You are on page 1of 4

Radio Drama Usapang Rizal at Valenzuela

Narrator: sa lunes ng hunyo 15, 1896,

Rizal: Dr. Valenzuela, maari bang ma-iwan ko

pinapunta si Dr. Pio Valenzuela sa Dapitan para


kay Rizal, sa autos ng supremo ng katipunan na
si Andres Bonifacio para sa isang misyon . para
hindi mahalata Kasama nya ang isang bulag na
si Rymundo Mata, at Rufino Magos, kapwa taga
barrio Binakayan, Kawit , Cavite . Sakay sa
barkong Venus bilang premira klasi na mga
pasahero, nakasama nila doon sina Josephin
Braken, Narcisa Rizal at Angelica Lopez, asawa,
kapatid at pamangkin ni Rizal.

muna kayu, pinapatawag ako ng gobernor ng


Dapita.

Valenzuela: Nakarating narin tayu sa dapitan,


Hunyo 21 na pala. Rymundo at Rufino sumakay
tayo sa isang banka, didiretso tayu sa bahay ni
Rizal.

Narrator: sa kalagit-naan ng alas 6 at alas 7 ng


gabi, nakaratin sila Dr. Valenzuela sa bahay ni
Rizal.

Valenzuela: Tao po, Tao po!


Narcisa: magandang gabi, anu ang atin?
Valenzuela: Magandang gabi rin bini-bini,

Valenzuela: sige doctor.


Narrator: makalipas ang ilang pang oras
nakabalik si Rizal, at sinabi kay Valenzuela ang
patungkol sa pag patawag ng gobernor,

Rizal: Dr. Valenzuela, ni-nais pala malaman ng


gobernor kung sino-sino at anu ang pakay ninyu
sa akin, ang sbi ko sa gobernor, isang taong
nagdusa sa kabulagan, kasam ng kanyang
personal na doctor at isang alalay. Nagging
kuntinto naman ang gobernador.

Valenzuela: mabuti nman kung ganun. Doctor


Rizal.

Rizal: Halika doctor, sabay na tayung maghapunan, nang nakahanda ang hapunan.

Narrator: nang gabing yun, sabay-sabay silang


nahapunan habang nag kukuwentohan sa bahay
ni rizal,.

naryan ba si Dr. Rizal?, nais sana naming mag-pa


gamut sa bulag naming kaibigan. Ako pala si Dr.
Pio Valenzuela.

Valenzuela: pagkatapos nang hapunang ito,

Narcisa: Pa-umanhin ngunit wla si Rizal, maari

Narrator: Nang matapus mag hapunan, mayat-

bang mag hintay hintay muna kayu?

Valenzuela: sige binibini


Narcisa: hali kayu nang maupo muna.
Narrator: makalipas ang halos isang oras ay
dumating din si Rizal, ipinakilala ni Narcisia sila
Dr. Valenzuela kay Rizal. Mayat-mayat pa ay
dumating ang isang mensahero na may inabot
na sulat kay Rizal.

sasabihin ko na kay Rizal ang tutuong pakay


namin.
maya pa ay nagtungu na sila sa bahay
pagalingan ni Rizal, sa mga sandaling iyun
niyaya ni Valenzuela si Rizal na magkwentuhan
nang silang dalawa lang, at iniwan ang mga
kasama ni Velenzuela sa bahay pagalingan. Sa
labas naupo sila at na.usap.

Rizal: ditto tayu ma-upo, anu nga ba ang


sasabihin mo Dr. Valenzuela? Mukhang
napakahalaga nito.

Valenzuela: doctor, sa maynila ay may isang

Rizal: yan, hindi hindi ko yan ma sasang-ayunan,

asosasyon na nabuo, matapos kang arestuhin sa


Hulyo 7, 1892. Ang layunin nang asosasyun ito
ay, mapaghiwalay ang Pilipinas sa Espanya sa
madahas na pamamara.an. sa nakaraang Mayo
nang a-uno sa Pasig nang mag tipon ang
membro nang asosasyon, nakabuo kami nang
mga resolusyon. Nakabilang ditto ang mga
sumusunod;

ang pag-aalasa na walang armas ay hindi dapat


mangyari laban sa bansang nakapag armas. Ang mga
Pilipino ay madadaig dahil sa kakulangan nang
armas. Ang Espanya na mananakup, ay lilipulin
lamamng ang mga Pilipino na nagpapakita nang
pagmamahal sa bansa. Ipatupad ng lahat ng
kailangan upang maiwasan ang mga intelektuwal ,
moral , at materyal na pag-usad ng nasasakop na tao,
na maaga o huli ay magkakaroon upang simulan ang
isa pang rebolusyon. Ang Cuba kung saan kasama
ang tulong nang Estados Unidos ay nabigo sa unang
pagsisikap, nagbayad sa pangalawang pagsisikap, at
higit na nag dusa sa ikatlong pagsisikap. Ang
Pilipinas ay hindi uma-asa sa tulong ng Japan. Naumaasa ako na tutulong sa atin, dahil mahirap ang
pagsasagawa nang isang pangalawang rebelyon
matapos ang unang pagkabigo. Noong ako ay nasa
Japan, isang Haponese na ministro ang nagalok nang
tatlong barko pangtransportasyun na may dalang mga
armas pangdigma. Sumulat ako sa isang mayang
Pilipino na nasa Mynila, para umutang nang
P200,000 para pang bili sa mga armas at kagamitang
military na inalok sa akin, pero tumangi ang Pilipino
na magpa-utang. Bumalik ako sa aking lupang
tinubuan ano pat para mapalapit at mapag-kaisa ko
ang aking sarili sa mga kapitd na mga Pilipino. Ang
pagiging pagkaka-is ay paran para pamahalaan upang
gumawa nang paraan sa lahat nang kinaki-ilangan
para sa ating paglaya. Nakita ko ang lahat nang ito ay
ginawa nang Katipunan, at dapat ang lahat sa atin ay
sasang-ayun at magtrabaho para sa pagsasakatuparan
ng mga resulosyon na ginawa sa Pasig.

1. akitin ang mga edukado at mga mayayaman


sa asosasyon.
2. mag kulikta nang pondo, para gagamitin pang
bili nang armas laban sa mga Espanya
3. magpadala nang edukadong Pilipino sa japan,
upang bumili nang armas at humingi nang
tulong sa pamahala.an nang hapon para sa pag
aalasa nang mga Pilipino laban sa mananakop.
4. mapaghiwalay ang Pilipinas at Espanya sa
pamamagitan nang paggamit ng armas, para ma
segurado ang pagka sasarili ng pilipinas sa
kanyang bansa, sa pamamagitan nang
protecsyon at tulong nang bansang Hapon.
5. ipasa ang resulotion ito kay Dr. jose Rizal, at
maghintay sa kanyang sagot,
6. at kahit pa ang mga mayayaman ay tumangi
sa pagsali sa asosasyon, lahat nang membro ng
katipunan ay mag ambag-ambag kada lingo sa
kanilang makakaya.

Rizal: aba, tumubo napala ang binhi. Ang mga

Valenzuela: maari ko bang malaman kung sino

resolosyon ang asosasyon ay talagang


makabayan. At higit sa lahat, ito ay
napapanahon, sa pagkat nanghihina na rin ang
Espanya sap ag a-alsa ng mga taga Cuba.
Sumasang ayun ako ditto sa inyung resolosyon,
iminumungkahi ko na magmadali sa pag bou
nang resolosyong ito, at lubusin ang pagkakataong ito.

itong Pilipino na tumangi na pa-utangin ka sa


kinakailangan para sa kapakanan nan gating Bansa?

Valenzuela: pero, paniwala ko, mapapa-aga


ang pag siklab nang rebelyun, kahit pa wlang
mga armas.

Rizal: Hindi muna ngayon , dahil Umaasa ako siya ,


pati na rin sa iba, ay sa dulo ay makakatulong sa
kanyang mga kababayan niya ng kaniyang salapi
kapag nakita niya na ang mga ito ay nagkakaisa at
handa na upang lumaban para sa kalayaan ng
kanilang bansa.

Valenzuela: pahintulutan mo sana ako upang


ipaliwanag ang malubhang kalagayan na hinaharap
nang Katipunan at pagkatapos ay sabihin sa akin

kung ano ang pinakamahusay na solusyon sa


problema.

Rizal: maari kang magpatuloy.


Valenzuela: yung mga nauugnay sa Katipunan na
mahigit 30,000, pero kailangan mong isali ang
katotohonan na marami sa mga iyun ay wla pa sa
listahan namin dahil sa kakulangan ng oras upang
lumikom ang eksaktong data. Kaya maraming
dumating na kaanib araw-araw sa mga probinsya,
lalo na sa lalawigan ng Manila, na hindi ko
masabihin sa iyo ang eksakto bilang ng mga tao na
aanib sa Katipunan. Isang araw noong nakaraang
Mayo isang kapatid na lalaki ng atin ay naaresto at
minaltrato ng isang tenyente ng gwardya sibil sa
Pasig para sa pagiging isang miyembro ng isang
hindi tapat na lipunan. Simula noon ang mga kapatid
sa Pasig at Mandaluyong ay darating nang walang
lubay sa aking bahay at nagtatanong para sa araw at
oras na itinakda para sa mga pag-atake laban sa mga
Espanyol at mga prayle.
Sa pagkakataong ito, ay palagi ko silang
pinapahinahon sa nag-aalab nilang isipan. Kung, para
sa isang solong kapatid na nahuli at minaltrato ng
mga kaaway, ang aming ibang mga kapatid ay
nakahanda nang lumaban; ano ang mangyayari kung
ang Katipunan ay natuklasan? Magkakaroon nang
pagarseto, pagkabigo at kamatayan sa lahat nang uri,
at marahil ang nasa Katipunan ay hindi titi-isin ang
pang-aapi ay magmamartsya sa labanan kahit hindi
pa napapanahon, kahit pa wala silabg baril at canyon.

Magtratrabaho ako upang hindi na magmartsa sa


labanan, maliban sa kaso ng matinding
pangangailangan.

Rizal: ang asosasyon ba ay may myembro na


nanggagaling sa matas na lipunan sa Maynila at
ibang lalawigan?

Valenzuela: sa kasamaang palad ay wla,: sa


maynila at sa mga lalawigan. May mga isang daang
nabibilang sa karaniwang tao ng lipunan at ang
natitira ay mga mahihirap.

Rizal:
Walang ibang lunas ngunit upang maakit sa
iyong samahan ang lahat ng mga mayaman at
maimpluwensyang tao ng Manila at mga
probinsya. Maaari nyung mapakinabangan ang
tulong ni Antonio Luna, na isang napakatalinong tao. At may koniksyon sa mga
mayayamang Pilipino. Si Luna, sa parehong
oras, maaring edirkta ang kampanya kung
sakaling sumiklab ang labanan.

Valenzuela: Ano ang gagawin namin kung hindi


namin maakit ang mga maharlika Pilipino sa
Katipunan ?

Rizal: ang mga Pilipinong ito ay ang inyung

pagiingat, para maiwasan ang pagtuklas nang


asosasyon.

pinakamasamang kaaway kung padalos-dalos kayu


nang pag lusob sa mga Espanyol na wala ang mga
kinakailangang pag-hahanda. Kapag nakita kayo
nang mga ito na wlang mga armas, papanig sila sa
Espanya para kayu ay usigin. Ang pagiging isang
Pilipina at mayaman, sila ay mananalo sa paglupil
nang inyung mga sundalo sa kanilang pera.

Valenzuela: at kong ang pag-iingat ay mabibigo?

Valenzuela: at anu ang nararapat naming gawin?

Rizal: ikaw, bilang isa sa mga pinunu, ay dapat na

Rizal: kung hindi sila aanib, seguraduhing wala

makita ang resolusyon nang Katipunan na tapat na


masusunod. Ikaw na may tungkulin na
mapakinabangan ang iyung sarili sa lahat na paraan
upang ma-iwasan ang ma-agang pagpapadanak nang
dugo. Kapag ang heneral ay hindi nag utos, ang mga
sundalo ay kaylangan manatili.

silang papanigan sa Espanya man o Pilipinas.

Rizal: kailangan mong gamitin ang lahat nang

Valenzuela: ang kaso ng Katipunan ay iba; kung


ang generals ay hindi magbigay ng mga utos , ang
mga sundalo ay magbibigay ng utos sa iba pang mga
sundalo. Kung ang Katipunan ay matuklasan, ang
rebulosyon ay mabibigo. Gayunman, para sa akin,
susubukan kung sundin ang iyong payu.

Valenzuela: sa anung paraan namin sila


kukumbinsihin na walang papanigan?

Rizal: Iyon ay mahirap na sagot ngayon. Ang paraan


ng mga ipinanganganak ng mga pangyayari at mga
kaganapan

Valenzuela: iibahin ko muna ang usapan, nais


kong ipaalam sa iyo ang ilang mga kasapi ng
Katipunan , si Candido Tirona, ay may balak ng
pagkuha sa iyo at ilabas ka ditto ng sekreto sa isang

barko na itinustos ay uling at dadalihin ka sa Japan na


dada-an sa Karagatan Pasipiko.

Rizal: Kung ang barko ay maliit, ito ay kukulangan


ng uling upang makaabot Japan; sa kaso na ito ay
mas mahusay na ipadala ito sa pinakamalapit na
bansang daongan ang Hongkong.

Valenzuela:
Ito ay magkakaroon ng sapat na uling upang
ipadala ka sa daungan kung nasaan ka na
lumunsad .

Narrator: inimbitahan ni Rizal si Valenzuela sa


doon magpatuloy nang kwentuhan. Sa
pagdating nila itinuro ni Rizal kung saan dapat
sya sundu-in, makalipas ay bumalik rin sila sa
bahay ni Rizal.
Rizal:
Sabihin mo sa ating mga kababayan, sa
parehong oras na kami ay naghahanda para sa
isang digmaan laban sa Espanya , nais kong
maghanap isang kolehiyo na itinatag sa
bansang Hapon na kung saan ay isasalin ito
bilang isang unibersidad para sa mga kabataang
Pilipino. kailan makikisama ako lubos na
nalulugod na maging ang director ng nasabing
kolehiyo. Ikalulugod ko na maging isang director
sa nasabing kolihiyung yun.

Valenzuela: tatandaan ko ang mga lahat nang


sinabi at ipinayo mo, ngunit sa tingin ko mas
gugustuhin mong idirekta ang rebolusyon kaysa
pamahalaan ang kolehiyo.

Rizal: ako ay handa na para sa dalawa.


Valenzuela:
Sa sandali na-magkaroon kami nang armas at
kagamitang militar ay susubukan naming ilabas
ka kaagad ng Dapitan bago magsimula ang
rebolusyon para hindi ka makuha nang mga
Ksatila at baka ipapatay kappa.

Rizal: Sa lalong madaling panahon nang makakuha


ng mga armas, simulant kaagad ang digmaan laban sa
Espanya ; huwag mag-alala tungkol sa akin dahil
may alam akung paraan para makalabas dito sa
tulong ng mga Moros . Kapag ito ay dumating
hanggang sa ikatutubos ng bansa, hindi ka dapat
tumingin sa likod para sa isang tao lamang.

Valenzuela: kung ang rebulosyon ay sisiklab nang


maaga at ikaw ay nasa Dapitan pa, tiyak ikukulong at
papatayin ka nang mga Kastila.

Rizal: an mamatay nang nanglulupig ay ka-ayaaya,


ngunit ang mamatay nang nalulupig ay masakit