolanaikoa etzan izango Maisuaren eramana. igesbiderik etzeukala arek aien eskutik iñola. Maisuak ondo zekin alperrik zala. egiña zegola. Badakit alare ez nauzutela aske bialiko gero. "Aski da ori. oroi gaitezen itzala baizik ez dala emen esana. Eraman zuten bada Maisua ondo lotuta aurrera. birao egin du" zioten danak batera. Jesusek garbi erantzun zien. eta iltzeko erabakia artzea zuten urrena. 282 . "Ez didazute sinistatuko egia esan ezkero. eguna etzan etorri berela. I Danak batera: "Beraz. Giza-Semea Jainko-eskubira exeriko da gaurgero". onentzat etzan besteentzako bezin alaia gaubela. Jesus deitu zuten. 1 111')\ Mingañak ezin konta lezake gaur artan gertatu zana. aspertuxea zegon. erru gabe izana etzion gorrotoari ajola. ala naiz: esan dezutena bera". Jaungoikoaren maitetasunak gugatik egin zuana. Eta berriro egin zioten bart egindako galdera: "Jaunaren izenean galdetzen dizut: Mesias al zera?". Jesusen lanak bukatu nairik oso zebi1tzan azkarrak. parisaeo eta zarrak. Sanedringo batzarrera. etzuen egin atzera: "Bai. orduan Jainkoaren Seme zera?".

1898 I Adiskideak alkarnatuta an zer egin ta zer esan. etxe aurrean biltzen zalarik. gezur kontari etzetozela garbiro ikusi zezan. Baña etziran aurrera sartu. kanpotik zeuden begira.iI Orduan ere gaurko antzera. baña onartu bear zun ori erromatarren auziak. jaurleak aurrera pasatzeko agindu zien orduan. jaurlearen jauregira. gordean dana. ezkutuka. mutur illuna zeukan jaurleak noizbait azaldu zanean. Pilatos zuten beren jaurlea. Txutitu ziran bada berela ango batzar nagusiak. Jesusen adiskideen beldurrak. erne zebillen judua beren lanean. arro xamarra ta egoskorra. banan-bana. juduentzat etzan ona. Jesus galtzea nai zuten aiek bildu ziran alkarrekin. kezka gutxiko gizona. Jesus artu ta Pilatogana joan ziran andik guziak. Zesar-en ordez zegona. Asarre xamar azaldu zan ta Pilatos eskalI-buruan. Pilatosen aurrean 1897 1'1I. gizona beti da berdin. Etxerik etxe jardungo ziran bata besteei otsegin. 283 \ . Atzerritarra ta zapaltzalle. Oso goiza zan. Jesusen aurka erasotzeko. goizerako utziak. zeru ta lurren Jabe zanari epai egingo ziona. Jesusen etsai-moltsoa lendik joateko parte emana. Baña etzegon alako presik auzitegi barrenean. 1899 I Ixil. Eraman zuten Maisua gizon aul aren auzitegira. eraman zuten ondo lotuta andik Pilatosengana. aien eskera Jesus iltzeko Pilatos makurtu zedin. danen iritzi eta eskeak berdiñak zitezen izan. Gizon eder bat ondo lotua zeukaten beren onduan. jendetza gaitza ikusi zuen itxogiten inguruan. Erromako jaurlearengana baño len erabaki zan. beren jendea bildu eraziz jauregi aldamenean. orrela sal duz beren buru ta aberria atzerrira.1896 1900 Eriotz-pena eman zioten bart.

danak batera erantzun zuten sutsu. auzitegira sartu zan gero sar eraziz Jesus ere. Ain salaketa astunik etzun Pilatok entzun beñere. 1')10 Banan-banaka bildu zuten sail artan gorrotoa dabil. 284 . eror ez nadin etsaien atzaparretan. errege zera?" Pilatok. erantzun zien: "Epai zazute zuen legeen araura". ez genun ekarko dagon lekura". "Zuk diozuna: errege naiz ni -zion Maisuak benetan-. baña nere jaurgoa ez dago mundu onetan". apaiz nagusi. 1'JO:'> 1'109 Juduak laxter ekin zioten oiuka balkoi-burura: "Gaizkillea ez balitz. Jaurleak zerbait usandu zuen. egi-maitale diranak entzun nai dute nere berria". Besterik gabe galdetu zion: "Egin zadazu mesede: ea zu zeran auek salatzen duten juduen errege". baña ez emengoa.1904 190íl Juduen legez orbana baizan sartzea jentil-etxera. Zer egin duzu?". Pilatos bera nazkatu xamar erten zan balkoi-ertzera: "Zer dezute orren aurka?" egin zien lenengo galdera. oiu ta iskanbil: "Ezin gentzake. etzun gogozko lan ura. "Norbaitek esan al dizu ori edo zuk zerez diozu?" erantzun zion Maisuak eta Pilatok berriro sutsu: "Nolajakingo det zure berri? Ni judua ote nauzu? Zure erritarrak ekar zaituzte nigana. alegia. Errege nauzu ta ortarako naiz mundura etorria: egiaren aitor egiteko erakuts zer dan egia. bes tela nere morroiak armetan altxako ziran. irakasle ta parisaitar danak nasiz: "Dana nasten du Zesar-i zerga ordaintzea galeraziz. Pazkoa laxter zutela ta ez ziran ausartu sartzera. Errege. 1<)0(. "Beraz. ta bera Kristo errege dala erriari adiraziz". Jesusek: "Bai. 1')117 1')11 Berriro danak ekin zioten eroen gisa karrasiz. legetan iñor iltzea ez baizaigu zil". adieraziz zer eriotzez nai zuten gizon ura iI.

1914 191X Baña juduak oiu ta orru zegiten danak karrasiz: "Ez da gelditzen bazter guziak iruzurtu eta nasiz. 1915 Pilatok etzun eskurik sartu nai Jesusen epaiketan. 1'1 Jakin zunean Pilatogandik Jesus ara zekartela. etzirudin entzuten ere zuenik. Semeak ere ongi bete zun aita zanari ikasia. Jesus onengan eraman zuten Pilatosek igorria. 285 . etzun itzik erantzuten. gauz berriak erakutsiz Judea alde auek barrena. garbi esanaz: "Baña onengan ez det arkitzen obenik". aren urrengo erregea zan au: Erodes bigarrena. Maisua ixilik. Galileako errege zan au erromatarrak jarria. bazkari eder baten ondoren Joan Bautista il zuena. Aiek salatzen ari zaizkion artu gabe atsedenik. aspaldidanik atzerritarren mende baizegon erria. amaika gizon gizarajori kendu bazion bizia. Pilato bera arritzeraño: "Ez al dituzu entzuten apaiz nagusiak zuregatik nola esaten dituzten?". Onen aita zan Belen aldean aurtxoak il erazia. Jerusalenen Pazkotan baizan au ere egun aietan. aundizki eta adiskideak deitu zituen berela. Onen aitari eman zioten Erodes Aundi izena. orduko Jesus errugabea galdu naiean asia. eliz nagusi. sinagogetan. Asko bezela Pazko-egunak ospatzera etorria. Baña ixilik zegon Maisua. 191(. Erodegana biali zuen zuzen orduantxe bertan. 17 1913 Kargu txarrenak esan ta esan.1912 Erodesenean "Zer da egia?" galdetuz joan zan andik kanpora zuzenik. Galileatikan asiz". etzioten txandik uzten. uste zuen aren bizkar naiko parra egingo zutela. au berpiztua zalako Jesus ikus nairik zebillena. jakiñik Jesus galilearra zala poztu zan benetan. Jesus ar nai zun befe etxean azti gaixo bat bezela.

Erodek deitu zun maitekiro aurrera danen erdira. Asarre omen ziran Erodes eta Pilatos zitala. bañan alare etzun azaldu onekiko errukirik. Erodesgana badaramate Maisu igerle entzuna. berriz. kaleak barruna. Bere ondoren apaiz-taldea. Jesus ixilik. Pilatok uste zuen Erodek bukatuko zula lana. Jesus galtzea nai zuna. "Naspillatzalle bezela ekar didazute au onera. ez baizan bere etsaia. egiñik ainbat galdera. etsaiak. ixil. Txuriz jantzia ta parregarri badoa Jesus apala Pilatogana. aren aotik etzan itzikan atera.Ondo lotuta. orretxegatik biali zuen Jesus erregerengana. Jesusi esker etsai ziranak adiskidetu zirala. Pilatogana biali zuen berriro txuriz jantzirik. apaiz-buruak bere ondoren dirala. amorratuta zebiltzan etsai aiek beraren aurrera. edozertako etzana. Ari zer zion? Askatuko zun. Gogo txarretik bederen deitu zitun guziak batera. Etsaiak. guardi artean. Burugabea zala ura ta Jaunak alako irririk. Baña berriro an ikusi zun lotuta Maisu otxana. Erodes jaunak egin zizkion ez dakit zenbat galdera. 1 I Sartu zan bada Jesus txut-txutik erregeren jauregira. berriz. antxe zeukala bere doaiak erakusteko aukera. Jesus eta Barrabas 1 286 . ez diot txarrik arkitzen oni. etzuten galtzea nai egokira. pasako zuten bere ustetan ordu erdi bat lasaia. arekin itz bi egiteko're orra etorri garaia. kezkaz. berela danak jarri zaizkion beren aulkitik begira. otso arnorratuen erdian. ekin zioten oiu ta oiu batera. ongi-etorri bat eman nairik zai-zai errege lizuna. etzion onek ere arkitu zigortutzeko gaizkirik. 1 Bere aundizki danak bilduta zegon errege alaia.

biali. baña benetan ariña zan. presoren baten askatasuna Pilatori eskatzera. juduen atzaparretatik nai baizuen Jesus askatu. 1929 Judu artean bazan oitura. ezagutu zan txarrena. asi ziran bereIa gizalde tartean. Iñondik ere salbatu nai zun. onekin Jesus saIbatutzeko bazeukan itxaropena. etzuen gaizki pentsatu. Ondo bazekin Pilatok Jesus errugabekoa zaIa. ta bekaizkeriz i1tzeko asmoz ain presaka zebi1tzala. Pazko-jaiak ospatzeko. Barrabas aske utzi ta Jesus aurrera bota zezaten. Eriotz-penik ez du merezi ikusten degun moduan. ain zun borondate argaIa.1928 Dakizutenez Erodek ere ez. egingo zun egiñala. nai zutena. Gizataldea urbil zan. Pilatoren emaztea urbil zan onengana eskaka: "Etzaite nastu zuzen orrekin. aske lagata. azterturik luzaruan. Barrabas zeukan izena. amets gaiztoak egin baiditut bart gizon ori dala-ta". bada. auzitegi-bazterrera. I (nI I KartzeIan zeukan atxiIotua. balkoi gañera Barrabas eta Jesus zituen atera: bi aietatik bat. Igo ziran ba auzitegira PiIatori eskatzeko kartzeIan zegon loturen bat. jai aundi orren grazi bezeIa presoren bat askatzeko. gorrotoa zebillen nagusi eta etzuen asmatu. ez dio txarrik arkitu ainbat galdera egin onduan. 1930 Pilatos ustez buruz zebillen. Matxinadan beste batzuekin gizonen bat il zuena. nai zutena aukeratzeko. beldurgarria omen zan oso. Argatik gizonik gaiztoena ortarako aukeratu. aurrean zeuzkaten gizonetan nor aukeratu esaten. 287 . Kanpo aldean asi baño len apaiz-buruen zarata. banaka nas ten. Apaiz-buru ta parisaitarrak beldur gaiztoa zeukaten. aske zezaten aukera. zigor gaizto bat eman ondoren askatuko det orduan".

1')17 1<)41 "Zer egingo det zuen errege Jesusez?" zien galdera. Eta aurrean zegon jendeak oiu egin zun gogotik: "Barrabas nai degu askatzea. erdi lotsa. ango zaratak beldur gaiztoa sartu zion biotzera. jarri da aien naiera. eraman zuten andikan txuxen zeukaten zigor-Iekura. zuengan bedi orren eriotza". ura ekarri eraziz cta eskuk garbituz diotsa: "Ni ontan garbi nago. bere ondoren guda-mutil-sail osoa bildu zan ara. erruki-izpirik ez baizan sartzen biotz legor aietara. ala zan jendearen eskaera: askatu nai zun errugabea kupi gabe zigortzera.1'))(') ]')40 Ustez Pilatos ondo ari zan. Pilatok balkoi gañetik ostera. kendu beste ori ortik!". gañetik bera txeatu zuten berak nai zuten modura. Oitu bezela txeatuko det aske dezadan igorri". Odol gorritan sar zuten andik auzitegiko badara. Pilatok zeuzkan guda-mutillak ar zuten beren eskura. eta goibel. Berotutako beko jendeak oiu egin zun batera. Berriz jendeak oiu egin zun abots batean ziola: "Gu ta gure se meen gañ eror dedilla orren odola!". Pilato aulak amor eman du. Jesus arantzaz buruntzatua I<)\<) Antz eman zion entzunik ango jendearen zarat-otsa gauza okertzen zoakiola. Zutoi zar bati eskuak lotu. Jesus askatu nairik. ala baizuten oitura. Jendeak gero ta indartsuago: "Kendu! Gurutzera ori!". Bazirudin jendea deabru txarrak artuta zegola. asmatu zun oraingotik. gorrotoz itxu: "Ken ori ortik! Gurutzera! Gurutzera!". errugabeko bat illagatik etzien asko ajola. Barrabas aske utzi. Jesusen bizkar egingo zuten nai aña jolas-algara. 1')11\ 19-[' Aula zalako buruausteak zetozkion Pilatori: "Eriotz-pena merezi dunik ez dio egin iñori. galdetu zien: "Nor nai dezute askatzea biotatik?". 288 .

Oñaze-miñez auldua zegon. juduen errege" esanaz belaunikatuz lurrean. zegon bezela ain lotsagarri jaurle beraren eskutik. Lotsagarrizko zigortze ura etzan oraindik amaitu. Alare errugabeko batí ainbeste supri arazten. deabru aiek ipiñi zuten errege baten modura. txistu tiraka ta kañaberaz buruan jo indarrean. danen aurrcra. 1945 I Bizkar gañean jarri zioten zokoan zegon purpura. artuta zigor-Iekutik. txutikan doi-doi belaunak. txarragoak ikusteko zegon Jesus. danen erdian ixilla. berriro eskal-burutik. zigortzalleak gogoz baiziran ura txeatzen jardunak. bere burua txut-txutik. Atera zuten Jesus kanpora. Jesus ixilik bazegon ere sortu zuten iskanbilla. 1947 1 Guda-mutillak jolas-algara. laxter iltzera zijoan batí lasai utzi bearrean. alare jolas egin nai zuten arekin gudari aizunak. Erten zan bada berriz Pilatos danak ikusi zezaten. otxan-otxana. 289 I . zigor guziak baño aundigo zan Jesusen eramana. "Ona emen gizona" 1946 I'J'')I) Aulki batean exeri zuten jazkera artan jaun umilla. Azken mugaño irixteko prest. dana pakean supritzeko prest. beti bezela. Bazter batean billatu zuten kañabera bat eskura. ez balute deitu. Aren oñaze aurrean etzan aien biotzik kupitu. Ekarri zuten bada berriro Jesus Pilatorengana. txandaka bere aurrean: "Agur. arantzazko koroi mingarri bat sar indarrean burura. edozertako etzana. erruki gabe. aula izaki eta ez dio askatasunik ematen. errugabea dala ari da bein eta berriz esaten. Guda-mutillak erdi mozkorrak eskubi-ezker urbilla. gizon-itxurik gabekoa ta joka txeatua dana. ekin zioten jolas txarretík ere etziran gelditu.1944 Bizkar guzia odol gorritan zedukan oraindik Jaunak.

urteen buru zulo sakona egiten du arkaitzean. berena zuten auzia: "Guk badegu lege bat aspaldi asaba zarrak utzia. josi gurutzean. ez etorri neregana".!'i:. Zesar-en etsai azalduz Jesus errege baten antzera. baña etzion erantzun ere. Besterek ez dun zerbait arkitzen baidio. burua txutik. ! I Pilatok. Pilato jauna ikaratu zan pentsakizunez serio: "Ala ote da?". bere betiko modura. Bizkar gañean trapu zikin bat. jentil izanik. kañabera bat zitori. an zegon 1gerle ona. zeru ta lurren erregetzako aukeratua zegona. Jainko-Seme dala dio berak. geiegi amor emana: "Ementxen zuen aurrean bertan galdetu diogu dana. josi gurutzean!". gizon aparta zan ura. arpegi eder artatik bera gel di tantaka erori. Jainko-Semea ote dan zaio burura. Erruki-tantik etzan sartutzen judu aien biotzean. Ordura artean saiatu ziran Pilatos iruzurtzera. nazka-nazka egiña. Non dago onen orbana? Artu zerok. 290 .! 19)6 Buru gañean arantz-koroia. Aren berdiñik etzun ikusi. Baña ez diot txarrik arkitu. ! Ixil-ixilik. Pilatok zion danen aurrean: "Zuen erregea ona! Zuek iltzera ekarritako ura nolako gizona!". Orrentxengatik il bear degu gurutz batean josia". "Jainko-Semea dala-ta bera birao gaiztoa dario. birao gaizto itxusia. danak batera eskatu zuten: "Josi. erririk erri zebillen gizon ongille ura al da ori? Juduak arro erantzun zuten. legea degu. odola zerrendan gorri. Zergatik orain egia garbi bota diote aurrera: birao-esale gisa eraman nai dutela gurutzera? 1')'vl 1 Urak tantaka-tantaka bere betiko eroritzean. orrentxengatik nai degu gurutzera io". "Nongoa zera?" galdetu zion sartu eraziz barrura.

291 . Besoak jasoz ta bcdeinkaluz polliki gora la gora. bosteunak artu berc aurreall.Esan bearrak arnai ondoren crarnan zitun kanpora. danen bistatik ezkulatu zan JeslIs betiko zcrura. Betaniako ondora.

eskeñi zuen iltzeko. 1%:'. aula izaki ta amor eman zun. agintaritzan goiko Jainkoak baldin jarri ez bazindu. "Ken! Gurutzera ori!" entzun zan eundoko burrunda-otsa. aula izaki. etzun egin iskanbillik. zetorrenari bizkarra eman. etzun nai buruausterik. Erromatarren eskutik orain izango zuen azkena. etzuen egin oiu gaiztorik. beren gorrotoa osatzeko. berriz. Arkumetxo bat bezin otxana. "Zuen errege josiko al det?" zion maleziz beterik. aren salatze txarrik gabe ar zezaketen atsedena. Kalbariora 1961 191>7 Entzun zuneko Pilato jaunak juduen oiu zorrotza. Iltzeko eman zien orduan.lhO 1%·:1 Pilatok bizi diotsa: "Neri ez didazu erantzuten? Zu gurutzean josi erazi edo zu lokabe uzten. nerekin zertan agindu. ¡()(d 1<)ü:. Artuak artu. I%ú Ordu ezkero beldur. bestela etzun galduko errugaberik. Apaiz-buruak lasaitu ziran. Aren etsai da bere burua errege egiten duna". Argatik zugan ekarri naunak oben larrigo egin du". ainbat umil zitunari eman zioten eriotz-pena. iritxi zuten berena. 292 . Jesusek bere burua. etzuten izan kezka-izpirik beren erria saltzeko. Aiek erantzun: "Ez degu iñor Zesar beste erregerik!". Ain gutxi berriz atzerritar bat beren errege artzeko. ez. Epai-aulkian exeriz: "Ona zuen errege!" diotsa. buru makurtuz ixillik. jausi zitzaion biotza. egiñak egin. ala diotsa: "Etzenduke. bidean jarri erdillik.I (. Arrokerizko itzak entzunik Maisua etzan ixildu. laxter entzun zan judu maltzurren oiu karraxi aizuna: "Ori askatzen duen jaurlea ez da Zesar-en laguna. nere eskuan dana dagola ez ote dezu ikusten? Apaiz-buruen salatze ori ez ote dezu entzuten?". Jesus maitea umillik. Pilatok askatu nai zuen Jauna. Apaiz nagusi maltzurrak.

bere etsaiak bakarrik biJdu zituzten aldamenean. erromatarren guda-mutillak ziran orduan nagusi. gudari zakar aietan iñork etzun arkitzen grazirik. bada. Ar zuten. onek Jesusen gurutz astuna aidean. ezin ordea Jaguntzik egin zezaioteken Jesusi. Laguntzallerik etzan agertu. 1971 Atze ta aurre lantza ta guzi ez dakit zenbat gudari. berandu zanean. apaiz-buruak ere an ziran alai-alai ibilkari.196X I Atzerritarren gain geratu zan. Gurutz-burua sorbaldan eta atzea berriz lorrean. guda-mutillak. oiu ta isek gaizto artean laxter ziran gallurrean. 293 . nai zuten aña isek egiñaz eziñik doan Jaunari. an etzegon errukirik. neketan gora zijoazenak Maisuaren baztarrean. lagunak ere azaJdu ziran noizbait. eta berriro geJdi-geJdirik jar ziran mendi-bidean. laxter ikusiko zuten iltzen gurutz batean josia. Zerbait eskeñi nai zionari sartutzen utzi ain gutxi. Beren naiera jardunak ziran etsairik gabe Janean. atera zuten gurutz astun bat bizkar gañean jarririk. Guda-mutillak oartu ziran bide gora auJ xamarra zijoaJa Jesus ta bazuJa Jagun on baten bearra. ajoJa aundi gabe iltzera zoanaren naigabean. juduak galdu zuten arengan beren aginte guzia. Eriotzera eraman zuten Jesus goizaren Jenean. Baña alare kontentu ziran irabazirik auzia. Orrentxengatik eman zioten Jagun bat gizon azkarra: baratz batetik bera zetorren Simon Zirineotarra. Andik emendik urbiJdu ziran Jagun batzuk zer ikusi. Purpura zarra kendu ta bere soñeko xarra jantzirik. 1969 n Ar zuen. etsaia berriz ugari. aien eskutan utzia. txistu ta buJtza juduak eten gabean. Jerusalengo emakumeak 1970 Beste bi gizon ere baziran gurutz bana bizkarrean. bada. Birao ta isek.

Jesus gurutzean 1'J'7'l l'ltn Iritxi ziran urkamendira Jerusalendik aldean. Muñoak. beldurrak noski. Aita. nola zetozen negar ta negar Madalen baten moduan. bai. gurutzetuta il bear zuten zigortuentzat jarria. etzun bere bururik goguan. nigatik beintzat: egin zazute. "Barkatu. 294 . apal ta pakean. Murtxatu zuen. An zegon Jesus ixil-ixilik bi gaizkilleen artean. ez dakite zer dagiten" guruz-buruan bere gaizkille guzien alde maiteki otoi beruan. Ezurtegia deritzaiona. jausi gure gañera. 19T1 IlJXl "Ez negar egin. maite zutenak. ezean au badagi. Bederatziak ingurua zan zutitu zuten orduan. danak ikusi zezaten iltzen Ezurtegiko mendian. Idatziak betez jarri zuten gaizkigilleen lerruan. Isekaz ari ziran etsaien aurrean larru gorririk. Etsai maltzurrak ara-onera bere inguru guzian. eriotzeko oñaze-miñak arintzeko edaria. Jerusalengo alabak. triste zeuden urrutian.1'176 llJXO Jerusalengo emakumeak ikusi zitun onduan. mendi-tontorrak. bai. negar zuen ta zuen seme-alabentzat. ta ar itzazute gaurko nere itzak aintzat: etorko dira zuen gañera laxter larritasun gaitzak. bere aotik etzan atera karraxi ta ai-ots larririk. au esan zien orduan: An edatera eman zioten edari nazkagarria: oitu bezela. baña alare otxan. Zutitu zuten danen aurrean ta bi lapurren erdian. Urkoentzaz oroitzen zan. edan ez. 19n !9X2 Zorioneko esango dute aurrik gabeko agorrak. mendixka txiki batean. zorioneko esnerik eman ez duten bular legorrak. igarrean zer egingo du zigorrak?". etzun nai oñaze-arintzerik. irauli. une garratza. bere soñekoak erantzita iltzatu zuten bizirik. Egin negar. ardo ta mirra beazunakin nasia. gurutze gabe zijoan noski.

Au ere bada zotz egin zuten lau mutillak alkarrekin. Liburu Deunak esaten zuna orrela kunplitu zedin: "Nere jantziak banatu eta soin gañekoa zotz egin". Aien jantziak berex zituzten oi bezela lau pusketan. bere biziz gañera onekin utzi zuen zeukan dana. jende ugari oñean. gurutzeratu zuten etsaiak jira-biraka an bertan. Odol-tantoak banan-banaka. 295 . bi lapur aldamenean. josturarik etzuana. Predikalari erririk erri beti ibiltzen zuana. Ebreo. danen gañetik ageri zana. apaiz-buruak asarre ziran irakurri zutenean. oñazez i1tzen zeudenak zaintzen beren ezpata ta guzi. Jendea berriz inguruetan. 1986 ¡(NO Apaiz-buruak urbildu ziran orduan Pilatogana: gaizki idatzia zegoala gurutz-buruan agertzen zana. adieraziz zergatik zegon gurutze artan josia. Jesus isekatua II}'! Larru gorririk irurak zintzil gurutzean oñazetan. aiek baiziran nagusi. Pilatok erantzun: "Idatzita bego idatzi detana". "Juduen errege naiz esan du" idatzi bear zuana. Soin gañekoa osokoa zan. danak begira Jesusi maitasunez ta gorrotoz asko ta besteak zer ikusi. eseri ziran bada patxaran iltzen zeudenen oñetan. nori zer tokatutzen zitzaion aukeratuaz zozketan. Idazkitxo bat ere bazeukan gurutze-buru gañean. iru izkuntz oetan jarria. Bertan jarrita jarraitu zuten iñor urbildu etzedin. Guda-mutillak oituak zeuden lendik olako ¡anetan. 1')85 I "Jesus Nazaretarrajuduen erregea" idatzia. iltze zorrotzak ondo sartuak bi esku eta oñetan. Semearentzat maitetasunez Amak egindako lana. amas artzeko neketan. latin.1984 19XX Jerusalendik inguru xamar. Soñekoaren zozketa 1987 Lau guda-mutil gurutz ondoan. griegoz. apaiz-buru ta pariseuentzat naiko umillagarria.

91 Argan dekala itxaropena.1 Ikusi arren gurutze artan Jesus onaren eziña. etzuten errespetatu etsai billauak bere samiña. i jextera datorrela. Aita" entzun zan 'Ni naiz Kristoa. Ainbeste maite badu Jainkoak orain salbatu dezala. Aita" gozoro gurutz-burutik otoitza. Beste asmorik gabe zebiltzan: uraxe zapaldu naiak. igan sinista dezagun danok salba zak ire bizitza". Jetxi adi sinista dezagun J ainkoaren Semea baaiz". "Barka zaiezu. "Barka zaiezu. 1<J'Y1 Parisaitarrak ere txandatuz. ara-onera dabiltza: "lk ez al uan bada egingo iru egunez eliza? Orain zintzilik gurutzan ago beste edozeñen gisa. I()l)(¡ Etziran lege-irakasleak ere ixilik gelditu: "Ainbeste eri. Aita" zetorren gozoro otoitz apala. aukera zuten. irakasle zar eta apaiz: orduan sinistuko diagu "Erri oietan entzun diagu benetan ala aizela". gurutzetik zetorrela. Azken ordua larriagotzen egin zuten alegiña. Aita" gozoro guziak zuten aditu. Josita dagon gurutz ortatik orain ezin da mugitu. ainbeste gaixo. qQX Apaiz-buruak. ordu latz artan bazun etsaitik gorrotoak eragiña. 1<. Danak txandatuz parisaitarrak. I Lagunak gorde baziran ere ez arranetan etsaiak. ainbeste il ere piztu. 296 . orduan danak sinistatuko diogu Kristoa dala". edorrek aipatuta maiz: "Barka zaiezu. bere burua ezin salbatu. argi -ollarrak. Jainkoaren Semea naiz'. irakasleak bezela: "Amaika bider entzun diagu: 'Jainko-Semea naizela'. besteak salbatu ditu". aiek baiziran illunpearen garaiak. "Barka zaiezu. ni naiz Mesias. isekatuaz bere aurretik pasatzen ziran alaiak. Kristo bezela gu salbatzera arek bialia zala. Zarrak zioten: "Jainkoarengan uste osoa zeukala.

ikusirikan gurutz-buruan Jesus onaren larriak. gurutz-burutik etorri ziran itz goxo auek banan-bana: "Emakume. Ordu ezkero ikasle onek artu zuen beregana. bere betiko kutunak. 2001 Gaizki esaka ari zanari zorrotz begira jarririk: "Ez al aiz i Jainkoaren beldur zigor bera edukirik? Guk merezi digu. Xamur zitzaion biotza lapur zanaren otoi berora: "Gaur bertan -zion. Aien artean Ama maitea. Danak batera esan zioten agur egiñaz aurretik: "Juduen erregea aizela? Jetxi adi gurutzetik!". ta ikasle bat zegon aiekin asko maite zuna Jaunak. Jesusi jarraituaz etorriak. predikalari zebillenetan oni laguntzen jardunak. gauaz bezela mendi guzia illun-illun jartzen zaJa. Jauna. Aita" Maisuak zion biotz-biotzetik. Oni: "Orra zure Ama". eta etzitun ontzat ematen gurutz-Iagunaren itzak. Jesuseu azken itzak 2002 Gero eskari au egin zion: "Joatean zure jaurgora. 20()() Mari Madalen ta Kleofasen andrea zitun lagunak. "Barka zaiezu. Jesus onaren laguntzalleak. Eguerdi inguru xamar. gogora". ez baidik egin gaizkirik". baña ori errugabea dek. ixil. salbatu ta gu ere salba gaitzak".1999 Guda-mutillak ere kutsatu ziran eredu txarretik. Ama ikusiz urrikaldu zan benetan Jesus otxana.Paradisoan artuko zaitut ondora". IxiJdu zan gaizki esaleen mingain zorrotz ta zitala. gogor isekaz ari zirala. Baña laguna xamurtu zuen Jesus onaren otoitzak. malkotan begiak. ozpiña edateko eskeñiz kañabera txar batetik.OIH Ondoan iltzen zeukanak ere esaten zizkion gaitzak: "Mesias baldin baaiz. Gurutzearen ondoan zeuden txutik begira jarriak iru emakumezko. jetxi zan geldi mundu guzira beJdurgarrizko itzaJa. ez dek gure txarren ordaña besterik. 297 . zurekin emen iltzen naukazun onetzaz. '. or zure semea".

"Ene Jainkoa. illuna eta ixilla. Bere samiña erakuts gabe etzan ezertxo geratu. Guda-mutillak. Mingain zorrotzak mututu ziran. bakarrik daude begira. Iajexten dun". Orra eriotz-ordua. lurrak ikara. .:OOg 20L' Illunpe artan ixil-ixilik Baña Maisuak bazekin laxter aldegin zuten errira zala danen bukaera. ?OO') 2013 Ordu luzeak bazijoazten. lotsaren lotsaz estali baizan zeru gañeko dizpilla. Ta danakjarri ziran begira-begira. larri zebillen ango jendea. Berela berriz: "Dana amaitu da". larri zebillen Maisu onaren biotza. 201'1 Ortotsak orru. lO Aspergarrizko illunpe artan ta irurak bezelatsu. etzan besterik entzuten iñoiz gurutz-burutik ai-otsa. Amas estua. zergatikan uzten nauzu?". gurutz gañean iltzen zegonak egin zun oiu larrira. 298 . zer ikusi igo diran aiek esanaz: "Utzi. arkaitzak berriz zartatu. eliz aundiko estal-zapia goitik beraño puskatu. ixillune bat zorrotza. ara sartzeko baimen-eskari baizebillen eriotza . Eli. "Eli. Batek orduan ozpin mikatza etzebiltzan jira-bira. gurutz ondoan zebiltzanak jira-bira. eta geldiro bular gañera makurtu zuen burua. begiak jasoz Aitarengana egin zun eundoko oiua: "Aita nerea. gertakizunen larrira.20m :'011 Illunak artu zuen mendia. ala zioten: "Utzi pakean. lapur gaixoak ai-oska eta ixilik Jesus umilla. gurutzeratu zuten etsaiak dana bete zedin: "Egarri naiz" oiu egin zun minbera. ene Jainkoa. jendea ixil-ixil zegola eta mendia itzaltsu. etzan gutxi ikaratu. Geratzen ziran etsai banakak ikusi nai zuten illa. eman zion edatera. zure eskuetan uzten det nere gogua". ea Elias etortzen zaion jextera". lama sabactani" oiu egin zun indartsu. Eliasi deika ari da.

baña lentxego gertatu zana etzedukaten azturik. zurrunbulloz mendebala. Auek. Aldameneko bi gaizkilleak eten gabean ai-otsa. odol-zerrendaz gorritua ta goitik beraño billotsa. azaldu ere bai geroago gizon askoren aurrera. Orduan danak oartu ziran Jesus otxana il zala. besteren esku illa uztea etzan ¡zango zuzena. larri dabiltza aiek ere. guretzat berriz oparo. egun argiak uxatu zuen illunpearen itzala. damutuz zioten eun-buruak esan zuena berbera. 299 . Beretzat ez du ezertxo egin.2015 Illobi asko zabaldu ziran Jesus illakin batera. oraindik ikus nai zuten danen azkena. zer da eskatzen diguna? Bera Jainkoa dana sinistu eta alkar-maitasuna. fedez begiratutzen dionik ez dedin galdu geiago. eta lenago lagun zioten emakume-sail geiena. I Eun-buru onen mendean zeuden guda-mutillak batera. baña betea. Aurrez aurre zeukan eun-buruak. lurrak ikara. ez dute urrun eriotza. 11 dan orduko eguna sortu. Bere lagunak geratu ziran: Ama. sinistunentzat eguna. 20!? Bi gaizkilleen erdian zegon buru-makur ta illotza. Berak dun dana ematen digu. bularra joka jetxi zan ixil. mundu onetan eta bestean betiko iraungo duna. eta santu askoren gorputzak piztu ondoren atera. Egun argia ager zaneko ango jendea pozturik. tximistak dizdiz. karraxi ura aditurik: "Benetan Jainko-semea zan au!" zion biotz-damuturik. bizitz laburra. ona egiñaz igaro. Mari Madalena. 20lX Basamortuko sube antzera zintzilikjarria dago. gaixoak. arkaitzak zarta. 2016 Ortotsak orru. Gertakariak ikusitako jendea ere gain-bera. Jesus berpiztu zanean jetxi ziran Jerusalenera. damutua ta minbera. danak larri zebiltzala.

'O. bada. jai ospetsua benetan egiten zana. U ste bezeIa etziran egin gorputz illaren nagusi. aren izena betiko gaIdu zedin juduen errian. Arimateako Jose gizon zuzen ta aberats utsa. PiIatogana joan ta eskatu zion Jesusen gorputza. . . zetorren jende danen aurrean zintzilik gurutz aietan. zintzilika. Nai zuten dana egin zioten gurutz-buruan Jesusi. iI eziñez. aiek antzera antxen iI zedin Iapur bezeIa mendian. besteren batek aurrea artzeak etzitun samindu gutxi. bere begiak ikusi zuten zauritikan zerioIa tantaka-tantaka Iurreraño ur pixka bat eta odoIa. Joan ziran.Saietsa zulatzen Jesus iIIa obiratzen . ura iI zaIa entzunik jaurle jauna arritu zan ziñez. Egun osoak iñoiz pasatzen zituzten oñaze-miñez. Pazko-jaiaren bezpera. Joan begira zegoIa. pizti gaiztoak kozkatzeraño. Iantza sartu biotzera. Laxter joan ziran guda-mutillak gurutzetuak iItzera. Iarunbata zan gañera.027 OstiraIean iI zuten Jesus. ikusi zunak aitortzen du ta badaki egi diola. bein iI zanean Jainkoak etzun aien eskuetan utzi. illa zegoIako. Nikodemo izeneko gizon bat ere joan zan aruntza. gorputza obiratzeko onek eskeñi zion Iaguntza. eta Jesusi. Aien tartean nasi nai zuten Jesus ere illobian.'.wn Egun aun di a zan juduentzat.>. Lantzaz zuIatu zuten orduan. besteIa ere juduentzat jai. J aunaren esker batzuen oroipenetan. Bi gizon aiekjoan ziraIako aren eskea egiñez. ta ortarako indarrez beren zanko-ezurrak austera. Jesus gurutzean josi zuten bi gaizkilleren erdian. Ezin zitezken aiek an utzi uri santutikan bertan. 300 . apaiz-buruak jaurle jaunaren aurrera: gorputz aiek kendu erazteko PiIatori eskatzera. Bi gaizkilleak zanpa zituzten oitura zuten antzera.

Gizagaixoak ar nai zioten gauza guziei neurria. IskanbiJ aiek amai ondoren mugitu ziran atzera. ordu batzuren buruan. non jartzen zuten ikusi arte danak an zeuden begira. orduan bear zuten Iaguntza PiJatori eskatzera. Berriro joan ziran bada gora. Usai gozozko ura ixuriz ondoren gorputz danean. oraindik iñor eortzi etzan tokia. aJdamenean an geratu zan ura zaitzeko guardia. zaindu zerok dakizuten gisan". eortzitzera eraman zuten illuna baizan gañean. guda-mutillak jarri zitzaJa illobi aJdamenean. igo ziranak gurutz-bidean mendira. Dirua ere joango zan noski oitura zuten moduan. Illobi berri. 2033 Inguru xamar bazan baratz bat. ilJunpe aien beIdur-ikaraz goitik JerusaIenera. ba. bere-berean. bizi zanean. presaka xamar lanean. apostoJuak andik ostu ta gero piztu zaJa esan. 2034 Emakumeak. baietz il zaIa.2031 Eun-buruari dei egin zion Pilato jaunak orduan. Pilatok pozik utzi zien iI zala jakin zun onduan. baratz ortan illobia. "Orra or guda-mutillak. piztuko zaJa berriro iI da Irugarren egunean. Illobia zaintzen Apaiz-buruan izutu xamar jetxiak ziran gain-bera. sellatu zuten arria. GoIgotaraño. maindire aundi batean biIdu zuten. Jenengoa baño gerokoa txarrago etzedin izan. jetxi zutenean. presaka xamar onen barruan utzi zuten eortzia. 301 . Juzatu gabe jakingo zuten uste gabeko berria. andre ta gizon danak batera Iaxter joan ziran errira. EstaIigarri arri aundi bat iraulirik illobira. Arimateak arri bizian beretzako ebakia. 2032 Igo ziran. Aundizki batzuk urbiJdu ziran Sanedriñen izenean: iruzurtzalle arek esana askotan. Guda-mutillak ura zaintzea aien ustez komeni zan.

Atsekabe miñetan egia da. zenbat ta geiago aren gauzak ikusi. Danak pentsatzen zuten igande-goizean. Itzik egin nai ezik sar ziran etxean. jakingo dezu zer dan uzten dun utsuna. zure biotzak daukan utsa sakonago. zure biotza pozez asetzen zizuna. Kalbario tristea utzirik atzean. Baña ori ezin zan sar aien buruan. ta oroituaz laxter gertatuko zana. Baña ain da goxoa. asetzezkeroz bear aren maitasuna. il zala etzebilkiten besterik goguan. Zer gerta ezkututik besteak ixpitzan. Emakume gaixoak alluken moduan alaitu nai lituzke beraren onduan: laxter piztuko zala neurri zun orduan. Apostoluak berriz non ote zebiltzan? Bat Amarekin gora-bera ibili zan. baña itxaropen osoa.Utsuna N egarrez zauden orrek galdurik laguna. piztutzean. 302 . betiko bein aztuko baluke naiago. katuaren igasi saguaren gisan. etzuten azaltzeko ausardirik izan. biotza otxana. artaz pentsatu beti arrats ta eguna. batzuk Jesus berriro gantzutu-pozean. Ama ikusteko zai Jesus. Pentsatu gabe ordu bat ezin igaro. bera ez badago. Jesus obiratuta ixil-ixil Ama emakume-sail arek berekin darama.

2045

Orra bukatu iru
urteko jarduna,
aien amets gozoak
joan ziran urruna.
Gerokoa aientzat
ain zegon illuna,
ondo gabea berriz
zeukaten utsuna,
argitu zan artean
pozaren eguna.

Emakumeak berriz urduri,
argitzeko zoramena;
gauza guziak ezin atonduz
an zebillen Madalena.
Etzuten aiek lorik ere egin,
laxter aldapak barrena
igoko ziran zuzendutzera
len oker utzi zutena.
}IWJ

2046

Bukatu zan betiko
ango iskanbilla.
apostoIu bakoitza
bizimodu billa
ibiliko zan aruntz-onuntza ixilla,
begiratu txarra ta
biotza umilla,
entzun zuten bitarte
pozaren ezkilla.

Guda-mutillak an zeuden lasai
illobiaren onduan,
gurutzean il zutena zaintzen
agindu zien moduan.
Ezer gertatu bear zanik an
etzebilkiten goguan,
zulo artatik ura ostuko
zunik etzala munduan.

Oraindik goiza, parisaitarra
amets gozotan lasaia,
eztabaidaka bere aurrera
ez da etorko etsaia.
Pazko egunak igaro ondoren
atsedentzeko alaia;
ainbat gorroto zioten ura
iltzeko bazan garaia.

Piztuera

2047

OstiraI-gaua ezkero ixil
ezkutuan zegon Ama,
gertatu zana oroituz triste,
baña Iasai ta otxana.
Bazekin laxter etorko zala
Semea berarengana,
ai, bai pozik emango zioIa
piztu zanari laztana!

I

Apostoluak danak etsita
Maisua ezin azturik,
aietan asko arekin ala
ibilia damuturik.
Etzuten orain zergatik bizi
lengo antzera baturik,
etzuten berriz ikusiko, ez,
beren Maisua pizturik.

303

Oskarbi zegon bete-betea,
zeru-goian illargia,
laxter gertatu bear zunari
goitik begira jarria.
Bere mendean pake gozoan
zeuden mendi ta erria,
gabeko pake artan egin zun
lurrak ikara larria.

Arri aundia irauli zuten,
exeri bere gañean,
arpegi aiek dizditzen zuten
tximista batek añean.
Guda-mutillak, arpegi aiek
ikusi zituztenean,
lilluratuta geratu ziran
beraien aldamenean.

Saltatu ziran guda-mutillak
entzunik ango dardarra,
iñor bazebillen an laxter zun
bere gañera indarra.
Bere oietik lurrera jausiz
larri zan parisaitarra:
"Zergatik egin ote du lurrak
olako jauzi zakarra?".

Onera etor ziranean bein
guda-mutillak gain-bera,
beldur-ikaraz aizkatu ziran
laxter Jerusalenera,
goian ikusi zutena apaiz
nagusiei esatera.
Emakumeak, berriz, aldapak
gora illobi aldera.

Une artantxe piztu zan Jesus,
berak esan zun moduan,
ezer ukuitu gabe atera
zan illobitik orduan.
Guda-mutillak zer gertatuko
larri zeudela onduan,
Jesus piztua etxean Ama
maitearekin zeguan.

Laxter asiko ziran errian
gora-berako laxterrak,
laxter entzungo ziran errian
ipui ta kontu ederrak.
Egun batzutan astindu ziran
Jerusalengo bazterrak,
ikusi zuten emakume ta
guda-mutillei eskerrak.
Emakumeak

Egunsentia nabarmendu zan
uxa nairik laxter gaba,
aingeru eder batzuk etorri
ziran zeru-goitik ara.
Dizdizlariak azaldu ziran
guda-mutillen bistara.
Nor ote ziran bi gazte aiek?
Aien orduko ikara!

Mari Madalen, lagun Salome
ta Santiagoren ama,
larun bata-biaramonean
zoazten kaleak barna,
usai gozoak berekin artuz
geldi Maisuarengana;
lasai egin nai zuten lenago
presaka egin zan lana.

304

2060

Oraindik ere goiza zala ta
karrikak zeuden illunak,
alare maldak gora mendiruntz
dijoaz iru lagunak,
beren artean triste kontatuz
ostiraleko jardunak,
atsedenean lotan ego ten
ez baidaki maitasunak.

Uritik alde xamarra zegon,
irurak, egunsentira,
asmoak bete naiean igo
ziran Golgota mendira.
Lenengo beren begiratua
zuzen-zuzen illobira,
arri aundia kendua zegon.
Zeñek? Antxe larri dira.

2061

Jesusen Ama etzan tartean;
zertan joango zan mendira,
bere Seme illaren gorputza
etzegoan illobira?
Seme piztua danen aurretik
an zuen egunsentira,
itxaropenez orduaren zai
Ama zedukan tokira.

Eguzkiaren lenengo printzak
zetozen aldapak bera,
beren dizdiren edertasuna
jauziz Jerusalenera.
Gantzu gozoak eskutan artuz
iru andreak batera,
Jesus gantzutu naiean igo
ziran Golgota gañera.

2062

lru andreak badoaz gora
ausarditsuak benetan,
leku bakarti aietan barna
ta oraindik illunpetan.
Maisua beste oroitzapenik
ez dago biotz aietan,
arri aundia nork irauliko
gaixoak naiko kezketan.

Amai gabeko egun gozoa,
egun on baten jaiotza,
egun orretan pentsatuz il zan
gizon askoren biotza.
Egun gozo orrek sinistunentzat
zekarren betiko poza,
eta sinisten ez dutenentzat
zoritxarrez eriotza.

206.1

Arri aundia nork irauliko
aldapak gora larririk,
lurpean zegon Jesus maitean
beren biotzak jarririk.
Aiek etzuten jakingo no ski
guda-mutillen berririk,
bestela iru aiek etzuten
artuko mendi-biderik.

Maisuak ainbat aldiz esana:
lrugarren egunean
piztuko zala, alperrik, etzan
sartzen aien barrenean.
IIIobi utsa mendira igo
ta ikusi zutenean,
beste usterik etzegon: ostu
zutela gau illunean.

305

Zabal baizegon sar ziran danak
geldi-geldirik barrura,
begiratuaz urduri xamar
Jesus jar zuten lekura.
Zapi guziak an zeuden baña
palta gorputz maite ura;
dana ain txukun bazegon, norbait
ibilitako itxura.

"Ez ikaratu, ondo dakigu
gurutzean josi zana,
gantzutu naiean zatoztela
N azaretarrarengana,
Bañan alperrik zabiltzate emen,
bete da askotan esana;
zertan billatu illen artean
betiko berpiztu dana?

Zeñek atera ote zun andik?
Non ote zeukaten bera?
Apostoluak joan ote ziran
iIlobitik ostutzera?
Piztu zeikenik ezin pentsatu,
galdera eta galdera;
laxter jakingo zun Madalena
erten zan erri aldera.

Ez dago emen. Piztu da Jesus.
Sartu zaitezte barrura,
ta begiratu zazute bera
eortzi zuten lekura.
Bizi zalarik esaten zuna
ekar zazute burura:
komeni zala bera iltzea
gaizkille baten modura.

Besteak bertan geratu ziran
iHobiaren onduan.
Non ote zegon illa? Besterik
etzebilkiten goguan.
Arritzen ziran ikusiz dana
ain txukun, zegon moduan;
jakingo zuten apostoluak
etortzen ziran orduan.

Giza-Semea jarriko dute
etsaiaren eskuetan,
ta gurutzean josiko dute
oñazez il arte bertan".
Emakumeak sar ziran berriz
sinistuz aien itzetan;
baña etzuten iHik arkitu
illobiko illunetan.

I

Pentsakizunez emakumeak
zer egin etzekitela,
apostoluak noiz etorriko
zai berriketan zeudela,
bi gizon ager ziran argituz
eguzki batek bezela;
aingeruak ziran ta itzegin
zien bieiri oneJa:

"Jetxi zaitezte bere ikasle
guziengana bereJa,
eta mesedez gure aldetik
esaiezute onela:
'Ez dago emen, piztu da Jauna,
esaten zuen bezela".
Galilea aldera joateko
an ikusiko dutela".
306

2076

20110

Sinistu zuten aiek esana;
illobitikan atera
itxaropenez eta beldurrak
begiratzeko atzera.
Dana utzita laxterka iges
joan ziran andik gainbera,
triste zebiltzan apostoluei
berri ona ematera.

Onen ondoren sartu zan ere
Joan, bere bide-laguna,
bere laxterkan gazte zalako
illobira lenen juna.
Eta sinistu zuen ainbeste
aldiz Jesusi entzuna:
illen artetik piztuko zala
zion Idazki Deuna.

2077

Askoz lenago joan ta aurrea
artu zien Madalenak,
Pedro ta Joani samin kontatuz
bere biotzeko penak:
"Palta da Jesus eta ez dakit non
jar duten ostu dutenak".
Aizkatu zitun onek beldurrak
ixil gordean zeudenak.

I

Gero etxera joan ziran biak
pozez itxaropenetan,
Pedro beñepein arritutzen zan
ikusi zunez benetan.
Joan-etorririk etzan paltako
ondorengo egunetan,
itxaropena piztu nai baizun
Jaunak aien biotzetan.
Madalenari agcrtzcn zaio

207l\

Etzuten auek beste bearrik,
jo zuten biak mendira,
eta laxterka bizian biak
beren pozaren eztira.
Joan, gaztegoa, lenen iritxi
zan illobi-atarira;
begiratu, bai, begiratu zun,
etzan sartu illobira.

Maitatzen zuen benetan baña
aula bere sinismena,
ilIobia uts ikus zuneko
au biurtu zan lenena
apostoluei adierazteko
goian ikusi zuena;
baña berriro laxter igo zan
illobira Madalena.

2079

Ondoren Pedrok ere arnaska
jo zun Golgotako gaña;
palta zan Jesus, bere barrua
ongi azter zuten baña.
Garbi zegon etzala lapurren
batzuk egindako lana,
txukun-txukun ta bere lekuan
bilduta baizegon dana.

\

Ezin egona, ezin lasaitu,
maitasunak eragiña,
gora ta bera laxterka dabil
neskatx gazte au, ariña.
Gauz bat bakarra nai luke onek:
Jesus, ta arkitu eziña;
danei galdeka, arkitu nairik
ura non dagon dakiña.
307

,'O)) I

Negarrez ari zan Madalena
iIIobiaren onduan,
ala bear ta begiratu zun
bere barrura orduan.
Goizean arekin igo ziran
emakumeen moduan,
bi gizon eder ikusi zitun
txuriz jantziak barruan.

lesus besterik etzan arentzat,
gure Madalen gaixua!
Galde ta galde billa zebillen
maitetasunez itxua.
Jesus bera're, beti bezela,
biotzak pozten txintxua:
"Maria!" zion. Bere oñetan
auspezka onek: "Maisua!".

Aingeru aiek esan zioten
illobi bi aldetatik;
"Emakumea, negar ta negar,
jakin liteke zergatik?".
Emakumeak ere biziro
erantzun zien bertatik:
"Nere launa eraman dute ta
non jarri duten ez dakit".

Eta besoak luzatuz bere
oñak artu nai dizkio,
beti bezela Jesus txut-txutik
bere aurrean serio.
Sua darion Madalenari
ala erantzuten dio:
"Ez neri eldu, oraindik ez bai-naiz Aitarengana io.

Orduan neskak bere atzera
begiratu zun berela,
eta gizon bat ikusi zuen
baratz artan zebillela.
Eta galdetu zion neskari
errukiturik bezela:
"Zergatik negar ta noren billa
zabiltza emen orrela?".

Zoaz, ordea, nere anaiengana Jerusalenera;
esan: Banoa nere Aita ta
zuen Aitaren etxera,
nere Jainko ta zuen Jainkogan,
etorri nintzan antzera".
Laxterkajetxi zan Madalena
agindua betetzera.

Baratza-zaia zalako ustez,
onek, maitasunez lausu
eta negarrez, erantzun zion
baratza-zaiari sutsu:
"Baldin nere Jauna zuk emendik
bestera kendu baduzu,
nik eramango det. Mesedez, non
jarri dezun esaidazu".

Pekataria zan Madalena,
pekatari ezaguna,
bazkai batean bere Maisua
olioz gantzutu zuna.
Ordu ezkero iritxi zuen
Maisuaren maitasuna,
Amaren urren oni azaldu
zitzaion piztua Jauna.

:'()íll)

I

308

2002

"Ikusi degu Jesus piztua,
berak agur egín digu".
Apostoluak asarre zeuden:
zer zan ainbeste istillu?
Gizon batek ere etzun ikusten,
emakumeak testigu:
"Zeñek sinistu txorakeriak?
Erotu ote zaizkigu?".

Neke-beldurrik gabe jetxi zan
berriro erri aldera,
txokoan triste gordean zeuden
apostoluak poztera,
Jaunak agindu zion bezela
berri ona ekartzera:
"Piztu da Jesus! -zion bizirik-.
Nik ikusi baidet bera!".

Judas
209.1

Eraso txarra ígaro berri,
naigabeari lotuak,
oso siniskaitz zeuden orduan
apostoluen goguak.
Aren esanak alperrik ziran,
alperrik aren malkuak,
apostoluak ala zíoten:
"Emakumeen kontuak!".

Amabietako bat zan Judas
Jesusek aukeratua,
bere ikasle bezela onek
bere sallean artua,
itxaropenez ibiltzen zana
eta asko maitatua,
Maisuaren mirari geienak
berak ikusitakua.

Jesus beste andreei azaldu

2094

Emakumeak arín zebiltzan
beti gora ta beraka,
daneíri berri ona zabaltzen
atera gabe zarata.
Ikasleeri berri ematera
zetozelarik presaka,
Jesusek agur bero bat egin
zien bidera aterata.

Jesusek biltzen zitun limosnen
kutxa-zaitzalle zegona,
diru ortatik beti beretzat
zerbait ostutzen ziona.
Diru-zalea eta lapurra,
lotsa gutxiko gizona,
Itun Zarrean aurrez Galseme
izenez deritzaiona.

2095

Ezagutu ta agurtu zuten
oitura zuten bezela,
pozez beterik bere aurrean
biak auspezka zeudela.
"Ez beldurtu -zien-. Jetxi t' esan
apostoluei berela
Galileara joateko, bai, ta
an ikusiko nautela".

Geiegi maite zuen dirua,
benetako lapurra zan,
Jesusen aurkako eztabaida
danetan zebillen saltsan.
Deabrua deitzeko Maisua
etzan ego ten zalantzan,
musu batekin onek saldu zun
etsaietara baratzan.

309

ondo gabeko illuna. 310 . Gaua pentsatzen igaroko zun. lurrak jan balu bezela. :101 '1 "Musu batekin saltzen al nauzu?" dabil bere belarritan. Etzun oroitu nai ere bere lengo lagunen tristura. Biotz-muñetan kezka gaiztoa. lorik ez dauka begitan. Berriro ere ezkutatu zan andikan illun beltzera. Biotza lotu. ondo beazun biurtu zaio diruaren maitasuna. bera're ara. . bere barruan inpernu bera dauka gaixoak egitan. ixil zistaka datorkiona bere atsedenalditan. Maisua nora. '. danen igesi ibiliko zan Kain zanaren modura. burua nastu. samin ta luze beldugarriak dijoaz ordu garratzak . Garbiro dagon gauza da bere sallean etzetorrela.' W(. berak asi zun lan txarra zertan bukatzen zan ikustera. igesi berriz eguna. Kobratu duen diru pixarrak erretzen dizka beatzak.1 Musu beltz ura eman ta laxter Judas Jerusalenera joango zan bazekartela esan ta saria kobratzera. an edo eme n aren berria azalduko zan bestela. etzun ikusi nai Maisuaren arpegi atsegin ura. ez baizan gertatu ala. lkaratzen du egunak eta ikaratzen du arratsak. N astua dauka bere burua.)101 Lan gaizto ura egin ondoren Judas galdu zan berela illunpetako ixillunera. "Ez al det pentsatu okerT'. Danen beldurrak ibiliko zan ezkututik ezkutura. eten gabean zulatzen dio kezkategiko orratzak. orduan bai Judas bere lanez benetan damutu zala. illunari esker. Ikasiko du eriotz-pena eman diotela laxter. baña kukuak oker jo zion. Ikusi zuen eriotzera umil-umil zijoala. Nola bukatu bear ote du? An dabil bazterrik bazter. ixil. bere lan beltza gogoratuaz ezten txarraren jarduna. Usteko zuen Judasek Jaunak iges egingo zuala.

Egundo baño zorrotzagoa zistaka ezten zorrotza. berak naita're ezin pentsatu egin zuenaz bestetan. egun luzeak igaro di tu inpernuko oñazetan. il da gerora bere maÍteak gurutz ondora urbiltzen. apaiz nagusiak etzirala gaizki esaka ixiltzen. luzaro nola egondu diran apaiz-buruen etxean. ixil dijoaz Madalena ta onen besotikan Ama. ezin alaitu. ezin atseden ezertan. Zerua illun. ain zuen biotz goxua. utsean gañera! Artu zun etsia. dana utzita badijoa andik bere burua galtzera. mundu ontatik ezkutatzeko bukatu nai zun bizia. ustez galdu dute dana. Joan dira iru egun ixilik. 2110 ~~ 1 Ikusi zuen gurutz batetik zintzil. baña igande-goizera Maisua piztu dan otsak datoz bere belarri-ertzera. erotu baten antzera. nola zegon ain lausua? Ainbeste maite zuna saltzeko nola eman zun pausua? Ixil unea etorri zan ta bere biotza kezketan. Apostoluak igesi dabiltz. lurrak ikara. Maite-itxuran saldu gañcra. zertako zuen diru pixarra tratuan irabazia? Errugabea saldu. orrela bizi baño ez al da obegoa eriotza? 2109 'IH Bere Maisua ain zan otxana. arkaitz penditzak txikitzen. baña taupaka eta ikaraz dabilki bere biotza. eta benetan egia dala. Gauak ekarri zuen mundura bere ixiltasun otza. Madarikatuz bere burua: "Orra egin detan lana!". Guda-mutillak ikusi ditu laxterka jexten goizean.L) 2108 )1 Benetan damu zitzaion Jesus aien eskutan utzia. oñazetan iltzen. Guda-mutillei eman dicla zerbait ezkutu-antzean. 311 . naigaberen bat bazegola aien arpcgi ta biotzean. gogoratuko zaion baratzan luzatu zion musua. 2111 "' 11') llla utzita ixiI dijoaz erriruntza banan-bana. Beti gogoan.

Errugabea saldu zun. Baña menditik laxterka jetxiz baziran egunsentian uste gabeko bisitatxo bat egin zutenak errian. biotz barruan ikara. "Billaua alena!" oiuka ari zaizkio zeru ta lurrak. '1 1 '11 i Nasi zitzaion bere burua. Gero apaizak bildu zituzten diru pixarrak elizan. /1 '11 Ara-onera eroa dabil egin dunaren beldurrak. atsedenikan ez du billatzen gure limosna-lapurrak. jauzi batean zugaitz gañera igota. 0'1 Emakume eta ikasleak zebiltzan joan-etorrian. lurra jota. etzan barkatzen zan pekatua. Guda-mutillak )11 Itxaropena galdu zun oso. gizonak erdi gordeka.le danak zioten pozez: "Piztu da Maisua!". etzan barkamen-eske ausartu pekatuaz damuturik. odol-saria zan ta etzuten kutxara sartzerik izan. kezka txarrez erotua. Jesus onaren ikasle zana itxaropena galdurik. Soka lepoan. Juda:. juduen bcldur. Soka autsita erorikoan. azkenean asmorik beltzena artu zun Judas maltzurrak. presaka joanda bere diruak bota zitun elizara. biotz barruan lotu zitzaion etsiaren gorrotua.1'1) '11 IlIuntzerako dana badaki. Eltzegille zan baten baratza salgai zeukatena baizan. ura erosiz atzerritarren kanposantua egin zan. guda-mutillak nola ekarri zuten beren abisua. danok dakigu Odol-baratza jendeak nola deritzan. naiko larrian. Esan zioten: "Or konpon! Guri zer? Ori zure lana da!". bere burua an indarrean zuen andik bera bota. Andre. bere erraiak aidatu ziran gorputzetik. "Nora gordeko ote naiz orain ni?". nastakatuak geratu ziran bere erraiak zabaldurik. ika:. Bere erorikoan etenta bi puska egin zan soka. Etzegon lasai gaixua. bere gorputza lerturik. "Oben egin det errugabea sal duz zuen eskutara!". etzegon itxua. bere burua urkatu zuen soka batetik lotua. 312 .

Jakin orduko berpiztu zala berak gurutzean illa. Baña Maisua ara-onera zebi1len ixil-ixilla. Guda-mutillak ar zuten. baietza eman ondoren laxter joan ziran andik pakean. itxi zuten marati1la. 2125 :' "Esan zazute apostoluak gabaz ebatsi dutela bere gorputza. txokorik txoko berak beretzat berexi zitunen billa. gordeta zeuden apostoluak nolabait poztu naiean. 313 . illa zaitzeko Sanedriñen izenean. 2126 . ixilik joanta. oitura degun bezela. bada. entzun zan gertatzen zana. ura larria aiena! 11 zuten baña orain bai gaizki atera zaiela dena. Emakumeak aruntz-onuntza joan-etorriko bidean. eta geroztik Judean berri ori dabil gaur artean. I Kontatu zuten argi ta garbi aiek ikusi zutena: uste gabeko berri kaxkarra. dirua esku betean. Lil1uratuta geratu ziran Jesus berpiztu zanean.'1 Maisua bizi zala gorroto gaiztoak zitun itxutu. Emausko ikasleak :2127 . zuek lotan zaudetela. diru emanaz arekikoa egingo degu berela". Zer erabaki? Ipurdiz gora atera zitzaien dana? Deitu zituzten guda-mutillak ezkutuan berengana. Jerusalenen itxita zeuden apostoluak gordean. garbi egia ikasi arren etziran asko estutu. apaizen diruak egin zuen andik aurrerako lana. Zuen jaurleak jakin baleza. andik kanpora ateratzeko danak beldurrak aidean. guda-muti11ak zaintzen jarria bazeukaten naiko pena.2124 Ostiralean jarri zituzten illobi-aldamenean guda-mutillak. Errugabea i1 zutelako ere ez pekatuz damutu.'111 Batzartu ziran Sanedriñean. diruz estali erazi zuten. Esan bezela kontatu zuten Jerusalengo partean. baña ondoren apaízengana jetxi ziran zuzenean. egingo zuten modua gauzak nola eduki ezkutu.

:)1 . "Zer bada?" berak galdetu zien ezjakin batek bezela. irugarren bat. "Baña zergatik daramazute orren kopeta illuna? Jakin liteke zuen artean daramazuten jarduna?". beti bezela maitagarria eta goxo. "Nazareteko Jesus Jaun ori -aiek zioten berela-. sartua aien tartera. '1 314 . 1 \\ Biotz-erori eta goibelak andikan Emausera. triste oroituz igarotako Jesusen gertakizunak. kilometroren batzun bidean zeukaten beren etxera. kale aietan aurrera.11 Leku itxian aspertu ziran zalantza ta esamesa. Arrapatu ta zakar apaizak gurutzean il dutela. emakumeen kontuak ezin lasaitu aien biotza. illuntzerako irixten ziran beren txoko epelera. urrun zegon andik poza. etzala piztu. baña etzan ezaguna. Jerusalendik iges doazen aien biotzak poztera. iIIun-urratzez Emaus aldera egin nai zuten igesa. iztun ederra. eta Kleofas zeritzan batek arrituz ala diotsa: "Baña zu bakarrik al zaitugu gaur erri ontan arrotza gertatu danik ez jakiteko? Ori da danen abotsa". Eskutan makil bana artuaz. bazebillen noski otsa. emakumeak esaten zuten gauzik sinistu nai eza. ) I ': I Buru-makur ta zearo goibel. Bazijoazten alkarrizketan aun'era gure lagunak. ainbesteraño sentitu zuten Maisuaren eriotza. Egiak ote ziran goizean emakumcei entzunak? Aiek kaletik ertetzerako bera egin zun egunak. '~ ¡ J /' lrugarrena Jesus bera zan. triste zeukaten biotza. Ikasle askok etzuten maite barrun artako babesa. Piztua zala. Baña etzuten Emaustarrak ezagutu nor zan bera. guk uste genun berriz Israel ark askatuko zuela. Biak batera geratu ziran. U ste gabean kale-ertzetik urbil zitzaien laguna. biotz-bera.

Andretxo batzuk aizka gaituzte egunsentian esanik illobia zabaJ l' etzegola gorputzaren aztarrenik. bizi izan zan egunetan. Itxaropenez an egon gera zer ikusiko goizean. orain biotzak tristura eta illuna. 2\41 21 Apaiz-buru ta aintzindariak etzuten gogozko izan. aspaldi ontan arrapatu ta iltzeko asmoz zebiltzan. 315 .2140 '1 Igerle aundi ta ospetsua genun gizon au benetan Jaungoiko ta gizonen aurrean. gu askatuko ginduna. aietako baten gisan. nai l' ez Jesus il bearra zaJa agertu zien garbirik. Ari entzunik ikasle biak pilpil zeuzkaten biotzak. erri-buruak eman zioten lotsagarri eriotza. On ta mirari asko egiña zebillen leku danetan. ez ikaratu: etorkizunik ez du moztu eriotzak". ostiralean il zuten bera. zerbait lasaitu-pozean. gaur irugarren eguna. "Egia. gurutze batean il zan bi gaizkilleren erdian.111 lrugarrenak eraso zien bien erdian jarririk: "Buru-gogorrak zerate zuek ez sinisteko egirik". Itxaropena ezin galdurik goibel daukagu biotza. BueJtik ez daukan naigabe ori dago gure biotzean". 2141 Guk uste genun Mesias zala. bertara joanik. baña oraindik ez degu iñor bera ikusi duanik. Itun Zarrcan esandakoa goitik beraño nasirik. bakar. beldurrak daudenetatik iges. etsi degu ta etxe aldera atsekabez arratsean. nola zaitugu orren arrotza? • 1. jakinduria ta maitasuna zeuzkan biotz-ezpañetan. orra bukatu. Eriotz-pena eman zioten. zalantz gaiztoak joan ta gero leku artu nai zun pozak. Guretakoak egia dala diote. Gurekin bizi zan bitarte ain biotzez maite genduna. ez jakiteko gauz auek. 2142 Erri xar au onek askatuko zulakoan gure poza. Jaunak igaro bear zituJa olako lotsak.

adirazteko maieko gertakizuna. 316 . oraindik saltsak etorko ziran gurutzetua zala-ta. irugarrena berak utzita aurrera bere pausuan. jauna. exen Zlran matera.) 1 '. nola joan ziran Emausera arekin bide danean. lenago otz ta iIIuna?". Maitasunez ar zuten arrotza.¡ Etxe barrura sar ziraneko ango artu eta tori. Kontatu zuten bi oiek ere. Atoz gurekin -esan zioten orduan-. baiña berriro saltako ziran guziak egunsentira. zerbait berria gertatzen dala danak konturatu dira. JerusaJenen asia zegon zurrunbulloan enbata.)1 Emausera iritxi ziran alkarrizketa beruan. ikasle asko ateak itxiz bilduak zeuden batera. diruaren truk ordukotz beintzat ixildu zuten zarata. J esus berriro agertzen Jesus piztu zan eguna geldi bazijoan arratsera.)1 '1 Ala zioten gogoratuaz beren bideko jarduna: "Etzegon sutan gure biotza. Beste konturik ez dabil noski belarritik belarrira. Baña etzun iñork sinistu nai izan aien esanean. Dana utzi ta Jerusalenuntz. "Ori ez. danak itzegin nai.. Ezagutu zutela ogia bedeinkatu zuenean. illuntzera erretira. ogia artu ta bedeinkatuz ezkeñi zien jatera. Beste izketik etzan nabari: Maisuaren gora-bera. bai. Apaiz-buruak goizean artu zuten eundoko zarrata. )1 Emakumeak nekatu ziran. siniskaitz zeuden geienak. "Egia da. benetan piztu da Jesus eta azaldu zaio Pedrori". gaua gañean degu ta gera zaite gaur gure onduan". naiz egon andik urruna. Jan zuteneko aien begiak zabaldu ziran batera. jo zuten biak. baña bistatik. . emakumeak esaten ziguten ori. etzioten txandik ematen iñori. une berean estali zan illunpera. eta Maisua zala berela ezagutu zuten bera. . gauza garbirik etzan atera. txanda eman zienean.

"Ukuitu nere esku ta oñak.' I hII Atez barruan ondo itxita eundoko ikasle-pilla. Nere Aitak ni mundu ontara biali niñun antzera. Bertan arpegira bota zien beren siniskaitz aizuna. 2157 Izutu ziran an zeuden danak. Illak bere burua piztea? Ain zan gertakari illuna! Etzan argitzen ura ote zan gurutzean iI zan Jauna. Alaitu ziran. ikusi ondo. Egoskor aiek etziran sinis-beratzen oso errezak. "Pakea bedi zuekin -esan zien Maisuak ostera-. bertan jan zitun buru aietan sinismena piztu nairik. 317 . bada. emen lotutzen diranak beude zeruan ere lotuak". Agurtu zuten beren aurrean zegona beren naiera. baña etziran ametsak? Illa piztea! Etzun neurririk aien sinistu nai ezak. benetan. buru-gogorrak ziran geienak: ikusi ta sinist ezin. Iñork ezertxo oartu gabe. etzegon antxe atsegin. Ezin atera beren zalantza txarretik. danen aurrean an agertu zan Maisua ixil-ixilla. ezin aldegin. sinistea nai etzutelako ikus zutenei entzuna. iñork ezer etzekilla. bialitzen zaituztet nik ere zuek mundu zabalera. 21St¡ . il zana berriz bizirik bere begien aurrean ala berpiztua ikusirik. ukuitu nere saietsak". Joan zan utzirik apostoIuak atsegiñez zoratuak. orduan berak itzegin zien: "Pakea bedi zuekin". 2158 Alare aiek zalantza txarra mamu txarren bat ote zan. ezin sinistu zuten iñola Jesus onaren baietzan. Maisuak berriz betiko aien zalantza uxatu zezan: "Ez ikaratu! Ez dizutet len ere ni naizela esan?". emen barkatzen diranak beude goian ere barkatuak. I Arrai-zati ta ezti-puska bat ikasleak eskeñirik. Artu Ats Deuna eta barkatu itzazute pekatuak. piztu dala ta ez dala piztu ari zuten iskanbilla.2156 .'1 \ Ikusten zuten.

egundo etzaite sinis-gogor izan."} Zortzi egun gutxi gora-bera. Gero Tomasi au esan zion: "Etorri zaite aurrera: esku-oñetan orra zauriak. Luzatu zazu zure besoa. eta. 111 Askotan Jesus ikusten zuten leku emanaz pozari. eta sinistu nai etzun Tomas ere sallean aiekin.:' II. bada. Jerusalengo etsai artetik igesi araño joanak. Tomasek ez du sinistuko. nik ez badiot sartzen eskua zaurian oso-osorik.Apostoluak banatu ziran bein Maisua il zanean. ez. geienak baiziran Galilean jaio ta bizi ziranak. Tomasek etzun makur nai izan bere lagunen itzera. . Beti bezela au esan zien: "Pakea bedi zuekin". sartu beatza onera. -~ 1 Saliera bildu zanean. Tiberiades ondoan '1 "Nik ez badiot ikusten esku-oñetan iltze-zulorik. Zer jana etzan berez sortutzen eta jaleak ugari. eta berela erantzun zien egoskor baten atzera. sartu zitzaigun etxera". gorputzak berriz eskatzen zuen bear zan ainbat janari. Galileako pake gozora joan ziran ikasle danak. Tomas! Ikusi nauzulako egin zera sinistuna? Zoriontsua benetan ikus gabe sinistuko duna!". beñcre orrclakorik". 318 . baña etzegon Tomas sallean lagunen aldamenean. nere Jauna!". danen erdian an azaldu zan apostoluen atsegin. aldez aurretik Maisuak berak ara joateko esanak. Tomasek ala erantzun zion: "N ere Jainko. Alkarrekin an zeuden batzuak ageltu zitzaienean. bizitzezkeroz eraso bear lanari. baizik sinis-bera". danak zeudela alkarrekin. jakiña. nik ez badiot ikusten zauri egiña bere kolkorik. Baita Maisuak ere aguro merezi zun erantzuna: "Ai. esan zioten batera: "Ikusi degu Jesus piztua. sartu nere saietsera. bizimodua ateratzeko bakoitzak bere lanean.

