You are on page 1of 6

guide Samos

Ηραίο / Heraion

238

SHUTTERSTOCK

Πυθαγόρειο / Pythagoreio

Σάμος: η πράσινη όαση
του Ανατολικού Αιγαίου
Δύο λιμάνια, περισσότερα από 30 χωριά, κάμποι και βουνά, αρχαιολογικοί χώροι
και βυζαντινά μοναστήρια. Τουριστική αλλά και «αχαρτογράφητη», με άγρια ομορφιά
αλλά και ήρεμη, η Σάμος δεν σταματά να εκπλήσσει με τις εναλλαγές της.

Samos, green oasis in the eastern Aegean
Featuring two ports, more than 30 villages, fertile plains and high mountains,
fascinating archaeological sites and Byzantine monasteries, delightfully diverse Samos,
with serenity and wild beauty in equal measure, never ceases to amaze.
ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΑΣΟΥΛΑ ΕΠΤΑΚΟΙΛΗ, ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ: ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ ΠΑΠΑΡΔΕΛΑΣ / BY TASSOULA EPTAKILI, PHOTOS: Stylianos Papardelas

Ο γύρος του νησιού δεν μπορεί παρά να ξεκινήσει από το
Ηραίο. Όχι μόνο γιατί είναι ο πιο κοντινός στο αεροδρόμιο οικισμός, αλλά και γιατί εκεί βρίσκεται ένας από τους σημαντικότερους αρχαιολογικούς χώρους της Ελλάδας. Στο σημείο όπου σύμφωνα με το μύθο γεννήθηκε η θεά Ήρα, τον 6ο αι. π.Χ. υψώθηκε προς τιμήν της ναός ιωνικού ρυθμού, με 155 γιγαντιαίες κολόνες. Η μοναδική που στέκεται όρθια σήμερα σώζεται στο μισό από το αρχικό της ύψος.
Στο γειτονικό Πυθαγόρειο, με το γραφικό λιμάνι, τα λιθόστρωτα σοκάκια και τις αμέτρητες επιλογές για καφέ, ποτό και
φαγητό, τα κατάλοιπα του ένδοξου παρελθόντος είναι πολλά:
από τα κάποτε θεόρατα τείχη του Πολυκράτη και τα ρωμαϊκά
λουτρά μέχρι το κάστρο του Λυκούργου Λογοθέτη. Το Ευπαλίνειο Όρυγμα (550 π.Χ.), ένα από τα μεγαλύτερα τεχνικά έργα

The seaside village of Heraion is an ideal starting point for a tour of the
island, not only because it is so close to the airport, but also for being the
location of one of Greece’s most significant archaeological sites. This is the
mythical birthplace of the goddess Hera, which in the 6th century BC witnessed the construction of an Ionic temple comprising 155 huge columns.
Only one survives and stands at half its original height.
There are numerous ancient remains in neighbouring Pythagoreio, which
also boasts a picturesque port, cobblestone alleyways and countless choices for coffee, drinks and food. Vestiges from antiquity include the oncetowering walls of Polycrates, the Roman Baths and the Eupalinian aqueduct (550 BC), a 1,036-metre tunnel dug through the mountain to supply
water to the ancient capital of Samos which ranks as one of the biggest engineering feats of the time. It will remain closed until the end of June due
to restoration work, but the Archaeological Museum (tel. 22730-62.8113) is sure to compensate with its wealth of exhibits. Also look out for the

239

guide Samos
Καρλόβασι / Karlovassi

Το Μουσείο Οίνου στο Βαθύ
/ The Wine Museum in Vathy
Τσαμαδού / Tsamadou

της αρχαιότητας (σήραγγα μήκους 1.036 μ. για την υδροδότηση
της αρχαίας Σάμου), παραμένει κλειστό μέχρι τα τέλη Ιουνίου λόγω αναστηλωτικών εργασιών. Θα σας αποζημιώσει το Αρχαιολογικό Μουσείο Πυθαγορείου (τηλ. 22730-62.811-3) με την
ποικιλία των εκθεμάτων του.
Ο δρόμος από το Πυθαγόρειο μέχρι την πρωτεύουσα Βαθύ είναι ανηφορικός. Στο τέλος του αποκαλύπτει μια μαγευτική θέα
της πόλης. Η προκυμαία, την οποία είχε φτιάξει το 1875 μασσαλιώτικη τεχνική εταιρεία κατά τα πρότυπα της αντίστοιχης της
Σμύρνης, δεν υπάρχει πια. Στη σύγχρονη εκδοχή της, όμως, είναι
ιδανική για μια βόλτα, που θα αποκαλύψει επιβλητικά νεοκλασικά, καθώς και σημάδια από τη βιομηχανική ακμή της πόλης στις
αρχές του 20ού αιώνα - όπως τα παλιά πετρόκτιστα καπνεργοστάσια και το Μουσείο Οίνου της Ένωσης Οινοποιητικών Συνεταιρισμών (τηλ. 22730-87.511). Όσο για τον παλιό οικισμό; Το
Άνω Βαθύ είναι αξιοθέατο από μόνο του: σπίτια με χαγιάτια και
ξύλινες κεραμοσκεπές, πέτρινες κρήνες κάτω από πλατάνια και
πλατείες-ξέφωτα. Επιβάλλεται και μια επίσκεψη στο Αρχαιολογικό Μουσείο (τηλ. 22730-27.469), όπου εκτίθεται ο διάσημος
Κούρος ύψους 5,25 μ., ο μεγαλύτερος σωζόμενος στην Ελλάδα.
Η βόρεια πλευρά
Αν δεν επιλέξουμε κάποια από τις κοντινές παραλίες για να κολυμπήσουμε (Λιβαδάκι, Γαλάζιο, Κέρβελη, Ψιλή Αμμος, Μυκάλη), βγαίνουμε στον περιφερειακό δρόμο με προορισμό το Καρλόβασι. Η διαδρομή κατά μήκος του βόρειου τμήματος είναι πανέμορφη και οι στάσεις είναι αναπόφευκτα πολλές: στο γραφικό

240

Tower of Lykourgos Logothetis, built in 1824 by the leader of the Samiots
during Greece’s fight for independence from the Ottomans.
The road from Pythagoreio to Vathy, the capital, is uphill, and at its end
rewards the traveller with a magical view. The old quay, designed by a construction firm from Marseille in 1875, no longer exists, but its modern counterpart is ideal for a stroll. Notice the imposing neoclassical buildings along
the seafront, as well as other architectural evidence of the industrial prosperity experienced by the city in the early 20th century, including the tobacco processing facilities, referred to locally as the “tabakika,” and the Wine
Museum, run by the Union of Vinicultural Cooperatives (tel. 22730-87.511).
Ano Vathy, the old town, is an attraction in itself, boasting charming houses and squares with tree-shaded stone fountains. A visit to the Archaeological Museum (tel. 22730-27.469) is essential. Exhibits include the renowned
Kouros of Samos, which stands 5.25 metres tall and is the biggest surviving
such piece in Greece.
Northern side
There are some lovely beaches in the vicinity of Vathy – among them Livadaki, Galazio, Kerveli, Psili Ammos and Mykali – but if you feel like venturing further afield, get onto the peripheral road headed for Karlovassi. The
journey across the northern part of the island can last anything from half an
hour to half a month as there are a whole host of irresistible stops along the
way. These include picturesque Kokkari, a magnet for windsurfers, three of
the island’s most popular beaches flanked by fragrant pine trees (Lemonakia, Tsamadou, Tsabou), hamlets nestled in vineyard-clad hillsides that afford fantastic views (Manolates, Ambelos, Vourliotes, Kontakeika), Mount
Karvouni (1,153 m) with its walking trails, as well as small seaside villages (Avlakia, Agios Konstantinos) where time seems to have stopped decades ago.
As you enter the town of Karlovassi, notice the remnants of the tanneries

guide Samos
Εργαστήριο κεραμικής Βαθιώτη
/ The Vathiotis ceramic workshop

Κοκκάρι (που αγαπούν οι σέρφερ), σε μερικές από τις πιο δημοφιλείς παραλίες (Λεμονάκια, Τσαμαδού, Τσάμπου), όπου τα πεύκα σχεδόν ακουμπούν τη θάλασσα, στα πνιγμένα στ’ αμπέλια χωριά (Μανωλάτες, Άμπελος, Βουρλιώτες, Κοντακαίικα) του όρους
Καρβούνης και σε μικρούς παραθαλάσσιους οικισμούς (Αυλάκια,
Αγιος Κωνσταντίνος) με αύρα περασμένων δεκαετιών.
Το Καρλόβασι μας υποδέχεται με το κομμάτι του που μαρτυρεί την αλλοτινή ακμή του: τα αρχοντικά των εμπόρων και βιομηχάνων και τα άλλοτε «κραταιά» βυρσοδεψεία. Ιππήλατο τραμ
λειτούργησε εδώ ήδη το 1905. Λίγα λεπτά από το λιμάνι, αφού
περάσουμε το εκκλησάκι του Αγίου Νικολάου, θα βρεθούμε σε
μία από τις ωραιότερες παραλίες, το Ποτάμι. Περπατώντας μέσα στην πυκνή ρεματιά με την οποία γειτνιάζει, θα φτάσουμε
στους Καταρράκτες, ένα από τα καλά κρυμμένα μυστικά του
νησιού. Και ακολουθώντας ένα μονοπάτι, που επίσης ξεκινά από
εκεί, θα συναντήσουμε το Μικρό και Μεγάλο Σεϊτάνι, εκπληκτικής ομορφιάς, «ανέγγιχτες» παραλίες.
Νότια, στη σκιά του Κέρκη
Αφήνουμε πίσω μας το Καρλόβασι. Αν δεν αποφασίσουμε κάποια παράκαμψη για να δούμε τη Λέκκα ή την Καστανιά, όμορφα ορεινά χωριά, παίρνουμε το δρόμο προς τον Μαραθόκαμπο, χτισμένο στους πρόποδες του Κέρκη, του δεύτερου
ψηλότερου βουνού του Αιγαίου (1.440 μ.). Από εκεί ξεκινά μία
από τις πιο ιδιαίτερες διαδρομές, προς τη Σπηλιά του Πυθαγόρα, όπου σύμφωνα με την παράδοση κατέφυγε ο Σαμιώτης φιλόσοφος και μαθηματικός, κυνηγημένος από τον τύραννο Πολυκράτη. Η πρόσβαση για την είσοδο του σπηλαίου γίνεται από ένα
μονοπάτι με 320 σκαλοπάτια και η θέα είναι σαν από αεροπλάνο!

242

Άνω Βαθύ / Ano Vathy

that once thrived in the area. Old mansions that belonged to merchants and
industrialists are located here too. Transport enthusiasts will be interested
to know that a horse-drawn tram service operated in Karlovassi from 1905
to 1939. Neo Karlovassi owes much of its vitality to the student community
as the University of the Aegean has a campus here. One of the island’s most
beautiful beaches, Potami, is located just a few minutes away from the port,
past the Chapel of Agios Nikolaos. In a lovely woodland setting in the same
area are the Katarraktes, or waterfalls, one of the island’s best-kept secrets. Nearby are Mikro Seitani and Megalo Seitani, two unspoiled beaches of sensational beauty.
South, in the shade of Mount Kerkis
Heading south from Karlovassi, we recommend you stop at Lekka and/or
Kastania, two lovely mountain villages, before continuing along the road to
Marathokampos, at the foot of Mt Kerkis (1,140 m), the Aegean’s second
highest mountain. This marks the start of the route to the Cave of Pythagoras, where, according to legend, the ancient philosopher and mathematician sought refuge from the tyrant Polycrates. The cave can be reached by
ascending a 320-step trail and it’s worth it for the view. At the bottom of the
steps, continuing along the gravel road will bring you to the popular beach
of Votsalakia (Kampos Marathokampou), which is also close to Chrysi Ammos and Lymniona, two sandy stretches blessed with turquoise waters and
ideal for swimming.
Back on the main road, head east. The island’s southern part is less developed but equally charming, and Kampos Marathokampou and nearby Balos (Ormos Koumeikon) are the seaside villages providing the most interest
here. Swim at Kaladakia beach at the latter. Numerous inland villages are
worth exploring before returning to our starting point. These include Pyrgos, Spatharei, offering a view all the way to Patmos, Koumaradei, a village
of ceramists, Mavratzei, Pagondas, Hora, and Mytilinii, featuring the Natural History Museum of the Aegean (www.nhma.gr) and an open-air summer cinema, Cine Rex (tel. 22730-51.236). Screenings start in early June.

guide Samos
Καλλίστη / Kallisti

Ο ίδιος δρόμος (χωματόδρομος, αλλά βατός) καταλήγει στα Βοτσαλάκια, δημοφιλή πλαζ, και από εκεί συνεχίζουμε για κολύμπι
στη Χρυσή Άμμο (είναι γνωστή και ως Ψιλή Άμμος) και στον
Λημνιώνα, με τα τιρκουάζ νερά τους.
Επιστροφή στον κεντρικό δρόμο, με κατεύθυνση προς Ανατολάς,
με τη νότια Σάμο, λιγότερο ανεπτυγμένη τουριστικά αλλά εξίσου γοητευτική, στα δεξιά μας. Κάμπος, Όρμος Μαραθοκάμπου
και Μπάλος είναι οι παραθαλάσσιοι οικισμοί που έχουν το μεγαλύτερο ενδιαφέρον, όπως και η παραλία Καλαδάκια. Και μέχρι
να φτάσουμε και πάλι στο σημείο από το οποίο ξεκινήσαμε, πολλά ακόμη χωριά της ενδοχώρας αξίζουν να τα εξερευνήσουμε: ο
αρχοντικός Πύργος, οι Σπαθαραίοι (με θέα μέχρι την Πάτμο!), οι
Κουμαραδαίοι (των αγγειοπλαστών), οι Μαυρατζαίοι, ο Παγώνδας, η Χώρα, οι Μυτιληνιοί - με το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Αιγαίου (www.nhma.gr) και θερινό κινηματογράφο, το Cine
Rex (τηλ. 22730-51.236, από αρχές Ιουνίου).
Η Σάμος της γεύσης
Η σαμιώτικη γαστρονομία συνδυάζει τοπικές παραδόσεις με επιρροές από Ανατολή και Δύση. Κοινός παρονομαστής σε κάθε
«σχολή» οι εκλεκτές ντόπιες πρώτες ύλες. Στην Καλλίστη (τηλ.
22730-94.661), στους Μανωλάτες, η Μάγδα φτιάχνει τα καλύτερα, ίσως, κατουμάρια (αλμυροί λουκουμάδες με «καρδιά» από τυρί) και πασπαλά (παστό χοιρινό με θρούμπι), κρασομεζέ
περιωπής. Στο ίδιο χωριό, το ΑΑΑ (τηλ. 22730-94.472) σερβίρει κρέατα ψημένα με μαστοριά. Στο Χρυσόπετρο (τηλ. 2273037.248), στον Κάμπο Μαραθοκάμπου, δοκιμάστε την επική μακαρονάδα θαλασσινών και το ψητό καλαμάρι γεμιστό με ντομάτα και φέτα και αρωματισμένο με ούζο, διά χειρός Θανάση. Ο
Τριαντάφυλλος - Η Μικρή Πλατεία (τηλ. 22730-27.860), στο
Παλαιόκαστρο, θεωρείται «ναός» των θαλασσινών. Σερβίρει ό,τι
πιο φρέσκο βγάζουν οι τράτες κάθε πρωί. Δοκιμάστε οπωσδήποτε τηγανιά με μαριδάκι, ψιλό γαριδάκι και κρεμμύδι (σαμιώτικη
σπεσιαλιτέ). Η Κρυφή Φωλιά (τηλ. 22730-25.905), στην Κέρβελη, φημίζεται για το γεμιστό αρνάκι της, όπως και η ταβέρνα
Πνακά (τηλ. 22730-93.297) στους Βουρλιώτες, που από φέτος
διαθέτει και ξυλόφουρνο. Εκεί, κάτω από πανύψηλα πλατάνια,

244

Χρυσή Άμμος / Chrysi Ammos

Μαραθόκαμπος / Marathokampos
Κοκκάρι / Kokkari

Culinary Samos
The island’s cuisine combines local traditions with influences from both West
and East. Fine local produce is at the core of all these culinary ways. At Kallisti (tel. 22730-94.661), in Manolates, Magda prepares what are arguably the best katoumaria (deep-fried savoury dough with a cheese filling),
as well as paspala (cured pork), and excellent krasomezes (small meat- and
vegetable-based dishes served with wine). In the same village, AAA (tel.
22730-94.472) serves delicious grilled meat. At Chrysopetro, in Kampos
Marathokampou, try the place’s superb spaghetti marinara and the grilled,
ouzo-scented calamari stuffed with tomato and feta cheese, all prepared by
Thanassis. Triantafyllos – I Mikri Platia (tel. 22730-27.860) in Paleokastro
is regarded as the island’s best seafood taverna, with dishes featuring the
catch of the day. Definitely try the pan-fried atherina (smelt) with shrimps
and onion, an island specialty. Kryfi Folia (tel. 22730-25.905) in Kerveli is

guide Samos
Καλαδάκια / Kaladakia

Άγιος Νικόλαος, Ποτάμι
/ Agios Nikolaos in Potami

Tαβέρνα Τριαντάφυλλος
/ Triantafyllos taverna

θα απολαύσετε και αλμυρά μπουρέκια με κολοκύθα. Στον Μπάλο, το εστιατόριο Στέλλα (τηλ. 22730-36.461) σερβίρει δημιουργική κουζίνα με κυπριακές επιρροές (λόγω καταγωγής της μητέρας του Κυριάκου, του ιδιοκτήτη). Αν θέλετε ραβιόλες και σεφταλιές, τηλεφωνήστε πριν πάτε. Αλλιώς, δοκιμάστε κολοκυθανθούς
γεμιστούς με γαρίδες και το χειροποίητο ζυμωτό ψωμί τους. Στην
όμορφη αυλή του Διονύσου (τηλ. 22730-30.120), στο Μεσαίο
Καρλόβασι, θα βρείτε σπιτικά μαγειρευτά και πιάτα της ώρας, ενώ στο Azzuro (τηλ. 22730-78.300) οι γεύσεις είναι μεσογειακής και διεθνούς έμπνευσης, αλλά εξίσου ιδιαίτερες. Στον Φάρο (τηλ. 22730-62.464), στο Πυθαγόρειο, θα φάτε ψαράκια και
θαλασσινά δίπλα στο κύμα. Το Μαγαζάκι που Λέγαμε (τηλ.
22730-51.264), στους Μυτιληνιούς, είναι μερακλίδικο οινομαγειρείο με ποικιλία σε μεζέδες, όπως και το γειτονικό ΠενήνταΠενήντα (τηλ. 22730-52.400). Το Μαγαζί του Γιάννη (τηλ.
22730-00.939) στο Βαθύ, στον παράλληλο της παραλίας πεζόδρομο, σερβίρει σπιτικά κεφτεδάκια, χταπόδι κρασάτο με Μοσχάτο κρασί και βραστό καλκάνι με σκορδάκι.
Σε κάθε περίπτωση, συνοδεύστε το φαγητό σας με σαμιώτικο
κρασί (της ΕΟΣΣ ή του οινοποιείου Βακάκη), με ντόπιο ούζo (Γιοκαρίνη, Φραντζέσκου ή Ζαρμπάνη) ή σούμα (σαμιώτικη ρακή αν πετύχετε σπιτική θα είστε τυχεροί). Επιλογές για καφέ και ποτό υπάρχουν δεκάδες, ειδικά το καλοκαίρι. Τα πιο ψαγμένα κοκτέιλ, όμως, τα φτιάχνει ο Κώστας στην Ιερά Οδό (τηλ. 2273061.091), στο Πυθαγόρειο. Η νέα λίστα του περιλαμβάνει αναμείξεις εμπνευσμένες από θρυλικά τραγούδια της ροκ.

246

renowned for its stuffed lamb dishes, as is the Pnaka taverna (tel. 2273093.297) in Vourliotes, which is keen to demonstrate the virtues of its new
wood-fired oven. Here you can also sample traditional savoury bourekia
pies, with pumpkin, onion and cheese, in shade of a plane tree.
In Balos, Stella (tel. 22730-36461) offers creative cuisine with Cypriot influences (the proprietor’s mother hails from Cyprus). If you’d like to have the
ravioles (Cypriot ravioli filled with cheese) and sheftalia (grilled skinless sausage), call in advance. Don’t leave without trying the zucchini blossoms filled
with prawns and the eatery’s homemade bread. Tuck into lovingly prepared
casseroles and grilled meat dishes in the charming courtyard at Dionysos
(tel. 22730-30.120) in Meseo Karlovassi.
Azzurro (tel. 22730-78.300), on the seafront road headed for the port
of Karlovassi, serves fine Mediterranean and international-inspired selections. At Faros (tel. 22730-62.464), in Pythagoreio, fish and seafood dishes can be enjoyed right next to the sea. Magazaki pou Legame (tel. 2273051.264), in Mytilinii, a traditional wine-and-food spot, offers an incredible
range of meze dishes. The same is true for neighbouring Peninta-Peninta
(tel. 22730-52.400).
To Magazaki tou Yianni (tel. 22730-00.939), on the first parallel street
behind the seafront in Vathy, compensates for the lack of a view with exquisite offerings such as homemade meatballs, Muscat wine-scented octopus, and boiled kalkani (turbot) with garlic. Wherever you go, be sure to accompany your meal with Samos wine (EOSS or Vakakis winery selections are
recommended), local ouzo (Giokarinis, Frantzeskos, Zarbanis), or souma
(the local raki). Your choices for coffee and drinks on the island are countless, especially in the summer. Kostas at Iera Odos (tel. 22730-61.091) in Pythagoreio prepares the most elaborate cocktails, including concoctions inspired by legendary rock songs.