ÅéóáãùãÞ

ÌåôÜ áðü ôïí ´ Ðáãêüóìéï Ðüëåìï, ç éäÝá üôé ç ðáéäéêÞ ëïãïôå÷íßá èá ìðïñïýóå íá ðñïùèÞóåé ôç äéåèíÞ áëëçëïêáôáíüçóç Ýãéíå éäåïëïãßá. Ç ðáéäéêÞ ëïãïôå÷íßá, ðïõ äéáó÷ßæåé ìå
Üíåóç ôá åèíéêÜ óýíïñá, áíáìåíüôáí íá óõìâÜëåé óôç äçìéïõñãßá ìéáò ïõôïðéêÞò «ðáãêüóìéáò äçìïêñáôßáò ôçò ðáéäéêüôçôáò». Áðü ôá ôÝëç ôïõ 20ïý áéþíá êáé ìåôÜ, Ý÷ïõìå ãßíåé ìÜñôõñåò ìéáò äéáöïñåôéêÞò ìïñöÞò äéåèíéóìïý, ðïõ áõôÞ ôç öïñÜ äåí åßíáé ìéá éäåáëéóôéêÞ áîßùóç, áëëÜ ìéá óõíÝðåéá ôùí äõíÜìåùí ôçò ðáãêüóìéáò áãïñÜò. Áõôüò ï äéåèíéóìüò ðñïÝñ÷åôáé áðü ðïëõåèíéêÝò åôáéñåßåò ôùí media, ðïõ êáôáóêåõÜæïõí
ðñïúüíôá ãéá ôá ðáéäéÜ óå üëï ôïí êüóìï. ¼ìùò, ïýôå ç éäåáëéóôéêÞ áîßùóç ãéá ìéá «ðáãêüóìéá äçìïêñáôßá ôçò ðáéäéêüôçôáò», ïýôå ç åìðïñéêÞ ðáãêïóìéïðïßçóç, áëëÜæïõí ôï ãåãïíüò
üôé ðÜíôá ôá âéâëßá ãéá ðáéäéÜ ãñÜöïíôáé áðü ðñáãìáôéêïýò
óõããñáöåßò óå ðñáãìáôéêÜ ìÝñç ôïõ êüóìïõ êáé óå äéáöïñåôéêÝò ãëþóóåò, êáé üôé áðü ðáëéÜ äéáâÜæïíôáí êáé åîáêïëïõèïýí
íá äéáâÜæïíôáé ìåôáöñáóìÝíá óå Üëëåò ãëþóóåò, óå Üëëá ìÝñç
ôïõ êüóìïõ.
Ç ìåëÝôç ôçò ðáéäéêÞò ëïãïôå÷íßáò, åðßóçò, óõ÷íÜ áñ÷ßæåé
áðü ôçí éäÝá åíüò ðáãêüóìéïõ óþìáôïò ðáéäéêþí âéâëßùí, õðïèÝôïíôáò üôé êåßìåíá óõããñáöÝùí ðïõ ðñïÝñ÷ïíôáé áðü äéáöïñåôéêÝò ãëùóóéêÝò êáé ðïëéôéóìéêÝò ðåñéï÷Ýò, áðïôåëïýí ìÝñïò
ìéáò åíéáßáò áíôßëçøçò ôçò ðáéäéêÞò ëïãïôå÷íßáò êáé ðáñáâëÝ-

18

ÓõãêñéôéêÞ ÐáéäéêÞ Ëïãïôå÷íßá

ðïíôáò ôï ãåãïíüò üôé óå áõôÞ ôçí ïìÜäá âéâëßùí ðåñéëáìâÜíïíôáé ìåôáöñáóìÝíá Ýñãá, ôá ïðïßá Ý÷ïõí ðñïóáñìïóôåß óôïí
ðïëéôéóìü ôùí áíáãíùóôþí ôïõò êáé óå ïñéóìÝíåò ðåñéðôþóåéò
äéáöïñïðïéïýíôáé óçìáíôéêÜ áðü ôá êåßìåíá-ðçãÝò. Ç ðáéäéêÞ
ëïãïôå÷íßá îåðåñíÜ ãëùóóéêÜ êáé ðïëéôéóìéêÜ óýíïñá áðü ôüôå ðïõ Üñ÷éóáí íá åêäßäïíôáé ãéá ðñþôç öïñÜ óôçí Åõñþðç
ôïõ 18ïõ áéþíá âéâëßá êáé ðåñéïäéêÜ ðïõ áðåõèýíïíôáí åéäéêÜ
óå íåáñïýò áíáãíþóôåò. Óå ðïëëÝò ÷þñåò óõíáíôïýìå õøçëÜ
ðïóïóôÜ ìåôáöñáóìÝíùí êåéìÝíùí, êáé áõôü äçìéïõñãåß Ýíá
åíäéáöÝñïí ðåäßï ãéá óõãêñéôéêÞ Ýñåõíá. ÅðåéäÞ üìùò ðáñáäïóéáêÜ ç ìåëÝôç ôçò ðáéäéêÞò ëïãïôå÷íßáò äåí áíôéìåôùðßæåôáé
ùò áîéüëïãç êáé óïâáñÞ áêáäçìáúêÞ åñãáóßá, ìÝ÷ñé ôþñá Ý÷åé
äéáöýãåé áðü ôéò áíôÝíåò ôçò óõãêñéôéêÞò ëïãïôå÷íßáò, ôçò åðéóôçìïíéêÞò ðåñéï÷Þò ðïõ áó÷ïëåßôáé ãåíéêÜ ìå ôç äéåñåýíçóç
äéáðïëéôéóìéêþí öáéíïìÝíùí. Óõíåðþò, Ý÷ïõìå ìéá êáôÜóôáóç
óôçí ïðïßá ç óõãêñéôéêÞ ëïãïôå÷íßá ãåíéêÜ áãíïåß ôá ðáéäéêÜ
âéâëßá, êáé ç ìåëÝôç ôçò ðáéäéêÞò ëïãïôå÷íßáò óðÜíéá ÷ñçóéìïðïéåß óõãêñéôéêÝò ìåèüäïõò.
Óôï ðáñüí âéâëßï õðïóôçñßæåôáé ìå åðé÷åéñÞìáôá ç Üðïøç
üôé üôáí ç ìåëÝôç ôçò ðáéäéêÞò ëïãïôå÷íßáò áãíïåß ôç óõãêñéôéêÞ äéÜóôáóç, ðñïóåããßæåé óõãêåêñéìÝíåò åñåõíçôéêÝò ðåñéï÷Ýò
ìå ôñüðï ðïõ ìðïñåß íá áìöéóâçôçèåß. Õðïóôçñßæåôáé, áêüìç,
üôé áñ÷ßæïíôáò áðü ôçí éäÝá åíüò äéåèíïýò óþìáôïò ðáéäéêþí
âéâëßùí, ðñïóõðïãñÜöåé ôçí åðéêñÜôçóç ôçò ëïãïôå÷íßáò áðü
ôç ÂïñåéïäõôéêÞ Åõñþðç êáé ÁìåñéêÞ, áëëÜ êáé ïëéãùñåß üóïí
áöïñÜ óôçí éêáíïðïéçôéêÞ ðåñéãñáöÞ êáé åðåîÞãçóç ôçò êéíçôéêüôçôáò äéáìÝóïõ ãëùóóéêþí êáé ðïëéôéóìéêþí óõíüñùí. Äåí
ðñïôåßíù åäþ üôé ôï ìüíï ðïõ Ý÷ïõìå íá êÜíïõìå åßíáé íá åöáñìüóïõìå ôéò ãåíéêÝò ìåèüäïõò ôçò óõãêñéôéêÞò ëïãïôå÷íßáò
óå Ýíáí ðáñáãíùñéóìÝíï ôïìÝá ôçò ëïãïôå÷íßáò. Áíôßèåôá, ôá
êýñéá ÷áñáêôçñéóôéêÜ ðïõ äéáöïñïðïéïýí ôçí ðáéäéêÞ ëïãïôå-

ÅéóáãùãÞ

19

÷íßá áðü ôç ëïãïôå÷íßá ãåíéêÜ (óõãêåêñéìÝíá, ôï ãåãïíüò üôé
ãñÜöåôáé Þ äéáóêåõÜæåôáé áðü åíÞëéêåò åéäéêÜ ãéá ðáéäéÜ, êáé
ç áóõììåôñßá óôçí åðéêïéíùíßá áíÜìåóá óôá ìÝñç ðïõ óõììåôÝ÷ïõí, ç ïðïßá ðñïêáëåßôáé áðü ôçí áíÜèåóç ôùí êåéìÝíùí áðü ôïõò åíÞëéêåò óôá ðáéäéÜ) áðáéôïýí ìéá åéäéêÞ óõãêñéôéêÞ
ðñïóÝããéóç ôçò ðáéäéêÞò ëïãïôå÷íßáò, ç ïðïßá íá äéáöÝñåé óå
êÜðïéåò ðåñéï÷Ýò áðü ôç ãåíéêÞ óõãêñéôéêÞ ëïãïôå÷íßá. ÅðåéäÞ
ïé ìÝ÷ñé ôþñá óõãêñéôéêÝò ðñïóåããßóåéò ôçò ðáéäéêÞò ëïãïôå÷íßáò Ý÷ïõí ðñïêýøåé áðïìïíùìÝíá ç ìéá áðü ôçí Üëëç, êáé åðåéäÞ ôï åñåõíçôéêü ðåäßï äåí Ý÷åé áêüìá ìéá êáôáóôáëáãìÝíç
ãíùóôéêÞ âÜóç, ôï ðáñüí âéâëßï áðïôåëåß ìéá ðñþôç ðñïóðÜèåéá ãéá ôçí ïéêïäüìçóç ôùí èåìåëßùí ôïõ ðåäßïõ.
Ôá ÊåöÜëáéá 1 êáé 2 êáôáãñÜöïõí ôéò ìåëÝôåò ðïõ Ý÷ïõí
ãßíåé ìÝ÷ñé ôþñá. ÐáñïõóéÜæåôáé õðü ìïñöÞ êñéôéêÞò ðåñßëçøçò, ìéá óýíôïìç éóôïñéêÞ áíáóêüðçóç áõôÞò ôçò åñåõíçôéêÞò
ðåñéï÷Þò, áðü ôïí åíèïõóéþäç äéåèíéóìü ôçò ìåôáðïëåìéêÞò
ðåñéüäïõ, ï ïðïßïò îåêßíçóå áðü ôçí éäÝá ìéáò õðåñ-åèíéêÞò
ðáãêüóìéáò äçìïêñáôßáò ôçò ðáéäéêüôçôáò, ìÝ÷ñé ôéò áíáëõôéêÝò ìåëÝôåò ìåôÜöñáóçò êáé ðñüóëçøçò êáé ôéò óõãêñéôéêÝò åñãáóßåò ôùí ôåëåõôáßùí ôñéÜíôá ÷ñüíùí. Óôï ÊåöÜëáéï 2 äßíåôáé
Ýíá ðåñßãñáììá åííÝá áëëçëÝíäåôùí ðåñéï÷þí, ôï ïðïßï óõìâÜëåé óôïí êáèïñéóìü ôçò äïìÞò ôïõ ðåäßïõ ôçò óõãêñéôéêÞò
ðáéäéêÞò ëïãïôå÷íßáò: èåùñßá ôçò ðáéäéêÞò ëïãïôå÷íßáò, Ýñåõíá ãéá ôçí åðáöÞ êáé ìåôáöïñÜ, óõãêñéôéêÞ ðïéçôéêÞ, ìåëÝôç
ôçò äéáêåéìåíéêüôçôáò, ôçò äéáìåóéêüôçôáò êáé ôçò åéêüíáò, óõãêñéôéêÞ áíÜëõóç êåéìåíéêþí åéäþí, óõãêñéôéêÞ éóôïñéïãñáößá
ôçò ðáéäéêÞò ëïãïôå÷íßáò êáé óõãêñéôéêÞ éóôïñßá ôçò ìåëÝôçò
ôçò ðáéäéêÞò ëïãïôå÷íßáò. ÐåñéãñÜöïíôáò áõôÝò ôéò ðåñéï÷Ýò,
áíáëýù êáé ìåèïäïëïãéêÜ åñùôÞìáôá, åíþ ðáñÜëëçëá áîéïëïãþ êáé ôéò ìÝ÷ñé ôþñá åñåõíçôéêÝò ðñïóðÜèåéåò. Óôï ôÝëïò ôïõ
äåýôåñïõ êåöáëáßïõ, ÷ñçóéìïðïéþíôáò ôï åöçâéêü ìõèéóôüñç-

20

ÓõãêñéôéêÞ ÐáéäéêÞ Ëïãïôå÷íßá

ìá ùò ðáñÜäåéãìá, áíáäåéêíýåôáé üôé ôá óõãêñéôéêÜ èÝìáôá
ìðïñïýí êáé áíáðüöåõêôá ðñÝðåé íá ðñïóåããßæïíôáé áðü äéáöïñåôéêÝò ðñïïðôéêÝò. Óôï ôÝëïò ôïõ âéâëßïõ, ïé Ýííïéåò êëáóéêü ðáéäéêü âéâëßï, êáíüíáò êáé ðáãêüóìéá ðáéäéêÞ ëïãïôå÷íßá
áíáëýïíôáé óå ìåãáëýôåñç ëåðôïìÝñåéá, êáôáäåéêíýïíôáò üôé
öáéíüìåíá áõôïý ôïõ åßäïõò åßíáé äõíáôü íá áíáëõèïýí ìüíï
ìÝóá áðü óýíèåôåò ðñïóåããßóåéò êáé ðïëëáðëÝò ïðôéêÝò ãùíßåò.
Ç åîÝôáóç ôùí âáóéêþí èåùñçôéêþí åñùôçìÜôùí ó÷åôéêÜ ìå
ôçí ðáéäéêÞ ëïãïôå÷íßá, ðïõ ãßíåôáé óôï ÊåöÜëáéï 2, åßíáé ðñïáðáéôïýìåíç ãéá ôç ìåôÝðåéôá áíÜëõóç ôïõ ôñüðïõ ìå ôïí ïðïßï áõôÞ äéáó÷ßæåé ôá óýíïñá. Ìüíï áöïý ðñþôá ðñïóåããßóïõìå
ôç öýóç ôçò áöçãçìáôéêÞò åðéêïéíùíßáò ãåíéêÜ óôçí ðáéäéêÞ
ëïãïôå÷íßá, ìðïñïýìå íá ðñï÷ùñÞóïõìå óôá åðüìåíá êåöÜëáéá óå ìéá äéáöïñïðïéçìÝíç áíÜëõóç ôçò äéáäéêáóßáò ìåôÜöñáóçò ôùí ðáéäéêþí âéâëßùí.
Ôï ÊåöÜëáéï 3 êáôáðéÜíåôáé ìå ôñßá âáóéêÜ åñùôÞìáôá
ðïõ áðáó÷ïëïýí ôç óõãêñéôéêÞ ðáéäéêÞ ëïãïôå÷íßá: ôéò óõíèÞêåò êÜôù áðü ôéò ïðïßåò áíáðôýóóåôáé ç ëïãïôå÷íßá ãéá íÝïõò,
ôï ðïëéôéóìéêÜ óõãêåêñéìÝíï óôÜôïõò ôçò êáé ôéò äéåèíåßò áíôáëëáãÝò ôçò. ÁíÜìåóá óå Üëëá óçìåßá ðïõ åðéóçìáßíïíôáé åäþ, ìéá áíÜëõóç ôùí äéáöïñåôéêþí äéáäñïìþí ðïõ áêïëïýèçóå ç áíÜðôõîç ôçò ðáéäéêÞò ëïãïôå÷íßáò óå äéáöïñåôéêÜ ìÝñç
ôïõ êüóìïõ êáôáññßðôåé ôçí õðïèåôéêÞ ïéêïõìåíéêÞ åãêõñüôçôá åíüò ìïíôÝëïõ áíÜðôõîçò ðïõ óôçñßæåôáé áðïêëåéóôéêÜ óôá
âéâëßá ãéá íÝïõò óôéò âéïìç÷áíïðïéçìÝíåò ÷þñåò ôçò ÂïñåéïäõôéêÞò Åõñþðçò. Ç äéåèíÞò áíôáëëáãÞ ðáéäéêÞò ëïãïôå÷íßáò åîåôÜæåôáé õðü ôï öùò ôçò äéÜèåóçò ôùí ðáéäéêþí âéâëßùí êáé
ôçò ïéêïíïìéêÞò ðôõ÷Þò ôïõ èÝìáôïò, åíþ áðïêáëýðôåôáé êáé ôï
üôé äåí åßíáé ôüóï äéåèíÞò üóï öáßíåôáé.
Êé åíþ ôá ÊåöÜëáéá 1 êáé 3 ïñãáíþíïõí êáé ðåñéãñÜöïõí
ôï ðåäßï ôçò óõãêñéôéêÞò ðáéäéêÞò ëïãïôå÷íßáò, ôüóï áðü éóôï-

ÅéóáãùãÞ

21

ñéêÞ Üðïøç üóï êáé ìÝóá áðü ôï ðåñßãñáììá ôùí ðåñéï÷þí
ôçò, ôá ÊåöÜëáéá 4 êáé 6 ðáñïõóéÜæïõí óå âÜèïò ìéá áíÜëõóç
ôçò ìåôÜöñáóçò êáé ðñüóëçøçò ôïõ ðáéäéêïý âéâëßïõ, ðåñéï÷Ýò
ðïõ áðïôåëïýí êåíôñéêÜ óçìåßá åóôßáóçò ôçò óõãêñéôéêÞò ìåëÝôçò. Óôï ÊåöÜëáéï 4 áíáëýïíôáé èÝóåéò êáé èåùñßåò áðü ôç ãåíéêÞ ìåôáöñáóåïëïãßá, êáèþò êáé áêáäçìáúêÝò ìåëÝôåò ðïõ áöïñïýí óôç ìåôÜöñáóç ôçò ðáéäéêÞò ëïãïôå÷íßáò. Êáôáäåéêíýïíôáé åðßóçò (ìÝóá áðü áíÜëõóç ôçò ìåôáöïñÜò ôùí íïñìþí êáé
áîéþí ôïõ ðïëéôéóìïý-óôü÷ïõ óôç ìåôáöñáóìÝíç ðáéäéêÞ ëïãïôå÷íßá, êáèþò êáé ôùí ðñïóáñìïãþí ðïõ ãßíïíôáé êáôÜ ôç äéáäéêáóßá ôçò ìåôÜöñáóçò, ìå âÜóç ôéò õðïèÝóåéò ôùí ìåôáöñáóôþí ãéá ôéò éêáíüôçôåò êáé áðáéôÞóåéò ôùí ðáéäéþí áíáãíùóôþí), ïé ëüãïé ãéá ôïõò ïðïßïõò ôá ìåôáöñáóìÝíá âéâëßá ìðïñïýí íá èåùñçèïýí ùò éäéáßôåñá îåêÜèáñïé äåßêôåò ôùí óõãêåêñéìÝíùí áíôéëÞøåùí ãéá ôçí ðáéäéêÞ ëïãïôå÷íßá, êáé ãéá ôçí ßäéá ôçí ðáéäéêüôçôá, óå óõãêåêñéìÝíåò åðï÷Ýò êáé ôüðïõò. Áðïêáëýðôïíôáé áêüìç ïé ëüãïé ðïõ ìðïñåß íá êÜíïõí ôüóï äéáöïñåôéêÝò ôéò ðñáêôéêÝò ðïõ éó÷ýïõí óôç ìåôÜöñáóç ãéá åíÞëéêåò,
áðü áõôÝò ðïõ áêïëïõèïýíôáé óôç ìåôÜöñáóç ãéá ðáéäéÜ.
ÄéáóõíäÝïíôáò ôá ðåäßá ôçò áöçãçìáôïëïãßáò êáé ôçò ìåôáöñáóåïëïãßáò, ôï ÊåöÜëáéï 5, áíáðôýóóåé Ýíá åñãáëåßï èåùñßáò êáé áíÜëõóçò, Ýíá åðéêïéíùíéáêü ìïíôÝëï ôçò ìåôÜöñáóçò, ÷ñçóéìïðïéþíôáò ìéá êáôçãïñßá áíÜëïãç ìå áõôÞí ôïõ åííïïýìåíïõ óõããñáöÝá, ôïí åííïïýìåíï ìåôáöñáóôÞ. Ï åííïïýìåíïò ìåôáöñáóôÞò ðñïóäéïñßæåôáé ùò áíáãíùñßóéìïò óå äýï
åðßðåäá ïìéëßáò: ùò «ï ìåôáöñáóôÞò» óå ðáñáêåéìåíéêÝò ðáñáôçñÞóåéò, êáé ùò ï áöçãçôÞò ôçò ìåôÜöñáóçò ìÝóá óôï ßäéï ôï
êåßìåíï ôçò áöÞãçóçò. Ç áíáãíþñéóç áõôÞò ôçò äåýôåñçò åìöÜíéóçò åßíáé éäéáßôåñá ÷ñÞóéìç óôçí áíÜëõóç ìåôáöñáóìÝíùí ðáéäéêþí âéâëßùí, åíþ ç áíÜëõóç êåéìÝíùí èá áðïêáëýøåé
ðþò êáé ãéáôß ï áöçãçôÞò ôçò ìåôÜöñáóçò ìðïñåß íá ðáñÝìâåé

22

ÓõãêñéôéêÞ ÐáéäéêÞ Ëïãïôå÷íßá

óôç äïìÞ ôïõ ìåôáöñáóìÝíïõ êåéìÝíïõ, öôÜíïíôáò áêüìá êáé
óôï óçìåßï íá êáôáðíßîåé ôïí áöçãçôÞ ôïõ êåéìÝíïõ-ðçãÞò.
ÔÝëïò, óôï ÊåöÜëáéï 6, áíáëýù ôéò Ýííïéåò ðáãêüóìéá ðáéäéêÞ ëïãïôå÷íßá (Weltliteratur), êáíüíáò (canon) óôç ëïãïôå÷íßá
ãåíéêÜ êáé óôçí ðáéäéêÞ ëïãïôå÷íßá åéäéêüôåñá êáé êëáóéêü
ðáéäéêü âéâëßï, üñïò ðïõ ÷ñçóéìïðïéåßôáé ãéá íá äçëþóåé ôüóï
Ýñãá éóôïñéêÞò óçìáóßáò üóï êáé äçìïöéëÞ åõðþëçôá âéâëßá.
Äéåñåõíþ ôçí ðñïÝëåõóç êåéìÝíùí ðïõ èåùñïýíôáé ðáéäéêÜ
êëáóéêÜ, ðñïóðáèþíôáò ôáõôü÷ñïíá íá åðåîçãÞóù ôçí åðéëïãÞ, áîéïëüãçóç êáé äéáôÞñçóÞ ôïõò, êáé íá åîåôÜóù ôç ìåôÜäïóÞ ôïõò ìÝóá áðü ôç ìåôÜöñáóÞ ôïõò êáé ôçí ðñïóáñìïãÞ ôïõò
óå Üëëá ìÝóá. ×ñçóéìïðïéþíôáò ùò ìåëÝôç ðåñßðôùóçò ôï
Pinocchio ôïõ Carlo Collodi êáé ôçí õðïäï÷Þ ôïõ óôç Ãåñìáíßá,
ôéò ÇÐÁ êáé ôï ìáæéêü ðïëéôéóìü, áíáëýù ôçí îå÷ùñéóôÞ äéáäñïìÞ ðïõ áêïëïõèïýí ôá êëáóéêÜ êåßìåíá óå ìïñöÞ ìåôÜöñáóçò Þ äéáóêåõÞò êáé ðñïâëçìáôßæïìáé ãéá ôéò óõíÝðåéåò
ðïõ áõôÞ Ý÷åé ãéá ôç ëïãïôå÷íßá êáé ôïí ðïëéôéóìü ôùí ðáéäéþí
óôçí åðï÷Þ ôçò ðáãêïóìéïðïßçóçò. Ç áíÜëõóç ôçò Ýííïéáò ôïõ
êëáóéêïý ôçò ðáéäéêÞò ëïãïôå÷íßáò èá ðáñïõóéáóèåß ùò óýíèåóç ôùí äéáöüñùí ðåñéï÷þí ôçò óõãêñéôéêÞò ðáéäéêÞò ëïãïôå÷íßáò ðïõ êáôáãñÜöïíôáé óôï âéâëßï.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful