Ðñüëïãïò

¼ôáí áõôü ôï âéâëßï åêäüèçêå ãéá ðñþôç öïñÜ ðñéí áðü åßêïóé ÷ñüíéá, áðïôåëïýóå ìÝñïò åíüò íÝïõ êýìáôïò ìåëåôþí ðïõ åñåõíïýóáí ôï ãñáììáôéóìü ìÝóá áðü ìéá áíèñùðïëïãéêÞ êáé
êïéíùíéêï-éóôïñéêÞ ïðôéêÞ, ç ïðïßá åìöáíßóôçêå ãéá ðñþôç
öïñÜ óôá ôÝëç ôçò äåêáåôßáò ôïõ '70, ìå áöåôçñßá ôçí Ýêäïóç
ôïõ âéâëßïõ Domestication of the Savage Mind ôïõ Goody
(1977). ÁõôÞ ç óõëëïãÞ äéáöÝñåé áðü Üëëåò ùò ðñïò ôï üôé äéåñåõíÜ ôï ãñáììáôéóìü ùò ìéá êïéíùíéïãëùóóïëïãéêÞ äéáäéêáóßá, ç ïðïßá èÝôåé óôï åðßêåíôñï ôç ãëþóóá êáé ôç ÷ñÞóç ôçò
óå üëåò ôçò ôéò åêöÜíóåéò. Óôçí ðáñïýóá óõëëïãÞ, ï ãñáììáôéóìüò, ðïõ óõíÞèùò ðåñéãñÜöåôáé ùò ç éêáíüôçôá ðáñáãùãÞò
êáé åñìçíåßáò åíüò ãñáðôïý êåéìÝíïõ, áíôéìåôùðßæåôáé ùò äïìïýìåíïò äéåðéäñáóôéêÜ êáé, åðïìÝíùò, êïéíùíéêÜ ìÝóá áðü ëåêôéêÝò óõíáëëáãÝò ðïõ ëáìâÜíïõí ÷þñá ìÝóá óôï ÷ñüíï óå äéÜöïñá åðéêïéíùíéáêÜ ðëáßóéá. Óýìöùíá ìå ôçí åõñýôåñç áõôÞ
ïðôéêÞ, ï ãñáììáôéóìüò ïñßæåé ü÷é áðëÜ ôçí Ýííïéá ôïõ ìïñöùìÝíïõ áôüìïõ áëëÜ åðßóçò êáé, êõñßùò, ôïõ «åðéäå÷üìåíïõ åêðáßäåõóçò» áôüìïõ.
¼ðùò êáé Üëëá âéâëßá óôç óåéñÜ ôçò ÄéåðéäñáóôéêÞò Êïéíùíéïãëùóóïëïãßáò, Ýôóé êáé ç ðáñïýóá óõëëïãÞ åðéäéþêåé íá
óõíåéóöÝñåé óôçí êáôáíüçóç ôùí äéáäéêáóéþí ðïõ áêïëïõèïýí ôá åêðáéäåõôéêÜ éäñýìáôá óôéò óýã÷ñïíåò áóôéêÝò êïéíùíßåò, ìÝóá áðü ôç ìåëÝôç óõãêåêñéìÝíùí ðåñéðôþóåùí ëåêôéêþí äéåðéäñÜóåùí ðïõ áíôéðñïóùðåýïõí ðñïóùðéêÝò åìðåéñßåò ìÝóá óôá éäñýìáôá áõôÜ. Ç õðüèåóç åßíáé üôé ðïëëÜ èÝìáôá

12
ðïõ ãéá êáéñü õðÞñîáí óôï åðßêåíôñï ôçò äçìüóéáò áíôéðáñÜèåóçò, üðùò ç éóüôéìç ðñüóâáóç óå ìáèçóéáêÝò åõêáéñßåò, áíÝêõøáí, ôïõëÜ÷éóôïí åí ìÝñåé, ùò áðïôÝëåóìá óõìðåñáóìÜôùí
êáé áîéïëïãÞóåùí ðïõ ãßíïíôáí êáèçìåñéíÜ ìÝóá áðü ôç äéåðéäñáóôéêÞ åìðåéñßá. Ìåëåôþíôáò ôéò óõ÷íÜ ìç åêðåöñáóìÝíåò ðåðïéèÞóåéò êáé ôïõò ðñïûðïèÝóåéò óôïõò ïðïßïõò âáóßæïíôáé áõôÝò ïé ðåðïéèÞóåéò ìáæß ìå ôéò ëåêôéêÝò óõíáëëáãÝò óôéò
ïðïßåò óõììåôÝ÷ïõí ïé óõíïìéëçôÝò/-ôñéåò, ìðïñïýìå íá êáôáíïÞóïõìå ðþò ïéêïäïìïýíôáé ïé áîéïëïãÞóåéò êáé ðþò äéáìïñöþíïíôáé ôá åêðáéäåõôéêÜ áðïôåëÝóìáôá. Ìå ôïí ôñüðï áõôü,
ç äéáäéêáóßá öïßôçóçò óôï ó÷ïëåßï –Ýíá óõóôáôéêü-êëåéäß ãéá
ôçí êïéíùíéêÞ áíáðáñáãùãÞ– ìðïñåß íá äéåñåõíçèåß ìÝóá áðü
ìéá ìéêñï-áíáëõôéêÞ ïðôéêÞ êáé ìÝóá áðü ìßá óå âÜèïò áíÜëõóç ôçò ëåêôéêÞò åðéêïéíùíßáò óå óõãêåêñéìÝíá åêðáéäåõôéêÜ
ðåñéâÜëëïíôá.
¢ìåóï ðëáßóéï ãéá ôï âéâëßï áõôü áðïôÝëåóå ìéá Ýñåõíá äýï
÷ñüíùí ðïõ äéåñåõíïýóå óôç ó÷ïëéêÞ äéåðßäñáóç ìÝóá óå Ýíá
åèíéêÜ ðïéêéëüìïñöï ó÷ïëéêü ðåñéâÜëëïí óôç Âüñåéá Êáëéöüñíéá (Cook-Gumperz ê.Ü., 1981) – Ýñåõíá ðïõ ÷ñçìáôïäïôÞèçêå óôï ðëáßóéï ôïõ ðñïãñÜììáôïò «Teaching as a Linguistic
Process» (Ç äéäáóêáëßá ùò ìéá ãëùóóéêÞ äéáäéêáóßá) êáé ôï ïðïßï åðåäßùêå íá åöáñìüóåé åèíïãñáöéêÝò êáé ãëùóóïëïãéêÝò
ðñïóåããßóåéò óôïí ôñüðï ðïõ ç ãëùóóéêÞ ÷ñÞóç ó÷åôßæåôáé ìå
åêðáéäåõôéêÜ ðñïâëÞìáôá ìÜèçóçò êáé åðßäïóçò óôï ó÷ïëåßï.
Áí êáé ïé ìåëÝôåò ãýñù áðü ôç äéåðßäñáóç óôç ó÷ïëéêÞ ôÜîç
äåí åßíáé ðñüóöáôåò, ôï ìåãáëýôåñï ìÝñïò ôçò õðÜñ÷ïõóáò Ýñåõíáò óõíÞèùò åðéêåíôñþíåôáé åßôå óå ìáêñï-êïéíùíéêÜ èÝìáôá åßôå óå øõ÷ïìåôñéêÝò áîéïëïãÞóåéò ôùí åðéäüóåùí ôùí
ìáèçôþí/-ôñéþí óå ôåóô êáé óôéò ó÷Ýóåéò äáóêÜëïõ-ìáèçôÞ.
Ìüíï ôéò ôåëåõôáßåò äåêáåôßåò Ýãéíå áíôéëçðôÞ ç äõíáôüôçôá
ôçò óå âÜèïò áíÜëõóçò ôùí ðåñéêåéìåíéêÜ ðñïóäéïñéæüìåíùí

Ðñüëïãïò

13

ôñüðùí ìå ôïõò ïðïßïõò ìåôáöÝñåôáé ç ðëçñïöïñßá êáé ìå
ôïõò ïðïßïõò äéáðñáãìáôåõüìáóôå ôç ãíþóç. Íùñßôåñá, áõôïý ôïõ åßäïõò ç Ýñåõíá åðçñåáæüôáí áðü ìåëÝôåò óôïí êëÜäï
ôçò åèíïãñáößáò ôçò åðéêïéíùíßáò, óôéò ïðïßåò ç ÷ñÞóç ôçò
ãëþóóáò èåùñïýíôáí êïéíùíéêü öáéíüìåíï êáé ôá ãñáììáôéêÜ
÷áñáêôçñéóôéêÜ ôçò ëåêôéêÞò óõìðåñéöïñÜò áíáëýïíôáí óôï
ðëáßóéï ôùí ðïëéôéóìéêþí áîéþí êáé ôùí êïéíùíéêþí ãíùñéóìÜôùí ôùí óõììåôå÷üíôùí óå áõèåíôéêÝò êáôáóôÜóåéò åðéêïéíùíßáò (Gumperz êáé Hymes, Directions in Sociolinguistics
1972/86· Cazden, John êáé Hymes Functions of Language in
the Classroom 1972/85).
Ôï éóôïñéêü åñÝèéóìá ãéá ôçí åñãáóßá ðïõ ðáñïõóéÜæåôáé
óôç óõëëïãÞ áõôÞ Þôáí ïé ìåëÝôåò ðïõ äéåíåñãÞèçêáí óôï
Language Behavior Research Laboratory (ÅñãáóôÞñéï ãéá ôç
Äéåñåýíçóç ôçò ÃëùóóéêÞò ÓõìðåñéöïñÜò) ôïõ Ðáíåðéóôçìßïõ ôçò Êáëéöüñíéáò óôï Berkeley. Îåêéíþíôáò ìå Ýíá óõíÝäñéï
ðïõ Ýãéíå êáôÜ ôç äéÜñêåéá ôïõ êáëïêáéñéïý ìå èÝìá
«Language, Society and the Child» (Ãëþóóá, Êïéíùíßá êáé Ðáéäß) êáé ôï ïðïßï äéåîÞ÷èç ëßãï ìåôÜ ôçí ßäñõóç ôïõ Åñãáóôçñßïõ ôï 1968, ïé åñåõíçôÝò/-ôñéåò Üñ÷éóáí íá áíáðôýóóïõí ôñüðïõò ìåëÝôçò ôçò ãëùóóéêÞò êïéíùíéêïðïßçóçò, åóôéÜæïíôáò
ôï åíäéáöÝñïí ôïõò óå äéáðïëéôéóìéêÝò êáé äéáôáîéêÝò óõãêñßóåéò óå óõãêåêñéìÝíá ðåñéâÜëëïíôá. ÐïëëÜ áðü ôá Üôïìá ðïõ
óõììåôåß÷áí ôüóï óôï ÅñãáóôÞñéï üóï êáé óôï ðñþôï óõíÝäñéï
Ý÷ïõí óôç óõíÝ÷åéá ðáßîåé óçìáíôéêïýò ñüëïõò óôç äéáìüñöùóç íÝùí ðñïóåããßóåùí ó÷åôéêÜ ìå ôçí êáôÜêôçóç ôçò ãëþóóáò, ôç ÷ñÞóç ôçò ãëþóóáò êáé ôïí ôñüðï ðïõ ç ãëþóóá ÷ñçóéìïðïéåßôáé óôçí åêðáßäåõóç.
Óýìöùíá ì’ áõôÞ ôç óôáäéáêÜ áíáäõüìåíç ðñïóÝããéóç, ç
ó÷ïëéêÞ ôÜîç óõíéóôÜ Ýíá óçìáíôéêü ðåñéâÜëëïí ãéá ôç äéåñåýíçóç êïéíùíéêþí æçôçìÜôùí óôçí áóôéêÞ êïéíùíßá. Ç ðá-

