You are on page 1of 5

Zavod za konstrukcije

Katedra za metalne konstrukcije


http://www.grad.unizg.hr/predmet/metkon2_a
Kolegij: Metalne konstrukcije 2 (diplomski studij)
Separat X. / akad. god. 15./16.

PRIKLJUAK DVIJE CIJEVI

PRIMJER:
1.

Openito

Zadan je prikljuak dvije cijevi u vlaku koje su meusobno spojene eonim ploama i
visokovrijednim vijcima. Potrebno je izraunati ivotni vijek vara izmeu eone ploe i cijevi
te prikljuka s visokovrijednim vijcima. Prikljuak dvije cijevi prikazan je na slici 1.
Kako se vidi na slici 1. proraun e se provesti za dva tipa detalja prikljuka. Prvi je tip
prikljuka pomou prstenastog uloka (detalj 1), a drugi je tip prikljuka izveden direktnim
spajanjem (detalj 2).
Zadano je sljedee:
Nt,Ed Q Nt,max 1,50 1440 2160 kN

(najvea vlana sila)

Nt,Ed Q Nt,min 1,50 960 1440 kN

(najmanja vlana sila)

kvaliteta elika S 355.


vijci M22, kvalitete 10.9.

cijev

visokovrijedni vijci
10.9
popreni presjek

detalj 1

detalj 2

Slika 1. Prikljuak dvije cijevi pomou visokovrijednih vijaka


2.

Proraun za krajnje granino stanje

Otpornost poprenog presjeka na vlak


Odabrana cijev 323,9 8 ; A 7 940 mm2
Npl,Rd

A fy
M1

7 940 355
1

2 562 kN
1,1
1000

Zavod za konstrukcije
Katedra za metalne konstrukcije
http://www.grad.unizg.hr/predmet/metkon2_a
Kolegij: Metalne konstrukcije 2 (diplomski studij)
Separat X. / akad. god. 15./16.

Otpornost vijaka na vlak


Odabrano 12 vijaka M22, klase 10.9.
A s 303 mm

fub 1 000 N mm2 ; Mb 1,25

Za jedan vijak vrijedi:


Ft,Rd

0,9 A s fub 0,9 303 1000


1

218 kN .
Mb
1,25
1000

Za 12 vijaka vrijedi:
Nt,Rd 12 Ft,Rd 12 218 2 616 kN

Uvjet pouzdanosti:
Nt,Ed Npl,Rd

2160 kN 2 562 kN

(za cijev)

Nt,Ed Nt,Rd

2160 kN 2 616 kN

(za vijke)

Uvjeti za krajnje granino stanje su zadovoljeni obzirom na otpornost cijevnog profila i


visokovrijednih vijaka.
3.
max

min

Proraun ivotnog vijeka vara uslijed umaranja


Nt,max
A

Nt,min
A

1 440 10 3
180 N mm2
7 940

960 10 3
120 N mm2
7 940

Oznaka A u gornjim izrazima oznaava povrinu vara koja je u ovom sluaju jednaka povrini
poprenog presjeka cijevi.
max min 180 120 60 N mm2

Prikljuak je svrstan u kategoriju detalja 50 (ploa zavarena na cijev sueonim varom), dakle
vrijedi D 37 N mm2 (tablica VI.43. MK4).
Uz parcijalne faktore Mf 1,25 i Ff 1,0 vrijedi:
3

3
D
37

1,25
N 5 10 6 Mf 5 10 6
6 10 5 .
Ff
1,0 60

Dakle, ivotni vijek za zavareni spoj iznosi 6 105 ciklusa.

Zavod za konstrukcije
Katedra za metalne konstrukcije
http://www.grad.unizg.hr/predmet/metkon2_a
Kolegij: Metalne konstrukcije 2 (diplomski studij)
Separat X. / akad. god. 15./16.

4.

Proraun ivotnog vijeka visokovrijednih vijaka

Ukoliko se trai otpornost na umaranje, bolje se ponaaju vijci koji su prednapeti. Raunska
sila prednapinjanja izrauna se prema izrazu:
Fp,Cd 0,7 fub A s 0,7 1 000 303 212 000 N 212 kN

(EC3, toka 6.5.8.2)

U sluaju izvedbe prikljuka sa prstenom, kako se to vidi na slici 1. detalj 1, kontaktne sile
(prying forces) mogu se zanemariti. Ako u vijcima nema sila uslijed prednapinjanja, vlana
sila u jednom vijku iznosi:
Nt,max Ft,max

Nt,min Ft,min
Ft,b,max

Ft,max

Ft,b,min

Ft,min

12
12

1 440
120 kN ,
12

960
80 kN .
12

Raunska sila prednapinjanja u vijku, ako se usvoji Mb 1,25 i pretpostavi posto-janje


kontaktnog prstena, iznosi:
Fp,d

Fp,Cd
Mb

212
170 kN .
1,25

Kontaktna sila se izrauna iz izraza:


Fc 12 Fp,d 12 170 2 040 kN .

Usvaja se da je koeficijent sigurnosti za optereenje umaranja Ff = 1,0 tako da ukupna vanjska


sila Ft,max Ff Nt,max 1,0 1 440 1 440 kN .
Budui da je Ft,max 1 440 kN Fc 2 040 kN , vijci nisu podloni umaranju.
Na slici 2. prikazano je ponaanje prednapregnutih vijaka. Moe se vidjeti da je prijenos
odgovarajueg dijela vanjske sile po jednom vijku Ft,b popraen smanje-njem kontaktne sile u
tom vijku Fc,b, bez promjene vlane sile u vijku.

Zavod za konstrukcije
Katedra za metalne konstrukcije
http://www.grad.unizg.hr/predmet/metkon2_a
Kolegij: Metalne konstrukcije 2 (diplomski studij)
Separat X. / akad. god. 15./16.

kada je Ft,b Fp,d

Fb (kN)

Fb Ft,b Fc,b

200
Fp,d=170 kN
Fc,b

Fc,b

Fb - sila u vijku

100

Ft,b,max = 120 kN
Ft,b,min = 80 kN

Ft,b,max
Ft,b,min

100

200

Ft,b (kN)

Slika 2. Prijenos vanjske vlane sile u visokovrijednom vijku sa dovoljnim prednaponom


Prikljuak bez kontaktnog prstena

5.

Analizirat e se sluaj kada izmeu eonih ploa ne postoji kontaktni prsten. Pretpostavlja se
da su ploe ravne i da je u okolini rupa za vijke ostvaren kontakt izmeu ploa i prije
potpunog pritezanja vijaka. U tom e se sluaju javiti kontaktno djelovanje sa razinom
kontaktnih sila koje ovise o razmaku vijaka izmeu cijevi i ruba eone ploe. Ako se u svrhu
ovog zadatka pretpostavi da se ove kontaktne sile nastoje promijeniti za odnos vlane sile u
vijku i kontaktne sile, koji iznosi 30% od najvee primijenjene sile po vijku, efektivna
promjena u silama vijka postaje 30% vea od onih koje su primijenjene za sluaj kada ne bi
bilo kontakta, te se moe napisati:
Ft,max 1,3 1 440 1 872 kN .

Budui da je Ft,max 1 872 kN Fc 2 040 kN , umaranje u vijku nije mjerodavno.


6.

Utjecaj razine prednapinjanja na umaranje vijka

Da se pokae utjecaj razine prednapinjanja vijaka na umaranje, u ovom primjeru pretpostavlja


se da vijci nisu prednapeti. Vanjske sile u prikljuku mijenjaju se izmeu vrijednosti:
Ft,min 960 kN i Ft,max 1 440 kN .

Razlika sila u jednom vijku iznosi:


Fb

1 440 960
40 kN ,
12

a odgovarajua naponska razlika je:


40 1 000
132 N mm2 .
303

Na slici 3. prikazano je ponaanje vijaka.

Zavod za konstrukcije
Katedra za metalne konstrukcije
http://www.grad.unizg.hr/predmet/metkon2_a
Kolegij: Metalne konstrukcije 2 (diplomski studij)
Separat X. / akad. god. 15./16.

Fb (kN)
Fb vlana sila u vijku
200

Ftb vlana sila uslijed vanjskog


djelovanja

Ft,max
Ft,min

100
Fb=40 kN

100
80 120

200

Ftb (kN)

Slika 3. Ponaanje vijaka u sluaju kad nisu prednapeti


vrstoa umaranja vijka u vlaku definirana je kategorijom detalja 50 za promjere vijka do 30
mm.

C 50 N mm

za 2 106 ciklusa.

Ukupan broj promjena jest:



N 2 10 C 2 10 6

3

50
4

10,9 10 .
132

Ukoliko se uzme u obzir kontaktno djelovanje, razlika napona u vijku iznosi


1,3 132 172 N / mm2 , a ukupni broj ciklusa onda se dobije iz izraza:
3

50
N 2 10
4,9 10 4 .

172

7.

Zakljuak

Obzirom na umaranje, prikljuak cijevi sa eonim ploama i vijcima ima raunski ivotni
vijek izraen brojem promjena kako slijedi:
var
N = 6105
prednapeti vijci do potpune preporuene razine
N=
vijci bez prednapinjanja (slika 1., detalj 1)
N = 10,9104
vijci bez prednapinjanja (slika 1., detalj 2)
N = 4,9104