2172 Simon zeukaten buru bezela. gure Maisua da ori". bestean bultza. ugin banakakjoan-etorrian itxas gañean barruna . 2173 . alare ez degu ezer atera". Jesus zan beren zai zeukatena. 2175 21 Kea zijoan zerrendan gora. besoak nekez.. goseak jota zeuden guziak eguna agertu zanean.. itxas gañean aurrera lOan bein tira. Besteak ere baietz zioten. Besteak berriz bere ondoren geldi narran bazterrera. "Zer jatekorik bai al dezute?" itxas-ertzetik galdera. etzuten egin atzera. "Arrantzara noa" esan zien illunarekin batera. etorria lenagotik. Mirari onen aurrean Joanek ixilik zion Pedrori: "Zalantzik gabe. "Jesus da ori" entzun zuneko Pedro jantzi ta urera. soin-gañekorik gabe baizegon. Esan bezela egin ondoren sare xarra autsi-zori. 2174 Egun-urratzak azaldu ziran. I Arraunak karrank. Gizonak ala agindu zien: "Bota eskubi aldera. baña nor izan ziteken ezin ezagutu itxasotik. gora-beraka gorputza.'1 Arrats guzia igaro zuten beren arrantza-lanean. ta nere ustetan aterako dezute ortik aukera". Dra ikusiz apostoluak arritzen ziran gogotik. itxas gañean arin zebillen goizeko ipar leguna. pake-pakean joan ziran danak Tiberiades aldera. Arrats guzia lanean pasa neketan ta ontzi utsa. bere lag unen erdían Pedro etzegon oso urusa. nabarmendu zan eguna. Gizon bat txutik ikusi zuten Ítxas-ertzean urruna. "Ez da naiaren paltik. gizona zegon ondotik. Legor aldera urbildu ziran bein aspertu ziranean. 319 . sarea arraiz betea zuten atera. arrantzalea gañera. aspaldian etzan sare artan ainbestekorik erori. bertan baizegon. salta zuen buruzpera. ezin besterik. arrai bakar bat etzegon berriz beren ontzi barrenean.

egingo zuten bestela. besteak baño maitego al nauzu'?". ondoren: "Atoz nerekin". Pedro Rlizaren buru '1 Jan ondorean Pedrori Jaunak galdetu zion maitetsu: "Simon. "Badakizu maite zaitudala" erantzuten dio sutsu. Naiko lanakin atera zuten legorrera. Onek. Simon. larri-Iarri. Eta salIetik aurrera biak zijoazten alkarrekin. beti bezela. ogia artu ta berak puskatu ez baiziñan zar ta aula. ikusi zuten sua piztuta. arrai erre bai gañean. )1 :1 "Urbil zaitezte ta jan zazute" Zedorrek lotzen zendun gerria gaztetan.1 Ontzi ta guzi bein ikasleak legorrera ziranean. Eta Jesusek: "Nere arkume txikiok zaindu itzazu. atzeraxeagotik gordean gel di zijoan aiekin. erdi lausu: "Badakizu maite zaitudala" erantzuten dio sutsu. besteak baño maitego al nauzu'?"."1 )1 g. "Nor zaitugu zu'?" galderatxo au zedorrek nai ez dezun lekura ark eramango zaitula". Jonaren seme. zuk dana ikusten duzu. Badakizu maite zaitudala" kezkaz eta ez ain sutsu. Eta Maisuak berriro: "Nere bildotsak zaindu itzazu. Maisuarekin zeudela. Simon. Goibeldu zan oso Pedro: "Jauna. 320 . besteak baño maitego al nauzu'?". Jonaren seme. Nola ilko zan esan nai zion. oitura zuen bezela. '1 I Maisuak ala eskatu zien: "Arrai batzuak ekarri". Maisuak ere bertatik: "Nere ardiak zaindu itzazu". atseden pixar bat ar zezaten beren neke ta lanean. Maisuak nola bazkatu zitun ikasleak maitagarri. biziki pentsatu gabe. Jakin zartuta besterek gerri Danak benetan sinisten zuten ori lotuko dizula. Ogi-koskor bat ere bazeukan beraren aldamenean. sasoi zendula. Jaunak maite zun ikaslea're ixil salletik aldegin. agindu zien berela. "Nola etzaigu sarea autsi'?" zioten pozez alkarri. nai zendun lekura joaten ziñan. Jonaren seme.

Erakutsi ta bete erazi gaur arte neri entzuna. zuri zer. etzun egingo beste etorri-aldirik. beraz. oraintxe Jaunak bukatuko du emengo eginkizuna. Pedro. esanaz: "Eskubide osoa eman zait zeru-lurrean. itzik trukatu gabe iñori. ezin sinistu egirik. Zu nere ondoren etorri". zein menditara joan bear zuten erakutsirik lenago. salbatuko da bataiatutzen dana zueri sinetsiz. zer gertatuko ote dan bertan jendea urduri dago. Eta sinisten ez duen dana.'1 Ikusi zun Joan. 21S9 Jende ugari eme zeukala eskubi ta ezkerrean. gizona?". zabal zaitezte danak munduak barruna. baña ixilpe beti gurekin eukiko zuen jarduna. zer gertatuko zaio orri?". Alare asko zalantzan zeuden. Orretxegatik ordu ezkero jende artean zegona: Jesus etorri arte etzala ilko zabaldua sona. berriz. aren berri ere jakin naia sartu zitzaion Pedrori. ta bataiatu nai ez duena. Trutasunaren izenean bataia sinisten duna.2188 . azkenekoa. Azaldu zaien danen aurrera bosteunak ikusirik. Eta galdetu zion: "Jauna. 2191 Ikustaldi asko egin zitun luzego eta motxago. ezin sinistu. atzetik. Zoazte mundu zabalak bama. Ikasle askori 2190 Jesus piztu zala iritxi zan berrogeigarren eguna. mundua mundu or naukazute zuekin zuen laguna. 321 . Etzan ordea izan orrela Jesusek esan ziona: "Etorri arte eduki nai badet ere. zuen esana gaitzetsiz. Jaunak: "Ni berriz etorri arte eduki nai badet ori. ezbaidan asko. beldurrean. naiko kezka. Maisua jarri zitzaien bada patxaran beren aurrean. Agur ontara bilduko ziran bosteun eta geiago. predikatu erriz erri. )1 Zoazte. Apostoluak emen utzita zerurajoango zan Jauna. gurutzean il zuten Maisua piztuta berriz bizirik. kondenatuko da. zuri ajola gutxi.

ori esaten nizuten beti. ez dio kaIte egingo. berriz.Jesus zerura 1% Mirari asko egingo ditu. eskuak jarriz sendatu gaixo. ori zan nere bizia. Besoak jasoz ta bedeinkatuz polliki gora ta gora. Jerusalendik asi ta mundu danean. Jauna goratuz joan ziran uri santura. agurtu zuten biotz-biotzez ainbat maite zitun ura. ~) Il)') Nik bialiko dizutet andik Ats Deuna zuen gañera. mutur batetik bestera bete bearra zala guzia. zuen indar izan dedin bera. zuek. Gorde zaneko beren biotzak batera poz ta tristura. 322 . esan bezela. obenen damu ta barkamena ere aren lzenean predikatuaz. itzegin izkuntz illunak. eri ta legenardunak. '1 'Ji Nitzaz Moiseren lege. igerle ta salmotan idatzia. Kristau maitea. danen bistatik ezkutatu zan Jesus betiko zerura. ortik joanaz iritxiko dezu zerutako atsegiña. ~) LilIuraturik begira danak ixil-ixilik zerura. ikasi dezu Maisu onaren dotriña? Arek bezela zuk ere egin erakutsi ta egiña. ori baidezu ate txikira bide bakar ta berdiña. bosteunak artu bere aurrean. J Kristok il bear zula ta piztu irugarren egunean. zuek ordea oraindik ezin ulertu erakutsia. 2'00 Esan bearrak amai ondoren eraman zitun kanpora. Betaniako ondora. Otoi zazute uri xar artan eta ez andik atera Ats Deuna jetxi bitarte. zuek ordea jetxi zaitezte azkar Jerusalenera. nere sinistunak: nere izenez txerrenak uxa. ez. jan txar ta ez sube pozoidunak. ikasle oiek. zaudete gauza auen jakiñean.

30/8: agurrakin bat-batean. 39/7: Judea aldeko jende geienak. Jesusen bizitza-ren bi idazketa egin zituan Atañok: aurrena eskuz eta bestea makinaz. 12/8: galdu zituzten orduan. 9/5: mingain aul ontan jarri oparo. 2812: Ama ezin da lasaitu. 16/9: datorrenari ardi galduak.. 13/9: bañan aurrikan etzutelako. 30/3: bedeinkatua zure frutua. 38/5: Joanen izena daukanik ez da. 3-garren bertsoak eskuzko idazketatik artuak ditugu. esku-idatzian bakarrik. 16/10: bere bordara ekarriz. 24/7: agorra aurdun. 23/4: baizaitu. 37/3: seme eder batjaio zun. 39/5: Ari entzunik beldurrez zegon. 24/10: dana badaki burutzen. 31/5: Aurrea artu zion besteak. 4/8: gañez daukan zoriona. 35/7: lengusu maite ziran ezkero. 37/9: zorioneko guraso aiek. Gisa ontako lanak astunak eta aspergarriak diran ezkero. iru pertsona. 323 . 31/8: Ama gaztea izanik. Makinaz idatzitakoan ez daude. 13/4: apaiz zuzena benetan. Makinaz idatzitakoak ez duo 20/3: zoriontsu ziran alare biak. 13/2: zegon urte-garaietan. zuk ala nairik. 13/3: bazan Zakarias izeneko. 28/5:Jaungoikoaren barrun-bultzada. 28/6: biotz-muñetan nabaitu. 2. 4/10: egiña zuen gizona. gaur da seigarren. 26/5: maitctasunez berotu zaigu. 36/5: Gauz obek danak gertatu ta andik. 19-9arrena. 28/3: arraisku txarrak. 31/ 1: Mariak etzun asko pentsatzen. bide luzeak. ler zaitezte ta sor bedi. 22/9: pentsatzen zegon bere baitan zer. 13/1: Erodes Judeako errege. 8/1: Egun berri bat jaio zitzaigun. 13/8: txintxuak ar-emanetan.Aldaketak (ltzaurrean esan bezela. 5/5: Arrats beltz batek estali zuan. 1214: zegon erruki-moduan. 18/8: orain asi ta aurrera. 28/1 o: Aurra santutuko baitu. danak. 26/2: ditu zeru eta lurra. Utsegite oiek barkatuko al dizkigu irakurleak!) 1. 18/9: obek gertatzen diran bitarte. 28/1: Bakar-bakarrik mendiak barna. 28/4: badaki nola garaitu. Baiña ona emen leenengo ortan arkitu ditugun aldaketak. 4/2: Goteuna. 11/7: Lurrak. 38/ lO: benetan arritu zian. 10/4: ain zapaldu ta illuna. 22/1 o: izan ote zitekean. 38/8: zun berari galdetzian. 25/10: nere agintzari ura . ori zan. 16/3: Joanjarriko diozu izena. 23/8: izango bere amairik. 20/8: egon zan ama ezkutu. 23/7: aren jaurgoak ez du egundo. 8/3: maitasun berak lasaitu zuan. 21/10: eskeñita zedukana. 6/10: tristea zala benetan. Bigarrengo oni kopiatu dizkiogu bertsoak. Makinaz idatzitakoak ez ditu. 8/6: gure atseden-kaiara. 32. 15/5: Berri eder bat ematen dizut. 33 eta 34-garrena esku-idatzian bakarrik. 38/9: biak batera zetozen. baditeke gure arreta moteldu eta aldaketaren bat edo beste ez ikusi izana.

39/! O: launa arekin baizeguan. izutu ziran. 51/! o: ain beartsu ta umilJa. laxter artu zun. 70/10: zala Aurraren jaiotza. 52/1: Triste xamarrak geratu ziran. 72/ 10: jo zuten sor ziran lurra. 53/! : lesus Aurtxoa argira zaneko. 63/10: izarraren abisuak. 5517: askan oialcz hildua dago. 95/5: Ille ta bizar dana nasian. 81/5: Baña luzaroko alsedenik. 7517: Ona Kristoa -dio zoriontsu. 76/6: launa. 60/9: Mariak berriz danajasotzen. 54/!: Negu zan baño artzai gaixuak. triste. nere Aitaren. 74/9: Krislo ikusi gabe elzula. 54/! O: lasaitu zitun berela. 51/6: aherals naiaren billa. 83/1 O: zun Belcn xarreko lurm. ezkulu. 83/3: sutu zan oso. 60/10: zuan bere biotzean. 93 bertsoa: esku-idatzittik artua. 89/9: lesus ordea an geratu zan. 67/9: crantzun zuten lege-maisuak. Baiña arlean Belcnen zan Famili Sanlua. 83/8: errege nai zuten Aurra. 74/5: Sanlutasunez janlzia zegon. 79/10: launak bialtzen diguna. 40/5: bere erri xar au ikustalu. 5217: berak egin zun mundura jetxi. 7917: zetozeneiri adieraziz. 68/8: badet hera agurlu naia. 76/5: Eraman zazu Zugan morroi au. 51/3: beste laguntzik gabe sortu zan. 72/8: utzirik bide laburra. 72/5: eman zioten maileki lesus. 4517: an bizi izan zan ixil. 48/6: sorterritara billzeko.39/9: "Nor degu aur au?" zioten danak. 56/6: Jaungoikoari goietan. 57/9: alai ta pozik hiurtu ziran. 48/8: beren izenak artzeko. 90/4: naigabetuak orduan. 5119: etxetik urrun jaio zalako. 48/3: zenbat zituzten ikasi gero. 87/3: azi alian sanlutasun la. 601S: ixildu-zale ctzian. 80/4: Makinazkoan: Nazaret erri kaxkora. 72/9: alai ta pozik beste bidetik. 5117: Bere gurasocn hiotzetan. 6917: estalpe gañean kokatu zan. 51/4: munduan lesus sotilla. 75/3: jauretxean ordu batzuk pasa. 324 . 88/6: lainkoaren onginaia. 91/9: Ez gaizki artu. 75/!: Espiritu Santuaren bultzaz. maltzurra. 54/9: aingeru haten abots goxoak. 77/9: orduan. 81/4: ondoan zulen Aurtxuak. 82/9: Ejilotik deitu del Semea. 78/5: Besle batzuak galduko dira. 52/4: munduak arrera otza. 63/3: izar herriren bat ikusi ta. 92/1: Obck etzuten ezer ulertu. 66/10: hitarte etzegon lasaia. Ala. 75/6: sarlu ziraneko ara. 54/3: larrean hestercn artaldeak. bele zure itza. Simeon zarrak 78/1: Israelgo jende askorenlzat. 69/8: lekuraño ziranean. 63/9: zer adirazi nai ote zuan. 7217: Erodesen beldur ziralako. 8113: beren biotzak asetzen ditun. 69/!: Erregeren ilz ohek entzunik. 53/2: astinduz beren eguak. 84/6: negar ta negar baita ario 8ó/5: Onen semea zegon errege. 74/8: omen zion agerpena. 83/6: il azleraño. lcrro au eskuzkoari kopialu diogu. 5418: artzai gaixoak orrela. artzai maiteak. 52/3: lainkoaren Seme izaki ta. 66/5: Guztiok here ondoren gatoz. 55/9: Dahiden Seme onen lekuko. 45/9: Goiko Arnasak bere lekura. 4017: Dabid morroiaren etxean sor. 89/1 : Etorri ziran bada irurak. 5617: ela lurrean pakea aren. 67/4: sartzen baizien beldurra. Makinaz idatzilakoak ez du. 80/3: pentsakizunez itzuli ziran. 53/9: triste zeudenak alaitu zitun. 83/5: bi urtez herako mutil danak. 73/10: bete nairik txintxo dana. 5417: inguratuaz. 59/3: aingeru oiek goratu dute. 90/9: bere jakinduriz arrituta. 83/7: oien arlean erorko zala. 76/9: erri guzien argi zuria. 47/9: Kczka guziak bota zitun ta. 55/1: Ez ikaratu. 56/9: Polliki aituz kantu onen ots.

l31/JO: ere din ez naiz ezertan.Isaias. 135/9: ziñez aitortzen det orain: Au da 136/6: zebillen leku danian. 116/8: idatzirikan dagana. 134/5: Ura ixuri nuaneko nik. 13017: gaizkilleak zigortzeko ere. 102/4: Bautistari eskatzeke. 102/3: etziran obek ere itzultzen. 131/5: "Urcz balaialzen det nik baña.95/8: baña sua dariana. 107/10: ere nik ez det merezi. 12412: illun beltzcan zeudenak. 140/10: apostoluen sallean. 12517: ikusi degu cgi la graziz. 99/8: danak ditu berdintsuak. 12417: ez oda1. 118/1: Jainko-Seme baaiz salta zak bera. 123/8: eta sortu dan guzia. 112/4: agindutzen dizu zuri. 10812: gauza ez dana mozteko. 119/10: auspez jarririk lurrean. 110/1: Urrun oraindik ikusi zuen. ona. gosetu baizan. 116/4: arri obek danak. 13817: Egun osua an igaro zuten. 119/4: azalduz une batean. artaz mintza. 10917: Aruntz-onuntza zebillen ango. 140/5: Baña Pelipe betsaidatarra. 325 . 13617: bere 1ekuan aick uztcko. 95/10: dala amen daga sona. 119/5: "Dan a neTea dek ori. 130/3: baña azalez bakarrik onak. 135/1: Auxe zan gurc Jainkoak ncri. 105/9: ea nor zan bera esateko. 137/8: ongi al' zuten goguan. 113/1 O: Zugan nere atsegiña. 99/4: pariseo ta maisuak. 13917: ikus zuneko zion Maisuak. 115/2: gauz txikienik ere jan. 107/3: nere ondoren dator bestc bat. bizi beregan. 120/1 o: egin zioten zoriontsu. 122/3: Jordan ondoan bataialutzen. 125/1 O: dagi Joanek. 13014: aizun biotzez geienak. 114/8: ixil basa-baztarrera. 107/8: ta ardiak nola berexi. 131/3: Kristo edo profctan bat ez ba-. 134/9: bataiatzera bultza niñunak. 13214: zoruntsu bere biotza. oso zuzena. aragi ta gizonen. 134/2: Joanek bere aitorrera. 120/5: ldatzirik zegok: "Zure Jauna. 12214: zuan bat. 13217: ingurukoci argi ta garbi. 115/10: berak bazekiten gisan. 138/10: beren Maisutzat bezela. 114/2: maitearen aitorrera. 133/8: bataiatutzera nator. 12317: aren bidez cgin zan mundu au. 11617: Eta Jesusek erantzun: "Au dek. 130/5: Moises ordeko crriko buru. 118/5: jasoko aute. 110/5: Espiritu Santuaren argiz. 122/5: illunpe ontan argi-dizdiz au. 108/3: frutu ematen ez dun bakar bat. 102/8: esandakua ainbeste. 10717: arek badakit bere antxume. 116/5: Bazekin Jesus gose zegola. 115/6: jakiña. 137/9: Joanen aginduz bere ondoren. 114/1: Aitak egin zuan bere Seme. 118/3: aingeruak dauzkala Jainkoak. baña urez. zer zan jakin nairik. 115/9: ekin zioten bada zirika. 117/9: aldamenean jarrita maltzur. 129/1: "Ni naiz -eranlzun zun. 127/10: egin zuan aitorrera. 98/8: geientsuenen biotza. 103/9: bataiatzalle onek ere bai. 127/6: apaiz obek: "Zu nor zera?". 112/6: komeni baizaigu guri. 11417: Ats Deunak andik ezkutatu zun. 116/3: Jainko-Seme baaiz agi biur zik. bera oala. 135/2: biotz barrura esana. 113/2: zabaltzen zeru urdiña. 119/3: mundu ta bere aunditasunak. 121/5: Sortu zun den a. 11012: Joanek argan zetorrela. 106/9: nere atzetik laxter badator. 132/9: Ona pekatuak kentzen ditun. 118/4: zai-zai bidean jarririk. 104/5: Beti zai zeuden naiz agertuko. 129/9: bialiak. 10115: Bataio ondoren daneiri zien. 131/9: oñetakoak ari kcntzeko. 129/2: profctak esan zuana. dana. 140/8: beste irurcn artcan. 124/5: Bere scmelzat berexi ditu. 132/JO: Jaungoikoaren bildotsa! 13317: ez nun ezaguna. 135/8: nik gertatzen ori dana. 111/1: Alkarrengandik urrun biziak. 9717: Aita betikuak arengana.

157/6: zan ango artu-emana. 141/8: andik? Erri txarra baita". 143/6: ikusi zaitut gordea". 155/1: Au izan zan . 17614: kontatzen ari natzaizu. 149/9: Mariak ondo baizekin Arek. 148/1 O: ain illun czkonberriak. 158/3: diruz bcteta zeuden mai danak. 144/4: ikustekua zerala. 176/8: obck cz al dakizkizu? 177/1: Lurreko gauzak kontatuta ez. 169/5: Ezagutzen det Jainkoa ere. 175: Makinaz idatzitakoak ez du bertso au. 160/9: eskubiderik bai ote dezu. arriz egiñak. iru egunez. Nikodemo.1esusek egin zun. 173/1: Aragitikan datorren arek. 154/7: Jesusen esan zunez ez bazan. 151/3: gordean.1esusek sartzen. 14115: arkitu digu: nazaretarra. 152/7: onetsi zitun ontzi guziak. 160/4: ez ote dago itxusi? 160/5: Eliz au egin zanetik ez da. 152/3: Sei ontzi ziran. 153/10: nondik ekarri diguzu? 154/3: serbitzaIJeak ondo zekiten. 172/8: nik dakardan erreinura. 142/7: Nazaretetik atera zala. 157/5: Azoka zala zirudin ura. 143/5: "Nola dakizu?". esku-idatziak dion bezela bear du. 172/5: Ur ta espirituz berriro. eta orrela jarri degu. 143/7: Orduan dio Natanae1ek. 157/8: Jesus. 176/3: len ikusia ta dakidana. 160/8: ez diguzu crakutsi. 160/7: au egitea libre zaizunik. Makinaz idatzitakoak: Jaunak egun on dizula. 159/9: Maisuak eliz artan egiñak. 15119: lotsagarri geratuko ziran. 176/6: errian etzera maisu? 176/7: Emcn kontatzen dizkizudan gauz. 150/3: "Seme. 154/4: nondik atera zan ua. iñor oartu gabe. 177 eta 178 bcrtsoak: 176: 1: "Egiz diotzut: ez naiz izketan. 152/9: eta: "Eraman orain ori mai-. 17612: ari ezjakin ta itxu. Israe1eko. Baiña Nikodemo gauez joan bazan Jesusengana. 153/6: Orra jokatu burutsu. 155/8: Judea aldean barrena. 170/5: lenago jaio danak berriro. 160/2: urbi1 zaizkion Jesusi. 160/1 O: jartzeko emen nagusi? 161/3: Bota eliz au. 171/1: Oso arritu zan Nikodemo. 144/2: nik ikusi zaitudala. 164/5: askok oztopo egin dute oro 164/7: Jesus dalako. 157/1 O: laxter bukatu zun lana. 157/7: ura ikusiz asarretu zao. 145/3: bere ikasle-salla ondoan. 163/5: Jende ugari omen zeukala. Esku-idatziak oncla ditu 176. 17714: aurrean itz egiterik? 326 . 176/5: Ai. 144/6: sarrera baizik ez dala. 166/8: aien barrunbe illunak. 171/7: amaren sabelera ostera. 145/7: sartzen zan leku danetan poza. 174/8: datorren edozeñekin". ardorik ez dute obek. 144/5: konta dizudan gertakizuna. 16 I /6: urte bear zituztela. 143/1: Ikus zuaneko . 150/9: baña iritzi ortarakua. 169/2: Esku-idatziak: Jainkoak gabon dizula. 143/8: biziro pozez betea. 173/5: Ostera jaio bear dezula. 168/6: pentsakizunez zegona. "Pikondopean. 163/3: mirari asko nola egin zun. 153/9: Jakin al1eike: ardo bikain au. 161/1 O: burutik joanak gaudela? 162: Makinaz idatzitakoak ez du bertso au. 149/1: Bazkai erdian zeuden oraindik. 154/8: oraindik bere ordua. 164/2: orain asi da gertatzen. 142/9: Laxter igerriko zion arek. 168/4: bestien aldean ona. 149/6: zenbait ibilliko zana.141/3: Moises ta profetak aspalditik. 177/2: dezute nai sinisterik? 177/3: Zerukotaz bai al dago zoen. 158/9: astindu ere bizkarra zenbait. 153/3: ezkonberrieiri itz egiñaz. 16013: "Zuk orain cgio dezun lan ori. 161/9: Ori sinisteko uste dezo. 156/9: Pazko-eguna 1axter zala ta. 152/2: urez ontzi-pil au dana". berez aio otxana. 160/6: beste onenbest ikusi. 157/1: Jcrusalengo jauretxe deuna. lsraeleko. 167/5: Danok dakigu Maisuak itzez.

228/5: Bai. 229/4: ez du azkena urruna". 178/3: Gizasemea jasoko dute. 199/6: oitura zuan bezela. 212/3: bazter danetan agurtuko da. 229/8: zaizu seme kutuna. 178/5: danak bizia izan dezaten. 198/4: putzuko lau ingurutan. 21214: Jaunak berak ala naita. 195/2: zan bere ikasle pilla. 178/1 :Basamortuan Moisesek jaso. 212/1: Lekurik ez da izango aurki. 18917: benetan neri poz auxe eman zait. 22514: jo zun Maisuak azkenik. 217/7: itz obekjaulki zaizkion gero. 218/1: "Badel nik. Makinazkoak: ara joan zan Jesus zuzenik. 184/6: ere bataiatzen berdin. 198/5: Erdi txuri ta eldu xamarra. 180/3: baña bai bere bitartez emcn. 177/6: ta ez du izan jexterik. 199/3: emakumea. 182/8: ederki zuzentasuna". 22214: kontatuz erritarrairi. 229/1: "Atoz 1enbailen. 178/2: zun subearen moduan. 177/8: Jainko-Semea besterik. 19117: sinisgabea ez da biziko. 224/5: Erein zan azia an biziko zan. 179/2: ainbeste maite izan duo 179/3: salbatutzeko kupirik gabe. 179/4: bere Semea eman duo 179/5: Argatik gurutz batean bear 179/6: ditu besoak zabaldu. 199/2: an azaldu zan berela. 227/5: Ala cskatu zion apalki. 18014: galdu zana salbatzera. 224/7: apostoluak ctorri arte. 178/8: sinisten dunik munduan. 199/8: bere aurrean zeukala. 198/1: Eguzki-garra kiskaltzen zegon. 225/1: Bi egun goxo pasa ondoren. 204/1 : "Jauna. 216/7: Ikasleak arriturik ario 216/8: ziran galdezka alkarri. 23011: Arek benetan sinistu zuan. 214/4: zun andik ixil-ixilla.177/5: Iñor ez baita zerura igo. 211/8: aurki askatuko duna. 214/1 : Une artan bertan etorri zan. nere semea. ontzi txiki bat. 206/3: eskeintzen zion ura zer zeiken. 212/7: era berriko agurtzalle ok. 230/5: Alai zijoan aldapak bera. 204/6: nondik cmango diguzu? 204/8: aundigo otc zaitugu zu? 20517: eta betiko bizitz-pozera. 327 . 195/1: Zalapartaka errira jetxi. 209/3: nola igerri ote zun bere. 179/1: Betiko Aitak mundu galdu au. 195/3: bide luzea nola zeukaten. 18017: Jainko-Semeaz sinisten ez dun. 187/4: Joanek onela diotsa. alperrikako Iuzagarri bat da1akoan. beti eguneroko. jakiña. 223/8: zuan azi-ereiketan. 185/5: jende ugari joaten baizaion. Kendu egin degu ara ori. 214/2: erritik ikasle-pilla. 211/7: mundua bere pekatutatik. 213/3: itxura dunez oraindik ere. 17717: zeruan dagon t'andik jetxi dan. 17917: Argan sinisten duan bakarrik. 198/6: garia zegon burutan. 208/1 : Emekumeak begira zorrotz. 178/4: gurutze baten buruan. 222/3: pulzu ondoan gerla zaiona. 210/2: doaz Jauna agurtzera. 220/2: argatik joanda lanera. 223/1: Bi egun antxe igaro zilun. 193/5: Egun gutxira ikasi zun Joan. 179/8: ere ez dedien galdu. 199/5: ur billa. 217/5: Ikusten baizun zer etorkizun. 199/4: eskutik txintxil zuela. 196/6: nola baizan leku urtsua. 207/5: Ura ken bear artzcn ezkeroz. 202/5: Jesusek nola eskatu zion. 20917: bestc bidetik jo zun orduan. 20414: putzua berriz barrutsu. 19917: An ikusi zun gizon bat 1asai. 178/6: aren aurrean orduan. 197/6: bakarrik eta apala. 184/1: Judea a1dera joan zan Maisua. bazatozte nigana baña. zurekin ontzirik ere. 207/6: bizi berri aren poza. hadel -Jesusek dio-o 218/7: nere alsegiña ortan dago. 190/3: lurtarra dana ere. 189/6: abotsa entzun orduan. 23111: Etxerakoan bere morroiak. 17817: Ez da galduko egiz Arengan. 200/2: izerdi ura dario. 20017: txantxil koskorra sokan lotuta.

25417: ongi irakasten zula Maisuak. 246/5: Nondikan nora eman diote. 276/1: Jesusek esan zion Simoni. 24917: andre alargun batek artu zun. 259/4: gaixo-klase banan-hana.231/2: urten zazkion hidera. 23812: joan ziran betiko danak. 277/4: lagun zioten guzia. 232/3: "Zoaz. 238/5: Zenbat izerdi ctzun atera. 253/5: Dei egin zien ta berdin aita. bere sendi ta. 27517: ontzi xarrean Jcsus ta bere. 273/5: Jesus ordca etzan ortara. erakustera. 275/5: ltzaldi eder ura amaitu. 27317: aien animetan ere erein. 258/4: bcrekin aldamenean. 267/6: ez. 239/2: kale xarrean aurrera. 239/3: aspaldidanik utzi zun erri. 269/5: Ongi orrela belctzcn ziran. 261/2: deabru loiak igasi. 269/5: Poztu nai zitun aien hiotzak. 269/2: pOZIU ziran ikasliak. 23117: Ala erantzun zioten pozez. 26917: here gañ artu giñun gizonok. ezin atera. 250/1: Israelen ere asko zeuden. 328 . 248/4: lenhiziko zedorri zu. 25317: ixil-ixilik bere ondoren. 246/6: oinbesterañoko sona?". 246/2: jendeak baju ziona. 262/6: au zun betiko jocra. 23617: jolasetako lagun geienak. 265/4: berriz zekarten gaixoa. 235/5: Mutur hatetik bestcra laxter. 25017: ezin leike miraririk egin. 23717: dana oroiluz antxc dabi11a. 232/8: egin ziran bereala. 232/5: Sinistu zuan. 231/5: Galdetu zuan: "Zer garaitan zan. 275/6: zunian. 269/8: lnaite giñun Igerliak. 276/8: zurc itzaren gañian. 249/5: Baña Jainkoak ctzun Elias. 250/6: ainbesteko mesererik. 251/2: danak ori enlzutean. 234/5: llIunpe ortan ere sartu da. 241/8: irakur zun berri ona. 25117: Jesus ordea danen artetik. 235/4: predikatzen zitzaiona. 259/1: Illunabarra jetxi zanian. 243/8: predikari segurua. 256/5: Kalte txikienik egin gabe. 242/4: presontzat askatasuna. 239/8: egin zioten arrera. se mea sendatu zaizu". 239/5: Apal ta ixil joan zan emendik. 248/8: heste onenbcste egizu. 27017: denak ukuitu nairik erdian. 232/4: esanaz bial zuala. 274/3: estutzen zutcn. 23917: bere erritarrak i11un xamarra. zeñcn sari eskaxa! 26717: Ez da gizonak aberasteko. 277/1: Jcsusek ongi ordaindu zien. 232/6: errege-morroi mazala. 26017: beregan artu zitula gure. 235/6: zabaldu zan bere sona. 265/3: sinagogetan itz ta sendatu. 245/4. 240/4: bere lagunen artcan. 243/1: Exeri zan kontu zeukanari. 25612: "Ixil-ixilikjoan ari!". 257/3: Deabru berak ere egiten bai-. 244/5: Bañajendeak entzun bai pozez. 274/2: ezin zegoan tokitik. 231/3: here scmea sendatu zala. cntzuten zegon iñori. 273/1 : Gorputz eriak sendatu zitun. 262/8: gero'rc andik aurrera. 26412: eskc bera zion egin. 249/3: iru urte t'erdi euririk egin. 234/8: agituko dun argia. 237/8: biotz gaixoa umillik. 276/5: "Uts geratu gera gau osuan. 235/3: jcndeak ondo artzen zun. 26617: arrantzaleak sare garbitzen. 241/4: danen aotan zegona. 25817: sendatu zuan ta au mirabe. 269/6: gozatuaz naigabiak. 234/6: alaitzen digun berria. 273/8: nai zun zekarren berria. itxas erdira. 233/1: Au gertatuta berejoanean. 26914: ai ziran arrantzaliak. 27312: alai zegoen crria. 267/8: egiña noski arrantza. 256/8: ikusleen arrigarri. 254/3: sinagogara sartu oitura. 25717: Gero ta geiago zabaltzen zan. 23417: eriotzezko i11unpe ori. 224/1 : Zabulon ta Ncftaliren lurra. 247/5: Arrcra txarra eduki dute. 258/3: ikasle batzuk ere zitula. 254/4: zuanez.

282/3: bere bidean Jesus ta bere. 317/8: "11 zaizu zure alaba". 311/5: Biotz barruan gorderik pozcz. 291/6: ezkutuko baztarrean. 289/5: eri oni esalea edo. 279/6: bertan auspezka jarririk. ixil bearrean. 284/6: nai ez andikan aldegin. 289/4: 'Barkatzen zaizkitzu' itza. 326/6: baña. 327/7: naikn asarre aldegin zuten. 312/5: Bira cmanik "nork ukuilu nauT. 329/1 : Jesus at/"era sartu zaneko. 282/6: berri inguru guzira. 283/7: baezpada're zer ikusiko. 280/5: zeuden bezela gauzak utzirik. 31S/!: Eskaxa izan bear zun oso. sinistu zazu. 289/7: 'Jeiki zaitea. 294/1: Bazkari on bat jarri zun onek. 28912: aien barrunbe murritza. 281/1: Etzan aspertu-errexa Jesus. 3 1In: ctorri bezcla badijoa. 335/8: nork elllanik ez egirik. 277/6: 278/3: 278/6: 279/1: 301/2: sartutzen zagi zarrctan. 300/5: Berria aundigotu egingo. 27912: ezin kendu zun begirik. Jauna. 327/1: Henctan poztu zilun erriko. 322/!: Diru-lruk ekarritzen zituzlen. 308/8: urte aietan gaixoa. 281/7: onda egiñaz. 326/3: orrelakorik elzan gertatu. 318/6: alperrikan baida denaT'319/1: Maisuak entzun zun berri ori. 29812: berriz beste nasta!leak. 294/6: len berekin zebiltzanak. 335/6: okcrbidean jarririk. 329 . 280/3: Beren ontziak itxas-ertzean. 299/7: egingo dute obek ere. 333/7: Pckalu beltz onekin benetan. goseak asez.ler-zori sarea ia. 303/!: Atsedena artzen ere ctzioten. 280/4: aterata legorrera. 280/1: Ez ikaratu. 296/3: baezpada're zer gertatuko. 289/3: "Ez gaizki artu. 331/4: naiko I. 287/4: parisaitarrak ixpitzan. ar zazu zureo 289/8: oatzea ta zabiltza'? 29012: ta ez pentsatu orrcla. 33314: erriari crakusten. 300/7: berriak berri. 308/!: Baña an bazebillcn txutik doi-doi. 323/6: onenbesteko jolasa? 324/3: beren begiak neskalxa illotz. 304/7: emanak eman etzan alare. ezpainaiz. 302/! : Itxas ondoan zegon Maisua. 335/2: Maisu nnak ikusirik. 293/8: etorri zan zuzenian. 329/5: Maisuak ala galdetu zien. 288/4: eztabil onen itzian. 335/7: egi-egarri zebiltzala ta. 314/!: Jesusek etzun ala pentsatzen. 319/5: "Ez naigabetu. urbildu ziran aben ontzira. 279/8: pekatari bat besterik". 293/6: dei au entzun zuanian. 33312: clzulen nndo ikusten. 330/1 : Bemk: "Bai orixe! -enmtzun zulcn-. 30817: odol-jario zcgon amabi. 289/6: sendaturik bere gailza. 309/8: ordura artian beñcpin. 330/6: eta orduanlxc bertan. 291/7: ezin burutuz beren eziña. Pedro ikusi zunean ori. 333/8: Jauna naigabctll zuten. 289/1: Jesusek laxter ikusi zuen. 279/3: aurrean bertan ikusi arren. zarrakin zarra. 279/4: ezin sinistu egirik. 323/5: Zergatik oiu. 291/8: lripajaten bazterrean. 319/8: orain i!lotza dagona'·. 301/3: zagia lertu. 291/5: Parisaitarrak berriz asarre. ardoa galdu. bai. 330/3: Jcsllsek bere bcalzakjarriz.akar la itxusi. 301/8: baidutc bazter danctan. 279/7: "Alde nigandik. gaurdanik gizon-. 279/5: Gizon apala nola zan oso. 333/6: ark deabruak crallzlen. ekarritako ontzi danak. 335/5: parisailarren erruz zeudela. 301/4: lilzake bien kaltetan. 280/6: ikasle danak batera. 335/1: Erri xar arlan mixeri ura. 318/2: mirabeen sinismcna. 312/!: Baña Maisuak antz cman zion. 333/1: Jcsuscn lan au parisailarrak. 287/1: Jesusek onda bazekin bere. 300/6: du zarraren ebakia. 299/1: "Zefiek egiten du barau senar. 287/3: zer arrapatu txoko danetan. ai-ols ta txistu. zer da errexen. 315/5: Elzula egin sinismcn fiñe?.

366/7: ta au dana dasaizuet zuek. 369/5: Ez eta ere aren itzikan. 374/1: Asi ta buka au zan Maisuak. 390/ 1: Maltzur urbildu zaizkion eta. 340/2: aterpean zegoana. 37'15/6: jaiean lan cgiteak. 367/4: argi egiñaz egona. ura bialia. 372/6: alkarren aintzaren illa. 3691l: Baña zuck beñcre ez dezule. 340/3: putzu aundi bat bazan ebreoz. 361/1: Zabaldu zuen begiak. 373/7: nere egintza ta lanak nola.336/6: langilleak oso gutxi. 359/7: Sernea rnaite ez dunak. 340/8: garai zan arte etzana. 362/4: bcrcgan bizi izan dedin. erne. 379/4: jaiean libre ez dana? 381/5: Zillegi etzun eskeintz-ogiak. 36l/6: dan garaia etorri da. 347/6: Lepo-zañak lertu zori. 377/1: Judea aldean ikasle aiek. 353/5: Jcsusek laxtcr erantzun zien. 354/4: ziran ixpiak surniñcz. 372/8: ura or konpon dedillla. 383/8: ez ole da larunbata? 38411: Jesusek etzun urrats bakarrik. laguntzik berriz. 356/3: Serneak ezer ezin lezakela. 356/7: Serneak egiten baitu Aitak. 383/6: jabea're bera da-ta. 350/8: tripa k jaten bitartean. 345/6: doa kaleak barruna. 354/8: nondikan cldu jakiñ ez. 367/2: baezpadako gizona. lancan ari da beti 353/8: ni're bai Aren antzera". 384/5: nor sendatzen zun noiz scnclalzCn ZW1. 388/3: ote zan ixil zegon gaixoa? 38814: Zeikena an zegon beñepin. 345/ 1: Oraintxe urbildu zaio bada. 345/2: sendatuko dun laguna. 361/3: benctan nik esaten dizute1. 360/1: Arrera on egiten dionak. 362m: ere du au dana cgin. ez da're. 372/7: ela Jainkoa aztuta utzi. 362/2: ta Serneak ere berdin. 38711 : Esku igarra zeukan gizon bato 387/2: bazegon danen tartean. 353/7: "A ita. 390/8: alkartuta tentatzera. 352/3: Jesusi esker iritxi zuan. 353/6: etzuan cgin atzera. 391/1: "Ordu guzitan nabilkizute. 387/3: Jesusen ilza aditu nairik. 357/6: dizkio oraindik rnunduan. 360/8: joango txuxen egari. 355/3: Jcsus gero ta ausartago. 349/5: Maisuak esan zituan zorrotz. 381/6: berak artuta jatean? 382/3: nola gogotsu jarduntzen diran. 357/5: Aundiagoak crakutsiko. 367/3: Jordan aldean otoi ta barau. 339/4: Jesusik etzan paltako. 339/8: bada pakean lagako. 352/7: laxtcr csan zien Jesus zala. 354/1 : Jcsusek Jainko zala esan zun. 336/7: otoi uzta-Jabeari ez dezan. 351/4: zcñen zorontsu zabiltzan! 352/1: Ogei ta ernezortzi urtetan. 352/4: palta zuan zoriona. 337/1: Jesusek etzun on egiteko. 356/6: egiten ari ikusia. 375/3: Judea aldcan gose ta egarriz. 385/6: aurrean beren kopeta. 387/4: jarrita aulki batean. 343/5: Berak ezin zun. 37611: Beren bidean zijoaztela. 354/3: orduan eta gciago bcte. 350/3: oia crarnateko agindu. 339/7: ixpi gaiztoak ere etzioten. 350/7: parisaitarrak. 362/7: Gizasernea dalako egin. 361/4: laxter illen illobira. piperrnindurik. 365/5: Baña bes te bat da nilzaz aitor. 362/1: Aita bizia beregan dauka. 364/5: Ez naiz egundo nere gogoa. 372/4: cz da egongo ba illa? 372/5: Beti arduraz or zabillzale. 351/2: Jcsusck bera el izan. 350/2: nor izan al zitekean. 347/7: purrustan galde zioten aiek. 339/3: Jcrusalengo eliz xarrean. 38914: bazegon beti kuadrilla. 388/6: ikusten nola baizekin. 367/5: Atsegingarri izan zan zuentzat. 362/3: Aitak ernan dio eskubide. 366/8: salbatzearren bakarrik. 359/8: Aita. 363/5: Ona egiñak bizitzarako. 345/4: jasoz angaril astuna". 357/7: aien aurrean arri egiñik. 330 . 366/ 1: Ez al zenuten Jordanen entzun.

404/3: "Orra or nere morroi maitea. 431/5: Jotarik ez da galdllko. 403/4: oso toki erosuan. 416/7: oiek baidira mundu ontako. 412/3: Jesusek beti sendatzen zuen. 420/8: baidute oien begiak. 441/3: gorputz osoa sura sar baño. 436/3: cpai-etxean sartu clzaitzan. 447/7: baña aunitzez estuago da. 449/5: Arek nn eta gaiztocntzako. 429/3: erririk ezin czkllta leike. 440/4: bat zirala. 419/5: Beti aurretik dabiltzan aiek. 442-gna falta da makinaz idatzitakoan. 417/8: poztuko ditu azkenak. 39417: Bestea bezin sendo geratu. 433/1: "lñor ez dezu ilko" auxc zan. 445/4: soñpekoa auzipean. 331 . 440/3: ezkontzik czin leikcla autsi. danak onartllZ. nere. aukera osuan. 441/5: Zure eskuak gaizbide ematen. 41717: beren malkoak txuka ondoren. 416/5: etxe ta landa biotz beratsu. 447/4: etsaikotzat daukazuna'. 415/7: orrena baitaAitaren zeru. 403/6: aske. 405/5: Purrustik ez du egingo. 419/4: nai duten aiek lurrean.421/3: beren biotzak pakean eta. 419/6: urkoaren bearrean. es417/6: ixillik daramaztenak. 417/1: Zoriontsuak mundu onetan. 445/5: ken nai dizunari emaiozu. 433/3: Auzitegian zigorlu beti. 396. 426/4: zama urkoen bizkarra. 440/5: bcrexten bazan. 430/8: ospa dezaten lurrean. itzali. 405/7: zuzen garai arte danak argan. 397 eta 398-garren bertsoak falta dira 426/1: Ai. 419/8: azkeneko beldurrean. 445/6: gañekoa' re pakcan. 439/2: zezakcan emaztca. 444/4: aicnlzako ctzan ona. eskein ezkerra. ez bi lagun. 437/5: Orduko Icge ura ctzan bao 409/5: Beren gaixoak sendatutzeko. 392/8: alleike galtzen laguna? 424/8: emcn zure poz guzia. 449/7: arek on eta gaiztnentzako. 419/2: naigabearen aurrean. 392/3: "ün edo gaizki egiñarekin. makinazko idazketan. kllZko idazketatik artu degu. 43113: ez naiz kcntzera etorria. 419/7: errukituak ¡zango dira. 4000/4: jasorik bere besuak. 400/8: arkitzen gure Maisuak. berdin egizu. 445/3: jotzcn bazaitu. 425/4: ez dakarlzu biotzera. 416/3: purrustik gabe edozeñeri. 431/6: esatcn dizlletct nik. 408/8: Jesus saldu zuna gero. 435/6: zoaz adiskidetzcra. 402/1: Deabru danak bere aurrean. 436/6: zigorlekuko katean. garbi. 40217: Jesusi berriz. 399/8: Maisua ixpi maltzurrak. 411/2: gaurkoan ere munduan. 40817: Judas Iskariote azkena. 439/1: Lcge zarrcan senarrak utzi. 433/8: Jesusek guri emana. 418/1: Zoriontsuak zuzentasunen. 441/6: badizu. ez. 404/5: Nere biotzeko kutun. 402/3: bera agurlu ondoren danak. 446/3: korriturik gabe: ez ibilli. 395/2: onetik atera zori. 448/1 : Entzu lieiri nik diotzutet. 40017: itzegiteko modurik ez duo 429/2: dizdizka erri xarrean. 443/1: lkasi bada: cz egin ziñik. 426/8: egingo dezll negarra. 425/3: jan da edanak besterik pozik. 423/7: profetak ere zigor ta zama. 409/6: gero Jesusi entzuten. 391/3: libre dan edo ez begiratuz. 426/7: aiek parra dagitenian zuk. 423/8: orrcla ibilli zian. 39317: Orduan libre da larunbatez. 425/6: dan gllzia eskcintzera. 43111: Ez pcntsatu lege ta profetak. 41817: egunen batez zuzentasunak. 420/2: egizko biotz garbiak. 414/5: Jende guzia ao xabalka. 433/3: Allzitcgian ZigOrlll beti. berriz ezkondu. 410/1: Deabrudunak askatu zitun. parrez ari zeran gizona. 394/8: zaion ildako besoa. 437/7: baña Jesusek argi ta garbi. 413/7: aren aotik ateratzen zan. 439/5: Eta ondoren ar zezakean. 402/4: andik umil ta serio.

460/1: Kontuan artu. 464/2: zucn wrdunciri Icnik. 483/8: ainbesteko aga zarra? 484/1 : Etzaitc izan egunoo ere. 485/6: zllregana itzulirik. 512/3: ango legeak gorde zitzaten. 496/7: besterek ez dute ikusiko. 490/5: Bide ortatik dijoakigu. egun bakoitzak. 505/2: ta begira Maisu ona. garbitu zaite". 509/6: JCSllS. 486/3: bullzalu zazu. 498/2: esango dizutedana. 481/7: nola neurtzen dun neurri berean. 469/7: gorputz osoa oizdiralsua. 476/3: ain dotore jazten badu Aitak. 471/3: nai eta nai el. 453/3: zure anaiei bakarrik baldin. 464/5: Baña ez badczute barkatzen. 481/8: nellrtuko baita gizona. 488/4: beti ematen gauz onak. 489/3: izan arentzat biotz barruan. 505/5: csanaz: "Nai det. 507/3: eta errllkiz Maisu maiteak. 476/1: Goizean sorlu ta gaberako. 479/2: kezkaz. 484/6: aga zar ori. 478/2: zazu zure sinismena. 488/7: Bai arkituko. 494/4: bere adaska ta guzi. 478/8: emen bear dezun dena. 505/1: Gaixoa cske itxaropenez. 452/4: egin ordañ gabe lana. 453/6: zenezakiten espero. 332 .. 512/4: erriko buru jarria. 505/6: eta bat-batean ona. 454/1: Maite biotzez zuen ctsaiak. 467/5: Ez al dakuszu pipiak nola. 503/6: berctik baizun jalkitzen. jarri bcar oU. 497/3: asko aldiz zure izenean. 464/8: cgunoo bere obenik.449/8: berdin zainlzen du luoia. 476/4: ain ezer ez dan beJarra. beteaz nere esana. 486/5: Nai dezunean. 467/3: atseoenik ere gabetanik. 483/3: ta ez oakuszu zurean berriz. 479/7: cz kczkaz bizi. 512/1: Guda-mutillek buru zegoan. 489/7: orixe dira t'ortantxe daude. 498/3: nere itzari ondo sinistu. 513/2: ta bera ere sufritzen zegon. 486/7: zalantzik gabe itxogin bertan. 514/5: "Ncre morroia gaixorik daukat. 498/5: okerbidea erabat utziz. 474/6: bat zuen bizia luza? 475/1: Eta zergatik jantziz kcz. 482/1: Bere ikasle dun batek baño. 503/4: irakasleri jarraitzcn. 477/5: Sinismenikan ez duten aiek. 476/2: or dago legor. datorren ura nigana. igarra. el. zure Aitari. profeta entzuna. 470/7: ote oaouzka bada orouan. 482/5: Itxu bati bioea erakuts.katu. 470/8: /. luzatu gabe. astua. 451/4: dakit bestela zer sari. 490/3: ez zabalera egundo artu. 478/1: Kczkatu ordcz sulu. 504/1: Erri batera sartu zaneko. 471/2: morrontzan ongi atera. 471/5: orrentxegatik jo bearko duo 473/1: Begira zazu txoriak nola.ure biotz-barrunbeak') 471/1: Ezin leike bat bi nagusircn. Eskuzkoari artuak dira. indartu. 508/8: ixilka bakar-tokira. 486/4: zaite. itxaropenez. 510/1: Ikasle-salla bere ondoan. arkituko oezu. 498/1 : Arreta aundiz entzun zazute. 478/7: Aitak emango dizu gañezka. 483/2: bcgian lasto mcarra. 499/1: Arkaitz bizian oñarritllta. 504/7: otoika zion: "Zuk nai badcZll. 498/6. seguru egon. 47013: zurc barrcnak ere egongo. 484/3: zcoorrentzako lasai-Iasaia. 482/3: onena izan arren geienaz. 45113: nor dan ere begiratll gabe. 498/4: ta. 456/3: ez agcrian ta enparantzan. 458/2: izan aick bezin itxu. 467/6: danak dizkitzun ondatzcn? 468/5: Gaur edo biar. 470/5: illunle bada zurc argia. 481/6: zuretzako're dagona. 455/5: izan zaitea gorputz ta gogo. 462 eta 463-garrcna. 501/1: Jaso zun gizonak bere ctxea. gañez gañera. makinaz idalzitakoak ez dilu bertso auck. 450/5: Zergalariak berberak beste. 453/8: egiten badaki gero. 453/4: agur egite ezkero. bcldurrez bctca. 467/2: ontasun txarrak pillatzen. 450/6: onenbeste egiten oute. 464/7: Aita ere ez du barkatuko.

543/8: sartzera bcartzen gaitu. 534/1: Berak bazekin bazijoala. 517/6: merezi ainbat ajola. 540/1: Joan zun Jesusek aintzindaria. 528/8: berak bazekin moduan. 530/4: agintzen det: jeiki ari!". 550/5: aspaldi damuz ooduak zirao. 53317: lilJuraturik nola segitzen.. 538/1: Maisuak ez baizun jakiteko. 53617: "Besteren baten zai jarri edo. 517/1: Erromatarra ikaratu zan. 54217: zure aurrean garbi dezazun. 518/1: Eta ona non atera zaion. 548/7: Bilarte egi-ume diranak. ne. 530/5: Eta exeri zan ildakoa. 532/5: Eta bazekin bizia noski. 563/4: au profeta baldin balitz? 564/4: aien barrun pentsaketa. 537/5: Danen aurrean konta zioten. 531/3: alakorik etzuten ikusi. 550/7: aiek ariñago zigortuko. 538/8: egiña zan guzi ori. 516/5: Aien otoitzak entzun ondoren. 559/6: Jesus onaren laguna? 561/7: maite zuala aitorlzeko're. 533/6: itxuak argi begiak. 565/3: bi milla duro zan baten zorra. 53417: berak egin du berea. kontatu entzun. Kafarnaun.. da. 52917: eskatu zion pixka bat jende. 517/5: Bera joango zan bidera. 540/5: goratu nai zun bada Maisuak. 529/8: taldea geratu zedin. 539/1: Jaunak: "Zoazte. 543/7: gure buruak umil eraziz. lausuak. 552/5: gauz oek txikiei t'ezjakiñci 552/7: eta arroei esta1i: ori 552/8: da zuk nai izan dezuna. 544/7: entzuo oai dunak cntzun dezala. 531/2: ikusi zuten guziak. 532/2: Joan ixil-ixil zegola. 530/6: begiratuz jendeari. 530/3: "Gazte. 516/1: Bai. ark etzun. orain. 554/5: Nere uzlarria . 518/4: Maisu onaren aurrera. 556/1: Olako batez. 545/ 1: Erriko jende galduak pozik. 536/3: kartzelan zegon tokitik Jesus. 544/6: igerlea orixe zan. 554/5: eta ariña da nere zama. 549/3: oraindik zeuden alare oiek. 550/8: dira-epai-egunean. 517/8: ainbesteraño iñola. 538/6: bista emanaz askori. 540/4: gauza danetan zuzena. 555/7: Jesusi bere omenak. 517/2: Jauna bazetorkiola. arinduko. 542/8: bid e bat txuxen. 537/4: zaizkion berarengana. 549/8: Jesusen biotz sutsuak. 51817: ementxetikan nai izanakin. 555/8: elziran oso zuzenak. irekin ari nauk ta nik. 557/1: Igerlc berri onen egiñak. igo nai.. 526/3: bazeramaten kanposantura. 543/5: indar egiten dunak bakarrik. 556/5: Bazter danetan izaten baizun. 544/3: ta garbi jakin bai badezute. 526/1: Erri guzia atzetik zula. 559/4: erri arlan ezaguna. 543/6: ura atzemango baitu. 554/3: ar nere uztarria. 543/4: indarrez bear garaitu. 526/2: kale xar artan barruna. 53517: orrentxengatik bial zizkion. 333 . Simon izcnez.515/1: Mandatariak berak eskari. 51717: ezin ziteken Jesus umildu. 529/1: Urbildu zan ba zerraldoraño. 553/5: Ta bcste batzuk bere Semeak. 564/8: malcziz guziz bcteta. merezi du orrek ainbeste. 549/4: len bezin ano.. 546/6: zuek daotzarik egiñ ez. 53217: berea bete zun arek ondo. 553/7: bestc iñortxok ez du munduan. 553/6: erakutsita mcsedez. 554/4: dizutct nik zuen zama. 551/1: Eta zuk. 546/8: eta zuek ncgarrik ez.katx ederra. gorrei. 559/1: Neskatx goxoa. 518/2: eun-buru jauna bidera. erri hatzuak. 543/3: zcru-sarrcra zabalik dago. 539/5: legenardunak garbitu.. 549/2: Jcsusek. garbia. 520/3: gudalburuak zeñen sinismen. 549/1: Mirari asko egiñak zituo. 516/3: Jesusen biotz ona beretuz. 547/8: bidea itxiz (mela. 531/4: oraindik aien begiak. 562/7: baña Jcsusen biotz goxoa. 533/8: zion atzetik erriak. 522/5: Eta bertako maiorazkoak.

572/4: bere atcntzio dena. 56617: "Alaxe baita. 56517: bietan nork maitcko du. 602/1: Maisuak ondo aditu zuan. 58817: birao gaizto ori da egundo. 599/4: iñon ere cz arkitzian. 611/1: Gizataldeak estutze-bcldur.565/4: ta milla bcstcarena. 589/1 : Norbaitek zerbait esan baleza. 603/7: "ZlIre ama t' aideak itzegin. 604/1 : Maisuak berriz begiraturik. 570/5: Asko maitatu dualako're. 605/4: aruntz-onuntza ixilla. 60917: danak ojuka ari zaizkio. 569/1 : Zure etxera sartzerakoan. 589/5: Ats Santuaren aurka egiñak. 576/8: ero baidago benetan'l 577/3: dcabru mutu ura. irabaztunak. dana. 610/1: Bazter guzitan ojuka dakus. 5S8/2: esa ten dizuetana. 603/1 : lende artcan galdurik zegon. 577/5: itzcgin ta ikusten zun. 602/7: "Zori obegoko nere itza. 605/5: Ikasle-salla berekin dula. 58517: nai ta nai ezko lana lenbizi. 570/3: Maitasunak ere gaiztakeri. 583/5: Begira gero l Luzaro gabe. 588/6: aurkako egiten dana. 580/6: ziluan danak berela. 610/5: Danak sendatu zitun orduan. 585/8: ura andik bota bear duo 586/2: etxera ezin baida io. 588/3: barkatuko zaiela gizonei. 603/3: zai zeuden bere ama t'aideak. 56817: pekatu egin badu're nor da. 566/6: noski. 589/2: Giza-Semearen aurka. 58617: orduantxc. 593/8: edo gaizkatuko zera. 57517: jaleko aña belarik ere. 597/8: aundiago dan bal ona. 580/5: Bere ondora deitu arazi. 583/1 : Aren bitarlez botzen baditut. 605/8: langille jende ulllilla 606/2: zituan lesus maiteak. 593/2: ta jakin gaurtik aurrera. 57217: itzikan gabe mailasunakin. banan-banaka. 334 . 601/6: auxe zan esan zuana. nere ustez. 589/8: ori czin baida barka. 570/4: dana kiskali diola. 579/6: eta oien nagusia. 588/5: Baña beñere el. 589/7: ez bean ta ez goian pekatu. 573/5: Zure fedeak gaizkatu zaitll. 569/3: olio gozoz zuk ez didazu. 588/1: Entzun zazuztc parisaitarrak. launa". 5R8/4: cdozer pekatu. 607/4: jcndetza pilla edcrrik. Simon. 582/ 1: Satanek Satan erauzten badu. 597/5: lonaren predikura ildura. 593/1: Baña benetan nik diozuet. 596/3: ego n zan. 590!3: txarra ona dala ta ona txarra. 584/4: gauz au bera len ere maiz. 592/2: an gordcta dagonetik. 600/3: beste zazpi ¡agun gaiztogokin. 576/4: asmoz orduantxe bcrtan. 582/3: ela martx ontan laxter galduko. 612/5: Argi ta garbi. 568/6: aspertu're gabctanik. 575/4: udan cltxoa bezcla. 603/8: nairik 01' daudc kanpuan". 599/2: kanpora ateratzian. Ats Santuaren. 583/6: zerok naiz cz ala uste. 584/8: beti izango baita garaiz. 596/1: Jonas iru cgun ta iru gau. 584/6: ez izateko siniskaitz. 579/1: Erriak esan zuna entzunik. 59517. 610/2: luzaturikan lepua. 589/6: barkaziorik ez dauka. 589/3: barkazioa iritxiko duo 589/4: damutasunik baleuka. ez baizaiote emango lonasen. 605/2: askotan lesus sotilla. 606/7: asko maitatzen baidu Maisuak. 590/2: parisaitar murritza. 570/1: Orrcngatik nik esaten dizut. 605/6: ango pakearen billa. 599/6: mortuctan nabaitzian. iru. 570/8: ainbat maitalzcn iñola. 600/1 : Garbi-garbia arkitulzen du 600/2: berriz itzuli danian. ederki dago. 608/3: bere ondoan eskc zebiltzan. 572/3: Maisllagana jarria zeukan. 58417: zuen artcan nabillen arte. 597/7: igerlea zan baño aunitzez. bai. onek bota zun arte. uxatuz. 599/8: atera nintzan etxian'. 56917: Pekatu asko zcuzkala'l Baña. 587/6: egiten nastu bcsterik. 569/4: ncre bllrurik gantzutu.

argi. 65217: Zorontsu zeuden noski ikasleak. 620/4: mutil gañean jarririk. 626/8: nere sabairajasota. 619/4: indartuz bere abotsa. 64117: bide. 637/5: Ez dezu ikusiko edcrki. Maisu". 636/1: Argatik orla mintzo natzaic. 616/7: uztarik etzun onek ere emano 617/1: Ereindakotik beste mordoska. 623/5: Sortu zanean. 627/8: eta ikasi dezaten. 636/6: arren ez dute entzutcn. 630/4: txikina noski danetan. 655/2: arro. 64011 : Oncn ondoren galdetu zien. 624/5: Nola azaldu zaio ordea. 614/8: lur mardul eta gozoan. 615/7: azi guziak an galdu ziran. 619/7: "Entzun nai dunak entzun" or zun. 64917: atscgiñez crostcn du ainbat. sasi. 619/5: Begi-belarri begira zegon. ba? 624/4: Belar txarra ain ugari. 618/8: eun bere amaria.612/7: mundua mundu aztuko ez diran. 65211: Zugaitz txar baten itzalpe arlan. du nai. 621/5: neurri ortan baizera zu're. 613/6: danak ori dute gaia. 615/6: egazti gari-jaleak. 631/8: polliki cre guzia". 64213: sartu alean badoakic. 616/1: Ereindakotik beste mordoska. predikaria. 614/10: lana bukatutakoan. 634/8: tutikan ulertu. 632/4: joan zan ikaslcekin. 624/6: erdia ez baida gari? 624/8: etsaien lana da ori. arri ta lur ona. 615/3: sortzeko betik eman baño len. 621/3: ondo gogoan artu: ezjarri. 62116: gero neurtu bearra. 613/3: berdintz oetan itxura dunez. bai. 620/6: dan ezer ere gorderik. 613/5: Eten gabeko itz-jarioan. 652/6: esan zun Maisu olxanak. 635/3: "Zueri garbi erakutsiko. 617/7: aurrekoen gisa obek ere. 644/3: mundu ontako atsegin-pozak. 614/9: ta ereilleajoan zan bein bere. 644/6: ito craziz guzia. 64711: Orixc bera gertatuko da. 620/7: entzun dezala baldin badauka. 614/5: Beste batzuak arri artera. guzia gario 624/3: "Azi ona erein etzendun. 636/3: oien begiak ondo ikusi. 638/5: Naita ixtcn baiditu ezin duo 63817: nik sendatzerik ez. 649/6: salduaz zcukan guzia. 629/4: ondorean galburua. 64017: la creilariarena baño. 615/5: Gero berela etorri ziran. 63412: ondo iruditzen zaizu'! 634/3: Gizataldeak ezcrtxo erc. 655/6: daukatc beren txulua. 650/3: sare betea ur-bazlerreraiño. 620/2: ez da piztutzen argirik. 636/5: Oien belarriak ondo entzun. mordoska batzuk. 614/6: oso lur mea zegoan. Maisua. 64311: l3estcak cntzun cntzutcn dute. 641/3: auxc da: Jainkoarcn itza da. 638/3: ixtcn ditu bere belarriak. 617/2: arantz artean zunjarri. 655/5: Maisuak berriz: "Azcriak ba-. 335 . 655/4: jarraiko dizut. ezin. 644/4: irabazten du auzia. 625/2: Ezin alleike atera? 626/6: erretzera sura bota. 63712: aspaldi igarri zuna. 629/3: ale bikañez betetzcn dala. 644/5: sartu orduko biotz barruan. 641/6: ercille. 655/3: urbil zitzaion: "Nik noranaira. 652/4: Jesus onarcn esanak. 614/7: asko sasira. 615/8: uztarik eman gabeak. 620/3: etxea argi dezan. 649/3: asko balio dun bat billatuz. 618/1: Ereindakotik beste mordoska. 629/6: gañean du uztarua. 636/4: arren ez dute ikusten. 631/6: sartu duan Icgamia. 632/5: Ikasle danak urbildu eta. 638/4: eta cz du nai aditu. 638/8: natzaioke crrukilu. 62812: zerekin leike berdindu? 62911 : Lendabiziko lastoa dakar. 655/1: Bidean lcge-irakasle bal. 62114: iñoiz neurri kaskarra. 644/2: ain maile dute bizia. 637/8: gogortua (a aizuna·. ustez jakinlsua. 637/3: 'Ez dezu ulertuko ederki. 629/8: bere zitu segurua.

671/7: cz nazazula onen harrutik. 693/5: predikatuz jira-bira. 700/5: Danak izango dute zuentzat. 670/1: Baña Maisuak jo zun orduko. 685/3: arturik zitun ikasle danak. 693/1 : Zoazte dcnak. 6 73/3: txerrizai hatzun kontujarriak. 681/4: ikaratu zan. 676/6: danak hcrtan galdu dira. 660/5: Cora ta gora. 701/1: Eramaten zaituztenean bein. 704/8: esatea ez arritu. baña ez sartu. 670/6: Jesusen oñetan orra. 690/7: oraindik azi nai ditu gcro. 670/5: Larru gorrian. 703/8: bere bigarrcn sarrera.655/7: txoriak ere badute heren. 697/8: zuengana berriz buellan. 680/3: Otoi. 664/5: !txasoa ta aizc bera're. 682/8: zugan sartuko atzcra". 681/3: hakar-hakarrik gcratu bcar. 70217: azkenerarte iraun zazute. 704/3: morroi bat ere nckcz zaioke. 702/5: Ncrcgatik craman bearko. 67712: alakorikan ikusi. 690/3: beti zefbaiten erakusbide. 684/5: gizon-mordoska ikusi zucn. 698/5: adieraziz ez dezutcla. 684/3: sartu zaneko. 675/8: deahrua zan zarpalla. 693/5: Inguru ortan ibil zaitezte. 674/1: Zalantzik gahe Maisuak ala. 670/8: cdozcin hezin jatorra. 708/2: emen gizonen artean. 699/4: jendeari ematera. sendatu eriak. 686/8: azallzen zun jakinduriz. 689/6: etzutcn merezi eta. 664/7: Arraisku artan biziak gaizka. ta zeru-jaurgoaz. 678/3: nola sendatu zun gizon hatck. 695/6: Ez dirurik gerrikoan artu. 706/1: Ez beldurrik izan gorputza il ta. uraxe. joan zedilla. 706/5: orain da beti mundu onetan. 657/2: jarraitzeko ni prest ona. 701/8: zuengan mintzatllko dana. 683/2: zorontsu. 655/9: Giza-Scmeak ez dauka berriz. 656/7: zu atoz. 704/7: zueri ere beste oncnbeste. 67H/I: Erritarreiri kontatu zien. 691/1: Befe ondora deitu zituan. 689/1 : Maisuak laster igerri zuan. 663/7: "Zer dala-ta zarat ohck? Ez al. 656/1: Maisuak beste hati dei cgin. 698/1 : Gaizki artzen bazaituztc berriz. 70314: badaukazute allkera. 661/6: erori haño len putzura! 663/1: Maisuak ckaitzari etzion. 708/1: Beldurrik gabe aitorlzen nauna. 679/6: uretan itua dana. 656/X: hazter guzitan itzegin. 698/6: egon nai oien artean. 680/8: ontzi xarrean putzura. 706/7: ez da besterik iñor. 697/5: Pake-semerik ez baldin bada. 690/8: izango duten lanean. ez gutxi. 70317: Giza-Semcak cgingo baidu. an bertan gcratu. 696/7: lana egiten duan gizonai. 690/6: Maisua illzen zanean. 694/3: illak piztu. 684/7: Maisua berriz noiz azalduko. 685/4: ere bcrekin hatera. 678/4: mendiko dcahruduna. itxas-ertzcan. misiolari. 708/4: Aitarengana joatean. 684/8: itxas-ertzctik hegira. 695/4: ta ain gutxi sandalirik. 705/1: Ez beñere beJdurrik eduki. 707/5: Aitak nai gabe i!le bakar bat. 705/7: aopean esana oiuka. egon etsita. 696/5: Beste uriren batera itzu!. 700/1: Gizonengandik herez zaitezte. asko haigera". 700/2: agintzen dizutet orra. apal bearrean. 676/5: Ez da hakarrik ere bizirik. apar jario. 703/3: baldin Jan egin nai hadezute. 684/6: aruntz-onuntz jira-bira. zioten. 696/4: bada. 655/10: non etzan bere burua. 708/3: aitortuko det nik ere nere. 696/3: zuek artzea merczi dunik. 656/5: "Jarrai zaidazu -Maisuak hcrriz-. 702/6: dezutc. bai. 672/8: "Mordoska. 667/5: Arek alperrik zituan danak. 336 . 668/6: aspalditan hercgana. 70412: bere merituak ditu. 655/8: kabi ta babcslekua. 665/8: bcldurrak zegon crria. 696/6: arte ez lekuz aldatu. 670/7: hclaunikatu zan apal asko. 667/6: zabal zcduzkan ateak.

733/6: gero Jcsusen bidcra. baña. 739/3: etzituan. 71212: pentsa ni artzen nauela. 735/8: ezertako uzten betik. 716/8: Erodes kezka txarrcan. 708/6: naun ura emen lurrean. 719/7: errege zakar au iñork gutxik 719/7: maite zuan GaJilean. neskatx ari ña. 740/2: ondoan zcgon mcndira. 742/2: zirikatzalle otxana.17: an baizcbillen artzai gabcko. 72512: Erodias lizun ura. es ka zan. 723/5: Aspa1di artan arkitu nai zun. 727/2: billolsik neska txar ura. 713/6: gabe ez baida lagako. 733/5: Ikaslc berak alera ziran. 722/3: ikus-aldiro esaten zizkan. ez. zeletan. 724/7: pozik entzuten zuan San Joanen. ardoa. 710/8: neretzako ez da ona. 713/8: ordañik ez du faltako. 712/5: Profetagatik profet-saria.708/5: Ni gizonen aurrean ukatzen. 710/1: Bere aita-amak ni baño geigo. 732/3: eliz xarreko itzaldietan. 710/3: alaba edo seme ni baño. atean. 718/5: besteren gauzen eiztari ona. 737/2: ontzi xarrean igaro. 720/1: Beste batean Erodes beltzak. 73317: San Joan nola il zun Erodcsek. 721/6: emazte gaiztoa beti. 722/4: eta ain zegon oituta. 73117: errcgali bat bezela onek. 727/3: Erodes erdi mozkor. 710/7: alperrik dator. cz bazioten. 711/7: ark gordeko du. 739/1 : Urrikaldu ta biolz otxana. 714/1: Bere amabi ikasleeri. 73017: "Joan baituaren burua nai det. itz goxuakin. lasa. 73'¡1. 724/9: bcldurra zion. 720/5: Ta berarekin ezkondu zan len. 741/4: ezin lcikc orla ulzi. 728/8: nai dekan dana. 730/1 : Sartu zan berriz neskatx lizuna. 741/5: etxera-bide goscak jota. 73814: zebillcn beraren billa. 73012: erdi billotsik. 722/8: giltzapetu zun baituta. 729/6: gerlatu zan dana. 727/8: txakur lxar baten modura. 731/6: bere burua neskari. 73517: atsedenlzera. 734/8: zan ere Jesus otxana. 73717: Maisuarentzat Jesus aldean. ez da nere din. 73914: danak bere artan utzi. 724/1 o: txeak santutzat zeukala. 708/7: ukatuko det nik ere Aita 708/8: Zerukoaren aurrean. 711/1: Ni ukatuaz mundu onetan. 724/5: Kczka txarretan geratu arren. 726/3: Erodek bere lagun guziak. 711/2: gaizkatzen badu bizia. 713/7: mundu ontan on egin dunak an. 721/8: aukerik etzan ageri. 711/6: mundu (metan utzia. 710/5: gurutzea artuz nere ondoren. 724/3: baizekin ondo gizon sanlu ta. baizckin erri. 721/7: uraxe ga1du nai zuan. 711/3: nere Aitaren jaurgoko arek. 72914: joan zan andikan neskatxa. 733/X: danci bcrri ematera. 723/7: ea galtzen ote zun betiko. 734/6: atera zaiela dana. 712/1: Zuek artutzen zaituen arek. 721/5: Baña etzegon nagi. 727/6: zucn ordia lillura. 740/1: Gero igo zan andikan gora. 72514: befe gizona lillura. 741/8: orain zedorrek ikusi". 74117: Oso leku arlotca da au. 728/3: ncskatx gazlea. 717/1: Erodek esan zien morroiei. 724/8: itz bero eta mazala. 734/2: zorunlsu Jesuscngana. ark izango duo 711/8: zeruko irabazia. 712/6: artuko baidu orrela. 337 . 71412: obek agindu orduan. 711/4: galdua dauka guzia. 716/7: Erru gabeko loan il zulako. 742/1: Maisuak ala cranlzun zien. 742/3: aldez aurretik pcnlsatu baizun. 724/6: bere biotz bcltz zitala. 711/5: Bere bizia ni naizelako. 710/6: joateko prest ez dagona. 724/4: zuzenetakoa zala. 709/8: zuen etxekoa bera. 709/1: Ez uste pakezale naizenik. 71012: maitatzen ditun gizona. 740/4: andik gainbera begira. 710/4: maitegarrigo zaiona. 722/5: Baña ostu zuan emazteak.

: nastu zanaren itzala. 751/8: jar nai zuten hcren huru. 776/3: ez da izango gose. 752/10: nai zun nola edo ala. 7'1'. bai. 761/2: sar ziran ontzi xarrera. 771/5: Janari orrek haitu hetiko. 777/5: Aita nereak mundu (mIara. 775/3: zer ogi zeiken eskeintzcn zuna. esan bezcla.: enkargurik ez dit emano 77914: sinist zazule munduan. egarri're ez. 742/X: hilla dezaten zer jana". 778/1: Biali nauen nere Aitaren. hcrriz. 753/1: Ikaslceri agindu zien. 792/1 : Maisuak ondo asko bazekin. 782/4: ni gana etortzen baita. 781/3: Ezin liteke cgundo ere. il. 76814: ez Jesus ta ez ikaslerik. 797/8: ara segika dabiltza. 743/1 : Maisuak. 75117: Danak alkarlu ziran la berlan. 776/6: eman dizutet izena. 770/3: "Nere ondoren bazahillzate.1/6: baldin ez badu igorri. ta zeok. 752/6: zcbillen Jesus mazala. hai. 793/3: cta etziran ibiltzen gcro. 77717: aren horondatea egitea. 75014: mantendu zitun mirariz. 771/6: hctirako iraupcna. 77517: laster cskatu zioten danak. gezurti dala. 769/R: Jauna. 775/1: Oraindik iñork etzuan enlzun. 794/5: Zure ondoan ondo gabiltz. ez.17: zeruko nere Aitak au beste.2/1: 'Jainko-eskolakuak izango. 78117: azkcn orduan. 77917: edozeñck. 765/6: danak sendatu baiziran. 78914: elzaien ondo erori. 749/5: "Danen artcan parti zazutc. erantzun zien. 752/5: Aginte oien usaiean ez. 794/1: "Jauna -erantzun zion Simonek. 789/5: Itz obek entzun zituzteneko. 766/5: Gordean ezin ibilli zciken. 7S6/5: hetiko bizia irabazteko. 764/1: Eta edozein baserri cdo. 779/S: berriro azken orduan. 785/8: here gorputzajalera? 786/1: Jesusek bcrriz eranlzun zien. 750/6: apostolueri bcrriz. 7'1'. 752/9: hera ere Maisuak ukalu. 798/3: inguru arlan aukera baizan. 795/3: Ondo badakit zuetako bat. minhera. 773/2: cdo esaiguzu zer lan. 77617: oraindik otza dago alare. 755/1: Igo zan bada. 744/6: oentzako diña ogi? 749/4: luzatuaz gero ura.4/5: Eta gizonen bizirako nik. 743/5: "Onenhestcntzat nondik atera?". 75617: ilxas gañean ibilki joan zan. 750/5: Berela gero agindu zien. 779/6: Semegan sinistu duan. 761/4: ixil itxasoa bera. ugiñak bare. 78717: arengan nago ni. 763/3: gaixo daudenei lagundutzeko. 338 . 776/1: "Benetan ni naiz bizitz-ogia. 743/6: Zuk ez dezu gutxi uste. 755/2: gordean Jesus mendira. 780/5: "Ez da au Jcsus. 772/3: "Egin zagun erakuts zaiguzu. 778/'¡I. arck herriz. 761/3: aizca geldi. noiz etorri zera') 770/2: asarre xamar. ta nik piztuko det. 75217: besteren leku t'erri-gauzetan. 781/8: piztuko det gizon ori. 79617: gordera joan zan orrengatik. 752/'¡i. 7'1'. 790/5: Jaunak ala zion: "Ilz oiekin. 776/5: Baña nik garbi esan dizutet. 788/2: alaxe ni nauna ere. 743/X: ock gutxigi dituzte". 7'1'. 767/3: zekitencz atm ontzi bat haizik. 750/1: Bakoitzak jan zun hada nai aña. 749/6: au. 773/3: ikusiz ori zalantzik gahe. 772/8: bial dunaren esana'". 796/3: ango erriak Jaunarentzako.742/5: Nondikjan eman? Au zan orduan. 767/5: urajoan ta Jcsus hakar bertan.3/8: egundo galdu ez dedin. Joseren seme? 781/1: "Ez mannar egin. 757/8: zauli pauso ariñean. al dezuten modura. 77117: Giza-Seme au baita Jaungoiko. 791/6: orlan cz nabil ni okcr. 752/4: laster asiko zirala. 777/1 : Zeruko Aitak ematen di dan. 743/3: exeri azi or. 78217: bene-benetan Jainkoarena. berriro nik. 77'1'. 789/3: ikasleiri bcrairi ere. 794/8: Jainkoarcn Sanlu zera. 777/8: da nere hetiko lana. 77S/3: Arck emalen didan guzia.

812/2: ditun landare guziak. 808/1: Zuen legeak berriz autsi duo 80817: itxuratiak.rien itzcgin. 801/8: oitur oen agindura. 816/9: txarkeri danak sortutzen ditu. 826/8: litzakc Icge jatona. 829: Bertso au ez dago bigarren idazketaan. 822/6: nolatan digun segitzen? 823/5: "Ismelera etorria naiz. danok. ez. 836/3: aien aurrean errukiturik. 803/8: oiturak ain errez lItzi? 804/4: beti eroak bezela. 809/6: Jainko-Iegeren batzuak. 79817: eztabaidaka asten zaizkion. 84317: haña Jaunak aintzakotz al' gahe. 803/4: beste onenbest ikusi. 826/5: Ezin cmango diogu hada. 814/2: daukazute adimenik? 814/3: Agotik ezin sartu leikela. 809/1: Barkamenik ez dun pckatutzat. 831/8: eskuak aren gañcan. 814/9: jaki danak garbi dira. 830/5: Arrantzalekin zcukan Maisuak. 826/4: cgi biribil hat. 80317: zergatik bada gure asabcn. 811/5: Obek urbilduz ala zioten. 806/1: Jallngoikoaren agindu batzuk. 82817: Andretxo. 80617: uskeri ohek ondo betc ta. 810/6: zikintzen dula benetan. 827/1: Maisuak esan zitun itz ohek. 821/1: Jcsusek ctzun aintzakotz artu. 810/8: ondo zer esaten detan". 805/1: Ederki esan zun Isaiasek. eskari. 814/1: "Baña oraindik zuek ere ez al. 80117: beste olako garbiketa asko.launa Tiroko haztcrrctara. '1'. 806/3: bitarte ortan gure asahen. 833/8: Danak ongi cgiten ditu !". 841/5: eta jo zuten pakc-pakean. 807/2: legean agintzen zuna. 84314: zehiltzan beti zirika. alegia. ondo ikuzi. 819/10: ere alako laguna? 820/1: Laster entzun zun hada Maisuak. hai.37/5: "Emen nondik atera gcntl. 82017: zalantzik gahc ukuitu zula. on eta apala. 813/3: baña Jaunaren berdintzak ezin. 830/1: . 802/1: Guziok ondo dakigu txarra. 819/3: ez dago esan bearrik.798/5: Erasotzen dioten aldira. 840/1: Jan zuten bada ogi artatik 840/2: ziran guziak aukcra. 799/3: izanagatik beren ustetan. 838/6: tentatuz . 809/4: utzi zuen gurasuak. R19/5: Artu czkero scndagiIJe hat. 819/4: maite degu osasuna. 82117: ain sinismenez eskatzen duna. etxcra zoaz. 81417: botzen da1arik azkenik. 819/9: zeñek ez lukc hiIJatuko gauf. 811/3: ikasleen erdian ark ere. 83314: iñork nai bazun aditu. 837/6: ohcntzako aña ogi '! 838/4: ase arteko zer egin.ake. 827/4: zokoratuta beldurrak. 81917: ain maitagarri. 81117: zure itz oiek entzundakoan. 828/6: dezuna hete hckizu. 81617: naiz bekaizkeri ta atzipeak. 817/3: bakar-bakarrik zikintzen ditu. 815/6: sabelera doa lenik. 802/8: ondo betetzen etzuna. 836/8: haldin hial al banitza. 819/R: ezer kobratzcn cz duna. 836/2: Jaunari jendc-pil gaitza. 814/4: bat zikindu lezakenik? 814/5: Biotzeraño iritxi gahe. otoi. 801/6: etziran joango otordura. 833/5: Egintz ohekin ainbesteraño. 816/8: baita're lizunkeriak. orrek. 805/6: urrun nigandik gcienak. 806/6: ori hai. 836/4: Jesus orrela zan rnintza. 816/1 O: biotzeko iturriak. orra. 819/6: danak sendatzen dituna. ez da lenhizi. 822/5: Andre gaixoak. 826/3: "Andre gaixoa. 814/10: ez du zikintzen barrenik. 81017: belarridunak ulertu beza. 339 . 835/7: etajendeak Israclcko. 812/4: ondo-ondotik ehakiak. ta. 832/5: "Aska zaiteztc!" oiu egin zun. 837/2: gaur ohetako iñori. 82617: ohei kenduta txakurrari. makinazkoan. csango dizut. 81417: ta 1eku ezkuturen batean. 830/2: joan zan Sidoncn hama. 836/7: eroriko Iirake haraurik. 835/1: Bai gciago're. Sendatu gahe. 821/4: gero eta azkarrago.

864/7: here burua ukatu eta. 853/3: czer ikusten al zun galdetu. 848/1: Itz obek entzun zituztclako. 851/6: hidc txarretik dahiltzan? 85117: Ez baizaituztel zuek herriro. 901/3: aita zoruntsu. 862/1: "Jcrusalenunlz joan hear det nik. 865/1: Gorde nai dunak gaIduko baitu. 867/5: Egia garbi esatcn det. 865/4: mundu au irabazirik. 844/8: eta gezurra diruri. 898/4: benetan sinisten badezu. 886/1: Alkar izketan jetxi zuten ba.843/8: biali zilun utika. 892/8: nere semetzat kupitu. 854/7: . 859/4: goratuko del Eliza. 850/1: Bost milla gizon bosl ogirekin. otoi garhian. 880/2: menditxo aren gañetik. 88517: Jesus il zeikenik ori ezin. zer esanik cz. oncla esanez: S98/3: dana iritxi litckc baldin. mutil koxkorra. saiatu zaite. 868/3: igo zan Jesus aldameneko. 890/5: Ikusi zitun ohen larriak. X67/8: hatzuk biziko dirala. 844/5: cla gorri: 'Biar eguraldi. 865/5: here anima galduko baIu. naita're aren sastadik. 88317: lotsagarri croriz craman. 844/7: Ori asmatzen badakiwtc. 900/ l: Aurra biurlUZ. 864/8: jarraitu bezait orpotik. 903/4: -salla ondoren artua. 869/6: igo zan bakar-lokira. 865/8: hadago sari oberik? 86617: bakoitzari emango dio. 897/1: Maisuak zion bere aitari. nai. 894/5: Zu. 896/3: deahru zarrak. 844/2: zirika orren urduri? 844/3: Askolan esan oi diguzutc. 903/7: zeukan. 847/1: Ajola gutxi zion Jesusi. 90217: deabru-mot'au otoi ta barauz. 890/6: aul zuten sinismenean. 885/6: etzitzaiotcn ajola. bai. 885/5: Bautista illa zan. 844/6: la goiz gorri arrats euri'.lcsusck zion: "Zoaz etxera. 900/6: aren bcrri baizekian. 903/8: iñola ezin aztua. 884/5: Nai zuten guzia egin zuten. 882/8: lenen etorriko dala?". 881/1: Ixil-ixilik iraun zuten. ctzan. cmen daudenetatik. 863/5: Jcsusek berriz: "U ti kan. R83/2: "Baita. 844/9: garai oben ezaugarriak ez. SR 1/5: lIIen artetik piztca ori. 871/2: bakarrik. 877/7: arrigarrizko itzalpe artan. 889/2: oso konten an zebiltzan. 863/3: asalTe zion: "Ez da zurekin. 898/3-4: lerro auek esku-idalzian dauden hezela idatzi ditugu. ncre. 881/6: etzuten ondo ulcrtzcn. 340 . 900/3: igcs cgin wn. 844/1 o: mirari eskcan guri. 84414: ikusirik arrats guri. 855/4: danak beren solasean. 88717: ikusi nai zun apostoluak. Maisu ori. 867/7: orduan. 865/6: iñoizko buelta gaberik'J 86517: Edo animaz trukatutzcko. 867/6: dunak sinistu dezala. makinaz idatzitakoan neurria galtzen baitutc. 893/1 Deahru batek arrapatzen duo 893/6: aste osoak igaro. 884/4: etzulen czagutu ura. 865/3: zer aurrerapen izango luke. 884/3: parisau ela bere erritarrak. RR2/5: "Parisau eta lege-gizonak. 856/8: profctaren hat zerala". bera. 902/8: bakarrik hota liteke. 89117: ez dute ohek sendatzen cta. 886/6: asmatzen etzan errcza. astin egiñik. arengatik. 88014: lenen-Ienengo itzctik. erruki zaitez. 871/1: An dago Jauna ixil-ixilik. 896/6: gora. jausi. 862/3: gorriak ikusiko ditut nik. 872/5: Si aldelatik txutik jarririk. 890/2: Jesus azaldu zanean. egia gañera. 865/2: ez dago heste biderik. 873/8: lolan besteak abam. 902/3: gari pikor hat sinismen gabc. 872/6: Jcsus heraren onduan. Satan! 863/6: -asarre. hizi. 850/8: gauzok ibiltzen goguan? 851/1: Ez degu iñon gaur arte heintzal. 899/8: mutiltxo orren barrura. 892/1: Jauna. 862/5: Azkcncan il egingo dute. bere aunean. 896/4: Jauna zunean ikusi. 895/2: -Jesusen asarrez gori-. berorik-.

91717: benetan ez dala geratuko. 928/3: esan nizuten au lencn ta ba. 93517: harkatu nian. 910/3: aien artean aundiena nor. 927/3: esnarazi ta zuzenbidcra. 919/4: izango dira ugari. 921/6: bizi betiko gotzatzen. 924/5: cta bere arpcgi goma. 92617: ez du nai txiki obctako bal. 905/5: Galdetzeko berriz etzan iñor. 911/8: beren erantzunik emano 912/1: Exeri zan Jesus. 936/1: Asarretu zan nagusi jau na. 921/4: Ez al dezu ba pentsatzen. 922/6: beti bat uztea galtzen. 923/1: Edozein gizon gazitzen bada. deitu zitun. 921110: ez surik ere itzaltzen. 921/8: egon betiko kiskaltzen? 921/9: Aien ar txarrik ez baida ilko. 930/8: ta amarretan zazpi aldiz". arkitzean. 924/1: El. 936/6: eskllctan zuan jarri. 908/2: gandik kobratzen dituzte. 929/1 O: naukate aldamenean. 926/1 : Eta. 927/8: eliz-gizonei otsegin. soroan dauzkan. 936/5: Ordaindu arte zigortzallecn. ta cz diok ik. 909/4: berela zure amuan. 935/2: cta guziaren berri. 934/1 O: ordain arteko zigorra. 934/5: Bere bidean topatu zun ta. beti. 917/4: nere ikasle mirabe. bi edo iru. 93617: Beste onenhestc cgingo du Aitak. 927/4: bcrriro etorri dedin. 927/9: obciri cz badic cnlzulen. 923/8: berriTO gazitu dedin'! 923/9: Izan zazute gatza zuengan. 934/8: Ain zuan hiotz gogorra. 90917: gaizbide ez dezaten artu. 925/5: Ez da galduarcn billa joango. 913/3: besarkatu zun ta apostoluei. 923/2: mundu ontan suarekin. 932/8: nik ordainduko nizuke". 907/3: "Ordaintzen ditu" erantzun zien. 920/8: bizi betiko sufritzen? 920/9: Ez baida ango surik itzaliko. 935/5: Deitll zun onek: 'Morroi gail. 929/6: herak eskatu añcan. 922110: ez surik ere itzaltzen.lo3. 928/2: -jarrai zun csanaz gero-. 923/1 O: ta pakea alkarrekin. 924/6: bcti ikusten bizi dira. 922/7: ta ez birekin infernuetan. 906/6: "Legeak duna agintzen. 929/9: hildutzen diran Ickuan. joan zaite. 929/5: Zeruko Aitak emango dic. 91817: deabru ori azpi artatik.90512: itz obek noiznai entzunik. 923/3: edozein opari're gazitzen 923/4: dan bezela gatzarekin. 93012: Jesusen aurrean jarriz. badie entzun nai. 918/1: Nigan sinisten dun aur txiki bat. 92417: Giza-Scmca galdu zanaren. 923/6: bada arekin zer cgin? 92317: Zerbait arkitu al leike ura. 910/5: Lenago ere eztabaida oek. 922/4: etzaite ibil jostatzen. 934/6: ckin zion egoskorra. 923/5: Ona da gatza. 927/10: dijoalajcntillckin. 90717: ain buru gabe erantzun zuan. 341 . 935/1: Bere lagunak samindu ziran. 929/8: lagun nere izencan. 930/5: hark'eske etorko: zazpitaraño?". 93417: 'Ordain akidak!'. 920/6: -pozera sarlu zaitezen. 922/5: Zeruagatik obeko zaizu. 906/5: Eta serio ala zioten. 921/5: anka batekin obe zaizula. 927/5: Ez badizu entzuten. 92017: ez bi eskuekin su bizian. 922/9: aien ar txarril ez baida iltzen. bion. gcro txiki oetako hat. 931/8: ura dana ordaintzeko. haiaut crrukigarri'. 920/5: obe dezula esku-motz zeru-. 'Emaidak heta". baña gezatsu. 92612: galdu gabcko aiekin. 920110: aien arrik ere ez iltzen. 928/1: Benc-hcnctan nik diozuet. 929/3: edozer gauza cskatu arren. 92717: aieiri el. 911/6: zerate ain bero deman?". 929/4: egon hitez jakiñean. 92117: ez bi ankakin infernuetan. 93217: denbora gutxin zor detan dana. 922/8: bizi betiko kiskaltzen. 935/4: barka zion erregeri. 927/6: heste bi Ickukorekin. 91917: nere umctxo oben artean. 92917: Izan ere ni. 934/9: harkatu orde an cman zion. 936/4: el.

93717: gaixo zeudenak sendalu zitun. galdera. 97517: Alde onena artu du onek. otatik atzera utziz. zerutik. 946/8: zuengan elorri dedin. 93817: biotz-biotzez be te nai dilu. 962/8: bczela zurc laguna". 956/2: -esan zun Maisu zuzenak-. 95112: fede gabeko uriak. 974/5: Esakiozu laguntzeko. 983/8: ez al zun barrua egin? 984/2: ludi ontan egintz onak. 937/10: oilura zuen bezela. 950/4: erri oiek. 937/6: jende asko zelorrela. ik zeru goraño. 941/1: Jcsusek esan zien serio. 953/8: berriz biur zirancan. 970/3: 'Ondo errex da ori asmatzen. 95117: aspaldi damu artuko zuten. 962/5: zure anima la biotz guziz. losintxa-jario. la ez gutxi. 952/3: obek baño askoz bigunago. 970/1: "Iru obetan nor izan zuan. 971/3: Betaniako erri txikian. 936/10: beli barkatzen alkarri. 937/9: erakutsitzen asi zitzaien. 979/4: oi bczcla datorkio. 955/8: artugatik jaki txarra. 940/5: Ez al dezu nai. jaunak. 957/7: zure atsegiña ala dalako. 985/6: arrunt antzu zaudetcnak. 979/7: bazkaldutzeko aren etxera. Jauna. 937/3: abiatu zan gure Maisua. ez. 957/3: Aita. 940/4: zaio egiten iñori. 953/5: Eri ta dcabrudunak senda. 942/8: bere eskola-modua. 982/3: bazkaldutzera Jcsus deitu zun. 950/8: nere ordua ikusi. 978/3: ondo eskatzen danik ez dala. 954/4: el. ken. 969/8: zor dana bueltarakuan. 963/4: orixe. 976/4: aundia zula benctan. 972/2: Marta. 976/1: Jesusek otoitz egin ondoren. 94317: ikasbideakjaso zitzaten. 98517: Jainko ta urko ar-emanetan. badiozule zuek ere. 948/4: kupi gabe jan zazute. 962/6: emanik zuk daukazuna. 952/5: Kafarnaun. 985/9: gauza oek bete bcarrak. 951/3: ainlzakotz ez dituzute artzen. 938/2: urbiltzen datoz egunak. 972/8: txoko ontan zeukan abaro. 949/3: pegatulako autsak astinduz. 985/8: ez baizerate zuzenak. 957/1: Poztu zan Jesus barren-barrendik. 983/5: Barrua berriz lapurkeri ta. 968/1 : Bere astora igo zun gero. 96517: aintzakotz artu gabe urrun zan. 342 . 94617: berriz ere pake gozo ori.936/8: ondo gogora ekarri. 944/8: gaurko uztarcn Jabeak. 95217: Infernuko su-Iezeraño. 955/3: lximistaren gisa zeru-goitik. 940/3: biak zioten: "Olakorik ez. 982/8: itxuri aien gaitza. Mari ta Lazaro. 979/8: joateko eskatzen dio. 968/6: lenbiziko ostalura. 984/5: Zuen barrua garbituko duo 985/5: Jainko ta urkoen maitasunez. 970/5: 'Bejondeizula! Ala da. 951/4: zueri erakutsiak. 955/1: Jcsusek ala erantzun zien. 954/2: ala diotc Jcsusi. 979/1: Aolku obek cm aten ario 979/2: zala. 967/4: ikusi zuan ikusi. 961/4: san tu aundi baten gisa. 958/8: dizutclako zueri. 96017: bañan alperrik: etzuten Jcsus. ondo. 937/5: An ere laster oartu ziran. 951/6: egin cliran mirariak. 959/6: au ikusi t'entzun naita! 95917: Aiek etzutcn iritxi ori. 937/8: danak entzuten zeudela. 937/1: Itzaldi obek cgin ondorcn. 960/3: alkar artuta crasotzcko. 93617: el. 98017: beti izalen baizun jendeari. degu bakarrik utzi. 946/6: ez purrusta txarrik egin. 969/5: Baldin geiago kastatzen bazun. 977/4: oraiñak eta gcruak. 976/8: zuala mundu onetan. 94112: Ez esan olako itzik! 94116: beiñere olako gaitzik. 96917: ta ordainduko ziola pozik. 959/1: Zorioneko zerate zuck. 950/3: zigortuak izango baidira. 95517: el: dizule kalterik egingo. 943/6: ikasle oben atzctik. 937/4: J udeara nai zuela.

997/3: berdin gabeko uzta bikain bat. datorrenean. 1030/1: Jentil-erriko jenderik asko. 99317: beti galduan atera bear. 100517: "Exeri adi" cta bere cskuz. 1026/4: gogoz toki segurutik. 993/1: Samindu zitun irakasle ta. 103117: entzun degunez. 1022/3: on egiteko berdin zirala. 1030/6: zuek begira kanpuan. ]{)08/9: ebain ondoren amilduko duo 100811 O: sinisgabccn Ickura. 99217: zeok sartu ez ta nai dutenei. sorta astunakin. 1028/3: "Ikus ziñugun. 1035/1: Utz geratuko da uri xar au. 1032/7: ta Jan au bukatuko detala. ederki. baña. 1028/2: larri. 992/6: maisu on batzuk bezela. 1018/6: ondo ximaurtu ondoan. 1008/6: bere mirabe maltzurra. 1036/3: bazkaldulzeko bere elxera. 1028/9: Utikan gizon gaizkille oick' 1028/10: Alde guziak emcndik!". bestela. 1032/6: bi egull oen barnean. 1028/4: igarotzen ziñan andik. 1028/8: -eranlzungo du barrcndik-. 1030/4: Jaunak maileki onduan. 1023/1 : A braanen alaba au berri Z. 1020/1: Maisuak andre gaixoa deituz. 1034/8: baña clziran e(orri.985/1 O: utzi gabe aiek denak. 1029/7: nolanaikoa ez da izango. 1011/8: ziran. 10 19/2: ari zan larunbatean. 1008/8: berak nai duan modura. 993/2: parisau Jesusen itzak. 995/6: -oiu egin zun eskari-. 1029/1: Ahraan. 1036/5: Parisailar geiago ere. 1027/4: dei la oiuak ematen. 987/6: zioten. 1023/7: askatzca zer ole da'! Ez da. 991/6: egindakoa da. 1030/5: Galdulakoa oroiluz illun. 1028/1 : Ala esango dezutc zuek. 999/7: berri aundi bat jaso dezadan. 10 19/7: ain makurtua zan gora ezin. 1028/5: erakusbide onak artuaz. Isaak eta Jakob. 1024/8: ainbat on egin digunik". 1008/5: Baña nausiak. 997/8: neretzat gorde dezadan? 999/3: beretzako au zion: 'Ain crrcz. 1001/5: Gau ontan bertan ire Egilleak. 1000/2: diot nere animari. zucn buruak. 343 . 1008/3: ez dudik egin jarriko dula. 1012/3: jende bcroak baiziran obek. 1020/7: ela Jainkoa goraipatuaz. 1029/3: zerukn jaurgoan ikusirik. 986/3: jartzen zerate. 1009/3: egitcn dizkan ari zigor latz. ain zeuden lausu. 1029/1 O: larri la negar-zotiña. 98917: orra aien lan txarrak nola ailortuz. 1034/3: zuregana bialiak zureo 1034/4: arripean dira erori. 1012/7: mordoska bat il erazi zuan. 988/3: jardun zerate. 1024/7: "Israclen ez dajaio onek. Maisua. 987/5: lege-maisuak zorrotz eraso. 1011/5: Ezertara mugitzcn baziran. nola. 1028/6: kale aielan zugandik". 101317: agian orren iritziaren. 1019/1: Sinagogan gauz auek csaten. 997/4: eduki zuna baratzan. 1009/2: lanak gaizki edo erdizka. 100511: Zorioneko bene-benetan. 1003/5: Zueri erakustea bcrriz. 1014/7: egin penitentzia. 1029/8: zuen bintzeko miña. 1029/9: an izango baita ortz-karraska. 10 17/7: "Zertako daukat alpcrrik ori. 1014/4: odola ixur dutenak. 1006/4: zulatu gabc. 1033/7: emendik kanpo ez baita iltzen. 100517: irikitzeko gaberdian zai. 992/8: galerazirik orrela". 1004/6: bati ateak berela. 1028/7: Ez dakit nik nor zcratcn ere. 1020/8: jendea zebillen larri. 1004/8: dauden morroiak bezela. 1002/3: uste gabean ark ebaki zun. 990/1: Orrengatikan egoki dago. 993/8: asi ezkero murritzak. 1035/5: Ez nazute ni berriz ikusiko. 1008/7: arkitzen badu jan-edanean. 1008/4: dana beraren kontura. ctzeuden pakean. 1026/5: Bide zabalak alzera utziz. 1033/5: Zel1lai txarrez igesi cz naute. errcgca zu. 1000/8: luzaroan bizi ari". 1027/6: barrukoeiri esaten. ar eziñik txandik. 1027/1: Jaunak alea ilxi la gero. 99611: "Nork egin nau ni zuen epaile.

1063/1: Ondasun danak bilduz. 108517: Danen kontua eman zaidazu. bcrri ori. 1038/6: begiratuz ingurura. 1047/1: Morroi txintxoak ondo bete zun. 1073/5: esan nai zuna esaten ere.1036/6: bazebiltzan an tartean. 1050!3: lotsa gutxikin erantzon zion. 1070/ 1: Orduan ere an zegoan zai. 1079/8: cta argatik orko jaiak. 1071/3: bere seme damutuai asi. jalma'. 1048/ IO: la barkatu bezait. 1062/7: ondasun danak eman zizkien. 1068/5: Eguna illun igarotzen zun. 1086/3: laster ondoren negargarria. 1048/4: emendik naiko urruna. 1051/3: sumindu zan Cala agindu zion. 108417: jakin zun ostutzen zizkiola. 1055/8: urrun dala. 1056/8: dunak ondo cntzun beza". 108012: ctzun sartu nai aurrera. 1066/7: nijoan bada ta umil-umil. I mll/7: "Zuetako nork. 1067/5: Artu nazazu ba zure morroi. 1047/5: batek ere etzun baietzik emano 1047/6: alpcrrik egin zun lana. 1048/9: ontzat ar zazo ba aitzaki au. bei edo asto. 1038/3: gaixoa sendatuz biali zun. 1040/8: czin geratu ixilla. 1076/5: Semea ondo arkitu haidu. ez. 1070/5: Errukitu zan bere semetzaz. 1071/8: ain 7. 1037/2: baña igertzen zuanez. 1048/3: 'Etxe txiki bat crosi nuan. 1038/1 O: itotzen utziko du ura'! 1039/4: Maisuak an csan zuna. 1048/5: Atsegin osoz egingo nuke. 1048/ 1: Lenbizikoak erdi desairez. 1052/2: cz da ondo bete mairik'. IOS4/3: "Aberats batck bestcrcn kontu. 1083/3: umil ta goxo asi zitzaion. 1038/5: Gero galdegin zien daneiri. 1064/4: orduan morroi ergela. 1037/3: aien biotzak ikustcn zitun. 1076/3: Danen erdian zoratzcn dago. alaia. 1041/3: zu baño aundiagokoren bato 1041/4: etorri baileike sarrio 104412: oien gisako ez izan. 1065/1: Ikusten zuan bere burua. 1059/7: eta auzoak nola laguntzen. baizion uzten. pake billa'! 1056/6: biurtutzcn bada geza') 1056/7: Gauzok entzuteko belarririk. Maisuak. 1057/5: Parisau ta lcge-maisuak. obek len. 1068/ 1: Scmea urrun zanetik ctzun. 1048/2: cman zion cmntzuna. atera gabc. 1063/6: arrunt jan zitun onduan. 1086/2: zuen artadun lapurrak. 1038/8: eror batzaio putzura. 106812: aitak egun on bat pasa. 1067/7: Etxera bide bere aitaren-. 1054/7: auzoko danak ez alluteke. 1064/2: ernri zan au berela. 107617: aundikirn gaur ospatu nai du. 1073/6: ia el. 344 . 1082/1: Bere scmeak bere aitari. 1081/7: zcnbatekoa dan bai al dakik. 1084/2: alajarraitu zun Jaunak. 1063/5: Jan-edanean ondasun danak. 1069/8: galdu zun scmea maita. 1048/7: biar ura ikusi nai nuke. 1063/8: utzi zuan an orduan. 1059/1: Eta arkitzcn duancan bein. 107717: crrukia zer zan etzekian.egon alai zorontsu. 10541X: au erotzat edukiko? 1055/6: aski ditun ogei milla? 1055/7: Edo mandatariak biali. 1061/5: noizbait arkitu zun. 1079/4: zcg:ok zoruntsu. 1038/1: Ixil geratu ziran. 1086/1: Bere bai tako ala esaten. 1059/3: berc arckin zoruntsu dator. 1048/6: zuk eskatzcn didazuna. I06S/6: ta illunago arratsa. 1062/6: seme batek nai zuana. 1053/8: gurutze-bidean barna. 1038/9: larunbatean. 19n/3: doñu alaiean nola ario 19n/4: ziran ainbat txistulari. 1051/1: Morroiak las ter kontatu zion. 1077/4: txintxo jarraitzen ziona. 1045/7: Maisuak berdintz onekin emano 1046/5: aren partctik bat utzi gabe. 1066/5: Ezkurra bera jango nuke ta. Ion/6: jendea berriz ugari. 1073/3: semeak bein ta berriz diona. gazteak. 1054/ 1: Zuetako nor etxe bat egin. 1080/8: jar wn jaia ospatzera. 1060/7: bestc guziak baño. 1048/8: da aukerako eguna. 1067/6: obetako bat bezela'. I 07S/5: ara-onera gauza-karraio.

1102/8: ase betean. 1115/4: izan baidira gaurdaño. 1107/10: ikusi zitun zeruak. 1097/6: nai ez bazituzten utzi. 1089/4: larogei jarri. edari. 1s 115/2: ala esan zien baño. 1107/9: andik urruti zaba1-zabalik. 1118/8: serbitzen diten artean?'. 1090/1: Adi zazute eta ikasi. 1097/1: Ondoren berriz berdintz bikain au. 112214: sinistutzen ez baizutcn. 1091/3: emengo nekez geroko eros. 1090/8: beste munduko gauzetan. 1115/6: aur txiki obctaraño. 1103/5: Baña etzion barrura sartzcn. 1113/4: bide txarrari jarraita. 1107/8: aberats zurruteruak. merezi al duo 1119/10: eskcrrik? Ez. 1119/7: Morroi txintxoak. 1125/8: ara joateko garaia". 1116/3: eman errita. 1107/3: etzuten zeru-atsedenera. 1118/2: ordaindutako lanean. 1092/4: aundia nola ondo egin? 1092/9: Zuri gauzak nork utzi. 1109/3: urrikal zaite gixaixo onetzaz. 1108/8: arek zeruan abaro. 1119/9: cgiñagatik. 1087/4: beti-betiko kentzean. 1086/7: Orra azkenean zer pentsatu zun. zintzo ez. 1120/3: gauz obek danak egin ondoren. utzi bestea. 1102/9: Lazaro berriz goseak iltzcn. 110/7: zenituzuten orduan. 1112/3: ate ondotik zore maiera. 1102/1 O: ate ondoan eskari. 1110/9: zuk inpernuan dezu ordaña. ebanjelioen arira begiratuta. esan bezela. 345 . 1086/8: gure artadun maltzurrak. kantari. beraz. 1115/1 O: gaizbidean sartu baño. 11l5/1: Gero Jesusek ikaslieri. nik bazkaria. 1097/4: etzitun sumindu gutxi. 1091/8: zeru-jaurgoko bideak. 111118: atsegiñetan Lazaro. aur txiki bal. 1 112/7: ondoan zendun beartsu ontaz. 1112/1 O: zer ikusirik geiago'.1086/6: gogorrak zeuzkat ezurrak'. 1112/4: zana baño sakonago. 1110/1 o: Lazarok berriz zeruan. 1102/7: eguneroko erdi mozkorrak.. 1115/8: lotuz itxas ondoraño. 1110/6: eskari ate onduan. 1119/8: agindutako guzia. 1122/6: craman azi nai zuten. 1109/1 : Zegon 1ekulik oiu cgin zun. 1107/7: su ta garretan zegon 1ekutik. 1107/4: igo bere aingeruak. 1113/6: piztua ara bialita. orra!". 1124/ 1: Maisuak ala erantzUI1 zicn. 1091. 1112/6: ezin liteke igaro. 1107/1: Baña etzion orren irripar. 1114/7: otz geldituko dira piztuta. 110/7: zuk ongiak ta onek gaizkiak. 1112/9: etsi gurekin ez daukazula. a1egia. 1113/7: orren aurrean aien sinismen. damutzen bada. 1119/4: la scrbitu bazkaria? 1119/5: Neri scrbitu ondoan zuk ere. 1115/9: botako balute. 1087/5: aruntz-onuntza naiz ibil1iko. 1122/5: jai oietara beren artean. 1119/6: izango dezu aldia'. 1122/1: Ainbeste gauza aorik ao. 110116: ezertarako ez da gauza. 1120/4: csan naigabez beterik. 1107/5: Elzitun izan mundu ontako . 1115/3: "Bai. bere gustora. 1115/5: Ai! Gaizbidea dakarrenari. 1110/5: nola egoten zan gixaixo au. 1121/3: basamortuko gogoragarri. Tokiz aldatuta. gaizbiderik ez da faltako. 1107/6: arrera goxo-beruak. 1102/6: zebillenjana. 1112/5: Ortik oneta naita're iñor. 1098/7: beartsuentzat erruki-izpirik. 1110/8: egoten zana luzaro. 1122/7: aren mirari aundiren batzuk. 1092/10: bazera besterenekin? 1093/5: Bat maitatuko du. 1121/7: au askea zan. 1115/7: obeko luke alper-arri bat. 1107/2: gozorik egin geruak. 1118/7: atseden artu. 1095/1: Maisuak zorrotz erantzun zien. 1122/8: ikustcn ote zituzlen. 1112/8: etziñan kupi 1enago. bai. bai. 1121/8: aukera nai zun garaia. 1090. 1119/3: jar zazu maia lenbiziko. 1092 eta 1093 bertsoak 1114 eta 1115 bertsoen tartean daude. 1094/4: beti zerbaiten nasketan. 1089/7: baña bai bere beko gauzetan. 1091/4: itzazute sarpideak.

sinistu duten danak hetiko. 114114: dagi nere ailormena. 1158: hcrlso au falta da makinaz idatzitakoan. 1134/1 : Eztahaidaka ari ziran gizon. 1147/9: ur hizia darion ihaia. 1159/3: iltzen hazun. "Etzaituzte il?". 1167/1: "Ez dakit. 1157/5: alakoa arrika iltzeko. 1173/2: aicri entzun da gero. 1147/3: Txutikjarrita ojuka dio. 1142/7: here ordua elzan oraindik. 1149/8: gañean eskurikjarri. 1166/6: gizagaixoai hegira. 1147/6: iñor egarri danean. 1167/5: Jesusek ondo erakutsi zun. 1142/3: ctzuten ordea ortarako. 116812: andretxo pekataria. 113014: guztieri egin ona. 1166/1 : Jesus zutitu zanean goihel. 1139/8: dago danon jakiñean? 1139/9: lñork jakingo du nongoa dan. 1138/3: erdaintzeko Moisen legea. 1145/1: Maisuak esan zuan herriro. 1147/7: nigan sinisten dun guziari. 113<J/1: Jendeak zion Jesus ikusiz. Maisu". 1171/1: Ori're ez dakizule zuek: dana. 1167/10: gertakari onen otsa. ez degu 1146/1 O: ulertzen here izkera. Eskuzko idazketatik artu degu. 1143/5: aundiagok egin lezazke? 1143/6: zebillen ezpañ danclan. 1145/7: ez nauzute berriz ikusiko. 1127/3: "Juduen heldur gorde ote da? 1127/7: Erriak asko maile zun Jesus. 1139/1 o: Mesias datorrenean. 1169/3: gauz danak okcr atcratzen tao 1169/4: heti arekin hurruka. 1170/3: "Egia da. 1153/8: zuteo hatasunik lortzen. 1150/5: morroiak Iaster erantzun zuten. 1146/7: zuck bcrriz ezin ziñazlekc. 1143/4: gure kalc xar ohetan. hai. eror zerate? 115117. 1166/5: Bakar ta izu erdian zegon. 1149/5: Jesus an herlan lotu naiean. 1152/1: Nikodemo parisaitarra zan. 1159/5: Alako Maisu hatetik danak. 116217: oiuz ziotcn: "Zer egin hear. 1142/5: erria herriz hegi-hclarri. hai hiolz gogorra. 1128/7: Baña ixilka danak zeukaten. 116412: lertu-zori eztarria. 1170/5: Ezin ukatu leike alare. 114914: hiraka zebiltzan larri. 1144/7: heren morroiak hial zituzten 1144/8: herriro ere lotzera. 1168/1: Andik urrundu zan bezin laster. 1132/2: ark ulertuko du errez. 1143/1: Ango jendeak askok heiñepein. 1139/6: ote dute azkencan? 1139/7: Nondikakoa degun au ez al. 1134/8: etzutcn askorik falta. 1151/1: "Zuck ere. 1146/8: sartu ni nagon etxera. hai. 1145/9: Ta zuek herriz ezin elorri. 1141/3: Aretxek herak nere aurrean. 1146/9: ez dakigu zer dion. 1161/3: ondo len ere ezagutzen zitun. 1147/8: Idazkien izenean. 1147/5: Betor nigana ta eran heza. 1167/9: hazter guzitan zahaldu zuten. 1164/1: Parisaitarrak oiu zegiten. 1145/4: aldi hat gaurko modura. 1150/3: "Gizon ura non utzi dezute?". 113914: ari dan here lancan. 1145/6: aldi motx orren hurura. 1175/1: Jesusek hcrriz oiu egin zun. 1145/8: galdearren: "Non da ura?". 116617: maiteki zion: "Emakumea. 1142/6: here aldeko entzuten. 1139/5: Mesias dala au ezagutu. 1142/1: Ura arrapalu ta lotzcko. 1139/2: Elizaren harrenean. 1130/3: argi ta garhi itzegiten zun. 1159/7: Ustez seguru asi ziran ha. 1165/5: Zarrenak lenen iges joan ziran. 1138/4: orrela autsi ez dedin. nik nere huruz. 1145/10: ni joango naizen lekura. 1127/8: apaizhuruak oztopo. 1172/4: ncre Aitak bialita.1126/5: Bere aideak aldapa hera. 1153/7: sandedrintarrak izan arren ez. 346 . 1139/3: "11 nai dutela? Orra lasai non. 1145/2: hcgiratuz ingurura. 1147/10: sortuko zaio harnean. 1145/5: Igor naunarcnganajoango naiz. 1140/1: Gizaldearen esamesa aiek. 1161/8: korapillo ta azpijanak. 1145/3: "Oraindik emen ihiliko naiz. 1126/6: jaira jetxi ziranean. 1147/4: Maisuak danen aurrean. 1132/5: lñon aginduz etorri gahe.

1185/3: bazter guzitan beti bazuten. 1205/7: sartu zitzaion. 1193/5: Nere itz obek ondo entzunda. 1208/3: Ez guraso. 122714: erregu ta eskariak. 1228/2: atera ziran orratik. 1200/7: bere ordua iritxi arte. 1200/8: kontu gero Jesusekin. 1227/7: iñork argitu al dilu itxlI. 1190/4: egia esaten badet nik? 1190/5: Jainkoarenak ezin ukatu. 1204/7: oitura zunez beso luzatuz. 1208/5: Jaunaren lanak ager ditczen. 1178/9: ori erakusten dizutet nik. 1185/7: oiuka ala esaten zuten. 1222/5: Bazekiagu ondo nola dan. 122414: itxu azkalTak maleziz. 1226/7: Arrigarria. 1190/2: bota dezaiket obenik? 1190/3: Zertan ez didazute sinisten. 1190/6: Jainkoaren gauza danik. 1176/7: ziñezteke oraindik eta". 1199/2: itz obek entzundakuan. 1190/7: Jainkoarenak ez danak ez duo 1190/8: sinisten Jainkoarenik. 1183/4: berea da ondarea. 1211/3: Siloeko uretan begiak. 1179/2: goratzen dezutenean. 1209/8: danen argi izan nadin". 1214/4: begi itzaliak ikuzi. 1192/8: ni umi1 erazi naita. ez. 1224/7: bere mirari cder onekin. 1193/7: es da gertatuko. 1227/10: orrelako mirariak?". 1189/9: zergatik neri ez didazute. 1179/6: baña bai Aitarenean. 1197/1: Nik ezagutzen det ondo Bera. 1205/8: nor zan adieraztera. 1178/10: biali naunak esana. 1182/4: jakizute garbiro bein. 1194/3: Abraan ta profetak il ziran. 1210/4: egin zuan lokalz bera. 1209/5: cta gau beltz ontan olakorik. 1201/7: an ikusiko zuten: Maisuak. ziur egon. ni naiz eske egoten nintzan. 1195/1: Sinist nai ezik pariaitarrak. 1213/7: "Bai. 1183/1: Semea beti etxean dabi!. ('of[ck argilu. 1227/6: baiditu maitagarriak. 1225/2: etzaien ondo erori. 1189/10: sinisten egia esanik? 1190/1: Zuetako zeñek arpegira. besteak ezctz. 1199/7: aien artetik jende artera. 1217/8: geratu zaizkit garbiak. 1183/6: baita etxeko jabea. 1180/1: Arrazoi oek esandakoan. ez bera. 1121/8: semearcngan utzia. 1227/5: Bere naia betetzen dulcnak. 1203/3: ilxujaio zan gizon gazte ba!. Kendu zadazu. 1227/3: ez di tu iñon entzulcn aien. 1219/5: aiek ctzuten sinislatu nai. 1184/1: Abranen umeak zeratela. 1195/6: utsa litzake ospe au. 1187/4: artu izketan txandarik. 1210/5: Lokalz orrekin begi itxuak. 1209/6: iñork egiterik ezin. 1175/4: zuen artean oraindik. 1184/2: ondo esana. zclorren ura. Etziran ba. 1213/5: "Ura da" batzuk. 1189/8: ematen berea ez danik. 1210/1: itz cder obek esan ondoren. ikusten baizun. egia. 1192/4: arrazoi kaskarra baita. 1200/3: Jesus lasai kanpora atera. 1190/9: orrengatik ez dezllte zuek. 1192/7: zuek zabiltzate bide txarrez. bera. 1201/3: eme bizi zan. 1218/7: zioten bestcak. 1225/1 : Itxu trebeak irriz esana. 1192/3: deabruak artua dagola. 1187/5: Oiuka berriz esan zioten. 1193/8: beste bizirako iIla".1175/3: a1di 1abur bat igaro ondoren. 1227/8: jaio dan baten bcgiak? 1227/9: Jainkoarcna ez balitz nola egin. 1206/5: Bazekin ondo Nazaretarra 1206/7: Erruki zailez. 1196/6: obek egiten dituna. 1204/5: Nabaitu zuan bidcak gora. 1183/5: Semea aske bezela. 1185/8: "Abraan da gure aita!". gizon motc!a. 347 . 1201/2: Jaunaren biotz xamurra. 1223/2: mirari eder onekin. 1210/3: bide ondoko autsetan nastuz. 122814: esan zitun itzcngatik. 1182/1: Beti bezelajardunez Jauna. 1190/10: sinisten nere esanik. 120414: etzan. ez dira. 1196/4: beti ni goratzen nauna. 1222/6: gizon ori pekatari. 1226/8: dizkil neri bcgi itxuak. 1189/7: gezurra dionean ez digu.

1241/4: al dana il t'ostutzera. 348 .. 1231/8: "Gu're itxuak al gera?". 1240/8: ta arkituko du zer jana. 1262/4: ari zana al da menean. 1242/3: entzutcn zuten ardi guziak. berak sinistuz. 1256/ 1: Orduan askok. 1255/8: etorriko eguo ua. 1234/7: erri gaixoa aien mendean. 1264/7: berdintz eder au jarri zun bere. 1264/ 1: Otoitza gauza bearra zala. 1272/1 : Ta zergaria atzean makur. 1229/4: bidera bera atera zan. 1244/8: ardi guziak orrela. berriz. 1254/6: ezin diteke erakutsi. J 273/5: Goratzen dana bajatuko da. 1245/ 1: Ai zenbat ardi diran nereak. 1256/5: Zuek ez joan aren ondotik. an urrun daukazute". 1263/5: "Ori noiz. 1266/4: katucn gisa marraska. 1273/2: joan zan andikan etxera. 1268/8: apurrik ere lurrean?". 1241/3: beste zcr egiñik ez dakarte. 1266/6: Bein egin zun nazka-nazka. 1252/6: itzuli zan gizon ori. 1268/6: ctorko dan egunean. 1240/7: sartu-atera aske izango du. 1239/2: ardi xar eta bildotsa. 1232/7: orlan iraungo dezute beli. 1241/2: lapur diranak atzera. ezaguna el. 1249/4: atera zaizkan bidera. 1230/8: lenago sendatu zuna. 1236/8: arrapatzeko begira. 1261/1 : Galduko baidu bere bizia. 1235/7: alare ctzuten entzun nai ere. 1230/5: Apal ta pozez bere aurrean. 1246/2: ardien alde bizia. 1253/ 1: Eta amar oick ez dira. 1271/7: Astean bitan baraututzen det. biotzcz. 1231/2: illun ta biotz minbera. 1242/6: ez da igesikajoaten. 1270/8: bere barrungo aukera. 1275/2: jai ortarajaurctxcra. 1270/5: On-iduriko parisaitarra. 1236/ 1: maisuak triste jarraitu zuan. 1239/7: danak igeska. 127 J/9: eta gauza danen amarrenak. 1260/ 1: Gauzak sartzera ez bedi sartu. 1259/8: -Semea datorrenean. 1252/4: pozez auspezka erori. J27317: goratuko da. launa?" galde zioten. 1257/5: Baña aurretik asko sufritu. 1247/2: zalarik an ari ta ari. 1263/8: Makinaz idatzitakoak: arranoak jelxiko dira. 1271/3: beste gizonak bezelakoa.1229/1: Jesusek las ter ikasi zun zer. 1271/6: ori dan bezin crgela. 1229/7: Ark eranzun: "Nor dan esaidazu. 1275/1: Oitu bezela jetxi zan Jesus. 1242/2: goxo Maisuak esaten. besteak: 1256/4: "Ez. eskuzkoak: arranoak bUlzen dira. 1230/1 : "Zuk ezagutzen dezun bat dezu. 1258/5: Ongi bizi nai ta ezkon naia. 1261/8: bigarrena eramana. 1239/8: baidute bere abolsa. 1269/5: Berdintz au jarri zicn Maisuak. 1261/3: bere burua salbatuko duo 1261/5: Egun artan bi lagun egongo. 1252/1: launa goratuz lasterka zan. 1258/7: bizitz guzia galdu zan arte. 1261/7: bitan bat utzia izango da. 1268/7: arkituko du sinismenaren. 1253/g: fcdeak gaizkatu zaitu". 1237/3: irikitzeko noiz etorriko. 1256/3: batzuak: "Ona emen". 1234/8: ondamenera zijoan. 1252/7: Maisuak zion: "Amar ez ditut. lizun ta ustela. 1270/3: parisaitarra ta zergaria. 1233/4: ondo baizuan ikusi. neurriak orixe eskatzen du eta. 1273/8: bajatzen dana beera. 1265/8: dezu oraintxe garaia. 1264/3: gizonok ezer ere ez giñala. 1238/3: bordatik ateratzerakoan. 1245/7: artalde bakar bat izan dedin. 1247/3: ctzuten zeuden judu artean. Onela idatzi degu. 1271/4: lapur. 1261/6: dira lotara etzanak. J27 J/1 O: ordaintzen ditut berela. 1237/5: Ardiak ondo ezagututzen. 1262/7: ez baidio ari iñork antzik. 127 l/S: ezta nere atzeko zergari. 1237/4: zai an dago atezaia. ba. 1257/6: bear gurutze gañean. bada. 125011: Maisuak laster antz eman zien. 1250/8: Jaunak esan ta hcrcla. 1243/5: Laguntzik gabe lagaz berea. 1274: Bertso au ez du makinazkoak. 1271/8: legeak dio n bezela.

1289/6: bedeinkatuaz berela. 1311/2: emen uzten dituenak. onek utzi dun. 1293/7: ezkontz-ausle da. 1294/3: ezkontzea ain latza zalako.1276/3: izketanjardun naizen lekuan. ordea. Jauna. 1302/3: eta bertatik erantzun zion. 1291/2: arritutako moduan. 1280/5: Aitaren indarrez. 1308/5: "Jainkoak aixa egin lezake. guretzat. 1310/4: ta goi-a1kian exeri. 349 . 1287/8: bere andrea senarrak?". 1293/3: Maisuak beti bezela argi. 1308/3: Jesusek eman zien bere1a. 1306/4: "Artu zazute goguan. 1281/6: lasai eroen antzera. 1306/6: Jaungoikoaren jaurguan. ala naita. 1291/8: baimen eman zun orduan. 1297/5: "Ez galerazi aurtxo oieiri. 1312/8: ordaintzekotan neurria. 1306/1 : Ikusle danak arritu ziran. 1300/6: gaurtik ikasi ezazu. 131117: orain azkenak diraden asko. ez dago. Makinazkoan beste onela daude: 1312/6: goizean bere mas tira. 1291/1: Ala galdetu zioten aiek.ona pixten eta eta. 1311/8. 1300/5: Ona Jainkoa bakarrik dala. 1279/2: ardi obek. 1279/5: Eman dizkidan Ait ori danak. 1282/5: Jainko-semeak zerate. 131012: zatozenok jarraiz neri. obeto daudelakoan. 1313/4: erri-karrikan begira. 1287/1: Urbil zaizkion maltzur-maltzurrak. neurriak orrela eskatzen dualako. 1286/5: egia atera da onengatik. 130012: Makinaz idatzitakoan: Zergatik ona deitzen nazu? Ezkuz idatzitakoan bezcla ezarri degu. 1312/6-8: lerro auck eskuzko idazketan bezela eskeintzen ditugu. 1298/8: baizeukan zer itzegiña. 1307 /1 : Berriz ere bera diozuet. 1293/8: emaztea ere berdin. 1293/6: ezkontzen dan edozein. 1290/8: gorputz bat da orain dana. 1293/10: beste bateren batekin". 1284/8: ikasi zazuten danak. orduan berriz lenenak. 1285/3: ta iges egin zun lasai andik. 1292/7: ezkontz austea da. berdin onek. 1295/1: Jesusek esan zieten: "Ori. 1298/1: "Aur oen gisa diranentzako. 1284/7: nigan Aita. Zertan alegia. 1211/6: izango baidira azkenak. 1309/1: Orduan Pedrok itzegin zion. noski. 1308/8: J ainkoarentzat lukena. 1291/5: "Zuen biotzen gogortasuna. 1284/6: zeueri emen esanak. 1311/3: betiko bizia izango duo 1311/4: ta bateko eun gauz denak. 1290/5: Alkarnatuta batua dago. 1292/4: bere emazte zeukana. 1291/6: ondo zedukan goguan. 1279/3: ezin erarnan lezazke iñork. 1290/7: ez dira bada orain bi lagun. 1305/5: Maisuak esan zien daneiri. 1299/1: Andik bidera atera orduko. 1281/8: Jaungoiko egiten zera?". 1298/3: aurtxo egiten ez dana ez da. 129314: ta garbi zien itzegin. 1278/6: zainduko baiditut aixa. 1300/8: aginduak gorde itzazu". 129312: ortaz zioten itzegin. Oker. 1288/5: "Uzterakoan agiritxo bat. 1291/4: zergatik agindu zuan?". 131217: denario bana bcrriz gero. 1279/4: iñork ari ebatsita. 1306/2: itz oiek entzundakuan. 1288/6: idazten bazun aurrena. 1293/9: baldin gerora ezkontzen bada. 1302/1: Mutil gazteak etzuan ori. Zenengatik. 1287/5: Ala galdegin zioten zorrotz. 1291/9: asieratik etzan. 1291/10: ori orrela munduan. 1291/7: nork bere emaztea uzteko. 1303/1 : Maitatu zuan Maisuak bera. 1308/1: "Nor sartuko da beraz zernra?". 1293/5: "Berea utziz beste batekin. 130712: "Maisuak. kopeta laño-. 1306/3: Maisuak bera esan zun berriz. 1311/5: Orain lenengo diran ugari. 1291/3: "Utzi zeikela Moisek legean. Argan ni nagola. 130717: kamellu bat jostorratz-txuloan. 130917: zer izango da. 1283/8: zergatik egin karrasi? 1284/5: egi dirala sinis zazute. 1306/5: oso nekez sartuko dirala. 1310/3: Makinazko idazketan: giz. 1285/5: lenengo Joan bataiatzenjardun. Eskuzkoari kopiatu diogu.

1353/4: ilko zan Jesus umilla. 1349/7: Orra Maisuak Jainkoa dala. 1349/5: Noizbait Maisuak itzegin zuen. 132214: bizitu ziran luzaro. 133512: ilko nere anairik. 1334/6: Maisu onaren aun·cra. 1333: makinazko idazketak ez du bertso au. 1324/6: zuk asko maite dezuna". 1357/4: Judutarren Pazko-jaia. 1345/4 kirastu da onuzkero". 1327/8: ikusten baida argilara". masti-jabeak. 1357/2: Jesus iltzeko zemaia. 1318/7: azkeneko obek zertan berdindu. 1357/9: egun oietan beteko zuan. 133414: atera zaion bidera. 1318/4: besterik ez dute egin. 1315/2: atera zan nausijauna. Jaunaren. gurekin?'. Lazaro'''. ez. 134214: legendun utzi garbirik? 1316/3: -artadunari-. 1346/6: obek ikasi dezaten. 1357/3: etzutcn Jauna asko beldurtu. 1345/7: ikusiko dezula?" erantzun. bai. 1313/7: ta sarituko zaituztet onda. 1315/7: 'Iñork ez gaitu aukeratu ta'. 1341/8: banan bere begietan. 133711 : Martak erantzun zion biziki. 1351/10: ckarko dute errira". baña denario. Jauna. 1347/8: "Atoz kanpora. 1321/1: Sendi eder bat bazun Maisuak. 1359/3: lotuko nante. 1325/4: ilko ondoez orrekin. 134814: lasai txutik badabilla. 1359/1: "Orra. 1357/7: Beldurrik gabe an azaldu zan. MarIa. 1327/1: Noizbait esan zien ikasleei. 1339/3: jende ugari zan etorria. 131912: ctzegok ondo esana. danentzako berdin.1337/2: "Sinistatzen det. sendi ongillc. 1359/6: emendik jentillengana. 1348/8: izurik ixil-ixilla. ta ikusi. 1347/3: zapi txurian ondo lotuta. 1322/3: guraso gabe iruak bakar. bagoaz Jerusalenuntz" 1334/3: Mari utzita lasterka Marta. 1315/9: 'Joan ncre mastira. atzera. 1322/5: Jerusalendik ara joaten zan. 1340/1: Naigabe artan bada etzuten. Jauna. 1357/10: bere aspaldiko naia. 1317/7: baña denario bana artu zuten. 134212: negarretan ikusirik-. 1318/8: dituzu. 135914: izango naiz eramana. 1345/8: zion biziki ta bero. 1314/7: arrastu arte jardun zaitezte. 1350/8: edozertako trebea. andikan igaro. 1315/8: eman zuten erantzuna. 1315/1: Amaikagarren orduan berriz. Jauna. 1326/6: czeren presik ez dago. Jauna. 1316/1: Sartu zancan. 1343/5: "Etorri zaite. 1344/4: antxen zeukaten jarria. 132014: bota zun dancn erdira. 1359/5: Eriotz-pena eman ondoren. Eskuzkoari artu diogu. 1353/6: cgokira baten billa. ordainduko. 350 . 1319/3: ez al gendun bada tratu egin. 1341/7: malko-ituteak azaldu ziran. 1355/5: Jesusen billa zebiltzan obek. 1322/8: onentzat beti oparo. 1345/2: itz obek entzun da gero. 1331/2: aruntza joateko izu. bai. 1315/10: dizutet zuzen zaiguna'. 1359/2: azken bide ontan barna. 1357/6: etorria zan garaia. 1345/5: "Ez dizut esan. 1326/1: Maisuak asko maitatzen zitun. 1318/6: degun langille obekin. 1357/5: Jerusalenen ospatntzeko. ]J21/7: zoriontsua zan ctxe artan. 1321/3: sendi elizkoi. 1357/1: Paritaitarrak zabaldu arren. 1326/5: Badaki zer egin. 1340/3: ari jarraituz bestela etzan. 1340/8: gure anairik etzan ilko". 1330/5: "Goazen gu ere emendik berakin. 1322/6: Jcsus. 1357/8: gure Maisua. 1325/3: "Ez ikaratu: Lazaro ez da. 1346/8: danak ezagun nazaten". 1317/6: obek igaro zutela. 1339/5: Maria bada atera zanean. 1348/1: Laster atera zan illobitik. lasaia. 131614: bana. Jesusentzat. 133611: "Ni naiz berpizte eta bizia. 1328/3: esan zien: "Lo dago Lazaro. 1352/7: egi biribil au csan zun. 1322/7: maite zuten obek ere Jesus. 1325/1: Jesusek berri ori cntzunik. 1328/6: gaixoa. 1352/3: "Zuek ezer ez dakizute: bat. 1342/7: Ezin ote zun lagun maite au. Sanedrinera.

alare. 351 . 1375: Makinazko idazketak ez du bertso au. 1373/1: Eta berela ikusten zuen. ori bai. 1387/6: ondo dezu erakutsi. 1359/9: iru egunera piztuko naiz. n: 1390/9: Ta orain bere irabazi ta. 1374/4: zeukaten obekjarria. 1384/5: zetorrenean artuko zula. 1376/8: lan egiten dun guzia. 1368/3: zeok ikusten dezuten gauza. itxua naiz ta!". 1412/4: ikasleak urbil dira. 1397/1: Esan zion: "Zure sinismenak. 1365/3: "Bai.1359n: obek zigortu ondoan gero. 1376/6: oso gaizki ikusia. 1416: bertso au ez du eskuzko idazketak. 1399/5: Nolabait ere maite zutcla. 1404/3: ango mannarra gaizki esaka. 1407/8: egin dit al dun moduan. 1401/5: Arek bakarra ikusten zun ano 140116: Jesus. 1364n: Edo aurki nik artuko detan. 1385n: Baña alare alperrik dana. 1366/3: onela beste guziak uzten. 1387/5: Gauza txikitan txintxo zerala.berriro ere. 1389/6: jokatu nezaken itxu. 1419/5: gauz obek danak garbi zeudela. 1381/6: gaizkatzera etorri zan". 1373/6: ori zan danen abotsa. etzun. 1378/1: Pikopetik zetorren Maisuak. Eskuzkoari artu diogu. 1391/6: emango zaio ugari. 1403/8: ain aukcra erosoa. 1387/4: "Ondo dago. 1385/1: Bere erritarrak etziran laket. 1408/5: Nere jaurgoko berri zabaltzen. 1395/4: etortzeko abisua. 140812: on egin baidu benctan. aukeratuta. 1373/5: Ingurukoak Jauna aintzatu. 140312: bere ontzikada osoa. 1394/6: jende guziaren aurka. 1361/3: Jauna zertara munduratu zan. 1391/2: eman amar ditunari'. 1363n: exer erazi itzatzula ezker 1363/8: eskubi zure jaurguan. 1410/6: illun ta biotz erori. 1371/8: zakizkit. 1392/5: Eta bercJa erruki gabe. biotzarcnjabe. ez da gutxi. 1376/5: Oso aberats. 1365/5: Baña jaurgoan eskubi-ezker. 1388n: ar zazu bada orain beste bos!. baña. 1412/1 : Biaramonez Bctanitikan. 1384/3: itzuli arte diru arekin. 1390/10: guzi artuko nuela? 1391/1: Kendu min ori -zion erregck-. 1402/3: apal-lekuko barrun danean. badezakezute. 1391/8: duana ez daukanari. 1400/8: maitc zun Maisu onari. 1393/4: eske ari zan pakean. 1397/3: nik ere nai del: sinistu dezun. 1369/6: zijoala entzutean. 1403/1: Bota zunean burutik bera. 1377/3: txikia zan ta ezin. baña Jerikon. 1368n: Olaxe danak solas ontan sar. 1378/5: "Zakeo jetxi zaite ortikan. 1411/1: Jerusalendik urruti dio. 140217: azkcneko tantararte. 1406/4: gaizki onek egin duna? 1406/6: ez baidago oso urruna. 1367/3: obei agintzeko nagusiak. 1387 jarri zaite bada orain bestc. 1359/10: ala baidago esana". 1395/3: deitzen zula ta eman zioten. 1384/1: Joaterakoan luzatu zien. 1372/1: Maisuak deituz an etorri zan. 139717: ondoren alai joan zan ikusten. argatik gal-beldur ezin. 1364/2: dezuten -entzun zuneko. 1398/8: danetik badu oparo. 1359/8: gurutzean josi. 1363/3: Zer nai zenduke?" galdegin zion. 1409/3: ikusi nai zutcn Jesus ezik. 1422/5: orain ospulzen duan erriak. 140417: Ondorcn diru ori guzia. 1397/8: zula len zegona itxu. 1384/8: bere adiskideengana. 1391/5: -zion erregck. 1389/5: biltzen. 1364/1: "Ez dakizute zer eskatutzen. 140317: galdu zulako lapurretako. 141217: aspalditikan zegon Maisua. 1404/5: Ez ote zeiken gantzukaria. 1365n: ez da nere gain. 1384/6: mina ta berak emana. 141517: uztarpeko baten astakume. 1386/4: aurren lana erregetzan. 1392/1: Erregek esan zuan orduan. 139412: laster asi da oiuka. 1392n: Bcrdintz au bukatuta an joan zan. 1420/6: urten zitzaion bidera. 1419/8: aren ongi-etorrian. 1368/6: danengatik ematera".

1423/8: bcrak al zutcn moduan. 1455/8: crantzun zion aitari. 1429/6: -atzera zitun emanak. baña etzanjoan. 1452/6: ez ark zekarren berria'?'. 1431/6: dan a daukazu illuna. 1452/10: oso baidago erria". 1446/4: oa moztuta errotik!". 1425/4: astindu zitun goi-beak. 1450/7: gauz obek zuk egiten dituzun. 1432/6: dauzkatzun apaingarriak. 1433/4: zer esan ta herriketa. 1457/7: aren hataioa artu ondoren. 1453/7: igesbidetikjoan ziran danak. 1446/7: amen batean itxas gañera. lerusalen. 1432/7: aien eskutan eroritzean. 1453/5: Dauen aurrean arrazoi txarren. 1424/8: illun Jesusen barrena. 1449/3: jendea berriz arreta biziz. 1452/8: gañcan dcgu arria. 1448/7: barkamen ori iritxiko bai-. hanijoa'. 1440/4: -lesus asarre. 1429/7: hene-henetan maite zun hada. 1432/5: Goi-berak jota galduko dira. 1443/10: etzuten biotzik izan. 1455/4: scme. 1447/8: euki bear sinismena. 1426/3: baña an zebiltzan ezin egonik. 1432/8: zure semeen larriak. 1432/9: gaurko egun au zuk ezagutu. 1432/1: Gar. 1450/3: asarre xamar nola zehiltzan. 1443/2: amorratuak zehiltzan. 1452/3: "Ezin esan dczakegu bada. 145612: bete ote zun obetan'?". 1452/5: Au erantzungo digu: 'Ta sinist. 1444/4: ezur igar bat bezela. 1455/1 O: agindutako lanari. 1454/3: "Zuen antzera ez dizutet nik. 145212: erantzuteko larria. 1455/7: 'Oa nere mastira'. 1452/1 : Alkarrizketan an ari ziran. 1448/6: befe barkamenik uka. 1443/9: baña Maisua arrapatzeko. 1452/9: zerutarra zala sinisturik. 1455/3: agindu zion: 'Nere mastira. 143212: ai zure ordu gorriak! 1432/3: Laster dituzu ctsai gorriak. 1458/7: errentan utzi zuan. 1454/7: Aien ajolik gabe Maisuak. 1460/1 : Urte-garaia bete zancan. 1431/1: "Ai. 1455/5: 'Bai. 145112: egin nai dizutet bertan. 1460/5: makinazko idazketak: Masti-jabe- 352 . 1443/5: Kanpora joaten zan gauez Jesus.1423/4: abarrak moztu orduan. 1452/7: Bekoa zala esan ezkero. 1438/1: Ainhat urtetan itxaropenez. 1455/9: Bere1a damutuz ekin zion. 1428/3: "Oien deadar. 1452/4: za1a goitik etorria. etza1a. 1454/5: nork eman didan ezkubide au". 1457/5: Ta bitartean sinismen beroz. 1426/1: Erriak Jauna gogor goratu. 145917: Gora-bera ohck konpondurik. 1430/5: cta igcrriz laster gañera. 1429/3: Judean bertan jaio t' aziak. 1454/6: Jendea alai onduan. 1454/8: irakasten jardun zuan. 143l/4: zure pozaren eguna!. lanera joan ari'. 1455/6: Ta gero gazteenari. Jerusalen! Ai. 1460/3: biali zuan uztaren eske. 1439/7: ostoz betea nola baizegon. 1455/2: Bein batean zarrenari. suturik-. 1430/7: bere biotza korapillatuz. 1459/5: urtcro txintxo ordaindu ezkcro. ala. oien oiuak. 1434/4: arturik eskuan soka. 1432/4: inguructan jarriak. 1429/5: Bera an jaio zan. 1434/1: Eliz barrura sartu zaneko. 1428/8: obei ez bazaie uzten. 1454/1: Zirikatzalle Maisuak ere. 144l/8: kanpora ezer atera. 1445/8: gertatuko dala ua. 1444/6: eta begira zeudela. 1430/8: samin cgin zun negarra. 1430/6: zetorkion azken txarra. ainhat aurrera-. 1440/ l: Osto ugari eduki arren. 1426/2: zun jasorik palmadarrak. 1456/5: "Emagaldu eta zergariak. 1432/10: nai-ezak erakarriak!". 1445/7: egon zaitezte seguru. 142712: -zioten triste alkarri-. 1455/1: "Guraso batek bi seme zitun. 1429/4: zitun bere aita t' amak. laslL'f berandu. 1450/4: oso mutur illunakin. 1448/8: da barkamenaren truka. 1453/ l: Oso galdera biurria zan.nz zaude gaur. 'Ez det nai'. 1429/8: crri au Jesus laztanak. 1430/4: maite zun bere erri xarra.

1494/3: baña ez da iñor ezkonduko. 150217: ordu arteko jakintsu danen. 1484/5: zuen asmo txarrak betetzeko. 1483/4: zuzen erakusten dezu. ori egingo. 1484/1: Maisuak 1aster antz eman zien. 1493/1: "Ez al zoazte oker? Ez al da. Era ontara bear dua1akoan. 1461/1: Beste morroi bat bia1i zien. 1493/3: gaizki ulertzen dezutelako. 353 . gure buruak. 148817: gizona etzan bada obentzat. 1471/1: Bertanjarraitu zuan Maisuak. 1478/5: 'Adiskide -zion-. 1472/6: daneiri zien dei egin. 1488/8: gorputz ustel bat besterik. 1473/8: eztai obetara denak". 1492/11: piztean noren emazte leike. 1472/3: Semearen eztaiak zuzendu. berriz: mastizaleak etzuten bete. 1502/1: Maisuak. 1499/1: Lenen J ainkoa. obentzat etzan. 1498/4: maitatu bear dezuna. 150017: Berdin. 146517: bere garaian txintxo ordainduko. indar guzikin. 150412: Dabidek salmo batean. 1494/8: aingeruaren moduan. 1467/1: Jesusek. 1499/3: jakizu agindu obek baño. 1497/5: Irakasle bat urbil zitzaion. ba. bai. 1493/9: baña aingeru baten antzeko 1493/10: izango da pizten dena. 1491/3: i1tzen bada. 1498/2: zure J aungoiko ta J auna. 1492/6: ezkondu zutcn orduan.ak etzuten bete. 1498/5: Au da lenengo. Ezkuzkoak. 1504/6: etsaiak jarri artean'. 1483/6: dana esaten baidezu. 1462/2: oraindik nausi otxanak. bein ala. 1491/8: sor dezaion ondorea. 1501/3: Maisu onaren biotz gozoa. 146217: ordaindu ordez zanpatu. 149217: scirak il ziran semerik gabe. gero urkoa. 1474/8: deitzera aruntzajoana. 1497/6: zirikatzalle onduan. 1492/5: Alargunakin bigarrengoa. berriz. 1490: bertso au falta du eskuzko idazketak. 1498/6: onen antzeko deguna. 1481/3: atzerri-zale obek arturik. triste begiraturik. 1478/3: eztai-jantzirik gabe sartu zan. 1478/4: gizaseme bat jatera. 1498/8: bezela urko laguna. 1483/10: dan edo ez esaiguzu. 1500/3: ez dala Jainko bat besterikan. 1466/5: Parisaitarrak ulertu zuten. 1483/3: eta garbiro itzegin eta. 1483/5: Zer esanaren beldurrik gabe. 149517: arcntzat danak bizi baidira. utziz seme gabe. 147917: deituak asko dira. parisaitarrak. baitare. 1485/3: Maisuak esan zun: "Norena da. jo tao 1463/1: Masti-jabea tristerik zegon. 1489/5: Beste munduko sinismen dana. 1483/9: Zesar-i zerga ordaintzea aske. 1493/8: ga1 ez dedin ondorena. 1466/6: erantzun ere erremin. 1467/2: ango parisaitarrari. 1483/8: dan erakusten duzu. 1461/6: eta zanpatu onduan. 1467 eta 1470 bertsoak makinazko idazketak ez ditu. 1479/5: Negar-marraska ta ortz-karraska. 1492/10: zazpi scnarren onduan. 1496/6: gogorik iñork ere etzun. bakarra dala. 1498/1: "Entzun. 1493/2: okerbidea zuena. jakiña. 1492/12: danena baizan munduan?". 1492/8: lenengoaren moduan. ISO 112: irakaslean agotik. 1502/5: "Dabiden Seme" esan zioten. 1497/3: alkarrengana bilduz-bilduz. 1492/9: alarguna're il zan aur gabe. 1463/5: Seme maite au an ikusirik. 1497/8: lenena zein dan munduan. 1503/6: Atsaz bultzata. aldi ontan esku-idatziari artu diogu. beste bat bada. 1493/6: Jaungoikoaren almena? 149317: Mundu ontan ezkonduko dira. 1491/2: -au da Moiseren legea-. 1498/3: gorputz ta anima. 148317: Jainkoaganako bidea nola. 1467/3: "Ez al dezute. 149817: maitatu zazu zure burua. tao 1488/5: Eta. 1499/8: danak sartuak daudela". 1466/1: "Ondo esana. 1497/4: oitura zuten moduan. 1493/4: Idazkiak dakarrena'! 1493/5: Ain ezeretzat al daukazute. baña. 1462/4: masti-zale itz emanak. Israel. idatzirik. 1463/3: "Nere semea bialiko det. 1485/5: Zesar-ena -erantzun zuan-. eztai-jantzirik. 1489/1: Obek ere nai zuten Maisua.

1522/3: garbitzen dituzute ontziak. 1545/7: Bi galdera egin dituzte emen. 1515/2: pari sentar aizunak. 1544/5: Pedro. 1518/8: geiago dala ustetan. 1531/1: Nai zunak bota eliz-sarreran. 1536/1 : Oroimen obek ezin botarik. maisu ta parisautar. 1528/6: gorde nai izan zaitut zu. 1513/8: beren erri xar ta guzi. 1534/6: il bearra. 1540/1: IlIunabarra ta las ter arrats. 1547/3: zuek ordea ez beldurtu. 1531/8: bota zitun eltzetxuan. 1546/4: asko etorko baidira. 1516/8: zazpi aldiz gaiztoguak l 1517/1: Ai zuei. 1516/7: cgin zuek baño txerrenkume. 154111: Urbil zaizkion apostoluak. 1531/10: deituz esan zun orduan. 1546/1: Maisuak ala erantzun zien. 1511/6: bestcn serbitzura sartu. 1512/7: obek artuko dute geroan. 1538/2: pentsakizunen tristura! 1538/7: erraustuko dute orduan. 1534/5: Ainbat gorroto duten eskutan. 1513/4: betiko aiekin autsi. Santio. 1546/3: gero etzaitezte iruzurtu. 1521/7: bearrezkoen diran gauz obek. 1532/5: Bota dutena berentzat gañez. 1531/7: alargun batek simiko batzuk. 1546/6: ta garaia etorri da". 1534/3: bere etsaien eskutan laster. 1543/2: begiak itzali-zori. 1525/4: aiten neurria berela. 1538/8: ain maite dun erri ura. lege-maisu ta parisautar. 154512: dan gauz oben asiera. 1527/5: obcnik gabe il diran oien 1527/7: ctorriko da ela gizaldi 1527/8: onen gañera. 1510/8: uraxe bakarrik baita. 1523/'): baña barrutik saldukcriz ta. 1545/3: nola ta zertan ezaguluko. 354 . zuei. 1514/1: "Ai zuek parisautar ta lege-. 1546/8: asko itxutuko dira. 1522/6: zaudcte bete-beterik. 1514/8: sartzea nai dulenari. 1539/8: eta galduko da bera. 1508/2: ezin jaso alako zama. jakiña. 1546/9: baña pausorik ez eman zuek. 1523/6: beteak beren barrenak I 1523/7: Zuek ere gizonen aurrean. 1532/8: berriz bcrak zeukan dana". 1546/5: nere izena artuz: 'Ni Kristo naiz. 1512/8: zigor danetatik gañez. 1523/8: itxura santu zuzenak. 1531/6: aukera zuten moduan. 1531/5: Askok ugari botatzen zuten. 1539/1: Egun gutxiren buru jasoko. 1514/7: itxi egiten diezute or. 1526/7: asko zigortu. 1507/6: esatcn duten guzia. 1546/7: Ez sinistu gero oien gezurrik. 1520/8: oek baidira lenenak. 1544/4: ikas1e batzuk berela. 1521/1: Obek egin bearrezko dira. 1539/3: ortarakoxe etorria zan. 1531/4: Maisua bere onduan. 1520/7: erruki zintzo ta zuzentasun. 1523/1: Ai. 1522/5: ordea lapur ta lizunkeriz. gañcra. 1528/3: zugan biali ditudan danei. 1524/10: profet oben odolean'. 1524/5: aien oroigarriak jasotzen. 1545/4: degun zure etorrera. 1530/2: ain maite zun erri xarra. 1529/4: dakartzuen ondamcna. 1546/2: "Eme orduan begira. 1534/1: Azken orduko oroimenetan. 1510/4: maisu izen ori maita. 1524/ 1: Ai. besteak izu. 1508/7: ontzat eukitzearren. ez. 1535/7: bere zilurik ekarri gabe. 1515/7: argatik epai gogorragna. 1523/1 o: txarkeriz beteak denak. 1511/5: Zuen arteko aundien dana. 1510/7: zucn Aita zcruetan dagon. 1534/4: artuko du eriotza.1505/4: ixil gelditzca baizik. ai ze lotsa! 1534/8: uztak darraikio poza. 1531/3: ikusi nairik an exeri zan. 1510/5: Ta zuctako iñork ez deitu. 1526/3: oien artean etorri diran. 1536/6: Jerusa1engo urira. 1542/7: ez dala geratuko or arririk. 1546/10: agintzen duten tokira. Andres eta Joan. 1531/9: Maisuak ikasleak beregan. 1518/1: Aldarez iñork ziñik badagi. aurrendari itxuoi! 1517/5: Baña Elizako urrcz ziña. 1540/2: mugarik ez dun arratsa. 1544/8: egin zioten orrela.

1564/3: ez sinistu. eskuzko idazketak dion bezela. 1565/5: batetik besteraño zabaltzen. 1548/4: enda guziak guduan. 1571 /6: igaro litezkc. 1572/2: ez daki ezer munduan. 1552/1: Makinazko idazketak: elorriko da Baiña ori ez da ongi lotzen urrena datorrenarekin: txartuko diran garaiak. 1553/4: zaituzte eriotzera. 1549/9: zuek ordea danean emano 1549/10: zazute nere aitorra. 1565/6: dan gisa tximist-dirdira. 1557/1: Profeta Danielek igerri. 1565/8: argituko du lurbira. 1574/6: irin eiotzen orduan. 1565/7: Giza-Semeak ere alaxe. 1554/3: gaiztakeria nausituko da. 1558/7: nik esandako gauz obek danak. 155312: lagunak. 1568/7: ta Giza-Scmca azalduko da. nai badituzute zuen. etorko dira ezarri degu guk. 1560/8: orra nik garbi itzegin. 1555/8: izan ortan sinismena". 1569/7: benetan alai zaitczte. 1561/8: cguna izango da ura.1547/4: galdu zuen zentzumena. etxean dago'. 1553/7: zuen buruko ille bat ere. 1548/10: ondo eduki goguan. 1548/6: izurriteak munduan. 1558/4: zerbait artzeko azpira. 1547/7: orra nik esan: oraindik ura. 1553/6: izenagatik gañera. 1559/6: beteko baidira orduan. 1563/4: nor bizirikan gelditu? 1563/7: aiek gaizkatzeagatik egun. 1564/4: sasi-Kristoak munduan. 1561/7: orain arteko asarre danen. 1565/4: Ez sinistatu. 1559/7: igerritako gauz obek danak. 1553/1: Zuen guraso. 1565/9: gorputz ustelak dauden lekura. 1562/1: Errian bertan ezpatan agoz. 1565/2: basamortuan bizi da. aide. 1548/8: arrigarriak zeruan. 1561/6: sartuko dan ertsidura. 1553/3: iruzur ondoren eramango. 1564/5: sasi-profetak ere ezaupide. 1566/5: ilzaliko da euzkia. 1558/8: oso beteko baidira. 1571/8: esalen dizutedana. 1569/5: orduan zuckjaso burua. 1553/1 O: biziak onik atera. 1565/1 O: arranoak biltzen dira. 1564/6: asko egiñaz onduan. gosete latzak. begira. 1557/8: or dezutela atean. azalduko dira. 1548/5: Lurrak ikara. 355 . 1564/7: autctsik berak okerbidera. 1564/1: Iñork esango balizuteke. 1572/8: erabaki dun moduan. 1564/9: aldcz aurrctik esan dizutet. 1552/4: biurtuz zucn etsaiak. 1574/8: lcncngoaren moduan. 1564/2: 'Ona emen Kristo'. 1553/8: ez da erorko galtzera. senide. 1555/7: Nere itz obek beteko dira. danak batera. 1573/5: Jendea lasa bere betiko 1573/6: bizimoduan aurrera. 1547/8: ez da izango azkena. 1553/9: jasan. 1548/7: izukariak ta ezaupide. 1548/9: miñen asiera dezute au. 1575/1: Eme bizi ta ez zuen biolzik. 1571/7: gertatuko da bere orduan. urbil. 1549/8: jolas guzien enborra. 1573/7: clziran zentzatu ugoldea. 1557/5: oroi zaitezte gaurko itzetan. 1573/8: elorri arte gañera. 1565/1: Askok esango dute: 'An dago. 1548/3: aberri danak su ta garretan. 1553/5: Isek egingo dizute nere. 1572/4: ere ain gutxi zeruan. Orregatik. 1565/3: Beste askok: 'Ez. 1548/1: Erri osoak alkarren aurka. 1573/1 O: du bere azken sarrcra. 1562/7: atzerrian aldia bota arte ano 1563/3: orduan erri xar orlan danik. 1548/2: asiko dira orduan. 1564/1 O: euki zazuten goguan. 155412: dira okertuz laguna. 1568/5: gizon guziak ncgar-marraskan. ez duo 1567/5: ia gizonak igartzeraño. 1549/7: zuek izango zerate etsaien. baña. 1564/8: eramateko moduan. 1555/6: gauz obek danen azkena. 1573/9: Giza-Semeak berdin egingo. 1557/6: egon sinismen betean. 1571/3: gaurko gizaldi onen gañean. orduan. 1568/6: asiko dira munduan. 1549/1: Oben aurretik etorriko da.

1602/1: Goserik nengon ta zuek emano 1602/5: Arrotz nebillen ta zuek artu. akcrrak berriz ezkerretara. 1603/ 1: Obek orduan: "Guk non ikusi. 1596/8: nun zuk eman zidazuna. on eta gaiztoak berexita gera ditezen orrela. 1576/5: Berriro ere nik diozuet. 1591/5: Bi talentu ar zitunak beste. 1585/6: entzun ziran karrasiak-. 159517: morroi on ori. Esnatu ziran. 1576/1: Erne bizi. ugari. 1579/2: atezai orren antzera. 1604/8: zegon sutegi-Ieizean! 1605/1: Goserik negon. 1596/10: zure-zurea dezuna. 1602/9: gaixorik negon cta etorri. 157917: Uste gabean. 159817: illunetara bota zazute. 1578/5: aldegin zucn bere ctxetik. czker-eskubi berela. 1585/10: zituzten argi-ontziak. 1591/ 1: Bost talcntuak artu zitunak. 1602/1 1: kartzelan negon eta etorri. 1603/4: esaten dezun bezela'?'. 1582/3: 'Luzatuko dik nausiak. 160317: lagun urkoei egiña neri. bada. 1577/8: gai izateko modua. 159112: sartu zitun korrituan. 159617: Orrengatik lurpean ezkuta. 1598/10: illunean dedin ari'. 1603/6: esango die berela-. berriz: asi zaizkien herela. 1591/6: bi irabazi ta kituan. 1586/3: bestc zintzoei bertatik eske. 1600: Bertso au eskuzko idazketari kopiatzcn diogu. 1590/7: zctorrencan artuko zula. 1586/4: Makinazko idazketan: asi zitzaien herela. 1577/3: zalantz-izpirik ere ez eduki. 1596/6: bilduz erein ez dezuna. 1586/8: geratzcn gera bcstela'. 1582/1 O: alako morroi traketsa. etorri. gau eta egun. Bigarrcn era ontara bcar duala uste degu. 1579/1: Erne egon. 160111: Ezker cskubi on ta gaiztoak. Eskuzkoan. 1580/6: aren eskutik ederki. 1585/8: gure neskatxa guziak. 1579/4: nagusi jauna atzera. 1576/4: beti otoitz egiteko. 1602/1 2: ziñazten bisitatzera'. 158517: Zoazte bidcra!'. 1597/5: Korrituan ori ezjarria. illunabarrez. 1575/3: asez betea ere ez eduki. 1597/3: Baekien erein gabe biltzen. 1585/9: eta bercla danak zuzendu. au danairi nai. bete. 1575/4: gorputzik jan-edanetan. 1596/9: ona non dezun bada aurrean. 158617: aituta danok batere gabe. artzaiak bezela: akerretatik ardi otxanak. 1582/8: nondikan egin igesa? 1582/9: Oñazetara botako luke. 159917: munduko cndak bilduko ditu. lo zaudetela. 1579/5: arratsaldean. 1598/9: negar-marraska t' ortz-karraskaka. 1596/4: ta latza zerala. 356 . 1579/3: ez dakizute noiz etorko dan . 157717: cgin datorrenean arentza!. 157812: len emanaz morroiari. 1598/4: gañezkatua. 1602/1 O: ziñazten ni ikustera. 1602/6: niñuzuten aterpera. 158217: orduan aren asarreari. 1598/5: kendu egingo zaio ordea. 1596/5: Badakizula uzta egiten. ez naiz aspertuko. 1577/1 : Erne bizi ta otoi beroan. bada. obeto dagoalakoan. 1579/1 O: diet cman aditzera. 1593/3: sartu zaion biotzera. 1579/8: sartu baileike etxera. 1590/3: Urrengoai bi ta besteai. 1602/8: ziñazten ni jantzitzera. 1577/2: eduki zucn gogua.1575/2: jarri munduko gauzetan. 1585/5: 'Senarra badator! -gaberdira.. 1579/9: erne egon. 1576/3: ez aztu gero nik agindua. 1579/6: eguerdi edo goizera. 160217: larrugorririk negon. jauna. etzenidaten. 1592/1: Urteen buru etxeratu zan. 1595/6: askoren gain jarko zera. Makinazkoan beste onela dago: Ta alkarrengandik berexiko ditu. ardi otxanak eskubitara. 1598/3: dun edozeiñi emango zaio. 1598/6: dun pixarra ez dunari. 1575/8: orduan befe saretan. sar zaite zureo 1596/3: '8adakit gizon oso gogorra. 1598/8: morroi alper alen ori.

162212: sinistatu zuten. 1607/2: iduripean ni nintzan. 1608/1: Jai-egunean Jemsalenuntz. 1664/7: ezer ez dakin baten anlzera. 1607/4: neri ukatzea baizan. 1624/6: ga1du danik cpaitzera. 1626/1 O: orduko illunabarra. 1623/4: nigan sinistatzen dunak. 1623/9: botako di tu bere bidetik. 166115: Aitak nctzat bezela. 165111: 1kas1e danak triste zebiltzan. 1661/9: Israclko amabi leñuak. 1614/8: zuten Jesusen biotza. esanaz Jaunak. 1617/5: Giza-Semea gumtzean il. 1634-1642 bcrtsoak makinazko idazketak cz ditu. berriz. 1656/1 : 1m urtean batean dabi1tz. 1619/4: ta bazijoan un·una. berriz: 'Beartsu oien. 1625/4: bera epaituko duana. eskuzkoari arlu diogu. 166112: nere bear a1dietan. 1623/7: munduarentzat argi naiz. 1649/1: Joan ziran eta esan bezela. 1609/3: onen babesa arturik. 1614/6: Ez al zan gero ortotsa?". 162412: uzten baditu atzera. 1661/6: dezazutcn jan da edan. 161017: alea iltzen bada. 1623/1: Danen aurrcan oiu egin zun. 1632/4: dima baizun ametsa. ark. 1663/7: azkcn orduan ta gcigo ager. 1609/10: batzuk bere zai zeudela. 166118: zeruko jauralkietan. 1607/6: obek inpernuko leizan. nerekin. 1613/4: zemkoAita zuzena. 162114: utzi ditu gogortuta. laguntza. 1630/6: parisailar maltzurra. gazte ta zarra. 1619/3: laster munduko azkena zuan. baña. 1660/8: bagiña baño geiago. 1626/3: nere itzak badule betiko. biak. 162112: utxi ditu itxututa. 357 . etzenidaten. 1620/4: Jaungoikoaren besua?". 1626/8: entzutera barra-barra. 1610/8: bere-bereanjudua. 1661/7: eta noizbaiten buru exeririk. 1656/3: amabi ikas1e buru-gogorrak. 161117: eta betiko irabaziko. Eskuzkoari artu dizkiogu. 162312: berriro. 1612/3: "Nere mirabe izan nai dunak. 1612/6: lekuan bera' re dago. 1617/6. 1620/6: Maisu otxana badua. 1661/1 O: epai ditzazuten bcrtan.1605/4: alare eman edaririk. 1623/1 O: oztopo txar ta illunak. 1626/9: Olibet mendira nabarmendu. 1623/5: Biali naun ura ikusten duo 1623/6: ni orain ikusten naunak. 1652: bertso au makinazko idazketak ez duo Eskuzkoari artua da. 1627: bertso au makinazko idazketak ez du. 161111: Beti Maisuak berezten ditu. 162017: baña sinisteke geratu da. 1623/8: itzak betetzen ditunak. 1615/1: Maisuak ala erantzun zion. 1651/8: bcti bezela xamurra. 1606/8: gabe bakarrik etxean? 1607/1: Erregek. 1626/7: eguna orduko bazetorren. 160817: "Jesus ikusi nai degu. nere. 1612/8: mirabea dan ezkero". bear dala? Esaiguzu. 1621/8: gero onera biurtuta". 1611/6: emen maitatzen dutenak. 1609/4: oitura zuten bezela. 1660/6: morroi bezela ni nago. 1624/5: Ez bainaiz mundura etorria. 1653/5: An bai ederki zabal zuala. 1622/1: Judu arteko aundizki batzuk. 161118: au emen galtzen duenak". 1613/3: gaizka nazazu ordu artatik. 1605/9: kartzelan negon. 1649/3: barrun aundiko apal-Iekua. 1650/1: Jetxi zan gero ikaslcekin. 1648/1 : Obek galdetu zioten: "Baña. 1626/6: jcndca. 1609/5: urbildu ziran Jaunagana tao 160917: atzerritikan etorritako. 1624/1: Iñoiz itz obek ncri entzunda. 161417: Bere Aitaren itzak alaitu. 1657/4: nor zan sallean geiena. 1620/5: Bere garaia beteta ixil. 161717: bein betiko ikasi dezagun. 1624/7: gauz bat bakarrcra nalor onuntz. 1606/4: egarri edo gosean? 160617: utzi zaitugu. 1622/7: Jainkozko aintza baño naiago. 162116: ikusia ulertuta. eraman. 1605/10: egin ikusi aldirik. 1623/3: "Bia1 naunari sinisten dio. Jauna. 1622/8: zuten gizonak emana.

1706/6: aurki da errematean". 1702/1: Gizona beti arro itzetan. agertuko natzaio. 168517: oni galdetu zion ixilik. 16n/3: orduan egin zuan Maisuak. 1726/1: Orain txutitu zaiteztc danok. 1728/5: Laster itzuli bearko duten. 1685/1: Jaunaren itzal txunditu zuten. 1722/8: nik esan dizutedana. 1697/7: esker ugariz indartzcn dula. 1719/6: beti izango det nere. Makinazkoan ez dago. 1705/6: artu bcza diru-toxa. 1684/4: onek hesterek ulertu. autsi zuneko baraua. 17 [ 116: dezute. 1688/6: Maisuak bcrriz gogora. 1697/3: ardo-ogi gorputz-odol biurtuz. 169917: atzerritarrak orrela. 1674/1: . 1677/1: Hz eder obck esandakoan. 1731/5: Mats-adarrak ez dezakc berez. 1669/1: izutu zan itz larri obekin. 1719/8: ez det utziko beñere. 1725/7: eta ark agindua besterik. 172118: nauna da mintzatu dana. 1696/6: dezuten aldi danetan. 1697/6: guretzat cskein errcza. 1719/5: Nik ere maitatuko det ori. 173514: maite neurririkan gahe. 1725/8: ez dctala nik ere cgin. 1731/6: eman ezercn fruturik. zuek danen. [700/6: jakin ote leike ori?". 1673/5: Gogoan artu zazute beti. 1683/4: bere laguneiri jarraiz. 1673/4: bialtzalleari gaña. 169517: harrun-barrundik banan-hana itz. 1697/4: kristau guzien habcsa. ezkutu. 1668/6: -Jaunak ere berriz usu-. aginduak belez. 168117: Danak galdezka ari zaizkion. 1719/4: maiteko du Aitak ere. 1689/3: au zuten beren gauz-erostalle. oraindik ere. [713/3: Ez ditut nere itz obek ere. [69617: egin zazute. errixkak barruna. 1680/1: eta bildurrak: "Ni al naiz. [69417: egin zazute gerora ere. 1716/4: artuko ez dun amasa. [696/5: ixuriko dana. 1682/8: jaio bizien artera". 1699/7: jakingo dute benetan nere. 1675/1: Urduri zegon gau illun artan. 1717/1: Ez beldurrak bizi. 1670/5: Ta zuek bcrriz garbi-garbiak. etzaituztet. 168717: ikusi arte ctzun ikasi. 171217: ori. 169117: onck ere ospatuko du ura. 1735/6: Makinazko idazketan: lagun urko- 358 . 1729/6: piztu nai du ere poza. 1697/1: Batere otsik gabe. 1726/3: Eskcr-otoitza egin ondoren. [698/6: herdin dizutet esango. 1717/5: Aldi pixar bat eta munduak. 1697/5: opari deuna Jainkoarentzat. 173312: matsondo oni itsatsita. 1694/4: dana zuek gaizkatzeko. 1712/3: "Onen luzaro zuekin nago. 1690/2: jan zun ogi-puska ua. 1694/6: egiten dan bakoitzeko. 1733/4: eskatzia aski baita. zuen artean. 1698/1: Ene maiteok. nere itzak. 1670/3: oñak garbituta garbi dago. [696/3: /tun Berriko odo[. 1721/3: maiteko du Aitak ta egotez. 171512: ondo zuen maitasuna. 1690/4. Pelipe. 1727/7: bitarte ortan gauzak moldatzcn. 1718/1: Ni etorriko natzaizute ba. 1707/[: Ordu gutxiren buru Jesusek. 1675/3: "Aldez auirretik konta dizutet. 1713/8: nere egi ñci begiratzen? 1715/ [ : Erakutsi. Jauna?". 1691/5: Eta arengan Jainkoa orain. bai. 1676: bertso au eskuzko idazketari artua da. 171912: nere aginduak bete. 1719/1: Maite banazute. egiz gañera. 1687/8: zein zan saltzalle aizuna.1665/8: asi zan Maisu apala. 1704/4: bakar. 1715/7: bizia bizi. 1679/5: Beren kezkategia geienak.Iesusck illun saltzal1eatzaz. [719/3: Eta ni maitalzen nauna berriz. 1691/8: ospatu ere berela. 1674/4: nik emen esandakua. 167317: zorioneko gauz au ulertuz. [722/7: gogoeraziz orain artean. 1673/1: Izan ote liteke morroia. Au edaten. 1721/4: etorko gera argana. al di labur bat. 1682/5: Baña gaixoa salduko nauna. 1713/6: ere ark dizkit mo[datzen. bizitza hizitz. 1679/6: arkitzen zuten garbia. 1705/1: Jaunak berriro goxo ta illun. 1719/7: ari.

1747/5: Ez nizkitzuten. 1747/1: Gauz obek esaten dizkitzutet. Pedro. Aita. 1746/3: etoniko da zuek erail tao 174614: orrekin Jaungoiko Jauna. 1749/8: emendikan joan banadi. 1757/3: arentzat oso une larri tao 1757/6: aurra jaio dan orduan. 1751/1: Gauz asko ditut oraindik ere. 1759/5: Orain artean zuetan iñor. 1780/7: nere gisa ez di tu munduak. 1768/8: ori ta askoz geiago. 1739/8: munduak ezin onartu. 1779/3: mundu onetan negon arte naiz. uzla. asieran. 1781/7: santutu bitez egitan. 1754/2: ixilka bazterrik bazter. 1781/6: egitan nere bizitza. 1771/2: eman aintza Scmcari. 1760/8: dizutet danaren berri. 1771/8: bere kontu dauzkanari. ez. 174217: nere Aita iguitzen baidute. 1773/1: Nik eman dizut ospe lurrean. ona ordua.en alde. 1771/1: Betiko Aita. 1747/3: nola konta izan nizkitzuten. 1773/8: betidanikan zeukana. 173917: nik berex ziñuztedan ezkero. 1772/2: zu zeradela Jainkoa. 1746/5: atsegintzen dutela etsaiak. baña etzuten. 1737/8: iraupenkor ta ugari. 1736/6: nere adiskide kutunak. 1771/5: Danen gañcko eskubidea. 1751/7: ez du beretik azalduko ark. 1751/8: neretik artzen duana. 1769/3: Gauz obck esaten dizkitzutet. 1740/3: morroia ez da iñundik ere. Pedro! Esango dizut. 177914: ari esatcn au dana. 1757/8: atsekaberik goguan. 1767/7: ollarrak bitan kanta baño len. 1771/7: betiko bizia cman dezaien. 1777/7: zuk eman dizkidatzun obck. 174817: Au entzunakin zuen biotzen. 1746/8: ez bainaute ezaguna. 1739/6: ezin lezake maitatu. 1749/5: Lasai zaitezte: nik bialiko. 1781/5: Oiengalik santuetsi det nik. Orregatik. 1763/1: Ikasle danak kontentu zeuden. 1754/8: ez diogu ulertzen ezer. 1748/8: jabe egin da tristura . 1781/1: Santutu itzatzu egietan. 1766/5: "Danak igcs joaten badirade. 1744/5: orduan arek mundu aurrean. 1742/5: Ez daukate ezeren aitzakirik. 173517: mundu onetan nor ote da ark. 177517: zugandik etorri nintzala tao 1777/3: ondo dakizu obek munduan. 359 . 1780/1 : Artu dute danak nere itza. 175717: emakumeak ez daukajoan dan. 1743/9: 'Iguintzen naute. lerro au eskuzko idazketari artu diogu: be re adiskideen alde. 1767/1: Arro xamarra zegoan Pedro. 1771/6: eman diozu berari. 1743/8: daukatena idatzirik. 177817: nai ta nai ez Galtzapen-semea. 1765/2: zerate nitzaz guziak. 1782/1: Baña ez dauzkat obek bakarrik. 1740/2: esaten nizuela dana. ZU. 1771/3: era bcrean Semeak aintza. 1771/4: eman dezaion Aitari. 1753/6: zuen artean ostera. 1758/6: ken zaizukelen indarrik. 1743/7: bete be arra esan xar ura. 1764/6: ni bakarrikan utzita. 1765/8: ditugu egonaldiak. 173717: ez edozer moduzkoa. 17R2/3: ohen hilartez datozen aiek. 1780/8: hereak izan beñere. 178014: mundutarrak obek ere. 1767/4: benetan baña burutsu. 1735/8: ainbeste duanik maite? 1735/5: Benetan deitzen dizuetel nik. 1753/3: "Ez nazute laster ikusiko. 1740/5: Neretzat ezik zuentzako ere. 176411: Zer gertatuko dan esateko. 1738/6: zuzenbidean jarraita. 176612: cntzuten zun aldiero. Neurrian motx.. 1767/5: "Ai. 1766/3: purrusta xamar erantzun zion. 173617: jakin erazi badizkietzutet. 176417: baña ez nago alare bakar. 1774/4: nik zaindutzeko utziak. 1746/1: Zigortuz jauzi ondoren zuek. 1741/5: ez baidute oiek ezagutzen. 1778/1: Zuk emandako ikaslc obek. beraz. 175311: Maite ditunak ezin utzirik. 1753/5: Ikusiko nazute berriro. 174311 O: orretarako biderik'. 1760/1 : Gauz obek danak adierazteko. 1772/8: orlik bialirikoa. 1765/5: Piztu ondoren ordea las ter.

1859/3: beste morroien tartean sartu. 1789/5: Etsai guziengatik Maisuak. 180117: Zcrua ixil. 1844/8: ni jarduna illunpetan. 1859/6: zcukana sartu ezkero.1782/8: jakin dezaten orduan. exeri. oiengan ni. 1817/2: un zegon Maisua lasai. Aitak etzion. 1834/5: Etzan geiago Jesus igoko. 1829/6: Idazkien esanera. 1839/2: 1aster. ia erori. 1836/3: baezpadare. 1783/1 O: ni maite nauzun bezela. 1839/1: Esan bezela. "Or dagon. orre1a. berak nai duanean. 1787/3: bide artatik bera purrustan. Eskuzkoari arlua da. orrela. 1805/4: Simon. 186312: Nazaretko Jesusena". Maisua" esatcn dio. 1858/8: Jerusalengo lurrean. 186314: kukurrukua ozena. 1810/1: Jaunak itz oiek csan orduko. Aitak emana. 1783/4: eman diet nik. 1848/1: Badaezpada're Anak etzuan. 1833: bertso au ez du makinazko idazketak. 1850/1: Jesus zekarten berria artu. 1865/5: Eta berri bat au baño obea. 1800/6: ari zan il-zori jarriz. 178412: nere jarraille-ta1dea. 182017: Maisuak. 181817: "Laztan batekin saltzen al nauzu. bada. 182514: txintxi1ik. 1821/4: ainbeste gizon batean'l 1822/1: Ederki bete zan ldatziak. 1805/5: Zirikaldian ez erortzeko. 1815/4: joan-etorrien zarata. andik emendik. 1783/6: czagutu dezate1a. bestela etzan. 1844/7: ez naiz oraindik iñontxo ere. 1839/4: gure apaiz nagusiak. 1840/1: Guda-mutillak eraman zuten. 1834/6: Olibadiko mendira. 1818/5: "Agur. 181917: Nazaretarraren eske" erantzun. 1829/5: Baña gertatu bearra zan au. 1809/5: Jarriko duna Giza-Semea. 1800/5: Gero ta aspertuago. 1837 eta 1838: bertso auek ez ditu makinazko idazketak. 1788/1: Urruti gabe an egongo da. illunak. 1787/1: Illun ta beldurrak doa Jesus. 1783/1 : Zuk eman didazun aintza oiei. oiek. 360 . 183614: izango antxe atsegin. 179317: sar etzaitezten gaurko gau ontan. ona ordua ~Jesus. 1792/5: gogo-il1untzen asi zan Jesus. 1818/3: laztandu zuan istu zikiña. 180612: ontzia. 1791/3: au esan zien sartu zaneko. zabiltz erneago. 1819/5: "Noren billa zabiltzate?" egin. 1848/4: gero andikan atera? 184817: bera berri onak zirala-ta. obek ere ni naizela. 1853/1: Anas ma1tzurrak utzi zuneko. eskuzkoari artuak dira. 1809/6: bere etsaien cskuetan. 1822/2: esaten zuna. al zuten guziak. 1842/8: ezertan kargu artzeko. 1793/8: tenta1di gaizto estura". 178317: guziak ni mundu onetara. 1806/5: Otoitz egin ta biur zan bcrriz. 1853/4: ibil zutenen aurrera. 1827/1: No1a beteko nuke orrela. 185914: ta jarri zan bero-bero. 1783/3: biok geran beze1a bat. begira. 1829/8: berriz orain du aukera". 1783/5: Zu nigan beze1a. 1862/5: Batzar-Iekura bcgira belio 1863/1: "Noren laguna dion?". 1783/9: ta bcnetan maite dituzula. 1809/3: "Aski da. 1793/5: Zaudete emen. Ez diñat entzun ere. 184317: Maisuak etzun erantzun gabe. 1811/8: eta noren izenean? 1814/4: atsedenaldi egiña. 1858/7: etzuten berriz ikusterik nai. 185012: zuten len batzar-buruak. 1817/4: Judas maltzurra ere bai. 186117: hakar-bakarrik danen erdian. 1796/6: alper-alperrik an dana. 1853/6: orain daukatc aukera. 1852/5: Ate-sarreran etxea zaintzen. 1811/3: baratz barruan ainbeste gizon. 180317: Aitaren nai dan a egitera. 1799/1: Be1aunikatu t' auspcz otoika. 178314: ere izan ditezela. doi-doi. 184412: erri xar ontan izkctan. 1785/3: nik bai. 1859/5: Urbi1 zaion neskatx bat. 1849/6: Sanedriñen zeuden zan·ak. 182917: Au da zuen ordua. 1783/8: zuk bialia naizela. 1863/6: igesi txuxen-txuxena. 1863/3: "Ez naun. 186314: oraindik orren izena". 1788/2: Judas bere zelatari.

1867/6: zarrak nasturik obekin. 361 . 1931/6: gizon bat il zuena. 1914/6: gauz berriak erakutsiz. 194\/7: askatu nai zun errugabeko. irakasle. aundi zalea. 1906/1: Andik-emendik bildu duten sai!. 1928/6: ikusi degun moduan. 1913/5: apaiztar oiek zuregatikan. 1894/7: baña Jaunaren eskui aldean. 1879/7: Ango izkuntzan mintzo zerala. 1894/4: erantzun onik espero. 1926/4: Jesus Eroderengana. 1935/4: tartean guziak nasten. 1935/5: Aurrean zeuden bi gizonetan. 1867/5: Apaiz. 1894/9: Giza-Semea egongo dala. 1917/3: ordukoz errugabeko Jesus. 1917/5: Aitak amaika gizarajori. 1939/4: cta triste. 1889/7: Jaungoiko baten maitetasunak. 193717: gorrotoz itxu: "Ken ortik ori!". 1925/5: Asarre omen ziran Pilatos. 190617: garbi azalduz zer eriotzez. 1886/3: jolas pozian urbiltzen ziran. 1868/1: Kaifas maltzurra zeukaten urte. 1913/4: "Ez ote duzu entzuten. etsai maltzurrak. 1920/8: zai-zai Erodes lizuna. 1870/2: batzar daneko jendea. 1876/3: "Zu ere oien salleko zera. 1876/5: Pedrok pumlstan erantzun zion. 1902/2: juduak befen lanean. 1907/5: "Dana nasten du Zesar-i zergak. 1913/6: or zer esaten dituztcn?". 1917/8: aita zanari ikasia. Eskuzkoak: egiñik ainbat ftaldera. parisau. 1867/7: erriko gora-beretan obek. 1870/3: etzan nolanaikoa Kaifasen. 1894/8: danen jakiñean bego. 191417: Judea alde obek barrena. 1877/4: urbilduz irriparrezka. 1921/5: bere ustetan pasako zula 1921/6: ordu beten bat alaia. 1906/6: i1tzea ez baidegu zil". 1882/3: kanpora atera ta gau guzian. neurrirako ala bear du eta. 192717: ez dio! txarrik arkitu oni. 1933/3: presoren baten askatasuna. \ 93412: -buruen oiu-zarata. 1928/5: Eriotz txarrik ez du merezi. erdi lo(sa. 191717: semeak ere ondo bete zun. 1903/1: Asarre xamar azaldu zan ba. 1933/1 : Gizataldea urbil zanean. 1868/7: orduan berak danen aurrean. 1922/8: Makinazko idazketak: ftaldu nai egokiera. 1874/5: Ango morroi ta neskame-sallak. 1925/6: eta Erodes zitala. eme zebiltzan. arpegia estaliz. 1921/2: zegon Erodes alaia. alegia. 192612: bukatuko zula dana. eskuzkoari artu diogu: ftaltzea nai eftokira. \934/1: Kanpoan asi baño len apaiz-. 1939/8: bego orren criotza". 1888/6: buru galdu bat bezela. 1917/1: Orren aita zan Belen aldean. 1914/1: Bañajuduak oiu geiago. 1892/3: arrats guzia belan pasea. 1879/1: "Ez dakit nor dan" erantzun zion.1867/3: erabakitzeko olako zerbait. 1875/1: Pedro igasi zijoan eta. 1875/6: ar zuten beren artera. 191617: onengan eraman zuten Jesus. 1931/4: ezagutu zun txarrena. 1873/8: kendu Jesusi bizia. Obeto dagoalakoan. 1882/6: kantuz entzunik sarritan. 1919/6: saltinbanki bat bezela. 1878/1: Au gertatuta alde batera. 1918/2: Erodes Aundi izena. 1894/10: exeririkan gaurgero". 1877/6: Goraka Pedroren kezka. 1911/2: Maisuak: "Bai. 1920/4: Jesus igerle entzuna. 1930/4: baizuan Jesus salbatu. 194017: "Gu ta gure umeen gañ eror. 1890/7: erri txea konturatuko zan. 1877/7: Erantzun zion serio xamar. 1874/8: besterik etzun entzuten. 1868/3: diruz aberats. 1886/1: Gero jarri. 1902/1: Oso goiza zan. 1922/1: Sartu zan bada Jesus apala. 1917/6: kendu bazion bizia. 1934/4: Pilatogana eskaka. 1934/3: bere emaztea urbildu zan. 1925/3: Pilatogana. 1870/4: begiratu asarrea. 190417: ·Zer dezute onen aurka'!" egin. 1890/4: parisaitar eta zarrak. 1929/5: Urbildu zimn auzitegira. Oni artu diogu. 1937/4: balkoi gañetikan bera. 1927/8: makinazko idazketak: egiñik ainbeste galdera.

1977/5: Egin. bere burua. 19h3/1: Entzun zunean Pilato jaunak. 1983/8: Maisua o!oi beruan. 1960/8: ez al dituzu entzutcn'l 1961/3: ala diotsa: "Etzcndukake. bai. 2005/9: Ordu ezkero ikaslc onek. 1955/3: "Ementxen bertan zuen aurrean. 2003/8: Seme onaren larriak. 199617: josita dagon gurutz ortatik. 2002/6: onaren otoitz berora. makinazkoak: salduko errugaberik.1941/8: lesus. 19h5/l: Apaiz maltzurrak beren gaiztozko. orrengatik nai. 198917: bere bizia ezik onekin. 1952/1 o: eman zion Pilatori. 2007/8: an zebillen eriotza. 199817-8: Bi lerro auek eskuzko idazketan bezela idatzi ditugu. bai. 1995/1 : Apaiz-buruak arro-arroak. 199t'>/5: Gure asaben lege zarretan. salba adi. Leenengo era idatzi degu. 1958/4: degu gurutzera io". 2000/3: "Mesias baldin baaiz. amor cman zun. 1994/4: cdorrek esanta guk maiz. 200t'>/3: jetxi zan gel di mendi gañera. 1995/9-10: Gogoan ar beza irakurleak bertso-Ierro auengatik. 199h/3 : "Gauza berriak erakutsi tao 1996/4: lengo zarrak nai berritu. 1985/4: ura zintzilikjosia. zigortzera. 194912: andik Pilatorengana. Makinazkoan beste oncla daude: 199817: bilarte ortan otoi ta otoi. 1990/1: Au ere laster zotz egin zuten. 1957/3: Azalduz Jesus Zesar-en etsai. negar. 1952/4: tan(ak erori t'erori. 2005/8: Oni: "Orra zure ama". 1951/8: baña burua txut-txu(ik. apala bi a1diz letorke punturako. 2005/10: artu zuan beregana. 1963/3: aula izaki. 362 . 1949/1: Laster ekarri zuten Maisua. 1974/2: zuten goizaren lenean. 198017: gurutzean il bcar zituzten. 2008/8: bakarrik geratu dira. 1967/5: Erromatarren eskutan orain. 19h5/3: etzu(en izan kezka aundirik. 19m/3: gudari zeken aietan iñork. negar zuen ta. 2009/3: lotsaren lotsez itzali baizan. 19M/8: Eskuzko idazkctak: galduko erru¡. 198t'>/3: gaizki idatzia zegoala. Bestela. 1977/3: egizute. ordea. 1996/6: ezin omen zan kabitu. 1999/6: batera bere aurretik. 199517: igan danok sinista dezagun. 1976/8: ta esan zien orduan. 1973/8: doanaren naigabean. 19M/3: Aien crantzun: "Ez degu iñor. orra or zure semea". 1962/1 : Ordu czkero Pilatok bertan. 1961/5: jaurle bezela goiko lainkoak. 2005/4: munduan ge1ditzen zana. 1958/3: legea degu. 1987/8: beste batzuk zer ikusi. 1995/3: "Lcngoa autsiz egingo omen un. galdu. 200817: zer ikusi igo ziran aiek. 1944/8: arekin guda-Iagunak. 1999/3: ozpiña edatera eskeñiz. 200712: ixillune bat mingotsa. 2005/3: bera iltzean bakar-bakarrik. 2005/5: Gurutz-burutik etorri ziran. 1985/8: e(zan oso egokia. 1999/5: agur egiñaz danak zioten. 198717: maitasunez (a asko gorrotoz. 1998/6: orain askatu dezala. 1969/1: Ar zuten gcro guda-mutillak. 195317: Zuek iltzeko ekarritako. 195717: biraolari bezela craman. 1975/t'>: sartzen utzi're ain gutxi. 1996/8: orain ezin da mugilu". t'ar itzazute. 194t'>/3: dana pakean jasantzeko prest. 2001/8: ez bailu egin gaizkirik". berriz. berriz. beraz. Pilatok ez baitzuan Jesus saldu. itzaurrean esaten dana. 1973/1: Artu zuan onek Maisuaren. 1997/5: Argan zeukala itxaropena. 1977/4: zuen seme-alabentzat. 196517: lesusek. 1988/6: oitura lez lau pusketan. 200517: "Andrea. 2005/6: itz goxo obek banan-bana. 1998/8: ari zan Jesus apala. 1998/9-10 eta 1999/9-10 lerroengatik ere.aberik. bai. 1992/4: maltzurrak bere samiña. eta bai 1996/9-10. 2006/1: Eguerdi alde inguru xamar. 1952/9: Jcsus ala ikusiz erruki. 1989/6: beti jantzitzen zuana. 1974/1: Eriotzera lesus eraman. 1954/t'>: juduaren biotzean. 1958/2: birao zikiña dario. 1997/9-10. 196017: Apaiz-buruen salatze oiek. poto.

2074/8: illobiko illunpetan. 2063/3: lurpean zegon Maisu maitean.2009/5: Geratzen ziran etsai bakanak. 2013/1: Berela dio: "Dana amaitu da". 2049/8: zunik etzegon munduan. 2075/6: csan zizuen bezela". 2015/8: jende askoren aurrera. 2026/6: pixka bat eta odola. 363 . 2013/5: "NereAita. 206617: sinisgabeentzat zoritxarrez. 2017/1: Bi gaizkigillen erdian dago. 201717: orra or munduko pekatuak. 2062: bertso au cz du makinazko idazketak. aiek aurrean. 2027/8: betiko Judu-errian. 2038/1: Berriro ere joan ziran gora. 2034/5: Estalgarritzat arri aundi bat. 2078/4: beren pozaren larrira. Eskuzkoari artua da. 2020/1: Egun argia piztu zaneko. 205217: goizeko pake artan cgin zun. 2057/8: berriz illobi aldera. 203111: Eun-burua deitu zuan. 201211: Baña Jesusek bazekin laster. 2020/6: azken oiua aditurik. 202317: gorputz aiek andik kendutzeko. 2022/5: Obek gaixoak oraindik ikus. 202717: aren izen bera're gal zedin. 207811: Etzuten obck beste bearrik. 2066/8: betirako eriotza. 205617: korderik gabe crori ziran. 204717: ai zeñen pozik emango zion. 201517: azaldu ere bai gero ango. 2033/6: egondu etzan tokia. 2071/4: zai itxogiten zeudela. bizi zanean. Eskuzko kopiari art dizkiogu. 2051/6: apostoluak baturik. zure eskuetan. 2037/8: zuek dakizuten gisan. 2027/6: ere Jesus illobian. 205512: gorde nairik zegon gaba. 2039-2046 bertsoak makinaz idazketak ez ditu. 2066/3: egun OlTetan pentsatzcn il zan. 2021/2: buru-makurka batera. 2074/6: ixil. 2061/1 : Illaren Ama etzan tartean. 207517: Galilea aldcrajoateko ano 2975/8: ikusiko dezutcla. Eskuzkoari artuak ditugu. 2017/6: maitatzen giñun biotza. 2017/8: kendutzen ditun bildotsa. 205711: Kontura sartu ziranean bein. 206113: bere Scme illaren gorputzik. 2052/8: lurrak eundoko larria. 203511: Apaiz-taldea izutu xamar. 2053/4: bere gañean indarra. guzira. 2017/5: Bizirik gabe geldi ainbeste. 2064/8: antxe jendea larri da. 2060/2: kalcak zeuden illunak. 201118: ziran berari begira. 2056/8: illobi aldamenean. 2021/1: Eun-buru onen guda-mutillak. 2050/4: etzan ctorko etsaia. 2056/5: Guda-mutillak. 2035/5: Iskanbillak bukatu ondoren. 2025/6: ezurrak autsiz batera. 206011: Oraindik ere goiza omen zan. 2016/5: berriz egunak uxatu zuan. 2027/5: Aien artean nastu nai zuten. 2052/4: eme begirajarria. 2066/5: Egun gozo onek sinistunentzat. 2020/3: baña aurrean ikus zutcna. 2070/5: Arritzen ziran dana ikusiz. 2064/1: Uritik urrun xamarra zegon. 2076/4: begiratzckc atzera. naiko beldurretan. 203114: sei bat orduren buruan. 2026/5: tantaka-tantaka beraño ur. 202617: ikusiak aitortzen du eta 2027/1: Juduak josi erazi zuten. 2023/5: Laster joan ziran apaiz-buruak. 2053/8: olako salto zakarra?". 2036/3: lruzurtzalle onek askotan. 2068/2: ixil-ixilik barrura. 207711: Azkoz lenago joan zan t' aurrea. 205717: Emakumeak aldapak gora. 2069/8: jo zuan erri aldera. 2023/6: jaurle beraren aurrera. 206912: Non jar ote zuten bera? 206917: Madalenakjakingo zun laster. 2018 eta 2019 bertsoak makinazko idazkctak ez ditu. 206517: Jauna gantzutu naiean igo. 2011/3: iltzen zegonak gurutz gañetik. 2027/3: aiek bezela antxe il zedin. 2065/4: argiz Jcrusalenera. 2036/4: esana. 2029/2: zintzoa t' aberats utsa. 207511: "Jctxi zaitezte bere ikasle ta. 201115: ala zioten: "Utzi zaiozu. zor- tzi amarreko txiki. 203512: etorria zan gain-bera. 2066/4: makiña baten biotza. 207512: Pedrorengana bcrela.

2122: bertso auek ez ditu makinazko idazkctak. 2108/6: barkamenaren etsia. 2123/1: Emakumeak ta ikasleak. 2139/1: "Zer bada?" berak galdegin zien. 2137/5: Jerusalendik iges zoazen. 2130/4: jarri zuten maratilla. 209017: Madalena lasterka jetxi zan. 209817: !tun Zarrean aurrez Galtzapen. 208317: daneiri galde. 2086/2: bere atzera berela. 208217: baña berriro ere laster zan. 2134/4: poztu zan aien biotza. 2150/1 : Gau bazan ere aien begiak. 2093/3: ondo siniskaitz zeuden orduan. 2082/6: goian topatu zuena. 2103: bcrtso au cz du makinaz idatzitakoak. 212417: eta muturka apaizengana. azpikoz gañera. 2082/8: illobian Madalena. 2082/3: illobia uts ikus orduko. 2124/6: Jesus atera zancan. oraindik cz bai. Eskuzkoari artuak dira. 2114/7: bere biotzak urduri dio. 2143/8: tristura eta utsuna. 2119/5: Ainbat pckatu egin ondoren. 2136/1: Uste gabean kale batetik. 2124/8: jctxi gero zuzenean. 2119/3: biotz barruan kiskaltzcn bere. 2086/4: baratzcan zebillela. 2134/8: gurutzeko eriotza. Eskuzko kopiatik artu degu. ura zaintzeko. 214417: baña orain arte ez da iñor. 2080/3: bere lasterkan galdu zalako. 2115 eta 2116: bertso auek ez ditu makinazko idazketak. 208917: "Ez ni ukuitu. 2m. 2142/1: Erri xar au onek gaizkatuko. 213517: Aiek kalera ateratzerako. 2142/5: Itxaropcna galduta orain. 2086/ 1: Orduan neskak begiratu zun. 210617: Nastua dabi!. 2114/6: laxterka gora ta bera. 2110/6: arkaitz guziak txikitzen. 210112: zuzen Jcrusalcnera. 2112/R: askoz obe eriotza? 2113: bertso au ez du makinazko idazketak. 2148/3: irugarrena biak utzita.417: bi gizon eder txurizjantziak. artu zun. 212712: entzun zan gcrtatu dana. 2114/8: "Benetan piztu ote da?". 2098/1 : J esusek artzen zitun limosnen. 2143/2: xar au askatuko zuna. 2119/6: etsipenez gogortua. 2134/1: Buru-makur ta tristerik oso. 2136/8: zuen arteko jarduna?". 2149/3: ogia aftuz bedeinkatua 2149/9: baña bertatik une berean. 2089/4: txut-txutik eta serio. 2098/5: Diru-zalegi cta lapurra. 2133/2: andik Emaus aldera. 2099/1 : Dirua gciegi maite zuna. Eskuzkoari artua da. 2085/4: jakin alleike zcrgatik?". 2097/5: bere sallean ibiltzen zana. 213617: Jakin alleike daramazuten. 2127/3: Zcr erabaki. 2120. 2101/1: Musu beltz ura cman ondoren. 2142/6: ezin azturik biotza. 364 . 2112/5: Egundo baño mingarriago. 2101/4: pixarura kobratzera. 2124/3: guda-mutillak. 2129/1: Guda-mutillak ar zutcn aien. 2114/5: Ikusi di tu emakumeak. 2143/6: biotzez maite giñuna. 2138/4: biziro ala diotsa. 210 ]/3: joango zan noski. 2149/1 O: itzali zan illunpera. 2097/4: itxaropencz artua. 2098/4: zerbait artutzen ziona. 2098/8: Semea zeritzaiona. 2111/5: Bere lagunak igasi dabiltz. Eskuzkoari artuak dira. 2127/4: atera baizaic dana? 211717: aien diruak aixa egin zun. 2124/5: Konturik gabc geratu ziran. Orain zer egin? 2106/8: Ez al zun pentsatu okcr? 2018/4: salketan irabazia? 2108/5: Errugabea saldu. 2133/1: Biotz-erori eta tristeak. 2082/5: apostoluei adieraztera. billatu nairik. 21481R: zaitea gure onduan. 214217: ez jakiteko gauz obek nola. 2147/7: zalantz gaiztoak igasi joan ta.2121. 2084/8: ikusi zitun barruan. 2143/1 : Guk uste genun au zala erri. 2139/5: Apaiz-buruak arrapatu ta.2079/4: ondo azter zuten baña. 2108/8: galdu nai zuan bizia. lanaren sari. 2111/4: befe besotikan Ama. 2119/4: burukiko gorrotua. 2089/3: Maisua berriz bere aurrean. 210117: berak asi zun lan txarra nola.

2195/1: Zoazte mundu guziak barna. 2177/3: "Ez da naiaren faltan. 2185/7: badakizu maite zaitudala". 218118: guziak ain mailagarri. 2152/8: izan oben esanean. 2163/3: barkatuko zaizkie an ere. 2150/5: "Etzegon sutan gure biotza. naiko heldurrean. 2158/4: Maisu onaren baietzan. 216917: Bai zorionekoa ikusi. 2167/1: Zortzi egunen buru. 2185/6: "Zuk dana ikusten duzu. 2186/5: Jakin zartzean besterek gerri. 2166/5: nik ez badio sartzen beatza. 2181/1 : Jesusek bcrriz eskatu zien. 2165/4: emen sar zaigun etxera". 2163/8: agur egiñaz daneiri. 2185/4: baña ez len bezin sutsu. 2153/5: Beste solasik etzan nabari. 2185/3: Erantzun zion berela Pedrok. berriro. 2163/6: uzten dizkitzuteneiri. 2195/7: bataiatzca nai ez duana. 216617: Tomasek ez du sinistatuko. 216812: "Etorri zaite onera. alare. 2195/3: salbatuko da bataiarazten. 2166/6: zaurietan oso-osorik. erdi lausu. 2193/4: zuten. 2193/5: Maisuajarri zitzaien lasai. 2171/4: eta jendea ugari. 2158/9: Jaunak orduan bertatik: "Nerc. 215617: danen erdian an agertu zan. 2192/8: beste ikusta-aldirik. 215017: Dana utzi ta Jerusalenuntz. 2156/3: piztu zala ta etzala piztu. 2185/8: Etzcgon Pedro ain lausu. 2164/8: besteen aldamenean. 2179/1: Maisua zala enlzun zuneko. 218116: zioten danak alkarri. 2164/5: Alkarrekin zeuden ikasleak. 2173/7: aITai bakarrik etzegon berriz. 2171/1: Askotan ikusten zuten Jesus. 217 5/1 : Kea zijoan egoan gora. 2165/1: Gero salIera bildu zanean. 2190/8: edukiko zunjarduna. 215812: mamu zarren bat ote zan. 2150/10: maieko gertakizuna. 2191/2: luzego edo motxago. 2184/1: "Simon. 2193/8: eman zait neri lurrean. 2150/8: naiz egon andik urruna. besteak. 2169/8: gabe sinistatzen duna!". 2171/8: ekin beaITa lanari. 216817: etzaitez egundo sinis-gogor. Tomas! Ikusi dezulako. 2185/1 O: ardiak bazka itzazu. 2169/5: "Ai. 2163/4: lurrean barkatueiri. beti bezela. besteak. 216417: Tomas etzegon aien sallean. 2164/6: Jesus ikus zutenean. 365 . 2150/3: ala zioten gogoratuaz. 2188/5: Eta galdegin zion: "Jauna. 2172/5: besteak ere konforme ziran. 2169/3: Baita Jesusek ere aguro. 2161/5: Alaitu ziran danak benelan. 2164/4: bakoitzak al zun lanean. 216317: lotuak bekizkie". Joanen semea. 2192/1: Azaldu zaien danen aurrean. 2184/7: EtaJesusek beniro: "Nere. 2163/5: Eta lurrean zuek loturik. Tajoan zan. 2168/5: Luzatu zazu zure eskua la. 2162/6: biali nauen antzera. 2188/7: Jaunak: "Beniz ni etorri arte. Joanen semea. 2178/1 : Esandakoa egin ondoren. 2150/4: beren bideko jarduna. 2178/8: Maisua degula ori". 2150/6: lenago otz ta illuna?". 2174/1: Eguzki-printzak agertu ziran. zer. 2168/4: sartu beatza OITera. 2189/6: Maisuak esan ziona. 2185/1: "Simon. 2190/7: haña gordean beti gurekin. 2174/5: ugin batzuak joan-etorrian. 2152/1: Kontatu zuten bi obek ere. 2167/5: danen erdian an agertu zan. 2184/3: Onek biziki. 2150/9: jo zuten biak. 2183/2: gora baizijoan usu. besteak. 2182/5: Danak benetan sinistu zuten. 2195/5: Eta sinisten ez dun guzia. 2181/7: Jesusek nola bazkatu zitun. 2190/6: joango zan bera urruna. 2178/3: aspaldi artan etzan sarean. 216312: pekatuak gizoneiri.2150/2: ikusi zuten eguna. Joanen semea. 2160/5: Nola litekc illa piztea? 2160/6: Ain zan au gauza illuna! 2161/3: bertan jan zitun biotz aietan. adierazteko. 2183/3: "Simon. 2180/5: Ogi-koskor bat ere bazegon. 2185/5: irutan galdetu ziolako. 2167/4: ere tartean aiekin. 2184/4: penlsatzeke.

2199/5: Otoi zazute uri xarontan. 2197/8: zezakezuten egia. 2197/6: ori zan nere aria. 2201/1: Zoraturik cgon zjran danak. 2198/8: obck danen jakiñean. 366 .m.2196/6: ta ez pizti pozoidunak. 2199/4: lenbailen Jerusalenera. 2200/1 : Esan hearrak esan ondoren. 2200/6: geldi igo ta igo gora. 219717: zuek oraindik ezin sinistu. 220 I /2: begira ixil zerurd. 2202/7: ortik bazoaz zuretzako da. Israelctik. 2198/5: predikatuaz. 2200/3: bostcunak ixil bere aurre. 2202/3: Egizu zuk ere ark bezela. 2199/6: ta ez ortikan atera. 2202/8: bctirako atscgiña.

........ Kristo Judean ................................................................................ ...................... .................... Joanen aitorrera.................................................... . ............................................. ...... Simonen etxean.............. 367 7 19 20 21 21 22 23 24 27 28 28 29 31 33 34 35 35 36 40 40 42 44 46 48 49 51 52 57 58 59 61 61 61 ............................... Joseren kezkak ....................... Garbikundea.......... .... ........................................................... ............. Zakarias..................................................................... Jesusen sortzea.... ........ ................................ ............................................... .. Jesusen jaiotza ...................................... Nazaretera................................ .....................Aurkibidea 11 1II t 1111 111 Itzaurrea .......................................... Jesusen baraua .................................................................... Jesusen bataioa........................................................... Joanen jaiotza.... ............... Nazaretera............................................................................. . Ikasleak........ ................................................................... Galileara.......... ................................. Jesus galdu .............................. ..................................... Israel ............... ....................... Lengusuari bisita........................................................... ................................................... Pazkotan.................................................................... ................................................. Kanako eztaiak.......................... .................... ........................................ .... Errege-morroia..................................... .......................................................................................................... ........................................ ................................................ Eskari ............................................................................................................ Sarrera....... .. ................................................................................... .................................... .................. Aztiak............................................................................................... .. Ejitora ............................................................... Kafarnaunen................................................. Ikasleak................ ................................ Itxaropena .............. ................................................................................................ Belenera .................................. ................................. ......................................................................... Kristo ta Nikodemo....................................... Bataiatzallea........................... Samaritarra................................................ ..................................................................................................................................... ................. ..................... ........... .................

....... Aziaren berdintza.......................................................................................... Belar txarraren berdintza ...................................... Sendaketan............................................................ Bere ama ta aideak........................................... Mendiko itzaldia (VI) Ez izan aizunak ..................................................................................................................................................................................................................................... Baraua noizko ......................................................................................................... 114 114 Arrai-sarea ................................................. Itxu ta mutu.......................................................................... ........................................................................................................................................................................... Mendiko itzaldia (V) Etsaiak maite ....................Jesusen ibillerak...................................... ziña ...................................................................................................................................... Jainko-Seme ...... 114 115 368 ... Mendiko itzaldia /IV) Eskandaloa................................... Birao gaiztoa... Alargunaren semea piztutzen du...................................... Joanen goramenak .................................................... 64 66 66 69 70 71 72 75 77 78 82 83 85 86 86 87 88 91 94 96 98 99 101 102 104 106 106 107 107 108 108 110 111 112 112 112 Mina.................. Azi-ereillea .................... Amonatxoa........... 62 62 Jairo........................................................................... Neskatx pekataria.......................................................................................................................................................... Jesus Jerusalenen ............. Arrantza ................................ Apostoluak........ Mendiko itzaldia (H) Lege berria ..................................................................................................... Beso igarra ...................................... Legamia ................. Jesus sendaketan .................................................................................................................. Mendiko itzaldia (VII) Ez iñor epaitu ....... Jairoren alaba............................................................ Galburu mozten ....... Mendiko itzaldia (1) ............................................... Jonaren ezaupidea....................................................... Andretxo baten goralpena......... Jesus itxas-ertzean ....... Pitxia.......................................................................................... Deabruaren ibillerak .............................................................................. Basarbia ........................................................................................ Jesusi jarraitu nairik.. Jesus................................ Jesusen zemaiak.......... Eun-burua ............................ Mateoren dei a ....................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... Mendiko itzaldia (1Il) Ezkontza......................................................................................................... 68 Itxu bi sendatzen...................................................................................................................................................................................................................................................

......................................................................................................................... Deabruduna................................................................................. Jesusen antzalda...... Jesus Judean................................................................................................ Gaizbideak .. Ikasleen poza.............Enbata baretzen du........................................................ Nekaldiaz itz egiten .......................................... ltxasoko ekaitza ............ .................................................. Ikasleak predikatzera ................ ............................................................................................................ Zeruko jaurgoa............... Jainko ta urko-maitasuna................................................................................................................ Eztabaida.......................................................................................................... Maria ta Marta ....... Parisaitarrak berriz.............................................................................................................................. Txikiak ez gaitzetsi ............................................................................................... Erodes Jesus il nairik ....................................................................................... Jenesar errian .................................................. Galilearrak ............................ Gor-mutua sendatzen ........................................................... Ogi ugaritzen ....................... ........................................................................................ Bakar-lekura ....................................................... Andre makurtua ......................................... Jesus nekaldiaz mintzo ................................. Berdintzaren azalpena..................................................................................................................................................................................................... ................................................................................................................................................ Betsaidako itxua..................................... Jesus sorterrira .............................................................................................................................................. ...... Simon: Pedro..... ............................................................................ Zeruko ogia.................................................................... Mutiko bat sendatu ........................................ Samaritar ona..................... Anaia zentzarazi............................................................................................................... EliastaJoan ............ 369 115 116 119 119 124 126 126 128 129 130 134 136 136 139 139 140 142 142 143 144 145 146 148 148 149 150 152 152 153 153 154 156 157 158 158 159 161 163 163 164 164 167 167 .......................................................... Aberats zoroa.............. Batatzallearen eriotza................................................................................................................... Apostoluen aundinaia ............................ ............................................... Parisaitarrekin ......................... Arkaitza..................................................................... Berriro predikatzera.. Jesus ta parisaitarra .......................................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................... Pikondoa ...... Bi dramakoa............................................................ Andre kananearra........................................... Otoitza............................................................ Zenbat salbatzen diran ...................

................... ........ .............. Jaiotzatik itxua.............................. Zakeo ................ Ardi galdua ......................................................... ................................................................................................................................................................................................... ......................................................................... ....... ................................. Zebedeotarrak ...................................................... ...Bazkarira deituak ...................................... ........ Drama galdua........ Ereñotz-eguna............................................................................ Gogozko beartsua .. ............................................................................... Jesusek Lazaro pizten du ......... ............................................................................................................................. ... Kristori jarraitzeko ................. Epailari maltzurra cta alarguna .... ........................................ ..................... Artadun maItzurra.......... Lazaro eta Epulon ....................................................................... Seme galdua...................................... Pikondoa .................................. Ezkontza ezin urratua ............................................................................................................................... .................. Madalena ta Jesus .................................................................................................................................... ................................................................................ Ai aberatsak! ..................................................................................................................................................................... Bere nekaldiaz mintzo ......................................... Parisaitar zikoitza..... 370 168 169 169 170 170 173 174 174 177 177 177 181 182 184 188 192 195 196 197 198 198 200 201 202 202 203 203 204 206 206 206 208 209 210 210 211 212 213 214 215 216 219 220 ................................... ..................................... Artzai ona. Jainko-jaurgoa................................................................................................................................................................... ............... Mari ta Jesus ................................ ltx ua sendatzen ...... Morroi alperrak ................................................................................................. Zerua nola irabazi ............................................................................................ Jesus eta aurrak ............................................... Gaizbidea ..... ........................................................................................................................................ Jesus arrapatu nairik . Jesus bere Jainkotasunez................................................................................................................................................... ......................... Amar Jegenardun .................. ................. Parisai ta zergaria ..................................... ........................... ................... Etxola-jaia................ Andre lizunkoia ..................... ............. Juduen batzarra ........... Betani bidean ........................................................ Jesus............................ ............................................. ................................................ Amar minen berdintza ..... ..... .................. Itx u bat sendatzen ......... Lazaro gaixo ................. Marta ta Jesus ........................................... .................. Jesus negarrez .................................................................................................................................... munduaren argia .................................................... .............................. Mastiko langilleak ......................... ...........................................

................................ .......... ApostoJuen eztabaida ..................................... ................... ...................................................................................... .... '" ....................... .................. "lges egingo dezute" ....................... Mastiko langille gaiztoak................... Berriz batzarrean........................... ...................... Saduketarrak ............... .............................................. Legeko agindurik nagusiena......................................... Amar neskatxak .................................................... Jesus Jetsemani-n.............................................. Pazko-aparia ................................................................. ............................. Jesus Jotzen dute ............................................................................................ Juduen sinistu nai eza ............................... ................... 371 222 223 225 226 227 228 229 229 230 230 233 233 236 237 238 238 239 240 240 241 242 243 245 246 246 247 248 25J 251 253 255 256 256 257 265 266 268 271 274 276 280 281 282 ................ ....................................................................... Alkar maite ................................................................................ Gezurrezko Kristo ta profetak .............................................................................. Oñak garbitzen........... ................................................................................ ....................... ............................................................................................................................. Judasen tratua.......................................................................................................Noren eskubidez ...................................... ............................................. Eztailarien berdintza ..................... Jesus morroien mende............ noJa? ..................................................................... Judas.. Andre alargunaren limosna..................... Bi semeen berdintza............... "Erasoko dizute" ............... Jesus Anasen aurrean .................................................. '" ............................................................ ............... .......................... ....................... ..................... Jesusen Nekaldia.................... Juduak alkartzen dira .......................................... bada................................. ........ Azken epaia ............................... .................................... Kontuz irakasleekín! ....... ... ................................................................................................................ Eme egon...................................................................................... .... ............................................................................................ Noiz ori dana? ........ Jesusek Pedrori ................................... ..................................................................................... ................ ... Jauretxea galduko da............................................ ...................................................................... .. Jesus zirikatzen .......................................... .. Pedrok Maisua ukatu ............ Ai zuek! .............................. saJatua .......... Nagusia eta morroia..................................... .................................... ............ ............................................................................ ........................... Apalondoko itzaldia........ Talentuen berdintza........................................................................... Jesusen otoitza .................. Jesus Sanedriñean .. ............................ .......... Asperkunde-egunak . ..................................................................................... ... Kristo Dabiden Seme........... ......................... Euskaristiaren sorrera ....... Jesus ta atzerritarrak ........................

...... Jesus eta Barrabas ............................................................................... "Ona emen gizona"............................................................................................................................Pilatosen aulTean. Pedro Elizaren buru ................................................................................................................................................................................................................................ ....................................................................................................... Kalbariora .................................... Jesus illa obiratzen............................................................................... Jesusen azken itzak ......................................... Emakumeak ................................................ Soñekoaren zozketa ................................ Jesus isekatua........................................................................................................... Ikasle askori ...................... Jerusalengo emakumeak ................................................ Illobia zaintzen........... Piztuera ....................................................................................................................................................................................................................... Saietsa zulatzen......................................... ............ Aldaketak.................................................................. Jesus belTiro agertzen ......... Erodesenean.................................................................. Guda-mutillak ............. Judas .............................................................. Madalenari agertzen zaio ............................................ Jesus gurutzean .................................................................................................................................... Tiberiades ondoan................................................................................................................................................. 372 283 285 286 288 289 292 293 294 295 295 297 300 300 301 302 303 304 307 309 309 312 313 316 318 320 321 322 323 ...................................................................... Emausko ikasleak ............................... Jesus arantzaz buruntzatua............................................................ Jesus beste andreei azaldu ....................................... Utsuna........................................................................................................................... Jesus zerura...................................

(264) Joxe Mari Aranalde: Bertso-kontuak. Azpillaga. (265) Bizente Barandiaran: Tratabideak. (269) Tomas Gerrikagoitia: Arantza eta Jarrosa. (270) Andoni Basterretxea: Ene Ondarru (271) Ataño: Jesusen bizitza. (267) Ataño: Ondaretzat gorrotoa. (263) Antonio Zavala: Oiñez ta jakin miñez 1/. (272) Mikel Aizpurua: Hasi. 111 111111 " 1111 111 1051109 G-129!20 . (268) Mariano Ostolaiz: SendabeJarrak.Auspoa-ren azken liburuak: (261) Manuel Lasarte: Uztapide gogoan. (266) Sor Justina Aldalur: Ama Birjiñaren bizitza. (262) Antonio Zavala: Auspoaren auspoa 111.

berreun eta bi bertso dituana. bi milla. bertsotan moldatua du: Jesusen bizitza. bestea. bertsoa zer dan txikitandik ondo ikasia zuana. amaren bularretik ikasitako izkuntzarena. euskal bertsoarena. bertsolari-kastakoa zanez. irugarrena. Liburu onekin bere biotzaren iru maitasun aundi erakusten dizkigu: bata. Kontalari egokia agertzen zaigu emen Ataño. ziur aski euskeraz iñoiz osatu dan bertso-saillik luzeena. . Iru zaletasun oiek dituanak badu liburu ontan bere gose-egarria zerekin ase. berriz. kristau fedearena. alegia.Atañoren prosa gozo eta aberatsa makiña bat aldiz eskeiñi diogu irakurleari: amabost bat liburu. bere prosazko idalan guzietan bezela noski. Oraingo au. alegia. eta bai bertso-jartzaille bikaiña ere.