14
ñÜäïóç áõôÞ áðïôÝëåóå ôç âÜóç ãéá ôç äçìéïõñãßá áõôÞò ôçò
óõëëïãÞò. Ôá êåöÜëáéá ôùí Campbell, Collins, Michaels,
O’Connor, Simons êáé Murphy, Gumperz êáé Cook-Gumperz
óõíå÷ßæïõí åí ìÝñåé ôçí ðáñÜäïóç áõôÞ êáé ôçí åðåêôåßíïõí
ìÝóá áðü ëåðôïìåñåßò êïéíùíéïãëùóóïëïãéêÝò áíáëýóåéò óçìáíôéêþí äéåðéäñáóôéêþí êáôáóôÜóåùí. ÊÜíïíôáò ìéá åðéëïãÞ áðü ôï áñ÷éêü õëéêü ôçò Ýñåõíáò ðïõ õðÞñ÷å óôçí Åöçìåñßäá ãýñù áðü ôá ÅêðáéäåõôéêÜ ÆçôÞìáôá (Newspaper in
Education) ãéá ôï ôé èá óõìðåñéëçöèåß óôç óõëëïãÞ áõôÞ, èåùñÞèçêå áðáñáßôçôï íá ðñïóôåèïýí êÜðïéåò åðéðëÝïí óõãêñéôéêÝò ìåëÝôåò ãéá íá ôåêìçñéùèåß ç óðïõäáéüôçôá ôùí åõñçìÜôùí ðïõ, äéáöïñåôéêÜ, èá ìðïñïýóáí íá èåùñçèïýí üôé áöïñïýóáí ìüíï ôï óõãêåêñéìÝíï êïéíùíéêï-ïéêïëïãéêü ðåñéâÜëëïí ôïõ Berkeley, ìéáò ðüëçò ôçò ïðïßáò ï ðëçèõóìüò áðïôåëåßôáé áðü ðïéêßëåò åèíéêüôçôåò êáé áðü ìéá, êáôÜ êýñéï ëüãï,
ëåõêÞ áíþôåñç-ìåóáßá êïéíùíéêÞ ôÜîç, ãíùóôÞ ãéá ôçí áöïóßùóÞ ôçò óôçí êïéíùíéêÞ/ðïëéôéóìéêÞ åôåñïãÝíåéá. Ãéá ôï ëüãï áõôü, åíóùìáôþèçêáí áñêåôÝò åðéðëÝïí ìåëÝôåò: ìßá áðü Ýíá áóôéêü ðåñéâÜëëïí óôç ÌåãÜëç Âñåôáíßá (Wells), ðïõ äéåñåõíÜ ìéá ðáñáäïóéáêÞ ëåõêÞ ìåóáßá êáé åñãáôéêÞ ôÜîç, ìéá
äåýôåñç áðü Ýíá áìåñéêÜíéêï ìåóïäõôéêü ðñïÜóôéï ïéêïãåíåéþí áðïêëåéóôéêÜ ìåóáßáò ôÜîçò (Eder) êáé ìéá ôñßôç áðü Ýíá äßãëùóóï åíïñéáêü ó÷ïëåßï óôéò Öéëéððßíåò ìå ðëçèõóìü
ðïõ, êáôÜ êýñéï ëüãï, áíÞêåé óôç ìåóáßá ôÜîç (Campbell). ÁõôÝò ïé ìåëÝôåò äå äéåõñýíïõí áðëþò ôï åýñïò ôùí ðëáéóßùí ðïõ
äéåñåõíþíôáé áëëÜ åðéðëÝïí áíôáíáêëïýí áíôéêñïõüìåíåò ðáñáäüóåéò êáé éäåïëïãßåò ãéá ôç ìÜèçóç.
ÔÝëïò, ôï ðáñüí âéâëßï åóôéÜæåé óå Ýíá áðü ôá ðéï óçìáíôéêÜ ðñïâëÞìáôá ðïõ Ý÷ïõí áíáöáíåß êáôÜ ôï ó÷åäéáóìü ôçò
óýã÷ñïíçò åêðáéäåõôéêÞò ðïëéôéêÞò: ôçí áíÜãêç ãéá ôçí åðßôåõîç åíüò õøçëüôåñïõ åðéðÝäïõ ãñáììáôéóìïý ìÝóá áðü ôç

Ðñüëïãïò

15

äçìüóéá åêðáßäåõóç. Ðßóù áðü ôéò óôáôéóôéêÝò ðïõ ó÷åôßæïíôáé
ìå ôá åôÞóéá áðïôåëÝóìáôá ôùí ó÷ïëåßùí óôá ôåóô áîéïëüãçóçò
êáé ôçí åîåýñåóç åñãáóßáò áðü ôïõò áðïöïßôïõò âñßóêåôáé Ýíá
ðëÞèïò ãíþóåùí ó÷åôéêÜ ìå ôéò äéåðéäñáóôéêÝò äéáäéêáóßåò óôç
ó÷ïëéêÞ ôÜîç êáé ôéò áîéïëïãÞóåéò óôéò ïðïßåò ïé åêðáéäåõôéêïß
ðñïâáßíïõí ìÝóá óôéò ó÷ïëéêÝò áßèïõóåò. Ç ÷ñÞóç ôçò äéåðéäñáóôéêÞò êïéíùíéïãëùóóïëïãßáò ãéá ôç äéåñåýíçóç ôïõ ôñüðïõ ìå ôïí ïðïßï ðáßñíïíôáé ïé áðïöÜóåéò êÜèå óôéãìÞ êáé ôïõ
ðþò áõôÝò ïé áðïöÜóåéò êáôáëÞãïõí óå ìïíôÝëá ó÷ïëéêÞò êáé åðáããåëìáôéêÞò åðéôõ÷ßáò óõíéóôÜ ìéá åéäéêÞ Ýìöáóç óôéò ìåëÝôåò áõôÝò. Ùóôüóï, êáìßá åñãáóßá ðÜíù óôï ãñáììáôéóìü äåí
ìðïñåß íá áãíïÞóåé ôçí ïõóéáóôéêÞ áóÜöåéá êáé ôç óõ÷íÜ öïñôéóìÝíç ìå ñõèìéóôéêü ðåñéå÷üìåíï óçìáóßá ôïõ üñïõ «ãñáììáôéóìüò». Åëðßæïõìå üôé ôïðïèåôþíôáò áõôÝò ôéò ëåðôïìåñåßò
áëëçëåðéäñáóéáêÝò ìåëÝôåò ìÝóá óå ìéá êñéôéêÞ éóôïñéêÞ ïðôéêÞ, áõôü ôï âéâëßï ìðïñåß íá óõíåéóöÝñåé óôç äçìéïõñãßá åíüò
êëßìáôïò áðáëëáãìÝíïõ áðü ðñïêáôáëÞøåéò ìÝóá óôï ïðïßï
ìðïñïýí íá áíáèåùñçèïýí ïé áíáðüöåõêôïé êïéíùíéêïß ðáñÜãïíôåò ðïõ áóêïýí ðåñéïñéóôéêÞ åðßäñáóç óôçí åêðáßäåõóç
êáé ôçí êáôÜêôçóç ôïõ ãñáììáôéóìïý.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful