You are on page 1of 2

There's something wrong with your email address, istanbul34-1923@hotmail.com. See more.

Search...

HOME

ANALYTICS

SESSIONS

UPLOAD

DespotizmeKarOmuzOmuzaMarxveWeberdeDouToplumlar

58

MARX VE WEBER

DESPOTZME KARI
OMUZ OMUZA
Marx ve Weberde Dou Toplumlar

tasniflerinden daha radikal bir bi


imde Dou toplumlarn tarihsel
gelimeden dlayan bu aklama
biimi ilerlemeci bir tarih gr
zerine temellenmektedir. Marxa
gre, insanln doa zerinde ege
menlik tesisi ve bylece ilerlemi
toplumsal biimler kurmasna yol
aan dinamik Batl retim biimle
ri karsnda Doulu retim biimi
duraandr ve tarihsel bir deiim
imknndan, dolaysyla bir tarihten
yoksundur.

Ltfi Sunar

Herhangi bir sosyoloji tarihi kitabn aan birisi Marx ve Weberin


sosyolojinin iki kart ucu olarak
konumlandrldn grr. zellikle Weberin Marxn karsna konumlandrlmas ve Marksizme bir
cevap olarak sunulmas sosyolojik
teoride nemli bir yere sahiptir.
Ancak Marx ve Weberin sosyolojilerinin esas amac bu kartlk
ekseninde anlalamaz. Zira kartlk tezleri onlarn siyas dzlemde
farkllaan bak alarn odaa tar. Marx ile Weberin sosyolojik zmlemelerinin esas amac modern
toplumun geliiminin ve karakterinin aklanmasdr. Bu aklama
srecinde Dou toplumlarna dair
incelemeler her ikisinde de nemli
bir konumdadr. Onlar, arkiyat
incelemelerin kendilerine salad imknlar erevesinde, Antik
Yunandan beri Batda Douyu tanmlarken bavurulan despotizm
tezlerini merkeze alarak Dou toplumlar zerinden Baty tanmlamaya almtr.

Marx, Dou toplumlarna dair ince


lemelerini dnemin snrl ve zayf
arkiyat kaynaklarndan hareketle
yapmtr. Bu erevede Marxn te
mel tezi Aydnlanma dneminden
beri Dou toplumlarnn aklanma
snda youn bir biimde kullanlan
ark despotizmi tezleri ereve
sinde olumutur. Ona gre coraf
artlar sebebiyle toprakta sulama
ve byk bayndrlk hizmetlerinin
grlmesi ihtiyac Dou toplum
larnda despotik devletin mutlak
egemenlii ile neticelenmitir. Bu
hizmetlerin grlmesi karsnda
mlkiyet despota aittir. zel ml
kiyet olmad iin tarihsel deii
min dinamiini salayan toplumsal
snflar olumamtr. Bylece du
raan bir toplum biimi ortaya k
mtr.

ark despotizmi
Marxn toplum zmlemesi retim biimlerinin toplum biimlerini
belirledii fikri etrafnda ekillenir.
Ona gre insanlk tarihinin geliiminin temelinde iktisad alanda
gerekleen deiimler bulunmaktadr. Siyas, sosyal ve hukuk alanlardaki deiimler bunlarn birer
yansmasdr. Marx, bu erevede
insanlk tarihinde drt retim biimi temelinde drt toplum biiminin
ortaya ktn dnmektedir. Bat
toplumlarn balangtan itibaren
deien ve gelien Antik retim bi imi, Feodal retim biimi ve Ka pitalist retim biimi erevesinde
incelerken, Dou toplumlarn tarih
boyunca deimeden gelen Asya
tipi retim tarz erevesinde ele
almtr. Kendinden nceki toplum

Marx ile Weberin sosyolojik


zmlemelerinin esas amac
modern toplumun geliiminin
ve karakterinin aklanmasdr.
Bu aklama srecinde Dou
toplumlarna dair incelemeler her
ikisinde de nemli bir konumdadr.

Marxn Dou toplumlar hakknda


ki bu incelemesinin iki amac vardr.
Bunlardan ilki muhtemel bir Avrupa
devrimini etkilemesi bakmndan
Dou toplumlarndaki gelimelerin
ele alnmasdr. Bu erevede Marx,
Hindistan, in, Rusya ya da Osman
ldaki herhangi bir gelimeyle bu
nun Avrupa dengelerine etkisi ba
kmndan ilgilenmitir. Marxa gre
insanln gelecei asndan esas
nemli gelimeler modern toplum
da gereklemektedir. Dierleri ise
ancak onu etkiledikleri oranda dik
kate ve incelemeye deerdir.
Marxn Dou toplumlarna dair
zmlemelerinin esas amac modern

MARX VE WEBER

59

UPLOADED BY
FILES
VIEWS
INFO
topluma dair aklamalarnda ihti- etkenlerce durdurulmu ya da Ba
Sunar
1of 2- tdaki 269
more
yaLtfi
duyduu
kart modeli kurmak
gibi bir bileim
meydana
tr. Her toplumsal biimin ncekinin getirmemitir. Zira, Dou toplumrahminde olgunlat dncesi ile larnda coraf artlara bal olaMarx kapitalizmin incelenmesinden rak ortaya kan yapay sulamaya
hareketle Dou toplumlarn mo- dayal tarm yapma ihtiyac ile oludern topluma atfettikleriyle zt zel- an merkez siyas aygtn getirdii
liklerle donatmtr. Bylece Marx brokratikleme, patrimonyalizmi
dnemin dncesine paralel bir dourmutur. Kendisinden sonraki
biimde moderniteyi aklamak iin tm gelimeleri etkileyen patrimonDouyu arasal bir biimde kullan- yalizm, Douyu tm aklclama
maktadr.
imknlarndan mahrum brakmtr. Bylece Weber, aklclama ve
Aklclama
patrimonyalizm etrafnda birbiriMarxn kart bir model oluturmak ne zt iki ideal tip formle etmi ve
maksadyla yapt bu snrl ince- bunlarn karlatrmas ile Batnn
lemelere karn, Weber, yalnzca benzersizliini ifade etmitir.
Batda, evrensel bir anlamllk ve
Modernite inanc
ampirik geerlilie sahip gelime nin tarihsel izgisini belirleyen Weberi bu geni kapsaml karlakltrel olgular aklamak zere trmalara ynelten etken dnemin
ok boyutlu bir ekilde Bat d uy- kltrel dnyasnda moderniteye
garlklarn incelemesine girimitir. kar oluan inan kaybyla mcain, Hint ve Antik Mezopotamya dele isteidir. 20. yzyln ilk on yl
toplumlar hakkndaki mstakil in- biterken sanatlardan balayarak
celemelerini deiik yerlerde slam entelektel ortamlarda Nietzschetoplumlar hakkndaki deerlendir- ci bir ktmserlik ve moderniteye
meleri tamamlamaktadr.
kar bir inan kayb yaygnlamaktadr. Moderniteye olan inanc taok geni zaman dilimi ve corafyazelemek amacyla modern toplum
daki bir karlatrmay gerekletibiiminin benzersizliini ve dnrebilmek iin Weber eksene alnabi ya-tarihsel konumunu gstermeyi
lecek temel zellikler belirlemitir.
kendisine temel grev addettiini
Batnn belirleyeni ve ayrt edeni
dile getiren Weber, bunu gerekleolarak aklclamay ve Dounun
tirmek zere aklclamann neden
belirleyeni ve ayrt edeni olarak da
Bat d toplumlarda meydana kark despotizmi tezleri etrafnda
mad sorusu etrafnda Dou topgelitirdii patrimonyalizmi eksene
lumlarn incelemitir.
almaktadr. Ona gre, Bat toplumlarnda Yunan, Roma, Yahudilik ve Sorunun bu olumsuz karakteri onun
Hristiyanln mnhasr zellikle- yaklamn belirlemitir. Semeci
rinden kaynaklanan ve dierlerinde bir ekilde kendi delillerini olugrlmeyen bir aklclama sz ko- turarak modern toplum biiminin
nusudur. artlarn semeci bileimi- temeli olan aklclamann sadece
nin bir neticesi olan bu aklclama Batda ortaya ktn ve modern
Bat dnda mevcut deildir.
toplumun biricikliini gstermeye
abalamtr.
Douda deiik alanlarda daha
ileri dzeyde aklclamalar ger- Doulu teki
eklese de, bu gelimeler ya baka
Marx ve Weberin Dou toplumlarna yaklamlarnn bu ksa zmlemesi dahi onlarn sosyolojinin iki
kutbu olarak konumlandrlamayacaklarn gsterir. Marx ile Weberin
sosyolojilerinin esas meselesi modern Bat toplum biimini aklamaktr. Modern toplumun geliimine dair farkl aklamalara ve
geleceine dair farkl bak alarna sahip olsalar da ona bitikleri
tarihsel rol benzerdir. nsanln
kendisini gerekletirme imknn
Dou toplumlarnn tarihsel konumunun gzden drlmesi araclyla modern Bat toplumlarna tahsis ederek Antik Yunandan itibaren
kendisini Doulu teki zerinden
tanmlayan Bat gelenei ierisinde
yerlerini almaktadrlar.

Report Work
Job Board

About

Press

Blog

People

Papers

Terms

Privacy

Academia 2016

Copyright

We're Hiring!

Help Center

DOWNLO