You are on page 1of 232

T.C.

ANADOLU ÜN‹VERS‹TES‹ YAYINI NO: 2694
AÇIKÖ⁄RET‹M FAKÜLTES‹ YAYINI NO: 1660

S‹YAS‹ TAR‹H-I

Yazarlar
Prof.Dr. Ça¤r› ERHAN (Ünite 1-3)
Prof.Dr. Ömer KÜRKÇÜO⁄LU (Ünite 4)
Prof.Dr. Ömer KÜRKÇÜO⁄LU, Yrd.Doç.Dr. Gökhan ERDEM (Ünite 5)
Yrd.Doç.Dr. Gökhan ERDEM (Ünite 6)
Doç.Dr. Kemal YAKUT (Ünite 7)
Yrd.Doç.Dr. Esra YAKUT (Ünite 8)

Editörler
Prof.Dr. Ça¤r› ERHAN
Yrd.Doç.Dr. Esra YAKUT

ANADOLU ÜN‹VERS‹TES‹

Bu kitab›n bas›m, yay›m ve sat›fl haklar› Anadolu Üniversitesine aittir.
“Uzaktan Ö¤retim” tekni¤ine uygun olarak haz›rlanan bu kitab›n bütün haklar› sakl›d›r.
‹lgili kurulufltan izin almadan kitab›n tümü ya da bölümleri mekanik, elektronik, fotokopi, manyetik kay›t
veya baflka flekillerde ço¤alt›lamaz, bas›lamaz ve da¤›t›lamaz.
Copyright © 2012 by Anadolu University
All rights reserved
No part of this book may be reproduced or stored in a retrieval system, or transmitted
in any form or by any means mechanical, electronic, photocopy, magnetic tape or otherwise, without
permission in writing from the University.

UZAKTAN Ö⁄RET‹M TASARIM B‹R‹M‹
Genel Koordinatör
Doç.Dr. Müjgan Bozkaya
Genel Koordinatör Yard›mc›s›
Arfl.Gör.Dr. ‹rem Erdem Ayd›n
Ö¤retim Tasar›mc›lar›
Doç.Dr. Murat Ataizi
Yrd.Doç.Dr. Mestan Küçük
Grafik Tasar›m Yönetmenleri
Prof. Tevfik Fikret Uçar
Ö¤r.Gör. Cemalettin Y›ld›z
Ö¤r.Gör. Nilgün Salur
Dil Yaz›m Dan›flman›
Emine Erdir Koyuncu
Kitap Koordinasyon Birimi
Uzm. Nermin Özgür
Kapak Düzeni
Prof. Tevfik Fikret Uçar
Ö¤r.Gör. Cemalettin Y›ld›z
Dizgi
Aç›kö¤retim Fakültesi Dizgi Ekibi

Siyasi Tarih-I

ISBN
978-975-06-1363-0
1. Bask›
Bu kitap ANADOLU ÜN‹VERS‹TES‹ Web-Ofset Tesislerinde 10.000 adet bas›lm›flt›r.
ESK‹fiEH‹R, A¤ustos 2012

iii

‹çindekiler

‹çindekiler
Önsöz ............................................................................................................ viii

Modern Avrupa’n›n Do¤uflu ...................................................

2

ORTA ÇA⁄IN M‹RASI ...................................................................................
Feodalizm ve Tar›m Devrimi........................................................................
Yüksek Orta Ça¤lar.......................................................................................
Haçl› Seferleri ................................................................................................
YEN‹ ÇA⁄ BAfiLARKEN AVRUPA’NIN DURUMU.......................................
Yüz Y›l Savafllar›............................................................................................
‹spanya’n›n Birli¤ini Sa¤lamas›.....................................................................
CO⁄RAF‹ KEfi‹FLER ......................................................................................
Kaflifler ve Keflifler ........................................................................................
Co¤rafi Kefliflerin Sonuçlar› ve Ticaret Devrimi ..........................................
RÖNESANS VE REFORMASYON ..................................................................
Özet ...............................................................................................................
Kendimizi S›nayal›m .....................................................................................
Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar› ............................................................
S›ra Sizde Yan›t Anahtar› ..............................................................................
Yararlan›lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar ...............................................

3
5
6
8
8
8
9
11
11
14
16
19
21
22
22
23

Avrupa’da Güç Mücadelesi ve Westphalia Düzeni............. . 24
OTUZ YIL SAVAfiLARI ÖNCES‹NDE FRANSA VE ‹NG‹LTERE’DE
S‹YAS‹ DURUM .............................................................................................
Fransa’da Mutlakiyetçili¤in Ortaya Ç›k›fl›.....................................................
Tudor’lar Döneminde ‹ngiltere.....................................................................
V. CHARLES DÖNEM‹NDE KUTSAL ROMA ‹MPARATORLU⁄U VE
‹SPANYA ........................................................................................................
‹spanya-Fransa Mücadelesi ...........................................................................
Kanuni ve V. Charles ....................................................................................
Almanya Co¤rafyas›’nda Din Savafllar›.........................................................
“Yeni Dünya”n›n ‹spanya’ya Ba¤lanmas› ....................................................
KES‹NT‹S‹Z SAVAfiLAR DÖNEM‹.................................................................
Seksen Y›l Savafllar› ve Hollanda’n›n ‹spanya’dan Ba¤›ms›zl›¤›.................
Otuz Y›l Savafllar› ..........................................................................................
WESTPHALIA BARIfiI....................................................................................
XVII. YÜZYILA KADAR BATI AVRUPA DIfiI DÜNYANIN DURUMU .......
Çin .................................................................................................................
Japonya ..........................................................................................................
Hindistan........................................................................................................
‹ran .................................................................................................................
Polonya ..........................................................................................................
Rusya..............................................................................................................
Özet................................................................................................................
Kendimizi S›nayal›m......................................................................................
Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar› ............................................................
S›ra Sizde Yan›t Anahtar› ..............................................................................
Yararlan›lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar ...............................................

25
25
27
29
29
30
32
32
34
34
35
37
38
38
39
40
41
42
43
45
47
48
48
49

1. ÜN‹TE

2. ÜN‹TE

iv

‹çindekiler

3. ÜN‹TE

XVII. ve XVIII. Yüzy›llarda Büyük Güçlerin Küresel
Rekabeti.................................................................................. .. 50
MANfi’IN ‹K‹ YAKASINDA PARLAMENTAR‹ZM VE MUTLAK‹YETÇ‹L‹K ..
‹ngiltere’de Parlamento’nun Hükümdar Karfl›s›ndaki Zaferi ......................
Stuartlar ile Parlamento Aras›ndaki Anlaflmazl›¤›n Bafllamas› ..............
Hak Dilekçesi ..........................................................................................
‹ngiltere’de Cumhuriyet Dönemi............................................................
Parlamento’nun Kesin Zaferi: Haklar Yasas› .........................................
Fransa’da Mutlakiyet Ça¤›.............................................................................
Richelieu ve Mazarin’in Yönetimlerinde Fransa....................................
Günefl Kral...............................................................................................
‹ntikal Savafl›............................................................................................
FRANSA’NIN AVRUPA’DA GEN‹fiLEMES‹N‹N DURDURULMASI VE
YEN‹ GÜÇ DENGELER‹ ................................................................................
‹kinci Viyana Kuflatmas›’n›n Avrupa Dengelerine Etkisi ............................
‹spanya Veraset Savafllar› ve Utrecht Bar›fl›.................................................
XIX. YÜZYILA G‹RERKEN AVRUPA’NIN ESK‹ VE YEN‹ BÜYÜK
GÜÇLER‹ ARASINDAK‹ ‹L‹fiK‹LER ...............................................................
Alman ‹kili¤i: Avusturya-Prusya Rekabeti....................................................
Avusturya Veraset Savafllar› ....................................................................
‹ngiltere ve Fransa’n›n Küresel Çapta Mücadelesi ......................................
Yedi Y›l Savafllar› ....................................................................................
Rusya’n›n Büyük Güçlerin Aras›na Girifli ve Osmanl›’n›n Durumu...........
“YEN‹ DÜNYA”DA ‹LK BA⁄IMSIZ DEVLET: ABD .....................................
‹lk Kolonilerin Kurulmas› .............................................................................
Avrupa’daki Savafllar›n Kolonilere Yans›malar›...........................................
Amerikan Ba¤›ms›zl›k Savafl› ve Sonuçlar› ..................................................
Özet ...............................................................................................................
Kendimizi S›nayal›m .....................................................................................
Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar› ............................................................
S›ra Sizde Yan›t Anahtar› ..............................................................................
Yararlan›lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar ...............................................

4. ÜN‹TE

51
51
51
52
53
54
55
56
57
57
59
59
61
63
63
64
64
65
66
68
68
69
70
73
75
76
76
77

Frans›z Devrimi........................................................................ 78
FRANSIZ DEVR‹M‹ NEDEN VE NASIL YAPILDI? ........................................
“Ayd›nlanma”n›n Frans›z Devrimi’nin Ç›k›fl›ndaki Etkisi ............................
Devrim’in Fransa’ya Özgü Nedenleri ...........................................................
Devrim’in Ç›kmas› .........................................................................................
FRANSA’DA YEN‹ REJ‹M‹N KURULUfiU VE SORUNLARI ..........................
Yeni Rejim’in Yeni Anayasas›.......................................................................
Devrimle Vatandafllara Sa¤lanan Yeni Haklar.............................................
Devrim’den Sonra Fransa’da Sosyal S›n›flar ve Devlet ..............................
Eski Rejim’i (Ancient Regime) Geri Getirme Çabalar› ve Devrim’in
Tepkisi ...........................................................................................................
YEN‹ REJ‹M’‹N S‹YAS‹ MODEL ARAYIfiLARI ..............................................
Ulusal Konvansiyon ......................................................................................
Terör Dönemi (1793-1794) ...........................................................................
Direktuvar Dönemi (1795-1799)...................................................................
M›s›r Seferi ....................................................................................................

79
79
80
80
81
81
82
82
82
83
83
83
84
84

................................................................. Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar› .................................................................... Viyana Kongresi .......................................... 104 DÖNEM‹ fiEK‹LLEND‹REN TEMEL D‹NAM‹KLER ............................................. ‹berik Seferi ve Avusturya’yla Yeniden Savafl . 1848 ‹htilalleri’nin Sonuçlar› ......... Di¤er Avrupa Ülkelerinde 1830 ‹htilali......................................................................................... Sanayi Devrimi .. Siyasal ‹deolojiler ve Etkileri ........................................................................ S›ra Sizde Yan›t Anahtar› ............................................ Avusturya’da 1848 ‹htilali ............................... Öteki Ülkelerde 1848 ‹htilali ................................ 105 105 106 107 108 111 111 111 112 112 112 112 113 114 117 118 118 120 120 122 122 123 125 126 128 129 129 131 5............................................................................................................................................................................ Üçüncü Koalisyon Savafllar›................................................. Alman Ulusal Birli¤i’nin Kurulmas› .............. Fransa’da 1848 ‹htilali ..................................................... Yararlan›lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar ..................................................................... 1830 ‹htilalleri .................................................................................................................. Alman Birli¤i’nin Kurulmas›n›n Sonuçlar›......................... 86 86 86 87 88 89 89 89 90 91 92 92 93 95 95 97 100 101 101 103 Avrupa’n›n Siyasal ve Ekonomik Dönüflümü (1815-1871).......................................... Güçlenen ve Zay›flayan Sosyal S›n›flar.. 1830 VE 1848 ‹HT‹LALLER‹ ....................................................................................................... Polonya’da 1830 ‹htilali ....................................................................................................................................................................................... Alman Co¤rafyas›nda ‹deolojik ve Siyasal Ortam............................................... AVRUPA UYUMU:1815’TEN SONRA ULUSLARARASI ‹L‹fiK‹LER ........ Eski Rejim’e Dönüfl ............ Kendimizi S›nayal›m............................................................................................................................................................. Alman Milliyetçi Uyan›fl› .............................. Napoleon’un Gücünün Zay›flamas› (1810-1814)......................................................................................................................................................................... 1830 ‹htilalleri’nin Sonuçlar› ..................................................................................................................................................... Napoleon’un ‹ktidar›n› Sa¤lamlaflt›rmas› (1799-1804).......................................................... Viyana Kongresi’nin Önemi...................................................................................................................................................v ‹çindekiler NAPOLEON BONAPARTE’IN KURDU⁄U DÜZEN....................................................................................................................................... Özet................................................................... Yararlan›lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar ............................................................................................................................................................................................................................ ‹talyan Ulusal Birli¤i’nin Kurulmas› ............................................... Napoleon’un Askeri Yenilgileri . ‹TALYAN VE ALMAN ULUSAL B‹RL‹KLER‹N‹N KURULMASI ............................................................ 18 Brumaire (9 Ekim 1799) Darbesi ....... S›ra Sizde Yan›t Anahtar› .. Belçika’da 1830 ‹htilali................................................... Alman Birli¤i’nin Sa¤lanmas› Yolunda At›lan Ad›mlar ............................................ Kendimizi S›nayal›m ....................................................................................................................................... AVRUPA UYUMU’NUN KURULUfiU ................................................................................... Fransa’da 1830 ‹htilali .............. ‹MPARATOR NAPOLEON’UN DÜfiÜfiÜ..... ‹ngiltere’ye Karfl› K›ta Ablukas› (K›tasal Sistem) ............... ÜN‹TE ... 1848 ‹htilalleri ................................................ Napoleon’un Sonuçsuz Giriflimi ...................................................................... Özet ......................................................... Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar› ...

.................................................................. Emperyalizm Sürecinde Afrika ve Asya’n›n Dönüflümü . ÜN‹TE 133 135 136 137 139 141 141 141 143 145 147 148 148 149 152 155 156 156 158 161 169 169 170 172 173 174 178 179 181 183 184 186 186 192 194 195 196 196 197 Uluslararas› Sistemin Yeniden fiekillendirilmesi (1919-1929). Üçlü ‹tilaf’›n Kurulmas› ..... S›ra Sizde Yan›t Anahtar› ................. 203 .......................................................... 8................................................................................ Özet...... Üçlü ‹ttifak’›n Kurulmas› . Yeni Bir Büyük Güç: ABD ................................................................... ÜN‹TE Birinci Dünya Savafl› (1908-1918).......................................................... Osmanl› ‹mparatorlu¤u’nu Parçalayan Gizli Antlaflmalar .................................................................................................................................................................................................. Balkan Krizi ........................... Yararlan›lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar .......................... BARIfi G‹R‹fi‹MLER‹ VE SAVAfiIN SONA ERMES‹ ....................................................................................................................................................... Amerika K›tas›ndaki Geliflmeler .................. Okuma Parças› ....... Birinci Fas Krizi ...................................................................................................................................................................................................................... 132 AVRUPA’NIN DÖNÜfiÜMÜ VE AVRUPA UYUMU’NUN SONU ................................................ 160 BÜYÜK HESAPLAfiMANIN NEDENLER‹ .................... ‹kinci Fas Krizi..................................... Osmanl› ‹mparatorlu¤u’nun Savaflt›¤› Cepheler ................................................................ EMPERYAL‹ST DALGA VE AVRUPA DIfiI DÜNYA.................... Kendimizi S›nayal›m............................................................................................................................................... Yararlan›lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar ............................................ 7....................................................................................................................................................................................... Afrika............................................................................................................................................................................................................. Japonya ........................................................................ AVRUPA’DA BLOKLAfiMAYA G‹DEN YOL ....................................................................................... Osmanl› ‹mparatorlu¤u’nun Savafla Girmesi .................... Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar› ..................................................................... Rusya’n›n Savafltan Çekilmesi............................................................... 198 PAR‹S BARIfi KONFERANSI VE BARIfi ANTLAfiMALARI ..................................... Avrupa’da Savafl›n Yay›lmas› .............. 200 Bar›fl Antlaflmalar›............................. 199 Milletler Cemiyeti’nin Kurulmas› ............................................................................................................... Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar› ................................................................................................................................................................................................................ Çin ......................................................... Bosna-Hersek Krizi .................................................... SÖMÜRGEC‹L‹K VE EMPERYAL‹ZM........................................................................................................................ ÜN‹TE Küresel Emperyalist Yar›fl .......................................vi ‹çindekiler 6........................................................................ Özet .................. Sömürgecili¤e Karfl› Meydan Okuma: Latin Amerika .................................................................................................................................................................................................. Hindistan... SAVAfiIN BAfiLAMASI VE YAYILMASI...... BÜYÜK HESAPLAfiMADAN ÖNCE KR‹ZLER............................. S›ra Sizde Yan›t Anahtar› ....... ABD’nin Savafla Girmesi ......... Kendimizi S›nayal›m .............

... Almanya Sorunu ................ BARIfiIN UYGULANMASI VE KARfiILAfiILAN SORUNLAR ........... Yararlan›lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar ..............Almanya Yak›nlaflmas› .............. S›ra Sizde Yan›t Anahtar› ............................................................................................................................................................................................. Briand-Kellogg Pakt› ........................................................... Karada Silahs›zlanma ................................................................................................................................................................... Cenevre Protokolü ........................................................................... Silahs›zlanma ve Ortak Güvenlik .......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... Ekonomik ‹flbirli¤i (Avrupa Birli¤i) Giriflimi........................... Neuilly Bar›fl Antlaflmas› ......................................................................... Milliyetler Sorunu ve S›n›rlar .............................. Sovyet Rusya ................... Küçük Antant......... Denizde Silahs›zlanma .............................................................................................................................................. Kendimizi S›nayal›m ...... GÜVENL‹⁄‹ SA⁄LAMA G‹R‹fi‹MLER‹...................... Okuma Parças› ....................................................... Londra Deniz Silahs›zlanmas› Konferans›....................... Hakemlik Genel Senedi .............. Trianon Bar›fl Antlaflmas› ......................................................................... Sevr Bar›fl Antlaflmas›............................................................................................ Milletler Cemiyeti’nin Baflar›s›z Kalmas› ..................‹çindekiler Versailles Bar›fl Antlaflmas› .... 203 204 204 204 205 206 206 208 209 210 211 212 212 213 213 214 215 216 217 217 217 218 219 221 222 223 224 224 vii ............................................................................. Locarno Antlaflmalar›................................................ Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar› ................................................................................................................... 1929 DÜNYA EKONOM‹K KR‹Z‹ VE ULUSLARARASI S‹STEM‹N ZAYIFLAMASI ........................................ Saint Germain Bar›fl Antlaflmas› ....................................................................................................................................................................................... Özet .................................................

Esasen XIX. eski dille Tarih-i Siyasi dersinin ilk andan itibaren müfredatta yer ald›¤›n› görürüz. sosyo-kültürel geliflmelerin çok daha genifl kitlelerin ilgisini çekmesi. ard›ndan da ABD merkezli olarak Uluslararas› ‹liflkiler alan›n›n geliflmesine paralel olarak. Uluslararas› ‹liflkiler Kuramlar›. Özellikle ABD merkezli olarak bir süredir Siyasi Tarih için “uluslararas› iliflkiler tarihi” kavram›n› kullananlar da vard›r. Siyasi Tarih disiplini hakk›ndaki en önemli tart›flma. Siyasi Tarih giderek Uluslararas› ‹liflkiler’in ayr›lmaz parças› haline geldi. yüzy›ldan bugüne Türkiye’de siyasal hayat›n evrimini inceleyen alanlard›r. Kald› ki. Bunlar. iç geliflmelerinin anlat›ld›¤› bilim dal›d›r. tüm dünyada oldu¤u gibi Türkiye’de de uluslararas› iliflkiler e¤itimine olan ilgiyi art›rm›flt›r. bu alan›n›n Tarih’in mi. Do¤rudan uluslararas› iliflkilerle ilgili olmakla birlikte. Ülkemizdeki üniversitelerde yer alan uluslararas› iliflkiler bölümlerinin büyük ço¤unlu¤u müfredatlar›n› yukar›da belirtti¤imiz üçlü sütun yap›s›na oturtmaktad›r. Siyasi Tarih’in yukar›daki örneklerle kar›flt›r›lmas›n›n en önemli sebebi iki anlama birden gelmesindendir. Tarih’in oldu¤u kadar Uluslararas› ‹liflkiler’in de parças› olarak görülmeye baflland›. Siyasi Tarih’in ilk anlam›. Çünkü bir devletin iç durumunu bilme- . iç siyaset tarihi (“histoire politique” –“political history”) say›labilir. Biz ise Mekteb-i Mülkiye’den beri devam eden gelene¤e sad›k kalarak. Birinci Dünya Savafl›’ndan sonra önce Avrupa. Genellikle iki. Kürselleflmeyle birlikte uluslararas› alanda meydana gelen siyasi. Tarih’in bir alt ya da yan dal› oldu¤u kabul edilmekteydi. o tarihlerde henüz Uluslararas› ‹liflkiler disiplini ortaya ç›kmam›flt›. iç geliflmeleri de gözden uzak tutmamak gerekecektir. Bu uygulama.viii Önsöz Önsöz Uluslararas› ‹liflkiler bilimsel disiplini üç ana sütun üzerinde yükselir. Bu yan›yla da Siyasi Tarih. ekonomik. Siyasi Tarih kavram›n› kullanmaya devam etmekteyiz. yüzy›lda kendine has metodolojisiyle geliflmeye bafllad›¤›nda Siyasi Tarih’in. Ço¤u zaman isim benzerli¤inden dolay› Siyaset Tarihi ya da Türk Siyasal Tarihi gibi alanlarla kar›flt›r›ld›¤› olmaktad›r. yoksa Uluslararas› ‹liflkilerin mi bir alt dal› oldu¤u hakk›ndad›r. ilerleyen y›llarda aç›lan uluslararas› iliflkiler bölümlerinde de devam ettirildi. bazen üç dönem okutulan Siyasi Tarih derslerini. Uluslararas› Hukuk ve Siyasi Tarih’tir. Osmanl› ‹mparatorlu¤u’nun bürokrat yetifltirmek için kurdu¤u Mekteb-i Mülkiye’de ve bu kurumun Ankara’ya naklinden sonra ald›¤› ismiyle Siyasal Bilgiler Okulu’nun Siyasi fiubesi’nde (Uluslararas› ‹liflkiler Bölümü) birinci s›n›fta zorunlu Siyasi Tarih okutulmaktayd›. daha sonraki dönemlerde Osmanl› Diplomasi Tarihi ve Türk D›fl Politikas› gibi daha özel nitelikli siyasi tarih dersleri tamamlamaktad›r. Hâlbuki bunlardan birincisi siyaset biliminin geliflimini. Bu yan›yla Siyasi Tarih. Siyasi Tarih baflka konularla kar›flt›r›labilmektedir. Hele Uluslararas› ‹liflkiler kuramc›lar›n›n çal›flmalar›nda s›kl›kla tarihsel olaylara at›f yapmas›. ikincisi ise XIX. Siyasi Tarih. Uluslararas› Hukuk konular›n›n büyük bölümünü devletler aras›nda tarihte meydana gelmifl ihtilaflar›n oluflturmas› gibi sebeplerle. Türkiye’deki uluslararas› iliflkiler e¤itimine bak›ld›¤›nda da. Siyasi Tarih’te a¤›rl›¤› devletlerin d›fl iliflkilerinin tarihine verirken. devletlerin oluflumunun. Uluslararas› ‹liflkiler disiplininin bir parças› olarak Siyasi Tarih ise devletlerin birbirleriyle veya uluslararas› iliflkilerin baflka birimleriyle iliflkilerini inceler. d›fl siyaset tarihi (“histoire diplomatique” – “diplomatic history”) say›labilir.

Ö¤renim hayat›n›z boyunca alaca¤›n›z bir çok derste verilen kavramlar› ve örnekleri daha detayl› biçimde hat›rlamaya gereksinim duydu¤unuzda.Dr. Esra YAKUT ix . Siyasi Tarih kitab›n›z›. Türkiye’de Siyasi Tarih kitaplar›. Zira. M›s›r ve ‹yonya uygarl›klar› Siyasi Tarih’in alan›na girer mi? Bu sorunun cevab› hay›rd›r. Bürokratik ve diplomatik belgelerin düzenli olarak tasnif edildi¤i bir devlet yap›s› en fazla son 500 y›l›n meselesidir. A¤›rl›¤› yine bu d›fl yana vermekle birlikte. Onun için de. Dünyan›n farkl› bölgelerinde meydana gelen geliflmeleri. Siyasi Tarih kitab›n›za yeniden müracaat edeceksiniz. “devletin var oldu¤u ilk günlerden bafllayan bir Siyasi Tarih” mi yazmak gerekir? O zaman Mezopotamya devletleri. iç yönüyle de. 1200’lerde bafllad›¤›n› dikkate ald›k. Uluslararas› ‹liflkiler Kuramlar› ve Uluslararas› Hukuk disiplinlerine tarihsel malzeme sa¤lamaktad›r. biz bu kitab›m›zda a¤›rl›¤› yine 1789 sonras›na vermekle birlikte. Siyasi Tarih de söz konusu iki disiplinden. dünyan›n co¤rafi yönden keflfinin bu dönemde tamamland›¤›n›. yeni teknik bulufllar›n elde edilmesini. Siyasi Tarih araflt›rmalar›nda kullan›lan en önemli kaynaklar devletlerin kendi iç yaz›flmalar› ve en az onun kadar önemli olan devletler aras› yaz›flmalard›r. Yani. genellikle 1789 Frans›z Devrimi’ni bafllang›ç tarihi olarak almak e¤ilimindedir.Önsöz den d›fl siyasetini anlama¤a imkân yoktur. Bu görüfllerin do¤rulu¤u aç›kt›r. uluslararas› siyasal ve ticari iliflkilerin – önceki dönemlerle karfl›laflt›r›lamayacak kadar – bu dönemde artmas›n› ileri sürerek. Ancak.S. Böylece. Siyasi Tarih devletlerin yaln›zca d›fl iliflkilerini anlatan türde bir diplomasi tarihi olmaktan ç›kabilmektedir. daha genifl çerçeveli Uygarl›k Tarihi ile Siyaset Tarihi’nin bir parças› haline gelmektedir. Öte yandan. Kitab›n ortaya ç›kmas›na katk› sa¤layan herkese editörler olarak flükranlar›m›z› sunuyoruz. devletlerin iç durumlar›ndan ve birbirleriyle iliflkilerinden söz etti¤ine göre. Anadolu Üniversitesi’nin haz›rlam›fl oldu¤u Kitap Haz›rlama K›lavuzu’nu kullanarak. sadece bu derste kullanmayacaks›n›z. Buna karfl›l›k. Siyasi Tarih. bir tak›m iç etkenler ile d›fl etkenler birlikte olufltururlar. farkl› devletler aras›ndaki etkileflimleri. Bunlar. ça¤dafl anlam›nda uluslararas› iliflkilerin ilk belirtilerinin M. Ça¤r› ERHAN Yrd. özellikle de Uluslararas› ‹liflkiler disiplininin kuramsal yaklafl›mlar›ndan etkilenmektedir. Siyasi Tarih. arfliv çal›flmas› olmadan Siyasi Tarih yaz›lamaz. 1789’u bir milat olarak kabul ederler. önce Orta Ça¤’dan 1789’a kadarki dönem üzerinde ana çizgileriyle durduk. ça¤dafl bir ders kitab› haz›rlad›k.Dr. Bunu yaparken de. ‹nsanl›k tarihindeki en büyük de¤iflimlerin Frans›z Devrimi’ni takip eden dönem içinde oldu¤unu. Bir devletin d›fl politikas›n›. Editörler Prof. iç geliflmeleri de¤iflik perspektiflerden ele ald›k. Siyasi Tarih.Doç. Siyasi Tarih dersinin tüm ö¤rencilerimiz için ö¤retici ve yeni fikirlerin meydana getirilmesine katk› sa¤lay›c› nitelikte olmas›n› temenni ediyoruz. mümkün oldu¤unca Avrupa merkezli bir tarih anlat›s›ndan kaç›nd›k. Siyasi Tarih’in ne zamandan bafllad›¤› da ayr› bir tart›flma konusudur. daha ziyade Frans›z ekolünden olan yazarlar›n da etkisiyle.

1

S‹YAS‹ TAR‹H-I

Amaçlar›m›z

N
N
N
N

Bu üniteyi tamamlad›ktan sonra;
Önemli Orta Ça¤ geliflmelerinin neler oldu¤unu ve döneme flekil veren etkenleri ifade edebilecek,
Yeni Ça¤ bafllarken Avrupa’n›n ekonomik, sosyal ve siyasal durumunu
aç›klayabilecek,
Co¤rafi kefliflerin Avrupa ve dünya tarihi aç›s›ndan etkilerini tart›flabilecek,
Rönesans ve Reformun Avrupa’ya etkilerini saptayabilecek bilgi ve becerilere
sahip olacaks›n›z.

Anahtar Kavramlar






Orta Ça¤
Kutsal Roma ‹mparatorlu¤u
Feodalizm
Haçl› Seferleri
Kilise
Mezhepler
Co¤rafi Keflifler






Tar›m Devrimi
Rönesans
Reform
Sömürgecilik
Ticaret Devrimi
Güç Dengesi

‹çindekiler

Siyasi Tarih-I

Modern Avrupa’n›n
Do¤uflu

• ORTA ÇA⁄’IN M‹RASI
• YEN‹ ÇA⁄ BAfiLARKEN
AVRUPA’NIN DURUMU
• CO⁄RAF‹ KEfi‹FLER
• RÖNESANS VE REFORM

Modern Avrupa’n›n Do¤uflu
ORTA ÇA⁄IN M‹RASI
Roma ‹mparatorlu¤u’nun 395’te ikiye ayr›lmas›ndan, II. Mehmet’in 1453’te ‹stanbul’u feth ederek Do¤u Roma (Bizans) ‹mparatorlu¤u’na son vermesine kadar geçen dönem Orta Ça¤ olarak adland›r›l›r. Baz› Bat› kaynaklar› Orta Ça¤’›n, Kristof
Kolomb’un 1492’de Amerika k›tas›n› keflfetmesiyle sona erdi¤ini kabul ederler. Bu
dönemin ilk befl yüzy›l› ço¤u kaynakta “karanl›k ça¤lar” olarak isimlendirilir. Son
befl yüzy›l›na ise genellikle “yüksek orta ça¤lar” ad› verilir.
Orta Ça¤, daha sonraki dönemde Avrupa’n›n dünya siyasetinde bir güç merkezi hâline gelmesini sa¤layacak birçok geliflmeye sahne olmufltur. Dolay›s›yla,
modern uluslararas› iliflkilerin bafllang›ç noktas› say›lan Westphalia Düzeni’ni
(‹kinci Ünite) ele almadan önce, Orta Ça¤’›n önemli geliflmeleri üzerinde k›saca
durmakta fayda vard›r.
Bat› Roma’n›n 476’da y›k›lmas›n› takiben Kuzey Afrika ve ‹talya’da kurulan
Vandal ve Ostrogot krall›klar›, VI. yüzy›l›n bafl›nda Do¤u Roma ‹mparatoru Jüstinyen taraf›ndan ortadan kald›r›lm›flt›. ‹spanya’da kurulan Vizigot Krall›¤› ise VIII.
yüzy›lda Cebel-i Tar›k Bo¤az›’n› geçerek Avrupa k›tas›na ç›kan ‹slam ordular› taraf›ndan ortadan kald›r›ld›. Böylece Avrupa’n›n do¤usunda Do¤u Roma ‹mparatorlu¤u nüfuz alan›n› geniflletirken, k›tan›n bat›s›nda Müslümanlar Pirene da¤lar›n›
geçerek bugünkü Fransa topraklar›nda ilerlemeye bafllad›lar.
Bu dönemde günümüzdeki Fransa ve Almanya’n›n güney bölgelerinde Frank
kabileleri küçük alanlarda hâkimiyet kurma mücadelesi vermekteydi. Merovenj ailesinden Clovis, yaklafl›k olarak 500 civar›nda di¤er Frank kabilelerine üstünlük
sa¤lam›fl, H›ristiyanl›¤› seçmek suretiyle Papa’n›n da deste¤ini alm›flt›. Merovenj
döneminde H›ristiyanl›k, Bat› Avrupa’daki putperest (pagan) kabileler aras›nda yay›ld›. Clovis’in ölümünden sonra yönetimi alt›ndaki topraklar, uzun süren taht kavgalar› neticesinde yavafl yavafl parçaland›. Orta Ça¤’›n bu dönemine “karanl›k ça¤lar” ad›n›n verilmesinin en önemli sebebi Frank kabileleri aras›ndaki bu mücadele
esnas›nda ticaretin donma noktas›na gelifli, kentlerin büyük ölçüde yok oluflu, tar›m alanlar›n›n s›n›rlanmas›, okuma yazma oran›n›n neredeyse s›f›r düzeyine düflmesi ve kanunsuzlu¤un her yerde hâkim olufludur. Siyasi bir otoriteden ve düzenden söz etmek imkâns›zd›r.
Avrupa’n›n güneyinde ise 590’da Papal›k taht›na oturan I. Gregory (Büyük Gregory) zaman›nda, Roma’dan intikal edebilen sosyo-kültürel miras H›ristiyanl›k çer-

395’ten 1453’e kadar süren
tarihsel döneme Orta Ça¤
denir.

4

Siyasi Tarih-I

çevesinde yeniden biçimlendirilip Franklar›n yaflad›klar› bölgelere nispetle daha geliflmifl bir uygarl›k düzeyine ulafl›lm›flt›r. I. Gregory bir yandan bir H›ristiyan tarikat› olan Benediktenler vas›tas›yla Avrupa’da dinini yayarken, di¤er yandan da kuzeydeki H›ristiyan Franklarla, di¤er “barbar” kavimlere karfl› ifl birli¤i içine girmifltir.
Yaklafl›k olarak 600’de Hunlar taraf›ndan Bat›’ya do¤ru sürülen Anglo-Sakson kabilelerinin istila etti¤i Britanya’da H›ristiyanl›¤›n yay›lmas› onun zaman›nda olmufltur.
I. Gregory’n›n bafllatt›¤› Franklarla ittifak kurma çabalar›, onun ölümünden sonra meyvesini vermifl, Papa’n›n da deste¤ini alan Heristalli Pepin (Pepen) adl› bir
Merovenj hükümdar›, tüm Franklar› 687’de tek bir yönetim alt›nda birlefltirmeyi baflarm›flt›r. Pepin’in o¤lu Charles Martel (Çekiç fiarl) 732’de Paris’e 150 kilometre
mesafede Puvatya Muharebesi’nde (Tour Savafl›) Müslüman ordular›n› yenilgiye
u¤ratm›fl ve ‹spanya’ya geri çekilmeye zorlam›flt›r. Bu baflar› sonucunda Papa taraf›ndan “H›ristiyanl›¤›n Koruyucusu” olarak kutsanan Charles Martel, tüm Franklar›n siyasi deste¤ini alarak giderek güçlenmifltir. Franklar›n siyasi birli¤inin daha güvenli hâle getirdi¤i Bat› Avrupa’da Benediktenlerin H›ristiyanl›¤› yaymas› kolaylaflm›flt›r. Charles Martel’in o¤lu “K›sa” Pepin 751’de Papa taraf›ndan Franklar›n kutsal kral› ilan edilmifl, bu iltifat›n karfl›l›¤›n› da ‹talya’y› Lombardlardan tamamen temizleyerek Papa’ya ödemifltir. K›sa Pepin’in kral olmas›yla Bat› Avrupa’da Karolenj
Dönemi bafllam›flt›r. Bu tarihten itibaren Roma Kilisesi giderek ‹stanbul merkezli
Do¤u Roma ‹mparatorlu¤u’nun nüfuz alan›ndan uzaklaflmaya ve Franklarla daha
fazla siyasi iliflki içine girmeye bafllam›flt›r. ‹lerleyen yüzy›llarda, Roma ve ‹stanbul
kiliseleri aras›ndaki mücadele daha da derinleflecek, 1054’te iki kilise birbirinden
ayr›larak Katolik ve Ortodoks H›ristiyanl›k hizipleflmesi do¤acakt›r.
768’de Frank taht›na oturan Charlemagne (fiarlman), 814’teki ölümüne kadar
Bat› Avrupa’da yürüttü¤ü baflar›l› siyaset dolay›s›yla “Avrupa’n›n Babas›” (Rex Pater Europae) unvan›n› alm›flt›r. Bir yandan Almanya, Kuzey ‹spanya ve ‹talya’ya
düzenledi¤i baflar›l› askeri seferlerle devletinin s›n›rlar›n› geniflletmifl, di¤er yandan
da H›ristiyanl›¤› -ço¤u zaman k›l›ç zoruyla- yaym›flt›r. Frank topraklar›na getirdi¤i
Benedikten kefliflleri yoluyla halk›n okuma-yazma ö¤renmesini sa¤lam›fl, ayr›ca
Karolenj alfabesini gelifltirerek Latin harflerini tamamen unutulmaktan kurtarm›flt›r.
Roma kent hayat›n›n yok olmas›ndan sonra ilk kez Charlemagne döneminde Avrupa’da okullar yayg›nlaflmaya bafllam›flt›r. Kültürel alandaki bütün bu eylemleri
dolay›s›yla Charlemagne’›n Bat› Avrupa’da erken bir Rönesans bafllatt›¤› de¤erlendirmesi yap›l›r.
Kuflkusuz Charlemagne’› siyasi tarih aç›s›ndan önemli k›lan, 800 y›l›n›n Noel’inde Roma’daki St. Peter Bazilikas›nda Papa’n›n elinden taç giyerek “Kutsal Roma
‹mparatoru” ilan edilmesidir. Avrupa’da “imparator” nam›nda ikinci bir kiflinin varl›¤›na önce karfl› ç›kmas›na ra¤men, Do¤u Roma’n›n da 812’de resmen tan›d›¤›
“Kutsal Roma ‹mparatoru” unvan›, ölümüne kadar Charlemagne taraf›ndan tafl›nm›flt›r. Bununla birlikte Charlemagne’›n ülkesini yönetirken iktidar gücünü “kont”
ad› verilen yerel makamlara devredilmesi esas›na dayanan adem-i merkeziyetçi bir
sistemi benimsemifl olmas›, onun ölümünden sonra Frank Krall›¤›’n›n bölünerek
güç kaybetmesine sebep olmufltur. ‹skandinavya’dan gelen Vikinglerin, Asya’dan
gelen Hunlar›n ve güneyden gelen Müslümanlar›n yo¤un ak›nlar› Frank yöneticilerini etkisizlefltirmifltir. Bununla birlikte, Charlemagne’›n adem-i merkeziyetçi yönetim tarz›, onun ard›ndan yüzy›llar boyunca tüm Avrupa’y› etkileyecek olan feodalizmin do¤ufluna yol açm›flt›r.

5

1. Ünite - Modern Avrupa’n›n Do¤uflu

Harita 1.1
Charlemagne’in
‹mparotorlu¤u
Kaynak: Benjamin
E. Smith (ed.), The
Century Atlas of the
World, Century Co.,
New York, 1900.

Feodalizm ve Tar›m Devrimi
Esasen Çin’de, Japonya’da, Pers ve Do¤u Roma imparatorluklar›nda da rastlanan
feodalizm, toprak sahibi ile onu ekenler aras›ndaki iliflkinin, siyasi anlam kazanm›fl
fleklidir. Hükümdarlar, destek karfl›l›¤›nda baz› topraklar› soylular›n yönetimine
verir, onlar da güvenliklerini sa¤lad›klar› köylüleri bu topraklarda çal›flt›r›rlard›.
Charlemagne Dönemi’nden itibaren Bat› Avrupa’da yayg›nlaflan feodalizm, sadece
bir toprak yönetim biçimi olman›n ötesine geçmifl, siyasal gücün paylafl›lmas›, karfl›l›kl› hak ve yükümlülükler ile yönetimde temsil gibi siyaset bilimi aç›s›ndan son
derece önemli kavramlar›n tarihteki önemli örneklerini sunmufltur.
Karolenj ‹mparatorlu¤u’nun IX. yüzy›l›n sonlar›nda da¤›lmas›ndan sonra, bugünkü Almanya’dan Atlantik k›y›lar›na ulaflan genifl bir alandaki toprak yönetimi
“kont” ad› verilen kifliler taraf›ndan yürütülmeye bafllam›flt›. Kontlar ortalama birkaç yüz hektarl›k tar›m alanlar›n› denetimleri alt›nda tutmakta ve “malikâne” ad›
verilen bölgelerindeki egemenliklerini sa¤lamlaflt›rmak için silahl› adamlar beslemekteydiler. Zamanla kontlar aras›nda daha güçlü olan ve “lord” olarak isimlendirilenler, çevrelerindeki kontlar› kendilerine tabi hale getirdiler. Lorda tabi olan
kontlara “vassal” denildi. Lord (süzeren) ile vassallar aras›nda karfl›l›kl› bir tak›m
hak ve yükümlülükler söz konusuydu. Lord, vassal›n topraklar›n› yönetmesini teminat alt›na al›yor, ölümü hâlinde miras›n›n onun ailesinden birine geçmesini sa¤l›yordu. Savafl durumunda lorda asker sa¤lamak, lordun çocuklar› evlendi¤inde
vergi vermek ve lordun esir düflmesi hâlinde fidyesini ödemek de vassal›n görevleri yükümlülükleri aras›ndayd›. Zamanla büyük lordlar da “dük” olarak an›lmaya
bafllad›lar. Yaflad›klar› evi (flato) surlarla çeviren feodal beyler, tehdit hâlinde köylülerin de s›¤›nabilecekleri yerleflim merkezleri (kale - burg) oluflturdular. ‹lk örnekleri ahflap malzemeyle infla edilen Avrupa’daki ilk kaleler X. yüzy›ldan itibaren
tafl bloklarla yap›lmaya baflland›. Kalelerin giderek daha büyük hâle gelmesiyle
Bat› Avrupa’da kent olarak isimlendirilebilecek yerleflim birimleri uzun bir aradan
sonra tekrar ortaya ç›kt›.

Feodalizm; siyasal gücün
paylafl›lmas›, karfl›l›kl› hak
ve yükümlülükler ve
yönetimde temsil unsurlar›n›
içerir.

atlar›n ve s›¤›rlar›n daha geliflmifl bir teknikle ba¤land›¤› a¤›r saban›n icat edilmesiyle birlikte. baflta veba olmak üzere birçok salg›n hastal›¤a ra¤men. Bat› Roma ‹mparatorlu¤u’nun y›k›lmas›nda da etkili olan ve Avrupa’y› güvenliksiz bir k›ta hâline getiren kuzey kaynakl› istila hareketlerinin. Feodalizmin Bat› Avrupa’da temel yönetim biçimi olarak yayg›nlaflmaya bafllad›¤› dönem. I.6 Siyasi Tarih-I Serf. Tar›msal ürün fazlas›n›n ortaya ç›kmas›.5 milyon kifliye ulaflm›flt›. kendi bölgelerini korumak için paral› askerler tutmaya bafllad›lar. ‹mparator’un Roma Katolik Kilisesi’ni düflmanlar›ndan korudu¤u. topra¤a ba¤l› köle demektir. Otto’nun Kutsal Roma ‹mparatoru ilan edilmesiyle birlikte. “karanl›k ça¤lar” boyunca erimifl. 1000 y›l›na gelindi¤inde Avrupa nüfusu 38. Avrupa’da nüfusun da h›zla artmas›na sahne oldu. bu ürünlerin ticaretini canland›rd›. 650 y›l› civar›nda 18 milyona düflmüfltü. Yüksek Orta Ça¤lar Avrupa X. tar›msal üretimin geliflmesiydi. di¤er yandan da zenginleflmeye bafllayan toprak sahipleri. En az bunlar kadar. Yerleflim alanlar›na yak›n tarlalar›n sürekli bak›m›n›n sa¤lanmas› ihtiyac›. “topra¤a ba¤l› kölelik” olan serfli¤e dönüflmesine yol açt›. Resim 1. Ayn› dönemde yel de¤irmenleri ve su kanallar› da bütün Bat› Avrupa’da yayg›nlaflt›. klasik köleli¤in giderek. Kilise’nin ise ‹mparator’a kutsal bir meflruiyet sa¤lad›¤› bir düzen kurulmufltur. John taraf›ndan 962’de Kutsal Roma ‹mparatoru ilan edilmesi gelir. X. Bu nüfus art›fl›n›n en önemli sebebi. Bir yandan açl›ktan ölümler azald›¤› için nüfus artmaya bafllad›. istiladan kurtard›¤› Papa XII. Bunlar›n bafl›nda Do¤u Frank topraklar›n›n (Almanya) kral› I. Her ne kadar daha önce Charlemagne ayn› unvan› alm›fl olsa da ölümünün ard›ndan krall›¤› da¤›ld›¤› için bu unvan› tafl›yan baflka bir kral olmam›flt›. yüzy›l›n bafl›nda. fiövalyelik (atl› asker) yayg›nlaflt›. 500 y›l›nda 27. ayn› anda iki ürünün ekilebildi¤i ve topra¤›n bir bölümünün de dinlenmeye (nadasa) b›rak›ld›¤› üçlü tarla sisteminin kullan›lmas› da tar›msal verimi art›rd›. topra¤›n daha derinden sürülmesi mümkün oldu.5 milyon olan Avrupa nüfusu. yüzy›ldan itibaren daha sonraki yüzy›llardaki siyasi yap›y› derinden etkileyecek önemli geliflmelere sahne olmufltur. Franklar›n güçlenmesiyle birlikte sona ermesi çiftçilerin daha fazla alanda ürün ekmelerini kolaylaflt›rm›flt›. Otto’nun.1 Orta Ça¤’da Avrupa kentlerinin genel görüntüsü (Brugges kenti) .

yüzy›la kadar ne bir ticaret merkezinden ne de tüccar s›n›f›ndan söz etmek mümkündü. daha sonraki ‹ngiltere krallar› taraf›ndan tan›nm›flt›r. toprak sahipleri (aristokrasi) ve ticaretle u¤raflan kent-soylular (burjuvazi) giderek artan bir flekilde yönetimde söz sahibi olmaya bafllad›lar. Magna Carta’n›n krala s›kl›kla hat›rlat›lmas›na yol açacak. Parlamento’da ayr› kamaralarda temsil edilen. yüzy›l›n sonuna kadar kral ve yönetilenler aras›nda zaman zaman büyük siyasi krizlere de yol açacak yetki mücadelesine sahne olacakt›r. H›ristiyanlaflm›fl Norveçliler olan Normanlar.Modern Avrupa’n›n Do¤uflu Yüksek Orta Ça¤lar. Kendi hukuklar›n› gelifltiren ticaret erbab›. feodal beylerin etkisinden kurtulabildikleri yerlerde. “Konuflulan yer” anlam›ndaki parlamento. Fransa ve ‹ngiltere’de taht›n babadan o¤ula geçti¤i “ulusal” monarflilerin kök salmaya bafllad›¤› bir dönem oldu. Kral ile soylular aras›nda genellikle vergi konusunda ç›kan anlaflmazl›klar. din adamlar› (ruhban). Özellikle ‹ngiltere ve Fransa’da parlamentolar›n krallar karfl›s›ndaki serüveni ileriki dönemde birbirinden derin biçimde ayr›flacakt›r. Di¤er yandan Yüksek Orta Ça¤lar Avrupa’da ticaretin canland›¤› ve kentlerin yeniden kuruldu¤u bir dönem oldu. X. Bu üç s›n›f›n siyasal gücü. Bazen bir piskoposluk merkezi etraf›nda küçük nüfus kümeleri olufluyordu. 1215’te ‹ngiltere Kral› John’un Magna Carta Libertatum (Büyük Özgürlükler Sözleflmesi) adl› belgeyi imzalayarak baz› yetkilerinden feragat etmesiyle sonuçland›. kanunsuz el koyman›n yasakland›¤› Magna Carta. ba¤›ms›z kent devletleri ve cumhuriyetler kurdular. kral›n karar al›rken soylulara dan›flaca¤› ilkesi. Ünite . XII. yarg›s›z ceza verilmesinin. Bir yandan feodalizmin getirdi¤i. 7 Magna Carta Avrupa hukukunun ilk insan haklar› metinlerinden say›l›r. 1792-1814 y›llar› aras› hariç. Kentlerde yaflayan meslek erbab›n›n oluflturduklar› meslek birlikleri olan “lonca”lar da bu dönemde yönetimde etkili hâle gelmifllerdir. Keyfi tutuklaman›n. Takip eden y›llarda. ‹ngiltere ise 1066’da Normandiya Dükü William (Fatih) taraf›ndan istila edildi. Avrupa’n›n her yerinde parlamentolar›n yay›lmas›na yol açt›. di¤er yandan kentlerin geliflmesiyle birlikte yönetimde söz sahibi olmak isteyen yeni kesimlerin ortaya ç›kmas› Yüksek Orta Ça¤lar’da. Roma’n›n y›k›l›fl›n›n ard›ndan. Bat› Avrupa’da kent olarak nitelendirilebilecek bir yerleflim birimi kalmam›flt›. kendilerini “para kayna¤›” olarak gören büyük toprak sahibi lordlarla ciddi bir mücadele içine girdiler. ‹ngiltere krallar› ile büyük toprak sahibi soylular (aristokrasi) ve din adamlar› (ruhban) aras›nda vergi toplamak konusunda ç›kan anlaflmazl›klar. O tarihten. krall›klar›n yönetimine iliflkin konular›n ele al›nd›¤› yer ifllevi görmeye bafllad›. içinde bulunulan ülkeye ve yaflan›lan döneme göre farkl›l›k gösterecektir. 987’de Hugh Capet “Franklar›n Kral›” ilan edildi. 1848’e kadar Fransa’y› Hugh Capet’in soyundan gelen krallar yönetecektir. yine de ‹ngiltere XVII. soylular ve din adamlar› karfl›s›nda s›n›rland›rmas›na yol açt›.1. yüzy›la gelindi¤inde ise tüm Avrupa’da ticaret merkezleri olarak ifllev gören yeni kentler ortaya ç›kmaya bafllad›. . Bunlar›n bafl›nda Alman kentlerinin oluflturdu¤u ve XII-XIII. ticareti engelleyen haydutluk ve korsanl›¤a karfl› birlikler de kuruldu. Bu kentlere yerleflen ve zenginleflen ticaret u¤raflanlar›. Bu belge kral›n sonsuz yetkilerinin. k›ta Avrupas›ndaki feodalizm uygulamas›n› Britanya’da yerlefltirdiler. Zaman zaman kentler aras›nda. Avrupa hukukunun ilk insan haklar› metinlerinden say›l›r. birkaç istisna hariç. yüzy›llarda Balt›k ve Kuzey Denizi’ndeki ticareti tamamen egemenlikleri alt›na alan Hansa Birli¤i gelir. Feodalizm flartlar›nda sadece özgür insanlar›n (serf olmayan) yararland›¤› bu haklar.

Ard›ndan yap›lan seferlerde de Kudüs’ü ele geçiremeyen Haçl›lara ait son askeri kal›nt›lar›n 1291’de Müslümanlar taraf›ndan yok edilmesiyle. 2011) roman›n› okuyarak dönemin H›ristiyanl›k düflüncesine iliflkin kapsaml› bir bilgi edinebilirsiniz. Do¤u Roma’n›n baflkentini ya¤malamay› tercih ettiler. Yüz Y›l S‹ZDE K ‹ T adland›r›l›r. Selçuklu Türklerinin 1015’ten itibaren Anadolu içlerine ak›nlar yapmaya bafllamas› ve Türk afliretlerinin kitleler hâlinde Bat›’ya do¤ru hareketi Do¤u Roma ile gerginliklerin ortaya ç›kmas›na sebep olmufltu. 1099’da Kudüs’ü ele geçirmeyi baflard›lar. Kudüs’ü tekrar ele geçirmek için yap›lan Haçl› seferleri baflar›s›zl›kla sonuçland›. Haçl› seferleri de son bulmufl oldu. Haçl› seferleri s›ras›nda Do¤u Roma ve ‹slam uygarl›klar›yla tan›flan Bat› Avrupa’ya maddi zenginliklerin yan› s›ra. flövalyelerden oluflan baz› H›ristiyan tarikatlar›. seferler sona erdikten sonra Bat› Avrupa hükümdarlar› hatta Kilise’yle siyasi müD Ü fi Ü N E L ‹ M cadeleye girifltiler. 1204’te düzenlenen IV. Asl›nda Fransa Kral›’n›n bir vassal› konumunda kral olmas›n› takiben. di¤er yandan da seferleri kendi ç›karlar›na uygun görmeyen baz› hükümdarlar›n papalarla çat›flmaya girmelerine yol açt›. 1071’de Selçuklu Sultan› Alparslan’›n Malazgirt Savafl›’nda ‹mparator Romen Diogenes (Diyojen) komutas›ndaki Do¤u Roma ordusunu yenmesi. Bu sebeple. 1187’de Selahaddin Eyyubi önderli¤indeki ‹slam ordusu Kudüs’ü Haçl›lardan geri almay› baflard›. Son olarak Haçl› seferleri s›ras›nda flövalyelik bir meslek hâline geldi. Bafllang›çta Türklerin karfl› koymas› karfl›s›nda Anadolu’dan geçemeyen Haçl› ordular›. Bununla birlikte. N N SIRA S O S‹ZDE R U YEN‹ ÇA⁄ BAfiLARKEN AVRUPA’NIN DURUMU D‹KKAT AMAÇLARIMIZ SIRA S‹ZDE K ‹ T A P AMAÇLARIMIZ TELEV‹ZYON K ‹ T A P D‹KKAT AMAÇLARIMIZ Yüz Y›l Savafllar› N N ‹ngiltere veSIRA Fransa krall›klar› aras›nda 1337’den 1453 kadar süren savafllar. A P Savafllar› olarak Bu uzun krizin kökenlerini 1066’da Normandiya Dükü William’›n Hastings Savafl›’nda ‹ngiltere Kral› II. Haçl› Seferleri s›SIRA S‹ZDE ras›nda ekonomik güçlerini art›ran. Filistin’e gitmek yerine. Haçl› Seferi s›ras›nda ‹stanbul’u ele geçiren Latinler. ‹stanbul. bu bölgelerin kültürel ve bilimsel düzeyinin aktar›lmas› da söz konusu oldu. bir yandan papalar›n Avrupa hükümdarlar› üzerindeki siyasi gücünün artmas›na yol açarken. 1154’te ‹ngilK ‹ T A P ‹NTERNET ‹NTERNET TELEV‹ZYON TELEV‹ZYON . Avrupal›lar›n ‹slam dünyas›yla ‹spanya d›fl›nda da çat›flmas›na sahne oldu. Bat› Avrupa’da feodal lordlar istihdam ettikleri flövalyeler yoluyla topraklar›n›n ve kendilerinin güvenliklerini sa¤lamaya çal›flt›lar.8 Siyasi Tarih-I Haçl› Seferleri Yüksek Orta Ça¤lar. Harold’u yenerek ‹ngiltere tahAMAÇLARIMIZ t›na oturmas›na kadar götürmek mümkündür. Rönesans’›n bafllang›c›nda Haçl› seferleriyle Do¤u’dan aktar›lan de¤erlerin yads›namaz biçimde etkili oldu¤u de¤erlendirmesi yap›labilir. Urban 1095’te söz konusu topraklar›n ele geçirilmesi için “kutsal savafl” ça¤r›s›nda bulundu. kendileri için kutsal say›lan Filistin topraklar›na hacca gitmelerinin zorlaflmas› üzerine Papa II. Haçl› seferleri. Türklerin Anadolu’daki hâkimiyet alan›n› geniflletti. Bu olay Katolikler ve Ortodokslar aras›nda yüzy›llarca devam edecek bir güven bunal›m›n›n da bafllang›ç noktas›n› oluflturdu. SIRA S‹ZDE D Ü fi Ü N E L ‹ M SIRA S O RS‹ZDE U DDÜ‹fiKÜKNAE LT ‹ M S OS‹ZDE R U SIRA 1 FeodalizminSIRA SAvrupa O RS‹ZDE U uygarl›¤›n›n geliflimindeki önemli etkileri nelerdir? Orta Ça¤ dünyas›n› bir flekilde yans›tan ve sinemaya da uyarlanan Umberto DDÜ ‹fiKÜ KN AE LT‹mükemmel M Eco’nun “Gülün Ad›” (Can Yay›nlar›. ‹ngiltere krallar› Fransa’ya tabi T E L Eolan V ‹ Z Y William’›n ON olmay› reddetmeye bafllam›fllar ve daha ba¤›ms›z hareket etmifllerdir. H›ristiyanlar›n.

Ünite . Yüz Y›l Savafllar›’n›n son evresinde Frans›zlar ad›na zaferler kazanan fakat ‹ngilizler taraf›ndan ele geçirilerek bir engizisyon mahkemesinde yak›larak ölüme mahkum edilen Jeanne d’Arc (Jan Dark) bu savafllar›n en ünlü isimlerinden biridir. ‹ngiltere’de Parlamento. Do¤u’da Osmanl› ‹mparatorlu¤u’nun klasik dönemine girdi¤i ve Do¤u’daki “Müslümanlar›n” Avrupa’daki tüm devletler için endifle kayna¤› oldu¤u bir dönemde. 1485’te Tudor ailesinden VII. yüzy›l boyunca Anadolu’da ve Balkanlar’da sürekli geniflleyerek Do¤u Roma ‹mparatorlu¤u için büyük bir tehdit haline gelmiflti. Savafl sonunda Calais d›fl›ndaki k›ta topraklar›n›n tamam›n› kaybeden ‹ngilizler. Mehmet’in ‹stanbul’u (Konstantinapolis) feth etmesiyle Do¤u Roma ‹mparatorlu¤u sona erdi. 1453’te II. ‹spanya’n›n güneyindeki Granada kenti etraf›nda hüküm süren Granada Emirli¤i’ne (Beni Ahmer Devleti) dönüflmüfl- Reconqista. Ayn› zamanda. ulusal bir monarfliye dönüflme süreci bafllam›flt›r. askeri birimlerin ve taktiklerinin kullan›ld›¤› bir dönem olmufltur. . Henry’nin kral olmas›yla nispi bir istikrara kavuflabilecektir. muharebe alan›nda yeni silahlar›n. yüzy›l›n son çeyre¤inden itibaren Avrupa k›tas›nda Kutsal Roma ‹mparatorlu¤u ile bir nüfuz mücadelesine giriflecektir. XIII. Britanya Adas›’na s›k›flm›flt›r.9 1. her iki ülkede de meclislerin önemini giderek art›rm›flt›r. Fatih Sultan Mehmet unvanlar›n›n aras›na Kayzer-i Rum (Roma Sezar›) unvan›n› da ekleyerek Osmanl› Devleti’ni bir imparatorlu¤a dönüfltürdü. ‹spanyolca “Yeniden Fetih” demektir. Yüz Y›l Savafllar›ndan hemen sonra Plantagenet Hanedan›’n›n iki ayr› dal› olan York ve Lancester aileleri aras›nda bafllayan Güller Savafl›’na sahne olan ‹ngiltere. aristokrasi. Bunlardan Osmanl› Beyli¤i XIV.Modern Avrupa’n›n Do¤uflu tere taht›n› ele geçiren Plantagenet Hanedan› s›ras›nda. ‹spanyolca “reconquista” olarak isimlendirilen ‹berik Yar›madas›n›n Müslümanlardan geri al›nmas› süreci asl›nda Franklar›n 801’de Barcelona’y› ele geçirmeleriyle bafllam›flt›. Di¤er taraftan Yüz Y›l Savafllar›. 1249’da Las Navas de Tolosa Savafl›’nda Müslümanlar› yenilgiye u¤ratan III. ‹ngiltere ile Fransa’n›n birbirleriyle uzun sürecek savafllar›n› da bafllatt›. feodalizm dönemi savafl biçiminin sona erdi¤i. Alfonso Portekiz’de yeniden bir H›ristiyan krall›¤› kurmay› baflard›. k›tan›n en bat›s›ndaki Müslümanlar ise buradaki mevcudiyetlerini kaybetmekteydiler. ‹ngiltere ayn› zamanda Normandiya’y› da yönetmeye bafllam›fl ve sözde tabi oldu¤u Fransa’dan daha fazla topra¤a hükmeder hâle gelmiflti. 1085’te Kastilya Krall›¤› Toledo’yu ele geçirdi. XIV. 1402’de Timur karfl›s›nda yenilgiye u¤rayarak 11 y›l sürecek bir fetret (kaos) dönemi yaflad›larsa da toparlanmay› baflarm›fllar ve genifllemeye devam etmifllerdi. Savafllar s›ras›nda Fransa’n›n feodal bir monarfliden. Yüzy›l›n bafl›nda Fransa taht›na kimin oturaca¤›na iliflkin bir veraset anlaflmazl›¤›n›n yaflanmas›. yüzy›l›n sonunda Endülüs Emevi Devleti. Taraflar›n zaman zaman Hollandal› ve Alman soylular›n›n da deste¤ini ald›¤› fas›lal› savafllar 1453’te Fransa’n›n kesin üstünlü¤üyle sona erdi. ‹spanya’n›n Birli¤ini Sa¤lamas› Anadolu’nun Mo¤ol istilalar›yla kavruldu¤u XIII. XV. bu topraklarda her biri egemen birim olan beyliklerin ortaya ç›kmas›na yol açm›flt›. yüzy›lda Selçuklular›n güçlerini yitirmesi. topraklar›n›n büyük bölümünü kaybetmifl. Savafltan monarflisini güçlendirerek ve hazinesini zenginlefltirerek ç›kan Fransa ise. savafllar s›ras›nda ekonomik s›k›nt› yaflayan ‹ngiltere ve Fransa krallar›n›n s›k s›k yeni vergiler toplamak zorunda kal›fllar›. fiövalyelerden oluflan a¤›r süvari birlikleri bu savafllarda Avrupa ordular›ndaki önemlerini yitirmifllerdir. ruhban ve burjuvaziye dayal› klasik yap›s›na kavuflmufltur. Fransa’da ise Genel Meclis (Etats Generaux) savafllar s›ras›nda. Balkanlarda S›rp ve Bulgar krall›klar›n› kendisine ba¤layan Osmanl›lar.

Navaro. tüm ‹spanya’n›n Katoliklefltirilmesi için Müslümanlara ve Yahudilere karfl› etkili bir politika yürütmeye bafllad›lar. 2006) okuman›z› öneririz. Bayezid’in gönderdi¤i gemilerle Osmanl› SIRA S‹ZDEtopraklar›na getirilerek. SixSIRA S‹ZDE tus’un emriyle 1478’de Kastilya’da kurulan Engizisyon mahkemesinde yarg›lanarak ço¤unlukla yak›lmak suretiyle idama mahkûm edildiler. Kastilya ve Aragon krall›klar›n›n bir yandan birbirleriyle. Di¤er ‹spanyol krall›klar›na ve Portekiz’e karfl› üstünlük sa¤layan Kastilya Kraliçesi ‹sabella ile Aragon Kral› Ferdinand’›n 1469’da evlenmeleriyle bu iki krall›¤›n gücü birlefltirildi. TERNET SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ N N S O R U TELEV‹ZYON D‹KKAT ‹NTERNET SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P K ‹ T A P TELEV‹ZYON TELEV‹ZYON ‹NTERNET ‹NTERNET . Ankara. Dinlerini de¤ifltirmeye zorlanan Müslümanlar ve Yahudilerden. Söz konusu olan “‹spanyolluk” de¤il. “Katoliklik” temelinde bir birliktelikti. KD Ü‹ fiTÜ NAE LP‹ M S O R U T E L E V Resim ‹ Z Y O N 1. yüzy›l sonuna kadar sürdü. di¤er yandan da Granada Emirli¤i’yle mücadelesi XV. 10 y›l süren savafltan sonra 1492’deDGranada’n›n anahtarlar›n›n Emir XII. daha çok ticaret ve liman kentlerine yerlefltirildiler.2 ‹spanya’daki son D‹KKAT Müslüman kalesi Granada’n›n teslim ‹ Noluflu. Katolikli¤i seçmifl olmalar›na ra¤men. Ülkeden ayr›lan Yahudilerin bir bölümü Sultan II. SIRA S‹ZDE D Ü fi Ü N E L ‹ M S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ SIRA S‹ZDE N N 2 AMAÇLARIMIZ Yüz Y›l Savafllar›’n›n Sonuçlar› Nelerdir? SIRA S‹ZDE ‹lk ça¤lardan KD Ügünümüze ‹fi ÜT N AE L ‹PM Avrupa’n›n kapsaml› bir tarihi için. Geriye kalan Müslümanlar›n Kuzey Afrika’ya geçmelerine izin verildi. Muhammed taraf›ndan Kastilyal›Ü fi Ü N E L ‹ M lara teslim edilmesiyle Endülüs Emevi Devleti tamamen ortadan kalkt›. ‹ki hükümdar.10 Siyasi Tarih-I tü. eski inançlar›n› gizlice devam ettirilenler. Papa IV. ‹berik yar›madas›nda kurulan Leon. Norman Davies’in “Avrupa Tarihi” adl› kitab›n› (‹mge Yay›nlar›. S O R U Granada’n›n düflmesinden üç ay sonra 31 Mart 1492’de ‹sabella ve Ferdinand taraf›ndan yay›nlanan Kovma Ferman› (Elhamra Kararnamesi) ile ‹spanya’daki tüm ‹ K K Aay T içinde ya Katolikli¤i kabul etmeleri ya da ülkeyi terk etmeleri YahudilerinDdört istendi.

Bat› Avrupa devletlerinin XV.Ö. yüzy›ldan itibaren yapt›¤› co¤rafi kefliflerin.learnnc. yeni ticaret yollar› bulunmas›na hizmet etmekle birlikte. Bütün bu ilk dönem co¤rafi keflifleri. hiçbiri bu keflifleri yapanlar›n deniz afl›r› sömürge imparatorluklar› kurmalar›na yol açmam›flt›r. ‹spanya. Ünite . Yangtze ve Han nehirleri boyunca ilerleyen seyyahlar. ‹ran ve Orta Do¤u içlerine kadar gitmifllerdir.jpg CO⁄RAF‹ KEfi‹FLER Kaflifler ve Keflifler Osmanl› ‹mparatorlu¤u’nun XIV. V.11 1. Portekiz. M. kitaplar ve haritalar haz›rlam›fllard›r. Asya ve Afrika (Libya) k›talar›n›n isimleri ilk olarak Yunanl›lar taraf›ndan verilmifltir.Modern Avrupa’n›n Do¤uflu Harita 1. Etiyopya ve Britanya adalar› gibi çok uzak bölgelere de seyahat ettikleri bilinmektedir. Maveraünnehir’den Bat› Afrika’ya kadar genifl bir alanda co¤rafi keflifler yapm›fl. yüzy›l ortalar›ndan bafllayarak “eski k›ta”n›n ötesindeki yeni topraklar› keflfetmeleri için kullan›lsa da asl›nda dünya tarihindeki ilk co¤rafi keflifler M. Hollanda ve ‹ngiltere gibi Bat› Avrupa devletlerinin dünyan›n yönetiminde söz sahibi olmalar›na ve dönemsel olarak birbiri ard›na baflat (hâkim) güç olmala- . dünyan›n farkl› bölgelerinin ve kültürlerinin tan›nmas›na.Ö. Bu dönemde co¤rafi keflifler. yüzy›ldan itibaren ‹spanya’dan Hint Okyanusu’na. Özellikle Osmanl›lar›n 1453’te ‹stanbul’u fethinden sonra Avrupal› gemicilerin bu yöndeki çabalar› h›z kazand›. öncekilerden temel fark› budur. ve IV. II. Bu dönemde tüm Akdeniz dünyas›n›n ve Kuzey Afrika’n›n haritalarda yer ald›¤› hatta ilk dönem kâfliflerinin Sierra Leone. Yüzy›llarda Yunanl› ve Fenikeli kâflifler taraf›ndan gerçeklefltirilmifltir.2 XV. yüzy›lda ‹berik Yar›madas›n›n siyasi durumu. Kaynak: http://www. Ayn› dönemde Çin’de de Sar› Nehir. yüzy›ldan itibaren Çin ve Hindistan’a uzanan ‹pek ve Baharat yollar›n› denetimi alt›na almas›. Hindistan. yüzy›ldan itibaren Orta Asya. Müslüman co¤rafyac›lar ise VII. Her ne kadar “co¤rafi keflifler” tabiri genellikle Bat› Avrupal›lar›n XV. Fransa. Yine Avrupa. org/lp/media/uploa ds/2007/09/1492sp ain. Avrupal›lar›n kendileri için çok kârl› olan bu pazarlara ulaflabilmek için farkl› yollar aramaya bafllamalar›na sebep oldu.

Portekizlilerin elinde bulunan tüm Bat› Afrika sahillerini takiben Ümit Burnu’nu dolaflarak Hindistan’a varmak yerine. 1498’de deniz yoluyla Hindistan’a ulaflan ilk Avrupal› oldu. Avrupa ekonomisi ve siyaseti yavafl yavafl k›ta s›n›rlar›n›n ötesine geçerek evrenselleflmifltir. co¤rafi kefliflerle birlikte “Birinci Küreselleflme”nin yaflanmaya bafllad›¤› de¤erlendirmesi gayet yerindedir. Azor adalar›n›n bat›s›ndaki tüm topraklar›n ‹spanya’ya ait oldu¤un ilan etmesi. Alfonso döneminde de Bat› Afrika’daki kefliflerin devam etmesiyle. dünyan›n baflka bölgelerine s›çramas› sonucunu da beraberinde getirmifltir. bu devletler aras›nda Avrupa’da var olan güç mücadelesinin. Ümit Burnu’nun keflfi ayn› zamanda. Portekiz’in kendi kazan›mlar›n› korumak için çabalar›n› art›rmas›na sebep olmufltur. aralar›ndaki s›n›r›n di¤er hatt›n› belirlemifllerdir. Henry’nin ölümünden sonra V. Ayn› dönemde Bat› Afrika’daki madenlerden ç›kar›lan alt›n da Portekiz’e tafl›nm›flt›r. Bu çabalar sonucunda. Bu seyahatin ard›ndan Portekizliler süratle Do¤u Afrika. bafllang›ç noktas›na geri dönülece¤i fleklinde bir teori denizciler aras›nda ra¤bet görmeye bafllam›flt›. 1488’de ise Bartolomeu Diaz Ümit Burnu’nu dolaflarak Hint Okyanusu’na varm›fl. daha k›sa bir rota peflinde koflan Cenevizli denizci Kristof Kolomb’un 1492’de ‹spanya ad›na Amerika’y› keflfetmesi Avrupa tarihinin en önemli dönüm noktalar›ndan biridir. Vasco de Gama 1497’de Do¤u Afrika k›y›lar›n› dolaflt›ktan sonra. 1430’da. k⤛t üzerinde de olsa. 1529’daki Zaragoza Antlaflmas›’yla da iki devlet. Kolomb’un ulaflt›¤› topraklar›n yeni bir k›ta oldu¤unu ilk kez 1504’te yazd›¤› “Yeni Dünya” (Mundus Novus) adl› kitab›nda Amerigo Vespucci adl› bir baflka ‹talyan denizci dile getirmifltir. bugün de hâlâ Portekiz’in elinde bulunan Azor adalar›n› sömürgelefltiren Portekizliler. yüzy›lda Portekiz’in K›z›ldeniz ve Basra Körfezi’ndeki fa- . Yüksek Orta Ça¤lar›n son y›llar›nda Bat› Avrupa kaynakl› ilk co¤rafi keflifler Portekiz taraf›ndan yap›lm›flt›r. Hindistan’a ulaflt›klar›n› zanneden ‹spanyollar›n Amerikan yerlilerine Hintli anlam›na gelen “‹ndio” ad›n› vermeleri. Cape Verde adas›n›n 2000 km bat›s›ndan geçen bir meridyenin bat›s›nda kalan tüm topraklar ‹spanya’ya. Böylece.12 Siyasi Tarih-I r›na yol açacak büyük ticaret imparatorluklar› kurmalar›na imkân vermifltir. dünyan›n Katolik Kilisesi’nin dogmalar›nda yer ald›¤› gibi “düz” de¤il. Elbette deniz afl›r› sömürgeler peflinde koflacak olan di¤er Avrupa devletleri için bu “sözde s›n›r›n” fazlaca bir önem tafl›d›¤› söylenemez. do¤usundaki tüm topraklar ise Portekiz’e b›rak›lm›flt›r. Arap Denizi k›y›lar› ve Hindistan’da sömürge limanlar› kurmaya girifltiler. “yuvarlak” oldu¤u. Üstelik ‹spanya do¤umlu Papa VI. bugün hâlâ devam eden bir garabeti do¤urmufltur. 1440’lardan itibaren Afrika’dan Avrupa’ya çal›flt›rmak üzere zenci köle tafl›maya bafllad›lar. söz konusu olmufltur. dünya tarihinde ilk kez tüm kürenin iki devlet aras›nda “taksim edilmesi”. Kuflkusuz söz konusu keflifler. dolay›s›yla sürekli ayn› yöne gidilmek suretiyle. Osmanl› topraklar›ndan geçmeden Hindistan’a ve Çin’e ulafl›labilece¤ini Avrupal›lara göstermifl olmas› aç›s›ndan önemlidir. Ayn› y›llarda. XVI. Bu sebeple. Portekiz Kral› “Denizci” Henry’in mali destek sa¤lad›¤› denizciler Bat› Afrika sahillerini dolaflarak bugünkü Senegal ve Cape Verde’ye kadar ulaflt›lar. yüzy›ldan itibaren. ‹spanya ile Portekiz aras›nda 1494’te imzalanan Tordesillas Antlaflmas›’yla. Batlamyus’un ileri sürdü¤ü “Hint Okyanusu’nun asl›nda karalarla çevrili bir göl oldu¤u” inanc›n› y›km›flt›r. ‹spanya’n›n yeni topraklar peflinde oluflu Portekizlileri endiflelendirmifltir. Günümüzde de ‹ngilizce baflta olmak üzere bir çok dilde Amerikan yerlileri için “Hintli” tabiri kullan›lmaktad›r. Portekizliler Ümit Burnu’nun keflfinden sonra Do¤u’ya do¤ru ilerlemelerini sürdürdüler. XV. Gine ve Alt›n Sahili Portekizlilerin eline geçti. Alexander’in 1493’te.

yüzy›lda Vikingler oldu¤unu ortaya ç›karm›flt›r. 1518’de 25 milyon olan Meksika’daki yerli nüfusu. Portekiz ve ‹spanya donanmalar›n›n sahip oldu¤u üstün atefl gücüdür. bir süre sonra da kendili¤inden sona ermifltir. denizlerde Cebel-i Tar›k’la (Akdeniz’i Atlas Okyanusu’na ba¤layan bo¤az) Bab-ül Mendep (K›z›ldeniz’i Hint Okyanusu’na ba¤layan bo¤az) bo¤azlar› aras›na s›k›flmas›n›n sebebi. atlar›. sa¤ kalabilen yerlilerin dinlerini de zorla de¤ifltirmifllerdir. ba¤›fl›k olmad›klar› çiçek. Yeni Fransa ad› verilen topraklarda kürk ticaretine bafllayan Frans›zlar. öldürmek için e¤itilmifl köpekleri ve en önemlisi ateflli silahlar› vard›. 1642’de Montreal’i kurudular. dünyan›n yuvarlak oldu¤unu kesin kez ispat ettiler. 1623’te 700 bine düflmüfltü. Yine de. k›zam›k. Araflt›rmalara göre. Bunu takiben ‹spanyol “Fatihler” Güney Amerika uygarl›klar›n› yok ettiler. T›pk› Güney Amerika’daki gibi Kuzey Amerika’daki yeni istila dalgas› ise son derece kal›c› sonuçlar do¤urdu. 1519-1521 y›llar› aras›nda Meksika’ya askeri bir sefer düzenleyen Hernando Cortez.13 1. ‹stilac›lar karfl›s›nda neredeyse ç›plak biçimde direnmeye çal›flan Aztek ve ‹nka savaflç›lar›n›n hiçbir flans› yoktu. 1519-1522 y›llar› aras›nda Ferdinand Magellan önderli¤indeki Portekizli denizciler dünyan›n etraf›nda ilk kez bir tam tur atarak. Yine de Amerikan yerlilerinin Avrupal›lar karfl›s›nda ola¤anüstü kay›plar vermesinin en büyük sebebi. 1513’te ‹spanyol Vasco Nunez de Balboa Panama K›sta¤›’n› geçerek Pasifik okyanusuna ulaflt›. difteri. di¤er yandan da “Yeni Dünya”n›n sömürgelefltirilmesi ve bu topraklar›n zenginliklerinin Avrupa’ya tafl›nmas› için büyük yar›fl devam ediyordu. . befl y›l içinde ‹nka ‹mparatorlu¤u’nu tamamen ortadan kald›rd›. bu sistematik politikan›n bir sonucudur. Bununla birlikte Viking ak›nlar› kal›c› olmam›fl. Ünite . bu alandaki hakimiyetini de XVI. Amerika k›tas›nda ilerleyen ‹spanyol komutanlara “fatihler” (conquistadores) denilmekteydi. Cartier’in 1541’de kurdu¤u ilk Frans›z kolonisi Quebec’te bugün hâlâ Frans›zca konuflulmaktad›r. Bu yolculuk s›ras›nda hayat›n› kaybetmifl olmas›na ra¤men Magellan. Fransa da “Yeni Dünya”da sömürge elde etme yar›fl›na kat›lm›flt›r. yüzy›l bafl›ndan itibaren kaybetmifl. 1585’ten itibaren önce ‹ngilizler. Yüzy›lda yap›lan arkeolojik kaz›lar bu bölgeye gelen ilk Avrupal›lar›n X. z›rhlar›. k›taya getirdikleri Katolik misyonerler yoluyla. hastal›klardan ölümlerin yan› s›ra ‹spanyol “fatihlerin” giriflti¤i katliamlar›n milyonlarca insan›n ölümüne yol açt›¤› da kabul edilmektedir. k›ta nüfusun %95 azalm›flt›. 1534’te Jacques Cartier’nin Kuzey Amerika’da bugünkü Kanada sahillerine ç›kmas›yla. ard›ndan da Hollandal›lar Kuzey Amerika’da ticaret kolonileri oluflturdular. ‹spanyollar›n çelikten k›l›çlar›. grip gibi hastal›klard›r. Nitekim 1538’de Haçl› Donanmas›’na karfl› Preveze’de kazand›¤› deniz zaferinden sonra yaklafl›k 30 y›l boyunca Akdeniz’de hâkim olan Osmanl› ‹mparatorlu¤u. tifüs. Kanuni Sultan Süleyman döneminde dünyan›n en güçlü kara ordusuna sahip Osmanl› ‹mparatorlu¤u’nun. 1531’de Peru’ya giden Francisco Pizzaro. ‹spanyollar›n Amerika’y› istilaya bafllamas›ndan 130 y›l sonra. Kanada’n›n bat› k›y›lar›nda XX. XVI. dünyan›n en önde gelen kâflifleri aras›nda yer ald›. Aztek ‹mparatorlu¤u’nu yok etti.Modern Avrupa’n›n Do¤uflu aliyetleri Osmanl› donanmas›yla Portekizlileri karfl› karfl›ya getirecek. Günümüzde Güney Amerika k›tas›ndaki halklar›n çok büyük bir bölümünün Katolik oluflu ve Portekizlerce sömürgelefltirilen Brezilya d›fl›nda tüm bölge devletlerinin resmi dilinin ‹spanyolca oluflu. Güney Amerika’n›n alt›n ve gümüfl madenlerini ya¤malayan ‹spanyollar. ‹lk ‹ngiliz kal›c› yerleflimi ise 1607’de Jamestown ad›yla kuruldu. k›talararas› deniz ticaret yollar›n› kontrol eden bir baflat güce dönüflememifltir. Osmanl› donanmas› rakibi karfl›s›nda gerileyecektir. yüzy›l›n bafl›nda bir yandan dünyan›n farkl› bölgelerine ulaflmak için çok say›da sefer düzenlenirken.

. yüzy›ldan itibaren su yüzüne ç›kmaya bafllad›. Daha çok ç›kar elde etmek için yürütülen bu rekabet. Bu yönüyle co¤rafi kefliflerin bilimsel alana oldu¤u kadar. Bu üç devletin dünyan›n çeflitli bölgelerindeki ticaretten yararlanmak için kurduklar› flirketler (kumpanyalar). Yeni keflfedilen topraklardan Avrupa’ya akan zenginlik XVI. Bu imparatorluklar aras›ndaki rekabet XX. Fransa ve ‹ngiltere bayra¤› tafl›yan gemiler XVII. Prang. ister istemez. Benzer flekilde.14 Siyasi Tarih-I ‹ngilizler bugünkü ABD’nin Do¤u k›y›lar›nda ve Kanada’da ilerleyerek yeni koloniler kurudular. Hollanda. yeni kültürleri. ‹spanya ve Portekiz’in kurmufl olduklar› tekelleri ortadan kald›rd›. Yeni ulafl›m yollar›n›n keflfi uluslararas› ticarete okyanuslar-ötesi boyutlar kat›yor. ‹leriki dönemde iktisadi liberalizm olarak adland›r›lacak modelin ilk iflaretleri XVI. afla¤›da ele al›nacak olan Rönesans’›n geliflmesine de katk› yapt›¤› söylenebilir. yüzy›l›n bafl›ndan itibaren Avrupa’da büyük bir iktisadi de¤iflimi de ortaya ç›kard›. zenginliklerini ola¤anüstü biçimde art›ran ticaret burjuvazisi.3 Kristof Kolomb’un 1492’de San Salvador adas›na el koyuflunu gösteren bir tablo. hem ticaretin daha serbest hale gelmesi hem de kendilerinin ülkelerinin yönetiminde daha çok söze sahip olmalar› için çaba gösteriyordu. yüzy›l boyunca Karayiblerden Endonezya’ya kadar bilinen dünyada bayrak göstermeye bafllad›lar. Henüz bir Avrupa devleti taraf›ndan ele geçirilmemifl topraklar› elde etmek için büyük bir rekabet bafllad›. bu kitab›n konular› aras›nda yer alan birçok savafl›n da sebepleri aras›nda yer alacakt›r. Kaynak: L. 1873. Bu sebeple. yüzy›la kadar siyasi tarihin bafll›ca konusunu oluflturacakt›r. co¤rafi kefliflerin ard›ndan Avrupa’da bir “Ticaret Devrimi” yafland›¤› söylenebilir. Resim 1. Reform sürecini de h›zland›rd›. Katolik Kilisesi’nin dünyaya iliflkin pek çok dogmas›n›n yanl›fl oldu¤unun ortaya ç›kmas›. Co¤rafi Kefliflerin Sonuçlar› ve Ticaret Devrimi Co¤rafi kefliflerin sonuçlar›n›n bafl›nda Avrupa devletlerinin deniz afl›r› sömürge imparatorluklar› kurmalar› gelir. bitki ve hayvan türlerini tan›d›lar. Di¤er yandan co¤rafi kefliflerle birlikte Avrupal›lar dünya hakk›ndaki bilgilerini art›rd›lar.

fiyat art›fl›na yol açt›. Öte yandan. Merkantalizm. din savafllar› ve hükümdarlarla yönetilen s›n›flar aras›ndaki anlaflmazl›klardan do¤an iç siyasal mücadeleler olacakt›r.yani her ülke kendi ithalat›n› k›s›nca . Ulusal ekonomilerden bu dönemde söz edilmeye bafllad›. Avrupa’da ortaya ç›kan enflasyonist bask›dan Osmanl› ‹mparatorlu¤u da etkilendi. kitlelerin gittikçe artan tepkisini çekme¤e bafllad›lar.yöneldiler. ‹ngiltere’de Parlamento’nun Hükümdar karfl›s›nda sürdürdü¤ü mücadele Ticaret Devrimi dönemi ile örtüflmektedir. ‹ktisadi alandaki bu de¤iflmeler Avrupa’da sosyal sonuçlar da verdi. paran›n de¤erinin o zamana kadar görülmemifl ölçüde düflmesine yol açt›. Yani. Kentlerde enflasyon. Keza Anadolu’da yaflanan Celali ‹syanlar›’n›n iktisadi sebepleri aras›nda da co¤rafi kefliflerle birlikte ‹pek ve Baharat yollar›n›n önemini yitirmesi ve Osmanl› ‹mparatorlu¤u’nun görece fakirleflmeye bafllamas› say›labilir.ihracat› art›rma¤a . fiyatlar›n 1550-1600 aras›ndaki 50 y›ll›k sürede bütün ülkelerde . Üçüncü Ünite’de ele al›naca¤› gibi. içeride paran›n de¤erini düflürmeye devam edecekti. Fetihler sonucunda elde edilen ganimete ve tar›ma dayal› bir ekonomik modele sahip olan Osmanl› ‹mparatorlu¤u.1. . ‹ktisatta “Merkantilizm” olarak adland›r›lan bu model. ithalat› k›smaya. Bu enflasyonun temel bir nedeni. Böylece. Ticaret kesiminin (burjuvazi) kârl› ç›kt›¤› bu ortamda. Özellikle XVI. Mesela. Ünite . XVII. Hükümdarlar›n yetkilerini k›s›tlama yolundaki anayasa hareketleri do¤du.genel olarak %100 oran›nda artt›¤› görülür. s›n›f ayr›l›klar›n› derinlefltirdi. ilerideki iflçi sendikalar›n›n da ilk çekirde¤ini oluflturuyorlard›. yüzy›l bafl›ndan itibaren s›k s›k Yeniçeri isyanlar› yaflanacakt›r. bu ülkeler mümkün oldu¤u kadar çok k›ymetli maden elde etme¤i amaçl›yorlard›. birbirleriyle rekabet halindeki Avrupa güçleri taraf›ndan benimsendi. Merkantilist uygulamalar›n baflar› flans› azd›.özellikle de Amerika’dan . Dördüncü Ünite’nin konusunu oluflturan Frans›z Devrimi’nin sebepleri aras›nda. Savafllar›n getirdi¤i yükle de derinleflen mali sorunlar karfl›s›nda daha fazla vergi alma¤a çal›flan hükümdarlar. bu ekonomik geliflmeler de vard›r. özellikle esnaf ve gündelikli iflçiler kendi loncalar› d›fl›nda gizli dernekler oluflturma¤a bafllad›lar. Avrupa’da hemen her ülke iktisadi bunal›mdan kurtulmak için kendi kendine yeterli ekonomiler kurma¤a çal›flt›. özellikle tar›m ürünlerinin fiyat› çok yükseldi. Bu ise baflta Yeniçeriler olmak üzere baz› kesimlerin tepkisiyle karfl›lanacak.kendi ihracat› da k›s›tlanm›fl oluyordu. de¤erli madenlerin yeni keflfedilen bölgelerden .Avrupa’ya yüksek miktarda akmas›yd›.Modern Avrupa’n›n Do¤uflu ‹ktisadi sistem kent-merkezli olmaktan ç›k›p ulus çap›nda bir boyuta ulafl›yordu. d›flar›ya daha fazla mal sat›l›p karfl›l›¤›nda daha çok k›ymetli madenin gelmesi. ihracat› art›rmaya dayal› bir ticaret politikas›d›r. Di¤er yandan toplumun üst. di¤er yandan da d›flar›dan gelen mallar›n fiyatlar›ndaki art›fl sebebiyle iktisadi tedbirler almak zorunda kald›. Çünkü her ülke ayn› yola baflvurunca . K›ymetli madenlerin ço¤almas›yla paran›n de¤erinin düflmesi sonucu. Daha fazla ücret için zaman zaman grevlere de giden bu kurulufllar. Keza. ulusal bir ekonomik modelin geliflmeye bafllamas›. Bu tedbirlerin bafl›nda paran›n k›ymetinin düflürülmesi (devalüasyon) geliyordu.ülkeden ülkeye de¤iflmekle birlikte . iktisadi ve mali bunal›m›n beraberinde yönetim bunal›m›n› da getirmesidir. d›flar›dan olabildi¤ince az mal sat›n al›p ithalat› k›s›p . orta ve alt s›n›flar›n›n tümünü etkileyen bir oluflum daha ortaya ç›kt›. ülkelerin iç siyasal bütünleflmelerine ve ulusal monarflilerin ortaya ç›k›fl›na da ivme kazand›rd›. yüzy›l›n ikinci yar›s›nda h›zlanan bu oluflum s›ras›nda. Kald› ki. Kuflkusuz. “Fiyat Devrimi” denilen bu oluflum. ülkeleri birbiriyle dayan›flmadan çok reka- 15 Yeni keflfedilen yerlerden Avrupa’ya tafl›nan de¤erli madenler. Bu süreci yavafllatan ise. Daha çok ‹ktisat Tarihini ilgilendiren bu geliflmelerin Siyasi Tarih aç›s›ndan önemi. bir yandan fetihlerin azalmas›.olabildi¤ince çok mal satma¤a .

bugünkü Almanya. yavafl yavafl dünyaya karfl› yeni ve yap›c› bir yaklafl›ma (Rönesans) b›rakt›¤›n› görmekteyiz. insan› merkeze alan eski Yunan ve Roma düflüncesine yeniden ilgi duyulmas› anlam›na gelen ve asl›nda XIX. yüzy›ldan itibaren. Floransa. Hollanda. Kilise bask›s›n›n daha yo¤un hissedildi¤i Orta Avrupa’da ise ayn› derecede etkili olmad›. yüzy›lda tarihçileri taraf›ndan kavramsallaflt›r›lan Rönesans. ‹stanbul. yüzy›ldan itibaren Orta Ça¤’da yayg›n hâle gelen Roma Kilisesi merkezli dogmatik düflüncenin yerini. baflkalar›yla giriflti¤i uzun süreli ittifaklarla.D Ü fi Ü N E L ‹ M D Ü fi Ü N E L ‹ M S O R U S O R U 16 Siyasi Tarih-I D‹KKAT D‹KKAT SIRA S‹ZDE SIRA S‹ZDE SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ D Ü fi Ü N E L ‹ M bete iten bu ortam. yüzy›l›n gelindi¤inde. bu devAMAÇLARIMIZ letler aras›nda bir güç dengesi sa¤land›¤› görülmektedir. Kilise’nin yüzy›llar boyunca yasaklad›¤›. Bu durumun somut kan›t›. Bu sonucun al›nmas›nda. SIRA S‹ZDE RÖNESANS VE REFORMASYON SIRA S‹ZDE ‹NTERNET Feodalizmin Bat› Avrupa’da gevflemeye bafllad›¤› XIV. Milano. XV. D‹KKAT D‹KKAT AMAÇLARIMIZ AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P D Ü fi Ü N E L ‹ M S O R U T E DL E‹ KV K‹ ZAYTO N ‹SIRA N T E RS‹ZDE NET AMAÇLARIMIZ D Ü fi Ü N E L ‹ M Avrupa devletlerinin K ‹ T A Pco¤rafi kefliflerinin tarihsel seyri için David Arnold’un “Co¤rafi KeflifS Okitab›n› R U ler Tarihi” adl› (Yeni Alan Yay›nc›l›k. N N 3 D Ü fi Ü N E L ‹ M K ‹ T A P S O R U Güney Amerika’n›n sömürgelefltirilifl biçiminin gerçekçi bir anlat›s› için T EDL ‹EKV K‹ ZAYTO‹spanyollarca N 1986 yap›m› Misyon (The Mission) filmini seyredebilirsiniz. Venedik. daha önceleri da¤›n›k siyasal birimler hâlinde bulunan ‹talyan kent devletleri kendi aralaAMAÇLARIMIZ r›nda birleflmelerle daha büyük birimler oluflturmaya bafllad›lar. Co¤rafi aç›dan en çok sald›r›ya aç›k ‹NTERNET olan bu ülke. Daha sonra 1494’te FranK ‹ T A istilas›yla P sa’n›n bu bölgeyi ‹talyan kent devletleri aras›ndaki güç dengesi sistemi Fransa’n›n iflin içine girmesi sonucu daha genifl bir çerçeve oluflturan Avrupa sisK ‹ T A P temiyle bütünleflecektir. d›fl siyasal alanda da çat›flma yarat›c› nitelikteydi. sanata ve bilime olan ra¤beti art›rd›. 1995) öneririz. S O R U SIRA S‹ZDE SIRA S‹ZDE Co¤rafi Keflifler toplumsal s›n›flar›n geliflimine nas›l etkilerde bulunmufltur? SIRA Avrupaki S‹ZDE N N N N K ‹ T A P TELEV‹ZYON TELEV‹ZYON ‹NTERNET ‹NTERNET Rönesans. ‹ngiltere’ye ve kuzey Avrupa’ya yay›ld›. . T E L E V ‹ Zortalar›na YON XV.XIV. yüzy›l›n sonlar›ndan itibaren baflta Venedik olmak üzere ‹talyan kent devletleri ile Osmanl› ‹mparatorlu¤u aras›nda Do¤u Akdeniz bölgesinde bafllayan güç mücadelesi. Bu dönemin ‹talyas›’nda . özellikle Floran‹NTERNET sa’n›n “dengeleyici” rolünün katk›s› olmufltur. Rönesans’›n edebiyat alan›na yans›mas›n›n ve konusu insan olan befleri bilimlere ilginin artmas› sonucu.kesintisiz bir genel bar›fl döneminin yaflanmas›d›r. baflkalar›yla daha fazla çaSIRA S‹ZDE t›flma durumuna giriyorlard›. Bologna gibi ‹talyan kent devletlerinde do¤an Rönesans ak›m› k›sa sürede Fransa’n›n bir bölümüne. dengeyi sa¤lay›c› bir unsur oluflturmufltur. Hümanizm ak›m› taraftar toplad›. ‹stanbul’un Osmanl›lar taraf›ndan fethedilmesinden sonra klasik Yunan dönemine ait el yazmalar›n› yanlar›na alarak ‹talya’ya giden Do¤u Romal› bilim adam› ve sanatç›lar›n Rönesans ak›m›n›n ortaya ç›k›fl›nda önemli bir rol oynad›¤› görüflünü ileri sürerler. 1450’da Johannes Gutenberg’in matbaay› icat edifli ise. Papa’n›n da yönlendirmesiyle Osmanl›’ya karfl› baz› ‹talyan kent devletleri aras›nda bir dayan›flman›n do¤mas›na da yard›mc› olmufltur. Rönesans döneminin yaz›l› eserlerinin Avrupa’da genifl bir okuyucu kitlesine ulaflmas›na imkân sa¤lam›flt›r. Böylece. o zamana kadar görülmemifl uzunlukta .25 y›ll›k . Di¤er yandan birçok tarihçi. ‹talyan kent devletleri aras›ndaki güç dengesinin belirgin kazand›¤› da görülmektedir. Di¤er taraftan. Frans›zca “Yeniden do¤ufl” demektir. T E L E V ‹bir Z Y Onitelik N 1454-1479 aras›nda. Devletler daha fazla mal satabilecekleri yeni d›fl pazarlar arad›kça.özellikle Floransa’da .

yüzy›llar Avrupa’da Katolik Kilisesi’nin. Luther’i himayesi alt›na ald›.-XVI. bu dönemin öne ç›kan isimlerindendir. Luther’in en temel elefltirisi. Henry’nin bu uygulamas›. Katolik Kilisesi’nden ayr›flma her zaman dini sebeplerle olmad›. Henry 1534’te ‹ngiltere Kilisesi’ni (Anglikan Kilisesi) kurdu. gündelik hayattan ve hatta “putperest” Yunan mitolojisinden alan eserler vermeye bafllad›lar. XVI. Rönesans Dönemi’nin siyaset bilimine en önemli katk›lar› aras›nda yer alm›flt›r. “Katolik papazlar›n cennetten arsa satmalar›” fleklinde de yorumlanabilecek bu uygulama. bizzat Kilise içinden gelen dini liderler taraf›ndan sorguland›¤› ve parçaland›¤› bir dönem olmufltur. günümüzde hâlen ‹ngiltere hükümdarlar› taraf›ndan sürdürülmektedir. bu dönemi bafltan sona dine karfl› bir baflkald›r› olarak yorumlamak mümkün de¤ildir. Öte yandan. konular›n› H›ristiyanlar›n kutsal kitaplar›ndan ziyade. Rönesans denilince ilk akla gelenler aras›nda Leonardo da Vinci. Katolik Kilisesi boflanmay› yasaklad›¤› için. Kilise’ye para ödeyenlerin günahlar›n›n Papa taraf›ndan affedildi¤ini gösteren belgedir. K›sa süre içinde Luther’in düflünceleri Almanya co¤rafyas›nda yay›ld› ve di¤er baz› Alman prenslerinden de destek gördü.Modern Avrupa’n›n Do¤uflu Kentlerini zenginlefltirmek isteyen baz› ileri gelen ‹talyan ailelerin himayesi alt›nda sanatlar›n› özgürce icra etmeye bafllayan Rönesans ayd›nlar›. Pius’un Roma’daki birçok dini ve siyasi yap›n›n bu “yeni” sanat ak›m›na göre infla edilmesine onay vermesi. Katolik Kilisesi’nden ayr›larak son derece kat› inanç esaslar› olan Kalvinist Kilise’yi kurdu. “Delili¤e Methiye”nin yazar› Hollandal› Erasmus ile “Ütopya”y› kaleme alan ‹ngiliz Thomas More da. hatta dini reddeden kifliler oldu¤unu dile getiren ve ekseriyetle geçmiflin bugüne göre kurgulanmas›n›n sonucu olan düflünceler gerçe¤i yans›tmamaktad›r. henüz ifllenmemifl günahlar› bile kaps›yordu. Kendisini de bu Kilise’nin bafl› ilan eden VIII. Alman Katolik din adam› Martin Luther’in 1517’de. k›sa süre içinde tüm Katolik dünyas›n› derinden sarsm›flt›r. Bununla birlikte Rönesans ayd›nlar›n›n tamam›yla H›ristiyanl›k karfl›t›. XV. asl›nda Kilise ile Rönesans sanatç›lar› aras›nda çok derin bir çat›flman›n olmad›¤›n›n göstergelerindendir. “endülüjans” uygulamas›na olmufltur. Yine bir ‹talyan olan Nicollo Machiavelli’nin Hükümdar (Prens) adl› kitab›nda dile getirdi¤i görüfller ise. Rönesans ayd›nlar›n›n Kilise’yi sorgulad›klar›. Luther’in düflünceleri etraf›nda Luteryen Kilise kuruldu. ‹ngiltere Kral› ya da Kraliçesi Anglikan Kilisesi’nin “Yüksek Yöneticisi” s›fat›n› tafl›r. endülüjans sat›fllar›nda önemli bir düflüfle sebep oldu. Bu ak›ma Presbiteryenlik de denilmektedir. Kilise taraf›ndan çizilen s›n›rlar›n d›fl›na ç›kt›klar›. Bunun en önemli sebebi Protestanl›¤›n yay›lmas›yla birlikte Avrupa’y› kas›p kavuran din savafllar›n›n do¤urdu¤u istikrars›zl›k ve kent devletlerinin eski önemlerini yitirmesidir. zihinleri özgürlefltirmeye çal›flt›klar› ve gelenekleri y›kt›klar› do¤ru olmakla birlikte. Ünite . Ço¤u kaynak Reform hareketinin bafllang›c›n›.17 1. Frederick. erkek çocuk do¤urmayan eflinden ayr›larak baflka bir kad›nla evlenemeyen ‹ngiltere Kral› VIII. Rafael. Endülüjans. Luther’in bu ç›k›fl›. Kilise’nin yeniden biçimlendirilmesi anlam›na gelen “Reform” olarak isimlendirilen bu hareketler. ‹ngiliz fiair William Shakespeare’nin Rönesans’›n edebiyat alan›ndaki en önemli temsilcisi oldu¤u söylenebilir. 1540’da Frans›z rahip John Calvin Cenevre’de. Michelangelo gibi ‹talyan sanatç›lar›n› sayabiliriz. Papa taraf›ndan aforoz edilse de Kilise’yle siyasi problemler yaflayan Saksonya Dükü III. yüzy›l›n ortalar›na do¤ru Rönesans ak›m› Avrupa’daki h›z›n› yitirmeye bafllam›flt›r. Papa II. . Kilise’nin baz› uygulamalar›n› sorgulad›¤› “95 Tez”ini ilan etmesi olarak verir. esasen Almanya topraklar›nda ortaya ç›kmakla birlikte. Luther ‹ncil’i Almanca’ya tercüme ederek Bat› Avrupa’da ayin dilinin Latince olmas› uygulamas›na son verdi.

AMAÇLARIMIZ SIRA S‹ZDE KD Ü‹ fiTÜ NAE LP‹ M S O R U TELEV‹ZYON Reform sürecinde ortaya ç›kan bu yeni kiliselerin tümüne birden. ayn› tarihlerde baflta ‹spanya. S O R U Fransa. Hollanda ve ‹ngiltere olmak üzere baz› Avrupa devD‹KKAT letlerinin co¤rafi keflifler yoluyla zenginleflmeye bafllamas›yla.18 Siyasi Tarih-I Resim 1. Kitab›m›z›n ‹kinci Ünitesinin konusunu bu büS‹ZDE yük güç mücadelesi oluflturmaktad›r. S O R U TELEV‹ZYON D‹KKAT D‹KKAT ‹NTERNET SIRA S‹ZDE ‹NTERNET SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ N N AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P K ‹ T A P TELEV‹ZYON TELEV‹ZYON . Ard›ndan da XV. ‹stanbul. Protestan Kiliselerin Avrupa’da yayg›nlaflmas› yeni kiliselere direnen Katolik Kilisesi ve onunla ittifak halinde olan devletlerin tepkisiyle karfl›laflt›.4 Leonardo Da Vinci Rönesans denilince ilk akla gelen isimlerdendir. Portekiz. Birbirleriyle güç mücadelesi içinde olan SIRA S‹ZDE devletlerin daha önceki savafllar›ndan kalan hesaplaflD Ü fi Ü N E L ‹ M malar›n›n da ivme kazand›rd›¤› bu savafllar. yüzy›l ortalar›ndan bafllayarak özünde mezhep ayr›l›¤›na dayal› siyasi yetki mücadelesi yatan bir dizi savafl yafland›. 2011) okuyabilirsiniz. Avrupa’n›n s›n›rlar›n› aflan küresel çapta çarp›flmalar›n da SIRA ilk örneklerini oluflturdu. N N 4 AMAÇLARIMIZ Rönesans. “Katolik Kilisesi’ni Protesto eden” SIRA S‹ZDE demektir. Avrupa’da birçok ülkeye egemen olan veya Katoliklerin ço¤unlu¤undaki ülkelerde önemli az›nl›klar oluflturan Protestanlara karfl› fliddet eylemleri artt›. Reforma ne gibi etkilerde bulunmufltur? SIRA S‹ZDE Rönesans Avrupas›’n›n DK Ü ‹fi ÜTN EAL ‹PM Osmanl› Devleti’yle etkileflimine iliflkin ayr›nt›l› bilgi edinmek isterseniz Halil ‹nalc›k’›n “Rönesans Avrupas›” adl› kitab›n› (Türkiye ‹fl Bankas› Kültür Yay›nlar›. “Katolik Kilisesi’ni protesto edenler” anlam›nda “Protestanlar” denir. SIRA S‹ZDE D Ü fi Ü N E L ‹ M S O R U D‹KKAT Protestan.

sa¤lad›¤› ve 1492’de ‹spanya’daki son Müslüman Feodalizm. bir sistemi benimsemifl olmas›d›r.Modern Avrupa’n›n Do¤uflu 19 Özet N A M A Ç 1 Önemli Orta Ça¤ geliflmelerinin neler oldu¤unu XV. ulusal bir monarfliye dönüflme süreci bafllam›flt›r. Bu imparatorluklar aras›ndaki adem-i merkeziyetçi yönetim tarz›. muharebe n› ola¤anüstü biçimde art›ran ticaret burjuvazisi. Savafllar s›ras›nda Fransa’n›n feodal bir bir “Ticaret Devrimi” yafland›¤› söylenebilir.1. pa’da büyük bir iktisadi de¤iflimi de ortaya ç›kar- ‹ngiltere ve Fransa krall›klar› aras›nda 1337’den d›. aristokrasi. varl›klar›- dönemi savafl biçiminin sona erdi¤i. Bu s›ras›nda Avrupa ordular›ndaki önemlerini yitir- sebeple. Charle- kefliflerle birlikte Avrupal›lar dünya hakk›ndaki magne döneminden itibaren Bat› Avrupa’da yay- bilgilerini art›rd›lar. yüzy›la kadar siyasi tarihin bafll›ca dan yüzy›llar boyunca tüm Avrupa’y› etkileyecek konusunu oluflturacakt›r. Bununla birlikte. . Katolik Kilisesi’nin dünyaya iliflkin pek derece önemli kavramlar›n tarihteki önemli ör- çok dogmas›n›n yanl›fl oldu¤unun ortaya ç›kma- neklerini sunmufltur. feodalizm rete okyanuslar-ötesi boyutlar kat›yor. Bu durum yönetim biçimidir. alan›nda yeni silahlar›n. co¤rafi kefliflerin ard›ndan Avrupa’da mifllerdir. siyasal gücün lerin bilimsel alana oldu¤u kadar. Di¤er yandan co¤rafi olan feodalizmin do¤ufluna yol açm›flt›r. her iki ülkede de. Yeni ulafl›m yollar›n›n keflfi uluslararas› tica- 1453 kadar süren Yüz Y›l Savafllar›. hem de tiklerinin kullan›ld›¤› bir dönem olmufltur. ruhban ve burjuvaziye dayal› klasik yap›s›na kavuflmufltur. Rönesans’›n paylafl›lmas›. 768’de Frank taht›na oturan ‹spanya’n›n devletler aras› iliflkilerdeki konumu- Charlemagne’› siyasi tarih aç›s›ndan önemli k›- nun güçlenmesine yol açm›flt›r. s›. Ünite . Charlemagne’›n ülkesini yönetirken. Charlemagne’›n r› kurmalar› gelir. sosyal zenginlik XVI. fiöval- kendilerinin ülkelerinin yönetiminde daha çok yelerden oluflan a¤›r süvari birlikleri bu savafllar söze sahip olmalar› için çaba gösteriyordu. Reform sürecini de h›zland›rm›flt›r. ülkelerdeki iç ekonomik bütünleflme sürecini de h›zland›rm›flt›r. Benzer yönetimde temsil gibi siyaset bilimi aç›s›ndan son flekilde. yeni kültürleri. onun ard›n- rekabet XX. Yeni keflfedilen topraklardan Avrupa’ya akan Yeni Ça¤ bafllarken Avrupa’n›n ekonomik. ‹ngiltere’de Parlamento. Bu yönüyle co¤rafi keflif- biçimi olman›n ötesine geçmifl. monarfliden. iktidar gücünü “kont” ad› verilen yerel makamlara devredilmesi esas›na dayanan adem-i merkeziyetçi N A M A Ç 2 N A M A Ç 3 Co¤rafi Kefliflerin Avrupa ve dünyaya etkilerini tart›flmak. askeri birimlerin ve tak- hem ticaretin daha serbest hale gelmesi. karfl›l›kl› hak ve yükümlülükler ile geliflmesine de katk› yapt›¤› söylenebilir. meclislerin önemini giderek art›rm›flt›r. Fransa’da ise Genel Meclis (Etats Generaux) savafllar s›ras›nda. bitki ve hay- g›nlaflan feodalizm. yüzy›l ayn› zamanda ‹spanya’n›n birli¤ini ve döneme flekil veren etkenleri ifade etmek. Ayn› zamanda. Onun ölümün- Co¤rafi kefliflerin sonuçlar›n›n bafl›nda Avrupa den sonra Frank Krall›¤›’n›n bölünerek güç kay- devletlerinin deniz afl›r› sömürge imparatorlukla- betmifltir. sadece bir toprak yönetim van türlerini tan›d›lar. Ulusal monarflilerin oluflmas›. lan. savafllar s›ras›nda ekonomik s›k›nt› yaflayan ‹ngiltere ve Fransa krallar›n›n s›k s›k yeni vergiler toplamak zorunda kal›fllar›. Orta Ça¤’da Bat› Avrupa’n›n temel kenti Granada’n›n düfltü¤ü dönemdir. yüzy›l›n bafl›ndan itibaren Avru- ve siyasal durumunu aç›klamak.

Bir baflka reformcu rahip Kalvin de. insan› merkeze alan eski Yunan ve Roma düflüncesine yeniden ilgi duyulmas› anlam›na gelen ve asl›nda XIX. Ard›ndan da. Bat› Avrupa’da ayin dilinin Latince olmas› uygulamas›na son verdi. Protestan Kiliselerin Avrupa’da yayg›nlaflmas› yeni kiliselere direnen Katolik Kilisesi ve onunla ittifak halinde olan devletlerin tepkisiyle karfl›laflt›. Hümanizm ak›m› taraftar toplad›. Luther’in düflünceleri etraf›nda Luteryen Kilise kuruldu. Kilise’nin yüzy›llar boyunca yasaklad›¤›. Öte yandan Alman Rahip Martin Luther’in Katolik Kilisesi’ne karfl› düflünceleri Reformasyon hareketinin do¤mas›na sebep oldu. yüzy›l ortalar›ndan bafllayarak özünde mezhep ayr›l›¤›na dayal› siyasi yetki mücadelesi yatan bir dizi savafl yafland›. yüzy›l tarihçileri taraf›ndan kavramsallaflt›r›lan Rönesans. Kalvinist Kilise’yi kurdu. Avrupa’da birçok ülkeye egemen olan veya Katoliklerin ço¤unlu¤undaki ülkelerde önemli az›nl›klar oluflturan Protestanlara karfl› fliddet eylemleri artt›. sanata ve bilime olan ra¤beti art›rd›. . “Katolik Kilisesi’ni protesto edenler” anlam›nda “Protestanlar” denir. XV. ‹ncil’i Almanca’ya tercüme ederek. Reform sürecinde ortaya ç›kan bu yeni kiliselerin tümüne birden. Baz› Alman prenslerinden de destek gören Luther. Rönesans’›n edebiyat alan›na yans›mas›n›n ve konusu insan olan befleri bilimlere ilginin artmas› sonucu.20 Siyasi Tarih-I N A M A Ç 4 Rönesans ve Reformun Avrupa’ya etkilerini saptamak.

Avrupa hükümdarlar›n›n siyasal güçlerinin artmas› c. Rönesans ak›m› nerede ortaya ç›km›flt›r? a. Güvenli¤in sa¤lanmas› e. Martin Luther e. Machiavelli b. Afla¤›dakilerden hangisi feodalizmle ilgili bir kavram de¤ildir? a. Ba¤›fllananlar e. Adem-i merkeziyetçi yap›n›n güçlenmesi 4. Avrupa devletlerinin denizafl›r› sömürge imparatorluklar› kurmalar› b. fiövalyeli¤in Avrupa’da yayg›nlaflmas› d. Fransa c. Serfli¤in ortadan kalkmas› b. VIII. Clovis b. Afla¤›dakilerden hangisi Co¤rafi Kefliflerin sonuçlar›ndan biri de¤ildir? a.21 1. Afla¤›dakilerden hangisi de¤ildir? a. Katolik Kilisesi’ni protesto edenler d. Papal›¤›n H›ristiyan dünyas›ndaki sayg›nl›¤›n›n artmas› e. Danimarka d. Ortodoks ve Katolik dünyas› aras›nda iflbirli¤inin artmas› 6. Bartolomeu Diaz d. Afla¤›dakilerden hangisi Haçl› Seferlerinin sonuçlar›ndan biridir? a. Charlemagne Protestanl›kla 10. Serf 3. Do¤u Roma ‹mparatorlu¤u’nun güçlenmesi b. Endülüs Emevi Devleti 9. Gregory d. Ticaretin geliflmesi d. Afla¤›dakilerden hangisi Co¤rafi Kefliflerle ilgili kiflilerden biri de¤ildir? a. Habsburg ‹mparatorlu¤u e. Alman devletleri e. 732’de Puvatya (Tour) Savafl›’nda Müslüman ordular›n› yenilgiye u¤ratan Frank kral› afla¤›dakilerden hangisidir? a. ‹ngiltere b. Malikane b. Magna Carta Libertatum hangi ülkede imzalanm›flt›r? a. Luther’i destekleyenler ilgili . Magellan c. Protestan kelimesi ne anlama gelmektedir? a. fiövalye c. Ünite . Avrupa’da yüksek enflasyon dönemine girilmesi 8. Prusya 5. Anglikan Kilisesi b. Fransisco Pizzaro 7. Yeniden do¤ufl b. Jüstinyen 2. Burjuvazi e.Modern Avrupa’n›n Do¤uflu Kendimizi S›nayal›m 1. Avrupa nüfusunun artmas› c. Reform yanl›s› c. Vasco De Gama e. Ürün miktar›n›n ve verimlili¤inin artmas› d. I. ‹talyan kent devletleri c. Afla¤›dakilerden hangisi feodalizmin sonuçlar›ndan biri de¤ildir? a. Henry d. Venedik d. Charles Martel e. Vassal d. Burjuvazinin güçlenmesi e. ‹ngiltere b. Charlamange c. John Calvin c. Sanayi Devrimi’nin bafllamas› c.

. Bu nüfus art›fl›n›n en önemli sebebi. Avrupa’da kalelerle çevrili kentlerin (burg) say›s› artmaya bafllad›. fiövalyelerden oluflan a¤›r süvari birlikleri bu savafllar s›ras›nda Avrupa ordular›ndaki önemlerini yitirmifllerdir. b 8. Avrupa’da nüfusun da h›zla artmas›na sahne oldu. Henry’nin kral olmas›yla nispi bir istikrara kavuflabilecektir. e 10. d S›ra Sizde 1 Feodalizmin Bat› Avrupa’da temel yönetim biçimi olarak yayg›nlaflmaya bafllad›¤› dönem. yüzy›l›n bafl›nda. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Yüksek Ortaça¤lar” konusunu gözden geçiriniz. c Yan›t›n›z yanl›fl ise “Ortaça¤’›n Miras›” konusunu gözden geçiriniz. Yerleflim alanlar›na yak›n tarlalar›n sürekli bak›m›n›n sa¤lanmas› ihtiyac›. Fransa’da ise Genel Meclis (Etats Generaux) savafllar s›ras›nda. kendi bölgelerini korumak için paral› askerler tutmaya bafllad›lar. savafllar s›ras›nda ekonomik s›k›nt› yaflayan ‹ngiltere ve Fransa krallar›n›n s›k s›k yeni vergiler toplamak zorunda kal›fllar›. Franklar›n güçlenmesiyle birlikte sona ermesi çiftçilerin daha fazla alanda ürün ekmelerini kolaylaflt›rm›flt›. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Rönesans ve Reform” konusunu gözden geçiriniz. ruhban ve burjuvaziye dayal› klasik yap›s›na kavuflmufltur. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Feodalizm ve Tar›m Devrimi” konusunu gözden geçiriniz. atlar›n ve s›¤›rlar›n daha geliflmifl bir teknikle ba¤land›¤› a¤›r saban›n icat edilmesiyle birlikte. Tar›msal ürün fazlas›n›n ortaya ç›kmas›. c 6. Ayn› zamanda. baflta veba olmak üzere birçok salg›n hastal›¤a ra¤men. Savafllar s›ras›nda Fransa’n›n feodal bir monarfliden. 1485’te Tudor ailesinden VII. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Rönesans ve Reform” konusunu gözden geçiriniz. Savafltan monarflisini güçlendirerek ve hazinesini zenginlefltirerek ç›kan Fransa ise.22 Siyasi Tarih-I Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar› S›ra Sizde Yan›t Anahtar› 1. meclislerin önemini giderek art›rm›flt›r. askeri birimlerin ve taktiklerinin kullan›ld›¤› bir dönem olmufltur. ‹ngiltere’de Parlamento. “topra¤a ba¤l› kölelik” olan serfli¤e dönüflmesine yol açt›. XV. b 9. Yüz Y›l Savafllar›ndan hemen sonra Plantagenet Hanedan›’n›n iki ayr› dal› olan York ve Lancester aileleri aras›nda bafllayan Güller Savafl›’na sahne olan ‹ngiltere. ulusal bir monarfliye dönüflme süreci bafllam›flt›r. S›ra Sizde 2 Yüz Y›l Savafllar›. d 3. her iki ülkede de. Ayn› dönemde yel de¤irmenleri ve su kanallar› da bütün Bat› Avrupa’da yayg›nlaflt›. aristokrasi. yüzy›l›n son çeyre¤inden itibaren Avrupa k›tas›nda Kutsal Roma ‹mparatorlu¤u ile bir nüfuz mücadelesine giriflecektir. muharebe alan›nda yeni silahlar›n. a 4. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Haçl› Seferleri” konusunu gözden geçiriniz. topra¤›n daha derinden sürülmesi mümkün oldu. Bat› Roma ‹mparatorlu¤u’nun y›k›lmas›nda da etkili olan ve Avrupa’y› güvenliksiz bir k›ta haline getiren kuzey kaynakl› istila hareketlerinin. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Co¤rafi Keflifler” konusunu gözden geçiriniz. a 5. a 7. bu ürünlerin ticaretini canland›rd›. tar›msal üretimin geliflmesiydi. klasik köleli¤in giderek. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Feodalizm ve Tar›m Devrimi” konusunu gözden geçiriniz. feodalizm dönemi savafl biçiminin sona erdi¤i. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Rönesans ve Reform” konusunu gözden geçiriniz. Bir yandan açl›ktan ölümler azald›¤› için nüfus artmaya bafllad›. X. di¤er yandan da zenginleflmeye bafllayan toprak sahipleri. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Co¤rafi Kefliflerin Sonuçlar› ve Ticaret Devrimi” konusunu gözden geçiriniz. 2.

‹stanbul. Çev. Osman Bahad›r. H. A. Feodal Toplum. A History of Europe. (1959). Oxford. Çev. (2007). Can Yay›nlar›. A History of the Modern World. Susan Wise. Norton & Company. ‹mge Yay›nlar›.. Arnold. Ankara. Febvre. ‹stanbul. özellikle esnaf ve gündelikli iflçiler kendi loncalar› d›fl›nda gizli dernekler oluflturma¤a bafllad›lar. Lucien. Sander. Rönesans ayd›nlar›n›n Katolik Kilise’sini sorgulad›klar›. Yeni Alan Yay›nc›l›k. ( 1965). W. Ferro. (2006). ‹stanbul.Modern Avrupa’n›n Do¤uflu 23 Yararlan›lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar S›ra Sizde 3 Kökleri XIV. (1995). (2010). Davies. Çev. National Geographic Almanac of World History. E. Daniels. Çev. Ünite . yüzy›la giden ve a¤›r biçimde geliflerek XVIII. William H. Ankara. kentlerde enflasyon. Kilise taraf›ndan çizilen s›n›rlar›n d›fl›na ç›kt›klar›. zihinleri özgürlefltirmeye çal›flt›klar› ve gelenekleri y›kt›klar›. (2010).1. gündelik hayattan ve hatta “putperest” Yunan mitolojisinden alan eserler vermeye bafllad›lar. dolay›s›yla dinde Reform’a kolaylaflt›r›c› etki yapt›klar› do¤ru olmakla birlikte. (2011). Naz›m Özüayd›n. USA. McNeil. (2003). Siyasi Tarih ‹lk Ça¤lardan 1918’e. Burcu Ç›¤man vd. Fisher. Norman. London. Çev. hatta dini reddeden kifliler oldu¤unu dile getiren ve ekseriyetle geçmiflin bugüne göre kurgulanmas›n›n sonucu olan düflünceler gerçe¤i yans›tmamaktad›r. Arnold & Co. Macmillan. Melek F›rat. konular›n› H›ristiyanlar›n kutsal kitaplar›ndan ziyade. New York. Knopf. v. ‹mge Yay›nlar›. J. Mehmet Ali K›l›çbay. W. Oral. USA. Ankara. Palmer. Thompson. Rönesans ‹nsan›. Marc..d (2002). Bauer. Ortaça¤’da Endüstri Devrimi. Alaeddin fienel. Çev. ‹mge Yay›nlar›. History of the World. ‹letiflim Yay›nevi. National Geographic. Dünya Tarihi. Bloch. Marc. K›rm›z› Yay›nlar›. John.R. Bununla birlikte Rönesans ayd›nlar›n›n tamam›yla H›ristiyanl›k karfl›t›. Sömürgecilik Tarihi. Gimpel. Bowle. Ankara. Ticaret kesiminin kârl› ç›kt›¤› bu ortamda. Patricia S. Umberto. Çev. Gülün Ad›. yüzy›la kadar süren “Ticaret Devrimi” s›ras›nda iktisadi-sosyal yap›daki bafll›ca de¤iflme. Ankara. S›ra Sizde 4 Kentlerini zenginlefltirmek isteyen baz› ileri gelen ‹talyan ailelerin himayesi alt›nda sanatlar›n› özgürce icra etmeye bafllayan Rönesans ayd›nlar›. ‹mge Kitapevi. James Westfall vd. Feodal Toplumdan Yirminci Yüzy›la. M. (2002). ‹stanbul. (1995). The History of the Medieval World. L. s›n›f ayr›l›klar›n› derinlefltirdi. (2011). Muna Cedden. New York. fiadan Karadeniz. Ankara. bu dönemi bafltan sona dine karfl› bir baflkald›r› olarak yorumlamak mümkün de¤ildir. Alfred A. (1982). The Civilization of the Renaissance. Avrupa Tarihi. Murat Belge. Oxford University Press. Jean. Ungar. Leo. . Eco. R. A History of Europe. ‹mge Yay›nlar›. Co¤rafi Keflifler Tarihi. “esnaf”›n yerini “müteflebbis”e (giriflimci) b›rakmas› oldu. Çev. (1989). New York. Ayr›ca. David. (1993). (1994). Tübitak Yay›nlar›. Huberman. Roberts. Çev.

Kutsal Roma ‹mparatorlu¤u’nun ve ‹spanya’n›n Avrupa siyaseti için neden önemli oldu¤unu ifade edebilecek. YÜZYILA KADAR BATI AVRUPA DIfiI DÜNYANIN DURUMU . yüzy›la kadarki siyasi tarihleri hakk›nda bilgi alacak. Reformasyon süreciyle H›ristiyanl›k dininin Katoliklik ve Protestanl›k fleklinde ayr›flmas›n›n Avrupa’da yol açt›¤› uzun süreli çat›flman›n sebepleri ve sonuçlar› aras›nda ba¤lant› kurabilecek. bunlarla Bat› Avrupa ülkelerinin durumu aras›nda karfl›laflt›rma yapabilecek bilgi ve becerilere sahip olacaks›n›z. CHARLES DÖNEM‹NDE KUTSAL ROMA ‹MPARATORLU⁄U VE ‹SPANYA • KES‹NT‹S‹Z SAVAfiLAR DÖNEM‹ • WESTPHALIA BARIfiI • XVII.S‹YAS‹ TAR‹H-I 2 Amaçlar›m›z N N N N N Bu üniteyi tamamlad›ktan sonra. Asya ve Do¤u Avrupa’n›n önemli ülkelerinin XVII. Westphalia Bar›fl›’n›n modern uluslararas› sistemin kuruluflu aç›s›ndan neden büyük önem tafl›d›¤›n› aç›klayabilecek. Anahtar Kavramlar • • • • • • • • • • Mutlakiyetçilik Katoliklik Protestanl›k Luteryanizm Kalvinizm Reform Kutsal Roma ‹mparatorlu¤u Anglikanizm Ulusal Ç›kar ‹ki Cepheli Savafl • • • • • • • • • • Amerikan Yerlileri Ticaret Kolonileri Veba Misyonerlik Kongre Egemen Devletlerin Eflitli¤i Konfüçyüsçülük Mo¤ol ‹stilas› Üçüncü Roma Çar ‹çindekiler Siyasi Tarih-I Avrupa’da Güç Mücadelesi ve Westphalia Düzeni • OTUZ YIL SAVAfiLARI ÖNCES‹NDE FRANSA VE ‹NG‹LTERE’DE S‹YAS‹ DURUM • V. Yeni Ça¤’›n bafllang›c›nda Fransa ve ‹ngiltere’deki yönetim biçimlerinin birbirlerinden farkl›laflma sürecini aç›klayabilecek.

‹mparator’a karfl› tek bafl›na savafla giriflen I. François’n›n (Fransuva) saltanat› döneminde h›z kazan›nca. daha önce bafllat›lan mutlakiyetçi uygulamalara devam edilirken devlet maliyesi ve hukuk alan›nda gerçeklefltirilen reformlarla. özellikle 1515’te tahta ç›kan I. iki güçlü Katolik devlet aras›ndaki mücadeleden istifade etmek suretiyle. Ard›ndan V. Fransa Kral› Madrid’te tutsakken. Louis’nin 1461’de kral olmas›yla birlikte. ‹kisi de Katolik olan I. Valois krallar› 1589’a kadar Fransa’y› yöneteceklerdir. yüzy›llard›r ülke siyasetinde etkili olan büyük toprak sahiplerinin bu gücünü azaltmaya yönelik ad›mlar at›lmaya bafllad›. Osmanl› donanmas› Frans›zlara yard›m için gönderilecek. . Fransa’da mutlakiyetçi ad›mlar XI. François ve V.Avrupa’da Güç Mücadelesi ve Westphalia Düzeni OTUZ YIL SAVAfiLARI ÖNCES‹NDE FRANSA VE ‹NG‹LTERE’DE S‹YAS‹ DURUM Fransa’da Mutlakiyetçili¤in Ortaya Ç›k›fl› 1328’de Fransa’da VI. Charles’›n di¤er bir düflman› olan ‹ngiltere Kral› VIII. Bu dönemde Fransa’n›n Milano baflta olmak üzere ‹talyan kent devletleri üzerinde hâkim olma çabalar› da bafllad›. 1498-1515 y›llar› aras›nda tahtta kalan XII. François 1525’teki Pavia Savafl›’nda yenilerek V. Fransa’da yönetim modeli yenilendi. Louis zaman›nda at›lmaya baflland›. Charles’a esir düfltü. Kutsal Roma ‹mparatoru makam›na oturmak isteyen I. François önce 1515’te Milano’yu ele geçirerek ‹talyan devletleri üzerinde bask› kurdu. Osmanl› ‹mparatorlu¤u. Phillip’in tahta ç›kmas›yla birlikte Capet Hanedan›’n›n Valois kolu iktidara gelmifl oldu. Karl) siyasi güç mücadelesi. Fransa ile Kutsal Roma ‹mparatorlu¤u aras›nda zaman zaman savafllara dönüflen ciddi bir siyasal gerilim de ortaya ç›kt›. 1535’te Fransa’ya ticari kapitülasyonlar verilecektir. Charles’›n (Charles Quint/fiarlken/V. Charles karfl›s›nda Fransa’ya verdi¤i destek giderek artacak. Bu tarihten itibaren Kanuni’nin. Louis Döneminde. Frans›z kentlerini yeni yollarla birbirine ba¤layan ve ticaret panay›rlar› düzenleyerek ülke için ticaretin geliflimine katk› sa¤layan XI. Kutsal Roma ‹mparatorlu¤u’nun etkisini ortadan kald›rmak ve co¤rafi keflifler sayesinde Osmanl› karfl›s›nda güçlenmeye bafllayan rakibini Orta Avrupa’dan tamamen ç›kartmak istiyordu. Fransa-‹ngiltere ittifak görüflmeleri 1520’de baflar›s›zl›kla sonuçlan›nca. Henry ile askeri ittifak aray›fllar› içine girdi. kimi zaman Osmanl› ‹mparatorlu¤u’nun da Fransa lehine taraf oldu¤u karmafl›k bir denklemi meydana getirdi. ‹ngiltere karfl›s›nda üstünlük sa¤lad›¤› Yüz Y›l Savafllar›’ndan güçlenerek ç›kan Fransa’da. annesi Osmanl› ‹mparatoru Kanuni Sultan Süleyman’dan yard›m istedi. XI. Bu yöndeki ad›mlar. Louis. Yerel dükleri etkisizlefltiren. V. Fransa’y› güçlü bir ulusal monarfliye dönüfltürmeye çal›fl›yordu.

Bu fermandan sonra Protestanlara karfl› Fransa’da uygulanan fliddet daha da artm›flt›r. Clement. St. savafl ‹ngiltere lehine sonuçlanm›fl oldu. bir süre sonra savafl tekrar bafllad›. François. François’ten sonraki dönemde. 1526-1530 y›llar› aras›nda devam eden Cognac Birli¤i Savafllar›’n› V. Charles kazan›nca bu kez Osmanl› ‹mparatorlu¤u’nun askeri deste¤ini alan I. Charles. Protestan köyleri tamamen yok edildi. Fransa’daki Protestan dinsel önderlerinin kendisini de hedef alan eylemleri üzerine 1534’ten itibaren çok sert baz› tedbirleri yürürlü¤e soktu. Resim 2. Charles’a karfl› gizli bir ittifak kuran I. Fransa ve Afla¤› Ülkeler’de de yürütüldü. Almanya’daki din savafllar› sebebiyle ekonomik s›k›nt› içine giren V. François Dubois’in 1584 tarihli tablosu bundan bir kesit sergiliyor. ‹talyan savafllar›n›n ikinci evresi. Yine de uzun süren y›prat›c› mücadele tüm taraflar› ekonomik olarak zarar gördüler. Her ne kadar I. D›fl politikadaki iniflli ç›k›fll› performans›na ra¤men. 1540’ta Fontainbleau Ferman›’n› yay›nlayan I. taahhütlerinden k›sa süre içinde cayarak. François. ard›ndan.3 St. Bu arada. 1546’da Fransa ile ‹ngiltere aras›nda imzalanan Ardres Antlaflmas›’yla. Önceleri. Kutsal Roma ‹mparatorlu¤u’nu siyasi olarak zay›flataca¤› düflüncesiyle Protestanlara hoflgörülü yaklaflan I. Bir defa daha Osmanl› ‹mparatorlu¤u’nun deste¤ini alan Fransa’ya karfl›. O zamana kadar resmi dil olarak kullan›lan Lâtinceyi 1530’da yasaklayarak Frans›zcay› Fransa Krall›¤›’n›n milli dili hâline getirdi. Papa VII. I. 1544’te Crepy Antlaflmas›’n› imzalayarak Fransa’yla bar›fl yolunu seçtiyse de. Batholeme Katliam›’nda binlerce Protestan Katoliklerce öldürüldü. Önce Alman devletlerinden Hesse ile V. tekrar ‹talya’da güç gösterisine giriflti. savaflan üç ülkede de reform hareketleri sebebiyle iç kar›fl›kl›klar yaflanmaktayd›. 1561’deki Orleans ve 1562’deki Saint-Germain Fermanlar› ile Frans›z Protestanlar›n›n haklar› ilk kez olarak devlet .26 Siyasi Tarih-I Fransa ile Kutsal Roma ‹mparatorlu¤u aras›ndaki mücadele ‹talya’da yo¤unlaflt›. François. Milano Dükal›¤›. Binlerce Frans›z Protestan› (Huguenot’lar) hapse at›ld› ya da öldürüldü. Venedik ve Floransa Cumhuriyetleriyle Cognac Birli¤i’ni oluflturdu. Bartholeme katliam›nda Fransa’da onbinlerce Protestan öldürüldü. Kutsal Roma ‹mparatorlu¤u ve ‹ngiltere ittifak içine girdi. 1526’da imzalanan Madrid Antlaflmas›’yla V. Güçlü bir bürokratik yap› oluflturdu. François Protestanlar› “insanl›¤a ve Tanr›’ya karfl› ihanet içinde olan kafirler” olarak nitelendirdi. François Fransa içinde güçlü bir ulusal monarfli için kendisinden önce bafllat›lan ad›mlar› kararl›l›kla devam ettirdi. Charles’a verdi¤i tavizler karfl›l›¤›nda serbest b›rak›lan I. François 1536-1538 ve 1542-1546 y›llar› aras›nda ‹talya’ya iki kez daha sald›rd›.

2. Ünite - Avrupa’da Güç Mücadelesi ve Westphalia Düzeni

taraf›ndan tan›nm›flsa da bu k›sa süreli olmufl, tüm Bat› Avrupa’y› etkisi alt›n alan
din savafllar› s›ras›nda bask›lar tekrar yükseldi. 1572’nin A¤ustosu’nda, St. Bartholeme Bayram›nda bafllayan katliamlarda, sadece Paris’te 25.000 Protestan Katolikler taraf›ndan öldürüldü. Üç ay süren seri katliamlar s›ras›nda Fransa’n›n tüm kentlerinde öldürülen Protestanlar›n say›s› 100.000’e ulaflm›flt›. Fransa’da kesintilerle 36
y›l boyunca devam eden din savafllar›n›n sonunda 1598’de kral IV. Henry’nin ilan
etti¤i Nantes Ferman› ile Katoliklik Fransa’n›n resmi dini olarak belirtilmekle birlikte, Protestanlara kapsaml› haklar verildi. Buna ra¤men, ilerleyen dönemde, özellikle
XIII. ve XIV. Louis zaman›nda Protestanlara karfl› zaman zaman alevlenen bask›lar
sebebiyle, yüz binlerce Huguenot (Ugeno) Avrupa’y› terk ederek -‹ngiltere’deki
Protestanlar›n benzeri sebeple yapt›klar› gibi- Amerika’ya yerleflmifltir.

Tudor’lar Döneminde ‹ngiltere
Yüz Y›l Savafllar›’n›n ard›ndan, tahta sahip olmak isteyen aileler aras›nda yaflanan
Güller Savafl›’yla siyasi çalkant›lar geçiren ‹ngiltere’de 1485’te Tudor ailesinden VII.
Henry’nin tahta geçmesiyle birlikte ülkenin yeniden güçlendirilmesi için ad›mlar
at›lmaya bafllad›. Fransa’yla uzun savafl ve iç mücadeleler s›ras›nda boflalan hazineyi tekrar doldurabilmek için aristokratlara yüksek vergiler koyan VII. Henry, bir
bak›ma bakanlar kurulu ifllevi gören Kraliyet Konseyi’ni oluflturarak ülkede ilk hükümet deneyimini bafllatt›. Kendisine sad›k olmalar› flart›yla feodal beylere karfl›
hoflgörülü davranan VII. Henry, aksi durumda olanlar› yolsuzluk ve suiistimal ithamlar›yla sindirdi. XIII. yüzy›lda ‹ngiltere’de ortaya ç›kan Huzur Yarg›çlar› (Justices of Peace) kurumunu hiç olmad›¤› kadar güçlendirerek yerel yöneticilerin kendisine itaat etmesini sa¤lamaya çal›flt›. Huzur Yarg›çlar› Parlamento’nun ç›kartt›¤›
yasalar› denetleme yetkisiyle de donat›ld›. Bunlara ra¤men, efl zamanl› olarak
Fransa’da yaflanana benzer bir mutlakiyetçi iklim ‹ngiltere’de ortaya ç›kmayacak,
parlamentarizm Fransa’dan çok farkl› biçimde geliflecektir.
Yüz Y›l Savafllar› s›ras›nda ‹ngiltere’nin Fransa’ya karfl› kaybetti¤i topraklar› geri almak için önemli bir askeri giriflimde bulunmayan VII. Henry, yine de ülkesini
Avrupa güç dengesinin d›fl›nda tutmad›. 1489’daki Medina del Campo Antlaflmas›’yla, birli¤ini sa¤layan ‹spanya Krall›¤›’n› tan›d›. 1502’de o¤lu Arthur’u, Ferdinand
ve ‹sabella’n›n K›z› Catherine ile evlendirerek ‹spanya ile akrabal›k ba¤› kurdu.
Arthur bu evlilikten k›sa süre sonra ölecek, Catherine ise 1509’da VII. Henry’nin di¤er o¤lu, yeni kral VIII. Henry ile evlendirilerek ‹ngiltere Kraliçesi olacakt›r.
VII. Henry Kutsal Roma ‹mparatoru I. Maximilian’la ile de ittifak iliflkisi içine
girdi. 1494’ten itibaren Fransa’n›n ‹talya’yla meflgul oluflu, ‹ngiltere’yi rahatlatt›. ‹ngiltere 1502’de ‹skoçya ile Sürekli Bar›fl Antlaflmas›’n› imzalayarak, iki yüzy›ld›r süren savafl durumuna son verdi. Bu bar›fl, antlaflman›n isminin aksine, çok k›sa süreli olacak, iki ülke XVII. yüzy›lda defalarca savaflacakt›r. Di¤er yandan, Birinci
Ünitede ele ald›¤›m›z ticaret devriminin etkilerini Avrupa’da göstermeye bafllad›¤›
bu y›llarda, VII. Henry ‹ngiltere limanlar›n› en önemli ticari rakibi olan Hollandal›
tüccara kapatm›fl, merkantilizmin ilk örneklerini sergilemifltir. ‹ki ülke aras›ndaki
ticaret sorunu 1496’da ‹ngiltere, Hollanda, Venedik, Floransa ve Hansa Birli¤i (Alman devletlerinin kurdu¤u ticaret birli¤i) aras›nda Büyük Anlaflma’n›n (Intercursus
Magnus) imzalanmas›yla, ‹ngiltere’nin lehine çözümlenmifltir. Bu anlaflmadan Hollanda’n›n büyük ticari kayba u¤ramas›ndan dolay›, Hollandal› ifladamlar› anlaflmaya “Kötülük Anlaflmas›” (Intercursus Malus) ismini vermeyi uygun görmüfllerdir.
VII. Henry’nin elde etti¤i büyük ekonomik baflar›lar, 1509’da tahta ç›kan VIII.
Henry zaman›nda sürdürülemedi. VIII. Henry’nin Portsmouth Tersanesinde büyük

27

‹ngiltere Kral› VII. Henry ilk
hükümet deneyimi
say›labilecek “Kraliyet
Konseyi’”ni kurdu.

28

“Kanl› Mary” babas› VIII.
Henry’nin reform hareketini
tersine çevirdi.

Siyasi Tarih-I

bir donanma oluflturmak için yapt›¤› masraflar, babas›ndan devrald›¤› zenginli¤i
ortadan kald›rd›. 1520’de ‹ngiltere maliyesi iflas›n efli¤ine geldi. A¤›r vergiler, ‹ngiliz aristokrasisini ve burjuvaziyi rahats›z etti. Tahta ç›k›fl›n›n ilk y›llar›nda Papa II.
Julius taraf›ndan Fransa’ya karfl› oluflturulan Kutsal Birlik içinde, ‹spanya ve Kutsal
Roma ‹mparatorlu¤u ile birlikte yer alan Henry, Fransa’ya karfl› k›sa süreli kazan›mlar elde etti. Devlet ifllerini büyük ölçüde dan›flmanlar›n›n eline b›rakan VIII.
Henry döneminde, bugünkü baflbakanlara benzer yetkilere sahip, Lord fiansölyeler (Lord Chancellor) ülke yönetiminde söz sahibi oldu. Bunlar aras›nda ülkeyi,
1530’da gözden düflene kadar 16 y›l boyunca yöneten Katolik kardinal Thomas
Wolsey öne ç›kmaktad›r. Kardinal Wolsey’in görevden al›nmas›n›n arkas›nda, VIII. Henry ile Papa aras›nda, “boflanma” yüzünden ç›kan anlaflmazl›k rol oynam›flt›r.
Yukar›da de¤inildi¤i gibi, sonuçta Anglikan Kilisesi’nin kurulmas›na ve ‹ngiltere’nin Katolik dünyas›ndan ayr›lmas›na yol açacak olan VIII. Henry-Papa gerginli¤i, Kraliçe Catherine’in sa¤l›kl› bir erkek çocuk do¤urmamas›yla ilgilidir. Mary adl› bir k›z› olmas›na ra¤men VIII. Henry, bir erkek varise sahip olmay› saplant› hâline getirmifl oldu¤undan, Catherine’den boflanmak ve baflka bir eflle evlenmek istemektedir. Papa, Katolik inanc›na göre yasak oldu¤unu ileri sürerek ama daha ziyade Catherine’in ailesi olan ‹spanya taht›n› rahats›z etmemek için bu boflanmaya
izin vermedi. Bunun üzerine VIII. Henry, 1534’te yeni bir kilise kurarak bafl›na geçti. Ard›ndan da ‹ngiltere’de Katolik Kilisesi’ne ait olan manast›r ve vak›flara el konuldu, Latince ayin yasakland›. 1535’te Galler’i ‹ngiltere topraklar›na katt›. ‹hanet
Yasas› ç›kartarak, Kral› yeni kilisenin bafl› olarak tan›mayanlar›n ölüme mahkûm
edilmesini düzenledi. Eski Lord fiansölye Thomas More da Anglikan Kilisesi’ne kat›lmad›¤› için kafas› kesilerek idam edilenler aras›nda yer ald›.
Alt› kez evlenen ve iki eflini idam ettiren VIII. Henry, üçüncü efli Jane Seymour’dan bir erkek çocuk sahibi olsa da babas›n›n ölümünden sonra 1547’de tahta ç›kan VI. Edward sadece alt› y›l saltanat sürecektir. Onu takiben 1553’te ‹ngiltere
Kraliçesi olan VIII. Henry’nin ilk efli Catherine’den olan k›z› Mary ise, babas›n›n
bafllatt›¤› reform hareketini geri çevirmeye çal›flacakt›r. Annesi gibi koyu bir Katolik olan Mary, 1554’te V. Charles’›n o¤lu Philip’le evlenmifl, 1556’da kocas›n›n II.
Philip ad›yla ‹spanya taht›na ç›kmas›yla, ‹spanya Kraliçesi unvan›n› da elde etmifltir. Katolik ‹spanya’n›n da deste¤ini alarak, Protestanlara fliddet uygulamaya bafllayan Mary, yüzlerce Protestan din adam›n›n engizisyona benzeyen dinsel mahkemelerde yarg›lanmas›na ve “z›nd›k” olmak suçundan ölüme mahkum edilmesine
sebep oldu. Ölüm cezalar› “suçlu” bulunan kiflilerin canl› canl› yak›lmas›yla infaz
edildi. Protestanlar karfl›s›ndaki bu vahflice uygulamalar› sebebiyle ‹ngiltere Kraliçesi’ne halk taraf›ndan “Kanl› Mary” (Bloody Mary) ad› verildi. ‹spanya kral›yla evli olmas›na ra¤men, ‹ngiltere’nin ‹spanya’n›n sahip oldu¤u “Yeni Dünya” topraklar›nda ticari ayr›cal›klara sahip olmas›n› sa¤layamad›. Yine de Mary döneminde
‹ngiltere’nin “Alt›n Ça¤›” ‹ngiliz kâfliflerin seyahatlerinin devlet taraf›ndan desteklendi¤i görülmektedir. Çocuk sahibi olmadan 1558’de ölen Mary’nin yerine ‹ngiltere taht›n›n tek varisi olan Elizabeth geçti.
VIII. Henry’nin ikinci efli Anne Boleyn’den olan k›z› I. Elizabeth 1558-1603 y›llar› aras›ndaki hükümdarl›¤› s›ras›nda, ‹ngiltere’nin Avrupa’n›n en güçlü devletleri
aras›ndaki yerini sa¤lamlaflt›rmas›n› sa¤layacakt›r. Ço¤u tarihçi I. Elizabeth Dönemini, ‹ngiltere’nin “Alt›n Ça¤›” olarak nitelendirir. ‹ngiltere’nin bu konuma ulaflmas›
ise, ‹spanya ile girdi¤i güç mücadelesinden baflar›yla ç›kmas›yla mümkün olacakt›r.

D‹KKAT

D‹KKAT

SIRA S‹ZDE

N N

SIRAveS‹ZDE
2. Ünite - Avrupa’da Güç Mücadelesi
Westphalia Düzeni
AMAÇLARIMIZ
D Ü fi Ü N E L ‹ M

K ‹ olduklar›n›n
T A P
Avrupa’n›n büyük güçlerinin 1500’lerden itibaren dünyaya nas›l hakim
ayr›nt›l› bir de¤erlendirmesi için Paul Kennedy’nin “Büyük Güçlerin Yükselifl ve Düflüflleri” adS O R U
l› kitab›n› (‹fl Bankas› Kültür Yay›nlar›, ‹stanbul, 2010) okuyabilirsiniz.
TELEV‹ZYON

AMAÇLARIMIZ
MAKALE

D Ü fi Ü N E L ‹ M
K ‹ T A P

TELEV‹ZYON
D‹KKAT

N N

Resim‹SIRA
N2.1
T E RS‹ZDE
NET

‹ngiltere Kral› VIII.
Henry’nin Hans
AMAÇLARIMIZ
Holbein
MAKALE
taraf›ndan1540
y›l›nda yap›lan resmi.

K ‹ T A P

K ‹ T A P

TELEV‹ZYON

TELEV‹ZYON

‹NTERNET

‹NTERNET

MAKALE

MAKALE

Birbirlerine çok yak›n olmalar›na ra¤men Fransa ve ‹ngiltere’ninSIRA
yönetim
S‹ZDEbiçimlerinin
farkl› yönlerde geliflmesini nas›l aç›klayabilirsiniz?

1

D Ü fi Ü N E L ‹ M
V. CHARLES DÖNEM‹NDE KUTSAL ROMA
‹MPARATORLU⁄U VE ‹SPANYA

‹spanya-Fransa Mücadelesi

SIRA S‹ZDE
29
AMAÇLARIMIZ

S O R U

‹ngiltere’de VIII. Henry döneminin gerçekçi bir anlat›s›n› Tudors (Tudorlar)
D ‹ K K A T dizisinde de
bulabilirsiniz.
‹SIRA
N T E RS‹ZDE
NET

SIRA S‹ZDE

SIRA S‹ZDE

D Ü fi Ü N E L ‹ M

S O R U

S O R U

‹spanya’y› efli Aragon Kral› Ferdinand’la birlikte yöneten Kastilya Kraliçesi IsabelD‹KKAT
la’n›n 1504’te ölümü üzerine, k›zlar› Joanna Kastilya Kraliçesi unvan›n› alm›flt›.
1496’da Kutsal Roma ‹mparatoru I. Maximillien’in o¤lu Philip ile evlendirilmifl olan
SIRA S‹ZDEunvan›n› da
Joanna, 1516’da babas› Ferdinand’›n ölümü üzerine Aragon Kraliçesi
ald›. Böylece iki ülkenin hükümdarl›¤› birleflmifl oluyor, ‹spanya Krall›¤› do¤uyordu. Fakat ak›l hastas› olan Joanna’n›n tek bafl›na ‹spanya’y› yönetmesi mümkün
AMAÇLARIMIZ
de¤ildi. Bu sebeple o¤lu, I. Charles unvan›yla ‹spanya Kral› oldu. Bu durum
1555’de Joanna ölene kadar sürecek, ard›ndan Charles tek bafl›na ‹spanya Kral›
olacakt›r. Di¤er yandan, 1506’da babas› Philip’in ölümü üzerine,
K ‹ TKutsal
A P Roma ‹mparatorlu¤u’nun da varisi olan Charles, dedesi Habsburg ailesinden I. Maximilli-

N N

D‹KKAT

SIRA S‹ZDE

AMAÇLARIMIZ

K ‹ T A P

TELEV‹ZYON

TELEV‹ZYON

‹NTERNET

‹NTERNET

30

Devletler aras› iliflkilerde
art›k “din kardeflli¤i”de¤il,
“ulusal ç›karlar” geçerliydi.

Siyasi Tarih-I

en’in ölümünün ard›ndan, elektörler kurulu taraf›ndan yeni Kutsal Roma ‹mparatoru olarak seçildi. 1519’da taç giyerek V. Charles (Charles Quint/fiarlken/V. Karl)
ad›yla ‹mparatorluk taht›na oturdu. O tarihten, gönüllü olarak tahttan feragat edece¤i 1555’e kadar ‹spanya’dan Orta Avrupa’ya, Güney Amerika’dan Uzak Do¤u’ya
uzanan çok genifl bir co¤rafya V. Charles taraf›ndan idare edilecek, XVI. yüzy›lda
“imparatorluk” kavram› V. Charles’la özdefl hâle gelecektir. V. Charles, Katolik Kilisesi’yle birlikte hareket ederek, Avrupa’da Orta Ça¤’dakine benzer bir ‹mparatorluk kurmaya çal›flan son Avrupa hükümdar› olmas› aç›s›ndan da önemlidir.
V. Charles’›n Avrupa’da tesis etmeye çal›flt›¤› hâkimiyete en güçlü itiraz Fransa’dan geldi. Yukar›da da anlat›ld›¤› gibi, Kutsal Roma ‹mparatorlu¤u ile Fransa
aras›nda ‹talya’ya sahip olmak için yürütülen savafllarda, V. Charles, I. François’ya
karfl› üstünlük sa¤lad›. Bu savafllar s›ras›nda Katolik Fransa’n›n, Protestan Alman
prenslikleri ve Müslüman Osmanl› ‹mparatorlu¤u’yla, ile Katolik Kutsal Roma ‹mparatorlu¤u’nun ise ‹ngiltere’yle ifl birli¤i yapmas›, XVI. yüzy›lda art›k “din kardeflli¤i”nin de¤il, “ulusal ç›kar”›n devletler aras› iliflkilerde geçerli olmaya bafllad›¤›n›n
çarp›c› bir göstergesidir. Fransa’da I. François’n›n ölümünün ard›ndan tahta geçen
II. Henry zaman›nda da ‹talya Savafllar› devam etti. V. Charles’›n 1555’te topraklar›n› o¤lu II. Philip ve kardefli Ferdinand aras›nda taksim ederek tahttan feragat etmesinden sonra, 1559’da ‹spanya, Fransa ve ‹ngiltere aras›nda Cateau-Cambresis
bar›fl antlaflmas› imzaland›. Fransa Savoy ve Piemonte’yi Savoy Dükal›¤›’na, Korsika adas›n› da, Ceneviz Cumhuriyeti’ne terk etti. ‹spanya, Milano, Napoli, Sicilya ve
Sardinya’n›n hâkimi olmaya devam etti. Ayr›ca Toscana ve Ceneviz de dolayl› yoldan ‹spanya’n›n kontrolü alt›na girdi. ‹spanya’n›n ‹talya üzerindeki bu hâkimiyeti
XVIII. yüzy›l›n bafllar›na kadar devam edecektir.

Kanuni ve V. Charles
V. Charles’›n tahtta bulundu¤u dönem, Osmanl› ‹mparatorlu¤u’nda Kanuni Sultan
Süleyman’›n hükümdarl›¤›na rastlamaktad›r. Osmanl› ‹mparatorlu¤u’nun en güçlü
oldu¤u bu dönemde, Avrupa’ya tek bafl›na egemen olmaya çal›flan Kutsal Roma ‹mparatorlu¤u ile çat›flmas› kaç›n›lmazd›. Nitekim Kanuni Sultan Süleyman’›n 1521’de
Belgrad’›, 1522’de Rodos’u fethetmesi, ard›ndan da 1526’da Kutsal Roma ‹mparatorlu¤u’nun vassal› durumundaki Macar Kral› II. Lajofl’u Mohaç Savafl›’nda yenerek
tüm Macaristan topraklar›n› ele geçirmesi V. Charles’› ciddi anlamda endiflelendirdi.
Dahas› Kanuni’nin Almanya’daki Protestanlara destek mesajlar› vermesi, V. Charles’› Papa’n›n yard›m›yla Osmanl›lara karfl› güçlü bir Haçl› ‹ttifak› kurmaya itti.
1529’daki Viyana Kuflatmas›’n›n Osmanl› ‹mparatorlu¤u aç›s›ndan baflar›s›zl›kla sonuçlanmas›n›n ard›ndan, V. Charles ve kardefli Habsburg Avusturya Arflidükü Ferdinand’›n Osmanl› ‹mparatorlu¤u’nun Macaristan taht›na oturttu¤u Yanofl (Jan) Zapolya’y› tahttan indirmeye çal›flmas› Kanuni’nin 1532’de Almanya Seferi’ne ç›kmas›na
sebep oldu. Osmanl›lar›n çok say›da yeni kale feth ederek ilerlemelerine ra¤men, V.
Charles Kanuni’nin karfl›s›na ç›kmaya cesaret edemedi. 1533’te yap›lan ‹stanbul Antlaflmas›’yla, Ferdinand Macaristan üzerindeki veraset iddias›ndan vazgeçmek zorunda kald›. Habsburg-Avusturya Arflidükü bu antlaflmayla, Kanuni’yi “baba” olarak tan›d›; Osmanl› sadrazam›yla eflit mevkide oldu¤unu kabul etti. 1540’ta Zapolya’n›n
ölümü üzerine V. Charles ve Ferdinand bir kez daha Macarsitan’a müdahale edecek
ama püskürtülecektir. Macaristan üzerindeki bu hâkimiyet mücadelesi XVII. yüzy›l
sonuna kadar devam edecek, 1699’daki Karlofça Antlaflmas›’yla Osmanl› ‹mparatorlu¤u Macaristan’daki topraklar›n› Avusturya’ya b›rakacakt›r.
V. Charles-Kanuni çekiflmesinin diplomasi tarihi aç›s›ndan önemli bir özelli¤i,
Osmanl› ‹mparatorlu¤u’nun Kutsal Roma ‹mparatorlu¤u’na karfl› Fransa’yla, Kutsal

Henri’nin yard›m›na gitmesi say›labilir. Charles bir ittifak anlaflmas› yapmay› baflard›. 1540’da bu kez bizzat V. Charles’›n kardefli Arflidük Ferdinand da fiah Tahmasb’la ittifak görüflmeleri yürütüyordu. I. ‹talyan sahillerini vurdu. Charles.31 2. Barbaros Hayreddin Pafla’n›n 1543’te Nice’i kuflatmas›. Charles ile Kanuni aras›nda Akdeniz’deki rekabet kesin biçimde Kanuni lehine sonuçlanm›flt›r. Charles’›n Safevilere olan ilgisi devam etti. Charles’a karfl› birlikte hareket etme karar› ald›. Charles’›n komutas›ndaki ‹mparatorluk donanmas› Cezayir’de büyük Resim 2. Kanuni ve I. 1535’te ise Osmanl› ‹mparatorlu¤u’nun Fransa’ya ticari kapitülasyonlar vermesiyle iki ülke aras›ndaki ifl birli¤i daha da derinleflti.2 Kanuni Sultan Süleyman’›n 1530larda ‹talyan ressam Titian’›n atölyesinde yap›lan tablosu. 1540larda Macaristan savafllar›nda Frans›zlar›n Osmanl›lara destek vermesi. Efl zamanl› olarak V. Charles ve Ferdinand Safevileri s›k s›k Osmanl›’ya sald›rmaya teflvik etmifltir.Avrupa’da Güç Mücadelesi ve Westphalia Düzeni Roma ‹mparatorlu¤u’nun ise Osmanl›’ya karfl› Safevilerle ittifak içine girmesidir. Charles’a esir düflmesinden sonra 1525’te ‹stanbul’a bir elçi yollayarak ilk ifl birli¤i giriflimini bafllatt›¤› bilinmektedir. V. fiah ‹smail’in 1524’te ölümünden sonra yerine geçen fiah Tahmasb zaman›nda da V. Osmanl›-Frans›z askeri ittifak›n›n önemli yans›malar› aras›nda. Pavia Savafl›’nda V. Osmanl› donanmas›n›n 1544 k›fl›n› Tulon’da geçirmesi. Ayn› y›l V. . 1538’de Andrea Doria komutas›ndaki Haçl› donanmas›n›n Preveze’de Barbaros Hayreddin Pafla taraf›ndan yenilmesinin ard›ndan. fiah ‹smail’le elçi ve mektup teatisinde bulunmufltu. V. Fakat Özbek isyan›yla meflgul olan Safeviler Osmanl› ‹mparatorlu¤u ile savaflamad›lar. 1552’de bu kez Turgut Reis komutas›ndaki Osmanl› donanmas›n›n Fransa Kral› II. Henüz Kutsal Roma ‹mparatoru olmad›¤› dönemde ‹spanya Kral›’yken de Safeviler’le yak›n iliflki içine giren V. Fakat bir y›l sonra V. Kanuni’nin Viyana’y› kuflatt›¤› 1529’da fiah Tahmasb’›n saray›na elçi gönderen V. Charles’›n kontrolündeki Tunus Barbaros taraf›ndan ele geçirildi. François V. Kanuni’nin bu ittifaka karfl› ald›¤› önlem ise zaten Osmanl› ‹mparatorlu¤u’nun deste¤ini isteyen Fransa’yla yak›nlaflmak fleklinde oldu. Barbaros Hayreddin Pafla komutas›ndaki Osmanl› donanmas› 1534’te Frans›z birliklerinin yard›m›na giderek. Charles. V. Osmanl› ‹mparatorlu¤u’nu “iki cepheli savafl” ile karfl› karfl›ya b›rakmak istiyor. Osmanl› ordusunun ikiye bölünmesi hâlinde kendisinin kolayl›kla Osmanl›lar› Avrupa’dan ç›kartabilece¤ini düflünüyordu. 1532-1555 y›llar› aras›nda süren Osmanl›Safevi çat›flmas› s›ras›nda. François’n›n. Bu ittifak›n en önemli siyasi sonuçlar› ise Fransa’n›n Kutsal Roma ‹mparatorlu¤u taraf›ndan yutulmas›n›n Osmanl›lar sayesinde engellenmesi ve Almanya’da Protestanl›¤›n daha kolay yay›lmas›d›r. Ünite . Charles Tunus’u geri almay› baflaracakt›r.

Kutsal Roma ‹mparatorlu¤u’na karfl› birlikte hareket etme karar› al›nd›. Charles Döneminde Kutsal Roma ‹mparatorlu¤u’nun en ciddi sorunlar›n›n biri de Protestanl›¤›n yay›lmas› ve çok say›da Alman devletinin bu yeni dinsel ak›m› benimseyerek ‹mparatorlu¤a baflkald›rmas›d›r. Charles ve Protestan devletlerin yöneticileri aras›nda kararlaflt›r›lan Ausburg düzenlemeleriyle. eius religio) ilkesi kabul edilerek Katolik veya Luteryen hükümdarlar›n topraklar›nda yaflayan halk›n. 1501’den bafllayarak Amerika k›tas›nda ilerleyen ‹spanyol komutanlar›n ve askerlerin. Üç y›l sonra da Kutsal Roma ‹mparatorlu¤u ve Protestan devletler aras›nda 20 y›l süren gerginli¤i ortadan kald›ran Ausburg Antlaflmas› imzaland›. “Yeni Dünya”n›n ‹spanya’ya Ba¤lanmas› Güney Amerika yerlileri “kölelefltirilme” tehlikesiyle karfl› karfl›ya kald›lar. Pio. Philip ile Saksonya Elektörü I. hem de kölelefltirilmeleri Bartoleme de las Casas gibi baz› Katolik din adamlar› aras›nda rahats›zl›¤a sebep oldu. V. Antlaflmayla korunmayan bu Protestanlar. “Prens hangi dindense. Martin Luther’in bizzat kat›ld›¤› Birlik toplant›lar›nda V. Frankfurt. Charles’›n ordusunu yenmeleri üzerine taraflar aras›nda Passau Bar›fl› imzaland›. Charles büyük baflar›lar kazand›. V. 1535’te Hannover. Ausburg düzenlemeleriyle Kutsal Roma ‹mparatorlu¤u’nun hukuken bölünmüfllü¤ü kabul edildi. Kutsal Roma ‹mparatorlu¤u’nun hukuken bölünmüfllü¤ü kabul edildi. Fakat söz konusu uygulama suiistimallere yol açmakta ve yerlilerin tamamen kölelefltirilmeleri sonucunu do¤urmaktayd›. ‹mparatorluk taraf›ndan resmen tan›nd›. Charles döneminde ‹spanyollar›n Amerika k›tas›ndaki ilerleyifli bütün h›z›yla sürdü. o hükümdar›n dinini seçmeleri zorunlulu¤u getirildi. Charles’a karfl› cesaret kazand›lar. XVI. Charles’›n 1542’de ç›kartt›¤› yasayla (Yeni Yasalar) “encomienda” sisteminin kademeli olarak kald›r›lmas› ve yer- . V. Almanya Co¤rafyas›’nda Din Savafllar› Protestan Alman prensleri Kutsal Roma ‹mparatorlu¤u’na karfl› birlik oluflturdular. Martin Luther’in kurdu¤u Luteryen Kilise. Anhalt ve Wüttemberg. Kanuni Sultan Süleyman’›n yollad›¤› mektuplarla V. hem Katoliklerin hem de Luteryen hükümdarlar›n bask›s› alt›nda kald›lar. Dinlerini de¤ifltirmek istemeyen ailelerin. Tüm Protestan kiliselerinin haklar›n›n kabul edilmesi ise ancak 1648’deki Westphalia Bar›fl› ile mümkün olacakt›r. Bu tarihten Ekim 1571’de Osmanl› Donanmas›’n›n ‹nebaht›’da Papa V. Birinci Ünite’de anlat›ld›¤› gibi. Ausburg ve Pomeranya’n›n kat›l›m›yla Schmalkaldik Birli¤i (Ligi) ad›n› alan bu olufluma 1539’da Brandenburg da kat›ld›. John Frederick aras›nda 1531’de yap›lan anlaflmayla. Böylece eskiye nazaran dinsel hoflgörünün öne ç›kt›¤› bir dönem bafllam›fl gibi görünse de Ausburg Antlaflmas›’nda sadece Luteryenlerin tan›nmas› ve di¤er Protestan kiliseler olan Kalvinistlerin ve Anabaptistlerin adlar›n›n zikredilmemesi büyük bir sorunun ortaya ç›kmas›na sebep oldu. Venedik ve ‹spanya taraf›ndan oluflturulan Haçl› donanmas› karfl›s›nda yenilgiye u¤ramas›na kadar geçen dönemde Akdeniz’de mutlak bir Osmanl› üstünlü¤ü söz konusu olacakt›r. kendi dinlerinden olan hükümdar›n topraklar›na yerleflmelerine izin verildi. sald›r›lardan korumalar›. Kempten. halk› da o dindendir” (Cuius regio. Hem Amerika’n›n ele geçirilmesi s›ras›nda yerlilerin vahflice yok edilmeleri. Fakat ard›ndan toparlanan Protestan devletlerin 1552’de V.32 Siyasi Tarih-I bir yenilgiye u¤ram›flt›r. Zaman zaman 1538’de Protestanl›¤› kabul eden Danimarka’n›n ve Kutsal Roma ‹mparatorlu¤u ile savaflmakta olan Fransa’n›n da deste¤ini alan Birlik üyeleri. Charles’la savaflma karar› al›nd›. Hesse Kontu (Landgraf) I. Kuzey Amerika’da da önemli kazan›mlar elde etmifllerdi. 1546-1547 y›llar›nda süren Scmalkaldik Savafllar›’nda V. yüzy›l›n ortalar›na gelindi¤inde ‹spanyol “fatihler” Güney Amerika’y› bütünüyle ele geçirmifl. 1555’te V. ‹spanyolca ö¤retmeleri ve Katolik yapmalar› kayd›yla istedikleri kadar yerliyi kendi kontrolleri alt›na almas›na izin veren bir sistem (encomienda) gelifltirilmiflti.

Tarihin gördü¤ü en genifl ülkelerden birine hükümdarl›k eden V. Ünite . Philip 1581’de Portekiz’i de topraklar›na katacakt›r. önde gelen din adamlar› aras›nda bir münazara Amerikan yerlilerinin kölelefltirilmesinin Katolik dinine uygun olup olmad›¤› tart›fl›ld›. Charles 1555’te D ‹ K K A TTahttan ayr›kendi r›zas›yla tahttan feragat ederek bir manast›rda inzivaya çekildi.33 2. l›rken topraklar›n› o¤lu ve kardefli aras›na paylaflt›rd›. Charles’›n talimat›yla 1550’de ValD Ü fi Ü N Edüzenlenerek L‹M ladolid kentinde. V. Ferdinand ayr›ca Kutsal Roma ‹mparatoru unvan›n› da ald›. Burada net bir sonuç ç›kmamas›na ra¤men. “fatihlerin” keyfi uygulamalar›n›n önüne geçmeye çal›flt›. II. ‹spanya Krall›¤›. 1993) okuman›z› öneririz. Charles Döneminde Kutsal ‹NTERNET Roma ‹mparatorlu¤u Kaynak: www. Belçika ve Hollanda. Fernand Braudel’in “II. Amerika topraklar›n›n ‹spanya ile iliflkisi s›k›laflt›r›ld›. V. Sicilya.spainthenandn MAKALE ow. yüzy›lda Akdeniz Havzas›’n›n siyasi. Napoli. TELEV‹ZYON SIRA S‹ZDE TELEV‹ZYON Harita 1.Avrupa’da Güç Mücadelesi ve Westphalia Düzeni lilerin kölelefltirilmesinin yasaklanmas› düzenlendi. Lombardiya ve ‹spanya’n›n SIRA S‹ZDE Amerika k›tas›ndaki topraklar› o¤ul II. Bu paylafl›ma göre. Ankara. ekonomik ve toplumsal yap›s›ndaki daha kapsaml› ö¤renmek istiyorsan›z.1 V.com/userimages/ charles-v-europeanpossessionswikipedia. V. SIRA S‹ZDE D Ü fi Ü N E L ‹ M S O R U D‹KKAT N N ‹NTERNET MAKALE SIRA S‹ZDE Osmanl›lar ile Safevilerin birbirlerine karfl› H›ristiyan devletlerle ittifaka girmifl olmas›n› nas›l aç›klars›n›z? AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P K ‹ T A dönüflümü P XVI. Bunun üzerine Amerika’daki baz› ‹spanyol komutanlar ayakland›lar. Charles’›n kardefli Avusturya Arflidükü Ferdinand ise tüm tarihAMAÇLARIMIZ sel Habsburg topraklar›na sahip oldu. Felipe Döneminde Akdeniz ve Akdeniz Dünyas›” adl› kitab›n› (‹mge Kitapevi Yay›nlar›. Philip’e geçti. yerlilerin kölelefltirilmesi uygulaS O R U mas› büyük ölçüde kalkt› ama kötü muamele tamamen sona ermedi. Yerliler bundan böyle zorla tarlalarda ve madenlerde çal›flt›r›lamayacakt›. Charles “Yeni Dünya” topraklar›na SIRA S‹ZDEmerkezden valiler atayarak.png 2 SIRA S‹ZDE D Ü fi Ü N E L ‹ M D Ü fi Ü N E L ‹ M S O R U S O R U D‹KKAT D‹KKAT .

II. Charles taraf›ndan ‹mparatorluk yönetimi alt›na sokuldu. Elizabeth’in himayesi alt›nda kald›larsa da 1588’de cumhuriyet ilan ettiler. Charles’›n yüksek vergi politikas› 1555’te ‹spanya Kral› unvan›yla bu topraklar›n yönetimini eline geçiren II. Ayr›ca Protestan nüfusa sahip Hollanda kentleri. 1602’de Rotterdam’da Avrupa’n›n ilk menkul k›ymetler borsas› kuruldu. 1579’da Utrecht Birli¤i ad›yla ‹spanyollara karfl› güçlerini birlefltiren yedi Hollanda bölgesi 1581’de ba¤›ms›zl›klar›n› ilan etti. küçük yerel birimler hâlinde yönetilen bu topraklarda merkezi yönetimin gücünü art›ran ad›mlar atarak feodal birimlerin özerkliklerini kald›rd›. ‹spanya ile ara verilen Seksen Y›l Savafllar› yeniden bafllad›. Hollandal›lar ile ‹spanyollar aras›nda 1609’da imzalanan ateflkes anlaflmas›yla. bafllang›çtan itibaren Orange-Nassau ailesinin yönetimini isteyen “kralc›lar” ile mevcut yap›n›n devam›n› isteyen “cumhuriyetçiler” aras›nda siyasal bir rekabet ortaya ç›kt›. ülke içi kar›fl›kl›klar›n yan›s›ra Fransa ve ‹ngiltere ile yürütülen savafllar›n ekonomik ve ticari hayat› y›pratmas›. Önceleri. Hollanda topraklar›ndaki Katoliklerin dinlerinin gere¤ini serbestçe yerine getirmelerine izin verildi. XV. William’›n liderli¤inde ‹spanyollara karfl› topyekûn bir isyana dönüfltü. . II. Böylece ticaret gemilerini ‹spanya. 1572’den itibaren Oranj (Orange) ailesinden I. Hollanda’ya ait Do¤u ve Bat› Hindistan flirketlerinin küresel ticareti denetlemeye bafllamas›. aralar›nda Osmanl› ‹mparatorlu¤u’nun da bulundu¤u di¤er devletlerle diplomatik iliflki kurmas›na da imkân veren 12 y›ll›k ateflkes döneminde. ‹spanya Hollanda Cumhuriyeti’ni resmen tan›d›. Hollanda’n›n ba¤›ms›z bir birim olarak. dük. Charles döneminde bu topraklarda Kalvinizm’in yay›lmas› karfl›s›nda ‹mparatorluk taraf›ndan bafllat›lan bask›lar. cumhuriyetin zenginli¤ini art›rd›. ‹spanya-Hollanda savafl› afla¤›da ele al›nacak olan Westphalia Antlaflmalar› ile 1618’de son bulacakt›r. Cape Town’dan Singapur’a kadar dünyan›n birçok yerinde ticaret kolonileri kuran Hollanda’n›n “Alt›n Ça¤›” XVII. V. kont gibi isimlerle Burgundiya ve Habsburg hanedanlar›n›n vassal› durumunda olan bu birimler 1549’da V. K›sa süreli bar›fl döneminden sonra Hollanda’n›n 1618’de bafllayan Otuz Y›l Savafllar›’na dâhil olmas›yla. II. Philip ayr›ca bu topraklarda bir “karfl› reform” hareketi bafllatarak Hollanda Katolik Kilisesi’ni yeniden organize etmek suretiyle güçlendirdi. lord. Philip ayr›ca. Lüksemburg ve kuzey Fransa’daki feodal birimler. Philip taraf›ndan da sürdürüldü.Philip Hollanda’da Katolikli¤i yeniden güçlendirmeye çal›flt› ama baflar›s›z oldu. Belçika. Kutsal Roma ‹mparatorlu¤u’na vergi ba¤›yla ba¤l›yd›lar. V. yüzy›l boyunca devam edecek. Hollanda Cumhuriyeti asl›nda içifllerinde son derece ba¤›ms›z olan yedi birimin bir tür konfederasyonuydu. Bu birimlerin temsilcileri Lahey’de biraraya gelerek bir federal hükümet (Staaten Generaal) oluflturmaktayd›lar. Fransa ve bazen de ‹ngiltere’den korumaya bafllad›lar. “Onyedi Bölge”’de rahats›zl›klara sebep oldu. ‹spanya karfl›s›nda ‹ngiltere’nin korumas›na s›¤›nan Hollandal›lar üç y›l I. Philip bu ba¤›ms›zl›k ilan›n› tan›mad›. Bununla birlikte. özellikle “merkantilizm politikas›” bu ülkenin düflüfle geçmesine yol açacakt›r. Kalvinist rahipler taraf›ndan 1566’da bafllat›lan küçük çapl› ayaklanmalar.34 Siyasi Tarih-I KES‹NT‹S‹Z SAVAfiLAR DÖNEM‹ Seksen Y›l Savafllar› ve Hollanda’n›n ‹spanya’dan Ba¤›ms›zl›¤› II. Zenginleflmeyle birlikte Hollanda güçlü bir donanma da kurdu. yüzy›l sonlar›nda “Onyedi Bölge” ad›yla gevflek biçimde bir araya gelen Hollanda. Bugünkü New York’tan Surinam’a. modern bankac›l›¤›n ilk örneklerine sahip oldular. ‹spanyollar›n Britanya adas›n› iflgal giriflimlerinin 1588’de baflar›s›zl›¤a u¤ramas›n›n ard›ndan Hollanda üzerindeki ‹spanya bask›s› artt›.

‹syan k›sa sürede Moravya. 1618-1648 döneminde devam eden savafllar ayn› zamanda Habsburg Avusturyas› ile Burbon Fransas› aras›nda Avrupa’da süren siyasi hâkimiyet mücadelesinin bir yans›mas›d›r. daha evvel kendilerine verilmifl olan haklar›n›n ellerinden al›naca¤› endiflesine kap›lmalar›na sebep oldu. Osman 1620’de Prag saray›na bir elçi göndererek Bohemya’n›n bafllatt›¤› isyana destek oldu. 1609’da Protestanlara karfl› Katolik Alman devletleri taraf›ndan kurulan Katolik Ligi’nin (League) Habsburglara destek olmas›na yol açt›. Protestanlar taraf›ndan saray›n penceresinden d›flar›ya at›lmas›yla Bohemya isyan› bafllad›. Ferdinand’›n Bohemya Saray›’na (Prag’ta) gönderdi¤i iki Katolik dan›flman›n. ‹sveç ve Danimarka. Hollanda Cumhuriyeti tam olarak ‹spanya bask›s›ndan kurtulabilmifl de¤ildi. Katolik ‹spanyollar›n bu sayede bölge ticaretinde üstünlü¤ü ele geçirebilece¤ini düflünüyorlard›. Almanya’da bu gerilim t›rman›rken. Kalvinizmin Almanya’da h›zla yay›lmaya devam etmesi ve en kalabal›k üçüncü din hâline gelmesiyle birlikte. Danimarka. Osmanl› ordusu Eylül 1620’de Yafl’ta Polonya ordusunu yendiyse de ertesi y›l II. ‹spanyol Hollandas›’n› ve ‹talya’n›n bir bölümünü elinde bulunduran ‹spanya. Habsburglar’a karfl› daha da güçlendiler.35 2. Balt›k Denizi’ne k›y›s› olan Protestan Alman devletlerinin zay›flamas›n›n kendi ifllerine gelmeyece¤ini. Bu arada Protestan Erdel (Transilvanya) Prensi Bethlen Gabor’un Macaristan’a Habsburglara karfl› yürüttü¤ü sefere yard›m eden Osmanl› Sultan› II. Lehistan seferindeki baflar›s›zl›¤›n sebebi olarak gördü¤ü Yeniçeri Oca¤›’n› yenilemeye 1555 tarihli Ausburg Bar›fl›’nda Kalvinistlerin haklar›n›n tan›nmam›fl olmas› siyasal gerilimi t›rmand›rd›. Yeniçerilerin savaflmaktaki isteksizlikleri sebebiyle. Osmanl› ‹mparatorlu¤u. ‹sveç. Di¤er yandan Hollanda ile ‹spanya aras›nda geçici bir bar›fl antlaflmas› yap›lm›fl olmas›na ra¤men. Lüsetya ve Silezya’ya da yay›ld›. Protestan Alman devletlerinin Habsburglara karfl› zafer kazanmas›n› istiyordu. Fakat bu ad›m. Yukar›da ele al›nan 1555 tarihli Ausburg Bar›fl› ile 225 Alman devletinin yöneticisinin her birinin Katoliklik ve Luteryenlik aras›nda tercih yapmakta serbest b›rak›ld›¤› anlat›lm›flt›. Ferdinand’›n Kutsal Roma ‹mparatorlu¤u veliaht› olarak seçilmesi (1619’da imparator olarak taç giyecektir) Bohemya’daki Protestan yöneticilerin. Fransa ise Kutsal Roma ‹mparatorlu¤u ve Habsburglarla uzun süredir sürdürdü¤ü mücadelenin bir devam› olarak. Fakat Ausburg Bar›fl› Kalvinistlere iliflkin bir hüküm içermiyordu. Rusya ve Hollanda gibi devletler de bu çat›flmaya taraf olmufllard›r. Birlik’in öncüsü konumundaki Ren Palatinat›’ndan (Ren Elektörlü¤ü/Palatinat Devleti) Frederick’e Bohemya krall›¤›n› öneren Bohemyal› Protestanlar. Ünite . Bunun üzerine Habsburglar’›n yan›nda yer alan Katolik Polonya ile Osmanl› ‹mparatorlu¤u aras›nda savafl bafllad›. .Avrupa’da Güç Mücadelesi ve Westphalia Düzeni Otuz Y›l Savafllar› Avrupa’da devam eden din savafllar›n son halkas›n› oluflturan Otuz Y›l Savafllar› esas olarak Almanya topraklar›nda Katolikler ve Protestanlar aras›nda yürütülmüfltür. Bununla birlikte. Polonya. Savua Dükal›¤›. Savafllar›n farkl› aflamalar›nda ‹spanya. ‹stanbul’a döner dönmez. 1608’de 12 Protestan Alman devletinin bir araya gelmesiyle kurulan Protestan Birli¤i’nin (Union) deste¤ini almak için. bunlara karfl› bask› uygulayan Katolik ve Luteryen Alman prensleri aras›nda gerilim yaflanmaya bafllad›. Osman’›n bizzat komuta etti¤i Lehistan (Polonya) seferi. ‹ngiltere. Böyle bir sonuç Fransa’y› rahatlatacakt›. kendi ticaret yollar›n›n güvenli¤i aç›s›ndan Almanya’daki durumla yak›ndan ilgilenmekteydi. Ausburg’ta herhangi bir hak elde etmemifl olan Kalvinistlerle. Bu haliyle Otuz Y›l Savafllar›. 29 Eylül 1621’de Polonya ile Hotin Bar›fl Antlaflmas›’n›n yap›lmas›yla sona erdi. Büyük Avrupa Savafl› olarak da nitelendirilebilir. 1617’de koyu bir Katolik olan Sitiryal› (güney Avusturya) II.

Kutsal Roma ‹mparatorlu¤u içindeki Katoliklerin güç kazanmas›n›n Danimarka’n›n bölgesel ç›karlar›na zarar verece¤ini düflünüyordu. Katolik Ligi devletlerinin ordular›n› da yan›na alarak yard›ma geldi. 1643’te ölen Fransa Kral› XIII. Protestan Afla¤› Saksonya’ya askeri destek vermeye bafllad›. Bohemya tamamen Katoliklefltirildi. Britanya Adas› Kral I. Bu s›rada Fransa’daki Protestanlar da (Huguenotlar) kendilerine karfl› hoflgörüsüz davranan XIII. Louis Fransa taht›na ç›k›nca. Mazarin ülkedeki iç kar›fl›kl›klar› da göz önüne alarak. Otuz Y›l Savafllar›n›n. ‹mparator II. 1625-1635 döneminde önce Danimarka ve ard›ndan ‹sveç krall›klar› da Otuz Y›l Savafllar›’na müdahil olmufltur. 1648’de ‹sveç ve ‹sveç ve Danimarka’n›n kat›l›m›yla Otuz Y›l Savafllar› Avrupa’n›n kuzeyine yay›ld›. Osman 1622’de bir ayaklanma sonucu öldürüldü. Erdel’e baz› Macar topraklar›n› b›rakan Nikolsburg Antlaflmas›’n›n 1621’de imzalanmas›yla. 1631’de Fransa ile ittifak antlaflmas› yapan ‹sveç. Fedinand’›n oluflturdu¤u güçlü Katolik ordusu karfl›s›nda baflar›s›zl›¤a u¤rayan Danimarka 1629’ta Lübeck Antlaflmas›’n› imzalayarak savafl d›fl› kald›. Ayn› zamanda Alman devletlerinden Holstein’›n Dükü olan IV. Bu tarihten sonra ‹stanbul’da bir süre iç istikrars›zl›klar devam etti¤inden. bir an önce savafl› bitirmek için çaba göstermeye bafllad›. Christian. Antlaflmaya göre. afla¤›da ele alaca¤›m›z gibi. Fakat 1632’de Lützen Savafl›’nda Kral II. Bu ise 1627-1629 y›llar› aras›nda devam edecek olan Fransa-‹ngiltere Savafl›’na yol açt›. ‹sveç’le ittifak yapm›fl olmas›na ra¤men Fransa ‹spanya ordular› karfl›s›nda baflar›s›zl›¤a u¤rad›. Habsburglar’a karfl› önemli zaferler elde etti. Gustav öldürüldü. Luteryen inanc›na sahip olan Danimarka Kral› IV. Kardinal Richelieu 1635’te ‹spanya’ya. yerine geçen Kardinal Mazarin de savafl› devam ettirdi. Louis’ye karfl› 1620’de ayakland›lar. “Palatinat Savafl›” olarak adland›r›lan ilk dönemi. Louis’nin yerine henüz befl yafl›ndaki o¤lu XIV. ‹sveç Habsburglarla savaflmay› sürdürürken 1635’te Habsburglar ile Protestan Alman devletleri aras›nda yap›lan Prag Antlaflmas›.36 Siyasi Tarih-I K›sa bir süre için Osmanl› ‹mparatorlu¤uda Otuz Y›l Savafllar›’n›n taraflar›ndan oldu. etmeye giriflen II. . Charles ile Parlamento aras›nda çok çetin bir çekiflmeye ve arkas›ndan da iç savafla sahne olacakt›r. Katolik Habsburglar›n ve ‹spanya’n›n üstünlü¤üyle sona erdi. Charles. Bu y›llardan itibaren. Kas›m 1620’de Beyaz Da¤lar Savafl›’nda Bohemya ordusu yok edildi. Büyük ölçüde ‹sveçlilerin askeri baflar›lar› sayesinde Katolik Alman devletleri 1645’ten itibaren gerilemeye bafllad›lar. bir y›l sonra da Habsburglara (Kutsal Roma ‹mparatorlu¤u) savafl açarak ülkesini Otuz Y›l Savafllar›na do¤rudan sokmufl oldu. 1630’da ‹sveç Kral› II. Katolik Ligi devletlerini arka arkaya yenilgiye u¤ratt›. Christian. Protestan Alman devletlerini desteklemedi¤i sürece IV. Protestanlara baz› haklar verse de Habsburglar›n Alman devletlerinin tümüne hükmederek güçlenmesini istemeyen Fransa taraf›ndan memnuniyetsizlikle karfl›land›. 1626’dan itibaren ‹ngiltere Kral› I. Louis’nin baflbakan› Kardinal Richelieu ve Hollanda Cumhuriyeti taraf›ndan finansal olarak desteklenen ‹sveç. Protestan Birlik’i fesh edildi. 1642’de Kardinal Richelieu’nün ölümünden sonra. Osmanl› ‹mparatorlu¤u Otuz Y›l Savafllar›’n›n ilerleyen döneminde yer almad›. 1634’ten itibaren ‹mparatorluk güçleri Protestanlar karfl›s›nda üstünlü¤ü yeniden ele geçirdiler. Fransa’da XIII. Habsburglar›n Protestan isyan› karfl›s›nda zor durumda oldu¤unu gören ‹spanya 1620’de. Huguenotlar›n Fransa’ya karfl› ayaklanmas›n› desteklemeye bafllad›. Gustav t›pk› Danimarka gibi Protestan Alman devletlerine destek vermeye bafllad›. Danimarka’n›n müdahalesinin baflar›s›zl›kla sonuçlanmas› ‹sveç’in de ekonomik ç›karlar› aç›s›ndan olumsuz sonuçlar do¤urmufltu. Christian’›n Danimarka Kral› olarak kalmas›na izin verilecekti. Savaflta baflar›s›zl›¤a u¤rayarak 1629’da Fransa’yla ve 1630’da da bir süredir savafl halinde oldu¤u ‹spanya’yla bar›fl antlaflmalar› yapan ‹ngiltere Otuz Y›l Savafllar›’n›n d›fl›nda kald›. Erdel Prensi Gabor ile ‹mparator aras›nda.

Afla¤› yukar› dört y›l müzakerelere 109 ayr› diplomatik heyet kat›lm›flt›r. di¤er yandan da ‹spanya ile Hollanda aras›ndaki Seksen Y›l SavafllaD‹KKAT r›’n› sona erdiren üç antlaflmaya birden Westphalia Antlaflmas› denir. K ‹ iyi T Ahaz›rlanm›fl P Avrupa’daki Din Savafllar› ve Westphalia Düzeni’nin kurulufluyla ilgili bir tarih kitab› okumak isterseniz Bekir S›tk› Baykal’›n “Yeni Zamanda Avrupa Tarihi” adl› kitab›n› (Türk Tarih Kurumu. Westphalia çerçevesinde ilk antlaflma 30 Ocak 1648’de ‹spanya ile Hollanda Cumhuriyeti aras›nda Münster’de imzalanan ve Seksen Y›l Savafllar›’n› sona erdiren Münster Bar›fl›’d›r. Fransa ile ‹spanya aras›nda M A K A L E savafl durumu ise Westphalia’da de¤il. ancak 1659’daki Pireneler Bar›fl› ile sona erecektir. Antlaflmalarla. Protestanl›k ve Ortodoksluk aras›ndaSIRA geçmiflteki ayr›mlar söz konusu mu? WESTPHALIA BARIfiI 37 SIRA S‹ZDE 3 D‹ NÜ Tfi EÜ R N ENLE‹ TM SIRA S‹ZDE T D‹ ÜN fiT ÜE NRENLE‹ M Otuz Y›l Savafllar›’n›n ard›ndan yap›lan Westphalia düzenlemeleri tek bir bar›fl antS O R U ve Münster laflmas›ndan oluflmaz. Ayr›ca. Kutsal Roma ‹mparatorlu¤u ‹ N T E R N E T ve Fransa ile bunlar›n müttefikleri aras›nda imzalanan Münster Antlaflmas› ile Kutsal Roma ‹mparatorlu¤u. Alman Prenslikleri ve onlar›n müttefikleri aras›nda imzalanan Osnabrück Antlaflmas› takip etmifltir. Pomeranya’n›n geriye kalan bölümü ile baz› Alman devletlerinin topraklar› Brandenburg Prusyas›’na verilmifltir. Alman devletlerinden Bremen ve Verden’in ‹sveç’in vassal› durumuna gelmeleriyle. o zamana kadarki devletler aras› protokolde hep en üst s›rada yer alan Papa’n›n temsilcisinin de Westphalia’da bulunmay›fl›. Tüm taraflar›n 1555 tarihli Ausburg Bar›fl›’n›n ilkelerini aynen kabul ettikleri Westphalia düzenlemeleri ise. Hollanda ve ‹sviçre’nin Kutsal Roma ‹mparatorlu¤u’ndan ba¤›ms›zl›k kazanmas› onaylanm›flt›r. Osmanl› ‹mparatorlu¤u ve Rusya’n›n (Moskova Büyük Knezli¤i) temsilcileri yoktur. Bu heyetler 16 Avrupa devletini. 140 Alman devletini (Alman devletlerinin ad›na kat›lan 66 heyet. Bavyera ve Palatinat’›n (Ren Palatinat›) Kutsal Roma ‹mparatoru’nu seçen Elektörler Konseyi’nde üye olmalar› kabul edilmifltir. Katolik ve Luteryenler gibi Kalvinistler de kendi dinlerini serbestçe yaflayabilme imkân›na sahip olmufllard›r. Bat› Pomeranya ve Wismar’› topraklar›na katm›fl. ‹sveç kral› ‹mparotluk Diet’inde oy hakk›na sahip olmufltur. ‹NTERNET MAKALE . Ayr›ca 27 ayr› heyet de Avrupa’daki çeflitli ç›kar gruplar› ad›na görüflmelere kat›lm›flt›r. Ayn› y›l ‹sveç’in bir kez daha ‹mparatorluk ordusunu yendi¤i Prag Muharebesi. Ankara. Bunu 24 Ekim 1648’de. Ünite . Savafl s›ras›nda uygulamaya konulan baz› ticaret engelleri kald›r›lm›fl ve Ren Nehri’nde seyrüsefer serbestisinin önü aç›lm›flt›r. AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON TELEV‹ZYON S‹ZDE gibi derin Bugünkü Avrupa’da Katoliklik. Antlaflmalar›n görüflmeleri esnas›nda. Westphalia’yla getirilen en önemli düzenlemeler ise Otuz Y›l Savafllar›’n›n ç›k›fl›n›n as›l sebebi olan dinsel alanda olmufltur.Avrupa’da Güç Mücadelesi ve Westphalia Düzeni SIRA S‹ZDE N N Fransa ordular› ‹mparatorluk ordular›n› yendi. 1988) öneririz. baz› küçük diAMAÇLARIMIZ ¤er devletlerin de ç›karlar›n› savunmufltur) temsil etmifllerdir.S O R U S O R U D‹KKAT D‹KKAT 2. Böylece Prusya Westphalia sonras› Avrupa siyasetinde önemli güçlerden biri hâline gelecektir. dünya tarihinin o güne kadar flahit oldu¤u en fazla saSIRAsüren S‹ZDE diplomatik y›da diplomatik heyet bir araya gelmifltir. Westphalia’da (Almanya) bulunan Osnabrück MAKALE kentlerinde May›s-Ekim 1648 tarihleri aras›nda imzalanan ve bir yandan Otuz Y›l Savafllar›’n›. K ‹ T A P Polonya. ‹sveç. Bu çok renkli uluslararas› konferans tablosunda savafllara kat›lm›fl olmalar›na ra¤men ‹ngiltere. Antlaflma’ya ilk seTELEV‹ZYON küler antlaflma olma özelli¤i de kazand›rmaktad›r. S O R U MAKALE D‹KKAT N N SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON Westphalia o zamana kadarki en kalabal›k diplomatik müzakerelere sahne olmufltur. Otuz Y›l Savafllar›’n›n da son savafl› AMAÇLARIMIZ oldu.

law. Bir yönüyle bu ilke. ülkenin Mo¤ollar taraf›ndan iflgal edildi¤i 1279’a kadar orta ve güney Çin’de birli¤i sa¤layan Song Hanedan› döneminde istikrarl› bir yönetim modeli oluflturuldu. DKaynak: Ü fi Ü N E L ‹ M [http://germanhistor ydocs. ticareti gelifltiren önlemler sayesinde ülke giderek zenginleflti.ghiS O R U dc. siyasal parçalanm›fll›k içinde kalmas›na sebep D‹KKAT olmufltur.jpg D‹KKAT SIRA S‹ZDE N N AMAÇLARIMIZ “Egemen devletlerin eflitli¤i” ilkesi Westphalia’da benimsendi. Çinli tacirler Hindistan. N N Çin SIRA S‹ZDE Uygarl›¤›n en önemli befliklerinden olan Çin’de Han hanedan›n›n iktidar›n› kaybetti¤i 220AMAÇLARIMIZ y›l›ndan sonra yönetsel parçalanm›fll›k yaflanmaya bafllad›. k›tadaki birçok baflka ülS O R U kenin aksine. siyasi ve sosyo-kültürel geliflmelerle Avrupa’n›n nas›l küresel siyasetin merkezi hâline gelmeye bafllad›¤› önceki bölümlerde Afla¤›da ayn› dönemde Avrupa d›fl›ndaki bölgelerde nas›l D ‹ Kanlat›ld›. KAT geliflmeler yafland›¤› ele al›nacakt›r. Song döneminde bürokrasi Konfüçyüs’ün felsefi ilkeleri do¤rultusunda. bir bölgeyi ya da tüm sistemi yönetecek flekilde güçlenen baz› devletlere karfl› ittifaklar girdi¤i “güç dengesi” uluslararas› iliflkilerin standart kurallaK ‹ T A içine P r›ndan biri hâline gelmifltir. Westphalia “egemen devletlerin eflitli¤i” yaklafl›m›n›n uluslararas› alanda ilk kez benimsendi¤i düzenleme olma özelli¤ini de tafl›m›flt›r.4 Westphalia Antlaflmas›’n›n 15 May›s 1648’de Münster’de SIRA S‹ZDE onaylanmas›n› gösteren tablo. Otuz Y›l Savafllar› s›ras›nda toplam nüfuslar›n›n SIRA S‹ZDE yaklafl›k %40’›n› kaybeden ve büyük bir ekonomik y›k›nt› yaflayan Alman devletlerinin birleflmeleri zorlaflm›fl. modern uluslararas› iliflkilerde XXI. MAKALE [http://avalon. K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET NTERNET Westphalia ‹ Antlaflmas›’n›n tüm metnini (‹ngilizce) görmek için Yale Üniversitesi Avalon Projesi’nin flu web adresine girebilirsiniz.org/images/0001 2179%20copy. Westphalia’dan sonra egemen devletlerin. liyakat esas›na göre teflkilatland›r›ld›. 960’tan. Di¤er taraftan. yüzy›l›n bafllar›na kadar ELEV‹ZYON devam eden tüm devletlerin birbirleriyle eflit olduklar› ve baflkalar›n›n içifllerine kar›flman›n yasakland›¤› yap›ya “Westphalia Düzeni” ad› verilmifltir. TBu yüzden. Ayn› sitede çok say›da di¤er uluslararas› antlaflmalar›n metinlerine de ulaflabilirsiniz. YÜZYILA KADAR BATI AVRUPA DIfiI DÜNYANIN DURUMU S Osonundan R U Orta Ça¤lar›n itibaren yaflanan ekonomik.edu/17th_century/westphal.yale. halklar› ve yurtd›fl›ndaki temsilcileri üzerindeki münhas›r egemenlik SIRA S‹ZDE yetkisi teminat alt›na al›nm›flt›r. 4 SIRA S‹ZDE Sizce Westphalia’da kurulan egemen devletlerin eflitli¤ine dayal› düzenin günümüzde de devam etti¤i söylenebilir mi? D Ü fi Ü N E L ‹ M XVII. ‹ran TELEV‹ZYON TELEV‹ZYON ‹NTERNET ‹NTERNET . Westphalia antlaflmalar› ile tüm devletlerin kendi ülkeleri. adem-i merkeziyetçi yap› devam etmifltir.38 Siyasi Tarih-I Resim 2.asp] MAKALE SIRA S‹ZDE D Ü fi Ü N E L ‹ M S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P Son olarak. Çin’in kuzeyi K ‹ ise T ATatar P kabilelerinin elindeydi. Fakat devletlerin uluslararas› iliflkilerinde AMAÇLARIMIZ de ba¤›ms›z hareket edebilmelerinin yolu aç›lm›fl. D Ü fi Ü N E L ‹ M 200’den fazla egemen birimin oldu¤u Almanya topraklar›n›n.

Aksine. Japonya 710 y›l›nda Nara kentinin baflkent olmas›yla bafllayan Nara dönemi. Bununla birlikte Avrupal›lar›n co¤rafi kefliflerinin aksine. Ülkenin nüfusu yüzde 40 azalarak. yüzy›l›n ortalar›nda köylü isyanlar›yla sars›lan Ming Hanedan›. 1200’e gelindi¤inde baflkent Hangzhou 500 binlik nüfusuyla dünyan›n en kalabal›k kentiydi. Zhu Yuanzhang 1368’de Mo¤ollar› Çin’den tamamen ç›kartarak Ming Hanedan›n› kurdu. Mo¤ol bürokratlar tasfiye edildi. kaynaklar›n olas› bir Mo¤ol tehlikesine karfl› kullan›lmamas› ve bofla harcanmamas› gerekti¤ine iliflkin resmi politikayd›. 1644’te ‹mparatorun intihar etmesiyle son buldu. gevflek bir “federasyon” yap›s›ndan bir imparatorlu¤a dönüflmeye bafllayan Japonya. Çin’in toplam nüfusu ise 120 milyonu geçiyordu. Jin ve Bat› Zia hanedanlar›yla paylaflmak zorunda kald›. Çin. K›sa süre sonra ise Portekizli gemiciler Çin’e kadar gelecek ve 1557’de Makao’da ilk ticaret üslerini kuracaklard›r. Bu ise Çin’in içine kapan›k kalmas›na yol açt›. Cengiz’in 1227’deki ölümü s›ras›nda Mo¤ol ‹mparatorlu¤u Hazar Denizi’nden Büyük Okyanusa uzan›yor. Çin’i Liao. kültürü ve ticari mallar›yla Orta Ça¤’›n sonundan itibaren Avrupal›lar›n en çok dikkatini çeken ülkelerin bafl›nda gelmifltir. XVI. yüzy›ldan XX. Seylan. Kubilay Han Çin kültürüne ve sanat›na büyük önem verse de Mo¤ollar tam olarak Çinli nüfusla bütünleflemediler. XV. yüzy›la kadar Avrupal›lar›n en önemli sömürge alanlar›ndan birine dönüfltü.2. Kubilay Han. Daha ziyade Çin’deki Tang dönemi uygulamalar› örnek al›narak yap›lan yönetsel ve ekonomik reformlar sayesinde. 1405-1433 y›llar› aras›nda Ming amirali ve kaflifi Zheng He taraf›ndan 317 gemilik bir filoyla gerçeklefltirilen yedi ayr› seferde Çinliler. Japonya’n›n “Alt›n Ça¤›” olarak nitelendirilir. Roma ve ‹slam ‹mparatorluklar›n›n sahip oldu¤u toplam yüzölçümünün iki kat› kadar bir topra¤a yay›l›yordu. Çinliler bu bölgelerde ticari üsler ya da koloniler kurmad›lar. Sumatra.Avrupa’da Güç Mücadelesi ve Westphalia Düzeni ve Güneydo¤u Asya topraklar›nda kara ve deniz ticaretine hâkim oldular. çay ve ipek üretimi artt›. Arabistan ve Do¤u Afrika k›y›lar›na (Mozambik) ulaflt›lar. Ailesini Yuan hanedan› olarak adland›ran Kubilay Han 1275’te ünlü ‹talyan seyyah Marco Polo ile de görüfltü. Java. Ünite . ayn› y›llara 39 Cengiz Han ‹mparatorlu¤u Roma ve ‹slam ‹mparatorlar›n›n iki kat› topra¤a sahipti. köylüler toprakland›r›ld›. Bu dönemde. 1279’da Song Hanedan›n›n yönetimine son verildi. . Bu bölünmüfllük Cengiz Han liderli¤indeki Mo¤ollar›n Çin’e do¤ru genifllemelerini kolaylaflt›rd›. Hindistan. 1209’da Bat› Zia’y› kendisine ba¤layan Cengiz Han. Toprak ve vergi reformu yap›larak. 1294’de Kubilay Han’›n ölümünden sonra bafllayan ekonomik çalkant›ya bir de ülkeyi kas›p kavuran veba salg›n› eklenince. Avrupa ticareti için de büyük önem tafl›yan porselen. Bu da nüfusun h›zla tekrar 100 milyonun üzerine ç›kmas›n› sa¤lad›. XVII. ‹ran. 1215’te Jin Hanedan›’n›n baflkenti olan Yanjing’i (Bugünkü Beijing) ele geçirerek ya¤malad›. Kölelik kald›r›ld›. siyasi istikrars›zl›k giderek derinleflti. Cengiz’in o¤ullar› ve torunlar› zaman›nda da Mo¤ollar›n Çin’e ak›nlar› devam etti. Bu dönemde Çin’de tar›msal üretim patlamas› yafland›. Çin ‹mparatoru ilan edildi. Kubilay Han döneminde Japonya’y› iflgal için yap›lan iki askeri harekât da baflar›s›zl›kla sonuçland›. Bununla birlikte askeri aç›dan zay›f ve içe kapan›k olan Song hanedan›. Malakka. Yaklafl›k 300 y›l sürecek Ming Hanedan› döneminde. ilk k⤛t para Çinli tacirler taraf›ndan kullan›lmaya bafllad›. Bürokrasi yeniden Konfüçyüs ilkelerine göre düzenlendi. yüzy›lda dünyan›n en büyük ordusuna ve donanmas›na sahip olmas›na ra¤men Çin izledi¤i politikalar sebebiyle küresel bir güç hâline gelemedi. Bunun en önemli sebebi. Song döneminin aksine Ming hanedan› ticaretten ziyade tar›ma öncelik verdi. Cengiz Han’›n torunu Kubilay Han zaman›nda. 60 milyona düfltü.

Siyasi Tarih-I Budist rahiplerle imparatorlar aras›nda büyük bir rekabete de sahne olmaya bafllad›. K›sa süre içinde ülkenin kuzey bölgelerinde Müslüman sultanl›klar kuruldu. Babür’ün o¤lu Hümayun döneminde baz› iç kar›fl›kl›klar yaflayan ‹mparatorluk. Lodi Hanedan›’na son veren Babür fiah taraf›ndan ortadan kald›r›ld›. bu ülkeye d›fl müdahaleleri de art›racak. ‹mparatorluk makam› sembolik bir önemin ötesine geçmedi. yabanc›lara karfl› sert tedbirler almas›na yol açt›. Babür’ün torunu Ekber’in 1556’da yönetime gelmesiyle birlikte Hindistan’daki varl›¤›n› sa¤lamlaflt›rd›. Nara dönemini takiben 794-1185 y›llar› aras›nda süren Heian döneminde devletin yap›s›na iliflkin düzenlemelere devam edilirken. Ülke yerel düzeyde 200 kadar “daimyo” taraf›ndan yönetilmeye devam etti. Elizabeth 1599’da Do¤u Hindistan Kumpanyas›’n›n kurulmas›na izin verdi. 1853’te bir ABD filosunun silah zoruyla Japon limanlar›n› ticarete açmas›na kadar Japonya’n›n bu izolasyon politikas› devam edecektir. Çin gibi uygarl›k tarihinde çok önemli bir yere sahip olan Hindistan. XIII. Bu dönemde Japonya’yla ticarete bafllayan Hollandal›lar›n Nagazaki körfezinde infla edilen bir yapay adadaki liman d›fl›nda ülkeye giriflleri yasakland›. yüzy›ldan itibaren kitleler halinde Hindistan’a yerleflmeye bafllayan Türkler 1206’da Delhi Sultanl›¤›’n› kurdular. Üç y›l sonra (1602) Hollandal›lar da kendi Do¤u Hindistan Kumpanyalar›’n› kuracaklard›r. Yine de Tokugava reformlar› tamamen d›fla kapal› bir siyasetin takip eden Japonya için nispi bir bar›fl dönemi yaflanmas›n› sa¤lad›. 1526’da Hindistan’› istila ederek. Türk-Mo¤ol ‹mparatorlu¤u’nun 1857’ye kadar. Yönetici s›n›f›n dili olan Türkçe. Hindistan pazar› üzerinde Bat›l› güçlerin rekabeti. Portekiz. . Japonya’daki güçlü feodal aileler aras›ndaki rekabet XII. VIII. H›ristiyan misyonerlerin faaliyetleri sonucunda bu dinin Japonlar aras›nda yay›lmas› toplumsal huzursuzluklara sebep oldu. Timur’un soyundan gelen Babür bugünkü Pakistan. Tu¤luk Hanedan› döneminde ülkenin büyük bölümünü yönetmeye bafllad›. 1637’de H›ristiyanlar›n bafllatt›¤› fiimabara ‹syan›’n›n bast›r›lmas› s›ras›nda onbinlerce kifli öldürüldü. yavafl yavafl daralan bir alanda. Danimarka ve ‹ngiltere Hindistan’›n çeflitli liman kentleriyle çok karl› bir ticaret iliflkisi içine girdi. Hindistan Hindistan’da konuflulan Urdu (ordu) dili Türkçe’den türetilmifltir. yüzy›ldan bafllayarak Müslüman ak›nlar›na u¤rayan Hindistan’›n ‹ndüs Havzas› 712’de Emevi ‹mparatorlu¤u taraf›ndan ele geçirildi. Fransa. son derece güçlü bir aristokrasi de yönetimde söz sahibi olmaya bafllad›. emirlerindeki “samuray” ad› verilen askerlerden almaktayd›lar. ülke yönetimindekiler giderek etkisizleflecektir. 1185’ten Meiji hanedan›n›n ülkede siyasi birli¤i sa¤lad›¤› 1868’e kadar Japonya bölgesel hâkimiyete sahip ailelerin (daimyo) ve generallerin (flogun) yönetiminde kald›. Önce Hindistan’›n kuzeyini egemenli¤i alt›na alan Delhi Sultanl›¤›. Bu durum Tokogava yönetiminin. ülkenin siyasi parçalanm›fll›¤›n› perçinledi. Bir süre zay›f hanedanlar taraf›ndan yönetilen sultanl›k. Sultan Timur’un 1398’e Hindistan’a düzenledi¤i sefer Delhi Sultanl›¤›’n› zay›flatt›. 1603’te ‹mparatorluk taht›na ç›kan Tokugava (Edo) hanedan› ekonomik. Her iki grup da güçlerini. yerel dillerle kar›flarak “Urdu” (ordu) ad› verilen dil biçiminde halk aras›nda yayg›nlaflt›. bunda baflar›l› olamad›. Hindistan ve Bangladefl’i içeren büyük bir imparatorluk kurmay› baflard›. Bununla birlikte. Hollanda. sahip oldu¤u zenginlikler dolay›s›yla ilk ça¤lardan itibaren d›flar›dan gelen kavimlerin istilalar›na u¤rad›. yüzy›ldan itibaren arka arkaya isyanlar ve iç savafllar yaflanmas›na yol açarak. idari ve dinsel baz› reformlarla Japonya’daki siyasi bölünmeyi ortadan kald›rmaya çal›flsa da. sürecek yönetimi s›ras›nda Avrupa devletleri Hindistan’da ticaret kolonilerinin say›s›n› art›rd›lar. ‹ngiltere Kraliçesi I. Afganistan.40 Japonya’da feodal aileleler aras›ndaki mücadele yönetsel parçalanmaya sebep oldu.

Cengiz’in torunu Hülagü Han. Bunlar aras›nda. Mo¤ollar ‹ran’da yüzy›llar boyunca geliflmifl olan uygarl›k birikimini büyük ölçüde yok etmekle birlikte. Anadolu Selçuklular›’n›n Haçl› Seferleri s›ras›nda Avrupa devletleriyle mücadelesinden Birinci Ünite’de bahsedilmiflti. di¤er yandan da eski Türk. 1040’ta yine bir Türk devleti olan Selçuklular ‹ran’› ele geçirdiler. Kahire merkezli bir Türk devleti olan Memluk Sultanl›¤› (Kölemenler). Harry G. Melikflah döneminde bir yandan Türkmen afliretlerinin ‹ran’a ve Anadolu’ya yerlefltirilmelerine devam edildi. ‹slam’› devlet dini olarak kabul etmelerine ra¤men ‹lhanl› yöneticilerinin büyük bö- ‹NTERNET MAKALE Mo¤ollar ‹ran’da yüzy›llar içinde oluflan uygarl›k birikimini büyük ölçüde yok etti. ‹stanbul. ileride Osmanl› ‹mparatorlu¤u’nu kuracak olan Kay› aflireti de bulunmaktayd›. ‹ran ve Müslüman geleneklerinin harmanland›¤› yeni bir yönetim modeli gelifltirildi.Avrupa’da Güç Mücadelesi ve Westphalia Düzeni AMAÇLARIMIZ T A P ifade etti¤iÇin’in ilk ça¤lardan bugüne bölgesel ve küresel sistemler için nas›l Kbir‹ anlam ni ayr›nt›lar›yla ö¤renmek isterseniz. Ünite . Tus. Memluk Sultanl›¤› 1260’taki Ayn-› Calut savafl›nda ‹lhanl›lar›n Suriye ve Filistin’deki ilerleyiflini durdurdu. yüzy›l›n bafl›ndan itibaren ‹ran’da yerel MAKALE özerk birimler ortaya ç›kmaya bafllad›. Melikflah’›n veziri Nizamülmülk’ün yazd›¤› Siyasetname adl› eser çok uzun y›llar boyunca. 1071’den itibaren Anadolu içlerine do¤ru ilerleyen Selçuklular. Abbasilerin zay›flamas›na paralel olarak X. Do¤u Roma ‹mparatorlu¤u’na karfl› kazand›klar› Malazgirt Savafl›’ndan sonra. ‹slam felsefesi alan›nda önemli eserler kaleme al›nd›.D‹KKAT D‹KKAT SIRA S‹ZDE N N 2. Celali takvimi icat edildi. 1100’den Günümüze Çin ve Dünya” adl› kitab›n› (Yap› Kredi Yay›nlar›. halife taraf›ndan “Sultan” unvan› verildi. Gelber’in “M. Herat. Melikflah’›n ölümünden sonra Büyük Selçuklu Sultanl›¤› parçalanmaya bafllad›. Ard›ndan Bat› Azerbaycan’a kadar ilerleyen Mo¤ollar hem Anadolu hem de ‹ran içlerine do¤ru yay›lmaya bafllad›lar. 400 y›ll›k Sasa‹NTERNET ni yönetiminin 651’de Arap-Müslüman ordular› taraf›ndan sona erdirilmesinin ard›ndan ‹ran topraklar› Emevi ve Abbasi halifeliklerinin yönetimlerinde kald›. Bat›’da Anadolu Selçuklu Devleti kurulurken ‹ran topraklar› ise 1194’te yine Orta Asya kökenli olan Hazermflahlar Devleti’nin eline geçti. astronomik gözlemler için rasathaneler kuruldu. 1255’te ‹ran’da. Anadolu Selçuklular› di¤er yandan da.Ö. Karadeniz’in kuzeyini elinde bulunduran Türk-Mo¤ol kökenli Alt›n Orda ve Anadolu Selçuklular› ile savaflt›. Cengiz Han’›n Mo¤ol ordular› 1220’den itibaren ‹ran’› ele geçirmeye bafllad›lar. Niflabur. Mo¤ollardan kaçan Türk afliretlerinin büyük bölümü Anadolu’ya s›¤›nd›. ‹ran’› istilalar› s›ras›nda Müslümanl›¤› da din olarak seçtiler. 1055’te Abbasi Halifesi’nin talebi üzerine Ba¤dad’› fiii Buyid Hanedan›’ndan alan Tu¤rul Bey’e. 1243’te Köseda¤ Savafl›’nda Anadolu Selçuklular›’n› yenilgiye u¤ratt›. 2010) okuyabilirsiniz. . yüzy›lda ‹ran’› yönetmeye bafllad›. 1295’te hükümdar olan Gazan Han zaman›nda. Semerkant ve Buhara gibi önemli merkezler birer Mo¤ollar taraf›ndan ya¤maland›. siyaset biliminin temel kitaplar›ndan biri olma özelli¤ini devam ettirdi. TELEV‹ZYON SIRA S‹ZDE 41 AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹ran ‹lk ça¤lardan itibaren önemli uygarl›k merkezlerinden biri olan ‹ran topraklar› Do¤u’dan ve Bat›’dan gelen kavimlerce zaman zaman iflgal edilmiflti. Mo¤ol istilas› karfl›s›nda zay›flayan Harezmflahlar’la çat›flarak 1230’da kazand›klar› Yass›çemen Savafl›’yla bu devleti ortadan kald›rd›. Fakat bugünkü Afganistan s›n›rlar›nda yer alan Gazne’de Türkler taraf›ndan kurulan Gazneliler Devleti XI. 1072-1092 y›llar› aras›nda hüküm süren Sultan I. 1258’de Ba¤dat’› ya¤malayarak Abbasi Halifesi’ni öldüren Hülagü Han. Orta Asya ve Afganistan’dan Anadolu’ya kadar uzanan Büyük Selçuklu Sultanl›¤›’n› kurdular. baflkenti Tebriz olan ‹lhanl›lar Devleti’ni kurdu.

yüzy›l›n bafl›nda ülkeyi tamamen denetimi alt›na ald›. 1452’de Karakoyunlu. . Boleslav’›n 1025’te taç giymesiy‹ T A P le Polonya KKrall›¤› kuruldu. 1468’de ise Uzun Hasan’›n Akkoyunlu devletlerinin yönetimine geçen ‹ran. XV. Osmanl› Devleti’nin do¤u topraklar›n› da eline geçiren Timuro¤ullar›. Kanuni Sultan Süleyman ve fiah Tahmasb döneminde yeniden alevlenmifl. 1569’da imzalanan Lublin Antlaflmas› sonucunda Litvanya ile topraklar›n› birlefltirdi. SIRA S‹ZDE D Ü fi Ü N E L ‹ M S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ D ‹ K K A T Asya uygarl›klar›n›n tarihini ve bugününü anlatan bir belgesel izle‹pek Yolu üzerindeki mek isterseniz “Silk Road” (‹pek Yolu) belgeselini öneririz.42 Siyasi Tarih-I ‹ran topraklar› 1925’e kadar Türk hanedanlar› taraf›ndan yönetildi. 1381’de ‹ran topraklar›na giren Türk-Mo¤ol emiri Timur. Bugünkü Türkiye-‹ran s›n›r› da çok büyük ölçüde bu antlaflmada çizilen S O R U hattan geçmektedir. Yüzy›llar boyunE L E V ‹ Z Y olan O N Alman (Prusya)-Polonya mücadelesi böylece ortaya ç›kt›. XV. kuzeyde Balt›k Denizi’nden. yüzy›lda kuzey-do¤u Avrupa’daki slav kabileleri aras›nda güçlenmeye bafllayan Plast’lar 966’da H›ristiyanl›¤› din olarak seçtiler. Bu dönemde K›r›m Tatar Hanl›¤›. 1572’ye kadar devam edecek döneminde Polonya. yüzy›l›n ortalar›na kadar ‹ran topraklar›nda hâkimiyetlerini sürdürdü. Yüzy›ldaki veba salg›n› ‹ran nüfusunun neredeyse üçte birini yok edince ülkede büyük bir istikrars›zl›k dalgas› bafl gösterdi. Yavuz Sultan Selim’in SIRA S‹ZDE 1514’te Çald›ran Savafl›’nda fiah ‹smail’i yenmesinden sonra bir süre için durulan Osmanl›-Safevi çat›flmas›.youtube. gü‹ N T E RYagelonya NET neyde Karadeniz’e uzanan Avrupa’n›n en büyük ve güçlü devletlerinden biri oldu. I. “Polonya Krall›¤› ve Litvanya Grandüklü¤ü” resmi ad›n› alan yeni devlet. Fakat XIV. yüzy›l›n sonunda Polonya taht›na ç›kmas›yla Yagelonya (Jagiellon) Hanedan› Polonya’y› yönetmeye bafllad›. Avflar ailesinden Nadir fiah’›n iktidara gelece¤i 1736’ya kadar bu hanedan taraf›ndan yönetildi. lümü fiamanizm inanc›n› devam ettirdi. Muzaffariler ve Kartlar taraf›ndan yönetilmeye bafllad›. fiah ‹smail’in 1501’de Tebriz’i ele geçirerek Safevi Devleti’ni kurmas›yla. ‹slam’›n fiii mezhebini Safevilerin resmi inanc› olarak kabul eden fiah ‹smail. ‹ran’›n yeniden imar›na baflland›.com/watch?v=VLs2FbJaBjY] N N K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET Yagelonya Hanedan› döneminde Polonya Avrupa’n›n en büyük M A K A L E biri oldu. Murad’›n 1638’de Ba¤dat’› ele geçirmesinden sonra 1639’da imzalanan Kasr-› fiirin Antlaflmas›’yla Osmanl›-Safevi s›n›r› çizilmifltir. Taraflar›n birbirleriyle savafllar› s›ras›nda Avrupa devletleriyle de ‹ttifaklara girdikleri Osmanl›-Safevi rekabeti Türk dünyas› için bir iç savafl niteli¤indedir ve her iki devlet aç›s›ndan da y›prat›c› sonuçlar do¤urmufltur. Celayiriler. Toprak ve vergi yap›s› yeniden düzenlendi. 1402’de Ankara Savafl›’nda Y›ld›r›m Bayezid’i yenerek. hükümdar›n soylular taraf›ndan seçildi¤i bir modele sahipti. kral›n seçimle gelmesinden dolay›. Belgeselin Kitaro taraf›ndan bestelenen çok fragman müzi¤ini flu web adresinden dinleyebilirsiniz: SIRAünlü S‹ZDE [http://www. 1596’da baflkentini Krakov’dan Varflova’ya tafl›yan bu devlete. devletlerinden PolonyaAMAÇLARIMIZ X. Osmanl› ‹mparatorlu¤u ve Moskova Knezli¤i ile güç mücadelesine M A K A L Egiriflen Polonya. 1796-1925 aras›nda ‹ran’a hâkim olan Kajarlar ise bu topraklar› yöneten son Türk hanedan› olacakt›r. Türk olmas›na ra¤men en büyük siyasi mücadelesine Osmanl› Devleti’yle giriflmifltir. “Lehistan Cumhuriyeti” (commonwealth) ad› da verilmifltir. ca devam Tedecek Litvanya Grandükü Jogalya’n›n XIV. D Ü fi Ü N E L ‹ M Osmanl› Sultan› IV. Bu dönemde. 1335’ten itibaren ‹lhanl› topraklar› Çobano¤ullar›. Katolik Kilisesi’nin deste¤ini olarak bulunduklar› bölgedeki putperest (pagan) Cermen kabileleriyle ve Töton fiövalyeleri ile mücadeleye tutuflan Polonyal›lar Balt›k bölgesini kontrol etmeye çal›flt›lar.

yüzy›lda.2 XVII. Slav topraklar› Alt›n Orda Devleti’nin eline geçti. . yüzy›ldan itibaren bulunduklar› bölgenin kuzeyine kaçmaya bafllad›lar. Moskova. Ünite . Yüzy›lda Yap›lm›fl bir Dünya Haritas›. Kutsal Roma ‹mparatorlu¤u’nun Osmanl› ‹mparatorlu¤u taraf›ndan y›k›lmas›n› Polonya Krall›¤› engellemifltir. Fakat Ukrayna isyan›. 988’de Do¤u Roma ‹mparatorlu¤u’nun etkisiyle H›ristiyanl›¤› kabul eden Slavlar. yüzy›l›n ortalar›ndan itibaren Rusya ve Prusya taraf›ndan iflgal edilmesini önleyemeyecektir. Kiev. XVII. Latince’de imparator anlam›nda kullan›lan “sezar” kelimesinden gelir. Nizni Novgorad gibi kentler Alt›n Orda’n›n vassal› olan yöneticiler taraf›ndan yönetilmeye bafllad›. Önce Volga Bulgar Devleti’nin denetimine giren Slavlar Mo¤ollar›n bask›s› karfl›s›nda XIII. Don Kazaklar›n›n (Kosak) sald›r›lar› ve Rusya ile rekabet Polonya’n›n giderek güç kaybetmesine sebep olacakt›r. “Çar” kelimesi. Yine de II. Bir baflka deyiflle. Harita 2. bölgedeki Türk Hazar devletini yenerek Dinyeper nehri boyunca uzanan Kiev Rus devletini kurdular. 1283’te kurulan Moskova Büyük Knezli¤i. ayn› dönemde Peçenek ve Kuman Türklerinin istilas› sonucu XI. yüzy›lda siyasal bütünlü¤ünü tamamen yitirdi. takip eden 200 y›l boyunca sürecektir. ileride Rusya Çarl›¤›’na dönüflecektir. Bu “kutsal” hizmet Polonya’n›n XVIII.43 2. yüzy›ldan itibaren Bugünkü Kiev kenti civar›na yerleflen Slav kabileleri IX. Rusya VII. yüzy›lda Avrupa’n›n önde gelen siyasi aktörlerinden biri oldu. Polonya’n›n bölünmüfllü¤ü. Viyana Kuflatmas› (1683) s›ras›nda Kutsal Roma ‹mparatoru I.Avrupa’da Güç Mücadelesi ve Westphalia Düzeni Otuz Y›l Savafllar›’n›n d›fl›nda kalarak y›k›ma u¤ramaktan kurtulan Polonya. Leopold ile ittifaka giren Polonya Kral› Jan Sobieski’nin Osmanl› Ordusu’nu püskürtmesi ve ard›ndan 1699’a kadar süren savafllarda Osmanl›lar›n Tuna’n›n kuzeyine ç›kmalar›n› engellemesi Avrupa siyasi tarihi aç›s›ndan dönüm noktalar›ndan biridir.

IV.4 milyon kilometrekarelik topra¤›yla Avrasya co¤rafyas›n›n en büyük devletlerinden biri hâline gelecektir. ‹van Tatarlarla uzun süreli çat›flmalara giriflti. Mo¤ol gücünün zay›flamas›yla birlikte tekrar nüfuz alanlar›n› geniflletmeye bafllad›lar. ‹van (Korkunç ‹van) zaman›nda. defalarca s›cak çat›flmaya dönüflecektir. “Üçüncü Roma ‹mparatorlu¤u” iddias›nda bulunan III. 1613’te Mikail Romanov’un çar olmas›ndan sonra. Avrupa devletleriyle ticari ba¤lar› da kuvvetlendiren IV.000 kilometrekarelik bir alana sahipken Moskova Büyük Knezli¤i’nin yüzölçümü 1462’de 430. Osmanl› Devleti ile de s›n›rdafl hale geldi. Rusya ile ilk anlaflmazl›klar›n›n da ortaya ç›kt›¤› y›llard›r. ülkedeki büyük toprak sahipleri olan boyarlar›n sindirilmesi ve ülke yönetiminde merkezileflmenin sa¤lanmas›ndan sonra oldu. SIRA S‹ZDE 5 SIRA S‹ZDE Çin XXI. Romanovlar döneminde Rusya Avrupa güç dengesinin ayr›lmaz parças› olacakt›r. III. Sibirya ile Kazan ve Astrahan Müslüman Hanl›klar›n› ele geçirerek Rusya’n›n Orta Asya’ya ilk yay›lmas›n› bafllatt›. Ruslar ve K›r›m Tatarlar› aras›ndaki kan davas›n› derinlefltirdi. 1480’e kadar önce Alt›n Orda. Rusya’n›n as›l s›çray›fl›. IV. Ayn› dönem.44 Siyasi Tarih-I 1236’da Novograd Knez’i (prensi) seçilen Alexander Nevsky zaman›nda ‹sveç’e ve Töton flövalyelerine karfl› askeri zaferler kazanan Ruslar. Alexander Nevsky’nin o¤lu Daniel Alexanderoviç’in 1283’te Moskova Büyük Knezli¤i’ni kurmas›yla birlikte. yüzy›l ortalar›ndan itibaren iyice su yüzüne ç›kacak ve her iki ‹mparatorluk da Birinci Dünya Savafl›’nda y›k›lana kadar. ard›ndan da K›r›m Hanl›¤›’na vergi ödeyen Moskova Knezli¤i. Son Do¤u Roma (Bizans) ‹mparatoru’nun ye¤enlerinden biriyle evlenerek. Kuruldu¤unda sadece 20. 1917’ye kadar Rusya’y› Romanovlar kesintisiz biçimde yöneteceklerdir. ‹van (Büyük ‹van) zaman›nda topraklar›n› üç kat›na ç›karm›fl. ‹van. Latince imparator anlam›ndaki “Sezar” kelimesinden türetilmifl olan “Çar” unvan›n› kullanmaya bafllam›flt›r. Osmanl›-Rus rekabeti XVII.000 kilometrekareye ulaflacakt›r. 1584’te ise Rusya 5. ‹van. Litvanya ve ‹sveç ile çat›flma içine giren Moskova Büyük Knezli¤i. Bu dönemde Polonya. Yüzy›l›n Baflat Gücü olabilir mi? D Ü fi Ü N E L ‹ M D Ü fi Ü N E L ‹ M S O R U S O R U D‹KKAT D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ N N SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P K ‹ T A P TELEV‹ZYON TELEV‹ZYON ‹NTERNET ‹NTERNET . Rusya önemli bir Avrupa gücü olma yönünde ilerlemeye bafllad›. di¤er Rus prensliklerini de egemenli¤i alt›n alm›flt›r. Polonya’y› ve K›r›m Hanl›¤›n› destekleyen Osmanl› ‹mparatorlu¤u’nun. Moskova’n›n K›r›m Han› taraf›ndan 1571’de yak›lmas›.

Zira bu sadece dinsel bir ayr›flma de¤il. Kutsal Roma ‹mparatorlu¤u V. Fransa’dakine benzer flekilde. Boflanmas›na izin vermeyen Papa’yla çat›flmaya girerek. Kutsal Roma ‹mparatorlu¤u’nun ve ‹spanya’n›n Avrupa siyaseti için neden önemli oldu¤unu ifade etmek. XIX. Fransa’n›n müttefiki Osmanl›’ya karfl›. yüzy›lda nihai fleklini alacak olan Mutlakiyetçili¤in temelleri at›lmaya bafllad›. ‹spanya’n›n rakibi olan ‹ngiltere Kraliçesi I. di¤er yandan da Katolik Kilisesi’nin koruyucusu durumundaki ‹spanya ve Avusturya taraf›ndan endifleyle karfl›land›. ‹ngiltere’de kral›n yetkilerini sorgulayan Parlamento kurumsallaflt›. Ele ald›¤›m›z dönemde Fransa’da kral›n yönetimin merkezine oturtuldu¤u mutlakiyetçi anlay›fl iyice yerleflirken. yüzy›lda XI. önemli bir deniz gücü olarak varl›¤›n› devam ettirdi. Charles. Charles.2. Bu durum aristokrasi ve burjuvaziyi rahats›z etti. Charles döneminde dünyan›n en büyük devleti hâline geldi. Tarihsel Habsburg topraklar›n› alan Ferdinand’›n Avusturya’s› ise bir yandan Alman Protestan prenslerin ayaklanmalar›. V. Bunun üzerine.Avrupa’da Güç Mücadelesi ve Westphalia Düzeni 45 Özet N A M A Ç 1 N A M A Ç 2 Yeni Ça¤’›n bafllang›c›nda Fransa ve ‹ngiltere’deki yönetim biçimlerinin birbirlerinden farkl›laflma sürecini aç›klamak. Amerika k›tas›na merkezden valiler atarak. Elizabeth’in himayesine giren Hollanda’da Cumhuri- . kral›n yerel yöneticiler üzerindeki gücünü art›racak ad›mlar at›lmaya çal›fl›lsa da. Henry’nin tahta ç›kmas›yla bir yandan güçlü bir donanma kurulmas› için ad›mlar at›l›rken. 1555’te Kutsal Roma ‹mparatorlu¤u’nun Almanya’daki topraklar›n›n bölünmüfllü¤ünü tescil eden ve Luteryenleri resmen tan›yan Ausburg Bar›fl›’n› kabullenmek zorunda kald›. V. bir yandan Papal›k. Ülkede oluflturulan Lord fiansölye (Baflbakanl›k) makam› büyük yetkilerle donat›ld›. ülkesinde uzun y›llar sürecek mezhep savafllar›n›n kap›s›n› aralam›fl oldu. Anglikan Kilisesi’ni kuran VIII. di¤er yandan da do¤usundaki Osmanl› ‹mparatorlu¤u’nun ilerleyifliyle meflgul oldu¤u bir döneme girdi. Feodalizm döneminden kalan yerel yöneticileri etkisizlefltirerek kendine ba¤layan Frans›z krallar›. Böylece. Henry. Philip ve kardefli Avusturya Arflidükü Ferdinand aras›nda paylaflt›rarak. Protestanl›¤a geçen devletlerin Kilise’nin siyasi güdümünden de kurtulmaya çal›flt›klar› bir süreçti. Safevilerle ittifak kur- du. Almanya co¤rafyas›nda Katolikler ve Protestanlar aras›nda sürdürülen din savafllar›na do¤rudan müdahil olan V. Kalvinizmin benimsendi¤i Holanda’daki yedi küçük devletin 1579’da güçlerini birlefltirerek ‹spanya’dan ba¤›ms›zl›klar›n› ilan etmesi II. Amerika k›tas›ndan Uzakdo¤u’ya uzanan büyük bir sömürge imparatorlu¤una sahip olan ‹mparatorluk. Avrupa siyasetinin gelecek 100 y›l›na damgas›n› vurdu. Fransa Yeni Ça¤’a merkezi yönetimin giderek güçlendi¤i bir ülke olarak girdi. Böylece Osmanl› ‹mparatorlu¤u “iki cepheli savafl”la yüzyüze kald›. Charles’›n sömürge imparatorlu¤una sahip olan ‹spanya. di¤er yandan da ülkenin güçlendirilmesi için yeni vergiler koyuldu. Louis’nin tahta ç›kmas›yla birlikte XVII. Protestanl›¤› kabul eden devletler. yeni yollar infla ederek ve ticaret panay›rlar› düzenleyerek ülke ticaretini gelifltirdiler. 1509’da VIII. N A M A Ç 3 Reform süreciyle H›ristiyanl›k dininin Katoliklik ve Protestanl›k fleklinde ayr›flmas›n›n Avrupa’da yol açt›¤› uzun süreli çat›flman›n sebepleri ve sonuçlar› aras›nda ba¤lant› kurmak. Philip taraf›ndan kabul edilmedi. ba¤l› olduklar› Katolik krallara vergi vermekte de isteksiz davran›yorlard›. buradaki ‹spanyol yerel yöneticilerini etkisizlefltiren V. Akdeniz Havzas›’nda Osmanl› ‹mparatorlu¤u’nun tek rakibiydi. Luteryenlerin ve Kalvinistlerin Almanya ve Hollanda’da yayg›nlaflmas›. 1215’ten beri var olan “kral›n yetkilerinin k›s›tl› oldu¤u” fleklindeki gelenek sebebiyle tepkiyle karfl›laflt›. Fransa’da XI. ‹ngiltere’de 1485’de Tudor ailesinin tahta geçmesini takiben Yüz Y›l Savafllar›’ndan sonra yaflanan iç savafl›n (Güller Savafl›) yaralar›n›n sar›lmas›na baflland›. yüzy›l›n bafl›na kadar devam edecek sömürge düzenini kurdu. ‹talya Savafllar›’nda Fransa’yla karfl› karfl›ya gelen V. Charles’›n 1555’te kendi r›zas›yla tahttan ayr›l›rken topraklar›n› o¤lu II. Charles. Ünite .

Hollanda ve ‹sviçre’nin ba¤›ms›zl›klar› onaylanm›flt›r. Almanya’n›n bölünmüfllü¤ü tescil edilmifl. ‹spanya ve Hollanda. yüzy›la kadarki siyasi tarihleri hakk›nda bilgi sahibi olarak. ayn› dönemde Rusya modernleflme yönünde çok önemli ad›mlar atacak ve büyük devlet hâline gelecektir. Bununla birlikte. XVI. Çin. N A M A Ç 4 N A M A Ç 5 Westphalia Bar›fl›’n›n modern uluslararas› sistemin kuruluflu aç›s›ndan neden büyük önem tafl›d›¤›n› aç›klamak. Seksen Y›l ve Otuz Y›l savafllar›n› bitiren Westphalia Bar›fl›. Timur ve Safevi devletlerine ev sahipli¤i yapm›flt›r. yüzy›ldan itibaren Avrupa siyasi dengelerinin önemli aktörleri olmaya bafllam›fllard›r. Di¤er yandan. toplumsal ve siyasal geliflmeler. Ticaretler imkânlar› baflkalar› taraf›ndan ele geçirilen bu ülkelerin. Polonya XVII. “dinlerine göre” de¤il “ulusal ç›karlar›na” göre ittifaklara girdikleri Otuz Y›l savafllar›. k›tay› büyük bir istikrars›zl›k içine soktu. hem içine kapal› politikalar izlediklerinden. Avrupa’n›n do¤usunda Orta Ça¤’›n sonunda devletleflme sürecine giren Polonya ve Rusya ise. Japon ve Hint limanlar› XVI. Hollanda’n›n ba¤›ms›zl›¤›n›n ‹spanya taraf›ndan tan›nmas›yla son buldu. ‹ran topraklar›nda hüküm süren hanedanlar›n. modern uluslararas› iliflkilerin kurulufl belgesi olarak nitelendirilir. her iki taraf için de y›prat›c› sonuçlar do¤urmufltur. Osmanl› ‹mparatorlu¤u ile bölgesel hâkimiyeti sa¤lamaya yönelik bir güç mücadelesi içine girmeleri. Westphalia Bar›fl›’n›n uluslararas› iliflkiler aç›s›ndan önemi. Bat› Avrupa devletlerinin uluslararas› alanda baflat güç olmalar›n›n yolunu açm›flt›r. . esas olarak Almanya topraklar›ndaki Katolik ve Protestan devletler aras›nda yürütülen ve Avrupa’n›n di¤er devletlerinin de kendi ç›karlar› do¤rultusunda dâhil olduklar› Otuz Y›l Savafllar›. Avrupa ekonomisini ve nüfus yap›s›n› harap eden uzun savafllar›n ard›ndan o zamana kadar tarihte görülen en genifl kat›l›ml› uluslararas› konferans olan Westphalia Konferans› topland›. Asya ve Do¤u Avrupa’n›n önemli ülkelerinin XVII. Çin ve Japonya önemli uygarl›k merkezlerinden olmalar›na ra¤men. Her üç ülkenin de Avrupal› devletlerin co¤rafi kefliflerden sonra izledi¤i ticaret liman› açma ve sömürgelefltirme politikalar›na karfl› koymas› mümkün olmam›flt›r. Orta Ça¤’da sahip olduklar› gücü. yüzy›ldan bafllayarak bir çöküfl dönemine girerken. ‹ran ise uzun y›llar boyunca Türk hanedanlar› taraf›ndan idare edilmifl. bunlarla Bat› Avrupa ülkelerinin durumu aras›nda karfl›laflt›rma yapmak. Avrupa k›tas›nda Orta Ça¤lar›n sonundan itibaren yaflanmaya bafllayan ekonomik. Uygarl›k Asya’da do¤mufltur.46 Siyasi Tarih-I yet ilan edildi. izleyen y›llarda kaybetmeye bafllam›fllard›r. 1648’de imzalanan Münster ve Osnabrück antlaflmalar›yla Luteryenlerin yan› s›ra Kalvinistlerin de haklar› tan›nm›fl. tüm devletlerin kendi ülkeleri ve halklar› üzerindeki egemenlik haklar›n›n teminat alt›na al›nmas›n›n ve devletlerin uluslararas› alandaki “egemen eflitli¤i” kavram›n›n bu tarihten sonra yayg›nlaflmaya bafllamas›ndad›r. Savafla girenlerin “güç dengesi” ilkesini dikkate alarak. ‹spanya ile Hollanda aras›nda kesintilerle 1618’e kadar süren Seksen Y›l Savafllar›. ard›ndan ise Fransa ve ‹ngiltere’nin de aralar›na kat›ld›¤› Bat› Avrupa devletlerinin denetimine geçmifltir. Hindistan da bu ülkelerle ayn› kaderi paylaflm›flt›r. yüzy›ldan itibaren önce Portekiz. hem de bu ülkelerin siyasal bütünlü¤ünün uzun süreli olmamas›ndan dolay›. ‹lk ça¤larda Mezopotamya. Büyük Selçuklu. ‹ran topraklar›ndan da geçen ‹pek ve Baharat yollar›n›n önemini yitirmesi. Co¤rafi kefliflerden sonra. uluslararas› alanda siyasi güç olmalar› mümkün olmam›flt›r. Anadolu ve M›s›r’da ortaya ç›kan ilk devletlerden itibaren çok uzun bir süre Avrupa’dakinin ilerisinde bir uyarl›k düzeyi dünyan›n bu k›tas›nda yayg›nlaflm›flt›r. bu bölgedeki devletlerin de ekonomik aç›dan zor duruma girmesine yol açm›flt›r. dinsel sebeplerle bafllayan ama dinin etkisinin azald›¤› bir uluslararas› iliflkiler düzeninin kurulmas› yolunda en önemli geliflme oldu. Di¤er yandan Timur döneminden bafllayarak.

Anglikanlarin 3. Savafl›n bir bölümü Güney Amerika’daki sömürgelerde yürütülmüfltür. Az›nl›klar›n korunmas› e. ekonomik ve toplumsal süreçlerin farkl›l›¤› d. Tarihsel. Rus Çarlar› afla¤›dakilerden hangisinin siyasi mirasç›s› olma iddias›ndad›r? a. Do¤u Anadolu b. e. b. V. Hollandal›lar›n dünyan›n çeflitli yerlerinde ticaret kolonileri kurmalar› c. Memlûkler 10. Hollandal›lar›n K›br›s Adas›’nda koloniler kurmalar› 6. c. Luteryenlerin b. Do¤u Roma ‹mparatorlu¤u b. Rotterdam’da Avrupa’n›n ilk menkul k›ymetler borsas›n›n kurulmas› e. ‹klimin farkl›l›¤› b. ‹spanya ve Portekiz c.Avrupa’da Güç Mücadelesi ve Westphalia Düzeni 47 Kendimizi S›nayal›m 1. Kanuni Sultan Süleyman döneminde Osmanl› ve Kutsal Roma ‹mparatorluklar› afla¤›daki alanlardan hangisinde rekabet içine girmifllerdir? a. Filistin c.2. Ünite . Afla¤›dakilerden hangisi ‹ngiltere ve Fransa’n›n yönetimlerinin farkl› biçimlerde geliflmesini aç›klamakta kullan›labilir? a. Polonya XVII. Hicaz d. yüzy›lda hangi devletin Avrupa’daki ilerleyiflinin durdurulmas›nda önemli bir rol oynam›flt›r? a. ‹spanya ve Avusturya (Habsburglar) b. 7. Habsburg ‹mparatorlu¤u d. Hollanda’da bankalar›n yayg›nlaflmas› d. Karadeniz 4. Fransa ve ‹ngiltere e. Çin. Yeryüzü flekillerinin farkl›l›¤› 2. Dinlerinin farkl›l›¤› e. Avusturya (Habsburglar) ve Osmanl› ‹mparatorlu¤u 5. Akdeniz e. Ausburg Bar›fl›’yla afla¤›daki dinsel gruplardan hangisinin haklar› tan›nm›flt›r? a. Anabaptistlerin e. ‹spanya ve Fransa d. Abbasiler e. Babür ‹mparatorlu¤u c. Serbest piyasa ekonomisi 8. Frank Devleti . Normanlar b. Avrupa’n›n ekonomik ve demografik yap›s›n› harap etmifltir. Egemen devletlerin eflitli¤i b. Afla¤›dakilerden hangisi Hollanda’n›n “Alt›n Ça¤›”n›n bir unsuru de¤ildir? a. Do¤u ve Bat› Hindistan flirketlerinin küresel ticareti denetlemeye bafllamalar› b. Ortodokslarin d. Avrupa’n›n büyük devletleri dönem dönem savaflta yer alm›flt›r. Mo¤ol ‹mparatorlu¤u e. Hindistan ve ‹ran’›n siyasi tarihinde önemli yer tutan kavim hangisidir? a. Charles 1555’te tahttan feragat ederken topraklar›n› kimler aras›nda paylaflt›rm›flt›r? a. Safeviler b. Afla¤›dakilerden hangisi Otuz Y›l Savafllar› için söylenemez? a. Genel Olarak Almanya co¤rafyas›nda geçmifltir. Lâtinler 9. Hukukun üstünlü¤ü d. Etnik kökenlerin farkl›l›¤› c. Kalvinistlerin c. Katolik-Protestan ayr›m› savafllar›n ç›k›fl›nda önemli bir sebeptir d. Afla¤›daki hangi kavram›n Westpahlia Bar›fl›’ndan itibaren uluslararas› iliflkilerin özünü oluflturmaya bafllad›¤› söylenebilir? a. ‹nsan haklar›n›n korunmas› c. Vizigotlar e. Osmanl› ‹mparatorlu¤u d. Anglo-Saksonlar c. Mo¤ollar d. Kutsal Roma ‹mparatorlu¤u c.

Bugünkü Avrupa Birli¤i ülkelerinde zaman zaman bu durum su yüzüne ç›kabilmekte. d 7. Yan›t›n›z yanl›fl ise. “Hindistan” ve “‹ran” konular›n› yeniden gözden geçiriniz. herkes için geçerli olan ortak de¤erleri ve kurallar› temel alarak geliflmifltir. S›ra Sizde 3 Westphalia Bar›fl›’ndan sonra Avrupa siyasetinde dinin rolü giderek azalm›fl. Yan›t›n›z yanl›fl ise. Fransa ve ‹ngiltere bu duruma çarp›c› bir örnektir. Müslüman karfl›tl›¤› o kadar sistematik bir hal almaya bafllam›flt›r ki. dinsel nitelik de kazanm›flt›r. farkl› H›ristiyan mezhepleri aras›nda de¤il ama bu ülkelere yerleflmifl Müslümanlara karfl›. elbette birbirlerinde meydana gelen geliflmelerden etkilenirler. c 2. yüzy›lda Avrupa’n›n H›ristiyan devletlerinde görülene benzer flekilde. iki devlet aras›ndaki çat›flma. e 6. “Rusya” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Din kardeflli¤inin yerini. a Yan›t›n›z yanl›fl ise. “Çin”. dinsel kavramlar› de¤il. ayr›mc› ve ›rkç› söylemler tak›nabilen siyasetçiler olabilmektedir. Özellikle 11 Eylül 2001’den sonra bu yönde h›zla yükselen bir e¤ilim mevcuttur. S›ra Sizde Yan›t Anahtar› S›ra Sizde 1 Co¤rafi olarak birbirlerine komflu ya da çok yak›n olan devletler. “Almanya Co¤rafyas›nda Din Savafllar›” konusunu yeniden gözden geçiriniz. fiah ‹smail’in 1501’de fiiili¤i Safevi devletinin resmi inanc› hâline getirmesinden sonra. “Kanuni ve V. “Almanya Co¤rafyas›nda Din Savafllar›” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Yüzy›llar içinde. ikisi de Türk hanedanlar taraf›ndan yönetilen ve Müslüman olan Osmanl›-Safevi rekabeti de ayn› temellere oturmufltur. “Yeni Dünya’n›n ‹spanya’ya Ba¤lanmas›”konusunu yeniden gözden geçiriniz. Bununla birlikte. Böyle bir ortamda. Katolik ve Protestan olarak ayr›lm›fl ve siyasi- ekonomik ç›kar farkl›laflmas› yüzünden birbirleriyle mücadele etmiflse. “Otuz Y›l Savafllar› Öncesinde Fransa ve ‹ngiltere’de Siyasi Durum” konusunu yeniden gözden geçiriniz. c 9. ekonomik ve toplumsal yap›lar› da söz konusu devletlerin siyasal yap›lar›n›n oluflumunda etkendir. “Seksen Y›l Savafllar› ve Hollanda’n›n ‹spanya’dan Ba¤›ms›zl›¤›” konusunu yeniden gözden geçiriniz. devletler aras›ndaki iliflkilerde dinsel etkiden uzak politikalar›n geçerlili¤i daha da yerleflmifl olmakla ve Avrupa devletlerinin vatandafll›k tan›mlar› laik niteli¤e oturtulmakla birlikle. a 8. Charles” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Fransa’n›n Kutsal Roma ‹mparatorlu¤u’na karfl› Müslüman Osmanl› ‹mparatorlu¤u ile ittifak yapmas›. Ayn› tarihlerde “devletler hukuku” (uluslararas› hukuk) da. Yan›t›n›z yanl›fl ise. S›ra Sizde 2 XVI. a 5. ‹ngiltere’de adem-i merkeziyetçilik ve kral›n yetkilerinin s›n›rland›r›lmas›na yönelik geliflmeler yaflanm›flt›r. Yan›t›n›z yanl›fl ise. “Polonya” konusunu yeniden gözden geçiriniz. c 10. maddesinde yer alan ilkelerin bir bölümü do¤rudan Westphalia Düzeni’yle iliflkilidir. Aralar›ndaki co¤rafi yak›nl›¤a ra¤men Manfl Denizi’yle birbirlerinden ayr›lan bu iki devletten Fransa’da yönetimde merkezilefltirme ve kral›n yetkilerinin artmas› söz konusu olurken. yine Birleflmifl Milletler’in en önemli organ› olan Güvenlik Konseyi’nde . Islamofobi (‹slam Korkusu) diye bir tabir de ortaya ç›km›flt›r. Westphalia’da ortaya ç›kan “egemen devletlerin eflitli¤i” ve “içifllerine kar›flmama” ilkelerinin 1945’te kurulan ve bugün de varl›¤›n› sürdüren Birleflmifl Milletler sisteminin de özünü oluflturdu¤unu savunurlar. Yan›t›n›z yanl›fl ise. Yan›t›n›z yanl›fl ise. Özellikle Birleflmifl Milletler Antlaflmas›’n›n 2. Yan›t›n›z yanl›fl ise. d 4. “Westphalia Bar›fl›” konusunu yeniden gözden geçiriniz. toplumsal düzeyde dinsel ayr›flman›n tamamen yok edildi¤ini söylemek mümkün de¤ildir. devletlerin birbirleriyle iliflkilerinde ç›kar ifl birli¤i ya da rekabeti öne ç›km›flt›r. Nas›l tümü Alman ve H›ristiyan olan çok say›da devlet.48 Siyasi Tarih-I Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar› 1. S›ra Sizde 4 Uluslararas› ‹liflkiler disiplininin tarihsel geliflimiyle ilgilenenler. Fakat bu karfl›l›kl› etkileflimin yan› s›ra her ülkenin kendi tarihsel süreçleri. iki Müslüman devlet olan Osmanl›lar ve Safeviler aras›nda da hem bir siyasi güç mücadelesi hem de mezhepsel ayr›flma söz konusu olmufltur. ç›karlar›n almakta oldu¤u bir düzen söz konusudur. Osmanl›lar›n ve Safevilerin de birbirlerine karfl› H›ristiyan devletlerle ifl birli¤ine girmeleri o kadar do¤ald›r. a 3. geliflmekte olan yeni uluslararas› siyaset anlay›fl› aç›s›ndan ne kadar do¤alsa. Yan›t›n›z yanl›fl ise. Yan›t›n›z yanl›fl ise.

USA.2. Tapie. Dunn. Ankara. Ankara. ‹ran Tarihi. United Kingdom. “güçlü olan›n sözünü geçirdi¤i” bir platformdur. Praeger. Emecen. Fransa. Patricia S. Kültür ve Turizm Bakanl›¤›. Fisher. yüzy›l›n ikinci yar›s›nda bu ülkenin en önemli küresel güç hâline gelece¤i konusunda görüfl birli¤i içindedir. S›ra Sizde 5 Ünitemizde anlat›ld›¤› gibi. Oxford University Press. ‹nalc›k. 1559-1715. Aslantafl. USA. Afa Yay›nlar›. The Rise and Fall of the Habsburg Monarchy. Cambridge. ‹stanbul. (2011). Great Britain. Bradford. The Age of Religious War. 1100’den Günümüze Çin ve Dünya: Ejder ve Yabanc› Deccaller. Türkiye ‹fl Bankas› Kültür Yay›nlar›. Michel Mollat. Türk Tarih Kurumu. W. W. Sevim. XX. Çev. The Mongols: History and Culture. Akdes Nimet. Bernard.. (1989). Timafl Yay›nlar›. Palmer. Oral. Richard S. Osmanl› Klasik Ça¤›nda Siyaset. Klasik Dönemin Üç Hükümdar›: Fatih. Perseus Books Group. Butler & Tanner Ltd. R. ‹stanbul. ( 1965). (2010). Türk Tarih Kurumu. London. XVI. . New York.Avrupa’da Güç Mücadelesi ve Westphalia Düzeni böyle bir eflitlikten söz etmek mümkün de¤ildir. (1979).. Alred A. II.Ö. XXI. Kanuni. USA. (2010). (1958). ‹ngiltere ve Rusya’n›n kararlar› veto etme yetkisine sahip olmalar›.d (2002). The Age of Religious War. Çev. Mediterranean: Portrait of a Sea. Yavuz. W. (1996). Uzunçarfl›l›. (1983). Smith. E. Oxford. Fernand. Marozzi. ‹stanbul. Büyük Güçlerin Yükselifl ve Düflüflleri. ‹mge Kitapevi Yay›nlar›. A History of the Modern World. yüzy›ldan itibaren uluslararas› alandaki önemini yitiren Çin. Kennedy. National Geographic. 1559-1715. Norton & Company.. (1991). Çin Halk Cumhuriyeti. ‹stanbul. Sander. Ankara. Halil. Dolay›s›yla Birleflmifl Milletler bir aç›dan. (2000). Richard S. Ernle. W. Muhittin Karg›n. Gelber. Çin Halk Cumhuriyeti’nin y›ll›k ekonomik büyüme h›z›n›. Tamerlane: Sword of Islam. Ankara. (2009). Yararlan›lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar Ar›. ‹mge Kitapevi Yay›nlar›. USA. Justin. Birtane Karanakç›. The Middle East. (1972). Çev. yüzy›l›n son çeyre¤inden bafllayarak önemli bir siyasi ve ekonomik güç hâline gelmeye bafllam›flt›r. II. Yücel. Dunn. H. A. Baykal. Daniels. Yap› Kredi Yay›nlar›. Arnold & Co. Norton & Company. Çev. Harry G. B. Conqueror of the World. Bekir S›tk› (1988). A. Kurat. ‹stanbul. Paul. Siyasi Tarih ‹lk Ça¤lardan 1918’e. Ünite . Penguin Books. Cilt: ‹stanbul’un Fethinden Kanuni Sultan Süleyman’›n Ölümüne Kadar. L. Victor L. Vincent A. Ankara. (1993). Feridun M. The Oxford History of India. Knopf. Osmanl› Tarihi. National Geographic Almanac of World History. A History of Europe. M.. ‹stanbul. Lewis. Rönesans Avrupas›. vd. (1987). (1993). Braudel. Avrupa ve Akdeniz. bu ülkelerin ç›karlar› d›fl›nda bir Birleflmifl Milletler karar›n›n al›nabilmesini imkâns›z k›lmaktad›r. uluslararas› pazarlardaki pay›n› ve askeri gücünü göz önünde bulunduran pek çok uzman. di¤er bir bak›fl aç›s›yla. S. Mehmet Ali K›l›çbay. A. 49 Jourdin. (2006). ABD.R. (2004). (2011). (1979). Hülya Kocaoluk. “Westphalia Düzeni”nin bugün geçerli olmas›na örnek olabilecek bir örgütken. Türk Tarih Kurumu Yay›nlar›. v. Türk Tarih Kurumu. Ankara. Felipe Döneminde Akdeniz ve Akdeniz Dünyas›. Y. ‹fl Bankas› Kültür Yay›nlar›. ‹smail Hakk›. Yeni Zamanda Avrupa Tarihi.

ve XVIII.3 S‹YAS‹ TAR‹H-I Amaçlar›m›z N N N N Bu üniteyi tamamlad›ktan sonra. XVIII. YÜZYILA G‹RERKEN AVRUPA’NIN ESK‹ VE YEN‹ BÜYÜK GÜÇLER‹ ARASINDAK‹ ‹L‹fiK‹LER • “YEN‹ DÜNYA”DA ‹LK BA⁄IMSIZ DEVLET: ABD . yüzy›l›n baflat gücü olan Fransa’n›n üstünlü¤ünün di¤er devletlerce nas›l dengelenmeye çal›fl›ld›¤›n› ve bunun sonuçlar›n› analiz edebilecek. Avrupa devletleri aras›ndaki mücadelenin ABD’nin ba¤›ms›zl›¤›n› kazanmas› sürecini nas›l etkiledi¤ini analiz edebilecek bilgi ve becerilere sahip olacaks›n›z. ‹spanya Veraset Savafllar›ndan Frans›z Devrimi’ne kadarki dönemde Avrupa’da meydana gelen güç mücadelesinin ayr›nt›lar›n› ve bunun küresel düzeye yans›malar›n› ifade edebilecek. Yüzy›llarda Büyük Güçlerin Küresel Rekabeti • MANfi’IN ‹K‹ YAKASINDA PARLAMENTAR‹ZM VE MUTLAK‹YETÇ‹L‹K • FRANSA’NIN AVRUPA’DA GEN‹fiLEMES‹N‹N DURDURULMASI VE YEN‹ GÜÇ DENGELER‹ • XIX. Anahtar Kavramlar • • • • • • • Parlamentarizm Mutlakiyet Monarfli Baflat Güç Güç Dengesi ‹ttifak Blok • • • • • • Koloni ‹kilik (Düalizm) Küresel Savafl Ticaret Savafl› Abluka Tarafs›zl›k ‹çindekiler Siyasi Tarih-I XVII. ‹ngiltere ve Fransa’da hükümdarlar ile toplumsal s›n›flar aras›ndaki iliflkilerin yönetim biçimlerini nas›l etkiledi¤ini ve bunun di¤er devletlere etkilerini ifade edebilecek.

Yüzy›llarda Büyük Güçlerin Küresel Rekabeti MANfi’IN ‹K‹ YAKASINDA PARLAMENTAR‹ZM VE MUTLAK‹YETÇ‹L‹K Bir önceki Ünite’de Manfl Denizi’nin iki ayr› k›y›s›nda bulunan ‹ngiltere ve Fransa’n›n yönetim biçimlerinin XIV. ‹spanya ile uzun süren çat›flmas› s›ras›nda. James. ‹ngiltere ve ‹skoçya’y› birlefltirmek ve bu topraklar› tek bir parlamentoyla idare etmek için giriflimde bulundu. ‹skoçya Kral› IV. Fransa’da ise kral›n mutlak otoritesinin sa¤lamlaflt›racak merkezilefltirme ad›mlar› at›lmaktayd›. Her ikisi de monarfliyle yönetilen bu iki ülkeden ‹ngiltere’de hükümdar›n yetkilerini s›n›rland›rmaya dönük. ‹ngiltere ve ‹skoçya’n›n birlefltirilmesi yönündeki teklifi ret etti. Avrupa içindeki güç dengesinin önemli taraflar›ndan biri haline gelmiflti. Böylece. Elizabeth’in baflbakan› Robert Cecil’in siyasi çabalar›yla. Elizabeth’in arkas›nda bir varis b›rakmadan ölümüyle. ‹ngiltere’de Parlamento’nun Hükümdar Karfl›s›ndaki Zaferi Stuartlar ile Parlamento Aras›ndaki Anlaflmazl›¤›n Bafllamas› I. Fakat ‹ngiltere Parlamentosu içindeki iki meclisten (kamara) biri olan Avam Kamaras›. kökleri 1215’te Magna Carta’n›n ilan›na kadar giden bir hareketin unsurlar› ortaya ç›karken. ve XVIII. I. .Elizabeth’in hüküm sürdü¤ü 1558-1602 y›llar› aras›nda Avrupa’n›n en güçlü devletleri aras›nda giren ve deniz ötesi sömürgelerini geniflleten ‹ngiltere. ‹ngiltere ve Fransa’n›n yönetim biçimlerinin XVI. ‹ngiltere taht›na ç›karken ‹skoçya ile ‹ngiltere’yi birlefltirmeme sözü vermifl olmas›na ra¤men Kral tüm gücü elinde toplamak için 1604’te aksi yönde bir ad›m att›. Parlamento’nun onay›n› almadan tek tarafl› biçimde ç›kartt›¤› bir kararnameyle “Büyük Britanya Kral›” unvan›n› kullanmaya bafllad›. yüzy›l›n sonundan bafllayarak yaklafl›k bir yüzy›l içinde klasik biçimlerini almas› süreci tüm Avrupa üzerinde de önemli etkiler do¤urdu¤u için siyasi tarihin vazgeçilmez konular› aras›ndad›r. Büyük Britanya ad›yla. Hiç evlenmeyen I. Hollanda’ya da destek veren ‹ngiltere. yüzy›ldan itibaren nas›l birbirlerinden farkl›laflmaya bafllad›¤› anlat›lm›flt›. James ad›yla ‹ngiltere taht›na da oturtuldu. Bunun üzerine Kral. 1588’de Britanya’y› iflgale kalk›flan ‹spanya donanmas›n› (Yenilmez Armada) ma¤lup ederek gücünü perçinlemiflti. ‹ngiltere taht›nda Tudor hanedan›n›n dönemi sona ermifl oldu.XVII. Stuart hanedan› ‹ngiltere’yi yönetmeye bafllad›.

kendi özgürlüklerinin k›s›tlanamayaca¤›n› vurgulad›lar. James’in ilgisini çekiyordu. Parlamento ise hem kral›n talep etti¤i miktar›n tamam›n› onaylamad› hem de 1414’ten beri geleneksel olara flahsi harcamalar› için baz› gümrük vergilerinin hükümdara ömür boyu tahsis edilmesi uygulamas›n› bir y›lla s›n›rland›rmaya çal›flt›. Charles da. Zira Manfl’›n hemen ötesindeki Fransa’da geliflen mutlakiyet anlay›fl› I. kral taraf›ndan bahfledilen ayr›cal›klardan ibaret oldu¤unu” ileri sürdü. hatta soyluluk unvanlar›n› satarak. Buna ra¤men “‹ncil’de krallar›n di¤er insanlardan ayr›cal›kl› oldu¤unun yazd›¤›n›” ileri sürecek kadar kendi yönetimini her fleyin üzerinde tutan I. zaten kralla görüfl ayr›l›¤› içinde olan Parlamento taraf›ndan geri çevrilince. bu türden eylemler tepkiye sebep oldu¤undan 1614’te Parlamento’yu tekrar açmak zorunda kald›. Keyfi vergiler koyarak. ilerleyen dönemde derinleflecektir. gelir elde etmeye çal›flt›. Fransa tipi merkeziyetçi ve mutlakiyetçi uygulamalar elbette baflta aristokrasi olmak üzere toplumun çeflitli katmanlar›n›n direnifliyle karfl›lafl›rd›. James. Kral bunun üzerine yine Parlamento’yu kapatt› ve 1625’te ölene de¤in bir daha da açmad›. James. I. Hak Dilekçesi I. kral›n her y›l yeniden Parlamento onay›na ihtiyac› olacak. iktidar›n›n ilk y›llar›ndan itibaren Parlamento’yla çat›flma içine girdi. ‹ngiltere gibi 1215’ten bafllayarak hükümdar›n yetkilerinin Parlamento’yla paylafl›ld›¤› bir ülkede. James bir kez daha Parlamento’yu da¤›tt›. ‹ngilizlerin kendisine deste¤ini sa¤layabilmek için Anglikan Kilisesi’ne geçerek geldi¤i ülke olan ‹skoçya’da yayg›n di¤er bir Protestan inanc›na mensup olan Presbiteryenler ve Kalvinizmin bir yorum biçimini benimseyen Püritenler üzerinde bask› uygulamaya bafllad›. 7 Haziran 1628’de kabul etti¤i “Hak Dilekçesi”yle (Petition of Rights) Parlamento’nun onay› olmadan yeni vergiler konulmas›n›. Charles. Avam Kamaras›’n›n bu giriflimi. Parlamento da bu yolla kral› denetim alt›nda tutabilecekti. Bu Magna Carta’dan beri geliflen ‹ngiltere parlamentarizminin özüne yönelik bir sald›r›yd›. Kral’a kendi haklar›n› hat›rlatt›. Almanya’daki Protestanlara yard›m etmek için ‹spanya’ya savafl açan ve ‹ngiltere’yi Otuz Y›l Savafllar›’na dâhil eden I. daha öncekilerdekinden daha sert bir tepkiyle karfl›land›. savafl›n finansman› için yeni vergilere ihtiyaç duymaktayd›. James. Charles. ‹ktidar›n›n ilerleyen döneminde mali aç›dan da zor duruma düflen Kral›n. Parlamento’nun kendi yetkilerini k›s›tlamas›na izin vermeyen bir tav›r sergiliyordu. Parlamento üyelerinin do¤ufltan veya miras yoluyla gelen yetkileri bulundu¤unu ifade eden üyeler. Böylece.James’in ölümünden sonra yerine geçen o¤lu I. ‹ngiltere’nin o zamana kadar oluflmufl geleneklerini hiçe saymaya devam etti. Parlamento bunun üzerine. ‹ngiltere gelene¤inde. Kral ile Parlamento aras›ndaki bu ilk çekiflme. Babas› gibi Kral’›n “Tanr› taraf›ndan bahfledilmifl haklar›” oldu¤una inanan I. James 1610’da Parlamento’yu feshetti. Parlamento tepkisiz kalmayarak. ‹spanya’ya karfl› izledi¤i politikayla ilgili görüflmeler yapan Parlamento’ya. Üstelik taç giymeden k›sa bir süre önce Katolik Fransa Kral› XIII.52 Siyasi Tarih-I Kral. “kendi ifline kar›flmamas›” yönünde uyar›da bulunan I. keyfi tutuklamay› ve sivil vatandafllar›n evlerinin askerler taraf›ndan zorla kullan›lmas›n› yasaklarken ola¤anüstü . Lordlar Kamaras›nda krala yak›n kifliler taraf›ndan engellendi. Bu arada. vergileri art›rma yönündeki giriflimi. Louis’nin k›z kardefliyle evlenmifl olmas› da özellikle Avam Kamaras›’ndaki rahats›zl›¤› art›rm›flt›. 1621’de yine vergi kanunlar› ç›karabilmek ve kendi borçlar›n›n ödenmesini sa¤lamak için Parlamento’yu toplayan I. Avam Kamaras› bu kez de kral›n istedi¤i yasalar› ç›kartmay›nca. kendi isteklerini yerine getirmeyen Parlamento’yu birçok kez kapatt›. “Parlamento’nun haklar›n›n.

I. Parlamento kendisine Hak Dilekçesi’ni hat›rlatt›. Ama savafl›n giderlerini karfl›layabilmek için Parlamento’nun deste¤ine ihtiyac› vard›. I. Charles’›n istemeyerek kabullendi¤i bu belgenin içeri¤ine uyma gibi bir niyeti yoktu. Fakat Fransa’n›n mutlak krallar›na öykünen I. hükümdar karfl›s›nda önemli bir aflama kat etmiflti. Fransa giderek Avrupa’n›n en güçlü devleti haline gelecektir. Hak Dilekçesi. Parlamento’nun onay› olmadan yeni vergiler konulmas›n› yasakl›yordu. Nitekim bir süre sonra Kral yine Parlamento’nun onay› olmadan gümrük vergisi kalemlerini art›rmaya giriflince.XVII. bu iki savafl› sona erdirebilirse. 1630’da da ‹spanya’yla bar›fl antlaflmalar› yapt›. Ülke ciddi maddi s›k›nt›lar yaflamaktayd›. ‹ngiltere’nin kendi iç meseleleriyle u¤raflaca¤› bu dönemde. ‹ngiltere Otuz Y›l Savafllar›’n›n tamamen d›fl›nda kalarak Avrupa’daki Protestanlar› destekleme politikas›ndan vazgeçti. Böylece.1 Londra’daki ‹ngiltere (Britanya) Parlamentosu . Kral’a Magna Carta’y› hat›rlatmakta ve yetkilerinin s›n›r›n› bir kez daha çizmekteydi. Üstelik ‹spanya’yla devam eden savafla bir de 1627’den beri süren Fransa’yla çat›flma eklenmiflti. yeni vergiler toplamaya dolay›s›yla Parlamento’nun deste¤ine ihtiyac› kalmayaca¤›n› düflünerek 1629’da Fransa’yla. Charles ise daha önce onay verdi¤i belgenin gere¤ini yerine getirmek yerine 1629’da Parlamento’yu kapatt›. Charles bu yasadan elbette memnun kalmam›flt›. Ünite . Charles. Bu durumda Hak Dilekçesi’ni onaylad›.53 3. ‹ngiltere’de 1640’a kadar devam edecek Parlamentosuz dönem bafllam›fl oldu. Yüzy›llarda Büyük Güçlerin Küresel Rekabeti hal durumuna da önemli k›s›tlamalar getirdi. I. ‹ngiltere’de Cumhuriyet Dönemi Resim 3. Parlamento. ve XVIII. ‹ngiltere hukukunda bugün bile geçerli olan Hak Dilekçesi’yle parlamentarizm hareketi.

D›fl politikada ise Hollanda’yla denizleri ve uluslararas› ticareti denetleK ‹ T A P me konusundaki anlaflmazl›ktan ç›kan savafl (1665-1667) ‹ngiltere’nin büyük bir hezimete u¤ramas›yla sona erdi. Sonunda I. Bu kez Kral’a karfl› kendisini teminat alt›na almak isteyen Parlamento. Kral ‹skoçya’yla savafl›n masraflar›n› karfl›layabilmek için Parlamento’yu Kas›m 1640’ta bir kez daha toplant›ya ça¤›rd›. Durumun h›zla aleyhine döndü¤ünü gören I. Lord Protektörlük D Ü fimakam› Ü N E L ‹ M da kald›r›ld›. Dahas›. Louis’nin de teflvikiyle Katolikli¤e sempati duyan II. Charles kendi evi olan ‹skoçya’ya gitti. ‹ngiltere’nin 11 y›ll›k O R U cumhuriyet Sdeneyimi de son buldu. Charles dini hoflgörüyü savunuyordu. 2003 yap›m› “Kral› Öldürmek” (To Kill a King) filmini öneririz. Tayin yoluyla oluflturulan yeni parlamento Cromwell’in Lord Protektör (Koruyucu Lord) ilan etti. Cromwell bu tehditleri ortadan kald›rmay› baflard›. II. Cumhuriyet’i nas›l yöneteceklerine karar veremeyen Parlamento. düflmanlar›ndan tek tek kurtuluyordu. büyük ölçüde yürütme ifllevini de üstlendi. Charles ad›yla 1650’de “sürgünde” kral ilan edildi. Lordlar Kamaras› la¤vedilmek suretiyle tek kamaral› bir yap›ya dönüfltürülen Parlamento.54 SIRA S‹ZDE D Ü fi Ü N E L ‹ M S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P Siyasi Tarih-I Parlamento’yu kapatt›ktan sonra kendi “kiflisel yönetimi” alt›nda birli¤i sa¤layabilmek için ülkedeki herkesin Anglikan Kilisesi’ne mensup olmas› uygulamas›n› bafllatan I. Parlamento 1649 bafl›nda Kral I. II. Ard›ndan 1672’de bu kez Hollanda’yla savaflan TELEV‹ZYON TELEV‹ZYON ‹NTERNET ‹NTERNET . Charles Fransa’ya kaçmak zorunda kald›. ‹ngiltere bir kez daha yönetim krizi yaflamaktayd›. Charles ele geçirildi. Buna direnen ‹skoç rahiplerinin öncülü¤ünde bafllayan ayaklanma. Cromwell’in ‹rlanda’daki isyan› bast›r›rken siviller üzerinde kulland›¤› afl›r› güç bu ülkedeki ‹ngiliz nefretini derinlefltirdi. N N SIRA S‹ZDE Parlamento’nun Kesin Zaferi: Haklar Yasas› II. Kral’›n idam›ndan sonra May›s 1649’da ‹ngiltere’de Cumhuriyet (Commonwealth) ilan edildi. Sekiz y›l süren çat›flmalar s›ras›nda Parlamento ordular›na komuta eden Oliver Cromwell kralc›lara karfl› büyük baflar›lar kazand›. Bir yandan savafl›rken.A Charles’›n T bir film izlemek isterseniz. ‹dam edilen kral›n o¤lu. Oliver Cromwell’in sonmüne kadarSIRA ‹ngiltere ra o¤lu Richard Lord Protektör ilan edilse de 1659’da görevinden istifa etti. Kral’›n en yak›n› olan Baflbakan Strafford bile idam edildi. Charles özellikle Püritenler üzerinde bask› kurdu. ‹ngiltere’de Kral devrilmesi ve Cumhuriyet döneminde yaflananlar› konu alan D ‹ K KI. di¤er yandan da Parlamento’nun siyasetini yönlendirmeye çal›flan Cromwell. II. Charles döneminde Parlamento ile Kral aras›ndaki çekiflme devam etti. ‹ngiltere’de Cumhuriyet ilan› karfl›s›nda eski rejim taraftarlar› ve ‹skoçlar ayakland›. ancak kendi istedi¤inde feshedilebilece¤ine dair bir karar› Kral’a kabul ettirmeyi baflard›. 1660’da kral›n tahta oturmas›yla. Kral›n en yak›n›ndakileri vatana ihanet gibi a¤›r suçlardan yarg›layan Parlamento. ParlaAMAÇLARIMIZ mento Anglikan Kilisesi d›fl›ndaki dini inan›fllara mesafeli dururken kuzeni XIV. Charles’› yarg›layarak idama mahkûm etti. Yine de yürütme organ› olarak bir Devlet Konseyi kurulmufltu. Charles’› ‹ngiltere taht›na davet etti. Kendisini destekleyenlerden bir ordu kurarak ‹ngiltere’de bir iç savafla yol açt›. yasama oldu¤u kadar. 1658’deki ölüS‹ZDE Cumhuriyeti’ni diktatörlükle yönetti. Charles da Hollanda’yla ittifak yaparak Parlamento’ya karfl› savaflt›. Presbiteryenlerin ço¤unlukta oldu¤u ‹skoçya’da da Anglikan Kilise’sinin ö¤retisini zorla benimsetmeye çal›flt›. 1639’da iki y›l sürecek bir savafla dönüfltü. Yürütme yetkilerini elinde toplayan Lord Protektör. II. Art›k ipler Parlamento’nun eline geçmiflti. 1653’te yapt›¤› bir askeri darbeyle Parlamento’yu feshetti.

Meflru çocu¤u bulunmayan II. ‹ngiltere’de ayn› tarihlerde yaflanan ve Kral’›n yetkilerinin sorgulanmaya aç›ld›¤› geliflmelerin bir benzerinin Fransa’da yaflanmas›na izin vermedi. ‹ngiltere’nin son Katolik kral›n›n bu flekilde tahttan indirilmesi ‹ngiliz tarihinde “fianl› Devrim” (Glorious Revolution) olarak adland›r›l›r. Savafl› gereksiz gören ve Fransa’ya destek vermenin ‹ngiltere’de Katolikli¤in güçlenmesine yol açabilece¤ini düflünen Parlamento kral›n harcamalar›n› k›s›nca. o tarihten sonra ‹ngiltere’nin hükümdar ve Parlamento taraf›ndan ortaklafla yönetilece¤inin de en temel göstergesidir. ilk andan itibaren kendi mezhebinden olanlar› önemli mevkilere getirdi. Parlamento ve Anglikan Kilisesi’yle giriflti¤i çat›flma II. 1601’de tahta ç›kan XIII. Hükümdar›n yetkilerinin kayna¤›n›n ilahi bir haktan de¤il. James. 1685’teki ölümüne kadar ülkeyi Parlamento olmadan yönetti. Richelieu. Fransa’da merkezilefltirme çabalar›na tekrar h›z verildi. Ama öldürmek yerine. Fransa’da Mutlakiyet Ça¤› 1598’de Fransa’da ilan edilen Nantes Ferman›’yla Protestanlara baz› haklar›n verildi¤inden ‹kinci Ünite’de söz edilmiflti. Yerine geçen Katolik II.XVII. milletin iradesinden kaynakland›¤›n› dile getiren Haklar Yasas›. Parlamento buna karfl› ç›k›nca da daha önceki krallar gibi davranarak Parlamento’yu kapatt›.55 3. ‹ngiltere’de parlamentarizm geliflirken Manfl Denizi’nin di¤er taraf›ndaki Fransa’da ise ayn› tarihlerde monarfli gücünü iyice pekifltirmekteydi. fianl› Devrim’den hemen sonra 1689’da Kral III. kesin biçimde Parlamento’nun üstünlü¤üyle sona ermifltir. Ünite . Charles’›n Katoliklere karfl› yumuflak tavr› Parlamento taraf›ndan elefltiriliyordu. 1624’te Kardinal Richelieu’nün (Riçliyö) XIII. James’i tahttan indirdi. . Katolik krala ve mutlakiyet yönetimine karfl› ç›karken bugünkü Muhafazakâr Parti’nin atas› “Tory”ler James’in kral olmas›nda bir sak›nca olmad›¤›n› savunuyorlard›. yine bir baflar› elde edemedi. Louis’nin ülkesi Fransa’ya gitmesine izin verdi. Louis’nin baflbakan› olmas›yla birlikte. Kral II. Yüzy›llarda Büyük Güçlerin Küresel Rekabeti Fransa’ya destek veren ‹ngiltere. Charles’›n yerine geçmesi düflünülen kardefli James’in Katolik olmas› Parlamento’nun tepkisini daha da art›rmaktayd›. kralla olan gerginlik yeniden t›rmanmaya bafllad›. Bir Katoli¤in ‹ngiliz taht›na oturmas›n›n yasal olup olmad›¤› tart›flmas› ‹ngiltere’nin ilk siyasi partilerini de ortaya ç›kard›. Bugünkü Liberal Parti’nin atas› olan “Whig”ler. William ordusuyla Ada’ya gelerek II. James’in hayat› boyunca benzemeye çal›flt›¤› kuzeni XIV. Anglikan din adamlar› ve ‹ngiliz soylular›ndan oluflan bir grup 1688’de Hollanda’daki Orange Prensi William’› ‹ngiltere taht›na davet ettiler. ‹ngiltere hükümdarlar›n›n yetkilerini bir kez daha s›n›rland›rd›. Haklar Yasas›’n›n ç›kmas›yla yaklafl›k 85 y›l boyunca süren krallar ile Parlamento aras›ndaki çekiflme. Daha önceki y›llarda yap›lan devlet reformlar›yla yönetimdeki güçlerini yitirmifl bulunan aristokrasi de bu durumdan yararlanarak Kral üzerindeki denetimini güçlendirdi. ‹ngiltere gelene¤ine ayk›r› biçimde. Charles. Louis’nin saltanat›n›n ilk y›llar›nda Fransa’daki Protestanlar giderek güçlerini art›rarak Yüz Y›l Savafllar›’ndan sonra ülkede bafllayan merkezilefltirme çabalar›n› sekteye u¤ratmaya bafllad›lar. James’in tahtan indirilmesi ‹ngiltere tarihinde “fianl› Devrim” olarak adland›r›l›r. William ve Kraliçe Mary’ye ‹ngiltere tarihinin en önemli anayasal belgelerinden biri olan Haklar Yasas›’n› (Bill of Rights) kabul ettirmeyi baflaran Parlamento. Birkaç kez kapat›p yeniden açt›¤› Parlamento’yu 1680’de son kez kapatan II. bar›fl zaman› da görev yapacak Katoliklerden oluflan bir ordu kurmak istedi. Haklar Yasas›’yla Kral›n yetkileri bir kez daha s›n›rland›r›ld›. Özellikle II. ve XVIII. II. James’in siyasi sonunu haz›rlad›.

yeni vergi kararlar›n› ret ederken kendilerinin onay› olmadan kral›n yeni vergi yasalar› ç›kartamayaca¤› yönünde bir karar da ald›. Yeniflemeyen taraflar›n isteksizleflmesiyle 1653’te sona eren iç savafl›n ard›ndan Mazarin Paris’e geri döndü. Fakat ‹spanyollar bu evlilik yüzünden Fransa kral›n›n. ‹çeride bu önlemleri al›rken Richelieu. d›flar›da da ‹spanya ve Avusturya’n›n (Habsburglar) Avrupa’daki gücünü dengelemek için Otuz Y›l Savafllar› s›ras›nda Protestan prensliklerle ittifaklar kurmaktan. Bu hedefine büyük ölçüde ulaflan ancak Fransa’n›n galibiyetini göremeden 1642’de ölen Richelieu’nün yerine. Fransa Kral› XIV. Richelieu’nün kurdu¤u yayg›n istihbarat (casusluk) a¤›n›n da yard›m›yla. Katolikli¤i güçlendirerek. XIII. Charles’›n idam edildi¤i haberi Paris’e ulafl›nca. taraflar daha fazla kan dökülmemesi için uzlaflt›lar. Mazarin Parlamento’nun ileri gelenlerini tutuklatt›r›nca. aristokrasi ve ruhban›n a¤›rl›kl› Paris Parlamentosu 1648’de. Mazarin ayaklananlar karfl›s›nda üstünlü¤ü ele geçirdi. K›sa süren bu uzlaflma döneminin ard›ndan. Pireneler Bar›fl Antlaflmas› Fransa’ya yeni topraklar kazand›rmakta ve ‹spanyaFransa s›n›r›n› Pirene S›rada¤lar› olarak belirlemekteydi. A¤›r bir mali yük getiren ‹spanya’yla savafl› bitirmek için 1657’de Oliver Cromwell’le ittifak yapan Mazarin. ‹spanya’yla savafl devam ederken bu kez Fransa’da bir iç savafl bafllam›flt›. Mazarin kendisine karfl› aristokrasi. Philip’in k›z› Marie Theresa’yla evlenmesi de kararlaflt›r›ld›. Mazarin selefi Richeliu’nün Avrupa politikas›n› devam ettirerek Otuz Y›l Savafllar›’nda ‹spanya ve Avusturya’ya karfl› Almanya co¤rafyas›ndaki Protestanlar› destekledi. Ayn› antlaflmayla. Paris sokaklar›nda bir isyan bafllad›. Aristokrasi ise. Richelieu Protestan Huguenot’lar üzerinde genifl çapl› bir bask› uygulamaya bafllad›. Kas›m 1659’daki Pireneler Bar›fl› ile Fransa-‹spanya savafl› sona erdi. Aristokrasi bir tak›m ayr›cal›klar›n› ileri sürerek vergi ödemekten kaç›n›yordu. 1650’de Aristokrasi Mazarin’e karfl› ayakland›. 1615’ten beri toplanmayan Etats Generaux’nun (Fransa Meclisi) yerine ülkedeki en güçlü meclis durumunda olan. Ocak 1649’da ‹ngiltere’de Kral I. Fakat uzun süren savafllar›n maliyetini karfl›lamak için Mazarin’in uygulad›¤› a¤›r vergi politikas› ülke içinde rahats›zl›klara yol açt›. Westphalia Antlaflmas›’yla Otuz Y›l Savafllar› sona erip de Frans›z ordusu cepheden geri dönünce.56 Siyasi Tarih-I Richelieu ve Mazarin’in Yönetimlerinde Fransa Kardinal Mazarin döneminde Fransa iç istikrars›zl›klar yaflad›. Feodalizm döneminden kalan son kaleler de y›k›ld›. Bu yüzden ‹spanya Kral›. Monarfli en mutlak hâliyle Fransa’n›n yönetim biçimi oldu. Louis’nin. Louis ad›yla Fransa kral› ilan edildi. ‹spanya topraklar›nda özellikle de sömürgeler üzerinde hak iddia etmesinden çekiniyorlard›. Hollanda’y› maddi olarak desteklemekten ve ‹sveç’i ‹spanya’ya karfl› k›flk›rtmaktan çekinmedi. Belli ki o tarihlerde ‹ngiltere’de yaflanmakta olan geliflmelerden etkilenmifllerdi. 1643’te XIII. ‹ngiliz ordusunun yard›m›yla Dunkirk’ü ‹spanyollardan almay› baflard›. Efl zamanl› olarak Aristokrasi’nin gücü k›r›ld›. Fransa’n›n dinsel ayr›flmaya gitmesinin önünde durdu. 5 yafl›ndaki veliaht XIV. Louis’nin ölmesi üzerine. Kral›n çocuk olmas›ndan dolay› ülkeyi fiilen ‹spanyol as›ll› Kraliçe Anne ile Kardinal Mazarin yönetmeye bafllad›lar. Louis ve Richelieu’yü hedef alan ayaklanmalar ve suikast giriflimleri en a¤›r biçimde cezaland›r›ld›. denetimin kendilerinin elinden ç›kmas›n› engellemek için Etats Generaux’nun toplanmas›n› istiyordu. ‹spanya Kral› IV. Keyfi tutuklamalar ve adil olmayan yarg›lamalar yayg›nlaflt›. Buna ra¤men Mazarin vergileri art›rd›. en az onun kadar mutlak monarfliye inanm›fl olan ‹talyan kökenli Kardinal Mazarin geçti. burjuvazi ve Paris halk› aras›nda oluflan ittifak›n üstesinden gelemeyince ülkeyi terk etmek zorunda kald›. k›z›ndan bir “feragat belgesi” alarak ve evlilik sözleflmesine bir madde koydurarak k›z›n›n ve ondan do¤acak torunlar›n›n ‹spanya toprak- .

Zira ‹spanya XIV. Frans›z hukukunda da reform yapan XIV. ithalat› mümkün oldu¤unca k›st›. Vergi sistemini bafltan afla¤› yenileyerek devlet borçlar›n› azaltmay› baflard›. Bununla birlikte 1685’te yay›nlad›¤› Fontainebleau Ferman›’yla. krallar›n›n ismine atfen Louisiana ad›n› verdiler. D›flar›ya karfl› merkantilist ticaret politikas› uygulayarak. Bu çerçevede.Louis ülkedeki ilk kapsaml› hukuk kodifikasyonunu gerçeklefltirdi. Charles’a de¤il. Dördüncü Ünite’de anlat›lacak olan Napoleon Bonaparte’›n XIX. Ünite . Louis Frans›z Akademisi’ni de kuran kiflidir. Fakat ‹spanyollar bu paray› asla ödeyemeyecek. bu durum da ileride Fransa ile ‹spanya aras›nda yeni sorunlar›n ç›kmas›na sebep olacakt›r. Louis’ye “günefl kral” (Roi Soleil) nitelendirmesi yap›lm›flt›r.XVII. Fransa’n›n homojen Katolik bir ülke olmas› gerekti¤i düflüncesiyle Protestanlar› din de¤ifltirmeye zorlad›. Bu dönemde Frans›z kâflifler Kuzey Amerika’da Mississippi Nehri’ni keflfederek. 1665’te XIV. Louis’nin att›¤› temel üzerine bina edilecektir. Louis 1667’de ‹spanya’ya savafl açt›. dönemin di¤er Avrupa ülkeleri taraf›ndan da örnek al›nd›. Buna paralel olarak atefl gücü art›r›lan ordular›n örgütlenme biçimi de¤ifltirilirken. Fransa’ya 500. yeni bir askeri hiyerarfli de yayg›nlaflt›r›ld›. Yüzy›llarda Büyük Güçlerin Küresel Rekabeti lar› üzerindeki tüm miras haklar›ndan peflinen vazgeçmelerini sa¤lad›. Kral›n ilahi haklar› oldu¤u inanc›ndan hareket ederek daha önce bafllat›lan merkezilefltirme hareketini güçlendiren reformlar yapmaya bafllad›. 72 y›l süren saltanat› boyunca yapt›¤› ifllerle Fransa’y› küresel siyasetin merkezine oturtmay› baflaran XIV. Kardinal Mazarin’in ›srar›yla ‹spanya. ‹spanya’n›n Avrupa’daki topraklar›nda hak iddia etmekteydi. Louis ile Maire Theresa’n›n evlilik sözleflmesinde yer alan 500. Louis ülkenin yönetimini kendi ellerine ald›. Louis’nin kay›npederi IV.000 alt›n miktar›nda yüklü bir drahoma (gelinin damad›n ailesine getirdi¤i para) ödemeyi kabul ettiler. Fransa’n›n ‹spanya’ya ait olan ‹spanyol Hollandas›’ndaki baz› topraklarda hak iddia etmesine sebep oldu.57 3. Günefl Kral Mazarin’in 1661’de ölümü üzerine 23 yafl›ndaki XIV. ve XVIII. ‹ntikal Savafl› ‹spanya Kral› ve XIV. Louis ayr›ca d›flifllerini de yeniden yap›land›rd›. Louis. Böylece Roma lejyonlar›n›n ortadan kalkt›¤› dönemden beri ilk defa bar›fl zaman›nda da görev yapan büyük bir askeri yap› oluflturuldu. Versailles Saray› “güçlü monarflinin simgesi”dir.000 alt›nl›k drahomay› ödememifl ve sözleflmeyi ihlal etmiflti. XIV. 1598’de Protestanlara verilen haklar› ortadan kald›ran XIV. Philip’in 1665’te ölümü. Louis uzun y›llar boyunca Fransa’da güçlü monarflinin simgesi olan Versailles (Versay) Saray›’n› da yapt›rm›flt›r. Monarfliyi yüceltmek için kapsaml› reformlar yapan XIV. Baflta Paris olmak üzere ülkenin tüm kentlerinde monarflinin gücü ve ihtiflam›n› yans›tan Barok yap›lar infla ettiren XIV. iyi örgütlenmifl ve kapsaml› bir arflive sahip olan Frans›z D›fliflleri Bakanl›¤›n›n yap›s›. Fransa Hindistan’da da önemli ticaret limanlar› elde etti. Çok say›da dil bilen bürokrat›n istihdam edildi¤i. Meksika Körfezi’ne kadar uzanan genifl araziye. Louis taraf›ndan maliye bakan› yap›lan Jean Baptise Colbert ilk modern maliye yap›s›n› kurdu. Bu durumda ‹spanyol Hollandas›’n›n henüz reflit olmayan yeni kral II. Savafl›n bafllamas›ndan önce Portekiz’le ittifak yapan ve Kutsal Roma ‹mparatorlu¤u bünyesindeki Alman prensliklerini savaflta tarafs›z kalmalar› konusunda diplomatik yollardan ikna eden Fran- Fransa. Buna karfl›l›k. . yüzy›ldaki hukuk reformlar›. ‹spanya Kral›’n›n k›z›yla evli oldu¤undan kendisine “intikal” etmesi gerekti¤ini illeri süren XIV. esas itibariyle XIV. Ordu ve donanmada yap›lan reformlarla sürekli askerlik kurumsallaflt›r›ld›.

SIRA S‹ZDE 1 SIRA S‹ZDE Bugün Avrupa’da hâlâ monarfliyle yönetilen ülkeler var m›d›r? D Ü fi Ü N E L ‹ M D Ü fi Ü N E L ‹ M S O R U S O R U D‹KKAT D‹KKAT . Bu savaflta da taraflar konumlar›n› yeniden belirledi. 1672-1678 y›llar› aras›nda. Louis’nin çok güvendi¤i Hollandal›larla yak›nlaflmay› baflard›. May›s 1668’de imzalanan Aix la Chapelle (Ekslaflapel) antlaflmas›yla Fransa ‹spanyol Hollandas›’ndaki baz› kentleri elinde tutmakla birlikte. Daha önce Fransa’ya karfl› duran ‹ngiltere. Tüm devletlerin kendi ç›karlar› do¤rultusunda yapt›¤› diplomatik manevralarla güç dengesi her an yeniden kurulmaktayd›. ‹sveç ve daha önce Fransa’yla yak›n iliflkileri olan II. Resim 3. ‹spanyol Hollandas›’ndaki önemli bir toprak parçalar›n› ve Franche Comte’u ele geçirmeyi baflard›.58 Siyasi Tarih-I sa’n›n. Charles’›n kral oldu¤u ‹ngiltere de bu ittifaka dâhil oldu. ‹spanya ve Brandenburg (1701’de Prusya ad›n› alacak) ile ittifak yapt›. bir önceki bafll›kta anlat›ld›¤› gibi. Bu savafl›n en önemli sonucu. bafllang›çta kendisine yak›n durup sonra ‹spanya taraf›na geçen Hollanda Cumhuriyeti’ne ç›kard›. büyük ölçüde geri çekilmeyi kabul etti. Fransa’ya yard›m eden ‹ngiltere’ye karfl› düflmanl›¤›n› art›ran Hollandal› Orange Prensi William’›n.2 Avrupa’da Mutlakiyet’in simgesi kabul edilen Paris yak›nlar›ndaki Versailles Saray›. 1678’deki Nijmegen Antlaflmas›’yla. Hollanda ise Avusturya (Habsburglar). Bu ittifaka ‹sveç ve baz› Alman devletleri de kat›ld›. bu kez Hollanda’n›n artan deniz gücünün kendi ticari ç›karlar›na zarar verme noktas›na ulaflt›¤›n› düflünüp Fransa’n›n yan›nda yer ald›. Louis baflar›s›zl›¤›n faturas›n›. ‹spanya karfl›s›ndaki avantaj› artm›flt›. Göz koydu¤u topraklar› elde edemeyen XIV. “‹ntikal Savafllar›”n›n devam› da say›labilecek Fransa-Hollanda savafl› yafland›. Birden çok devletle savaflman›n a¤›rlaflan maliyeti Fransa’y› bar›fl yapmaya mecbur etti. Fakat ‹spanya hem uzun süredir savaflt›¤› Portekiz’le hem de XIV. Dahas›. Soylular›n daveti üzerine 1688’de ‹ngiltere’yi istila ederek ‹ngiltere kral› olmas›d›r. Savaflta üstünlük sa¤layan Fransa.

bir yandan Osmanl› ‹mparatorlu¤u’nun ilk büyük toprak kay›plar›na yol açarken di¤er yandan da Fransa’n›n Avrupa’daki liderlik iddias›na önemli bir sekte vurmufltur. Osmanl› ‹mparatorlu¤u’nun himayesine girmek istedi¤ini bildirdi. Carlos hastayd› ve k›sa süre sonra geride bir varis b›rakmadan ölecekti. Louis’nin teflvikiyle. Louis’nin sald›r›s›yla meflgul olan I. Louis döneminde Fransa’y› bir Osmanl› diplomat›n›n gözüyle görmek GilK ‹ T A isterseniz. Osmanl› ordusuyla meflgul olan I. Efl zamanl› olarak Kuzey ‹talya’da da ilerleyen Frans›zlar. 2002) okuyabilirsiniz. Fransa’n›n onunla birlikte hareket edece¤i garantisini verdi. Louis. I. Alsace bölgesine giren Frans›z ordular› 1681’de Strasburg’u ele geçirerek Ren havzas›nda ilerlemeye bafllad›lar.XVII. ayn› anda hem Fransa hem de Osmanl› ‹mparatorlu¤u ile savafla girmektense. ‹stanbul’daki Frans›z elçisi yoluyla XIV. Mehmet’e. Savua Dükal›¤›’n›n baz› topraklar›n› ele geçirdiler. XIV. Fransa’n›n bu iki ülkeyi kendisine tabi k›lmas› hâlinde. y›pranmaya yüz tutmufl askeri gücünü ve hazinesini güçlendiren Osmanl› ‹mparatorlu¤u’nu Harbsburglar’a karfl› bir savafla cesaretlendirmek oldu. . Kont ‹mre Tökeli önderli¤inde Macarlar›n Kutsal Roma ‹mparatoru ve Avusturya Arflidükü I. ‹spanya Kral› II. P les Veinstein’›n “‹lk Osmanl› Sefiri 28 Mehmet Çelebi’nin Fransa An›lar›: Kâfirlerin Cenneti” adl› kitab›n› (Ark Kitaplar›. Bu askeri baflar›lara ek olarak XIV. Leopold’ün Osmanl› ordusunu durduramayaca¤›n› düflünen Sadrazam Merzifonlu Kara Mustafa Pafla Viyana’ya sefer haz›rl›klar›na bafllam›flt›. Avrupa devletler sisteminin bir parças› olan Osmanl› ‹mparatorlu¤u’nun bu hamlesi. Osmanl› ‹mparatorlu¤u’nun Avusturya’yla (Habsburglar) uzun süren mücadelesinin bir di¤er safhas› veya Sadrazam Merzifonlu Kara Mustafa Pafla’n›n flahsi ihtiras›n›n bir sonucu olarak anlat›l›r. Bunlar bir ölçüde do¤ru olmakla birlikte. Nijmegen Antlaflmas›’yla ‹spanyol Hollandas›’nda kazan›mlar elde eden XIV. Louis’nin diplomatik manevras› bafllang›çta baflar›ya ulaflm›fl. 1683 yaz›nda Osmanl› ordusu II. Leopold ve onun müttefiki ‹spanya. Yüzy›llarda Büyük Güçlerin Küresel Rekabeti AMAÇLARIMIZ XIV. Ünite . Bundan yararlanan Fransa Eylül ay›nda ‹spanyol Hollandas›’n› iflgal etti. Charlemagne’›nkine benzer bir birleflik Avrupa imparatorlu¤u kurabilece¤ine inanan XIV. ‹stanbul. Leopold’e karfl› ayaklanm›fl olan Kont Tökeli. Böylece XIV. TELEV‹ZYON FRANSA’NIN AVRUPA’DA GEN‹fiLEMES‹N‹N DURDURULMASI VE YEN‹ GÜÇ DENGELER‹ ‹NTERNET ‹kinci Viyana Kuflatmas›’n›n Avrupa Dengelerine Etkisi Pek çok tarih ders kitab›nda II. Leopold karfl›s›ndaki en önemli hamlesi. Fransa’ya kar- SIRA S‹ZDE 59 AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET Osmanl› ‹mparatorlu¤u Avrupa güç dengesinin bir parças›yd›. Louis. Dahas› I. Viyana Seferi’ne ç›kt›. ‹spanya’ya nazaran daha zay›f olan Kutsal Roma ‹mparatorlu¤u üzerindeki bask›s›n› 1680’den itibaren art›rmaya bafllad›. Nitekim kuflatmadan sonra Avrupa’n›n do¤usunda ve bat›s›nda yaflanan savafllar›n verdi¤i sonuçlar. Louis’nin I.D‹KKAT D‹KKAT SIRA S‹ZDE N N 3. Osmanl›lar›n Habsburg topraklar›na sald›rmas› hâlinde. Fransa ile ‹spanya ve Avusturya aras›ndaki güç mücadelesinden ba¤›ms›z düflünülemez. Kuflkusuz XIV. XIV. Köprülüler döneminde yap›lan reformlar sayesinde. Leopold’e karfl› ayaklanmas›n› teflvik etmekte ve Brandenburg Prusyas›’yla yak›nlaflmaktayd›. Louis veraset yoluyla ‹spanya taht›n›n kendi hanedan›n›n bir ferdine geçece¤ini hesapl›yordu. Fakat XIV. Louis. Louis Sultan IV. ‹spanya ve Kutsal Roma ‹mparatorlu¤u’na karfl› (Avusturya Arflidüklü¤üHabsurglar) karfl› üstünlü¤ünü devam ettirmek istiyordu. Leopold. hâlihaz›rda Osmanl› ile var olan 20 y›ll›k ateflkesi devam ettirmenin kendisi aç›s›ndan daha olumlu sonuçlar do¤uraca¤›n› düflündü. ve XVIII. Viyana Kuflatmas›.

Louis. Üç Katolik Avrupa devletinin kendi ç›karlar› do¤rultusunda anlaflmas› sonucunda Osmanl› tek bafl›na kalm›flt›. Lüksemburg ve 1681’den önce ele geçirilen Alman topraklar›n›n Fransa’da kalmas› kabul edildi. Osmanl› ‹mparatorlu¤u’nun Kutsal ‹ttifak’la bar›fl yapmas›n› istemiyordu. A¤ustos 1684’te ‹spanya ve Kutsal Roma ‹mparatorlu¤u ile Regensburg ateflkes Anlaflmas›n› imzalad›. Karlofça Bar›fl›’n› kabul etti. Süleyman tahtta ç›kar›ld›. Sultan IV. ‹sveç. “Kutsal ‹ttifak” karfl›s›nda yenilgiye u¤rayan Osmanl›. ‹spanya. Fakat Kas›m 1700’de ‹spanya Kral› II. 1689’da ‹ngiltere’nin de kat›l›m›yla bu oluflumun ad› “Büyük ‹ttifak” oldu. 1688’deki “fianl› Devrim”le ‹ngiltere taht›na oturan Orange Hanedan›ndan III. Carlos’un ölümüyle birlikte bu ülkenin topraklar›n› kimin yönetece¤ine iliflkin anlaflmazl›k yeni ve uzun bir savafl›n ç›kmas›na yol açacakt›r. Di¤er yandan. Almanya ve ‹spanya’da elde etti¤i topraklar›n bir bölümünü kaybeden XIV. Karlofça’yla Osmanl› ‹mparatorlu¤u. 12 Eylül 1683’te Polonya Kral› Jan Sobieski’nin Viyana’ya yard›ma gelmesiyle Osmanl› ordusu büyük bir bozguna u¤rad›. Banat ve Temeflvar Osmanl›’da kal›rken Macaristan ve Transilvanya (Erdel) Avusturya Arflidüklü¤ü’ne. Rusya’yla 1700’de ‹stanbul’da imzalanan antlaflmayla ise Azak kalesi Rusya’ya b›rak›l›rken Rusya’n›n ‹stanbul’da bir elçi (kap› kethüdas›) bulundurmas› kabul edildi. Savua ve Saksonya. Bafllang›çta Osmanl›’ya verdi¤i sözü unutan Fransa. Çok cepheli bir savafl› sürdüremeyen XIV. Fransa’ya karfl› savaflacakt›r. Hemen ard›ndan da ‹spanya Fransa’ya savafl açt›. Bavyera. Ren Palatinat›. Akdeniz’deki ticari ç›karlar›n›n zarar görmesinden endifle eden ‹ngiltere ve Hollanda da Osmanl›’ya savafl açmad›lar. ‹mparatorluk içinde yer alan Katolik Alman devletleri bu ‹ttifak’›n en büyük askeri gücünü sa¤l›yordu. Louis önce 1696’da Savua Dükal›¤›’yla yapt›¤› Turin Antlaflmas›’yla. Polonya ve Venedik Mart 1684’te Linz’de imzalad›klar› bir antlaflmayla “Kutsal ‹ttifak” oluflturmufllard›. . ‹ngiltere ve Hollanda donanmalar›n›n Fransa’n›n ticari ç›karlar›na büyük zarar vermeye bafllad›¤› 1690’dan itibaren Avrupa’daki savafl Kuzey Amerika ve Asya’daki kolonilere de yay›lmaya bafllad›.60 Papa Osmanl› ‹mparatorlu¤u’na karfl› “Kutsal ‹ttifak” oluflturdu. Ard›ndan da Büyük ‹ttifak devletleriyle 1697’de Ryswick Antlaflmas›’n› yapt›. Fransa’n›n savafl d›fl› kalmas›yla “Kutsal ‹ttifak” bütün gücüyle Osmanl› ‹mparatorlu¤u’na yüklendi. Brandenburg Prusyas›. Papa’n›n Müslümanlara karfl› bir Haçl› Seferi yap›lmas› ça¤r›s›na uyan Kutsal Roma ‹mparatorlu¤u. ‹rlanda. Macaristan ve Mora’da gerileyen Osmanl› ‹mparatorlu¤u’nda 1687’de gerçekleflen bir Yeniçeri darbesiyle. 1683’ten beri kesintisiz biçimde süren Avrupa savafllar› flimdilik sona ermifl oluyordu. Ma¤lubiyeti kabul etmek zorunda kalan Osmanl› ile Kutsal Roma ‹mparatorlu¤u (Avusturya Arflidüklü¤ü). ‹ç kar›fl›kl›k yaflayan Osmanl›’n›n ateflkes iste¤i Kutsal ‹ttifak taraf›ndan ret edildi. kuruluflundan beri en büyük toprak kay›plar›na u¤rad›. bir süredir savafl hâlinde olan Polonya ile Rusya aras›nda ateflkes yap›larak Ruslar›n da “Kutsal ‹ttifak”a kat›lmalar› sa¤land›. Osmanl›lar 1688’de Belgrad’› kaybettilerse de bir y›l sonra geri almay› baflard›lar. Ukrayna ve Podolya Polonya’ya verildi. Kuzey ‹talya’daki kazan›mlar›n› yitirdi. William’›n krall›¤›n› da tan›mak zorunda kald›. Mora ve Dalmaçya Venedik’e. Çünkü bu durumda Ausburg Birli¤i karfl›s›nda zorlanacakt›. Tekrar Almanya içlerine ilerleyen ve Ren Palatinat›’n› iflgal eden Fransa. 1686’da bu kez Fransa’n›n Avrupa’daki yay›lmas›na karfl›. Portekiz. Böylece. Dahas›. Venedik ve Polonya aras›nda 26 Ocak 1699’da bugünkü S›rbistan’da yer alan Karlofça’da bar›fl antlaflmalar› imzaland›. Siyasi Tarih-I fl›l›k veremez hâle düflmüfltü. Bu s›rada. Afla¤›da ele al›nacak olan ‹spanya Veraset Savafllar› s›ras›nda Büyük ‹ttifak. “güç dengesi” ilkesini iflleterek bir araya gelen Avusturya Arflidüklü¤ü (Habsburglar). “Ausburg Birli¤i”ni oluflturdular. Mehmet tahttan indirildi ve II. Fakat tüm davetlere ra¤men Fransa bu oluflum içinde yer almad›. ‹skoçya. Fakat k›sa süre içine ifller tersine döndü. Ayn› flekilde. Papa “Kutsal ‹ttifak”› bütün Avrupa’ya yaymak niyetindeydi.

‹ N T E RS‹ZDE NET SIRA Kuzey ve Güney Amerika’da çok büyük topraklara sahip olmas›. Carlos’un ölümünden hemen sonra torunu Anjou Dükü’nü V. Ama XIV. Carlos bir vasiyet yazarak hiçbir flekilde Fransa ve ‹spanya taçlar›n› birlefltirmemesi flart›yla. William’›n sert tepkisini çekti. ‹spanya’n›n ‹talya. Avrupa’daki son derece karmafl›k veraset iliflkisini su yüzüne ç›kartt›. Hollanda. James’in 1701’de ölümünün ard›ndan. ‹ngiltere (1707’den itibaren ‹skoçya’yla birleflerek Büyük Britanya ad›n› alacak).Habsburglar). ‹spanya topraklar›n›n tamam›yla ne Frans›zlar›n ne de Avusturyal›lar›n eline geçmesine izin verilmesiydi. Fransa’n›n giderek di¤er devletlerin ç›karlar›na daha çok zarar vermesi. Leopold’ün küçük o¤lu Arflidük Karl vard›. Fransa Krall›¤› ya da Avusturya Arflidüklü¤ü (Habsburglar) ile birlefltirilmesi durumunda. Louis’nin torunu olan Anjou Dükü Philip’e b›rakt›. II. Böylesine karmafl›k vasiyetnamenin özünde yatan. Fransa’ya karfl› Kutsal Roma ‹mparatorlu¤u (Avusturya .000 alt›n tutar›ndaki drahoman›n ödenmemesi. Louis ortaya ç›kan f›rsat› de¤erlendirip II. ve XVIII. Louis ile olan evlilik sözleflmesinde yer alan 500. Fransa’n›n baz› ‹spanyol ‹ N T E R NRoma ET topraklar›nda hak iddia etmesine yol açm›flt›. veliahta “yunus” (dauphin) lakab› veriliyordu) ‹spanya tac›n›n en kuvvetli varisiydi. o¤lu James Francis Stuart. Daha önemlisi. XIV. N N ‹SIRA N T E RS‹ZDE NET AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON Avrupa’daki son derece karmafl›k akrabal›k ve veraset iliflkisi ‹spanya ‹ N T E R Nas›l ET Veraset Savafllar›’n›n sebeplerindendir. 2004) okuyabilirsiniz. . Leopold’ün annesi de ‹spanya Kral› II. XIV. Bu evlilikten 1661’de do¤an Louis Dauphin K ‹ T A P (o tarihte Fransa’y› yöneten Bourbon hanedan›n›n bayra¤›nda yer alan yunus resmine atfen. güç dengesi ilkesinin çal›flmas›yla. Avrupa ülkeleri aras›ndaki miras kavgas›n› daha da büyüttü. e¤er Philip Fransa taht›na da ç›kacak olursa. Vasiyetnameye göre. Ölümünden k›sa bir süre önce II. ‹spanya topraklar›ndaki her türlü miras hakk›ndan feragat etmifllerdi. Hollanda ve Savua Dükal›¤› aras›nda bir ittifak kurulmas›n› sa¤lad›. Prusya (1701’den önceki ad›yla Brandenburg Prusyas›). II. Ankara. Yüzy›llarda Büyük Güçlerin Küresel Rekabeti SIRA S‹ZDE N N Fransa Osmanl› ‹mparatorlu¤u’nun Habsburglar ile çat›flmas›n› neden teflvik etmifl olabilir? SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ 2 ÜT N AE L P‹ M Uluslararas› ‹liflkilerde ve d›fl politikada ulusal ç›kar kavram›n›n nas›l daha KD Ü‹fikullan›ld›¤›n› kapsaml› biçimde ö¤renmek için ‹lhan Uzgel’in “Ulusal Ç›kar ve D›fl Politika” isimli kitab›n› (‹mge Kitapevi Yay›nlar›.XVII. XIV. Dahas› ‹ngiltere’nin devrik kral› ve Fransa’da sürgünde bulunan II. Veraset listesinin üçüncü s›ras›nda ise Kutsal Roma ‹mparatoru I. Philip ad›yla ‹spanya Kral› ilan etti. Carlos’un ölümü. Filipinler. Ünite . Yukar›da anlat›ld›¤› gibi. di¤er yandan da ‹ngiltere’nin ve Hollanda’n›n ticaretine zarar verecek önlemler ald›. S O R U 61 SIRA S‹ZDE SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ DKÜ fi‹ ÜTN EAL ‹ M P TELEV‹ZYON S O R U TELEV‹ZYON D‹KKAT D‹KKAT ‹spanya Veraset Savafllar› ve Utrecht Bar›fl› Çocu¤u olmayan ‹spanya Kral› II. Louis taraf›ndan ‹ngiltere’nin meflru hükümdar› olarak tan›nd›. ‹ngiltere taht›nda bulunan III. Louis tüm bu topraklar›n Fransa’n›n yönetimine geçmesini istiyordu. Carlos’un halas› olan Anne’in torunuydu. Ard›ndan da bir yandan Habsburglar› rahats›z edecek flekilde Almanya ifllerine kar›fl›rken. ‹spanya topraklar› XIV. Di¤er yandan Kutsal ‹mparatoru I. Dolay›s›yla Habsburglar da ‹spanya taht›nda hak iddia ediyorlard›. Tabiat›yla bu hamle. Zira ‹spanya tac›n›n. Bourbonlarla evlenmeden TELEV‹ZYON önce. Carlos’un di¤er bir halas›yd›. Carlos’un ablas› Marie Theresa ile evliydi.S O R U S O R U D‹KKAT D‹KKAT 3. ‹spanya topraklar›n› Louis Dauphin’in o¤lu ve XIV. Fakat hem Anne hem de Marie Theresa. Louis’nin bir di¤er torunu Berri Dükü Charles’a kalacakt›. Marie Theresa’n›n XIV. tüm uluslaAMAÇLARIMIZ raras› sistemi denetleyen bir süper güç ortaya ç›kacakt›. Louis.

Ahmet 1711’de Rusya’ya savafl ilan etti. Fransa’yla savafl›n bitmesinden dolay› bat›daki ordular›n› do¤uya rahatl›kla kayd›ran Avusturya. Petro’nun komutas›ndaki Rus ordusu. Gücü dengelenen ama tam olarak ortadan kald›r›lamayan Fransa XVIII. ‹ngiltere ve Hollanda bu kez de Kutsal Roma ‹mparatorlu¤u’nun ‹spanya topraklar›n› elde etmesi tehlikesiyle karfl› karfl›ya kald›lar. ‹spanya Kral› II. Cebel-i Tar›k ve Minorka adas› ‹ngiltere’ye verildi. XII. Zaten Eflak ve Bo¤dan voyvodalar›n› Osmanl›’ya karfl› k›flk›rtmakta olan Rusya’n›n. ‹spanya’n›n Avrupa topraklar› ise müttefik ülkeler aras›nda pay edildi. bu tac› hiçbir biçimde Fransa tac›yla birlefltirmeme flart›yla oturmas› kabul edildi. Louis’nin di¤er torunlar› da ‹spanya taht› üzerindeki tüm haklar›ndan feragat ettiler. Portekiz’in Brezilya’daki haklar› tan›nd›. ‹ngiltere ve Hollanda’n›n Avrupa güç sistemati¤inin gelece¤ine iliflkin kayg›lar› da savafl›n sona eriflinde etkili oldu. ‹spanyol Hollandas›’n› ve Sardinya adas›n› ele geçirdi. Katerina’n›n bar›fl teklifinin kabul edilmesi üzerine yok edilmekten kurtuldu. Karl’›n (Demirbafl fiarl) 1709’daki Poltova Savafl›’nda Ruslara yenilerek Osmanl› topraklar›na s›¤›nmas› Rusya ile Osmanl› ‹mparatorlu¤u aras›nda anlaflmazl›¤a sebep oldu. ‹spanya Veraset Savafllar›’ndan sonra Fransa. ‹spanya’n›n Amerika k›tas›ndaki sömürgelerine Afrika’dan köle tafl›ma tekeli (asiento) 30 y›ll›k bir süre için ‹ngiltere’ye verildi. ‹spanya topraklar› üzerinde hak iddia etmekten vazgeçti. Avrupa’da elde etti¤i topraklar›n büyük bir bölümünü korudu. Kuzey Savafl› ad› verilen bu silahl› mücadele s›ras›nda ‹sveç Kral› XII. Kutsal Roma ‹mparatorlu¤u taht›na. Leopold’ün 1705’te ölümü üzerine o¤lu I. Fransa-Avusturya savafl› ise 1714’te Rastad ve Baden antlaflmalar›yla sona erecektir. Karl geçti. Louis’nin ‹spanya topraklar› üzerindeki hak iddias›n› sona erdirdi. Osmanl› Ordusu karfl›s›nda gerileyen Venedik’e destek verdi. Çariçe I. yüzy›l›n geriye kalan döneminde Avrupa siyasetinin ana unsurlar›ndan biri olmaya devam edecektir. Siyasi Tarih-I ‹spanya Veraset Savafllar› 1701-1713 y›llar› aras›nda hem Avrupa’da hem de sömürge topraklar›nda sürdürüldü. Karl’› kovalamak bahanesiyle Osmanl› topraklar›na tecavüz etmesi üzerine Sultan III. Avusturya (Habsburglar) ise Milano Dükal›¤›’n›n geri kalan bölümünü. Kuzey Amerika’da ‹ngilizlerin ticaret yapma haklar›n› da kabul etti. Güç dengesi yine iflledi. ‹ngiltere ve Hollanda’n›n savafltan çekilmesi üzerine Avusturya d›fl›ndaki müttefiklerle Fransa aras›nda 1713’te Utrecht Antlaflmas› imzaland›. Karlofça Antlaflmas›’n›n hükümlerini ihlal etmeye bafllad›. Prut Irma¤› k›y›s›nda Baltac› Mehmet Pafla komutas›ndaki Osmanl› Ordusu taraf›ndan çembere al›nan Çar I. Osmanl› ‹mparatorlu¤u’na karfl› “Kutsal ‹ttifak”›n oluflturulmas› s›ras›nda bar›flan Polonya ve Rusya 1700’de. ‹spanya Veraset Savafllar›’n›n sona ermesinden hemen sonra Avusturya’n›n (Habsburglar) da deste¤ini alan Venedik. Napoli Krall›¤›’n›. Askeri baflar›lar ve yenilgiler kadar. Prut Antlaflmas›’yla. XIV. Venedik gemilerinin Akdeniz’deki Osmanl› gemilerine sald›rmas› ve Karada¤’daki isyan› desteklemesi üzerine Osmanl› ‹mparatorlu¤u Venedik’e savafl ilan etti. Fransa Kuzey Amerika’daki Newfoundland ile Acadia topraklar›n› ve Karayipler’deki St. Carlos’›n veraset listesinde üçüncü s›rada olan VI. Joseph Kutsal Roma ‹mparatoru olmufltu. Philip). ‹spanya taht›na XIV. Kitts adas›n› ‹ngiltere’ye devrederken. Bu durumda. Fakat o da 1711’de ölünce. Zira I. Louis’nin torununun (V. Danimarka ve Norveç’i de yanlar›n alarak ‹sveç’e sald›rd›lar. Son olarak.Bu savafllar›n Bat› Avrupa d›fl›ndaki geliflmelere dolayl› yans›malar› da olmufltur.62 Utrecht Antlaflmas› ile Fransa. Utrecht Antlaflmas› XIV. Di¤er taraftan. Böylece Fransa tehdidinden kurtulmaya çal›fl›rken. Savua Dükal›¤› Sicilya adas› ve Milano Dükal›¤›’n›n bir bölümünü. Osmanl› ‹mparatorlu¤u Avusturya’ya da . Osmanl› ‹mparatorlu¤u 1700’deki ‹stanbul Antlaflmas›’yla Rusya’ya b›rakt›¤› Azak kalesini geri al›rken Rusya’n›n Polonya’n›n içifllerine kar›flmamas› da hükme ba¤land›.

‹spanya Veraset Savafllar› s›ras›ndaki müttefikleri ‹ngiltere ve Hollanda’n›n Pasarofça Antlaflmalar› s›ras›nda taraflar aras›nda arabuluculuk yapt›lar. Temmuz 1718’de Osmanl› ‹mparatorlu¤u ile Avusturya ve Venedik aras›nda Pasarofça Antlaflmalar› imzaland›. YÜZYILA G‹RERKEN AVRUPA’NIN ESK‹ VE YEN‹ BÜYÜK GÜÇLER‹ ARASINDAK‹ ‹L‹fiK‹LER Alman ‹kili¤i: Avusturya-Prusya Rekabeti SIRA S‹ZDE Fransa tehdidine karfl› ittifak yapan Avusturya (Habsburglar) ile Brandenburg Prusyas› aras›ndaki dostane iliflkiler savafltan sonra yaflanan geliflmelerle yerini rekabete ve silahl› mücadeleye b›rakt›. ‹spanya Veraset Savafllar›nda tecrübe kazanan ve yeni savafl teknikleri gelifltiren Avusturya birlikleri Osmanl› Ordusunu 1716’da yendi. Almanya co¤rafyas›ndaki siyasi etkilerini art›rmaya çal›flan Habsburg ve Hohenzollern hanedanlar› aras›ndaki rekabet su yüzüne ç›kt›. Leopold ile müttefikleri. Louis’nin 1701’de Rigaud taraf›ndan yap›lm›fl resmi. Otuz Y›l Savafllar›’ndan sonra Prusya Dükü I. Mora Yar›madas› Osmanl›’da kal›rken Belgrat. Prusya 1713’teki Utrecht Antlaflmas›’n›n imzac› devletlerinden de biriydi. Hohenzollern Hanedan›’n›n iktidar›n› sa¤lamlaflt›ran I. John Stoye’nin “Viyana Kuflatmas›” adl› kitab›n› (Do¤an Kitap. Orta ve Bat› Avrupa’da ise ayn› dönemde yeni güç dengeleri kurulmakta. ‹spanya Veraset Savafllar› bafllarken 1701’de kendisini I. ‹spanya Veraset Savafllar›’n›n sona ermesinden sonra. Erkek çocu¤u . Fransa karfl›s›nda kendilerine destek veren bu devleti tan›d›lar. Frederick Wilhelm.63 3. Ünite . AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON TELEV‹ZYON ‹NTERNET ‹NTERNET XIX. Buna göre. Yüzy›llarda Büyük Güçlerin Küresel Rekabeti savafl açt›.XVII. Avusturya’n›n. bu kez -dinsel farkl›l›¤›n da etkisiyle. SIRA S‹ZDE SIRA S‹ZDE D Ü fi Ü N E L ‹ M D Ü fi Ü N E L ‹ M S O R U S O R U D‹KKAT D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ N N 1683’te Osmanl› ‹mparatorlu¤u Viyana’y› ele geçirebilseydi tüm Avrupa K ‹ Tgüç A Pdengesi de¤iflecekti. ve XVIII. ‹stanbul. ordu ve maliye baflta olmak üzere kurumsal yap›y› gelifltiren önemli reformlar yapm›fl. Pasarofça Antlaflmas›’ndan sonra Osmanl› ‹mparatorlu¤u 1730’a kadar savafls›z sürecek Lale Devri’ne girecektir. Temeflvar ve Banat Avusturya’ya. ‹kinci Ünite’de anlat›ld›¤› gibi Din Savafllar› s›ras›nda Katolik ve Protestan olarak bölünen Alman devletleri. Resim 3. Dalmaçya ve Arnavutluk k›y›lar› Venedik’e verildi. Frederick.Avusturya ve Prusya etraf›nda kümelenmeye bafllad›lar. 1717’de Belgrat Avusturyal›lar›n eline geçti. Frederick ad›yla Prusya Kral› ilan etti. Frederick Wilhelm’den sonra Brandenburg Prusyas›’n› yönetmeye bafllayan o¤lu Elektör III. Kuflatman›n hikâyesini bir Avrupal› yazardan okumak isterseniz. kuzey Almanya co¤rafyas›ndaki devletler üzerinde nüfuz kurmufltu. yeni savafllar›n flartlar› oluflmaktad›r. Bosna. 2011) öneririz.3 Fransa Kral› XIV. Kutsal Roma ‹mparatoru ve Avusturya Arflidükü I. Brandenburg ile birleflerek.

Karl’›n 1713’te bir fermanla. ‹spanya. Antlaflma “Alman ‹kili¤i”ni ortadan kald›rmak yerine. ayn› zamanda k›ta ölçe¤inden taflarak Kuzey Amerika. Habsburg hanedan›ndan bir kad›n›n da tahta ç›kabilece¤ini ilan etmesi. 1740’ta Prusya taht›na oturan II. Sardinya ve Rusya’n›n dâhil oldu¤u büyük çapl› bir savafla dönüfltü. Dahas› Fransa. savaflmaktan yorulan devletlerin bir tür molas› görüntüsünü sergiliyordu. Kraliçe. o güne kadar hiçbir kad›na verilmeyen Kutsal Roma ‹mparatoru unvan›n› kullanamad› ama Silezya’y› kendi topraklar› aras›nda saymaktan çekinmedi. Hindistan. ‹ngiltere (Büyük Britanya). Frederick Wilhelm. Kuzey Amerika’daki Louisburg kalesini ‹ngiltere’den al›p Hindistan’daki Madras’› da ‹ngiltere’ye b›rakt›. Savafl s›ras›nda Avusturya taraf›ndan iflgal edilen Modena Dükal›¤› ile Ceneviz Cumhuriyeti’nde eski yönetimler yeniden tesis edildi.64 Siyasi Tarih-I bulunmayan Kutsal Roma ‹mparatoru ve Avusturya Arflidükü VI. Bunun üzerine. Bavyera. Akdeniz ve Bat› Hint adalar›na da s›çramas›ndan kaynaklanmaktad›r. Karl’›n ölümünden sonra. Bu yönüyle savafl. Fransa ve ‹ngiltere aras›ndaki ticaret anlaflmazl›¤› ise çözüme kavuflturulamad›. Avusturya Veraset Savafllar› 1741 bafl›ndan itibaren bir tarafta Prusya. Fransa ile ‹ngiltere aras›ndaki rekabeti iyice derinlefltirdi. 1713 ferman›na uygun olarak Habsburg taht›na k›z› Maria Theresa “Avusturya Arflidüflesi” unvan›yla oturmufltu. Fransa. Kutsal Roma ‹mparatoru ve Avusturya Arflidükü VI. Rusya ve müttefiklerinin ‹sveç’i parçalamas›yla sonuçlanan savafllardan yararlanan Prusya. Saksonya. 1722’de ‹sveç Pomeranyas›’n› topraklar›na katarak geniflledi. Avusturya ile Prusya. keskinlefltirdi. ‹ngiltere ve Fransa’n›n Küresel Çapta Mücadelesi Avusturya Veraset Savafllar›’yla çözüme kavuflturulamayan sorunlar 1740’tan itibaren Avrupa’n›n önde gelen devletleri aras›nda yeni ittifak yap›lar›n›n yolunu açt›. taraflar aras›nda ç›kan sorunlar› tam olarak çözen bir düzenleme yerine. Prusya’n›n Silezya’y› ele geçirerek Alman co¤rafyas›nda kendisine rakip olmas›ndan . Silezya’n›n Prusya topra¤› olarak tan›nd›¤› antlaflmayla Avusturya Parma Dukal›¤›’n› ‹spanya’ya verdi. 1713-1740 y›llar› aras›nda tahtta kalan kral I. Fransa savafl s›ras›nda ele geçirdi¤i Avusturya Hollandas›’ndan çekilirken. di¤er yandan da ‹ngiltere. askeri alanlarda yapt›¤› yeniliklerle. Avusturya. Hannover hanedan›n›n ‹ngiltere (Büyük Britanya) taht›na oturmas›n› resmen tan›yarak Stuartlar› ülkesinden tamamen ç›kartt›. Zira VI. Prusya taraf›ndan temkinli biçimde karfl›land›. özellikle iyi e¤itimli ve sürekli bir ordu kurarak Prusya’y› Avusturya karfl›s›nda güçlendirdi. Fransa ve Hollanda aras›ndaki küresel ticaret rekabetinde kimin galip gelece¤ine cevap arar gibiydi. Ceneviz Cumhuriyeti ve ‹sveç’in di¤er tarafta ise Avusturya (Habsburglar). Savafl›n büyük olmas› sadece Avrupa’n›n büyük devletlerinin savafl›yor olmas›ndan de¤il. Avusturya Veraset Savafllar› “Status quo ante bellum” savafltan önceki duruma dönüfl demektir. taraflar›n savafltan önceki durumlar›na (status quo ante bellum) dönmesini öngören antlaflma. eski bir veraset anlaflmazl›¤›n› bahane eden Prusya Aral›k 1740’ta Silezya’y› iflgale bafllad›. Bohemya ve Macaristan topraklar› d›fl›nda çok say›da Alman devletini ve Prusya’n›n göz koydu¤u Silezya’y› da Habsburg yönetimi alt›ndaki topraklar aras›nda saymaktayd›. Hannover. bir yandan Alman devletlerinin Avusturya’n›n m› yoksa Prusya’n›n m› nüfuzu alt›nda olaca¤›na. Hollanda Cumhuriyeti. 1748’de imzalanan ve Avusturya Veraset Savafllar›’na son veren Aix la Chapelle (Aachen) Antlaflmas›. Zira büyük ölçüde. Napoli ve Sicilya Krall›¤›. Frederick (Büyük Frederick) Avusturya’yla yaflanan gerilimi çat›flmaya dönüfltüren ad›m› att›. Karl.

‹ngiltere’nin Fransa’yla Kuzey Amerika’daki savafl›n›n bölgedeki kolonilerin de kat›l›m›yla sürdürülmüfl olmas›. Ünite . ve XVIII. yüzy›lda ‹ngiltere’yle mücadeleye giriflecek olan Fransa ve daha sonra Almanya’n›n stratejilerinde de bu ba¤lant›y› koparabilmek önemli bir yer edinecektir. Avusturya Veraset Savafllar› s›ras›nda Prusya’n›n müttefiki olan Fransa’y› eski düflman› Avusturya’ya yaklaflt›rd›. Yedi Y›l Savafllar› Prusya Kral› II. Kuflkusuz. 1857’den itibaren bu bölgeyi do¤rudan imparatorlu¤un bir sömürgesi haline getirecektir. Avrupa’da daha önceki ittifak yap›s›n›n 1756’da tamamen tersine dönmesine siyasi tarihçiler “Diplomatik Devrim” ad›n› vermifllerdir. ‹ngiltere’ye karfl› Amerikan Ba¤›ms›zl›k Savafl›’n›n bafllamas›na yol açacakt›r. Bunun üzerine Prusya da. ‹spanya’n›n rakibi Portekiz de bu ittifak içinde yer ald›. Yüzy›llarda Büyük Güçlerin Küresel Rekabeti 65 rahats›zl›k duyan Avusturya. daha bütünleflik bir yap›ya kavuflturmak istiyordu.3. ortaya ç›kan yeni durumlar ve ç›kar hesaplar› çerçevesinde her zaman yeni yak›nlaflmalar ve karfl›tl›klar do¤abilece¤ini göstermesi bak›m›ndan Yedi Y›l Savafllar› öncesindeki bu geliflmeler örnek olay niteli¤indedir.XVII. Kuzey Amerika ve Karayibler’de yap›ld›. Rusya. Devletler aras›nda ebedi dostluk ve düflmanl›klar›n olmad›¤›n›. yüzy›l›n ortas›na kadar Hindistan’daki ç›karlar›n› Do¤u Hindistan Kumpanyas› arac›l›¤›yla savunan ‹ngiltere. do¤usundaki topraklar›n› da ‹ngiltere’ye verdi. ‹ngiltere. 1756’da meydana gelen ve Avusturya Veraset Savafllar› s›ras›ndaki ittifak yap›s›n› tamamen tersine çeviren bu geliflmeye siyasi tarihçiler Diplomatik Devrim ad›n› vermeyi uygun görmüfllerdir. Frederick’in (Büyük Frederick) birbirinden kopuk topraklara sahip Prusya’y›. Prusya’n›n Alman devletleri üzerinde nüfuzunu art›rmas›. Saksonya ve ‹sveç de ç›karlar› gere¤i bu blo¤a kat›ld›lar. Fransa Kuzey Amerika’daki topraklar›n› kaybetti. Kanada’daki “Yeni Fransa” olarak adland›r›lan Frans›z topraklar› da ‹ngiltere’nin eline geçti. . 1756-1763 y›llar› aras›nda devam eden savafllar. Fransa’yla özellikle sömürgelerde ç›kar çat›flmas› içinde bulunan ‹ngiltere ise Prusya’yla s›cak iliflkiler kurdu. XIX. Hannover’in de bu ittifaka dâhil olmas›na yol açt›. Prusya’n›n kendi ç›karlar›n› tehdit edecek flekilde güçlenmesinden endiflelenen Fransa’yla yak›nlaflt›. Di¤er yandan. Bunun için de bir yandan Prusya ordusunu güçlendiriyor di¤er yandan Habsburg Hanedan›’n›n 1713 ferman›yla tüm Alman devletleri üzerinde hükümranl›k hakk›na sahip olmas›na karfl› ç›k›yordu. XIX. Karayibler’de fleker kam›fl› ve köle ticareti aç›s›ndan önemli olan Martinique ve Guadeloupe adalar›yla Hindistan’daki baz› limanlar› ise Fransa’da kalmaya devam etti. bu kolonilerde yaflayanlar›n ortak bir bilince ulaflmas›na katk› sa¤layacak ve afla¤›da anlat›lacak baflka geliflmelerle bir araya geldi¤inde. Di¤er baz› Alman devletleriyle. Hindistan’›n ‹ngiltere için çok önemli bir sömürge hâline gelmesiyle. Mississippi ›rma¤›n›n bat›s›ndaki topraklar›n› ‹spanya’ya. Sömürgelerdeki savafllarda Fransa büyük bir hezimete u¤rad›. hem de Akdeniz. Hindistan. George’un bulunmas›. Bununla birlikte savafl›n Hindistan’da yaflanan bölümünde Fransa’ya ve bu ülkenin yerel müttefiklerine karfl› Do¤u Hindistan Kumpanyas› arac›l›¤›yla üstünlük sa¤layan ‹ngiltere bu tarihten itibaren Hindistan’daki varl›¤›n› güçlendirecektir. fiubat 1763’te Fransa. Avrupa’da ortaya ç›kmakta olan bu bloklaflma yeni bir çat›flmay› da kaç›n›lmaz k›l›yordu. ‹spanya. eski düflman› ‹ngiltere (Büyük Britanya) ile ittifak antlaflmas› imzalad›. Avusturya Veraset Savafllar› gibi hem Avrupa’da. bundan sonra ‹ngiltere d›fl politikas›n›n en önemli öncelikleri aras›na “Hindistan’a giden yolu güvence alt›na almak” da eklenecektir. O s›rada ‹ngiltere taht›nda Alman Hannover hanedan›ndan II. ‹spanya ve Portekiz aras›nda imzalanan Paris Antlaflmas›’yla.

Son olarak. ileride XVI. Louis ad›yla Fransa taht›na oturacak olan 15 yafl›ndaki veliaht prens Louis Aguste. Rusya ve ‹sveç’in 1762’de Prusya’yla bar›fl antlaflmalar› yaparak savafltan çekilmeleri Avusturya’y› iyice zor durumda b›rakt›. Paris Antlaflmas›’ndan befl gün sonra Prusya. savafltan sonra da bu dayan›flmalar›n› devam ettirecek bir ad›m att›lar. Avusturya ve Saksonya aras›nda imzalanan Hubertusburg Antlaflmas›’yla Silezya’n›n Prusya’da kalmas› kabul edilerek. 1700’de Osmanl› ‹mparatorlu¤u’yla imzalad›¤› ‹stanbul Antlaflmas›’yla Karadeniz’deki Azak Kalesi’ni ele geçirdi. 1613’te Mikail Romanov’un Çar olmas›ndan sonra Balt›k Denizi’nden Karadeniz’e uzanan bir alanda hâkimiyet kurabilmek için Polonya. 14 yafl›ndaki Avusturya prensesi Maria Antonia (Marie Antoinette) ile evlendirildi. Karl’›n Osmanl› topraklar›na kaç- .66 Siyasi Tarih-I Avrupa k›tas›ndaki savafllarda ise ‹ngiltere’nin de deste¤ini alan Prusya. ‹kinci Viyana Kuflatmas›’ndan sonra Papa taraf›ndan Osmanl›lara karfl› oluflturulan Kutsal ‹ttifak’a 1686’da kat›lan Rusya.1 Yedi Y›l Savafllar› sonras›nda Avrupa’da s›n›rlar› gösteren bir Avrupa haritas›. Bu akrabal›k iliflkisi. Louis’ye yard›m için Avusturya öncülü¤ünde bir koalisyon kurulmas›n› haz›rlayan sebeplerden bir olacakt›r. Hemen ard›ndan Balt›k Denizi’nde üstünlü¤ü ele geçirmek için ‹sveç’e sald›ran Rusya. 1770’te. “savafl öncesi durum”a dönüldü. Böylece hem “Alman ikili¤i” devam etmifl oluyor. ‹sveç Kral› XII. Avusturya ve Fransa’y› yenilgiye u¤ratt›. hem de Prusya’n›n Avrupa’n›n yükselen gücü oldu¤u bir kez daha ispatlanm›fl oluyordu. 1709’da büyük bir zafer kazand›. ‹sveç ve Osmanl› ‹mparatorlu¤u ile mücadeleye giriflen Rusya. Frans›z Devrimi’nden sonra yetkileri elinden al›nan XVI. Rusya’n›n Büyük Güçlerin Aras›na Girifli ve Osmanl›’n›n Durumu Rusya’n›n XVII. Yedi Y›l Savafllar› s›ras›nda ç›kar birlikteli¤i içine girmifl olan Fransa ve Avusturya. Harita 3. bir yandan da Orta Asya ve Sibirya’daki genifllemesini sürdürdü. yüzy›l›n bafl›na kadar geçirdi¤i tarihsel süreç ‹kinci Ünite’de anlat›lm›flt›.

vergi düzeninin iyilefltirilmesi. Ruslar. Azak kalesini geri vermek zorunda kald›lar. di¤er yandan da 1735-1792 y›llar› aras›nda Osmanl› ‹mparatorlu¤u ile üç kez savaflt›. 67 Rusya “Büyük Kuzey Savafl›”ndan baflar›yla ç›kt›. Avusturya Veraset ve Yedi Y›l Savafllar›’nda da yer ald›. yüzy›l sonunda Polonya-Litvanya Cumhuriyeti gördü. XIV. Böylece 1795 itibariyle Polonya topraklar›n›n %66’s› Rusya. Rusya bir yandan Polonya’n›n yar›s›ndan fazlas›n› “yutarken”. ‹sveç’le süren Büyük Kuzey Savafl› ise 1720’deki Nystad Antlaflmas›’yla sona erdi. Petro. Louis’nin mutlak monarflisinin sembolü olan Versailles Saray›’n› ça¤r›flt›rmaktayd›. Rusya’ya ticari kapitülasyonlar verildi. 1696’dan itibaren Rusya’y› tek bafl›na yönetmeye bafllayan Çar I. 1725’teki ölümünden az önce St. En önemlisi. hem Rus diplomasisinin geliflmesine hem de Çar’›n bu yerlerde gördü¤ü yenilikleri ülkesine tafl›mas›na yard›mc› oldu. Petersburg’ta yap›m› tamamlanan Peterhof Saray›. Ünite . Kuzey Avrupa’daki nüfuz alan›n› geniflletme rekabetine dönüflen Rusya ve Prusya aras›ndaki iliflkilerden en fazla zarar› XVIII. sadece Karadeniz’in kuzeyinde çok güçlü bir devlet hâline gelmedi. Çariçe II. ‹stanbul’daki Rus elçili¤i sürekli hâle getirildi. Bu savafllar s›ras›nda. e¤itimin yayg›nlaflt›r›lmas›. Katerina’n›n hükümdarl›¤› s›ras›nda yap›lan 1768-1774 ve 1787-1792 savafllar›nda önemli galibiyetler elde eden Rusya. Estonya ve Livonya’y› elde ederek Balt›k k›y›lar›ndaki varl›¤›n› sa¤lamlaflt›rd›. Rus aristokrasisini oluflturan büyük toprak sahibi boyarlar›n yönetimdeki etkilerinin azalt›lmas›. Petersburg kentini kuran I. I. %20’si Prusya ve %14’ü de Avusturya taraf›ndan ilhak edilmifl oldu. Art›k Avrupa’n›n askeri aç›dan güçlü devletlerinden biri haline gelmifl olan Rusya. ayn› zamanda Balkanlar üzerinden güneye inerek Osmanl› ‹mparatorlu¤u’nu ortadan kald›rabilecek bir tehdide dönüfltü. (1783’de Rusya taraf›ndan ilhak edilecektir) Rusya Azak denizi ve Karadeniz’i denetlemeye bafllad›. . Do¤u Prusya’n›n aidiyeti üzerinde anlaflmazl›¤a düflen Rusya ve Prusya aras›ndaki iliflkiler giderek gerildi. 1721’de kendisini “Tüm Rusya’n›n ‹mparatoru” ilan eden I. yüzy›l›n ikinci yar›s›nda Rusya Osmanl› ‹mparatorlu¤u üzerinde büyük bir tehdide dönüfltü. 1711’deki Prut Savafl›nda Osmanl›’ya yenilen Ruslar. Petro’nun tahttaki ilk y›llar›ndan itibaren Avrupa’n›n önemli baflkentlerine yapt›¤› seyahatler. Rusya. Osmanl› ülkesinde istedikleri bir yere konsolosluk açabilecekti. 1713’te baflkenti Moskova’dan buraya tafl›d›. Rus ticaret gemilerinin Karadeniz’de serbestçe ticaretine izin verildi. Petro (Büyük Petro) döneminde yap›lan reformlar ülkeyi askeri. Osmanl› ‹mparatorlu¤u’nun Gerileme Dönemi’nin bafllang›c› say›l›r. Rusya-Prusya rekabetinin kurban› olan Polonya 1918’e kadar egemenli¤ini yitirecektir.3. XVIII. Bu geliflmelerle birlikte Rusya yavafl yavafl modern Avrupa devletler sisteminin vazgeçilmez bir aktörü hâline gelirken. 1774’te Rusya ile Osmanl› ‹mparatorlu¤u aras›nda imzalanan Küçük Kaynarca Antlaflmas›’yla K›r›m Rusya’ya terk edildi. 1795’te ise Polonya’ya son darbe vuruldu ve Rusya. Prusya ve Avusturya 1772’de aralar›nda yapt›klar› bir antlaflmayla Polonya’n›n üçte birini iflgal ettiler.XVII. Petro. ekonomik ve idari aç›dan güçlendirdi. ve XVIII. Prusya ve Avusturya geriye kalan topraklar› da paylaflt›lar. özellikle Rus-Ortodoks Kilisesi’nin dönüfltürülmesi. ordu ve donanman›n Bat› Avrupa devletlerindeki tekniklerle yeniden yap›land›r›lmas› gibi ad›mlar› att›. Büyük Kuzey Savafl›’nda ‹sveç’ten elde etti¤i Balt›k k›y›lar›nda St. Birçok tarih kitab›nda Küçük Kaynarca Antlaflmas›. Rusya. Yüzy›llarda Büyük Güçlerin Küresel Rekabeti mas› ise bu kez Rusya ile Osmanl› ‹mparatorlu¤u aras›nda 1710’da bir savafl ç›kmas›na yol açt›. 1793’te bu kez Avusturya’y› d›flar›da b›rakan Rusya ve Prusya ülkenin üçte birini daha iflgal ettiler. Eflak ve Bo¤dan’daki Ortodokslar Rusya’n›n “korumas›” alt›na sokuldu.

‹NTERNET Devletler aras›ndaki SIRA S‹ZDEiliflkilerde. “Yeni Dünya”ya göç h›zland›.4 Rusya’n›n büyük güçler aras›na girmesini sa¤layan I. SIRA S‹ZDE XVII. su” (The Last SIRA S‹ZDE K ‹ T A P ‹NTERNET TELEV‹ZYON 1783’te K›r›m Hanl›¤›’n› ilhak etti¤ini ilan eden Rusya’yla Osmanl› ‹mparatorlu¤u 1787-1792 y›llar›nda bir kez daha savaflt›. SIRA S‹ZDE yüzy›l boyunca sürekli büyüyen ve modernleflen Rusya. ebedi düflmanl›klar ve dostluklar›n de¤il. Osmanl›-Avusturya Savafl›.000 kifli takip etti. Dinsel bask›n›n yan› s›ra. Hollanda. Avrupa’daki k›tl›k ve fiyatlar›n afl›r› biçimde yükselmesi de göçü h›zland›ran faktörler aras›ndayd›. yüzy›l›n bafl›ndan itibaren dinsel bask›lardan ve ‹ngiltere’deki siyasi kar›fl›kK ‹ T A P Kuzey Amerika’n›n do¤u k›y›lar›na yerleflmeye bafllad›klar›nl›klardan kaçanlar›n dan yukar›da bahsedilmiflti. Almanya T E R N EProtestanlar T ve ‹sveç’ten‹ Ngelen da yerleflirlerken yine ço¤unlu¤u dinsel bask›dan kaçan Huguenotlar Louisiana ve bugünkü Kanada’daki Frans›z topraklar›na yerlefltiler. SIRA S‹ZDE D Ü fi Ü N E L ‹ M SIRA S‹ZDE S O R U D Ü fi Ü N E L ‹ M 3 D Ü fi Ü N E L ‹ M D‹KKAT S OS‹ZDE R U SIRA D‹KKAT AMAÇLARIMIZ SIRA S‹ZDE K ‹ T A P AMAÇLARIMIZ TELEV‹ZYON N N “YEN‹ DÜNYA”DA ‹LK BA⁄IMSIZ DEVLET: ABD D‹KKAT AMAÇLARIMIZ ‹lk Kolonilerin Kurulmas› N N Dinsel bask›lar. Kanada’daki Frans›z kolonileri daha çok kürk ticareti yaparlarken. XVIII. Yukar›da anlat›ld›¤› gibi. güneydeki ‹ngiliz kolonileri tütün ve m›s›r baflta olmak üzere tar›m ürünleri yetifltirmeye bafl- . Selim K›r›m’›n Rusya’ya ait oldu¤unu ve iki ülke aras›ndaki s›n›r›n Dinyester Nehri’nden geçti¤ini kabul etmek zorunda kalm›flt›. k›tl›k ve fiyat art›fl› Avrupa’dan Kuzey Amerika’ya göçün temel sebepleri aras›ndayd›. ç›karlar›n ön S O R U planda oldu¤unu gösteren örnekler bulabilir misiniz? DDÜ ‹fiKÜ KN EAs›ras›nda LT‹ M Yedi Y›l Savafllar› Kuzey Amerika’da ‹ngiliz ve Frans›z kolonicileriyle Amerikan yerlilerinin nas›l karfl› karfl›ya geldi¤inin anlat›ld›¤› 1992 yap›m› “Mohikanlar›n SonuncuSofO the R U Mohicans) filmi müzikleriyle de hat›ralarda yer etmifltir. ‹ngiltere’den gelenlerin çevresine. Frans›z Devrimi (1789) sonras›nda yaflanan geliflmelerde Avrupa güç dengesinin vazgeçilmez bir unsuru hâline gelecektir. yüzy›l ortalar›nda 50. “New AmsterK ‹sat›n T A ald›lar. Petro’nun 1717’de Jean Mark Nattier taraf›ndan yap›lm›fl tablosu.000’e ulaflm›flt›r.68 Siyasi Tarih-I Resim 3. P dam” ad›yla bir ticaret kolonisi kurdular. Bu say› XVIII. Rusya-Osmanl› Savafl› ise 1792’deki Yafl Antlaflmas›’yla sona erdi¤inde. TELEV‹ZYON 20. 1620’de‹ NMayflower gemisiyle ‹ngiltere’den gelerek Plymouth’a yerleflen 100 kaTERNET dar Püriten’i. T E L E V ‹ Z Y O N Manhattan Adas›n› çok küçük bir miktar ödeyerek Amerikan 1614’te Hollandal›lar yerlilerinden Hudson Nehri’nin giriflindeki bu bölgede. Üstelik bu kez Rusya Avusturya’yla ittifak içindeydi. Frans›z Devrimi’nden sonra yaflanan Bat› Avrupa geliflmeleriyle yak›ndan ilgilenen Habsburglar›n iste¤iyle 1791’de imzalanan Zifltovi Antlaflmas›’yla sona erdi. 1628’de Massachusetts Körfezi Kumpanyas›’n›n bafllatt›¤› giriflimle. 1607’de Jamestown merkezli olarak ‹ngiltere’ye ba¤l› AMAÇLARIMIZ Virginia ticaret kolonisinin kurulmas›yla birlikte. 1789’da tahta ç›kan Sultan III.

James’in. anavatanlar› olan Avrupa devletleri aras›ndaki savafllar›n koloniciler üzerinde de yans›malar› oldu. “fianl› Devrim”den sonra 1689’da ‹ngiltere de kat›lm›flt›. ‹ngiltere taht›na oturan Orange hanedan›ndan William’›n ad›na atfen “Kral William Savafl›” denilen bu çat›flma 1697’deki Ryswick Bar›fl›’na kadar sürdü. tüm topraklar› ellerinden al›nan yerliler yok olma tehlikesiyle yüzyüze kalacaklard›r. Köleler her türlü haktan yoksun biçimde kolonilerdeki “efendileri” için zorla çal›flt›r›l›yordu. Avrupa’da Otuz Y›l Savafllar› sürerken. Bu durumda yerliler daha bat›ya ve kuzeye kaçmak zorunda kald›lar. . ‹spanya Veraset Savafllar›’n›n Kuzey Amerika’da yürütülen bölümünde de (Kraliçe Anne Savafl›) ‹ngiliz kolonileri Frans›zlara karfl› savaflt›. Hatta New England kolonileri “Kongre” ad› verilen bir birlik kurdular.XVII. bölgeyi hem idari aç›dan daha kolay yönetebilmek hem de kuzeydeki Frans›zlara karfl› güçlü bir set oluflturmak için teflvik etmesiyle. 1674’te New Amsterdam’›n Hollanda’dan ‹ngiltere’ye geçmesiyle kurulan New York da bu kolonilerle bir araya geldi. Utrecht Antlaflmas›’yla (1713) Fransa’n›n Kuzey Amerika’daki topraklar›n›n bir bölümünü ‹ngiltere’ye devretmesine ra¤men Frans›z ordusunun elinde bulunan baz› kale ve garnizonlar.69 3. Püriten erkekler aras›ndan seçtikleri konseyler (general court) vas›tas›yla yönetmeye bafllayan ‹ngiliz kolonicileri. Savaflta ‹ngiliz kolonilerinden toplanan milis kuvvetler büyük baflar›lar elde ederek Fransa’ya ait Louisburg Kalesi’ni ele geçirdiler. Bu s›rada XIV. 1686’da tüm ‹ngiliz kolonileri “New England Dominyonu” ad›yla tek bir çat› alt›nda topland›. her iki devletin kolonilerinden toplanan milis kuvvetler ve yerli kabileleri de birbirleriyle savaflt›lar. Koloniciler Avrupa’daki kötü hayat flartlar›ndan kaçarak geldikleri bu topraklarda. Ünite . Avusturya Veraset Savafllar› s›ras›nda ‹ngiltere ve Fransa. k›tan›n as›l sahipleri olan yerlileri kendilerinkinden daha a¤›r flartlara mahkûm eden eylemlere giriflmekten kaç›nmad›lar. Y›llar içinde artan göçmen say›s›na ba¤l› olarak daha çok araziye sahip olma ihtiyac› duyan “Beyaz Adam”›n Amerikan yerlilerine uygulad›¤› bu politika XX. Afrika’dan getirilen ve kolonilerin ekonomik hayat›nda önemli bir yer tutmaya bafllayan zenci kölelere uygulanm›yordu. Avrupa’daki Savafllar›n Kolonilere Yans›malar› Yeni topraklara yerleflmifl olmalar›na ra¤men. Louis’nin Fransa’y› Avrupa’da hâkim k›lmak için yürüttü¤ü politikalar k›tay› barut f›ç›s›na çevirmiflti. ve XVIII. Bu savafl s›ras›nda ‹ngiliz kolonileri aras›ndaki dayan›flma daha da artt›. New Plymouth ve Connecticut kolonileri 1643’te New England Konfederasyonu’nu oluflturdular. Yüzy›llarda Büyük Güçlerin Küresel Rekabeti lad›lar. 1686’da Avusturya’n›n öncülü¤ünde Fransa’ya karfl› oluflturulan Ausburg Birli¤i’ne. Yukar›da anlat›ld›¤› gibi. yüzy›l›n bafl›na kadar devam edecek. bu kez “Kral George Savafl›” (1744-1748) ad›yla Kuzey Amerika’da yürütülen çat›flmada bir kez daha karfl› karfl›ya geldiler. Fransa ile ‹ngiltere aras›ndaki savafl Kuzey Amerika’ya da s›çrad›. “düflmana karfl› daha s›k› iflbirli¤i yapabilmek” düflüncesiyle Massachussets. Yine ilk y›llardan itibaren. Aristokrasiyi ret eden ve eflitli¤e dayal› bu model. Art›k bu topraklara. “Yeni ‹ngiltere” (New England) denilmeye bafllanm›flt›. ‹ngiltere ve Fransa ordular›n›n yan› s›ra. Bazen ‹ngiltere. iki taraf aras›nda çat›flmalar›n yaflanmas›na sebep oldu. Amerika’ya yerlefltikleri ilk y›llardan itibaren ‹ngiltere’deki yönetim modelinden ayr›flmaya bafllad›lar. ‹ngiltere Kral› II. Hollanda ve Fransa aras›ndaki savafllar sebebiyle ticaret yapmakta zorlan›rlarken bazen de savafl›n do¤rudan taraf› oldular. Fakat 1748’deki Aix Kuzey Amerika’n›n do¤u k›y›lar›na art›k “yeni ‹ngiltere” (New England) deniliyordu. New Haven. ‹ngiliz kolonicilerinin bölgedeki ticari faaliyetlerini zora sokmaya devam etti. Topraklar›n›. Amerikan yerlilerinin temel g›da kaynaklar›ndan olan bizonlar›n otlaklar›n›n koloniciler taraf›ndan tar›m arazisine dönüfltürülmesi.

Frans›z tehdidinin bertaraf edilmesi kolonilerin rahatl›kla genifllemesinin önündeki en büyük engeli de ortadan kald›rm›fl oluyordu. La Chapelle Antlaflmas›’yla ‹ngiltere. Amerika’daki kolonilerinin taleplerini pekâlâ göz ard› edebiliyordu.2 Amerikan Ba¤›ms›zl›k Savafl›’ndan önce ve sonra Kuzey Amerika. Böylece ‹ngiltere’nin deste¤ine de ihtiyaçlar› azalan kolonilerde ba¤›ms›zl›k yanl›s› düflünceler h›zla yay›lmaya bafllad›. “temsil yoksa vergi de yok” slogan›yla bu vergiye karfl› ç›k›yorlard›.htm Nitekim Ohio bölgesinin aidiyeti konusunda ‹ngiltere ile Fransa aras›nda gerginli¤in tekrar t›rmanmaya bafllad›¤› dönemde. Zira ‹ngiltere kendi ç›karlar› gerektirdi¤inde. Fransa karfl›s›nda yaln›z kal›nmas›na.70 Siyasi Tarih-I Avusturya Veraset Savafllar›’ndan sonra Kolonilerde “Amerikal›l›k” bilinci güçlenmeye bafllad›. Bu tarihten itibaren kolonilerde “Amerikal›l›k” bilinci güçlenmeye bafllayacakt›r. Yedi Y›l Savafllar› (1756-1763) s›ras›nda kolonilerdeki “Amerikal›l›k” bilinci daha da güçlendi. Fakat ‹ngiltere’yle iliflkileri tamamen bozman›n. Amerikan Ba¤›ms›zl›k Savafl› ve Sonuçlar› “Temsil yoksa. vergi de yok” Kuzey Amerika’daki Kolonilerin bafll›ca slogan›yd›. Harita 3. yedi ‹ngiliz kolonisinin temsilcileri 1754’te New York’un Albany kentinde bir araya gelerek Benjamin Franklin’in önerdi¤i savafl ve bar›fl karar› al›n›rken ‹ngiltere’den ba¤›ms›z hareket etme düflüncesini tart›flt›lar. Bir yandan Frans›zlara di¤er yandan da ‹spanyollara karfl› silahl› mücadele veren koloniler.emerso nkent. Ba¤›ms›zl›k düflüncesini güçlendiren geliflmelerden biri de ‹ngiltere Parlamentosu’nun 1765’te ç›kartt›¤› Damga Vergisi Yasas›’yla (Stamp Act) kolonilere yeni vergiler koymas›d›r. dolay›s›yla yönetimde hiç söz sahibi olmayan koloniler. Savafl sonunda Fransa’n›n Kuzey Amerika’daki topraklar›n›n çok büyük bir bölümü ‹ngiltere’ye geçti. 1770’de Benjamin Franklin kolonilerin kendilerini ilgi- . ‹ngiltere Parlamentosu’nda temsil edilmeyen. dolay›s›yla ticari ç›karlar›n zarar görmesine yol açabilece¤ini düflünen koloniler bu öneriyi ret ettiler. Bu durum kolonicilerin ‹ngiltere’ye olan güvenlerinin sars›lmas›na sebep oldu. Kaynak: http://www. ‹ngiltere’ninkilerden çok kendi ç›karlar›n› düflünüyorlard›. koloniciler aç›s›ndan büyük önem tafl›yan bu kaleyi Hindistan’da elde etti¤i baz› kazan›mlar karfl›l›¤›nda Fransa’ya b›rakt›.com/map_ar chive/north_americ a_1775_1783.

XVII. Kolonilerde ba¤›ms›zl›k düflüncesi yayg›nlafl›rken ‹ngiltere Kral› III.5 Dünyada en fazla tedavülde bulunan para olan 1 dolarl›k banknot üzerinde ABD’nin ilk baflkan› George Washington’un portresi yer almaktad›r. kolonilere daha fazla vergi yükleyerek gidermek yoluna gitmekteydi. Resim 3. “Düflman›m›n düflman› dostumdur” anlay›fl›yla Fransa. Thomas Paine ise Sa¤duyu (Common Sense) adl› kitab›nda. Yüzy›llarda Büyük Güçlerin Küresel Rekabeti lendirmeyen konularda ‹ngiltere’ye vergi ve asker vererek katk› sa¤lamas›n›n anlams›z oldu¤unu dile getirdi. Ard›ndan limanlar›n› tüm ülkelerin ticaret gemilerine açan ABD. Kuzey Amerika’daki 13 ‹ngiliz kolonisinin temsilcileri K›tasal Kongre (Continental Congress) ad› verilen bir toplant›da bir araya gelerek 4 Temmuz 1776’de Amerika Birleflik Devletleri’nin (ABD) ‹ngiltere’den ba¤›ms›zl›¤›n› ilan ettiler. Ayn› zamanda imzalanan bir ittifak antlaflmas›yla ‹ngiltere’ye karfl› birlikte savaflma karar› al›nd›. Ünite . ve XVIII. 1775’ten itibaren kolonicilerle ‹ngiliz askerleri aras›nda ilk çat›flmalar ç›kt›. Kolonilerin ‹ngiltere’yle savaflta kulland›klar› barutun %90’› Fransa ve ‹spanya taraf›ndan sa¤land›. okyanus ötesi konular›n kolonileri hiç ilgilendirmedi¤ini. Boston liman›na demirli ‹ngiliz ticaret gemilerindeki çaylar koloniciler taraf›ndan denize döküldü. . Bu olay Amerikan tarihinde “Boston Çay Partisi” ad›yla an›lmakta ve ‹ngiltere’ye karfl› ilk organize tepkiyi göstermesi aç›s›ndan sembolik önem tafl›maktad›r. ‹ngiltere’nin Fransa’ya uygulad›¤› ticari k›s›tlamalar› da tan›mad›¤›n› aç›klad›. fiubat 1778’de Fransa ABD’yi resmen tan›yan ve Dostluk ve Ticaret Antlaflmas› imzalayan ilk devlet oldu. uluslararas› iliflkilerin ilk ça¤lardan beri geçerli olan bir kural› da ifllemeye bafllad›. ‹ngiltere’yle çat›flan kolonilere daha s›cak biçimde yaklaflmaya bafllad›. Bu noktada. hem Amerikan Ba¤›ms›zl›k Savafl›’n›n düflünsel arka plan›n› hem de ba¤›ms›zl›ktan sonra ABD’nin d›fl politikada izledi¤i “yaln›zc›l›k” politikas›n›n kökenlerini göstermesi aç›s›ndan önemlidir. Bu ise koloniler ile ‹ngiltere aras›ndaki köprülerin tamamen at›lmas›na yol açt›. 1777’de ABD kuvvetlerinin Saratoga Savafl›’nda ‹ngilizler karfl›s›nda ilk büyük galibiyetlerini almalar›ndan sonra bu tutumunu de¤ifltirdi. Nisan 1779’da ‹spanya da bu ittifak›n bir taraf› haline gel- “Düflman›m›n düflman› dostumdur” anlay›fl›yla hareket eden Fransa ABD’yi resmen tan›yan ilk devlet oldu. Avrupa ifllerinden uzak durman›n Amerikal›lar›n en önemli önceli¤i olmas› gerekti¤ini yazd›.71 3. Ba¤›ms›zl›k yanl›lar›na destek vermesine ra¤men bafllang›çta ABD’yi diplomatik olarak tan›yarak. ‹spanya da benzer bir tutum tak›nd›. George olup bitenleri hâlâ Avrupa siyasi dengeleri perspektifinden de¤erlendirmekte ve uzun süren savafllar s›ras›nda u¤rad›¤› ekonomik kay›plar›. Paine’in bu düflüncesi. gelen tepkilere ra¤men. ‹ngiltere’yle do¤rudan bir çat›flman›n içine çekilmek istemeyen Fransa. 1773’te ‹ngiltere Parlamentosu Çay Yasas›’n› ç›kartarak kolonilere dolayl› yoldan yeni ek vergiler koyunca.

Fransa ve ‹spanya aras›nda imzalanan Paris Antlaflmas›’yla. eski müttefiki ‹ngiltere Hollanda’ya savafl ilan etti. Avusturya. Prusya. “cumhuriyetçilik” ve “temel haklar” gibi kavramlarD ‹da Devrimi’nin haz›rl›k sürecinde ve Devrim’den sonra çok K K AFrans›z T s›k kullan›lacakt›r. yüzy›l›n ortalar›ndan itibaren küresel siyasetin dikkate de¤er bir unsuru olacakt›r. “anayasac›l›k”. ABD’nin ba¤›ms›zl›¤› XIX. Di¤er ayn› dönemde Amerikal›lar taraf›ndan savunulan “temsil olmadan vergi al›nmamas›”. Amerikan limanlar›n› abluka alt›nda tutarak ABD’ye ekonomik zarar vermek isteyen ‹ngiltere’yi ise zor durumda b›rakmaktayd›. Amerikan Ba¤›ms›zl›k Savafl› sürerken Kuzey Amerika’yla ticaretlerine zarar gelmesini istemeyen Rusya. tüm dünya siyasi tarihini derinden etkileyecek olan Frans›z Devrimi’nin en önemli ekonomik sebepleri aras›nda yer S O Ryandan U alacakt›r. XIX. ‹sveç ve Portekiz gibi Avrupa devletleri. ‹ngiltere ABD’nin ba¤›ms›zl›¤›n› tan›d›. 1994) okuyabilirsiniz. Kuruldu¤u günden itibaren sürekli geniflleyecek olan ABD. N N 4 Sizce kurulufl döneminde ABD’nin di¤er devletlere göre avantajlar› nelerdi? SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ D Ü fi Ü Ndönemindeki EL‹M ABD’nin kurulufl yönetim biçimine iliflkin bilgi edinmek isterseniz. SIRA S‹ZDE D Ü fi Ü N E L ‹ M S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ D Ü fi Ü N E L ‹ M K ‹ T A P S O R U di. O R U TELEV‹ZYON TELEV‹ZYON D‹KKAT D‹KKAT ‹ N T E RS‹ZDE NET SIRA AMAÇLARIMIZ N N ‹SIRA N T E RS‹ZDE NET AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P K ‹ T A P TELEV‹ZYON TELEV‹ZYON . Dahas›. ‹ngiltere. Danimarka.72 Siyasi Tarih-I ABD kuruldu¤u günden itibaren topraklar›n› sürekli geniflletmifltir. Bu Amerikal›lar›n ifline yaramakta. Hollanda da “tarafs›zl›k” statüsünü kabul ederek Amerikan limanlar›yla ticarete devam edince. 1783’te ma¤lubiyeti kabullenmek zorunda kald›. ‹ngiltere ile Fransa aras›ndaki rekabetin oluflturdu¤u flartlar sayesinde hayat buSIRAuzun S‹ZDEbir süre Avrupa’n›n siyasi ifllerine kar›flmaktan uzak duracaklan ABD. yüzy›l›n bafl›ndan itibaren Güney Amerika’daki ‹spanyol sömürgeleri taraf›ndan da örnek al›nacak ve bu bölSIRA S‹ZDE gede topyekûn bir ba¤›ms›zl›k hareketi bafllayacakt›r. kendi gemilerine hiçbir flekilde engel ç›kar›lmas›n› kabul etmeyeceklerini ilan ettiler. Amerikan Ba¤›ms›zl›k Savafl›’nda ‹ngiltere’ye karD Ü fi Ü N E L ‹ M fl› kolonilere yard›m eden Fransa’n›n mali iflas›. Ankara. General George Washington liderli¤indeki ABD silahl› güçleri ve ona destek veren Frans›z ve ‹spanyol birlikleri karfl›s›nda savafl alan›nda baflar›s›zl›¤a u¤rayan ve Avrupa devletlerinin deste¤ini de alamayan ‹ngiltere. ‹ngiltere’ye daha önce yenilen bu devletler ABD’nin ba¤›ms›zl›¤›n› destekleyerek intikam alma peflindeydiler. 1780’de “tarafs›zl›k” statüsünü benimseyerek. ABD’yi resmen tan›yan ikinci Avrupa devleti oldu. Böylece Atlantik Okyanusu’nun ötesinde nüfusunun büyük ço¤unlu¤unu Avrupa ülkelerinden gidenlerin oluflturdu¤u yeni bir cumhuriyet do¤uyordu. Norveç. Söz konusu rekabetin y›k›c› etkileri ise ABD’nin ba¤›ms›zl›¤›n› kazanmas›ndan sonra iyice su yüzüne ç›kacakt›r. çok t›r. Bu Antlaflmaya ABD ayr› bir senetle kat›ld›. Bunun üzerine 1782’de ABD ile bir ticaret antlaflmas› imzalayan Hollanda. Alexis de K ‹ T A P Tocqueville’nin siyaset bilimi klasikleri aras›nda say›lan “Amerika’da Demokrasi” adl› kitab›n› (YetkinS Yay›nlar›.

yüzy›l boyunca ‹ngilte- küresel düzeye yans›malar›n› ifade etmek. yö- tirmeleriyle s›k s›k biçim de¤ifltirdi¤i geliflmeler netimde söz sahibi olmak isteyen kitleler taraf›n- yaflanm›flt›r. Bu len güç mücadelesinin ayr›nt›lar›n› ve bunun etkileflime ra¤men XVII. 1701-1713 . ras› sistemin önemli aktörleri aras›na girmelerine XIII. re’de krallar ile Parlamento aras›ndaki mücadele. 1713-1789 y›llar› aras›nda Avrupa’da güç denge- hükümdar›n gücünün s›n›rland›r›ld›¤› bir yöne- lerinin sürekli olarak yenilendi¤i. XVIII. Kuzey Amerika’dan Hindistan’a Avrupal› hükümdar›n hayallerini süslemifltir. Ayn› savafl- ile Kutsal Roma ‹mparatorlu¤u (Avusturya-Habs- lar bu devletler aras›ndaki ayr›flmay›. manl› ‹mparatorlu¤u da. uluslararas› sistemin tek Avusturya Veraset Savafllar› (1740-1748) Alman- bir güç taraf›ndan denetlenmesini istemeyen dev- ya co¤rafyas›nda Prusya’n›n Avusturya’ya karfl› letlerin tepkisiyle karfl›laflm›flt›r. Ünite .3. bu bloklar içinde yer alan dev- gücü giderek artm›fl ve mutlak monarfli düzeni letlerin kendi ç›karlar› do¤rultusunda taraf de¤ifl- tesis edilmifltir. Yedi Y›l Savafllar› baflta ‹ngiltere ve Hollanda olmak üzere kendi (1756-1763) ise Fransa’n›n Kuzey Amerika’daki ç›karlar›n› düflünen di¤er devletler de kat›lm›fl- topraklar›n› ‹ngiltere’ye devretmesi sonucunu do- lard›r. ‹ngiltere’deki parlamentarizm. uzanan çok genifl bir co¤rafyada da. Fransa’da ise kral›n bloklaflmalar›n. Prusya ve Rusya gibi devletlerin lü¤ünün di¤er devletlerce nas›l dengelenmeye ça- XX. ekonomik. yüzy›l. yüzy›l›n baflat gücü olan Fransa’n›n üstün- t›r. sonuçlanmas› üzerine yaln›z kalm›flt›r. uluslara- l›fl›ld›¤›n› ve bunun sonuçlar›n› analiz etmek. Avrupa hem de dünya siyasi tarihini yönlendiren önemli geliflmeler do¤urmufltur. yüzy›la kadar ç›kmayacak biçimde. maya bafllayan Fransa. Bu dönemde Avrupa devletleri ara- dan örnek al›n›rken. Rusya karfl›s›nda gerilemeye devam torlu¤u’nu zay›flatmak için Osmanl› ‹mparatorlu- eden Osmanl› ‹mparatorlu¤u Küçük Kaynarca ¤u’nu da bu devletle savafla teflvik eden Fransa. devletler aras› tim biçimiyle sonuçlan›rken. Ayn› dönemde Os- etkilerini ifade etmek. ticari ve siyasi yap›lar›n yeniden infla edilmesine yol açm›fl- XVIII. K›tadaki esas rakibi Kutsal Roma ‹mpara- ¤urmufltur. Bu iki ülkede yaflayanlar. kuzeyinde giderek güç- Manfl Denizi’nin iki yakas›ndaki ‹ngiltere ve Fran- lenen bir devlet haline gelen Rusya’yla uzun y›l- sa aras›nda yüzy›llarca devam eden rekabet hem lar devam edecek bir rekabete bafllam›flt›r. II. pek çok sinde geçerek. Louis’nin s›nda yaflanan mücadeleler k›ta s›n›rlar›n›n öte- flahs›nda oluflan “Günefl Kral” imgesi. sal s›n›flar aras›ndaki iliflkilerin yönetim biçim- Fransa’y› tüm ‹spanyol topraklar›n› ele geçirme lerini nas›l etkiledi¤ini ve bunun di¤er devletlere emellerinden uzaklaflt›rm›flt›r. pek çok tarihçiye göre. ve XVIII. Viyana Kuflatmas›’n›n Osmanl›’n›n aleyhine Gerileme Dönemi’ne girmifltir. man ‹kili¤i”ni de tescillemifltir. ‹spanya ve Osmanl› lefltirme ad›mlar› ve askeri alanda yap›lan reform- ‹mparatorlu¤u gibi devletlerin ise güç erozyonu- larla Avrupa devletleri üzerinde hegemonya kur- na u¤rad›klar› bir dönem olmufltur. ve XIV. yani “Al- burglar) aras›nda yaflanan bu güç mücadelesine. Louis dönemlerinde at›lan merkezi- sahne olurken. Fransa’da XIV. Avusturya. Antlaflmas›’yla (1774). toplumsal ve siyasi mo- N A M A Ç 2 N A M A Ç 3 ‹spanya Veraset Savafllar›ndan Frans›z Devrimi’ne kadarki dönemde Avrupa’da meydana ge- deller aç›s›ndan birbirlerini etkilemifllerdir. Carlos’un ölümünden sonra ‹spanya taht›na Fransa kraliyet ailesinden bir kiflinin oturmas›yla Fransa’n›n sömürgelerde de büyük üstünlü¤e sahip olaca¤›n› düflünen Avrupa devletleri bu devlete karfl› ittifak oluflturmufllard›r.XVII. Temelde Fransa üstünlü¤ünün bafllang›c› say›labilir. 1700’de Kral II. Yüzy›llarda Büyük Güçlerin Küresel Rekabeti 73 Özet N A M A Ç 1 ‹ngiltere ve Fransa’da hükümdarlar ile toplum- y›llar› aras›nda süren ‹spanya Veraset Savafllar›.

1776-1783 y›llar› aras›nda yürüttükleri ba¤›ms›zl›k savafl›n› kazand›lar. “Amerikal›l›k” bilincinin güçlenmesine yol açt›. Büyük rakibi ‹ngiltere’den intikam alabilmek için bu savaflta Amerikal›lara destek veren Fransa ekonomik bir krize saplanacak. yüzy›lda Avrupa devletleri aras›nda yaflanan savafllar Kuzey Amerika’daki kolonileri de yak›ndan etkiledi. kolonilere yeni vergiler koyarak karfl›lamaya çal›flmas›. Yedi Y›l Savafllar›’yla Fransa’n›n Kuzey Amerika’daki askeri varl›¤›n›n büyük ölçüde sona ermesi. XVIII. Büyük ço¤unlukla ‹ngiltere’den gelmifl olmalar›na ra¤men. ‹ngiltere’den ba¤›ms›zl›k kazanabilmek için Fransa ve ‹spanya’yla ittifak yapan Amerikal›lar. ‹ngiltere-Fransa rekabeti ço¤u zaman koloni topraklar›nda sürdürüldü. ‹ngiltere’nin kendi ç›karlar› do¤rultusunda kolonilerin önceliklerini göz ard› etmesi dahas› uzun savafllar›n getirdi¤i mali yükü. kolonicilerin ‹ngiltere’ye duydu¤u ihtiyac› azaltt›.74 Siyasi Tarih-I N A M A Ç 4 Avrupa devletleri aras›ndaki mücadelenin ABD’nin ba¤›ms›zl›¤›n› kazanmas› sürecini nas›l etkiledi¤ini analiz etmek. bu ise Frans›z Devrimi’ne giden yolu döfleyen bir etken olacakt›r. Di¤er taraftan. .

Rusya Eflak ve Bo¤dan’daki Ortodokslar› “korumas›” alt›na alm›flt›r. Macaristan ve Transilvanya (Erdel) Habsburglara verilmifltir. Devletler aras›ndaki s›n›rlar ulusal ve etnik özelliklere göre çizilmelidir. Temel Haklar . ‹spanya’daki veraset sorununun Avusturya’ya s›çramas› 8. Afla¤›dakilerden hangisi Küçük Kaynarca Antlaflmas›’n›n sonuçlar›ndan biri de¤ildir? a. Protestanlara verilen haklar›n kald›r›lmas› b. ve XVIII. Westphalia Antlaflmas› b. ‹lk kapsaml› hukuk kodifikasyonunun gerçeklefltirilmesi e. Banat ve Temeflvar Osmanl› ‹mparatorlu¤u’nda kalm›flt›r. ‹ngiltere ve Avusturya aras›ndaki güç mücadelesi c. Mehmet Yeniçeriler taraf›ndan tahtan indirilmifltir. H›ristiyanl›k Avrupa devletlerini bir arada tutan temel ö¤edir. Afla¤›dakilerden hangisi Amerikan Ba¤›ms›zl›k Savafl›’n›n XIX. Yüzy›llarda Büyük Güçlerin Küresel Rekabeti 75 Kendimizi S›nayal›m 1. Afla¤›dakilerden hangisi 1699 Karlofça Antlaflmas›’n›n sonuçlar›ndan biri de¤ildir? a. Sivil vatandafllar›n evlerinin askerler taraf›ndan zorla kullan›lmas›n›n önüne geçilmesi 2. 1628’de Hak Dilekçesi’nin ilan›yla c. Charles’› yarg›layarak idama mahkûm etmesiyle b. ç›karlar geçerlidir. d. Turin Antlaflmas› e. d. Afla¤›dakilerden hangisi Fransa Kral› XIV. Amerika’n›n Avrupa siyasetinde söz sahibi olmak istemesi d. Avusturya ve Prusya’n›n Alman devletleri üzerindeki nüfuz mücadelesi d. b. Afla¤›dakilerden hangisi Amerikan’›n ba¤›ms›zl›k savafl›n› tetikleyen geliflmelerden biridir? a. 4. Aix la Chapelle Antlaflmas› d. b. Rusya-Prusya rekabeti e. Rus ticaret gemilerinin Karadeniz’de serbest ticaretine izin verilmifltir. Anayasac›l›k b. c. yüzy›lda Avrupa devletleri aras›ndaki iliflkiler için söylenebilir? a. e. Fransa’n›n baz› kolonilerde hak iddia etmesi e. 6. Ola¤anüstü hâl durumuna k›s›tlamalar getirilmesi d. Mora ve Dalmaçya Venedik’e verilmifltir. Parlamento’nun onay› olmaks›z›n yeni vergiler koyulamamas› b. Polonya’n›n büyük bir k›sm› Rus hâkimiyetine b›rak›lm›flt›r. Ünite . Parlamento’nun Kral I. Osmanl› ‹mparatorlu¤u tüm Avrupa devletlerinin ortak düflman›d›r. 1215’te Magna Carta’n›n kabulüyle d. ‹ngiliz Parlamentosu’nun Damga Vergisi Yasas›’yla Amerikan kolonilerine yeni vergiler koymas› b. Rusya’n›n Amerikan kolonilerine maddi yard›mda bulunmas› 10. Cumhuriyetçilik e. ‹ngiltere’de Cumhuriyet (Commonwealth) hangi olay sonucunda ilan edilmifltir? a. Fransa’n›n Avusturya taht› üzerinde hak etmesi b. Devletler aras›ndaki iliflkilerde ebedi dostluklar de¤il. e. Fransa’n›n Amerikan kolonilerine karfl› ‹ngiltere’yle iflbirli¤i yapmas› c. Utrecht Antlaflmas› c. Afla¤›dakilerden hangisi Avusturya Veraset Savafllar›’n›n ortaya ç›k›fl›ndaki en temel nedendir? a. Osmanl› ‹mparatorlu¤u kuruluflundan beri en büyük toprak kayb›n› yaflam›flt›r. 9. Osmanl› Sultan› IV. Keyfi tutuklamalar›n yasaklanmas› c. c. Afla¤›dakilerden hangisi XVIII. ‹stanbul’daki Rus elçili¤i sürekli hale getirilmifltir. Louis’nin monarfliyi kurumsallaflt›rmak için gerçeklefltirdi¤i reformlardan biri de¤ildir? a. d. Baz› gümrük vergilerinin Parlamento taraf›ndan krala ömür boyu tahsis edilmesi e.3. Katoliklerin din de¤ifltirmeye zorlanmas› 5. Güç dengesini sa¤lamak için en güçlü devletin yan›nda yer almak gerekir. D›fliflleri’nin yeniden yap›land›r›lmas› d. Parlamento’nun 1629’da Kral taraf›ndan kapat›lmas›yla e. c. Sürekli askerli¤e geçilmesi c. e. 1689’da Haklar Yasas›’n›n kabul edilmesiyle 3. Fransa hangi antlaflmayla ‹spanya topraklar› üzerindeki hak iddias›ndan vazgeçmifltir? a. yüzy›l siyasi hayat›na arma¤an etti¤i kavramlardan biri de¤ildir? a.XVII. K›r›m Rusya’ya verilmifltir. b. Paris Antlaflmas› 7. Vergi ve temsilde adalet d. Afla¤›dakilerden hangisi ‹ngiltere Parlamentosu’nun 1628’de kabul etti¤i “Hak Dilekçesi”nde yer alan konulardan biri de¤ildir? a. Ulusalc›l›k c.

. Bourbonlar› tüm Avrupa’n›n en güçlü ailesi haline getirme çabas› uzun süreli savafllara yol açm›flt›r. Louis’nin Habsburglar’a üstünlük sa¤layarak. ‹ngiltere (Birleflik Krall›k). ‹spanya. a 10. Teokratik biçimde yönetilen Vatikan’›n devlet baflkan›. Bunlar aras›nda Lüksemburg. Andorra. XIV. Bu dönemde Fransa’n›n stratejisi. Lihtenfltayn. veraset yoluyla ayn› aileden bir üyeye geçer. e 5. Katolik kardinaller taraf›ndan ömür boyu görev yapmak üzere seçilen papad›r. Yan›t›n›z yanl›fl ise “‹spanya Veraset Savafllar› ve Utrecht Bar›fl›” konusunu yeniden gözden geçiriniz. a 3. d 6. Osmanl›lar› Habsburglarla y›prat›c› bir savafla teflvik etmek ve bu yüzden ordusunu ikiye bölmek zorunda kalacak Avusturya’ya karfl› baflar› kazanmak fleklinde özetlenebilir. Louis sadece Avusturya’yla de¤il. S›ra Sizde 2 Osmanl› ‹mparatorlu¤u ile Fransa aras›nda. yüzy›lda Kanuni Sultan Süleyman ve I. a 4. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Fransa’da Mutlakiyet Ça¤›” konusunu yeniden gözden geçiriniz. kendi ç›karlar›n›n önünde engel oluflturdu¤unu düflünmektedir. Siyasette prensin önemli etkisinin bulundu¤u Lihtenfltayn d›fl›ndaki tüm monarflilerde. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Amerikan Ba¤›ms›zl›k Savafl› ve Sonuçlar›” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Norveç ve ‹sveç gibi büyük ülkeler de vard›r. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Rusya’n›n Büyük Güçlerin Aras›na Girifli ve Osmanl›’n›n Durumu” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Amerikan Ba¤›ms›zl›k Savafl› ve Sonuçlar›” konusunu yeniden gözden geçiriniz. XVI.76 Siyasi Tarih-I Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar› S›ra Sizde Yan›t Anahtar› 1. b Yan›t›n›z yanl›fl ise “‹ngiltere’de Parlamento’nun Hükümdar Karfl›s›ndaki Zaferi” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Di¤er Avrupa monarflilerinde hükümdarl›k herhangi bir seçim yap›lmadan. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Avusturya Veraset Savafllar›” konusunu yeniden gözden geçiriniz. hükümdarl›k büyük ölçüde sembolik bir makam olup. XIV. ‹ki devlet de. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Yedi Y›l Savafllar›” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Monako ve Vatikan gibi küçük ülkeler oldu¤u gibi Belçika. d 9. François’un hükümdarl›klar› s›ras›nda geliflmeye bafllayan iflbirli¤inin yöneldi¤i unsur Habsburglar’d›r. onunla birlikte hareket eden devletlerin oluflturdu¤u Büyük ‹ttifak’la mücadele etmek zorunda kalacakt›r. b 7. Yan›t›n›z yanl›fl ise “‹ngiltere’de Cumhuriyet Dönemi” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Yan›t›n›z yanl›fl ise “‹kinci Viyana Kuflatmas›’n›n Avrupa Dengelerine Etkisi” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Fakat 1683’teki ‹kinci Viyana Kuflatmas›’n›n Osmanl›lar aç›s›ndan baflar›s›zl›kla sonuçlanmas› ve Osmanl›’ya karfl› Avrupa’da güçlü bir Kutsal ‹ttifak kurulmas› Fransa’n›n bu hesab›n› bozmufltur. Kutsal Roma ‹mparatorlu¤u unvan›n› elinde bulunduran Avusturya Arflidüklü¤ü’nün. ülke yönetimi anayasa veya yasalarla demokratik seçimlerle iktidara gelen hükümetlere b›rak›lm›flt›r 2. d S›ra Sizde 1 Günümüz Avrupas›’nda 12 ülke monarfliyle yönetilmektedir. Andorra Prensli¤i ise Urgell Kardinali ve Fransa Cumhurbaflkan› taraf›ndan ortaklafla yönetilir. c 8. Danimarka. Hollanda.

Onlar da. Kissinger. Baykal. From Colony to Super Power US Foreign Relations Since 1776. Simpson. Ankara. New York. Bir di¤er örnek de. M. Bowle. J. Diplomasi. Ankara. (2006). Güney Amerika’da ba¤›ms›zl›k mücadelesine giriflenler taraf›ndan da örnek al›nm›flt›r. Oxford University Press. (2008). Ünite . (2010). Etnik ve dinsel farkl›l›¤›n asgari düzeyde olmas›. Temel. (1951). The Eighteenth Century Europe (1688-1815). Blanning.korudu. ‹brahim H. ‹fl Bankas› Kültür Yay›nlar›. The Age of Religious Wars. ‹mge Yay›nlar›. Birtane Karanakç›. Uçarol. Russia in the Age of Catherine the Great. Routledge. seçilmifl baflkan›n. (1989). The Rise and Fall of the Habsburg Monarchy. New York. Çev. 1600-1750. ç›karlar›n ön planda oldu¤u çok say›da örnek içerir. ‹stanbul. ‹skit. London. . Palmer. The Economy of Europe in an Age of Crisis. Burcu Ç›¤man vd. Amerika limanlar›yla serbestçe ticaret yapmas›n› engelledi¤i için ‹ngiltere ile çat›flma içine girmifltir. ABD’yi kuranlar. W. Bu kitab›n di¤er ünitelerinde de çok say›da benzer örnek bulman›z mümkündür.R. Herring. (2000). Harper. Roberts. Çev. Ayn› y›llarda. Dunn. federe devletlerle federal hükümet aras›ndaki yetki ve güç paylafl›m›n› iyi kurgulayan Amerikan modeli. ‹ngiliz kolonileriyle defalarca çat›flan Fransa’n›n. ekonomik ve siyasal gücün çok büyük ölçüde burjuvazinin elinde toplanmas›na yol açt›. Ankara. (1994). De Madariaga. yüzy›lda da uluslararas› iliflkilerin bu temel kural› de¤iflmemifltir. Praeger. Prusya ise eski düflman› ‹ngiltere (Büyük Britanya) ile ittifaka girmifltir. Türkiye ‹fl Bankas› Kültür Yay›nlar›. New York. Dünya Tarihi. Cambridge University Press. Diplomasi. Martin. New York. Avrupa’daki Ayd›nlanma filozoflar›n›n düflüncelerini de göz önünde bulundurarak. (1982).. Tapie. De Vries. London. iyi planlanm›fl bir cumhuriyet kurdular. Yeni Zamanda Avrupa Tarihi. Çev. ABD kendi “yar› küresindeki” ekonomik ve siyasi gücünü giderek art›rd›. William H. Der Yay›nlar›. Avrupa’dakine benzer dinsel ya da ulusal bazl› çat›flmalar›n yaflanmas›n› engelledi. William ve Jones. Yüzy›llarda Büyük Güçlerin Küresel Rekabeti 77 Yararlan›lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar S›ra Sizde 3 XVIII. Oxford. R. Jan (1982). Güçler ayr›l›¤› ilkesini temel alan. John. McNeil. Oral. A History of Europe. Oxford. Oxford University Press. Kurt. daha önce Fransa’ya karfl› ‹ngiltere’yle birlikte mücadele etmifl olan Hollanda da. seçilmifl bir yasama organ› taraf›ndan dengelenmesini ve denetlenmesini sa¤layan. ‹stanbul Bilgi Üniversitesi Yay›nlar›. Ankara. Avusturya Veraset Savafllar› s›ras›nda Prusya’n›n müttefiki olan Fransa. Yedi Y›l savafllar› bafllad›¤›nda eski düflman› Avusturya’yla ittifak kurmufltur. koloniler ‹ngiltere’ye karfl› ba¤›ms›zl›k savafl›n› bafllatt›klar›nda onlar›n yard›m›na koflmas›d›r. George C.. Europe. (1971). Avrupa Tarihi.3. Victor L. History of the World. Northon. Türk Tarih Kurumu. Oxford University Press. Oxford. Paul (1990). Siyasi Tarih ‹lk Ça¤lardan 1918’e. Çev. T. Wolf. The Emergence of the Great Powers (1685-1715). (1993). ‹stanbul.C. Alaeddin fienel. W.W. Di¤er yandan. Avrupa’dan farkl› olarak ABD’de bir tak›m ayr›cal›klara sahip aristokrasi (soylular) ve ruhban s›n›flar›n›n olmamas›. XXI. Ankara. Bekir S›tk› (1988). (1970). Büyük Güçlerin Yükselifl ve Çöküflleri. Mesela. v. (2009). ve XVIII. Yale University Press. Henry. ‹mge Kitapevi.XVII. Kenndey. A History of the Modern World. Rifat. ticari ve ekonomik ç›karlar› ABD d›fl politikas›n›n önceli¤i haline getirecek ad›mlar att›lar. (2008). New Have. Siyasi Tarih. Richard S. (2007). Sander. Alred A. 1783-1914. Isabel (1981). S›ra Sizde 4 ABD kuruldu¤unda büyük ölçüde homojen bir nüfusa sahipti. ‹stanbul.d (2002). Macmillan. Norman. Cambridge. Tam tersine Avrupa devletleri birbirleriyle bo¤azlafl›rken. Davies. Knopf. ‹mge Yay›nlar›. ABD’nin Avrupa’dan uzak oluflu ve ilk baflkan George Washington’dan itibaren Avrupa ifllerine kar›flmama ilkesini (yaln›zc›l›k) benimsemesi. Son olarak. John B. Hiçbir hakka sahip olmayan Afrika’dan getirilmifl zenci köleler d›fl›ndaki Beyazlar ço¤unlukla Britanya’dan gelmifl Protestanlardan müteflekkildi. yüzy›l devletler aras› iliflkilerde ebedi dostluk ve düflmanl›klar›n de¤il. bu ülkeyi Frans›z Devrimi s›ras›nda ve sonras›nda yaflanan savafllar›n getirdi¤i y›k›mdan -‹ngiltere’yle yaflanan k›sa süreli bir çat›flma hariç (1811-1812).

yüzy›l›n bafl›nda Avrupa Uyumu’nun kuruluflu ba¤lam›nda “Güç Dengesi”nin modern uluslararas› iliflkilerin nas›l bir arac› haline geldi¤ini. Avrupa’da kurmaya çal›flt›¤› düzenin ayr›nt›lar›n› ve bunun di¤er büyük Avrupa devletlerinin karfl› koymas›yla nas›l ortadan kalkt›¤›n› de¤erlendirebilecek.4 S‹YAS‹ TAR‹H-I Amaçlar›m›z N N N N N N Bu üniteyi tamamlad›ktan sonra. örnekleriyle aç›klayabilecek bilgi ve becerilere sahip olacaks›n›z. Napoleon Savafllar›’n›n genel olarak Avrupa. Anahtar Kavramlar • • • • • • Ayd›nlanma Eski Rejim Devrim Monarfli Cumhuriyet Aristokrasi • • • • • • Ruhban Burjuvazi Milliyetçilik Liberalizm Din-Devlet ‹liflkileri Askeri Darbe • • • • • ‹ttifak Abluka Uluslararas› Kongre Güç Dengesi Avrupa Uyumu ‹çindekiler Siyasi Tarih-I Frans›z Devrimi • FRANSIZ DEVR‹M‹ NEDEN VE NASIL YAPILDI? • FRANSA’DA YEN‹ REJ‹M‹N KURULUfiU VE SORUNLARI • YEN‹ REJ‹M’‹N S‹YAS‹ MODEL ARAYIfiLARI • NAPOLEON BONAPARTE’IN KURDU⁄U DÜZEN • ‹MPARATOR NAPOLEON’UN DÜfiÜfiÜ • AVRUPA UYUMU’NUN KURULUfiU . Napoleon Bonaparte’›n iktidara nas›l geldi¤ini. XIX. Frans›z Devrimi sonras›nda Fransa’da yaflanan iç siyasi geliflmelerin nedenlerini ve sonuçlar›n› tart›flabilecek. özelde Almanya’n›n siyasi kaderine etkilerini saptayabilecek. Fransa’da kurulan Yeni Rejim’in yap›s›n› ve yaflad›¤› sorunlar› özetleyebilecek. Frans›z Devrimi’nin neden ve nas›l yap›ld›¤›n› ifade edebilecek.

Bu inceleme s›ras›nda. iki ülkeyi kaç›n›lmaz olarak birbirleriyle çat›flmaya da sürükleyecekti. keyfi otoriteye karfl› ç›kan yazarlar yayg›n biçimde okunmaya bafllam›flt›. Bu yeni fikirleri özellikle Frans›z yazarlar›n›n iflledi¤i görülmektedir. Bat› Avrupa içinde de Ayd›nlanma Ça¤›’n›n özellikle geliflti¤i ülke ise Fransa olmufltu. Avrupa’n›n 1789 öncesindeki genel görünümü Üçüncü Ünite’de incelenmiflti. yüzy›lda bile dünyan›n çeflitli yerlerinde etkisini sürdürdü¤ünü söylemek Frans›z Devrimi’nin önemini vurgulamak aç›s›ndan yerinde bir tespittir. anayasac›l›k. Gerçekten de 1789 öncesi dönem boyunca özellikle ‹ngiltere ve Fransa’n›n genifl iktisadi güce kavufltuklar› görülmektedir. yüzy›l boyunca ‹ngiltere ve Fransa aras›nda meydana gelen savafllar. yüzy›lda özellikle ‹ngiltere’nin kuvvet kazand›¤›. Fransa’n›n ‹ngiltere ile rekabet edebilmek için ola¤anüstü maddi kaynaklar sarf etmesi. D›fl pazarlar için rekabetin bu ölçüde yo¤unlaflmas›. bireyle devlet aras›ndaki iliflkilerin niteli¤i. sosyal ve iktisadi alanlardaki geliflmeler. XVIII. ülke maliyesinin iflas etmesine yol açm›flt›r. Bunun en önemli sebebi Bat›’da çok seslili¤in Do¤u’ya göre daha yayg›n olmas›ndand›. Birçok yerde. Böylece. Nitekim XVIII. sadece Avrupa de¤il. Bu sonuçlar›n bir bölümünün XXI. . ‹ngiltere daha çok Amerika ve Asya’da. Fransa’n›n da durumunu güçlendirdi¤i belirtilmiflti. k›tan›n Bat›s›’nda. dünya siyasi dengelerini de köklü biçimde etkileyen sonuçlara sebep olmufltur. Art›k hükümdarlar›n diledi¤i flekilde yönetmesi güçlefliyordu. Rousseau gibi yazarlar. Montesquieu.Frans›z Devrimi FRANSIZ DEVR‹M‹ NEDEN VE NASIL YAPILDI? Siyasi Tarih içinde bir dönüm noktas› say›lan 1789’daki Frans›z Devrimi. “Ayd›nlanma” yazarlar› keyfî otoriteye karfl› ç›k›yordu. Fransa ise Avrupa içinde ve Yak›n Do¤u’da genifl ticaret imkânlar›na kavuflmufltu. Voltaire. Ayd›nlanma Ça¤›’n›n Fransa’da kök salmas›n› sa¤lam›fllard›r. yüzy›l›n ortalar› ile ikinci yar›s›nda ortaya koyduklar› çal›flmalar›yla. Avrupa’da siyasal. Frans›z Devrimi’nin patlak verdi¤i iktisadi ve toplumsal iklimin do¤mas›na katk› sa¤lam›flt›r. Ansiklopedistler ad›n› alan Diderot. XVIII. Do¤usu’na göre daha derinden hissedildi. özgürlüklerin ve demokratik kurumlar›n yeflermesine uygun bir zemin do¤du. siyasi ve medeni haklar gibi konularda çok önemli eserler verdiler. “Ayd›nlanma”n›n Frans›z Devrimi’nin Ç›k›fl›ndaki Etkisi Genel olarak “Ayd›nlanma Ça¤›” olarak isimlendirilen XVIII. yüzy›l›n düflünürleri devlet yönetimi.

Aristokrasi’nin (Soylular) çeflitli vergi muafiyetlerine sahip olmas› ve Ruhban’›n da (Kilise) vergi vermemekte direnmesi. Birinci ve ‹kinci alt-Meclis’le Üçüncüsü aras›ndaki ayr›l›k hemen dikkati çekiyordu. Üç alt-Meclis’ten oluflmaktayd›. kazand›¤› iktisadi güce ra¤men siyasal aç›dan hâlâ Soylulara ba¤l› olmaktan kurtulmak istiyordu. toplant›lar› alt› hafta kadar boykot ettikten sonra. Louis yeni vergi alabilmek amac›yla ve Aristokrasi’nin iste¤iyle Meclis’i May›s 1789’da toplant›ya ça¤›rd›. Fakat Fransa’da gerek kentlerde. Özellikle Burjuvazi. yüzy›l boyunca ‹ngiltere’yle uzun süren savalar› borçlanmalara. N N Tarih boyunca ve bask›c› yönetimlere karfl› yürütülen demokrasi mücadeleleK ‹ diktatörler T A P rini ö¤renmek istiyorsan›z. Üçüncü alt-Meclis’te bulunanlarda. Böylece. ‹flçi kesiminin duydu¤u rahats›zl›k da burjuvaziden daha alt düzeyde de¤ildi. Fransa’da da milli egemenli¤in kurulmas› kararl›l›¤›n› yaratm›flt›. Devrim’in Ç›kmas› SIRA S‹ZDE Bir yanda Kral. Üçüncü alt-Meclis’teki bütün s›n›flarda Ayd›nlanma Ça¤›’n›n yeni fikirleri iyice yer etmifl bulunmaktayd›. Yeni vergilere karfl› ise Parlamento’nun (Etats Generaux) direnmemesi kaç›n›lmazd›. TELEV‹ZYON TELEV‹ZYON ‹NTERNET ‹NTERNET . Öte yandan. bir yanda Kral. Barrington Moore’un “Diktatörlü¤ün ve Demokrasinin Toplumsal Kökenleri” adl› kitab›n› (‹mge Yay›nc›l›k. bütün mali yükün burjuvaziye ve s›radan halka binmesine sebep olmaktayd›. K›sa bir süre önce (1776’da) Kuzey Amerika’da ‹ngiltere’ye karfl› yürütülen Amerikan ba¤›ms›zl›k hareketinin baflar›ya ulaflm›fl olmas›. XVIII. aflamalar hâlinde geliflmifltir. gerek k›rsal kesimde art›k önemli say›lara ulaflm›fl iflçiler de vard›.80 Siyasi Tarih-I Devrim’in Fransa’ya Özgü Nedenleri Fransa’da vergilerin art›r›lmas› en fazla burjuvaziyi rahats›z etti. soylular ve Kilise di¤er yanda ise Burjuvazi ve genifl halk D Ü fi Ü NyerE Lal›yordu. 2003) okuyabilirsiniz. Louis ise. 17 Haziran’da D Ü fi Ü N E L ‹ M kendini “Milli Meclis” olarak ilan etti. SIRA S‹ZDE Say›lar› di¤er iki alt-Meclis’in üye toplam›na eflit olan Üçüncü alt-Meclis’in temeldeki bu farkl› yaklafl›m›. Kral XVI. 14 Temmuz’da bafllayan FranAMAÇLARIMIZ s›z Devrimi. Fransa’da mutlakiyetçi monarflinin sembollerinden Bastille hapishanesinin önünde topland›. Üçüncü alt-Meclis’te ise bankac›lar›n bafl›n› çekti¤i orta s›n›f (Burjuvazi) ile köylüler ve iflçiler yer al›yordu. Halk. Meclis’i daha bafllang›çta devrim havas› içine soktu. Aristokrasi’nin bask›s›yla “Milli Meclis”in salonunu kapatt›. Vergi art›fllar› en fazla burjuvaziyi rahats›z etmiflti. toplumsal s›n›flar›n temsilcilerini seçmelerini ve uzun süredir toplanmam›fl olan Meclis’e göndermelerini istedi. Kral XVI. D‹KKAT Bu ortam içinde halk. öte yanda ise Burjuvazi ve genifl halk kitlelerinin yer ald›¤› bir ayr›flma meydana gelmiflti. birdenbire büyüyen kanl› olaylar s›ras›nda Bastille’i ele geçirdi. Soylular ve KiS O Rtoplant› U lise. Ankara. Birinci ve ‹kinciye Aristokrasi ve Ruhban s›n›flar› egemendi. Bu durum karfl›s›nda Kral geriledi ve Üçüncü alt-Meclis’in ilan etti¤i Milli Meclis’i tan›mak zorunda kald›. Bu ça¤r›s›nda Kral. ‹M kitleleri S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P Meclis. Fransa’n›n. öngörüldü¤ü gibi May›s 1789’da topland›. 14 Temmuz 1789 günü. Üçüncü alt-Meclis. Buradaki kar›fl›kl›kS‹ZDE lar s›ras›ndaSIRA askerlerle çat›flma ç›kt›. bütçe aç›klar›na ve yeni vergilerin toplanmas› ihtiyac›na yol açm›flt›.

4 A¤ustos’ta “feodalizmin kald›r›ld›¤›”n› ilan etti.Kral’a yasalar› veto yetkisi tan›nmas›n› ve çift meclis sisteminin kurulmas›n› isterken baz›lar› ise -RadikallerAMAÇLARIMIZ Kral’›n ancak “ask›ya almak yetkisi” olabilece¤ini ve tek meclisin gerekti¤ini savunuyorlard›. Yani. Fakat bu tarihten sonra. Devrim içeride ve d›flar›da s›k›nt›larla karfl› karfl›yayd›. N N SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET .Frans›z Devrimi Resim 4. Radikalleri görüflü do¤rultusunda bir anayasa ortaya ç›km›fl oluyordu. TELEV‹ZYON Bu ortamda sertlik yanl›lar› güçlenmekteydi. zaman ilerledikçe ve yeni hükümet biçiminin ne olaca¤› gibi konulara inildikçe. Sizce bask›c› yönetimler ve diktatörlükler genifl halk kitlelerinin SIRA taleplerine S‹ZDE direnebilir mi? 1 D Ü fi Ü N E L ‹ M FRANSA’DA YEN‹ REJ‹M‹N KURULUfiU VE SORUNLARI SIRA S‹ZDE D Ü fi Ü N E L ‹ M S O R U S O R U Yeni Rejim’in Yeni Anayasas› Milli Meclis. Anayasa haz›rl›¤›ndan dolay› “Kurucu Meclis” ad›n› alan bu meclisin iki y›ll›k çal›flmalar›n sonunda 1791 Anayasas›’yla ortaya ç›kt›¤›nda.81 4.D ‹26 A¤ustos’ta da KKAT “‹nsan ve Vatandafl Haklar› Beyannamesi” yay›nlad›. Nitekim Fransa’n›n yeni yönetim flekli. SIRA S‹ZDE Frans›z Devrimi’nin önderleri aras›nda görüfl ayr›l›klar› do¤maya bafllad›. Fransa’da Devrim’in gerçekleflmesi ve feodalizmin K ‹ T A Pkald›r›lmas› üzerine yurtd›fl›na kaçan Soylular da eski ayr›cal›klar›n› yeniden elde edebilmek için yeni yönetime karfl› bir savafla haz›rlan›yorlard›. ABD Anayasas›ndan da etkilenen Jacobinler (Jakobenler) . Yani.1 Eugene Delacroix’n›n. Frans›z Devrimi’yle özdeflleflen ama asl›nda 1830’da yapt›¤› “Özgürlük Halka Önderlik Ediyor” adl› tablosu. Frans›z Devrimi’nden hemen D‹KKAT sonra Devrim’i yapanlar aras›nda anlaflmazl›k bafl gösterdi. Kral’a sadece “as‹ N T E R N E T kurulduk›ya alma yetkisinin” tan›nd›¤› ve tek meclisli bir anayasal monarflinin ¤u görüldü. Ünite . Öte yandan.

Yetkileri büyük ölçüde elinden al›nan Kral XVI. halk›n büyük bölümünün “cahil oldu¤u”. Papa. ele geçirdikleri din adamlar›n› öldürmeye bafllad›lar. Leopold da bu geliflmelerle yak›ndan ilgileniyor ve ortak bir sald›r› için Prusya’yla görüflmeler yap›yordu. insanlar›n do¤ufltan özgür olduklar›. Fransa’ya karfl› bir savafl fikri ‹sveç ve Rusya taraf›ndan da destekleniyordu. “eflitlik” ve “kardefllik” fleklinde sloganlaflt›r›lan Frans›z Devrimi’nin yeni fikirleri Avrupa’n›n her yerinde yandafl toplamaya bafllam›flt›. XVI. “özgürlük”. . Devrim’in “Kilise karfl›t›” yüzü toplumsal huzursuzlu¤u derinlefltirdi.82 Siyasi Tarih-I Bu geliflmenin ilk etkisi Kral’›n üzerinde oldu. Fakat baz› s›n›rlamalar da getirildi. Louis. burjuvazinin gücünü gösteriyordu. adil vergi düzeni ve memuriyete girebilme gibi haklar Kurucu Meclis’in haz›rlad›¤› anayasayla teminat alt›na al›nd›. Louis. Avrupa monarflileri benzer devrimlerin kendi ülkelerinde de do¤mas›ndan kayg› duymaktayd›lar. esas itibariyle Aristokrasi’ye (Soylular) karfl› gerçeklefltirilmiflken Kurucu Meclis ülke topraklar›n›n yaklafl›k % 10’una sahip olan Kilise’nin de mallar›na el koyunca. Bunun üzerine çok sert bir tav›r alan Devrimciler kiliseleri kapatmaya. Frans›z soylular›n›n savafl isteklerine daha da yatk›n bir kifliydi. Napoleon Bonaparte’›n 1801’de Kilise’yle “bar›flmas›na” kadar. Fransa’n›n birçok yerinde Devrim karfl›t› isyanlar bafllad›. Devrimle Vatandafllara Sa¤lanan Yeni Haklar Devrimin ilk günlerinle ilan edilen ‹nsan ve Vatandafl Haklar› Beyannamesi’nde yer verilen. özel mülkiyetin dokunulmazl›¤›. yasalar önünde eflitlik. yaln›z 25 yafl›n üstünde olan ve belirli bir miktar vergiyi ödeyenlere seçme hakk› verildi. Öte yandan. Mesela. Devrim’den Sonra Fransa’da Sosyal S›n›flar ve Devlet Devrim’in “Kilise karfl›t›” yüzü toplumsal huzursuzlu¤u derinlefltirdi. Leopold’den yard›m istemekten geri durmad›. Frans›z Devrimi. Eski Rejim’i (Ancient Regime) Geri Getirme Çabalar› ve Devrim’in Tepkisi Ülke içinde kar›fl›kl›klar yaflanmakla birlikte. Yeni yönetimin ekonomi alanda liberalizmi benimsemesi. Franz ise. Louis’nin kay›nbiraderi olan Avusturya hükümdar› II. Devrim’in Kilise’yi böylesine karfl›s›na almas› ise. yeni Fransa’da din alan›ndaki sorunlar sürecektir. d›flar›daki Soylular’a kat›lmak amac›yla 1791 Temmuzunda kaçmaya kalkm›flt›. efli Marie Antoinette’in a¤abeyi Kutsal Roma (Avusturya-Habsburg) ‹mparatoru II. Bu durum yüksek orta s›n›f› yönetimde söz sahibi durumuna getirirken köylü ve iflçilerin tamamen d›fllanmas› sonucunu do¤uruyordu. Öte yandan Frans›z Devrimi. Fransa’ya karfl› savafl tehlikesinin yükseldi¤i bir dönemde. onu gerçeklefltiren sosyal güçler içinde daha ziyade orta s›n›f›n (Burjuvazi’nin) taleplerine göre biçim almaktayd›. Devrim’in Paris d›fl›ndaki k›rsal alanda yay›lmas›nda ve benimsenmesinde önemli bir rol oynayan köy papazlar› bu el koyma karar›na tepki duydular. vatandafllar “aktif” ve “pasif” biçiminde ikiye ayr›l›rken. hem içerideki hem de d›flar›daki muhaliflerinin say›s›n› art›rmaktan baflka bir ifle yaramad›. bas›n özgürlü¤ü. Ruhban s›n›f›n›n Devrim’e deste¤i tamamen ortadan kalkt›. Fakat yakalanarak Paris’e geri getirildi ve yeni statüsünü kabul etmeye zorland›. II. Bu duruma boyun e¤mekle birlikte XVI. Leopold’ün 1792’de ölümü üzerine yerine geçen o¤lu II. Fransa Meclisi daha erken davran›p 20 Nisan 1792’de Avusturya’ya savafl açt›. Kad›nlar›n ise ne oy verme ne de e¤itim haklar› vard›. dolay›s›yla da “siyasi görüflü bulunamayaca¤›” düflüncesiyle. Devrim’i ve gerçeklefltirdiklerini k›nad›.

Meclis’te haz›r bulunan 721 üyeden 361’inin oyuyla . Kral’›n göz hapsindeki sekiz yafl›ndaki o¤lunu XVII. Önce küçük Louis annesinden ayr›larak 1795’te ölece¤i bir zindana at›ld›. yürütme ve K ‹ tek T A P yasama erklerinin organda birleflti¤i bir ola¤anüstü dönem meclisiydi.594 kifli giyotinle idam edildi. Ulusal Konvansiyon dönemi olarak adland›r›l›r. ortaya ç›k›fl›. TELEV‹ZYON ‹NTERNET . Louis’in yetkilerini ask›ya alarak yeni bir anayasa yapmak üzere Ulusal Konvansiyon (Kurultay) oluflturulmas›na karar verdi. Louis gibi giyotinle idam edildi. XVI. Seçimle oluflturulan Ulusal KonvansiyonAMAÇLARIMIZ 22 Eylül’de de Fransa’da cumhuriyeti ilan etti.D‹KKAT D‹KKAT SIRA S‹ZDE N N 4. Eski Rejim’in son önemli aktörleri de sahneden ç›kart›lm›fl oldular. Devrim için tehlikeli buldu¤u herkesi öldürmeye bafllad›. 2 TELEV‹ZYON SIRA S‹ZDE D‹ NÜTfiEÜRN NE LE‹TM D‹ NÜ Tfi EÜ R N ENLE‹ TM S O R U S O R U YEN‹ REJ‹M’‹N S‹YAS‹ MODEL ARAYIfiLARI Ulusal Konvansiyon 83 AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON SIRA S‹ZDE Sizce günümüzde. Montesquieu’nün “güçler ayr›l›¤›” ilkesinin aksine. yürütme erklerinin tek organda birleflmesinin örne¤ini oluflturan bir ola¤anüstü dönem meclisiydi. Direktuvar yönetiminin kurulaca¤› 1795’e kadarki dönem. ‹ngiltere ve Hollanda’ya da savafl açt›. içteki ve d›flar›daki “düflmanlara” karfl› çok sert önlemler ald›. Fransa. Fransa d›fl›ndaki Aristokratlar. ‹NTERNET Aral›k 1792’de Kral vatana ihanet suçundan yarg›land›.Frans›z Devrimi AMAÇLARIMIZ K ‹ sonuçlar› T A P Frans›z Devrimi’nin nedenleri.Kral’›n derhal idam› kabul edildi ve karar hemen yerine getirildi. 15 Ocak 1793’te de suçlu ilan edildi. 10 A¤ustos 1792’de Paris’te bir ayaklanmayla krall›¤›n SIRA S‹ZDE kald›r›lmas› istendi. Prusya da Avusturya’ya kat›ld›. 1999) bulabilirsiniz. Louis unvan›yla g›yab›nda kral ilan ettiler. geliflimi ve yak›n dönem için daha kapsaml› bilgiyi. Avrupa devletlerinin aralar›nda birleflerek Fransa’ya karfl› sürdürecekleri ve 1815’e kadar yedi kez tekrarlanacak Koalisyon Savafllar›’n›n birincisidir. Bununla birlikte. Savafl›n sa’n›n lehine de¤iflmeye bafllad›. Ünite . T E L E Vkaderi ‹ Z Y O N de FranFransa’daki bu geliflmeler mücadele ruhunu biledi. Bu durum radikalleri çileden ç›kard›. Bu savafl. Nisan 1793’te ülke içinde dirlik ve düzeni sa¤lamak ad›na Jacobenlerin öncülü¤ünde Kamu Güvenli¤i Komitesi adl› bir kurum oluflturuldu. Maximillien Robespierre Komite’nin en etkili üyesi olarak. ‹stanbul. Tüm Fransa’da di¤er bi- SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ Konvansiyon. halka tepeden inmeci yöntemlerle yeni bir siyasal ve toplumsal düzeni benimsetmek mümkün müdür? SIRA S‹ZDE Bafllang›çta. Böylece.yani 1 oy farkla . 24 Haziran’da Fransa Cumhuriyeti’nin ilk anayasas› Meclis taraf›ndan kabul edildi. savafl Fransa için kötü gitti. Ertesi gün de efli XVI. Bunun üzerine Ulusal Meclis. D‹KKAT N N Terör Dönemi (1793-1794) Savafl›n yeniden aleyhe dönmesine ba¤l› olarak ülkede radikal unsurlar›n etkinli¤i daha da artt›. Ulusal KonvanK ‹ T A P ve yasama siyon. Devrim’in baz› düzenlemelerinden hoflnut olmamalar›na eski reD ‹ Kra¤men KAT jimin geri gelmesini asla istemeyen genifl köylü kesimiyle iflçiler savafl bafllay›nca Devrim’e sahip ç›kt›. Söz konusu komite ola¤anüstü yetkilerle donat›lm›fl biçimde. Ertesi gün. Ard›ndan da Kraliçe Marie Antoinette yarg›lan›p 15 Eylül 1793’de idama mahkûm edildi. Server Tanilli’nin “Dünya’y› De¤ifltiren 10 Y›l / Frans›z Devrimi Üstüne 1789-1799” adl› kitab›nda (Adam yay›nc›l›k. 1792’den. Girondinler Meclis’ten ç›kar›l›p idam edildiler. Temmuz 1794’e kadar devam eden terör döneminde 16.

Robespierre bu idamlar› “adil ve gerekli” olarak nitelendirirken. toplumun büyük bir bölümünde Jacobenlere karfl› nefret hisleri uyand›. ‹ç olaylarda yard›m›na baflvurulan Napoleon’dan. Beflyüzler Meclisi’nin gönderdi¤i bir liste içinden Yafll›lar Meclisi’nin seçti¤i befl Direktör yürütme ifllevini yerine getireceklerdi. M›s›r Seferi Ülke içinde ise Direktuvar Yönetimi gittikçe artan kar›fl›kl›klarla karfl›laflt›. Asl›nda. Böylece. 1792’den beri süren Birinci Koalisyon Savafllar› sona ermifl oldu. M›s›r da ‹ngiltere’nin sömürgelerine giden yol üzerinde bulunmaktayd›. Direktuvar’a karfl› bafllat›lan isyanlar ordunun yard›m›yla bast›r›ld›.000’in üzerindeydi. Bununla birlikte Fransa ile ‹ngiltere aras›ndaki savafl durumu sürmekteydi. Bu isyanlar›n bast›r›lmas›nda henüz 24 yafl›ndayken 1793’te general rütbesine yükseltilmifl olan Napoleon Bonaparte (Napolyon Bonapart) önemli bir rol oynad›. Beflyüzler Meclisi ve Yafll›lar Meclisi adlar›ndaki bu iki kamaradan. Direktuvar yönetiminin ilk gününden itibaren Fransa’da yeni iç huzursuzluklar bafl gösterdi. donanmas› sebebiyle denizlerde güçlü olan ‹ngiltere’yi. . Uzun süren savafl sebebiyle ülke ekonomisi zor durumdayd›. Fransa Kuzey ‹talya ve Almanya’n›n Ren bölgesinde denetim sahibi oldu. Nitekim Bonaparte’›n gönderdi¤i bir General. Fransa Campo Formio Antlaflmas› ile Avusturya’dan büyük toprak parçalar› ald›. M›s›r’› ele geçirerek dolayl› bir darbe indirmeye karar verdi. Konvansiyon döneminden farkl› olarak bu kez yasama ve yürütme birbirinden ayr›lmaktayd›. Direktuvar Dönemi (1795-1799) Yürütme ifllevinin Meclis taraf›ndan seçilen befl Direktör taraf›ndan görüldü¤ü yönetim biçimine Direktuvar deniliyordu. kendisi demokratik bir cumhuriyetin kurulmas›ndan yana olmakla birlikte. Bu anayasayla siyasi haklar geniflletildi ve iki meclisli sistem benimsendi. Bu arada Frans›z ordular› Avusturya’ya karfl› ‹talya ve Almanya topraklar›nda çok büyük baflar›lar elde etmekteydiler. 1795 y›l›nda yeni bir anayasa yap›ld›. Campo Formio Antlaflmas›’yla. Kamu Güvenli¤i Komitesi’nin yetkileri ise azalt›ld›.84 Siyasi Tarih-I çimlerde öldürülenlerin say›s› da üçte ikisini köylülerin oluflturdu¤u 25. Napoleon bu iflin güçlü¤ünü görüp ‹ngiltere’ye karfl› do¤rudan de¤il de. Seçim sonuçlar›n›n bir k›sm› iptal edildi. Bunun üzerine. Baz› direktörlerin yolsuzlu¤a kar›flt›¤› iddialar› halk›n yeni yönetime güvenini azaltt›. ‹ngiltere’yi istila ifline giriflerek bu ülkeyle savafl› bir an önce sona erdirmek gerekti¤ini düflünüyordu. yeniden General Bonaparte’dan yard›m istedi. Krall›k yanl›lar›n›n say›s›nda bir art›fl meydana geldi. Napoleon’a göre. Bu sebeple yeni model “Direktuvar” ad›n› ald›. bu d›fl konuyu da halletmesi istendi. Direktuvar Yönetimi. 17 Ekim 1797’de Campo Formio’da Avusturya’yla bar›fl yap›ld›. Fransa ancak sömürgeler üzerinden ‹ngiltere’ye zarar verebilirdi. 4 Eylül 1797’de “Fructidor Darbesi”ni gerçeklefltirdi. as›l yasama yetkisine sahip olan Beflyüzler Meclisi’ydi. “terör dönemi”ni bafllatan Robespierre. Britanya Adas›’nda vurmak mümkün de¤ildi. 1797 seçimlerinden Monarfli yanl›lar›n›n güçlü ç›kmas› ve eskiye dönüfl belirtileri üzerine. baz› Jacoben arkadafllar›yla birlikte 28 Temmuz 1794’te idam edildi. Venedik iki ülke aras›nda paylafl›ld›. Yafll›lar Meclisi’nin ise “ask›ya alma” yetkisi bulunmaktayd›. Yönetim. Bu bar›flla Avusturya Hollandas› (Belçika) ve Korfu baflta olmak üzere Adriyatik Denizi’ndeki baz› adalar Fransa’ya geçti. Direktuvar bir kez daha rahatlam›fl oldu. Cumhuriyet’e ihanetle suçlanarak.

Osmanl› direnifli karfl›s›nda Frans›zlar Akka’y› alamayacaklar›n› anlay›p daha fazla ilerleyemeden M›s›r’a geri döndüler. Kahire yak›nlar›nda Piramitler Muharebesi (Ehramlar Muharebesi) yap›ld›. Bunun yerine ‹ngiltere’nin Fransa’ya karfl› Akdeniz’de tahrik edilmesi ve ‹ngiltere donanmas›na Osmanl› limanlar›nda iafle verilmesi kararlaflt›r›ld›. bu durumdan farkl› sebeplerle kayg› duyan Rusya D Ü fi Ü N E L ‹ M ve Avusturya’n›n da ‹ngiltere’nin yan›nda savafla girmelerine yol açt›. Sonunda AMAÇLARIMIZ Frans›zlar M›s›r’› boflaltmak zorunda kald›. yok etti.Frans›z Devrimi M›s›r Seferi’ne ç›kan Napoleon önce Malta Adas›’n› ele geçirdi. Akka gelmiflD ‹ Könlerine KAT ti. Fransa’n›n M›s›r’› ‹flgali” isimli kitab›n› (Ak›l Fikir Yay›nlar›. ‹flgale ra¤men Osmanl› Devleti Fransa’ya önce savafl ilan etmedi. Kahire düfltü. Filistin’e geri çekilmek zorunda kald›. Osmanl› ordusu yenildi. Ekim sonuna kadar tüm M›s›r’›n Frans›zlarca istilas› tamamland›. ‹stanbul. 21 Temmuz 1798’de Osmanl› ordusuyla. Bunun ard›ndan Osmanl› Devleti AvruS O R Uolarak. Frans›z kuvvetlerinin Fransa ile irtibat› kesildi. 8-10 gemi hariç. Napoleon askeri aç›dan s›k›flt›¤›n› anlaSIRA S‹ZDE y›nca yerine bir generalini b›rakarak 22 A¤ustos 1799’da M›s›r’dan Fransa’ya döndü. SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON TELEV‹ZYON Resim 4. 2011) okuyabilirsiniz. Frans›zlar›n M›s›r’a sald›r›s›. Franpa’da Fransa’ya karfl› kurulan ‹kinci Koalisyon’a (1798-1802) dâhil sa’ya savafl ilan etti. Çünkü savafltan galip ç›kamayaca¤›n› biliyordu.000 kifliyle Süveyfl’e ç›kt›lar. SIRA S‹ZDE D Ü fi Ü N E L ‹ M S O R U D‹KKAT N N Napoleon Bonaparte’›n Osmanl› Devleti’yle iliflkilerinin geliflimini merak ZiK ‹ T Aediyorsan›z. Böylece ‹kinci Koalisyon Savafllar› bafllam›fl oluyordu. Nitekim Amiral Nelson komutas›ndaki ‹ngiliz donanmas› 1 A¤ustos 1798’de ‹skenderiye önlerine geldi ve Abukir koyunda demirli bulunan SIRA Böylece S‹ZDE Frans›z donanmas›n› ani bir bask›nla. 3 SIRA S‹ZDE D Ü fi Ü N E L ‹ M D Ü fi Ü N E L ‹ M S O R U S O R U .2 ‹NTERNET Osmanl› Devleti Napoleon’a karfl› nas›l bir tutum izlemifl olabilir? SIRA S‹ZDE Napoleon’un M›s›r’dan ayr›l›fl›na ‹NTERNET iliflkin “M›s›r’dan Kaç›fl” alt yaz›l› bir ‹ngiliz karikatürü. P ya fiakir’in “Türkler Karfl›s›nda Napolyon. 30 Haziran 1798’de Frans›z ordusu hemen hemen hiç mukavemet görmeden ‹skenderiye’de karaya ç›kt›. ‹ngilizler ise 12. Ünite . Bu arada Frans›z kara ordusu M›s›r’dan Filistin’e girmifl. Osmanl› ordusu M›s›r’a girdiyse de Frans›zlar›n mukavemetiyle.85 4.

Tribunat yasalar› oylamadan tart›flma yetkisine. Amiens Bar›fl›’ndan sonra Napoleon içeride düzeni sa¤layacak ad›mlar att›. Fransa Merkez Bankas›n› kurarak. Süngülerin gölgesinde. fiubat 1801’de Lunéville’de Avusturya’yla Campo Formio Bar›fl› yenilendi. . iktidar› tam olarak ele geçirebilmesinin evvela halka verdi¤i bar›fl sözünü tutarak devam etmekte olan ‹kinci Koalisyon Savafllar›’n› sona erdirmekle mümkün olaca¤›n› hesaplam›flt›. Eski Rejimle ve Kilise’yle ba¤lar›n› tamamen koparmak isteyen Devrimciler 24 Ekim 1793’te yeni bir takvim kabul ederek tüm ay isimlerini de¤ifltirmifllerdi. Devlet görevlerinde çal›flacaklar›n beceri ve liyakatlerine göre atanmas› ilkesini getirdi. Yasama Meclisi ise yasalar› tart›flmadan oylama yetkisine sahipti. bafllang›çta elde etti¤i zaferin halk taraf›ndan kendisine olan sevgiyi art›rm›fl olmas›na güvenen Napoleon. Meclis say›s› ise ikiden üçe ç›kart›lm›flt›. Napoleon’un iktidara gelmesine kap›y› aralayan askeri darbe 7 Ekim 1799’da bafllam›fl olmas›na ra¤men “18 Brumaire Darbesi” olarak an›l›r. Sieyes bir darbeye teflebbüs etmeden önce. 1802’de devlete hizmet edenlere “Onur Madalyas›” (Legion d’honneur) verilmesi uygulamas›n› bafllatt›. “Cumhuriyet” ya da “Devrim” takvimi olarak an›lan bu takvim. Bununla da yetinmeyen Napoleon. Seylan ve Trinidad d›fl›nda ele geçirdi¤i Frans›z sömürgelerini geri verdi. yasama çal›flmalar›n› ask›ya ald›. ülkenin mali sistemini düzeltti. Fakat Napoleon yetkilerini kimseyle paylaflmak niyetinde de¤ildi. Nihayet. yasalar› önerme yetkisine. Çünkü Frans›z Devrimi’nin ard›ndan. yönetimi kendi ellerine almaya karar verdi. Mart 1802’de de ‹ngiltere’yle Amiens Bar›fl› yap›ld›. Befl Yüzler Meclisi. Lise ad› verilen orta ö¤retim kurumlar›n› oluflturdu. Konsüllerin gücü ise art›r›lm›flt›. 7 fiubat 1800’de yap›lan halkoylamas›nda (plebisit) “Birinci Konsül” unvan›n› alarak yürütme gücünü çok büyük ölçüde kendi elinde toplad›. Avusturya da yenildi¤i için bu kolay oldu. 1804’te herkesin hukuk önünde eflitli¤ini teminat alt›na alan Frans›z Medeni Kanunu’nu (Code Napoleon) yapt›. Elbette bu konsüller aras›nda Napoleon Bonaparte da vard›. Ard›ndan üç kifliyi “geçici yönetim” için konsül olarak atad›. Rusya savafl› b›rakt›¤›. beraberindeki askeri birliklerle Meclis oturumunu bast›. 1806’da Napoleon taraf›ndan eskisiyle de¤ifltirilene kadar yürürlükte kalacakt›r. M›s›r seferinin baflar›s›zl›kla sonuçlanm›fl olmas›na ra¤men. Esasen. Direktuvar yönetimini y›karak Jacobenleri kendi liderli¤inde tekrar yönetime getirmek isteyen Abbe Sieyes’›n darbe girifliminden haberdar oldu. Devlet Konseyi. Napoleon’un ‹ktidar›n› Sa¤lamlaflt›rmas› (1799-1804) 1802’de ‹ngiltere ile yap›lan Amiens Bar›fl›’yla ‹kinci Koalisyon Savafllar› sona erdi. Ülke d›fl›na kaçm›fl olan her s›n›ftan kiflinin Fransa’ya dönmesine izin verdi. Konsüllük Yönetimi ad› verilen despotik cumhuriyette ülke üç Konsül taraf›ndan yönetilmekteydi. Meslek okullar› açt›. Buna göre ‹ngiltere Malta’y› boflaltmay› taahhüt etti. Abbe Sieyes Direktuvar’›n befl üyesinden biriydi ama di¤er yöneticilerle anlaflmazl›k içindeydi. Böylece yasama gücü iyice zay›flat›lm›fl.86 Siyasi Tarih-I NAPOLEON BONAPARTE’IN KURDU⁄U DÜZEN 18 Brumaire (9 Ekim 1799) Darbesi Napoleon Paris’e döndü¤ünde. 8 Ekim’de Napoleon.

Nitekim yukar›daki reformlar› yaparak halk›n deste¤ini arkas›na ald›kça daha da cesaret kazanan Napoleon önce 1802’deki bir halk oylamas›yla kendisini ömür boyu konsül olarak seçtirdi. rejimi imparatorlu¤a dönüfltürürken kendisinin de I. Üçüncü Koalisyon Savafllar› ‹ngiltere. di¤er yandan da ‹ngiltere’nin denizdeki üstünlü¤ü Napoleon’un ‹ngiltere’yi istila harekât›na bafllamas›na engel oldu. Üstelik Amiral Nelson komutas›ndaki ‹ngiliz donanmas› Ekim 1805’de Trafalgar’da Frans›z donanmas›n› yok etti. Papal›k ile imzalad›¤› bir anlaflma (concordat) ile Katoliklik. Napoleon’un imparator olmas›ndan sonra 10 y›l sürecek kesintisiz savafllar dönemi bafllayacakt›r. Üstelik ‹ngiltere’nin bir süre sonra Avusturya ve Rusya’y› da yan›na çekmesiyle. ‹ngiltere’yi istilaya karar veren Napoleon bu harekât için. Resim 4. adeta bafllad›¤› noktaya. bu uygulama ‹ngiltere ticaretine zarar vermeye bafllam›flt›. Frans›z Devrimi’nin kopard›¤› Katolik Kilisesi ile iliflkileri yeniden kurdu.3 Napoleon’un Notre Dame Kilisesi’nde ‹mparator ‹lan Edilifli (Jacques Louis David). Napoleon ad›yla “Frans›zlar›n ‹mparatoru” ilan edilmesini sa¤lad›. Ünite . . “Fransa’da büyük ço¤unlu¤un dini” olarak tan›nd›. Napoleon’un bu tutumu üzerine ‹ngiltere Amiens Bar›fl›’nda taahhüt etti¤i Malta’y› boflaltmaktan vazgeçerken Napoleon’un Belçika topraklar›n› iflgaline de karfl› ç›kt›. Fransa’ya karfl› Üçüncü Koalisyon kurulmufl oluyordu. “monarfliye” geri dönmüfltü. Fakat Napoleon. Papal›k ise eski Kilise topraklar› üzerinde hak iddia etmekten vazgeçti. 1802 Amiens Bar›fl›’ndan sonra Fransa ile daha rahat ticaret yapabilmeyi umuyordu.87 4. izledi¤i merkantilist ticaret politikas›na uygun olarak d›flar›ya karfl› gümrük vergilerini yükseltmifl. Katolik Kilisesi ile bu yak›nlaflma. Fakat bir yandan Avusturya ve Rusya ile kara savafl›n›n bafllamas›.Frans›z Devrimi Napoleon’un bu reformlar› içinde kendisinin genifl halk kitleleri taraf›ndan daha da benimsenmesini sa¤layan ad›m› 1801’de att›. May›s 1805’te ‹ngiltere Fransa’ya savafl açt›. baz›lar› taraf›ndan Napoleon Bonaparte’a “Modern Ça¤›n Charlemagne’›” yak›flt›rmas›n›n yap›lmas›na sebep olmufltur. Ard›ndan da. 1804’te haz›rlanan ve yine halk oylamas›yla benimsenen yeni bir anayasayla.000 kiflilik bir ordu toplad›. Devrim’in getirdi¤i kurum ve kavramlar›n bir k›sm›n› korumakla birlikte. Böylece. 1789 Devrimi’nden sadece 15 y›l sonra Fransa’daki rejim. kuzey Fransa’da 350.

88 Kutsal Roma ‹mparatorlu¤u 1806’da tarih sahnesinden silindi. Rusya’n›n Finlandiya ve Balkanlar üzerinde haklar›n› kabul etti. Böylece. Öte yandan Üçüncü Koalisyon’a kat›lmayan Prusya Austerlitz’deki Avusturya yenilgisinden sonra tutum de¤ifltirdi. ‹ngiltere limanlar›yla ticaret yapan “tarafs›z” devletlere ait gemilerin de ‹ngiliz gemisi muamelesi göreceklerini ve bunlara Fransa ad›na el konulaca¤›n› ilan etti. Napoleon ise. Ekim 1805’te Alman topraklar›ndaki Ulm’de Avusturya ordusunu kelimenin tam anlam›yla periflan etti. Prusya ordusu. 1806 bafl›nda Alman topraklar›ndaki küçük devletleri kendisine ba¤l› bir birlik (Ren Konfederasyonu) hâline getirdi. Aral›k 1805’te imzalanan Pressburg Bar›fl Antlaflmas›’yla. Aral›k 1807’de yeni bir kararnameyle. Rus ordusuna ise Çar I. bu ordular›n peflini b›rakmay›p Haziran 1807’de Eylau ve Friedland’da kesin yenilgiye u¤ratm›flt›r. Ruslar taraf›ndan ele geçirilmifl olan ‹yonya Adalar› da Fransa’ya verildi. Alexander komuta etmekteydi. Prusya topraklar›n›n büyük bölümünü alarak kendisine ba¤l› Ren Konfederasyonu’na katt›. Fransa’yla bar›fl yapmaya mecbur kald›. 2 Aral›k 1805’de Çek topraklar›ndaki Austerlitz’de Avusturya ve Rusya’y› ordular›yla karfl› karfl›ya geldi. ‹ngiltere. ‹ngiltere’nin ticaretine darbe vurmay› hedefliyordu. Napoleon Trafalgar yenilgisiyle denizden istila edemeyece¤ini gördü¤ü ‹ngiltere’yi ancak iktisadi bir savaflla çökertebilece¤ini hesaplad›. Ayr›ca Dalmaçya k›y›lar› ile ‹sterya (H›rvatistan’da) Fransa’ya geçti. Yeni ele geçirdi¤i topraklara kardefllerini ya da komutanlar›n› yönetici olarak atad›. ‹ngiltere’ye Karfl› K›ta Ablukas› (K›tasal Sistem) K›ta Ablukas›. Napoleon. 24 milyonluk bir nüfus içeren topraklar› Fransa’ya kaybeden Avusturya Üçüncü Koalisyon’dan ayr›ld›. Rusya ve Prusya’n›n da Tilsit anlaflmalar›yla bu ablukaya kat›lmalar›n› sa¤layan Napoleon. Fakat Napoleon karfl›s›ndaki bu ma¤lubiyetlerin Avusturya aç›s›ndan as›l siyasi sonucu. Kas›m 1806’da ç›kartt›¤› bir kararnameyle Fransa’n›n müttefiklerinin ve ele geçirdi¤i yerlerdeki halk›n ‹ngiltere’yle ticaretini yasaklad›. Bu durumda Rusya bar›fl istedi. D›fliflleri Bakan› Talleyrand’›n önerisiyle. Fransa’n›n ‹ngiltere’ye karfl› bafllatt›¤› “k›ta ablukas›”na kat›lacakt›. Alman topraklar›n› elde edebilmek için. Ard›ndan. bir ada ülkesi olan ‹ngiltere için yaflamsal öneme sahip ticareti tamamen durdurmay› ve bu ülkeyi dize getirmeyi hedefliyordu. Frans›z ablukas›n›n ancak karada yap›labilmesi sonucunu do¤urdu ki bunun etkisi Napoleon’un bekledi¤in- . Fransa Avusturya’n›n Almanya ve ‹talya’daki topraklar›n›n büyük bölümünü ald›. önce Prusya’y› tamamen ortadan kald›rmay› düflündüyse de. yine Tilsit’te bu kez Prusya ile bir bar›fl antlaflmas› imzalayan Fransa. Franz unvan›yla sadece Avusturya ‹mparatoru olmay› kabullenmesi oldu. Ekim 1806’da Fransa Prusya ordusunu Jena’da yendi. II. Avusturya Ordusuna ‹mparator (Kutsal Roma ‹mparatoru) II. Rusya ise Fransa’n›n Avrupa’y› denetlemesine onay verdi. geri çekilmifl olan Ruslara s›¤›nmak zorunda kald›. Franz. Franz’›n A¤ustos 1806’da Kutsal Roma ‹mparatorlu¤u tac›n› terk ederek I. Rusya ve Saksonya’yla Dördüncü Koalisyon’u oluflturarak Napoleon’a karfl› savafla giriflti. 962’de kurulan ve XV. ‹sveç. Bunun üzerine arka arkaya iki kez savafl kaybeden Avusturya. Napoleon. ‹ki gün sonra. yüzy›ldan beri Habsburglar›n tahtta oturduklar› “Kutsal Roma ‹mparatorlu¤u” tarih sahnesinden silinmifl oldu. Siyasi Tarih-I Denizde yenilgiye u¤rayan Napoleon karada büyük zaferler elde etti. Fransa. Frans›z ordusuna ‹mparator Napoleon. Rusya’ya karfl› bir tampon olarak tutmay› uygun gördü. Bu yüzden tarihe “Üç ‹mparatorlar Muharebesi” olarak geçen bu savafltan da Napoleon galip ç›kt›. Böylece. Ayr›ca Rusya. Alexander ile Napoleon Avrupa’da nüfuz alanlar› kurma konusunda anlaflt›lar. ‹ngiltere’nin denizlerdeki üstünlü¤ünü sürdürmesi. Temmuz 1807’de yap›lan Tilsit Antlaflmas›’yla Rus Çar› I.

her ne kadar Tilsit antlaflmas› hükümleri teyit edilmifl olsa da asl›nda Fransa-Rusya ittifak› çat›rdamaktayd›. Napoleon’un plan›. Fransa’n›n ‹sSIRA S‹ZDE panya’y›. ‹ngiltere’ye karfl› ise bir türlü üstünlük sa¤layamayan Napoleon. Avusturya’ya karfl› Fransa’ya yard›m etmeyi taahhüt ederken Fransa da. Buna ra¤men Napoleon ablukay› ›srarla sürdürecek. Metternich. Alexander ile Erfurt’ta gizli bir sözleflme yaparak ‹ngiltere’yle bar›fl görüflmelerine giriflilmesi konusunda anlaflt›. Hatta Metternich bu amaca yönelik olarak Napoleon ile Avusturya’n›nT EHabsburg L E V ‹ Z Y O N hanedan› aras›nda bir akrabal›k ba¤›n›n kurulmas›n› da teflvik etti. ‹ngiltere’yle Beflinci Koalisyon’u oluflturarak Nisan 1809’da Almanya ve Kuzey ‹talya’ya girdi. Avusturya’n›n d›flifllerinin yönetimi yaklafl›k 40 y›l gibi çok uzun bir süre Baflbakan kalacak olanK Metternich’in eline ‹ T A P geçmifltir. Ayr›ca Polonya’da sa’n›n kontrolünde Varflova Büyük Dükal›¤› kuruldu. bir anlamda “bumerang” gibi kendisini vurmufltu. SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON SIRA S‹ZDE D Ü fi Ü N E L ‹ M ‹NTERNET S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET .89 4. Monsieur N. Rusya’n›n Osmanl› ‹mparatorlu¤u’ndan ele geçirdi¤i Eflak ve Bo¤dan’›n Rusya’ya ait oldu¤unu tan›AMAÇLARIMIZ yordu. çok az yard›m K ‹edecektir. hakk›nda en çok edebi eser verilen ve film çekilen tarihi kifliliklerden biridir. Desiree (1954). bunu delmeye çal›flan ülkelere çok sert karfl›l›klar verecektir. SIRA S‹ZDE ‹MPARATOR NAPOLEON’UN DÜfiÜfiÜ AMAÇLARIMIZ Napoleon’un Gücünün Zay›flamas› (1810-1814) ‹NTERNET Fransa-Rusya SIRA ittifak›S‹ZDE 1808’den itibaren çat›rdamaya bafllad›. Pressburg Antlaflmas›’yla kaybetti¤i topraklar› alabilmek ümidiyle. Önce ‹spanya’yla ittifak yaparak Aral›k 1807’de Portekiz’i ele geçiren Napoleon ard›ndan 1808’de müttefiO R U ki ‹spanya’ya sald›rd›. Avusturya Ekim’de yeniden bar›fla yanaflt›. a¤›r kay›plar vermesine ra¤men Napoleon bir kez daha Avusturya ordusunu yendi. Rusya’n›n 1812’de k›tasal ablukadan ç›kma karar›n›n ard›ndan Napoleon bu ülkeye savafl açacakt›r. Rusya’n›n da Finlandiya’y› iflgalini tan›mas› gerekiyordu. Napoleon (1927). Franya’dan ald›¤› topraklar› kendisine ba¤lam›fl oluyordu. Ancak bunun için ‹ngiltere’nin. T A P Frans›z ordusunun ‹spanya’yla meflgul oluflunu bir f›rsat olarak gören Avusturya. Ünite . Rusya. Madrid’i ele geçirerek kral› tahttan indirenS Napoleon. TELEV‹ZYON SIRA S‹ZDE Viyana yak›nlar›ndaki Wagram’da Temmuz 1809’da yap›lan muharebede. Nitekim bir y›l sonra Avusturya Fransa’ya sald›rd›¤›nda. Fransa ticaretini derinden etkiledi. Erfurt’ta. (2005). N N 1809 y›l›nda Fransa’ya yenilmesinden sonra. S O R U D Ü fi Ü N E L ‹ M S O R U D‹KKAT N N Napoleon. ‹ngiltere’yle ticaretten kazanç sa¤layan ülkeler ablukay› deliyorlard›. Napoleon TV Series (2002). S‹ZDE Sizce bir devlete karfl› abluka uygulamak uluslararas› hukukta yasalSIRA m›d›r? 4 ‹berik Seferi ve Avusturya’yla Yeniden Savafl D Ü fi Ü N E L ‹ M Bu arada Napoleon ‹berik Yar›madas›’n› iflgale giriflmiflti. 12 Ekim 1808’de D‹KKAT Çar I. Napoleon. ‹ngiltere’nin bu politikaya sert tepki vermesi ve Kraliyet Donanmas›’n›n Frans›z limanlar›n› ablukaya al›fl›. ülkesi için as›l tehlikenin kendi topraklar›na do¤ru geniflleyen Rusya oldu¤unu düflünerek Fransa’yla iliflkileri düzeltmeye yöneldi. Dahas›. Efli Josephine’den 1809’da boflanan Napoleon. Metternich’in çabalar›yla 1810’da Avusturya ‹mparatoru’nun k›z› Marie Louise ile evlendi. Rusya söz verdi¤inin aksine.Frans›z Devrimi den az oldu. D‹KKAT Tarihi film ve dizilerden hofllan›yorsan›z flunlar› öneririz: Waterloo (1970). Balkanlar bölgesinde AvusturD Ü fi Ü N E L ‹ M ‹ N T E R N E T da. Özellikle bu hamle Rusya ile Fransa’n›n aras›n›n iyice so¤umaya bafllamas›na sebep oldu. kardefli Joseph’i ‹spanya Kral› ilan etti.

Böylece milliyetçilik. o ülkelerde Frans›z etkisindeki yukar› s›n›flara da karfl› ç›kan halkç› ve demokratik bir hareket niteli¤i kazanmaktayd›.hem . yaln›z Fransa’ya de¤il. Avusturya’n›n ise . bütün ülkelerin kendisinin otoriter. Fransa içindeki halk deste¤ini yavafl yavafl kaybetmeye bafllayan Napoleon. Dolay›s›yla da.sürüklenmedi¤i içindir ki bu fikirler öteki ülkelerde de kolayl›kla yay›labilmifltir. Napoleon otoriterli¤in sembolü oldu¤undan. bafllang›çtaki toplumsal dayanaklar›nda önemli bir de¤ifliklik anlam›na geliyordu. Prusya. Ne var ki. Eski Rejimin egemen toplumsal s›n›f›n›n (Aristokrasi) yeniden ön plana ç›kt›¤› görülüyordu. Napoleon’un oluflturmaya çal›flt›¤› uluslararas› sistem Fransa’n›n damgas›n› tafl›d›¤› için. ayr› ayr› iç dünyalar›n . Frans›z etkisinin bütün bunlar› eritece¤i konusunda kayg›lar da yayg›nlaflmaya bafllad›. milli kimlikleri ret ediyordu. iflgal etti¤i topraklarda da artan bir direniflle karfl› karfl›yayd›. Napoleon’un baflka çeliflkileri de vard›. Napoleon’a karfl› do¤makta olan milliyetçi tepki. Almanya’daki uyan›fl.90 Siyasi Tarih-I Napoleon’un 1810’dan sonraki yönetimi. Avrupa ülkelerindeki halk›n kendi kurumlar›na. fakat tarafs›z ve laik yönetimi alt›nda ayn› hukuk düzenine ba¤l› bulunmalar›n›n mümkün ve gerekli oldu¤u görüflündeydi. kültürlerine. nas›l XVIII. yüzy›l›n Ayd›nlanma Ça¤›’n›n erdemlerini savunarak. Napoleon’un inanc›na göre. buna karfl› do¤makta olan hareket de elbette Fransa aleyhtar›yd›. milli ruhun üzerinde dururken. Napoleon içeride oldu¤u gibi. baflta Almanya olmak üzere yükselen milliyetçi duygular da Napoleon’u zor durumda b›rakmaktayd›. Avrupa uygarl›¤›n›n tek bir olgu oldu¤una inan›yor. ele geçirdi¤i ülkelerde de yerli aristokrasilerle ifl birli¤i yap›yordu. Böylece. K›ta Ablukas› sebebiyle. Alman Milliyetçi Uyan›fl› Napoleon. Avrupa uygarl›¤› tek bir olguydu ve k›tan›n her yerindeki insanlar ayn› de¤ere sahipti.yine Alman soyundan gelmekle birlikte .k›sacas› toplumlar›n birbirinden farkl› yap›lar›n›n . Prusya’n›n milliyetçi tepkisi o ölçüde yo¤un olmufltur. “milli kiflilik”. XVIII. bu geliflmelerin de ortaya koydu¤u gibi. Napoleon’a karfl› ilk büyük milli uyan›fl iflgal alt›nda tuttu¤u Alman topraklar›nda ortaya ç›km›flt›r. 1806 y›l›nda Jena’da Napoleon taraf›ndan az daha yok ediliyordu. yani kitle deste¤ine sahip bulunan Napoleon’un çevresinde gittikçe bir soylular çemberi oluflturmaya bafll›yordu. “milli tarih” gibi toplumlar› birbirinden farkl› k›lan etkenleri düflünmek bile istemiyordu. Önceleri bütün sosyal s›n›flara dayanan. geleneklerine. Avrupal›lara ça¤dafll›k ruhunu yaymaya çal›fl›rken eski Roma’n›n gösterifl ve sefahatine yeniden yönelmekten de kendini alam›yordu. milliyetçili¤in tohumlar›n› yaln›z Almanya’ya de¤il bütün Avrupa’ya serpmekteydi. Napoleon’a karfl› ilk büyük milli uyan›fl Almanya’da ortaya ç›kt›. öz tarihlerine ilgisini art›rd›. Yukar›da belirtti¤imiz gibi. Bu dönemin Alman uyan›fl›. Alman kültürünün üstünlü¤ünü savunmak gibi bir yola Fichte d›fl›nda . Napoleon. Alman düflüncesi. yerini farkl›l›klar›n ve ayr› özelliklerin üstün tutuldu¤u bir anlay›fla b›rakmaktayd›. Alman milliyetçi uyan›fl›n›n merkezi hâline geldi.üzerinde durulmaktayd›. Ayd›nlanma Ça¤›’na ve Frans›z Devrimi’ne temel oluflturan insanlar aras› bir örneklik ve benzerlik kavram›. Halbuki Napoleon. bütün Avrupa’n›n kendisiyle birlikte Orta Ça¤›’n›n geriliklerine ve feodalizme karfl› savaflmas›n› istiyordu. milli rengi olmayan “kozmopolit” bir doktrin sunmaya çal›flmaktayd›. Bu dönemde Prusya. yüzy›lda Fransa Avrupa’n›n kültür önderi olduysa flimdi de Almanya bunu devralmaktayd›. Ayd›nlanma Ça¤›’n›n akla dayanan felsefesine karfl› duyguyu ön plana ç›kararak bütün Avrupa’ya dalga dalga yay›lan “romantizm” ak›m›n› yaratm›flt›r. Amerikan ‹nsan Haklar› anlay›fl›na. Napoleon. burjuvazinin tepkisini çekmesinin yan› s›ra. ona karfl› ç›kan hareket ayr›ca demokrat ve liberal bir nitelik de tafl›yordu. Zira bu ülke Fransa ve Napoleon tehdidiyle en a¤›r biçimde karfl› karfl›ya gelmiflti. Avrupa’daki egemenli¤ini pekifltirmek amac›yla. Art›k. Di¤er bir deyiflle Napoleon.

Rusya ve Prusya aras›nda Chaumont Antlaflmas› imzaland›. Alman milliyetçi uyan›fl›nda Prusya’ya rakip olmas›n› güçlefltiriyordu. gerekti¤inde her biri 150 bin kiflilik ordu verecekti. 30 Mart 1814’te Koalisyon güçleri Paris’e girdi. Avrupa’da milliyetleri ret ederek. genifl ülkelerinin sa¤lad›¤› stratejik derinlik avantaj›n› da kullanarak geri çekilmekte. Di¤er askerler ise yaral› veya hastayd›. Napoleon askeri kariyerindeki son zaferini A¤ustos 1813’te DresS O R Milletler U den’de Avusturya’ya karfl› elde etti. Moskova Seferi’ne 650. Frans›z ordusu ele geçirdi¤i Rus kentlerinde yiyecek bile bulam›yordu. 1810’da K›ta Sistemi’nden çekilmifl ve ‹ngiliz-Rus ticari iliflkileri yeniden Bu durumu Tilsit Antlaflmas›’n›n aç›k bir ihlali olarak de¤erlendiren Napoleon. Bütün bunlar›n sonucu olarak Rusya Aral›k SIRA S‹ZDEbafllam›flt›r. 1792’den bu yana ilk defa sa¤lam bir koalisyon oluflmaktayd›. Oysa Ruslar.Frans›z Devrimi karmafl›k etnik yap›s› hem de Napoleon’la akrabal›k ba¤›na varan yak›nl›¤a yönelmesi. bunu yaparken K ‹ T A P de boflaltt›klar› kentleri yakmaktayd›lar. Osmanl› Devleti’yle giriflti¤i savaflta da Fransa’n›n deste¤ini elde edememiflti.000 kiflilik bir orduyla ç›kan NapoleSIRA S‹ZDE on’un ordusunda sadece 27. S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET SIRA S‹ZDE D Ü fi Ü N E L ‹ M S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON TELEV‹ZYON ‹NTERNET ‹NTERNET .000 askeTELEV‹ZYON rini kaybetti¤i Borodino Savafl›’n› kazanarak.özellikle toprak sahipleri . Rusya’n›n ileri gelenD‹KKAT leri . Rusya’n›n k›ta ablukas› konusundaki isteksizli¤i ve Napoleon’un Polonya üzerindeki tasarruflaS O R U r›ndan duydu¤u memnuniyetsizlik iki ülkenin aras›n› iyice açt›. Fakat Ekim 1813’te Leipzig’deki Savafl›’nda (çok say›da devletin ordular› kat›ld›¤› için bu isim verilmifltir) a¤›r bir yenilgi alarak Fransa’ya do¤ru çekilmeye bafllad›. Ama Rus ordusu tamamen yok edilememifl. ‹sveç ve Avusturya da Fransa’ya karfl› savafla girerek Alt›nc› Koalisyon’u oluflturdular. Yine de Napoleon 35. Daha sonra da Akdeniz’deki Elbe adas›na sürgüne gönderildi. Ünite . N N N N Avrupa’da ve dünyada milliyetçilik ideolojisinin ortaya ç›k›fl flartlar›K hakk›nda ‹ T A P daha fazla bilgi edinmek isterseniz Eric J. Ren Konfederasyonu içindeki küçük Alman devletlerinin Napoleon’un uydular› durumunda bulunmas› da Prusya’n›n Alman uyan›fl›n›n ve milliyetçili¤inin faaliyet merkezi olmas›n› h›zland›r›yordu.de Fransa’yla iliflkilere karfl› ç›k›p ‹ngiltere’yle serbest ticarete dönülmesini savunuyorlard›. Buna göre. aralar›nda 20 y›ll›k bir “Dörtlü ‹ttifak” olufluyordu. Prusya. Hobsbawm’un “Milliyetler ve Milliyetçilik” adl› kitab›n› (Ayr›nt› Yay›nlar›. FaAMAÇLARIMIZ kat harekât Napoleon’un aleyhine geliflme gösterdi. Rusya’y› dize getirmeye karar vererek Haziran 1812’de Moskova Seferi’ne ç›kt›. teslim oldu. 9 Mart 1814’te ‹ngiltere D ‹ K K Aile T Avusturya. Öte yandan. Üzerinde anlaflmaya varacaklar› bar›fl flartSIRA S‹ZDE lar›n› Fransa’ya kabul ettirmek için. Böylece.000 sa¤lam asker kalm›flt›. Napoleon. Fakat ani biçimde bast›ran kara k›fl Frans›z ordusuna büyük kay›plar verdirdi. vur-kaç takti¤iyle savaflmaya bafllam›flt›. Bu büyük hezimet Avrupa’daki bütün Napoleon karfl›t› güçleri harekete geçirD Ü fi Ü N E L ‹ M di. ‹stanbul. 14 Eylül 1812’de Moskova’ya girmeyi baflard›. K›fl›n gelmesiyle açl›k tehlikesiyle karfl› karfl›ya kalan ordusunu kay‹ N T E R Ntamamen ET betmemek için Napoleon ayn› yoldan geri çekilme karar› verdi. üç hafta içinde harekât› sonuçland›racak biçimde haz›rl›k yapm›flt›. ulus-üstü bir siyasal yap› kurmayaSIRA çal›flan Napoleon milS‹ZDE liyetçili¤in yay›lmas›n› nas›l tetiklemifl olabilir? Napoleon’un Askeri Yenilgileri 5 D Ü fi Ü N E L ‹ M SIRA S‹ZDE D Ü fi Ü N E L ‹ M 1810’dan itibaren Frans›z-Rus iliflkilerinde ciddi bir geriye gidifl yafland›. Rusya. Napoleon imparatorluktan feragat edeAMAÇLARIMIZ rek. Dahas› Ruslar kentte çok say›da yang›n da ç›kartt›lar. Frans›zlar Moskova Seferi’nde 380.000 esir verdiler. 2010) okuman›z› tavsiye ederiz.000 ölü ve 100. Bu durumda ordudaki disiplin de yok oldu.91 4. Üstelik Napoleon’un kuvvetleri Rusya topraklar› içinde çok genifl bir alana yay›lmak zorunda kalm›flt›.

Frans›z siyasetçilerinin bir bölümü yeniden cumhuriyet kurulmas›n›.92 Siyasi Tarih-I Harita 4.1 1812’de Avrupa. T‹ EVLE LIK D PAPA AVRUPA UYUMU’NUN KURULUfiU Eski Rejim’e Dönüfl Napoleon’un Müttefik güçlerce teslim al›n›p sürgüne gönderilmesi Fransa’da rejim sorununu ortaya ç›kard›. baz›lar› ise “Eski Rejim”e ge- . baz›lar› meflruti (anayasal›) monarfliye geçilmesini. baz›lar› Napoleon’un küçük yafltaki o¤lunun ‹mparator ilan edilmesini.

Fransa’y› cezaland›r›c› bir antlaflma yoluna gitmediler. Viyana Kongresi. 1814 Anayasas› halk egemenli¤i konusunda bir fley getirmiyordu. Oy hakk›n› ise çok dar bir zümreye veriyordu. Böylece XVIII. Fransa’ya tazminat borcu bile yüklemediler.özellikle de Besarabya’n›n . Fakat Müttefikler aras›ndaki çekiflmeler zaman zaman su yüzüne ç›kmaktayd›. Müttefikler. Rusya. kanun önünde eflitli¤i. Osmanl› Devleti ve Bakanlar konusunun görüflülmemesini istiyordu. XVIII. ‹ngiltere’ye gelince. kendilerine yak›n gördükleri yeni Frans›z yönetiminin iflini kolaylaflt›rmak istiyorlard›. Avrupa ülkelerinden temsilciler geldi¤i gibi. Louis’nin ailesi olan “Bourbon”lar›n (Burbon) Fransa’ya geri dönmesine karar vermifl bulunuyorlard›. Avrupa sahnesinde en etkili güç durumuna geçmiflti. yine de bir anayasa yay›nlamadan edemedi. Ancak Kongre’de ipler dört büyük ve galip devletin . Viyana Kongresi Müttefikler Napoleon’u yendikten sonra Viyana’da bir uluslararas› kongre toplanmas›na karar vermifllerdi. Fransa’n›n bafl›na yeniden Bourbonlar›n dönmüfl olmas› bar›fl› kolaylaflt›rd›.Müttefikler’in iste¤ine uygun olarak . Fransa 1792’deki s›n›rlar›na dönüyordu. ortadan kalkm›fl bulunan birçok prenslik bile yeniden kurulmak için diplomatik kulis yapmak üzere Kongre’ye kat›lm›fllard›. Viyana Kongresi’nde Napoleon sonras› Avrupa’n›n s›n›rlar› çizilecekti. . Fransa d›fl›nda geçirdi¤i y›llar s›ras›nda ülkesindeki etkili çevrelerin tümünün deste¤ine sahip olmas› gerekti¤ini ö¤renmiflti. Ünite . Napoleon’un iflbafl›ndan uzaklaflt›r›lmas›yla. Louis. temsil edilmesi çok önemli bir durumdu. Louis’nin D›fliflleri Bakan› olan Talleyrand taraf›ndan. Müttefiklerin de istedi¤i biçimde.Frans›z Devrimi 93 ri dönülmesini istiyorlard›. Böylece.tart›flma konusu edilmesinden çekiniyordu. Öte yandan XVIII. art›k XVIII. Nitekim Viyana’da hangi hususlar›n görüflülece¤i konusu da ayr›l›klara yol açt›. Fransa’ya Bourbonlar›n dönüflünü sa¤lad›ktan sonra art›k intikam isteklerine kulaklar›n› t›kad›lar. Fransa’y› “yenik” bir devlet durumundan hemen hemen ç›karm›flt›. Louis. Louis’nin kardefli XVIII. Buna göre. o da denizlerin serbestli¤ine el at›lmamas›n› ve sömürge sorunlar›na kar›fl›lmamas›n› istiyordu. XVIII. Müttefikler de idam edilen XVI. Bu ortamda. Adeta “mutlakiyetçi bir kral›n halka lütfu” biçimindeki Anayasa. Çünkü o s›rada (1806-1812) Osmanl› Devleti’yle yapt›¤› ve kazanm›fl bulundu¤u savafl sonunda elde etti¤i topraklar›n . Louis May›s 1814’te Fransa Kral› ilan edildi. Avusturya ve Prusya’n›n . “meflru Kral”›n XVI.4.Bourbonlar’›n dönmüfl bulunmas›. Fransa’n›n bafl›na . o zamana kadar görülmemifl büyüklükte bir toplant›yd›. bu ortamda Eylül 1814’te topland›. Fransa’yla 30 May›s 1814’te Birinci Paris Antlaflmas›’n› imzalad›lar. Avrupa’n›n çeflitli s›n›r ve statü sorunlar›n› görüflüp çözüme ba¤layacaklard›. Mesela Rusya. Napoleon döneminin kanunlar›n› ve Napoleon’un Kilise’yle vard›¤› anlaflman›n geçerlili¤ini de tan›d›. Çünkü Fransa’ya kabul ettirecekleri bar›fl flartlar›na ancak bir Bourbon Kral›’n›n sad›k kalaca¤›na ve yeniden toprak kazanmaya kalk›flmayaca¤›na inan›yorlard›. 1789’un getirdikleri tümüyle yok edilemezdi. Müttefikler.elindeydi. Fransa D›fliflleri Bakan› Talleyrand.‹ngiltere. Burada. kamu hizmetine giriflte s›n›f ay›r›m› gözetilmemesini ve iki meclisli bir parlamento sistemini öngörüyordu. yine de Frans›zlar›n ço¤una istediklerini veriyordu. Bu kongre. Özellikle sanayi devrimi sonucu denizafl›r› imparatorlu¤u h›zla geliflen ‹ngiltere. Louis oldu¤unu savunarak onun en birlefltirici kifli olabilece¤ini büyük ço¤unlu¤a kabul ettirmeyi baflard›. Louis. Yani. Viyana Kongresi’nde yenik Fransa’n›n da. Yani. kardeflinin b›rakt›¤› tahta döndü¤ünde.

yüzy›l›n usta diplomatlar›. birtak›m toprak isteklerinin yan› s›ra. hem Prusya’n›n hem de .Rusya’n›n. Rusya. Dolay›s›yla. Viyana Kongresi bu temel sorunlar› çözdükten sonra. tüm k›tan›n tek bir ülkenin boyunduru¤u alt›na girmesini önleyecek düzenlemeler ar›yorlard›. Öte yandan. uluslararas› hukuk aç›s›ndan da önem tafl›yordu. . Viyana Kongresi’nde kuruldu¤u için “Kongre Polonyas›” olarak an›lan bu devlet ancak 1831’e kadar varl›¤›n› sürdürebilecek. hem Rusya’ya hem de Prusya’ya karfl› tampon oluflturmak üzere Polonya yeniden kurulmaktayd›. Polonya Krall›¤›’n›n yeniden kurulmas› Prusya ve Rusya’ya karfl› bir tampon niteli¤inde olmakla beraber. ortada pek fazla s›n›r sorunu kalmad›. Belçika’n›n eklenmesiyle yeniden oluflturuldu. Fransa Avrupa’da siyasi sorunlara yol açm›flt›.94 Alman devletleri gevflek bir konfederasyon fleklinde düzenlendi. k›ta Avrupas›nda bir dengenin oluflturulmas› üzerinde özellikle duruyorlard›. Viyana Kongresi’nde korsanl›k ve kölelik de yasakland›. ‹ngiltere. Müttefikler aras›ndaki çekiflmeler bu noktada da su yüzüne ç›kt›. Bununla birlikte Rusya’n›n diplomatik manevralar› sayesinde. Mademki. Rusya’n›n burada söz sahibi olmas›na da imkân tan›yordu. Bu amaçla Hollanda Krall›¤›. Viyana Kongresi’nin en önemli aktörlerinden Avusturya Baflbakan› Metternich böyle bir geliflmeyi ülkesi aç›s›ndan korkutucu bulmaktayd›. Viyana’da özellikle Fransa konusu üzerinde duruldu. yeniden kurulan bu devletin Rus Çar›’n›n himayesinde olmas› kabul edildi. o tarihte Rusya taraf›ndan ortadan kald›r›lacakt›r. Prusya ve Rusya. güçlerin dengeli bir biçimde da¤›t›lmas›yla ve yine ayn› amaçla birtak›m s›n›r de¤ifliklikleriyle bunu sa¤lamaya çal›fl›yorlard›.Polonya’daki nüfuzu dolay›s›yla . XIX. Oysa Alman milliyetçileri. Kongre. bat›ya do¤ru biraz daha genifllediklerini görürüz. Böylece.onlar›n bölünmelerinden Fransa kârl› ç›kaca¤› için . say›lar› 37’yi bulan Alman devletleri gevflek bir konfederasyon çerçevesinde varl›klar›n› sürdürmüfl oluyorlard›. Kongre’nin uluslararas› iliflkiler aç›s›ndan önemi. hem de bat›s›ndaki Fransa’ya karfl› güçlendirmifl oluyordu. 3 Ocak 1815’de. köleli¤in yasaklanmas› gibi konularda da kararlar al›nd›. Prusya’ya Ren Nehri’nin bat›s›ndaki baz› Alman topraklar›n›n kat›lmas›n› sa¤lad›. Böylece ‹ngiltere D›fliflleri Bakan› Castlereagh. Avrupa devletleri. ‹ngiltere. Napoleon’un Alman topraklar› üzerinde yapt›¤› düzenlemeye bunun d›fl›nda dokunulmad›. Viyana’da Polonya konusu da tart›fl›ld›. Yani bu bölge. Nitekim Kongre’de korsanl›¤›n yasaklanmas›. o hâlde Fransa’n›n do¤u s›n›r›nda güçlü devletlerden oluflan bir barikat kurulmal›yd›. ‹ngiltere. gerçekte Frans›z denetiminden Rus denetimine geçmifl oluyordu. Avusturya-Prusya ikili¤ini de ortadan kald›racak tek bir devletin özlemi içindeydiler. Alman as›ll› iki büyük devlet olan Avusturya ve Prusya’n›n d›fl›nda. Böylece. Prusya’n›n Alman topraklar›ndan elde etti¤i kazanc› da dikkate al›rsak. uluslararas› nehirlerde seyrüsefer durumunun düzenlenmesi. Prusya’y› hem do¤usundaki Rusya’ya.körüklemekten çekinmedi. Polonya’n›n diriltilmesine karfl› iflbirli¤i yap›yorlard›. Böylece. Avrupa tarihinin daha önceki geliflmelerinin ortaya koydu¤u ve sonraki dönemlerde de do¤rulanaca¤› gibi. Prusya ve Rusya’ya karfl› gerekti¤inde savafla gitmek üzere bir gizli antlaflma bile imzaland›. Avusturya ve Fransa ise. Kald› ki. Müttefikler aras›ndaki bu çekiflmeyi . Yaln›z kalan Prusya da buna boyun e¤di. çok say›da ba¤›ms›z ve egemen devletin dâhil bulundu¤u düzenli bir “güç dengesi” sisteminin sürekli bar›fl› sa¤layabilece¤i düflünülüyordu. Avusturya ve Fransa aras›nda. Fransa D›fliflleri Bakan› Talleyrand. bu gizli antlaflmay› sezinleyince geriledi ve küçültülmüfl bir Polonya Krall›¤›’na raz› oldu. Siyasi Tarih-I Kongre’de Rusya. bir uluslararas› ortak güvenlik sisteminin kurulmas›nda da ›srar etmifltir. yaln›zca büyüklü¤ünden ve siyasi yan›ndan ileri gelmiyordu.

Çar I. Napoleon’un tekrar bir ordu toplamaya bafllamas›yla Fransa’ya karfl› Yedinci Koalisyon kuruldu. onda pek az tepkinin do¤mas›n› sa¤lam›flt›r. Avrupa’y› 1830’da liberal niteli¤i. Viyana Kongresi’nin Önemi Daha iki ay önce. Viyana’daki s›n›r de¤ifliklikleri ve yeni oluflturulan devletler birçok yerde uluslar›n parçalanmas›na yol açmaktayd›. Kral XVIII. . 1848’de ise milliyetçi ve sosyalist yönü a¤›r basan devrimlere sürükleyecektir. Napoleon’un siyasi kariyerinin de sonu oldu. Dahas›. Öte yandan. ‹ngiltere d›fl›ndaki üç ülke -Avusturya. Dörtlü ‹ttifak çerçevesinde bir araya gelen Müttefiklerin içinde yer alan. Prusya ve Rusya. Napoleon’dan kesin kez kurtulduktan sonra Müttefikler. Viyana Kongresi’nin kararlar›. Napoleon korkusuyla güçlerini yeniden birlefltirmifllerdi. Bu hezimet. 1648 Westphalia Antlaflmas› ile 1919 Paris Bar›fl Konferans› aras›nda kalan dönemin Siyasi Tarihi içinde en önemli yeri tutmaktad›r. “H›ristiyanl›¤›n korunmas› amac›yla” önerdi¤i bu ayr› ittifak. Louis ülkeden kaçt›. Fakat bu sefer Fransa’y› cezaland›rmak yönünde daha sert davrand›lar. Ünite . Viyana Kongresi. Beflinci Ünite’de incelenece¤i gibi. ‹ngiltere ise bir süredir artmakta olan gücüyle uzun zaman için en kuvvetli devlet durumuna geçmifltir. Meflru olduklar› gerekçesiyle bask›c› monarflileri her fleye ra¤men ayakta tutmaya yönelik çabalar. büyük devletler aras›ndaki savafllara uzun bir süre için son vermifltir.4. Ayr›ca. Helene adas›na gönderildi.yenilediler. Fransa’yla yeni bir bar›fl antlaflmas› imzalad› (“‹kinci Paris Antlaflmas›”).yani Dörtlü ‹ttifak’› . gerçekte üç monarflinin Avrupa’daki liberal ak›mlara karfl› bir set oluflturmas›na yönelikti. Alexander’in. 700 milyon Frank’l›k bir savafl tazminat› da yüklemiflti. Fransa’y› Bonaparte ailesinden herhangi bir kimsenin yönetmesine izin verilmemesini ve bar›fl›n uygulan›fl› ile genel siyasi durumu dönemsel olarak gözden geçirmek üzere ileride baflka kongreler toplanmas›n› da kararlaflt›rd›lar. bu para ödenene kadar Fransa topraklar›nda bir iflgal ordusu da kalacakt›. Yine de Müttefikler aras›ndaki bir temel ayr›l›k etkisini gösterdi. Belçika üzerine yürüyen Napoleon’un ordusu 18 Haziran 1815’te Brüksel yak›nlar›ndaki Waterloo’da Müttefiklerle yapt›¤› savafl› kaybetti. Frans›z Devrimi’yle birlikte geliflen siyasi ve medeni haklar›n büyük ölçüde s›n›rland›r›ld›¤› otoriter monarflilerin tesis edilmesi. Ocak 1815’te Polonya sorunu yüzünden birbirleriyle savafl›n efli¤ine kadar gelen Müttefikler. Ayr›ca. 1821’deki ölümüne kadar orada kalacakt›r. destekçilerinin de yard›m›yla Fransa’da duruma kolayl›kla hâkim olup yeniden imparatorlu¤unu ilan etti. Waterloo Savafl› Napoleon’un siyasi kariyerinin sonu oldu. Fransa’y› (yani “eski düflman”›) da yeni düzenlemenin oluflturulmas›na katt›¤› için. Avusturya Baflbakan› Metternich ve ‹ngiltere D›fliflleri Bakan› Castlereagh’nin büyük çabalar›yla kurulan ve “güç dengesi” yaklafl›m›n›n do¤al bir sonucu olan bu konferanslar sistemine “Avrupa Uyumu” ad› verilecektir. ‹ngilizler taraf›ndan ele geçirilen “‹mparator”. Napoleon’un Elbe adas›ndan kaç›p 1 Mart 1815’de Fransa’ya gelmesi tüm hesaplar› alt üst etti. Nitekim Kas›m 1815’te Chaumont Antlaflmas›’n› . Nitekim Fransa’n›n s›n›rlar›nda baz› de¤ifliklikler yap›ld›¤› gibi. hak ve özgürlükler mücadelesi yürütenlerde rahats›zl›k mey- Viyana Kongresi’nde kurulan konferanslar sistemine “Avrupa Uyumu” ad› verilir. bu kez Afrika’n›n güney bat›s›ndaki St.Eylül 1815’te “Kutsal ‹ttifak” ad›nda bir baflka birleflmeyi oluflturdular.Frans›z Devrimi 95 Napoleon’un Sonuçsuz Giriflimi Kongre çal›flmalar›n›n vard›¤› son aflamada Sonuç Belgesi’nin haz›rl›klar›na giriflildi¤i s›rada. Fransa’ya karfl› tak›n›lan “a¤›r cezaland›rma” yerine “dengeleme” yaklafl›m› Viyana Düzenini güçlendiren temel bir etken niteli¤indeydi. Viyana Kongresi. Paris’e gelen Napoleon.

yüzy›l›n son çeyre¤inde aksamaya bafllayan güç dengesi sistemi Napoleon Savafllar›’ndan kurulan Avrupa Uyumu’yla yeniden eski niteli¤ine genifl SIRAölçüde S‹ZDE kavuflmufltur.SIRA S‹ZDE SIRA S‹ZDE 96 Siyasi Tarih-I D Ü fi Ü N E L ‹ M D Ü fi Ü N E L ‹ M dana getirmekteydi. D ‹ K K denilebilir AT Sonuç olarak ki XVIII. Bir AMAÇLARIMIZ baflka deyiflle. K ‹ T A P T E L E VHarita ‹ Z Y O N 4. söz konusu ayaklanmalar› bast›rmak için uzun süre ortaklafla hareket edeceklerdir. Avrupa Uyumu çerçevesinde düzenlenen kongrelerde bir araya gelen Avrupa’n›n büyük güçleri.2 Viyana Kongresi (1815) sonras›nda Avrupa. bu sistem ana hatlar›yla 1914’e kadar iflleyecektir. halkta S O yeni R U milliyetçi ve liberal tepkiler do¤uracakt›r. k›tay› savafl alan›na çeviren ve bütün büyük devletlerin silahlara sar›ld›¤› uzun süreli savafllar Birinci Dünya Savafl› ç›kana kadar yaflanmayacakt›r. 2008) öneririz. 1853-1856 y›llar› aras›ndaki K›r›m Savafl›. ‹NTERNET TELEV‹ZYON ‹NTERNET YA US PR YA US PR ‹YA RD BA M LO MA RE MA SIRA S‹ZDE 6 SIRA S‹ZDE Sizce “güç dengesi” bugün de uluslararas› iliflkilerde geçerli mi? D Ü fi Ü N E L ‹ M D Ü fi Ü N E L ‹ M S O R U S O R U . S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ N N Viyana Kongresi’nden K ‹ T A P So¤uk Savafl’›n bitimine kadar önemli uluslararas› iliflkiler geliflmelerinde diplomasinin rolünü daha iyi ö¤renmek isterseniz. güç dengesinin iflleyiflinin çarp›c› bir örne¤ini oluflturacakt›r. Kendilerine dan›fl›lmadan karfl› karfl›ya b›rak›ld›klar› bu oldubittiler. Henry Kissinger’in “Diplomasi” adl› kitab›n› (‹fl Bankas› Kültür Yay›nlar›. ‹stanbul. 1830 ve 1848’de meydana gelen baz› tökezlemeler d›fl›nda.

Ruhban’la (Kilise mensuplar›) da bir hesaplaflma içine girdiler. “Eski Rejim”i geri getirmek için Fransa’yla savaflmaktan yana bir tutum tak›nd›lar. tüm vatandafllar›n eflitli¤ine vurgu yapan kararlar uygulamaya sokuldu.Frans›z Devrimi 97 Özet N A M A Ç 1 N A M A Ç 2 Frans›z Devrimi’nin neden ve nas›l yap›ld›¤›n› ifade etmek. Kral›n Burjuvazi’nin temsil edildi¤i Meclisi kapatmas› üzerine bafllayan huzursuzluk. Fakat seçimlerde oy verebilme ve aday olabilme için getirilen k›s›tlamalar. yasalar önünde eflitlik.4. Kilise mallar›na el konuldu. Üstelik Kral’›n yan›nda yer alan Aristokrasi’nin ayr›cal›klar›n› sürdürmesi bu rahats›zl›¤› daha da art›r›yordu. Anayasa’yla özgürlük. yüzy›l›n bafl›ndan itibaren ‹ngiltere’yle giriflti¤i mücadele bu ülkenin ekonomik kaynaklar›n› büyük ölçüde tüketti. Di¤er taraftan. tek meclisli parlamentonun bulundu¤u bir anayasal monarfli kuruldu. Dini bayramlar ve tüm H›ristiyan tarikatlar› yasakland›. anayasac›l›k. Devrim’den hemen sonra feodalizm kald›r›larak Soylular’›n ayr›cal›klar› ellerinden al›nd›. Louis yeni vergi yasalar› ç›kartabilmek için Fransa Meclisi’ni (Etats Generaux) toplant›ya ça¤›rd›. Konvansiyon krall›k rejimini kald›r›p. Bu tepkilere. Louis. Böylece “güçler (erkler) ayr›l›¤›” ilkesi Fransa’da ortadan kalkt›. Ard›ndan. Ünite . yeni bir anayasa yap›lmas› için bir Ulusal Konvansiyon (Kurultay) oluflturulmas›na karar verdi. Yasama ve Yürütme erklerini kendi bünyesinde birlefltirdi. bu devletlere Nisan 1792’de savafl açt›. Devrim’den sonra ülke d›fl›na kaçarak. Bu ise baflta burjuvazi ve iflçiler olmak üzere toplumun genifl kesimlerinde monarfliden rahats›zl›k duyulmas›na sebep oldu. Fakat burada Burjuvazi ile Kral’a destek veren Aristokrasi ve Ruhban s›n›flar› aras›nda anlaflmazl›k ç›kt›. “Eski Rejim”i geri getirmek için Fransa’ya karfl› bir savafl haz›rl›¤›na giriflen Aristokrasi de kat›ld›. siyasi ve medeni haklarla ilgili görüfller. özel mülkiyetin dokunulmazl›¤›. Ekonomik durumun kötüleflmesi enflasyonun artmas›na da yol açt›. devlet yönetimi. Devrim’i yapanlar aras›nda ayr›flma ve hizipleflmelere sebep oldu. özgürlükler konusundaki istekleri art›rd›. Rusya ve Avusturya gibi ülkeler. May›s 1789’da Kral XVI. “Yeni Rejim”in ne olaca¤› konusunda uzun süreli bir bocalama dönemi geçirdiler. Devrim’i yapanlar Aristokrasi kadar. bas›n özgürlü¤ü. devrim karfl›t› hareketleri ve savafl›n devam etti¤i ola¤an üstü flartlar› ileri sürerek. Fransa’da cumhuriyeti ilan etti. Di¤er yandan Ayd›nlanma dönemi düflünürlerinin dile getirdi¤i. Ülkenin yönetim fleklini belirlemek üzere oluflturulan “Kurucu Meclis” 1791’de bir anayasa haz›rlad›. Frans›z Devrimi’nin ortaya ç›kartt›¤› düflüncelerin Avrupa’da yay›lmas›yla kendi yönetimlerinin de tehdit alt›na girece¤ini düflünen ‹sveç. özellikle dinsel ba¤lar› daha güçlü olan k›rsal kesimde Devrim’e olan tepkileri körükledi. bireyle devlet aras›ndaki iliflkilerin niteli¤i. vatana ihanetten suçlu bulunarak idam edildi. Cumhuriyeti ilan eden Konvansiyon. Eski Rejim’i getirmek isteyen Avrupa devletleriyle savafl bafllay›nca. Kral’a sadece “ask›ya alma yetkisinin” tan›nd›¤›. Frans›z Devrimi’ni yapanlar. Fransa önce davran›p. Fransa’n›n XVIII. Yedi Y›l Savafllar› ve Amerikan Ba¤›ms›zl›¤› s›ras›nda Frans›z maliyesinin içine düfltü¤ü durumu düzeltmek için kral taraf›ndan yeni vergiler ç›kart›ld›. Bunun üzerine Kral’›n yetkilerini ask›ya alan Ulusal Meclis. d›fl güçlerle iflbirli¤i yapmakla suçlanan XVI. Papa’n›n tepkisini çeken bu uygulamalar. Devrim’in halka yukar›dan inmeci bir biçimde benimsetilmesini isteyen Jacobenler Nisan . krall›¤›n tamamen kald›r›lmas›n› isteyenler A¤ustos 1792’de Paris’te ayakland›lar. siyasal haklar›n ne ölçüde eflitlikçi oldu¤u hakk›nda elefltiriler uyanmas›na sebep oldu. adil vergi düzeni ve memuriyete girebilmede f›rsat eflitli¤i haklar teminat alt›na al›nd›. Üçüncü Ünite’de anlat›lan Avusturya Veraset Savafllar›. 14 Temmuz 1789’da Paris halk›n›n soka¤a dökülmesine yol açt›. Ard›ndan da “‹nsan ve Vatandafl Haklar› Beyannamesi” yay›nlanarak. Fransa’da Kurulan Yeni Rejim’in yap›s›n› ve yaflad›¤› sorunlar› özetlemek. Kral’›n yetkilerinin ne olaca¤› hakk›ndaki siyasi görüfl farkl›l›klar›. N A M A Ç 3 Frans›z Devrimi sonras›nda Fransa’da yaflanan iç siyasi geliflmelerin nedenlerini ve sonuçlar›n› tart›flmak. Frans›z Devrimi bafllam›flt›.

Napoleon’a karfl› yeni koalisyonlar oluflturulmas›na yol açt›. iki meclisli bir yasama organ› oluflturuldu. 1798’de M›s›r’› iflgal etti. Aral›k 1805’te Avusturya ve Rusya ordular›n›n ikisini birden yenerek büyük bir akeri zafere imza atan Napoleon. Alexander aras›nda yap›lan Tilsit antlaflmas›yla. Di¤er yandan. I. kendisine ba¤l› Ren Konfederasyonu’nu kurdu. Haziran 1793’te Cumhuriyet’in ilk anayasas›n›n kabulünden sonra. di¤er büyük Avrupa devletlerinin karfl› koymas›yla nas›l ortadan kalkt›¤›n› de¤erlendirmek. Elbe Adas›’na sürgüne gönderdiler.98 Siyasi Tarih-I 1793’te Kamu Güvenli¤i Komitesi adl› bir kurumun oluflturulmas›na öncülük ettiler. Avrupa’n›n büyük güçleriyle 10 y›l sürecek savafllar dönemine girdi. Avusturya ve Prusya ordular› 30 Mart 1814’te Napoleon’u ele geçirip. Paris’teki siyasi ortam› iyi de¤erlendiren Napoleon 9 Ekim 1799’da bir askeri darbeyle Direktuvar yönetimini ortadan kald›rmay› ve kendisini üç kifliden oluflan geçici yönetime konsül olarak seçtirmeyi baflard›. Avusturya. 1799’a kadar devam edecek bu döneme Direktuvar Dönemi denir. Napoleon Fransa’yla savafl halinde olan ‹ngiltere’ye karfl› avantaj sa¤layabilmek için. Rusya. Yapt›¤› reformlarla Frans›z halk›n›n sevgisini iyice kazanan Napoleon önce 1802’deki bir halkoylamas›yla kendisini ömür boyu konsül seçtirdi. Robespierre idam edilmesiyle terör dönemi de sona erdi. kendi ticaretleri de zarar gören ülkelerin isteksizli¤i sebebiyle. Konvansiyon’dan farkl› olarak yasama ve yürütme erkleri birbirinden ayr›ld›. Ard›ndan da 1804’te yine bir halkoylamas› sonucu. Temmuz 1794’e kadar devam edecek “terör dönemi”nde on binlerce insan öldürüldü. 1812’de Rusya’y› iflgale kalk›flan Napoleon’un. N A M A Ç 5 Napoleon Savafllar›’n›n genel olarak Avrupa. Hollanda ve ‹spanya krallar› yapt›. . açl›k ve Rus direnifli yüzünden ordusunun büyük bölümünü kaybetmesi. ordunun deste¤iyle rakiplerini tasfiye etmeyi baflard›. özelde Almanya’n›n siyasi kaderine etkilerini saptamak. Kardefllerini Napoli. Ülkenin yasama organ› taraf›ndan seçilen befl Direktör taraf›ndan yönetilmesine karar verildi¤i için. 9 Mart 1814’te yapt›klar› Chaumont Antlaflmas›’yla ittifak kuran ‹ngiltere. 1797 seçimlerinden sonra Meclis içindeki Monarfli yanl›lar›n›n say›lar› artmaya bafllad›. ‹ngiltere. “k›ta ablukas›” baflar›ya ulaflamad›. Avrupa’da kurmaya çal›flt›¤› düzenin ayr›nt›lar›n› ve bunun. Napoleon iflgal etti¤i Avrupa topraklar›nda yönetime akrabalar›n› veya generallerini getirdi. ‹mparator için sonun bafllang›c›n› oluflturdu. Prusya ve Rusya’y› birbirlerine daha da yaklaflt›rd›. Avusturya’ya karfl› kazan›lan askeri zaferle. Napoleon’un imparator olmas›ndan sonra Fransa. Napoleon’un 1807 ve 1808’de Portekiz ve ‹spanya’y› da ele geçirmesiyle k›tay› büyük ölçüde kontrol eder hale gelmesi. Alman romantizmiyle beslenen milliyetçiler taraf›ndan tepkiyle karfl›land›. milli yönü bulunmayan “ulus-üstü” felsefi anlay›fl›. dolay›s›yla k›tan›n her yerindeki insanlar›n ayn› de¤ere sahip bulundu¤u” fleklindeki. bu savafltan sonra Avusturya’dan ald›¤› Alman topraklar›nda. ‹mparator Napoleon kendisine en büyük rakip olarak gördü¤ü ‹ngiltere’yi etkisizlefltirmek için bu ülkeyi istilay› düflündü. N A M A Ç 4 Napoleon Bonaparte’›n iktidara nas›l geldi¤ini. Ama Temmuz 1805’te Frans›z donanmas›n›n ‹ngilizler taraf›ndan yenilgiye u¤rat›lmas› bu plan›n gerçekleflme flans›n› ortadan kald›rd›. Bu kez ‹ngiltere’nin ticaretine zarar vermek için bu ülkenin limanlar›ndan yap›lan ticareti engellemek üzere “k›ta ablukas›” ad› verilen bir politikay› uygulamaya koysa da. “bir devletin tüm sistemi yönetmesine izin verilmemesi için di¤er devletlerin bir araya gelerek dengeleyici rol oynamas›” fleklinde tan›mlanabilecek “güç dengesi” ilkesi gere¤ince. Napoleon’un Avrupa’da çok büyük bir etkiye sahip olmas›. Napoleon ad›yla imparator ilan edildi. Bunun üzerine General Napoleon Bonaparte’dan yard›m isteyen Direktuvar. 1807’de Napoleon ile Çar I. Napoleon’un “Avrupa uygarl›¤›n›n tek bir olgu oldu¤u. 1795’te yap›lan yeni anayasayla siyasi haklar geniflletilirken. içeride diktatoryel yetkiler kullanan Jacobenlere olan deste¤i azaltt›. Robespierre liderli¤indeki Jacobenler Devrim’e karfl› olduklar›n› düflündükleri herkesi tasfiyeye girifltiler. Direktuvar’› ikna ederek. özellikle Napoleon’un iflgal alt›nda tuttu¤u Alman co¤rafyas›nda güçlü bir milliyetçi yükselifl söz konusuydu. k›fl flartlar›. Fransa ve Rusya Avrupa’da nüfuz alanlar› oluflturdu.

“güç dengesi” ilkesinin yüceltildi¤i.4. 99 . Fransa’ya karfl› bir barikat oluflturulmaya çal›fl›ld›. Viyana Kongresi devam ederken Elbe Adas›’ndan kaçarak. Viyana Kongresi’nde Avrupa’da bar›fl›n korunmas›. Fakat Prusya ile Avusturya aras›ndaki Alman ikili¤i devam etti. Avrupa Uyumu ya da Viyana Düzeni olarak isimlendirilen model ortaya ç›kt›. Polonya konusu ise Rusya ile di¤er müttefiklerin aras›n› açt›. örnekleriyle aç›klamak.Frans›z Devrimi N A M A Ç 6 XIX. Viyana Kongresi. Avusturya Baflbakan› Metternich ve ‹ngiltere D›fliflleri Bakan› Castlereagh Viyana Düzeni’nin as›l mimarlar›yd›. Hollanda. Viyana’da Prusya önemli toprak kazan›mlar› elde etti. monarflilere karfl› giriflilecek liberal ve milliyetçi ayaklanmalara karfl› önlemler al›nabilmesi ve genel siyasi durumun gözden geçirmesi için ileride baflka kongreler de toplanmas› kararlaflt›r›ld›. siyasi kariyeri kesin biçimde sona erdi. Böylece. Ünite . modern uluslararas› iliflkilerin nas›l bir arac› haline geldi¤ini. yüzy›l›n bafl›nda Avrupa Uyumu’nun kuruluflu ba¤lam›nda “Güç Dengesi”nin. yeniden Müttefiklere karfl› savafla giriflen Napoleon Haziran 1815’te Waterloo savafl›n› kaybedince. Belçika’y› da içerecek flekilde büyütülerek. tüm k›tan›n tek bir ülkenin yönetimi alt›na girmesini engelleyecek s›n›r düzenlemelerinin yap›lmaya çal›fl›ld›¤› diplomatik manevralara sahne oldu.

Kral›n eski rejim dönemindeki haklar›na kavuflmas› e. ‹ki meclisli yap›n›n benimsenmifl olmas› b. Frans›z Medeni Kanunu’nun haz›rlanmas› c. Yürütme ve yasama erklerinin tek bir elde topland›¤› bir ola¤anüstü bir meclis olmas› c. feodalizmi Avrupa’da yeniden kurumsallaflt›rmaya çal›flmas› d. Aristokrasinin vergi muafiyetine sahip olmas›. Bütün yetkilerin Kamu Güvenli¤i Komitesi’nin elinde toplanm›fl olmas› 6. Afla¤›dakilerden hangisi Napoleon Bonaparte’in uygulamaya koydu¤u reformlardan de¤ildir? a. ‹ngiltere’nin Avrupa devletleriyle olan ticaretini s›n›rland›rabilmek için K›ta Ablukas› (K›tasal Sistem) uygulamak c. Özel mülkiyetin dokunulmazl›¤› d. Fransa Merkez Bankas›’n›n kurulmas› d. e. yüzy›l boyunca ‹ngiltere’yle giriflti¤i savafllar› finanse edebilmek için yeni vergiler yürürlü¤e koymas›. Adil vergi uygulamas› 4. yüzy›l boyunca Fransa’da tüketim mallar›n›n fiyatlar›n›n yükselmesi. Afla¤›dakilerden hangisi Napoleon’un gücünün zay›flamas›na yol açan etkenlerden biri de¤ildir? a. Napoleon. Zamanla Napoleon’un. Afla¤›da belirtilen özelliklerden hangisi 1792-1793 Ulusal Konvansiyon dönemine özgüdür? a. Fransa’n›n XVIII. Yasalar önünde eflitlik b. Jacoben-Girondin ittifak›na dayanmas› d. buna karfl›l›k ücret art›fllar›n›n bu yükseliflin alt›nda kalmas›. Diderot b. Afla¤›dakilerden hangisi Frans›z Devrimi sonras›ndan yaflanan sorunlardan de¤ildir? a. c. d. Katolik Kilisesi’yle iliflkilerin yeniden kurulmas› 7. Alman topraklar›ndaki küçük devletleri Fransa’ya ba¤l› Ren Konfederasyonu’nda birlefltirmek d. ‹flgal etti¤i topraklarda özellikle Almanya’da milliyetçi duygular›n yükselifle geçmesi c. Burjuvazinin Ruhban s›n›f›yla iflbirli¤i yapmas› 5. Napoleon’un K›ta Ablukas› nedeniyle Frans›z burjuvazisinin deste¤ini kaybetmesi b. ‹lk Frans›z Anayasas›’n›n yürürlü¤e konmas› b. Hobbes e. Napoleon’un. Voltaire c. b. ‹ngiltere’yi istilaya kalk›flmak b. Fransa’n›n iç siyasal geliflmelerinden kaynaklanan nedenlerden biri de¤ildir? a.100 Siyasi Tarih-I Kendimizi S›nayal›m 1. Devrimi gerçeklefltirenler aras›nda ayr›flman›n yaflanmas› c. Devrimin Kilise karfl›t› eylemlerinin Devrim muhaliflerinin say›s›n› art›rmas› b. Napoleon’un kurdu¤u uluslararas› sistemin Fransa taraf›ndan domine edilmesine karfl› di¤er uluslar›n tepki göstermesi . Montesquieu d. XVIII. Fransa’n›n birçok bölgesinde Devrim karfl›t› isyanlar›n patlak vermesi e. Kilise’nin Kral’a ve soylulara karfl› burjuvaziye ve genifl halk kitlelerine destek vermesi. Ekonomik olarak geliflen burjuvazinin ayn› geliflmifllik düzeyinde siyasal haklara sahip olmamas›. Kad›nlara seçme ve seçilme hakk›n›n verilmesi e. Devrim sonras› kazan›mlar›n› yeterli bulmayan iflçilerin gizli olarak örgütlenmeye bafllamalar› d. E¤itim sisteminin modernize edilmesi e. Afla¤›dakilerden hangisi Ayd›nlanma dönemi düflünürlerinden biri de¤ildir? a. 2. Afla¤›dakilerden hangisi Frans›z Devrimi’nin getirdi¤i yeniliklerden de¤ildir? a. Afla¤›dakilerden hangisi 1789 Frans›z Devrimi’nin. Bas›n özgürlü¤ü c. Tilsit Antlaflmas›’yla Avrupa’n›n Rusya ve Fransa aras›nda nüfuz alanlar›na bölünmesi e. otoriterli¤in simgesi haline gelmesi e. Rousseau 3. ‹ngiltere’yi ma¤lup etmek için hangi iktisadi yönteme baflvurmufltur? a. ‹ngiltere’yle Trafalgar Savafl›’n›n yap›lmas› 8.

Frans›z Devrimi 101 Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar› 9. Fransa’y› s›n›rland›rmak için do¤u s›n›r›nda Hollanda Krall›¤› yeniden kurulmufltur. Yan›t›n›z yanl›flsa ise “Ulusal Konvansiyon. Osmanl› ‹mparatorlu¤u b. Avrupa’n›n tek bir ülkenin boyunduru¤u alt›na girmesini önleyecek olan “güç dengesi” sistemi yap›land›r›lm›flt›r. 1. b 6. Ünite . d 3. Yan›t›n›z yanl›flsa ise “Napoleon’un Askeri Yenilgileri” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Paris’teki ayaklanmalar Fransa’da Bourbon hanedan›- . Özellikle Viyana Kongresi sonras›nda Avusturya Baflbakan› Metternich taraf›ndan kurulan sistem imparatorluklar›n ve eski rejimin silah gücüyle korunmas›na olanak tan›sa da 1830 devrimlerinin liberal söylemi. Ayr›ca Frans›z Devrimi’yle beraber harekete geçen halk kitlelerinin toplumsal ve siyasal alanda bir dönüflümün failleri olabilecekleri ortaya ç›km›flt›. Rusya 10. Yan›t›n›z yanl›flsa ise “Napoleon’un Gücünün Zay›flamas› (1810-1814)” konusunu yeniden gözden geçiriniz. Afla¤›daki devletlerden hangisi “Dörtlü ‹ttifak” içerisinde yer almamaktad›r? a. Yan›t›n›z yanl›flsa ise “Ayd›nlanma’n›n Frans›z Devrimi’nin Ç›k›fl›ndaki Etkisi” konusunu yeniden gözden geçiriniz.4. Yan›t›n›z yanl›flsa ise “Devrimle Vatandafllara Sa¤lanan Yeni Haklar” konusunu yeniden gözden geçiriniz. e. e. c 9. Afla¤›dakilerden hangisi Viyana Kongresi’nin özelliklerinden biri de¤ildir? a. Yan›t›n›z yanl›flsa ise “Napoleon’un ‹ktidar›n› Sa¤lamlaflt›rmas› (1799-1804)” konusunu yeniden gözden geçiriniz. S›ra Sizde Yan›t Anahtar› S›ra Sizde 1 Frans›z Devrimi egemenli¤in kraldan al›n›p halka verilmesiyle Bat› Avrupa’da mutlak monarflilerin sonunu getiren süreci aralam›flt›. 5. e 2. Yan›t›n›z yanl›flsa ise “Devrimden Sonra Fransa’da Sosyal S›n›flar ve Devlet” konusunu yeniden gözden geçiriniz. d. Yan›t›n›z yanl›flsa ise “Viyana Kongresi” konusunu yeniden gözden geçiriniz. halk›n özgürlük ve hak talebi bu bask›c› sistemin yara almas›na yol açm›flt›r. Yan›t›n›z yanl›flsa ise “‹ngiltere’ye Karfl› K›ta Ablukas› (K›tasal Sistem)” konusunu yeniden gözden geçiriniz. a 7. b. Yeniden kurulan Polonya Krall›¤› Rusya’n›n nüfuz alan›na girmifltir. b 8. Prusya c. a 10. siyasal iktidar›n meflruiyet zeminini de bask›c› yönetimlerden görece liberal ve demokratik yönetimlere do¤ru kayd›rm›flt›. ‹ngiltere e. c. Terör Dönemi ve Direktuvar Dönemi” konusunu yeniden gözden geçiriniz. e Yan›t›n›z yanl›flsa ise “Devrimin Fransa’ya Özgü Nedenleri” konusunu yeniden gözden geçiriniz. d 4. Konfederasyon fleklinde örgütlenmifl olan Alman devletleri Prusya çat›s› alt›nda birlefltirilmifltir. Avusturya d. Kongre uzunca bir süre büyük devletler aras›ndaki savafllara son vermifltir. Kral›n iktidar›n›n halk kitleleri taraf›ndan sorgulanmaya bafllamas›.

Osmanl›’yla iflbirli¤i yapma- ya karar verdi. Bu durum da bir çeliflki yarat›yordu. S›ra Sizde 4 Abluka savafl halinde olan devletlerden birinin di¤erinin k›y›lar›ndan tümüne veya bir bölümüne girifl ç›k›fl› engellemeyi amaçlayan daha çok ekonomik bir önlemdir. ‹spanya ve Portekiz’de liberal anayasalar yürürlü¤e konmufltur. laik hukuk düzenine ba¤l› bir Avrupa hayalinden kaynaklanmaktayd›. 1801 y›l›na gelindi¤inde Akdeniz’de ve M›s›r’daki bütün Frans›z donanmas› ve askerleri tasfiye edilmifl bulunmaktayd›. yüzy›l Bat›’da temsili demokrasinin yerleflti¤i. ‹ngiltere’de liberaller ifl bafl›na gelmifltir. Macarlar. Ama Fransa’yla siyasi iliflkilerini kesmeye yönelik karar ald›. Ayr›ca BM Güvenlik Konseyi bir ülkeye karfl› uluslararas› bar›fl ve güvenli¤i bozdu¤u gerekçesiyle abluka karar› da alabilir. Osmanl›. ‹ngiliz Amiral Nelson komutas›ndaki ‹ngiliz donanmas› Frans›z gemilerine büyük ölçüde zarar verdi. Orta Do¤u ülkelerinin baz›lar› Cumhuriyet rejimine geçifl yapt›klar›n› ilan etseler de diktatörlükler taraf›ndan yönetilmeye devam ettiler. Abluka bir devletin d›fl dünyayla iliflkisinin tamamen kesilmesi anlam›na gelmektedir. Bu ba¤lamda Aral›k 2010’dan itibaren Orta Do¤u’da yaflanan geliflmeler genifl halk kitlelerin taleplerine yan›t vermeyen despotik rejimlerin ayakta kalamayacaklar›n› gösterdi. insan haklar› söyleminin ön plana ç›kt›¤› bir yüzy›l oldu. Fransa’n›n Avrupa üzerindeki bask›s› ve Napoleon’un otoriter kiflili¤i Avrupa’daki di¤er ülkelerde bir tepki . Dolay›s›yla halk›n taleplerine cevap vermeyen. Ayr›ca XX.102 Siyasi Tarih-I n›n y›k›lmas›na ve Cumhuriyet’in kurulmas›na sebep olmufltur. yüzy›l›n üçüncü çeyre¤inde ve özellikle XXI. bask›c› yönetimlerin halk kitlelerinin taleplerine direnemeyece¤ini göstermektedir. Antlaflma’n›n 51. Küreselleflme ça¤›nda d›fl dünyayla ba¤lant›lar› kesilen bir devletin uzun süre yaflamayaca¤› göz önüne al›n›rsa abluka ancak ve ancak BM sistemi içerisinde uyguland›¤›nda uluslararas› hukuka uygundur ve yasald›r. Hindistan’a giden sömürge yollar›n› garanti alt›na almak isteyen ‹ngiltere. bu da halk kitlelerin görece daha h›zl› mobilize olmalar›na yol açm›flt›r. tepeden inmeci ve bask›c› siyasal iktidarlar›n uluslararas› deste¤inin olmad›¤›n›n da alt›n› çizmek gerekir. Rusya ve ‹ngiltere’yle irtibata geçti. Kuflkusuz birçok bask›c› yönetimin halk›n isteklerine ra¤men gitmemekte direnmesi afl›r› güç kullan›m›na ve çok kan dökülmesine de sebep olmufltur. Dolay›s›yla bu düflünce yap›s› ancak Fransa’n›n ve dolay›s›yla Napoleon’un hâkim olaca¤› bir Avrupa’n›n kap›s›n› aralamaktayd›. yüzy›lda küreselleflmenin h›z kazanmas› ve yaflanan teknolojik devrimle birlikte iletiflim kanallar›n›n aç›lmas› d›flar›ya kapal› bask›c› rejimlerin meflruiyetinin sorgulanmas›na yol açt›. maddesinde belirtildi¤i gibi. Bat›’da demokrasi tam anlam›yla yerleflirken Do¤u toplumlar› ise bu dönüflüme direnç gösterdi. ‹kinci Dünya Savafl›’ndan sonra kurulan Birleflmifl Milletler Antlaflmas› kuvvet kullan›m›n› yasaklad›¤›ndan. Fransa’yla girilecek herhangi bir savafltan galip ç›kamayaca¤›n› düflündü¤ü için hemen savafl ilan›na karar vermedi. Fakat XX. Çekler ve H›rvatlar ise Avusturya’ya karfl› isyan etmifller ve bu süreç Metternich sisteminin çöküflünü tetiklemifltir. Napoleon Ayd›nlanma’n›n fikirlerini savunmakla birlikte iflgal etti¤i ülkelerde yerel aristokratlarla iflbirli¤ine gidiyordu. ablukay› da bu ba¤lamda de¤erlendirmek gerekir. Fakat Napoleon’un 1805’te Austerlitz’de Rusya ve Avusturya ordular›n› hezimete u¤ratmas›ndan sonra Osmanl› Sultan› III. Küreselleflme dönemi olarak da adland›r›lan bu dönemde iletiflim olanaklar› ve teknolojik faaliyetlerde h›zl› bir geliflme yaflanm›fl. yüzy›lda insan haklar› ihlallerinin uluslararas› antlaflmalarla yasakland›¤› yeni bir alg›n›n yerleflmesine zemin haz›rlanm›flt›. kuvvet kullanma yasa¤›n›n istisnas›n› oluflturmaktad›r. Bu dönemde Osmanl› Fransa’ya savafl açarak ‹kinci Koalisyon’un parças› oldu. Dolay›s›yla bu tarihsel örnekler. Ancak bu anlay›fl› kendisinin otoriter. Ancak meflru müdafaa hakk›. S›ra Sizde 5 Napoleon milliyetçi tonlar tafl›mayan “kozmopolit” bir Avrupa toplumu tahayyül etmekteydi. Bu dönüflümü ilk deneyimleyen ülke ise Osmanl›’dan koparak kurulan Türkiye Cumhuriyeti oldu. S›ra Sizde 3 Osmanl› Devleti Napoleon M›s›r’› iflgal etti¤inde. Kore Savafl› ve Körfez Savafl› örneklerinde oldu¤u gibi BM Güvenlik Konseyi uluslararas› bar›fl ve güvenli¤i bozdu¤unu düflündü¤ü devlete karfl› kuvvet kullan›m›n› yürürlü¤e koyabilir. Selim “iki imparatoru birden yenmifl imparatoru tan›mamak olmaz” diyerek Napoleon yönetimiyle diplomatik iliflkiler kurmufltur. Zira ayn› dönemde Osmanl›’n›n Balkan topraklar›n› ele geçirmeye çal›flan Rusya’ya karfl› Fransa’n›n güçlü bir dost olabilece¤i düflünülmüfltü. S›ra Sizde 2 XX. yüzy›lda Frans›z Devrimi’nin bafllatt›¤› süreç daha da ileriye tafl›nd›. XX.

Rifat. London. (1994). Eric J. Diktatörlü¤ün ve Demokrasinin Toplumsal Kökenleri. (1947). Karal. silahl› çat›flmalar daha çok dünyan›n az geliflmifl co¤rafyas›yla s›n›rl› kalm›flt›r. Naz›m Poroy. William ve Jones. Ankara. Anderson. V. Temperley. Fakat ‹kinci Dünya Savafl› sonras›nda özellikle BM Antlaflmas›’yla kurulan sistem. Martin. Ankara. Alan. Yararlan›lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar Albrecht-Carrie. Hobsbawm. Ankara. History of England. Kissinger. Paul W. Avrupa’da herhangi bir devletin ön plana ç›kmayaca¤› ve büyük güçlerin dengelendi¤i “güç dengesi”ydi. Cilt: Nizam-› Cedid ve Tanzimat Devirleri (1789-1856). Temel. (1997). yüzy›l›n güç dengesini Avrupa’dan Amerika’n›n kuzeyine kayd›rm›flt›r. Dünya’y› De¤ifltiren 10 Y›l / Frans›z Devrimi Üstüne 1789-1799. 1945’ten 1990’a kadar ABD ve SSCB aras›nda kurulan denge sebebiyle büyük devletler aras›nda herhangi bir savafl yaflanmam›fl. ‹stanbul Bilgi Üniversitesi Yay›nlar›. Ziya. Osman Ak›nhay. London. Ayr›nt› Yay›nlar›. Oxford University Press. Doubleday. 1783-1914. Diplomasi. The Transformation of European Politics. Adam yay›nc›l›k. Türk Tarih Kurumu. Siyasi Tarih. ‹stanbul. Avrupa ülkelerinde tepki yaratm›fl ve bu da milliyetçili¤e evrilmifltir. ‹stanbul. Trevelyan. ‹skit. New York. . ‹fl Bankas› Kültür Yay›nlar›. (2007). Türkler Karfl›s›nda Napolyon. Çev. Moore. Oxford. ‹stanbul. (2003). Dolay›s›yla Napoleon’un milliyetçili¤i reddetmesine ra¤men Avrupa üzerinde kurdu¤u bask›c› tav›r ve buna efllik eden iflgaller. Oral. Schroeder. Simpson. S›ra Sizde 6 1815 Viyana Kongresi’yle kurumsallaflan Avrupa Uyumu’nun temel dayanaklar›ndan biri. Siyasi Tarih: ‹lk Ça¤lardan 1918’e. 103 Aulard. Bu anlamda da XX. (2011). Metternich: Councillor of Europe. (1983). Yine de bu sistem Birinci Dünya Savafl›’na kadar iflledi ve baz› istisnalara ra¤men büyük devletler aras›nda büyük bir savafl yaflanmad›. Der Yay›nlar›. Server. (1988). Çev. (2000). Burjuva Avrupa’n›n Kuruluflu. (2000). Henry. A. Sander. 17741923: Uluslararas› ‹liflkiler Üzerine Bir ‹nceleme. Do¤u Sorunu. Kurt. Alaeddin fienel. fiakir. Diplomasi. Fransa’n›n M›s›r’› ‹flgali. Armao¤lu. G. M. Palmer. Ankara. Dost Kitabevi Yay›nlar›. Ünite . (2010). H. (2008). Europe in the Nineteenth and Twentieth Centuries (17891939). ‹kinci Dünya Savafl› sonras›nda kurulan sistem ise bu sefer ekonomik olarak ABD’nin liderli¤ini yapt›¤› yeni bir güç dengesine dayanmaktad›r. Yüzy›l Siyasi Tarihi (1789-1914). The Concert of Europe. Mooers. ‹stanbul. Osmanl› Tarihi. ve Grant. Ak›l Fikir Yay›nlar›. ‹stanbul. Uçarol. (2010). Türk Tarih Kurumu. Barrington. ‹mge Kitapevi Yay›nlar›. ‹brahim H. ‹stanbul.4. Milliyetler ve Milliyetçilik. (1987). Rene. Her ne kadar güç dengesi temelinde bir uluslararas› sistem infla edildiyse de bu sistemin liderli¤ini özellikle ‹ngiltere yapmaktayd›. A.Frans›z Devrimi yarat›yordu. Türk Tarih Kurumu. (1999). Fransa ‹nk›lab›n›n Siyasi Tarihi. Dolay›s›yla Avrupa devletlerinde ve düflünce hayat›nda önemli ilerlemeler kaydeden Almanya’da Fransa karfl›tl›¤› üzerinden bir milliyetçilik alg›s› flekillendi. New York. ‹dil Eser. Çev. yüzy›lda kurulan sistem Viyana Kongresi’nde tesis edilen güç dengesinden farkl›l›klar tafl›maktad›r. London. Çev. Çev. Çev. Longmans Green and Co. Ankara. Fahir (1999). (1968). Colin. Europe. Butler and Tanner Ltd. Nitekim Frans›z Devrimi Avrupa’ya devletin önemini kan›tlam›flt›. Almanya’daki milli uyan›fl Alman kültürünün üstünlü¤üne vurgu yapmad›¤›ndan Avrupa’daki di¤er toplumlar üzerinde k›sa zamanda etkide bulundu. (1989). Yap› Kredi Yay›nlar›.. 19. XIX. (2009).. ‹mge Yay›nc›l›k. Tanilli. Routledge. Bahad›r Sina fiener. Enver Ziya. Birinci Dünya Savafl›’yla yara alan bu sistem 30 y›l boyunca tamir edilemedi ve ikinci bir dünya savafl› yafland›. Matthew Smith. Harper Torch. Ankara. ‹stanbul. J.

‹talyan ve Alman Ulusal Birliklerinin nas›l kuruldu¤unu ifade edebilecek bilgi ve becerilere sahip olacaks›n›z. 1830 ve 1848 Devrimlerinin nedenlerini ve sonuçlar›n› tart›flabilecek. Anahtar Kavramlar • • • • • • Sanayi Devrimi Burjuvazi ‹flçi S›n›f› Liberalizm Devrim Sosyalizm • • • • • • Avrupa Uyumu Milliyetçilik Muhafazakarl›k Ulusal Birlik Kongre Diplomasi ‹çindekiler Siyasi Tarih-I Avrupa’n›n Siyasal ve Ekonomik Dönüflümü (1815-1871) • DÖNEM‹ fiEK‹LLEND‹REN TEMEL D‹NAM‹KLER • AVRUPA UYUMU: 1815’TEN SONRA ULUSLARARASI ‹L‹fiK‹LER • 1830 VE 1848 ‹HT‹LALLER‹ • ‹TALYAN VE ALMAN ULUSAL B‹RL‹KLER‹N‹N KURULMASI . Dönemi flekillendiren temel dinamiklerin neler oldu¤unu saptayabilecek. 1815 sonras›nda Avrupa Uyumu’nun nas›l iflletildi¤ini aç›klayabilecek.5 S‹YAS‹ TAR‹H-I Amaçlar›m›z N N N N Bu üniteyi tamamlad›ktan sonra.

kitleselleflmesi olgusuna dayanmaktad›r. Bu durum sanayileflmenin insanl›k tarihi aç›s›ndan bir “devrim” olarak görülmesine neden oldu. James Watt’›n kondansatörü icad›. Bu atölyelerde hem dar çerçeveli bir kitleselleflmeden hem de bir makinalaflmadan söz etmek yanl›fl olmayacakt›r. temelde üretimin makinalar›n kullan›lmas›yla görülen bir durumudur. Özellikle. buhar maki- . Bu olgu ise sanayileflmeydi. Avrupa’da söz konusu ön sanayileflme “manifaktür” ad› verilen küçük atölyelerin do¤ufluna yol açm›flt›. yüzy›ldan itibaren ticari kapitalizme geçiflle birlikte baflta tekstil olmak üzere çeflitli üretim alanlar›nda bir ön sanayileflmeden rahatl›kla söz edilebilir. XVIII. Fakat hayvan ve su gücüyle çal›flt›r›lan pompalarla karfl›laflt›r›ld›¤›nda hayli önemli bir geliflme sa¤lasa da buhar makinalar› istenen verimi sa¤lamaktan uzakt›. Bu çerçevede küçük ölçekte üretime dayanan zanaatç›l›k yüzy›llardan beri geliflme göstermiflti. Uygarl›k yaklafl›k bir yüzy›l içinde tamamen farkl› bir biçim ald›. XVIII. Binlerce y›l boyunca uygarl›¤›n geliflimini sa¤layan ve biçimlendiren tar›m. vinçlere kadar insanl›k tarihi boyunca yavafl ama kararl› bir biçimde de olsa teknolojik ilerlemeye ba¤l› olarak insanlar çeflitli makinalar kullanagelmifllerdi. Sanayi Devrimi’ne as›l anlam›n› veren olgu ise buhar›n makinalarda bir enerji kayna¤› olarak kullan›lmas› oldu. yüzy›ldan itibaren önce Avrupa’y› sonras›nda tüm dünyay› flekillendiren bir baflka olguyla söz konusu özelli¤ini yitirdi. Asl›nda üretimde makine kullan›lmas› uygarl›¤›n ilk dönemlerinden beri görülen bir durumdur. yüzy›lda maden ocaklar›nda kullan›lan pompalar›n daha güçlü enerji kaynaklar›na ihtiyaç duymas› nedeniyle ilk buhar makinalar› kullan›lmaya bafllanm›flt›. Avrupa’da XVI.Avrupa’n›n Siyasal ve Ekonomik Dönüflümü (1815-1871) DÖNEM‹ fiEK‹LLEND‹REN TEMEL D‹NAM‹KLER Sanayi Devrimi Neolitik Devrim olarak adland›r›lan ve MÖ 12-8 bin y›llar› aras›nda gerçekleflen Tar›m Devrimi uygarl›¤›n geliflmesinde çok büyük önem tafl›maktayd›. De¤irmenlerden. Ekonomik alanda ortaya ç›kan bu olgu çok k›sa bir zamanda siyasal ve sosyal etkiler yaratt›. Sanayinin ortaya ç›k›fl› insanl›k tarihinin h›zl› ve köklü flekilde yeniden biçimleniflinde asli bir rol oynad›. yüzy›l sonlar›nda ortaya ç›kan ve XIX. Sanayi Devrimi. Bu devrimin en önemli özelliklerinden biri de Avrupa’da ortaya ç›kmas›na ra¤men tüm dünyaya yay›lmas› ve eski siyasal ve sosyal yap›lar› çok k›sa bir sürede de¤ifltirmesi hatta tasfiye etmesiydi.

Sanayi Devrimi’yle ortaya ç›kan Avrupa’n›n sosyal yap›s›ndaki de¤iflim. Bunun sonucunda buhar makinalar› h›zla yayg›nlaflt› ve üretim tarihte hiç olmad›¤› biçimde de¤iflti. Bu durum. Art›k Avrupa sosyal ve siyasal tarihinde çok önemli etkilerde bulunacak bir s›n›f ortaya ç›km›flt›. su vb. Ticari kapitalizmin ortaya ç›k›fl›yla do¤an ve yüzy›llar içinde ekonomik ve siyasal anlamda güçlenen burjuvazi. yeni do¤an Burjuvazi ise kuvvetlenmekteydi. Üretim art›fl› kaç›n›lmaz olarak ifl gücü talebini de beraberinde getirdi. Bunun . Yani. Afla¤›da incelenecek olan 1830 ve 1848 Devrimleri bu çerçevede de¤erlendirilmelidir. atölyelerde ve geleneksel lonca sistemi çerçevesinde ç›rak-kalfa-usta hiyerarflisi içinde çal›flan insanlar›n birer sanayi iflçisi hâline gelmelerini sa¤lad›. Fabrikalar›n ortaya ç›k›fl›. enerji kaynaklar›na ba¤l› olmaktan ç›kmas› sonucunda. yüzy›la kadar çok önemli etkilerde bulunmufl bir baflka s›n›f›n. Avrupa tarihinde daha önce belirmifl ve XIX. kaç›n›lmaz olarak tar›ma dayal› sosyo-ekonomik yap›n›n egemen güçlerini siyasal ve ekonomik olarak bir gerilemeyle karfl› karfl›ya b›rakt›.bbc. Bu durum emek-sermaye çeliflkisinin belirginleflmesine ve yeni bir toplumsal s›n›f›n yani iflçi s›n›f›n›n do¤ufluna neden oldu. co. Üretimin s›n›rl› ve yetersiz insan. Resim 5.106 Siyasi Tarih-I nalar›ndan muazzam bir verim elde edilmesinin yolunu açt›.1 Endüstri Devrimi’yle ortaya ç›kan bir fabrika Kaynak: http://www. büyük toprak mülkiyetine (feodalizme) dayal› yap›n›n çöküflü h›zlan›p. hem sahip oldu¤u sermaye birikimiyle s›nai kapitalizmin do¤uflunda çok önemli bir rol oynam›fl. hem de s›nai kapitalizmin geliflmesi burjuvaziyi daha da güçlendirmifltir. yani burjuvazinin eseridir. Art›k yüzlerce hatta binlerce iflçinin çal›flt›¤› fabrikalar›n ortaya ç›k›fl›. hayvan. Üstelik artan ifl gücü talebi k›rdan kente göçü çok h›zl› biçimde artt›rd›¤›ndan kentlerdeki iflçilerin say›s› onbinler hatta yüzbinlerle ifade edilir hale geldi. Burjuvazinin Avrupa’da XIX. yüzy›l öncesinde en belirgin biçimde 1789 Frans›z Devrimi’nde görüldü¤ü gibi oynad›¤› devrimci rol.uk/programmes/ b00wqdc7 Güçlenen ve Zay›flayan Sosyal S›n›flar Fabrikalar ayn› zamanda üretimin kitleselleflmesini sa¤lad›lar. sermayeye dayal› yeni bir üretim biçiminin (kapitalizmin) güçlenmesi sonucunda toprak sahibi aristokrasi ile Kilise’nin gücü zay›flamakta. h›zl› ve çok miktarda mamulun üretildi¤i yeni üretim alanlar›n›n yani fabrikalar›n ortaya ç›kmas›n› sa¤lad›. s›nai kapitalizmin geliflmesiyle daha da önem kazanacak ve burjuvazi siyasal sistemin flekillenmesinde çok daha belirleyici ve etkili olacakt›r. üretim süreci muazzam biçimde h›zland› ve seri üretim bafllad›.

yüzy›l›n. XIX. XIX. Avrupa’da ulusal birli¤ini kuramam›fl uluslar› birliklerini kurma yolunda harekete geçirdi. Yine 1830’larda “bireycilik”. Bilim ve teknolojide o zamana kadar ki insanl›k tarihi boyunca görülmedi¤i oranda h›zl› ilerleme bu inanc› besleyen çok önemli bir unsurdu. Burjuvazinin önce Avrupa’da sonras›nda ise tüm dünyada oynad›¤› dönüfltürücü etkinin en önemli boyutlar›ndan biri de milliyetçilik ideolojisini gelifltirmesi oluflturdu. “Komünizm” ise 1840’larda siyaset sözlü¤üne dahil olmufltur. Ünite . Monarflik rejimlerin. yüzy›lda baflta Osmanl› ‹mparatorlu¤u olmak üzere çok uluslu imparatorluklar›n çözülüflünde de çok önemli roller üstlendi. Bunun siyasi anlam›. Milliyetçilik Avrupa’da temelde iki boyutta etkilerde bulundu: Birinci boyutta. yüzy›l siyasal düflünceler aç›s›ndan adeta bir alt›n ça¤ olmufltur. XIX. yüzy›lda insanlar›n do¤aya hükmedebilecekleri düflüncesine sahip olmalar› flafl›rt›c› de¤ildir. aristokrasi. “anayasac›l›k” gibi kavramlar yayg›nl›k kazanmaktad›r. Bu durum mutlak monarflilerin sorgulanmas›n› ulusun siyasal temsiline dayanan parlamenter yap›lar›n öne ç›kart›lmas›n› amaçlamaktayd›. Ulusu oluflturan yurttafllar›n siyasal egemenli¤in eflit birer orta¤› olmalar› gerekmekteydi. yüzy›lda yeniden flekillendirmesinde temel ilkeler olarak kabul ettirmeyi baflaracakt›r. Nitekim 1819 s›ralar›nda “Liberalizm”. yüzy›l “iyimserli¤in egemen oldu¤u bir yüzy›ld›r”. içten yanmal› motordan telefona çok önemli icatlar›n yap›ld›¤› XIX. de¤ifliklik getiren güçler ile süreklili¤i sa¤layan güçler aras›nda amans›z ve devaml› bir mücadeleyle geçti¤ini söylemek gerçe¤e yak›n bir genelleme olacakt›r. anayasac›l›¤›n öncülü¤ünü yapan Burjuvazi. kitlelerde insan›n çevresini ve gelece¤ini bizzat kendisinin de¤ifltirebilece¤i inanc›n› güçlendirmifltir. Demir yolundan. Milliyetçilik ayr›ca çok uluslu imparatorluklar› oluflturan halklar›n ulusal haklar›n› ve ba¤›ms›zl›klar›n› kazanmalar› yolunda önemli rol oynad›. Ayr›ca siyasal egemenli¤in eflit siyasal temsile dayal› parlamentolar taraf›ndan yap›lan kanunlar bir baflka ifadeyle hukukla s›n›rland›r›lmas› gerekmekteydi. demokrasi yolunda duyulan özlemlerin güçlenmesiydi. Burjuvazi ulusal bir pazar yaratmak amac›yla ulus-devlet yap›lar›n›n da en büyük destekçisi hâline gelecek. Yani. yüzy›l›n insan› “cennetin yeryüzünde aranabilece¤ine” ve reformlar›n kendi iste¤iyle (bask›s›yla) gerçekleflebilece¤ine inanç duymaktad›r.5. meflruti rejimlere hatta cumhuriyet rejimlerine dönüfltürülmesi hedefi milliyetçili¤in en önemli ilkelerinden biriydi. milliyetçilik burjuvazinin monarfli. 1835’de “Muhafazakârl›k” kelimeleri siyaset sözlü¤üne girmektedir. Özellikle XIX. kilise gibi muhafazakar güçlere karfl› yürüttü¤ü savafl›mda temel ideolojisi hâline geldi. dünyevileflmesini ve ulusa dayand›r›lmas›n› temel almaktayd›. Yukar›da. XIX. yüzy›l›n ilk yar›s›nda büyük ölçüde liberalizmle örtüflen milliyetçilik. Afla¤›da de¤inilecek Yunan ‹s- 107 . telgrafa. milliyetçilik de bu süreçte burjuvazinin en önemli ideolojik dayanaklar›ndan birini oluflturacakt›r. Öte yandan. 1789 Frans›z Devrimi’yle bafllayan süreçte burjuvazi Avrupa’da milliyetçili¤in en önemli savunucusu hâline geldi. Fransa’da Ayd›nlanma Ça¤›’n› incelerken gördü¤ümüz gibi art›k XIX. Sanayi Devrimi’nin sonucu olarak elde edilen büyük refah art›fl›. 1820’de “Radikalizm”. Milliyetçilik.Avrupa’n›n Siyasal ve Ekonomik Dönüflümü (1815-1871) siyasi anlam› fluydu: Siyasi gücü ellerinde tutagelen Asiller’in ve Kilise’nin yerini bu alanda da Burjuvazi almaya bafllayacakt›. 1832’de “Sosyalizm”. XIX. egemenli¤in kayna¤›n›n metafizik çerçeveden ç›kar›larak. yüzy›l öncesi düzenini sürdürmek isteyen güçlerle sürekli bir çat›flma durumu do¤maktayd›. ideolojisini ve siyasal amaçlar›n› siyasal yap›n›n XIX. Parlamentarizmin. Siyasal ‹deolojiler ve Etkileri Söz konusu mücadele çok k›sa bir sürede ideolojik bir çerçeveye oturmufl. Bu bak›mdan.

Üstelik bu sadece devletlerin kendi ülkelerindeki muhalif ak›mlara yönelik bir müda- N N . Bu durum Avrupa’n›n do¤usunda yaflayan halklar›n taleplerinin bir ölçüde de olsa karfl›lanamamas›na bu N T E R N E T Avrupa düzeninin en zay›f halkas› olmas›na neden oldu. XIX. yüzy›l›n ikinci yar›s›nda gerçekleflen bu iki olay. Dünya Savafl› da bu çerçevede ortaya ç›kt›. Devrim Ça¤› 1789-1848 (Dost K ‹ ve T Ayaratt›¤› P Kitabevi. SIRA S‹ZDE D Ü fi Ü N E L ‹ M S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ N N Sanayi Devrimi etkiler için Eric Hobsbawm’un. bir daha hiçbir K ‹ T A P flekilde Devrim öncesi düzen (ancient regime) tekrar restore edilememifltir. Burjuvazi’nin ve ‹flçi s›n›f›n›n güçlenmesi Frans›z ‹htilali’nin getirdiklerine karfl› “reaksiyon”u yine de frenlemifltir. tüm dünyada etkilerini çok k›sa bir sürede gösD ‹ K KAvrupa’da AT terdi ve küresel sistem bafltan afla¤› de¤iflti. yüzden de ‹do¤unun Daha önce de belirtildi¤i gibi Napoleon’u yenilgiye u¤ratan Avrupa devletleri. girdiler ve bu XIX. yüzy›l Avrupa düzenini tamemen döndürülemez ortadan kald›ran I. Böylece. yüzy›lda doruk noktas›na ç›kt›. yüzy›lda ne tür etkilerde bulunmufltur? L E V ‹S‹ZDE ZYON AVRUPA UYUMU: 1815’TEN SONRA ULUSLARARASI D Ü fi Ü N E L ‹ M ‹L‹fiK‹LER ‹ N T Eve R N Eekonomik T Y›llarca süren olarak büyük bir tahribata yol açan Napoleon Savafllar›’ndan sonra ekonomik s›k›nt›larla yüzyüze kald›. K ‹ T A P T SIRA E L E V S‹ZDE ‹ZYON D Ü fi Ü N E L ‹ M ‹NTERNET S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET 1 MilliyetçilikT ESIRA XIX. 1815 Viyana Kongresi’yle eski düzenin siyasi güçleri AMAÇLARIMIZ yeniden kuvvetlenmifl olmakla beraber. bu sorunlar Sanayi Devrimi’nin sa¤SIRAgeniflleme S‹ZDE lad›¤› iktisadi sayesinde atlat›labilmifltir.108 Siyasi Tarih-I yan›’nda görüldü¤ü gibi çok uluslu imparatorluklar yavafl yavafl çözülme sürecine SIRAsüreç S‹ZDEXX. Büyük Devletlerin savafllar yüzünden giD‹KKAT rifltikleri yeni borçlanmalar ve bütün bu etkenlerin yaratt›¤› büyük fiyat yükselmeleri ciddi iktisadi sorunlara yol açm›flt›. Napoleon’u yenilgiye u¤ratan devletlerin yeni sosyal güçlere karfl› etkili cephe oluflturamay›fllar›n›n bir nedeni de fludur: Sanayi Devrimi önce bat› Avrupa’da doTELEV‹ZYON ¤up geliflti¤i için. Bu çerçevede Avrupa devletler sistemi XX. Hükûmetler birbiri ard›na ortaya ç›kan gizli devrimci cemiyetlere ve hareketlere karfl› silahl› güçlerini s›kl›kla kulland›lar. XIX. Savafl üretiminin birS O RAvrupa U denbire durmas›. Dolay›s›yla Frans›z Devrimi bafllang›çtaki siyasal ve sosyal etkilerini yitirdiyse de. bunlarla amans›z mücadeleye girifltiler. 1815 Bar›fl›’n› izleyen dönemde bask› yöntemleri gittikçe yayg›nlaflt›. yüzy›lda çok aç›k bir biçimde ortaya ç›kaca¤› gibi bir “uluslararas› sisteme” do¤ru h›zla evAMAÇLARIMIZ rilmeye bafllad›. fiimdi bir de yeni ve radikal siyasal ak›mlar karfl›lar›na ç›k›nca. siyasal ve ekonomik farkl›l›klar› daha da derinlefltirmifltir. Milliyetçilik yukar›da belirtilen her iki boyutuyla da Avrupa’daki çok uluslu imSIRA S‹ZDE paratorluklar›n ve ulusal devletlerin ulus-devletlere dönüflümünü sa¤layan temel ideoloji olma rolüne sahiptir. ‹ngiltere’ye karfl› uygulanan K›tasal Sistem’in çöküflünden sonra birtak›m yeni düzenlemelerin gerekmesi. Öte yandan. yüzy›l Avrupa ve Dünya siyasi tarihi aç›s›ndan bir baflka önemli husus olan ‹talyan ve Alman ulusal birliklerinin kurulmas› da milliyetçili¤in önemli etkiD Ü fi Ü N E L ‹ M lerinden birini oluflturdu. siyasi ortam›n da çalkant›lara yuvarlanmas›n› önledi. çeyrek yüzy›l süren kar›fl›kl›klar›n yeniden ortaya ç›kmamas› için her türlü önlemi almaya kararl›yd›lar. Bu iktisadi s›k›nt›lar›n böylece atlat›labilmesi. Ancak. Ankara. bu durum Avrupa’n›n do¤usu ile bat›s› aras›nda var olagelen sosyal. Avrupa sistemini hayli etkiledi ve 1815 sonras›nda kurulan “düzen ve uyum” geri S O bir R U biçimde ortadan kalkt›. 2005) adl› kitab›n› okuyabilirsiniz. Avrupa’daki bu geliflmeler sadece de¤il.

‹kincisi. Buna göre. Metternich. Troppau Kongresi’nden ald›¤› yetkiyle. uluslararas› bir boyut da tafl›maktayd›. Fakat. Metternich bir protokol haz›rl›¤›na giriflti. Avusturya ordusu ‹talya’daki darbe giriflimine müdahale ederken. 1815 Viyana Kongresi’nde. kuvvet yoluyla meydana gelebilecek iç de¤iflikliklere karfl› da iflleyebilecekti. Fakat Müttefikler aras›ndaki bir temel ayr›l›k yine de etkisini gösterdi. Napoli’ye ordusunu göndererek oradaki hareketi bast›rd›. Fransa’da ise Bourbonlar›n iflbafl›nda olmas›na ra¤men. Avrupa’y› 1830’da liberal niteli¤i. birçok toplant› (“kongre”) yap›lm›flt›r. Metternich’in giriflimiyle 1820’de Troppau’da (Troppau Kongresi’nin devam› niteli¤inde 1821’de Laibach’ta da toplant› yap›ld›) bir kongre daha toplanm›flt›r. uygulamay› denetlemek üzere zaman zaman toplant›lar düzenlenmesi öngörülmüfltü. Metternich bu ayaklanmalar› yeni bir ihtilal kas›rgas› olarak da görüp gerekli önlemleri almay› zorunlu sayd›. Napoleon korkusuyla güçlerini yeniden birlefltirmifllerdi. bu iki Bat› Avrupa ülkesi üç Do¤u Avrupa otokrasisinden uzak durmas›n› bilmifllerdi. Avrupa’n›n do¤usu ve bat›s› aras›ndaki ayr›l›k art›k kesin bir biçimde ortaya ç›km›fl oluyordu. Ancak. Büyük devletlerin. ileride görülece¤i gibi.yenilediler. Dörtlü ‹ttifak çerçevesinde bir araya gelen Müttefikler’in içinde. ‹ngiltere ve Fransa Metternich’in oyunca¤› olmak istemedikleri için Kongre’ye sadece gözlemci düzeyinde kat›ld›lar. 1848’de ise milliyetçi ve sosyalist yönü a¤›r basan ihtilallere götürecektir.Avrupa’n›n Siyasal ve Ekonomik Dönüflümü (1815-1871) halesi de¤ildi. Fakat. Troppau’da Avusturya ve Rusya aras›nda tam bir görüfl birli¤ine var›ld›. Avusturya ve Rusya. Prusya. O dönemde ‹ngiltere’de Muhafazakârlar›n. Bu koruma. Ünite . Fransa’y› Bonaparte ailesinden herhangi bir kimsenin yönetmemelerini ve bar›fl›n uygulan›fl› ile genel siyasi durumu gözden geçirmek üzere ileride baflka kongreler toplanmas›n› da kararlaflt›rd›lar. Çar Alexander’in. Bunlardan dolay›. ilki 1818 y›l›nda Aix-la-Chapelle’de (Aachen) olmak üzere. Avrupa’da 1815 sonras›nda oluflturulan sistemin “muhafazakar” yap›s›na ve ilkelerine yönelik muhalefeti nerede filizlenirse filizlensin bast›rmaya yönelik (Osmanl› ‹mparatorlu¤u topraklar› d›fl›ndaki) tavizsiz politikalar› düzenin istikrar› aç›s›ndan olmazsa olmaz bir öncelik hâline geldi. “H›ristiyanl›¤›n korunmas› amac›yla” önerdi¤i bu ayr› ittifak. Avrupa devletleri ortaklafla savunulacakt›. ittifak art›k yeni Napoleonlar ç›kmas›n› önlemek ve kurulan düzene yönelik potansiyel tehditlere yönelik iflbirli¤ine yani kolektif bir güvenlik alg›s› ve ihtiyac›na dayanmaktayd›. Baflbakan Metternich ‹talya’y› Avusturya ‹mparatorlu¤unun etki alan› içinde görüyordu. Napoleon’un yeniden yenilgiye u¤rat›lmas› söz konusu ittifak› sona erdirmedi. Kas›m 1815’te Chaumont Antlaflmas›’n› . Avrupa’ya iliflkin konular›n uluslararas› alanda düzenlenmesi yolunda önemli bir ilk ad›m say›labilir. Ayr›ca.5. Yine de bu kadar› bile Metternich’e yeterli geldi. Metternich. bu kongrenin a¤›rl›¤›ndan yararlanarak Napoli’deki ihtilali bast›rmay› düflünüyordu. özellikle Avusturya bundan çok kayg›land›. 109 . Fransa ‹spanya’da mutlak monarflinin liberal güçlere karfl› iktidar›n› yeniden kurmas›n› sa¤lamaktayd›. Nitekim ‹ngiltere. Yukar›da da belirtildi¤i gibi. ‹ngiltere ve Fransa buna kat›lmad›lar.yani Dörtlü ‹ttifak’› . bir kere. Bu toplant›lar. Polonya konusunda oldu¤u gibi aralar›nda baz› görüfl ayr›l›klar› olsa da Müttefikler. 1820 y›l›nda ‹spanya’da ve ‹talya’da (Napoli’de) kar›fl›kl›klar ç›k›nca. Metternich. ‹ngiltere d›fl›ndaki üç ülke Eylül 1815’te “Kutsal ‹ttifak” ad›n› alan bir baflka birleflmeyi oluflturdular. Bu amaca yönelik çabalar. Bu amaçla. gerçekte üç monarflinin Avrupa’daki liberal ak›mlara karfl› bir set oluflturmas›na yönelikti. protokolü ancak Rusya ve Prusya’ya imzalatabildi. Çünkü.

Verona’da Metternich yine Rusya’y› yan›nda tuttu. data.2 XIX. Napoleon’un yenilgisinden bu yana Avrupa’daki yenilikçi ak›mlar üzerinde yo¤unlaflan bask›lar›n sonucunda bir patlaman›n ortaya ç›kmas› kaç›n›lmazd›.Kongre’nin izniyle . ‹flte.aeiou. Kaynak: http://www. ‹ngiltere. s›n›rlar›n›n hemen güneyinde ihtilalci bir ülke görmek istemiyordu. Bu ise do¤rudan do¤ruya sistemin çöküflünü haz›rlam›flt›r. Kongre’nin Amerika k›tas›nda ‹spanya’ya baflkald›rm›fl sömürgeleri ile bu ülke aras›nda arabuluculuk yapmas› için de çal›flm›flt›. ‹spanya halk› da ülkeye dolan ihtilalci yabanc›lara tepki duyunca.encyclop. kendi görüflüne uygun bir hükûmet biçimi do¤rultusunda çal›fl›yordu.kolayl›kla ba¤›ms›zl›klar›n› elde edeceklerdir. 1821 y›l›ndaki Yunan ayaklanmas› da Metternich’de Rusya’n›n Osmanl› Devleti’ne egemen olmas› korkusunu uyand›rd›. Zenginleflen burjuvazi. Viyana sisteminin bask›lar› ne liberalizmin ve milliyetçili¤in. Metternich 1822 y›l›nda Verona’da yeni bir kongre toplad›. Çünkü ‹ngiltere.‹ngiltere’nin ve ABD’nin de deste¤iyle . at/aeiou. Ayr›ca. Metternich. Bunun üzerine. Avrupa’n›n yeni siyasi güçleriyle uzlaflmak yerine onlara karfl› tutucu ve güçsüz rejimleri ayakta tutmaya çal›flan bu sistem baflar›s›z kalmaya mahkumdu.image. Resim 5.110 Siyasi Tarih-I K›sa bir süre sonra ‹spanya’da ve Amerika k›tas›nda yeni kar›fl›kl›klar›n ortaya ç›kmas› Metternich’i tekrar kayg›land›rd›. Troppau Kongresi’nde müdahalecili¤e karfl› ç›kan Fransa.jpg . ne de uzun dönemde öteki siyasi ak›mlar›n gittikçe güçlenmesini önleyebilmifltir.‹spanya’ya müdahale etmifltir. Verona’da ise . Fransa. 1823’te ‹spanya’da halk›n da deste¤iyle Kral’›n otoritesini yeniden kurmufltur. Verona Kongresi bu tür toplant›lar›n sonuncusu olmufltur. Ancak.m/ m583439a. Güney Amerika’daki ‹spanyol sömürgeleri . Çünkü art›k Bourbonlar’›n yönetiminde olan Fransa. ‹ngiltere buna karfl› ç›kt›. yüzy›l›n en önemli devlet adamlar›ndan Avusturya Baflbakan› Metternich. Güney Amerika’ya müdahaleye karfl› ç›k›nca. Napoleon Savafllar› s›ras›nda Amerika k›tas›nda ç›karlar elde etmifl bulunuyordu.

Ankara. Oysa bankac›lar. Kilise’ye göre “ihtilalci” oldu¤u. 1848 ‹htilalleri’nin ve ondan sonraki dönemin “maddeci”. TELEV‹ZYON 1815 Viyana Kongresi’nden sonra büyük güçler de¤iflim isteyen ak›mlara karfl› ne tür tedSIRA S‹ZDE birler alm›fllard›r? ‹NTERNET 1830 VE 1848 ‹HT‹LALLER‹ 111 AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON 2 D Ü fi Ü N E L ‹ M SIRA S‹ZDE ‹NTERNET D Ü fi Ü N E L ‹ M Avrupa Düzeni’ne ilk ciddi kitlesel muhalefeti oluflturan 1830 ve 1848 ‹htilalleri. radikal demokratlara göre ise “hayal k›r›kl›¤› yaratt›¤›” için gittikçe gözden düflecektir. 1848’de ise öne geçen Milliyetçilik ve Sosyalizm oldu. Paris’teki ayaklanmada özellikle iflçiler. ö¤renciler ve ayd›nlardan oluflan cumhuriyetçiler ön plandayd›. S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET . Askerler ayaklananlara atefl etmek istemeyince muhalefeti bast›rmas›n›n mümkün olmad›¤›n› gören X. gittikçe yo¤unlaflan bir bask› yönetimi kurmufltu. yoksa bir “s›n›f hareketi” de¤ildi. 1824’te Kral olan X. Cumhuriyetçiler demokratik bir cumhuriyet ilan etmek istediler. 1830 ve 1848 ‹htilalleri aras›ndaki bu temel fark› flöyle de belirtebiliriz: 1830’da temel güç Liberalizm’di. 1830 Temmuz’una gelindi¤inde.Avrupa’n›n Siyasal ve Ekonomik Dönüflümü (1815-1871) AMAÇLARIMIZ Avrupa Uyumu’nun mimarlar›ndan Metternich’in Osmanl› Devleti’neK karfl› politi‹ T A izledi¤i P kay› ve bunun sonuçlar›n› ö¤renmek isterseniz. S Ogöstermesi R U kurulan düzenin sosyo-ekonomik dinamiklerle uyumsuzlu¤unu bak›m›ndan hayli önemlidir. özgürlük yolunda bir halk hareketi niteli¤indeydi. Bu çekiflme sürerken. Her iki tarafta bu öneriyi kabul edince 7 A¤ustos’ta Louis-Philippe 1814 Anayasas›’na ba¤l› kalmak flart›yla tahta ç›kar›ld›. 2000) bafll›kl› kitab›n› okuman›z› öneririz. siyasi haklara müdahale edilmesi nihayet patlamaya yol açt›. 1848 y›l›na kadar tahtta oturan Louis-Philippe. 1814 Anayasas›’na genellikle uymakla birlikte. Ünite . Charles ülkede. 1830. flekillendiren ve rengini veren ideolojilerin farkl› olmas› nedeniyle ayn› çerçevede de¤erlendirilmemelidirler. AMAÇLARIMIZ 1830 ‹htilalleri’nde “idealist” yön egemendi.Charles tahttan çekilip ‹ngiltere’ye kaçt›. Söz konusu ihtilaller k›sa bir sürede bast›r›ld›¤›ndan ve isyanc›lar›n talepleri birkaç husus d›fl›nda karfl›lanmad›¤›ndan ihtilaller do¤urduklaD‹KKAT r› sonuçlardan çok Avrupa Düzeni ile Avrupa gerçekli¤i aras›ndaki çeliflkiyi göstermesi bak›m›ndan önem tafl›maktad›r. Her iki ihtilal dalgas› da yukar›da belirtildi¤i gibi Avrupa düzenine bir meydan okuma niteli¤i tafl›d›ysaSIRA da S‹ZDE ihtilallerin öncü s›n›f ve gruplar› ile ihtilalleri do¤uran. Amerikan ve Frans›z ‹htilalleri’nin önde gelen kahramanlar›ndan Marquis de Lafayette bir çözüm getirdi: Bourbonlar’›n akrabas› olan fakat 1792’de Cumhuriyetçilerle birlikte savaflm›fl bulunan Orlean Dükü Louis-Philippe’i Frans›z halk›na önerdi.D‹KKAT D‹KKAT SIRA S‹ZDE N N 5. TELEV‹ZYON 1848’de de olaca¤› gibi 1830’da ilk hareket Fransa’da patlak vermifl. “gerçekçi” ve havas›nK “bilimsel” ‹ T A P dan çok farkl› bir özellik tafl›yordu. bas›na sansür konulmas›. Hüner Tuncer’in “Metternich’in Osmanl› Politikas› 1815-1848 (Ümit Yay›nc›l›k. 1830 ‹htilalleri. onu daha sonra baflka ülkeler izlemifltir: N N 1830 ‹htilalleri SIRA S‹ZDE ‹NTERNET Fransa’da 1830 ‹htilali Fransa’da. tüccar ve sanayiciler yani büyük burjuvazi 1814 Anayasas›’n› yeterli görüp yöneticilerin de¤ifltirilmesiyle yetinmekten yanayd›lar.

Belçika ve ‹ngiltere gibi 1830-32 geliflmelerinin baflar›l› oldu¤u ülkelerde. Katolik Belçika. Polonya’daki isyan hareketi Rusya taraf›ndan kolayl›kla bast›r›lm›flt›r. Sermaye birikimi ve millî gelir art›yordu. Böylece. Burjuvazi’nin güçlendi¤i görüldü. Ancak. 1815 düzenlemesi gere¤ince ayn› zamanda Polonya Kral› olan Rus Çar› I. Belçika. 1832 y›l›nda seçim sisteminde siyasi haklar› geniflletici bir de¤ifliklik yap›lm›flt›r. Yeni Kral Louis-Philippe. yani varl›kl›lar. Nikola’n›n krall›¤›n› tan›mad›klar›n› ilan ettiler.olan ‹ngiltere harekete geçti ve Belçika halk›n›n iste¤i do¤rultusunda Belçika’n›n 1831 y›l›nda ba¤›ms›zl›k kazanmas›n› sa¤lad›. ‹sviçre. toplumu yönetmeliydiler. Rusya Polonya’ya asker yollad›. Fransa ise kendi kar›fl›kl›klar›n› henüz atlatm›fl durumdayd›. Devrin hakim liberal anlay›fl›na göre. . Polonya’da 1830 ‹htilali 1815 Viyana Kongresi’nin Rusya’ya ba¤l› bir ülke olarak yeniden kurdu¤u Polonya da Paris’teki olaylardan k›sa bir süre sonra kar›flt›. Rusya’da uygulamakta oldu¤u koyu bask›y› buraya da yerlefltirecektir. içerideki denge hesaplar› sonunda bafla geçmifl oldu¤unu göz önünde tutarak d›flar›ya karfl› ihtilalci görünüm almak istemedi. Avrupa’n›n do¤usu ve bat›s› aras›ndaki . Di¤er Avrupa Ülkelerinde 1830 ‹htilali ‹ngiltere. bu s›rada ‹ngiltere’nin de . ‹sviçre’de de daha genifl özgürlükler elde edilmifltir.1830 olaylar›n›n etkisiyle . Paris’teki olaylar›n ç›kmas›ndan bir ay sonra Brüksel’de de kar›fl›kl›klar patlad›.112 Siyasi Tarih-I Belçika’da 1830 ‹htilali 1815 Viyana Kongresi’nin Hollanda’yla birlefltirdi¤i Belçika’da Hollanda Kral›’na karfl› tepkiler oluflmaktayd›. Ancak. Öteki ülkelerde ise ya ayaklanmalar kolayl›kla bast›r›lm›fl ya da herhangi bir olumlu sonuca varmayan iç savafl ve kar›fl›kl›klar yaflanm›flt›r.yukar›da de¤inilen . s›¤›nmac›lar› kabul eden Osmanl› ‹mparatorlu¤u d›fl›nda. ancak kaybedecek bir fleyi olanlar. Polonyal›lar. 1839’da imzalanan Londra Antlaflmas› ile ba¤›ms›zl›k Avrupa’n›n büyük güçleri ve Hollanda taraf›ndan da kesin olarak tan›nm›fl oldu. ‹talya ve Portekiz gibi baz› yerlerde de 1830 ‹htilalleri’nin etkisi görülmüfltür. Bafllang›çta özerk yönetim isteyen Belçikal›lar. Protestan Hollanda’dan da rahats›zl›k duymaktayd›. Nikola. 1830 ‹htilalleri’nin Sonuçlar› Özellikle Fransa. Hollanda dilinin (Felemenkçenin) zorunlu kullan›lmas›na da karfl›yd›lar.ayr›l›k gere¤i iki Bat› Avrupal› ülkenin (‹ngiltere ve Fransa’n›n) ilgi göstermesi beklenebilirdi. Ancak. Polonya milliyetçileri. Hollanda Kral›’n›n kuvvet kullanmas› üzerine ba¤›ms›zl›¤a yöneldiler. ‹spanya. Frans›zca konuflan Belçikal›lar (Valonlar). hiçbir devletten yard›m göremediler. Fransa ise bu durumdan yararlan›p Belçika’y› kendi ülkesine katmak istedi. 1789 Frans›z ‹htilali’nden sonra yak›ndan temas etti¤i özgürlük fikirlerinin etkisindeydi. Ayr›ca. Bat› Avrupa’da sanayi gittikçe gelifliyordu. Böylece 1815 Polonyas› ortadan kalkm›fl ve Rusya’ya dahil edilmifltir.ve daha sonraki dönemlerde de bunu ortaya koyacak . Bu durumda. Bunun üzerine. I. ‹ngiltere Belçika’y› Fransa’ya karfl› yine bir tampon durumunda tutmufl oluyordu. Böylece Belçika tarafs›z bir ülke olarak Avrupa devletler sistemindeki yerini ald›. bu art›fltan iflçilere düflen pay›n oran› ise gittikçe küçülüyordu. Bu ülkelerden ‹ngiltere’de. Belçika konusunda çok duyarl› . Rusya’ya karfl› giriflilen bu özgürlükçü harekete.kendi iç sorunlar› vard›.

5. O günün Fransa’s›ndaki Sosyalizm’den daha yayg›n bir halk hareketi olan “Chartism”in “anti-kapitalist” yan› da vard› ve Parlamento’da ‹flçiler’in de temsilini savunuyordu. 1815-1830 aras›nda da tam ifllemeyen uluslararas› sistemin. Bat› Avrupa’n›n bütün maddi uygarl›¤›n›n alt yüzünde ‹flçiler’in hoflnutsuzlu¤u yer al›yordu. Tepeden inmeci afl›r› uygulamalar›ndan dolay› idam edilmifl olan Terör Dönemi’nin lideri Robespierre flimdi bir halk kahraman› olarak nitelendiriliyordu. üstelik. ‹flçilerin gözünde. 1848 ‹htilalleri 1840’l› y›llar Sanayi Devrimi’nin getirdi¤i büyük at›l›ma ra¤men Avrupa’n›n birçok ülkesinde ekonomik zorluklarla doluyd›. Bat› Avrupa gittikçe daha varl›kl›. Do¤uda ise üç otokratik monarfli hüküm sürmekteydi. Sosyalist Louis Blanc. yasa-d›fl› oldu¤u hâlde iflçi örgütleri kuruldu. Sosyalizm’in biçimlendi¤i ve iflçiler aras›nda h›zla yay›ld›¤› bir konjonktür oluflturdu. Bu çerçeve içinde. 1840’larda ‹ngiliz ‹flçileri. Yine de baz› ifl kanunlar›n›n (mesela. Avrupa’daki sosyo-ekonomik huzursuzluklar›n yeni bir ihtilal dalgas›n› do¤urmas› flafl›rt›c› de¤ildi. Avrupa’n›n hele 1830’dan sonraki bu ortamda etkili olmas› beklenemezdi. 1793’ün demokratik ideallerini yüceltiyordu. 1830 sonras›ndaki bu geliflmeler. iflçi dünyas›n›n hoflnutsuzlu¤u oldu. Parlamento’nun seçimle gelen üyelerine maafl ba¤lanmas›n› öngörüyordu.Avrupa’n›n Siyasal ve Ekonomik Dönüflümü (1815-1871) Bu durumun tabii sonucu. Bu durum.Parlamento’nun her y›l yeniden seçilmesini öngören fakat üzerinde pek de ›srar edilmeyen ilkesi d›fl›ndaki bütün maddelerinin gerçekleflmesi ise ancak 80 y›lda mümkün olabilecektir. iflçi örgütleri kurup gelifltirmeye çal›flt›lar. 1838 “Charter”›n›n . 1838’de “Halk›n Misak›”n› (“People’s Charter”) yay›nlad›lar. 113 . gittikçe de yayg›nlafl›yordu. daha adil bir toplum yolundaki umutlar› da yok edemiyordu. Örne¤in. ‹rlanda’da büyük bir açl›k yaflan›rken 1847’de Fransa’da ve Orta Avrupa’da ortaya ç›kan ticari bunal›m yo¤un bir iflsizli¤e neden oldu. Öte yandan. Bu bask›lar kayg› ve korku yaratmakla beraber. ‹ngiltere’de sosyalistler ile liberal düflünceli reformcular iflçi hareketlerini oluflturdular. radikallerin güçlenmesini sa¤lad›. Bütün bunlar›n do¤al sonucu yeni bir patlama olacakt›. Fransa baflta olmak üzere birçok ülkede. Dolay›s›yla da sistemi y›karak de¤ifltirme fikrine yönelmekteydiler. Hareket. Siyasi haklar› da k›s›tl› olunca hoflnutsuzluk içindeki kitleler siyasi amaçlar›na meflru yol yerine ihtilalci kanallardan ulaflmaya yöneldiler. 1848’de k›sa bir süre için yeniden güçlenecektir. 1838’de yay›nlad›klar› 6 ilkelik “Charter”›n sonuncu maddesi. Do¤u Avrupa’ya oranla genifl özgürlük ortam›na ra¤men Bat›’da da bask›lar vard›. sosyal ve iktisadi reformlar siyasi yenileflmeden daha önemli görünüyordu. Bat› Avrupa Milliyetçi düflünceye de geliflme imkân› sa¤larken Do¤u Avrupa ise buna tamamen karfl› ç›k›yordu. Fransa’da Cumhuriyetçiler ve Sosyalistler aras›nda “1789 ruhuna yeniden dönüfl” görülüyordu. insan haklar›n›n daha genifl ölçüde gerçeklefltirilebilece¤i. Avrupa’n›n iki kampa ayr›lm›fl durumu devam etmekteydi. “Chartist Hareket” pek etkili olmam›flt›r. Bat›’daki bu geliflmede madalyonun öteki yüzü sosyal sorunlarla doluydu. Fransa’da toplumun en alt kat›nda yer alan ve kaybedecek hiçbir fleyi bulunmayan “prolétaires”den (proletarya) kayg›yla söz edilmeye bafllanm›flt›. daha liberal hâle geliyordu. Avrupa’daki özellikle alt s›n›flarda büyük bir tepki yaratarak. 1847’deki “10 Saatlik ‹flgünü Yasas›”n›n) ç›kmas›nda rolü vard›r. Ancak hükûmet ve ifl çevrelerinin muhalefeti karfl›s›nda. ‹ngiltere’de genel oy hakk›n›n tan›nmas› ancak 1867 y›l›nda gerçekleflebilecektir. Ünite . “Chartist”ler denilen bu grup. Bat›da Liberal düflünceler gittikçe geliflmekteydi.

Fakat afla¤›da Fransa örne¤inde tipik biçimde görülece¤i gibi. ayn› özgürlüklere kavuflmak istiyor. Bunun üzerine ayaklanma kentin tümüne s›çrad›. Böyle bir ortamda Karl Marx ve Friedrich Engels taraf›ndan temelleri at›lan “bilimsel sosyalist” ideolojinin unsurlar›n›n ortaya ç›kmas› tesadüf de¤ildi. Avrupa’n›n her taraf›n› sarsan 1848 ‹htilalleri’nden yaln›zca ‹ngiltere ve Rusya kendilerini uzak tutabilmifllerdir. . Ancak. bu birlikler harekete geçmeye yanaflmad›lar. Fransa’da 4 y›l içinde “yeni bir Napoleon” ifl bafl›na geldi. Oy hakk›n›n geniflletilmesi yolundaki çabalara Kral Louis-Philippe ve Baflbakan Guizot karfl› ç›k›yordu. 1789 sonras›nda oldu¤undan daha da h›zl› biçimde yay›ld›. birtak›m gizli derneklerin ifli olmaktan ibaret de¤ildi. Kral ise seçim reformu sözünü verdi¤i hâlde iflçilerin gösteri yapmas›n› engelleyemedi. ayn› millî istekleri duyuyordu. Birçok ülkede düflünürler ortak siyasi görüfllere varm›fllard›. Bu olaylar. Ancak Hükûmet bir gün kala bunu yasaklad›. bu ortamda. Cumhuriyetçiler’in oda¤› durumundaki Paris. Avrupa’da pek çok insan. Bu olaylar s›ras›nda “s›n›f çat›flmas›” ve nefret duygular› bilenmifltir. “s›n›flararas› uçurum”u kapatmakta köprü rolü oynamak üzere Milliyetçi ve “Boneparte’ç›” doktrinler de geliflmifltir.114 Siyasi Tarih-I Nitekim Avrupa yönetimlerinin korkulu rüyas› 1848’de gerçekleflti. 21 fiubat gecesi Paris’te iflçilerin oturdu¤u semtlerin sokaklar›nda Hükûmet’e karfl› direnmek amac›yla barikatlar kuruldu. De¤iflen siyasi iklim nedeniyle 1830’da mücadele eski (geleneksel) ile yenilikçi güçler aras›ndayken 1848’de yenilikçi güçlerin kendi aralar›nda da çat›flmalar olmufltur. Fransa’da 1848 ‹htilali 1848 ‹htilali de 1830’daki gibi önce Fransa’da patlad›. Napoleon Boneparte’tan beri Frans›z idari yap›s›n›n merkeziyetçili¤i dolay›s›yla da gittikçe artan bir önem kazanmaktayd›. Öte yandan. Birçok yerde hükûmetleri düflüren yeni bir fliddet dalgas›. Hatta uluslararas› alanda Milliyetçi düflüncenin. krallar›n kaçt›¤›na tan›k olundu.sonras›nda uzunca bir süre bar›fl yaflanm›flken 1848 sonras›nda Avrupa’da yer yer savafllar patlak vermeye bafllayacakt›r. Hükûmet Millî Muhaf›zlar’› kullanmak istediyse de. Muhaf›zlara bir el atefl edilince onlarda karfl›l›k verip 20 kifliyi öldürdüler. o y›llarda birçok çevrede san›ld›¤›n›n tersine. gittikçe Sosyalizm’e kaymaktayd›. bu çat›flma ortam›n›n ard›ndan yine otoriter e¤ilimler güçlendi. Fakat Fransa’n›n yani siyasi güçleri aras›nda. gösteriler s›ras›nda olaylar ç›kt›. Cumhuriyetçiler de iflçilerin gösterisini durdurmaya kalk›flmad›lar. Buradaki patlama bütün Fransa’ya yay›lacakt›. 1830’da bast›r›lan Cumhuriyetçilik. Öte yandan uluslararas› alanda 1815 -hatta 1830. daha solda yer alanlar bir yana Burjuvazi bile Temsilciler Meclisi’nde tam olarak temsil edilmemekteydi. Böyle bir patlamay› demokratik haklar frenleyebilirdi. (pan-germenizm ve pan-slavizm örneklerinde görüldü¤ü gibi) ayn› millete mensup ülkelerin tek bir devlet çat›s› alt›nda toplanmas› boyutuna ulaflt›¤› da görülmüfltür. Sokaklarda ihtilalcilerin çarp›flt›¤›. Onun üzerine. Birçok yerde cumhuriyetler kuruldu. Bu ortam içinde Frans›z reformcular› 22 fiubat 1848’de Paris’te bir gösteri düzenlemeye karar verdiler.

Cumhuriyetçilerden oluflan 10 kiflilik Hükûmet’in 3 üyesi “sosyal cumhuriyetçi” (sosyalist) idi. sosyalist Louis Blanc’a aç›kça düflmanl›klar› ile tan›n›yordu. Yeni yürütme kurulunda yer alan bu 5 kifli. Daha önce de ad›ndan söz etti¤imiz Louis Blanc da bu 3 üyenin içindeydi. Özellikle Paris’in d›fl›ndaki yol yap›m çal›flmalar›nda pek çok kifli yeni ifl imkân›na kavufltu. . Böylece sosyalistler. bu program›n bir miktar “suland›r›larak” uygulanmas›n›n da pay›yla. Louis-Philippe’in torununu Kral ilan etmekle yetinmek istediler. Cumhuriyetçiler ile “sosyal cumhuriyetçiler” (sosyalistler) aras›nda tam bir uçurum do¤mufltu. genel oya dayal› Kurucu Meclis seçimi Nisan’da yap›ld› ve Meclis 4 May›s’ta topland›. 5 kiflilik yeni kurulda hiçbir “sosyal cumhuriyetçi”nin bulunmamas› dikkati çekiyordu.kargafla dönemlerinde oldu¤u gibi bu defa da yeni rejimin niteli¤i konusunda görüfl ayr›l›klar› ç›kt›. ‹lk geçici hükûmetteki ço¤unluk cumhuriyetçilerinin lideri Lamartine yeni yürütme kurulunun da bafl› olmufltu. Anayasac› Reformcular.tahttan çekilerek ‹ngiltere’ye kaçmak zorunda kald›. halk Louis Blanc’›n program›n›n yani ifl alanlar› sa¤lamas›ndan memnunluk duymufltur. Fransa’da daha önce örne¤ini s›kça gördü¤ümüz biçimde Meclis geçici hükûmeti da¤›tarak kendi geçici yürütme kurulunu oluflturdu. Fransa’da daha önceki -1789’u izleyen. geçici hükûmette az›nl›kta bulundu¤undan.115 5. 1848 fiubat ‹htilali de 1830’daki Temmuz ‹htilali gibi 3 gün içinde bir hükûmetin devrilmesine yol açm›flt›. Cumhuriyetçiler ise Meclis’i bas›p Cumhuriyet ilan ettiler ve geçici bir hükûmet kurdular. Ünite . Charles’in yapt›¤› gibi. ilk geçici Hükûmet’teki “suland›r›lm›fl” programlar›n› bile elde edemeyeceklerdi. Ancak. org/wiki/File:Horace_ Vernet-barricade_ rue_Soufflot. Yine de.wikipedia. Ancak.3 Paris Sokaklar›nda 1848 ‹htilali s›ras›nda kurulan barikatlar Kaynak: http://en. Louis Blanc. ‹htilal’den hemen önce yo¤un bir ekonomik depresyon yaflanm›fl olmas›n›n rolüyle de iflsizlik çok fazlayd› ve baz› yeni ifl imkânlar›na ra¤men artmaya da devam etmekteydi. Bu arada.jpg Bu durumda Kral Louis-Philippe 24 fiubat günü -1830’da X. yo¤un bir iktisadi-sosyal program uygulatmak istedi. halk icraattan pek memnun kalmad›.Avrupa’n›n Siyasal ve Ekonomik Dönüflümü (1815-1871) Resim 5.

Fakat tutuklamalara ra¤men Paris’te baflka direnifller de olmufltur. 20 Aral›k’ta Louis Napoleon. Fransa’da III. Nitekim Aral›k 1848’de yap›lan Baflkanl›k seçimine yürütme organ›n› güçlendirici yeni bir Anayasa ile gidildi. Yani her iki defas›nda da. Toplumun büyük k›sm› derin bir sosyal depremden k›l pay› kurtuldu¤unu görmekteydi. ‹flçiler’in d›fl›nda bütün toplumda kanl› olaylar s›ras›nda derin kayg›.özlem duymufltu. 33 Sosyalist milletvekili Meclis’ten at›ld›. halk›n en düflük gelir düzeyindeki . Genel oya dayal› bu seçimi Napoleon Boneparte’›n ye¤eni Louis Napoleon aç›k farkla kazand›. Bunlar. Millî Muhaf›zlar ayaklanmac›lar›n üzerine yürüyüp Kurucu Meclis’in yeniden faaliyete geçmesini sa¤lad›lar. Cumhuriyet rejiminin Meclislerinde Kralc›lar ço¤unlu¤a ulaflm›fllard›. Kurucu Meclis de sosyalizmin bütün izlerini silmek amac›yla fiubat’taki ilk aflamada Louis Blanc’›n etkisiyle kurulmufl olan Millî Atölyeler’i kald›rmaya karar verdi. Paris taflraya oranla daha ihtilalci kal›yordu. 10 y›l için yeniden Cumhurbaflkan› seçildi. 1789 Frans›z ‹htilali ve Napoleon Boneparte Dönemi’nin kargaflas›ndan b›k›p Bourbon hanedan›n› yeniden ifl bafl›na getiren Frans›z halk› monarfliden de usanarak tekrar geçmifle . Ard›ndan da 1850 y›l›nda genel oy ilkesi kald›r›ld›. Yeni Meclis’in de üçte ikisi Kralc›yd›. Böylece önce Paris’te patlayan. seçmenlerin üçte biri kadar›n› oy hakk›ndan yoksun b›rak›yordu. 15 May›s’ta. Bu ortamda. Paris. ard›ndan bütün Fransa’ya ve Avrupa’ya korku salan 1848 ‹htilalleri bu ülkede son bulmufl oluyordu. Bas›na ve gösterilere denetim uyguland›. Napoleon’un diktatörlü¤ü kurulmufltu.ve yine Napoleon Dönemi’ne . sosyal bir ihtilalin izlemesi gerekti¤i”ni aç›klad›lar. yeniden otorite aray›fl›na yönelmesi kaç›n›lmazd›. Bunun üzerine s›k›yönetim ilan edildi. bu direnifl bast›r›lm›flt›r. Paris ve ülkenin öteki kentleri (taflras›) bir bak›ma 1792’de oldu¤u gibi. Bu gergin ortamda. “fiubat’taki siyasi ihtilali. ‹lgi çekici bir nokta da fluydu: Birinci Cumhuriyet Dönemi’nde 1797 y›l›nda yap›lan ilk seçimde nas›l daha çok kralc›lar›n ço¤unlukta bulundu¤u bir Meclis ortaya ç›km›fl idiyse bu defa da ‹kinci Cumhuriyet’te genel oya dayal› seçim ayn› sonucu do¤urmufltu. Cumhuriyetçiler içinde ise Sosyalistlerin ço¤unlu¤u oluflturdu¤u ortam. Frans›z siyasi hayat›n›n bu ilgi çekici görünümü. May›s 1849’da Kurucu Meclis görevini tamamlad› ve yeni seçilen Meclis ifle bafllad›.“Napoleon” ad›na ba¤l›l›klar›n›n sonucu olarak oylar›n› Louis Napoleon’a verdiler. Fakat yeniden çat›flma ç›kt›. Söz konusu karar. hemen bir ay sonra Haziran’da tekrar bir ayaklanma giriflimine yol açt›. Radikallerin deste¤ini yitirmek tehlikesi ortaya ç›k›nca Cumhurbaflkan› 2 Aral›k 1851’de genel oy esas›n› geri getirmek zorunda kalm›flt›r. Cumhuriyetçiler geriye kalan üçte biri oluflturuyordu. Cumhurbaflkan› Meclis’e de dayanarak sert önlemler ald›. Bunun üzerine ise Meclis direnmek istemifltir. “Kanl› Haziran” diye adland›r›lacak 24-26 Haziran günleri aras›nda birçok silahl› çat›flmaya sahne oldu. Ancak. Ancak. Bu ortamda. Bu çerçevede. Napoleon” ad›yla ‹mparator ilan etti. Fransa’n›n daha önceki dönemlerde de örne¤ine rastland›¤› biçimde. Ancak. yani Kralc›lar›n a¤›r bast›¤›.yeniden karfl› karfl›ya geldiler. Bunu yaparken Meclis’i feshetme yoluna da gitmifltir. Böylece 1815’ten beri Fransa’da parlamentolu hayata ilk defa veda edilmifl oluyordu. Bir y›l sonra da kendisini “III. ‹flçiler ise buna karfl› ç›kt›. iflçiler Kurucu Meclis’i bas›p kendi geçici hükûmetlerini ilan ettiler. Ancak. Cumhuriyetçilerin yaklafl›k üçte ikisi Sosyalistlerden oluflmaktayd›. . hatta panik havas› yaflanm›flt›. Halk özellikle köylüler .116 Siyasi Tarih-I Bu durumda. yeni bir gerilim do¤du.dolay›s›yla Sosyalistler’e en yak›n olan-kesimini meydana getiriyordu.

Baflbakan Metternich ile simgeleflen güçlü otoritenin alt›nda sa¤lam bir görünüme sahipti.Habsburg Hanedan›’n› tan›may› sürdürmekle birlikte -Macaristan’› ‹mparatorluk içinde anayasa yönünden tam anlam›yla ayr› bir statüye soktu. Üstelik ‹mparatorlu¤un Macaristan topraklar›nda yaflayan nüfusun yar›s› Macar as›ll› da de¤ildi. 15 Mart’ta Macaristan Diyeti “Mart Yasalar›”n› kabul ederek . Avusturya. karfl›l›kl› güvensizlikler.yeni güçlerin “bafl düflman” olarak gördükleri Metternich istifa etti ve ancak k›yafet de¤ifltirerek ‹ngiltere’ye kaçabildi. 1848’e gelindi¤inde. Viyana’da da iflçiler ve ö¤renciler 13 Mart’ta ayaklan›p Saray’› bast›lar. bunun görüntüden ibaret oldu¤u Mart 1848’de her fleyin inan›lmaz bir h›zla y›k›lmas› ile ortaya ç›kacakt›r. Macaristan. Macar ayaklanmas›n› tamamen bast›rmaya karar verdi. Cermen nüfuzunu Macar topraklar›ndan uzak tutmak için yeni önlemler ar›yordu. Diyet. Görüfl ayr›l›klar›. Ancak. Bu kar›fl›k ortamda. önderleri Lajofl Kossuth’un peflinden harekete geçtiler. Tam bu s›rada Paris’ten fiubat ‹htilali’nin haberleri gelmeye bafllay›nca Macar Diyeti’nin radikal kanad›. Alman Birli¤i’ne giden geliflmeler s›ras›nda 1866’da Prusya’ya yenilince. Romenler ve ‹talyanlar). Buna ra¤men Macarlar bir ad›m daha atarak Kossuth’un önderli¤inde tam ba¤›ms›zl›klar›n› ilan ettiler. 1849 bafllar›nda k›sa bir süre için yeniden canlanan ihtilalci dalgay› da geçifltirdikten sonra Avusturya. Rusya’dan sonra Avrupa’n›n ikinci en kalabal›k ülkesi olan Avusturya etnik yap›s› bak›m›ndan adeta bir mozaik görünümündeydi. Ünite . 2 Aral›k’ta da Ordu Kral Ferdinand’› çekilmeye zorlam›fl. A¤ustos 1849’da 100 binden fazla Rus askeri Macar ayaklanmas›n› tamamen bast›rm›flt›r. Nitekim Avusturya’daki -ve bütün Avrupa’daki. yerine 18 yafl›ndaki Francis Joseph geçmiflti. 117 . iflçiler ile ayd›nlar aras›ndaki kopukluklar gibi nedenler öteki ülkelerde oldu¤u gibi Avusturya’da da olaylar›n bast›r›lmas›n› kolaylaflt›rd›. I. O s›rada ‹mparatorlu¤un Macaristan kanad› parlamentosu olan Diyet anayasa reformlar› için birkaç ayd›r toplant› hâlinde bulunuyordu.Avrupa’n›n Siyasal ve Ekonomik Dönüflümü (1815-1871) Avusturya’da 1848 ‹htilali 1848 ‹htilali’nin patlad›¤› öteki Avrupa ülkelerinde ise genellikle milliyetçi ak›m›n a¤›r bast›¤› görülmektedir.5. Ancak. Avusturya ‹mparatorlu¤u. nas›l Fransa’daki ihtilal dalgas› Haziran’dan sonra durulduysa.1815 düzeninin bafl savunucusu ve Avrupa’n›n yeni siyasi güçlerinin amans›z düflman› olan Metternich’in Avusturyas›. Devletin ana ö¤esini oluflturan Cermenlerin (Almanlar›n) d›fl›nda Slav as›ll› ›rklar ve Slavolmayan 3 ulus (Macarlar. Fakat bu s›rada Avusturya iç durumunu düzeltmekteydi. Macarlar’›n kendi kendilerine kabul ettikleri statünün ayn›s›n› vermek zorunda kald›. Bunun üzerine. Avusturya’n›n çok milletli yap›s›n› meydana getiriyordu. ‹mparator Ferdinand da birkaç gün sonra ‹mparatorlu¤un Bohemya bölgesine. Avusturya bu ifl için Kutsal ‹ttifak’› yeniden canland›rarak Rusya’n›n müdahalesini istemifltir. ‹mparatorlu¤un ad› 1867’de “Avusturya-Macaristan ‹mparatorlu¤u” olacakt›r.Dünya Savafl›’ndan sonra ba¤›ms›zl›¤›n› kazanacakt›r. Macarcan›n resmî dil yap›lmas› gibi kararlarla gittikçe koyulaflan Macar milliyetçili¤i bu ülkedeki öteki unsurlar› tedirgin etti. Avusturya ile savaflmakta olan ‹talya’daki Sardinya Krall›¤› da 25 Temmuz’da yenilgiye u¤rat›lm›flt›. 1830 f›rt›nas›n› kazas›z atlatt›¤› hâlde 1848’in sars›nt›s›ndan a¤›r biçimde etkilenmekten kurtulamad›. Avusturya Hükûmeti bu geliflmelerden dolay› büyük korkuya kap›ld›. Avusturya’da da ayn› geliflme oldu.

Öte yandan.ki buna kolay kolay r›za gösteremiyorlard›. ancak Avusturya’n›n daha sonra bu hareketi bast›rd›¤› yukar›da belirtilmiflti. Prusya Kral› 1850’de kendi halk›na daha önce vaat etti¤i ve ilerici say›labilecek olan bir anayasa vermekle yetinecektir. özellikle Avusturya’da Metternich’in düflmesi üzerine ‹talya ve Almanya’y› da dalgaland›rm›flt›r. . 1848 ‹htilalleri’nin Sonuçlar› Liberal ve sosyalist yanlar›yla Fransa’da geçici bir baflar›dan sonra baflar›s›zl›¤a dönüflen 1848 ‹htilali. Danimarka.ve özellikle güneydeki Alman devletlerinin ise -Katolik olmalar› birleflmeyi engelliyordu. Almanya’n›n liberal bir çerçevede birleflmesini öngörüyordu. May›s’ta Mainz’de Almanya’n›n birleflmesini amaçlayan bir meclis (“Frankfurt Meclisi”) toplanm›flt›r. 1815 Viyana düzenlemesi gere¤i say›lar› 39’u bulan Alman devletleri birleflme fikrine karfl› genellikle pek istekli görünmediler. bütün Almanlar› bir araya toplamay› amaçlayan bir “ön-Parlamento” toplanm›flt›r. Fakat yine de 1848 ‹htilalleri’nin genellikle baflar›s›zl›kla sonuçland›¤›n› söylemek do¤ru olacakt›r. yüzy›lda (1648’den beri) büyük ölçüde kaybetmekle birlikte Prusya’n›n ve baz› Alman devletlerinin Protestan. Bu Meclis.özellikle de Rusya ve Fransa’n›n -ifline yarayacakt›r. Belçika. ‹sviçre ve Sardinya’da ise liberal yan›n›n. ‹ki büyük devletin her biri ise di¤erinin üstünlü¤üne boyun e¤meye de küçük Alman devletlerinin onun nüfuzu alt›na girmesine de raz› olamazd›. 31 Mart 1848’de Liberal ve Milliyetçi nitelikte bir geliflme olmufl. milliyetçi yan›yla da Almanya. Küçük Alman devletleri de iki büyük devletin sa¤lad›¤› dengeden yararlan›p kendi ba¤›ms›zl›klar›n› korumaktan memnundular. “Frankfurt Meclisi” birleflmeyi sa¤layacak Anayasa’n›n haz›rl›klar›n› Nisan 1849’da tamamlad›. Frederick federal bir anayasa çerçevesinde yetkileri s›n›rl› bir hükümdar olmak da istememekteydi. Alman devletlerinin bu bölünmüfllü¤ünün bir süre daha devam etmesi. Ancak. Avusturya’n›n denetimi alt›nda bulunan ‹talya’da Sardinya Kral›’n›n Avusturya’daki iç kar›fl›kl›klardan yararlan›p bu ülkeye savafl açt›¤›. Avrupa’n›n öteki büyük devletlerinin . Prusya’da ise Kral Anayasa vaadinde bulunmufltur. Frederick’e önerildi. Hollanda. Avusturya’n›n . ‹lerde Alman Milli Birli¤i’nin kurulmas›na giden yolda önemli bir ad›m oldu¤undan.118 Siyasi Tarih-I Öteki Ülkelerde 1848 ‹htilali 1848 ‹htilali. bu husus üzerinde biraz durulmas› gerekmektedir. 1848’in bu milliyetçi ortam›nda. ‹talya ve Macaristan’da baflar›s›zl›kla sonuçland›. hem de küçük devletler yer al›yordu. Böyle olunca Meclis’in bütün çal›flmas› bofla gitmifl oluyordu. Ayr›ca. Napoleon Boneparte’a karfl› Avrupa’daki milliyetçi uyan›fl özellikle Almanya’da . Alman devletleri aras›nda baflka ayr›l›klar› da vard›: Bu devletlerin aras›nda hem büyük devlet statüsünde olanlar (Avusturya ve Prusya). anayasalar› (özgürlükleri) güçlendirdi¤i görülmektedir. IV. Avusturya federal bir anayasa çerçevesinde öngörülen bu birli¤e kat›lmay› reddedince onun d›fl›ndaki Alman devletlerinden oluflacak tek bir Alman devletinin liderli¤i Prusya Kral› IV. Çünkü tek bir Alman devleti içinde birleflmek bu devletlerin kendi egemenliklerinden vazgeçmeleri olurdu .ve öncelikle Prusya’da ortaya ç›km›flt›. Çünkü hem bu yüzden Avusturya ile savafla sürüklenebilecek. Ancak Kral bunu kabul etmedi. Kald› ki din etkeni ay›r›c› rolünü XVII. hem de öteki Alman devletlerine otoritesini zorla kabul ettirmesi gerekebilecekti.

1859’da Charles Darwin’in “Türlerin Kökeni” bafll›kl› kitab›n›n yay›mlanmas› f›rt›na koparm›flt›.Avrupa’n›n Siyasal ve Ekonomik Dönüflümü (1815-1871) 1848’in baflar›s›zl›¤› bir yönüyle Avrupa’da demokrasinin geliflmesini aksatm›fl say›labilir.olan güven de artmaktayd›. Bat› Avrupa’n›n di¤er ülkelerinde ise Anayasa hareketleri güç kazanm›flt›r. Gerek Avrupa’da gerek ABD’de geliflen bu fikirler baflka görüfllere de kaynak olmufltur. art›k dünyada belirli bir görüflün savunuculu¤unu yapmak ye- 119 .Metternich’in Avusturya’n›n bafl›ndan uzaklaflmas›ndan beri -Avrupa’daki yenilikçi hareketlerin en amans›z düflman› hâline gelen güçlü Rusya’ya karfl› savafl› zorunlu k›lacakt›. ideolojilerin veya inançlar›n hükûmetlere yön vermekten uzaklaflma¤a bafllad›¤› görülmektedir. “Baz› uluslar›n di¤erlerinden üstün oldu¤u” veya toplumlar›n içinde de “yukar› ve orta s›n›flar›n di¤erlerinden üstün oldu¤u” fikirlerini yayma¤a bafllam›flt›. yani “ahenk” yerine “mücadele” fikrini savunuyordu. bunlar ileride patlayabilecek “ saatli bombalar” gibi alttan alta yay›lmaktayd›. 1848 sonras›nda genellikle her yerde koyu bir mant›k yap›s›n›n öne geçme¤e bafllad›¤› görülüyordu. Avrupa ülkelerinin kendi içindeki s›n›flararas› nefretin yan› s›ra d›fl alandaki kinler de bilenmekteydi. ancak onu gerçeklefltirecek güce (araca) sahip bulunuyorsa anlam› olabilece¤ini yak›n geçmiflin geliflmeleri ortaya koymufltu. Fakat böyle bir durum bu s›rada . Böylece “güç” üzerinde durulmaya bafllan›yordu.5. Gittikçe güçlenen “Realizm”e göre iyi bir fikir ancak baflar› kazanabilecek oland›. Ancak. Bu yolla yaln›z tabiat›n de¤il. “Sosyal Darwinistler” ad› verilen bu ekolün savunucular›. ‹flte bu çerçeve içinde. Dinde flüphecili¤in (“septisizm”). Devletler. ‹ngiltere’de yavafl ve zorlanmas›z bir biçimde parlamenter yoldan de¤iflmeye olan inanç güçlenmifltir. Böylece. 1848’in yaratt›¤› yeni çerçevede. 1848 ‹htilalleri geride birtak›m çat›flma unsurlar› da b›rakm›flt› ki. toplumda da “yaflamak için mücadele” ve “güçlünün yaflamaya hakk› oldu¤u” fikirlerini yaymaktayd›lar. tabiat›n ay›klamac› yan›n›. iflçileri daha da sessizli¤e itmifltir. dünyaya bak›fl›n da de¤iflti¤i görülmektedir. Çünkü böylece güçlülük ve dinamizmin kan›tlanmas› mümkün olabilecek denilmekteydi. “Güç” ve “Gerçekçilik” kavramlar›n›n öne geçti¤i bu dönemde. Bir idealin (ülkünün). Bilime -özellikle fen dallar›na. yerini Realizm’e b›rak›yordu. 1848’in bu sonucu Avrupa’n›n varl›kl› kesimlerini de güven duygusuna kavuflturmufltur. XIX. hem toplumlar›n içinde hem de uluslararas› alanda çat›flma ve savafla art›k iyi gözle bak›lmaktayd›. Dünya Savafl›’na kadarrahat nefes alabilece¤i bir bar›fl dönemine girmesi Avrupa uygarl›¤›n›n geliflmesine de yard›mc› olmufltur. Devletler “do¤al düflman”. Bu ise Avrupa’n›n y›k›m› olurdu. Ayr›ca. felsefede ise Pozitivizm’in güçlendi¤i görülmekteydi. öte yandan da milliyetçi duygular› kamç›layarak Avrupa’y› k›sa zamanda genel bir kargaflaya sürükleyebilecekti. Mesela. Böyle bir savafl ise bir yandan s›n›f çat›flmalar›n›. do¤rudan do¤ruya insan›n ve toplumun da daha iyi anlafl›labilece¤ine inan›l›yordu. 1848 baflar›l› olsayd› demokratik kurumlar›n yayg›nlaflmas› sa¤lanabilecekti. Bu durumda da Avrupa’daki ihtilalci hava iyice dinmifltir. “do¤al müttefik” kavramlar›n› da bir kenara itme¤e bafll›yorlard›. yüzy›l›n ilk çeyre¤ine damgas›n› vuran ‹dealizm (Romantizm). Darwin. 1850’lerde iktisadi alanda refah dönemine girilmesi. Ünite . Biyolojik dünyaya iliflkin bu görüfller sosyal alana da yans›d›. Ancak öte yandan ise bu baflar›s›zl›¤›n Avrupa’y› harabeye dönmekten kurtard›¤›n› söylemek de mümkün olabilir. Avrupa’n›n birtak›m dengeler sayesinde böylece genel savafla sürüklenmekten kurtulup hiç de¤ilse yar›m yüzy›l› aflan bir süre için -yani I.

AMAÇLARIMIZ böylece 1850’lerdeki amaca ulaflmak için baflvurulacak araç olarak yeni bir anlam kazanmaktayd›. yani ayn› dile. kendi baS O Rkurman›n U ¤›ms›z devletini yararlar›n› uluslara göstermesiydi.yönelmekte bir sak›nca görülmüyordu. öte yandan. Elbette. Uzun y›llardan sonra. K›r›m Savafl›’n›n. 1853 y›l›nda Osmanl› Devleti’yle Rusya aras›nda ç›kan savafla. 2003) öneririz. ‹ngiltere ve Fransa Bâb-› Âli’nin yan›nda kat›l›nca uzun bar›fl dönemi bozulmufl oldu. 1860’dan önceki dönemlerde “ulus devlet” tan›m›na uyan. K ‹ T A P TELEV‹ZYON SIRA S‹ZDE ‹DNÜTfiEÜRNNE EL ‹TM S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET TELEV‹ZYON 3 1830 ‹htilallerinin Avrupa’da do¤urdu¤u sonuçlar nelerdir? SIRA S‹ZDE ‹TALYAN VE ALMAN ULUSAL B‹RL‹KLER‹N‹N D‹ NÜTfiEÜRN NE LE‹TM KURULMASI 1789 Frans›z Devrimi’nin Avrupa’ya uzun dönemde temel bir sonucu. . her ikisi için de Avusturya’yla savafl›p onun gücünü k›rmay›. ‹talyan ve Alman birliklerinin gerçeklefltirilebilmesi. Bu devletlerin ulusal niteliklerine kavuflmalar› adeta kendili¤inden olufltu¤u hâlde. o dönemin uluslararas› iliflkileri aç›s›ndan bafll›ca önemi. ‹talyan Birli¤i’ne giden bu yolda bu gerçekli¤in K›r›m Savafl› do‹NTERNET lay›s›yla do¤du¤u görülmektedir. Napoleon Boneparte döneminin kapand›¤› 1815’ten beri devletlerin uzak durma¤a baflard›klar› savafl. “Olgular ve durumlar ortaya ç›kt›kça ne yapmak gerekiyorsa ona göre davranmak” önem kazanmaktayD‹KKAT d›. 1815 bar›fl düzenlemesinin en koyu savunucusu olup özellikle ulusal nitelikli de¤iflikliklere . Rusya’daki iç geliflmeler.SIRA S‹ZDE SIRA S‹ZDE D Ü fi Ü N E L ‹ M D Ü fi Ü N E L ‹ M 120 Siyasi Tarih-I S O R U S O R U rine kendi pratik ç›karlar›n› gözetme¤i tercih etmekteydiler. hem ‹talya’n›n hem de Almanya’n›n ulus devletlerini oluflturmalar› T E L E V ‹ Z Y O N ancak baz› savafllar sonucunda gerçeklefltirilebilmifltir. D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ N N Bat› Avrupa’da K ‹ modern T A P dönemde meydana gelen devrimleri genel bir çerçeve içinde daha ayr›nt›l› ö¤renmek için David Parker’›n “Bat›’da Devrimler ve Devrimci Gelenek 15601991 bafll›kl› kitab›n› (Dost Kitabevi. Yararl› say›lan ittifaklara . Savafl da pratik bir araç niteli¤i kazanmaktayd›. N N ‹talyan Ulusal Birli¤i’nin Kurulmas› Viyana Kongresi’nden beri Avrupa devletleri aras›nda uzun süreli bir savafl ç›kmam›flt›. amaca ulaflmak için her türlü pratik araçSIRA S‹ZDE tan yararlan›labiliyordu.Do¤u Akdeniz’deki ortak Rus tehlikesine karfl› . ‹talyan ve Alman birli¤inin kurulmas›na giden yolu aç›yordu. gerek Avusturya’y› gerek Rusya’y› zay›flatmas› olmufltur. ‹ngiltere ve Fransa . D‹KKAT baflka yerlerde de ulus devletlerin kurulmas› yönünde geliflmeler görülmüfltür. ABD’de federal otoritenin güçlenmesi ve Japonya’daki AMAÇLARIMIZ ulusal uyan›fl bu çerçevede önem tafl›maktad›r.1848’de görüldü¤ü gibi -birlikte karfl› ç›kagelen Avusturya ve Rusya’n›n zay›flamas›. XIX. Yani. ayn› topluma mensubiyet K ‹ T A P duygusu etraf›nda birleflmifl sadece iki büyük devlet vard›: Fransa ve bir ölçüde de ‹ngiltere. Osmanl› Devleti’nin parçalanmas› sürecinin h›zlan›p ulus devletlerin ortaya ç›kmas›. Ankara. yüzy›l›n ilk yar›s›n›n önemli olaylar›ndan sonra yüzy›l›n ikinci yar›s›na girildi¤inde önce ‹talya’da ve hemen sonra da Almanya’da ulus devletlerin kuruldu¤u görülecektir.ilk defa yan yana savafl›yorlard›. Daha önce de¤inildi¤i gibi Avusturya ‹mparatorlu¤u’nun 1867 y›l›nda “Avusturya-MaSIRA S‹ZDE caristan ‹mparatorlu¤u” ad› alt›nda ikili bir monarfliye dönüflmesi.her türlü duygusall›¤› bir kenara b›rakarak. Rusya’y› ise hiç de¤ilse geçici olarak etkisiz b›rakmay› gerektiriyordu.

Napoleon yönetimindeki Fransa’y› kazanmaktayd›. böylece ‹talyan Ulusal birli¤i gerçeklefltirilmifl oluyordu. Kald› ki. birer birer Piyemonte’ye kat›lmaya bafllad›lar. Piyemonte’ye kat›lmam›fl olan iki güney devletini de Birli¤e dahil etti.121 5. Solferino’da Avusturya’y› yenilgiye u¤ratt›. 1861 y›l›na gelindi¤inde Avusturya’n›n elinde bulunan Venedik ile Frans›z askerlerince korunan Roma d›fl›nda bütün ‹talya birleflmifl ve ortak parlamentosunu kurmufltu. K›r›m Savafl›’na asker yollamak suretiyle Avusturya’ya karfl› mücadelesinde öteki büyük devletleri yan›na çekmekteydi.Avrupa’n›n Siyasal ve Ekonomik Dönüflümü (1815-1871) Bu geliflmelerden ilk yararlanan ülke ‹talya oldu. Piyemonte’nin genifllemesini kabul etmekten baflka ç›kar yol bulunmad›¤›n› gördü.4 ‹talyan Ulusal Birli¤i Haritas› (18591870) Kaynak: http://go. Özellikle III. ‹talya yar›madas›ndaki küçük devletler. ‹talya yar›madas›ndaki küçük krall›klardan Piyemonte. Buralarda daha sonra plebisit de yap›lm›fl ve sonuçlar› kat›lma yönünde olmufltur. Bu sonuç Piyemonte’nin istedi¤ini elde etmesini sa¤lamaya yetmifltir. Ünite . K›r›m Savafl›’na asker yollayarak ilk ad›m› atan Cavour. güneyinde fazla güçlü bir ‹talya’n›n yer almas›ndan kayg› duymaya bafllad›. Böylece. Piyemonteli milliyetçilerden Garibaldi “K›rm›z› Gömlekliler” ad›n› alan silahl› bir taraftar toplulu¤uyla güney ‹talya’ya do¤ru yürüyüp. 1859’da Fransa’yla anlafl›p birlikte Avusturya’ya karfl› savafl açt›. com/atlas?id= mh00081&tn=/ atlas/printerfriendly. Fransa ‹talyan davas›n› desteklerken ‹talyan ulusal birli¤inin bu kadar çabuk ve genifl kapsamda gerçekleflece¤ini beklemiyordu. Alman Birli¤i yolunda Avusturya’yla çekiflmekle birlikte onun a¤›r bir yenilgiye u¤ramas›na göz yumamayacak olan Prusya savafl haz›rl›klar›na bafllay›nca. Piyemonte Kral› Victor Emmanuel ‹talya Kral› unvan›n› al›yor. Roma ve Venedik de 10 y›l içerisinde ‹talyan birli¤ine kat›lacaklard›r.grolier. Avrupa’ya yeni bir denge unsuru kazand›rabilecek olan ‹talyan ulusal birli¤ine giden geliflmeleri iyi karfl›lamaktayd›. K›r›m Savafl›’na asker yollayarak ve daha sonra da 1856 Paris Kongresi’nde sorunlar›n› dile getirme f›rsat› elde ederek Savafl’tan yararlanmas›n› bilmifltir. 1860 y›l›nda ilk büyük ‹talyan Parlamentosu Torino kentinde topland›. III. Asl›nda. html . ‹talya Krall›¤› resmen ilan edilerek. Ancak. özellikle ‹ngiltere. fiimdi Fransa. yine de bu oldu-bitti üzerine Fransa. Gerçekten de. Piyemonte’nin Baflbakan› Camillo di Cavour. Savafl› ilan etme iflini bile ustal›kla Avusturya’ya yapt›ran Cavour. Resim 5. Napoleon Avusturya’yla bar›fla yanaflt› ve savafl da böylece sona erdi. Ancak.

‹talya’daki kadar güçlü olmasa da gittikçe geliflmekteydi. “liberalizm”e. Bismarck’›n demokrasi konusundaki fikirleri. “Görev”. Avusturya d›fl›ndaki Alman devletleri aras›nda oluflturulan gümrük birli¤i bu geliflmeyi daha da h›zland›rm›flt›r. Fakat Bismarck Alman milliyetçili¤ine yönelip bu yolda baflar›lar elde ettikçe. millî egemenli¤i gerçeklefltirecek sosyal güçler kuvvetlenmekteydi. bu dönemde tarih araflt›rmalar›n›n merkezi olmufltur. ‹talyan Birli¤i’nin gerçekleflmesinde nas›l Piyamonte Baflbakan› Kont Cavour bafll›ca rolü oynad›ysa. Bu dönemde Alman milliyetçi düflüncesi. Yani. “demokrasi”ye. Yani. yüce devlet fikrini iflliyordu. Yani. “Tez” ile “anti-tez”in çat›flmas›ndan yeni bir “sentez” do¤acakt›. . düzen ve onura sahip olabilmek için kendi ba¤›ms›z devletini elde etmesi gerekti¤ini savunuyordu. birlik fikrini do¤urmakta (anti-tez). Avrupa’daki ba¤›ms›z ülkelerini tek bir devletin egemenli¤ine daima karfl› koyduklar›n› iflaret ederek Almanlar›n Frans›zlardan farkl› bir kültürel ve siyasal sistem kurmalar›n›n “Tanr› buyru¤u” oldu¤unu savunmufltur. herhangi bir halk›n hürriyet. Yani z›tl›klar. o tarihten sonra Almanya topraklar›nda büyük bir iktisadi kalk›nma sa¤lanm›fl. baflar›l› olamayan bir denemede bulunulmufltu. bu düflünce ortam›nda gittikçe daha da güçleniyordu. Öte yandan. Alman tarihçilerinin en önde gelenlerinden Leopold von Ranke (1795-1886). Almanya. askerî gelene¤ine uygun biçimde bir yandan ordusunu güçlendirirken. Avrupa’daki “büyük devletlerin en küçü¤ü” olan Prusya’n›n önderli¤inde birli¤e do¤ru geliflme h›zla devam etmifltir. “sosyalizm”e karfl› antipati duyuyordu. öte yandan diplomasiden de yararlanmas›n› bilerek s›n›rlar›n› geniflletmifltir. K›r›m Savafl› ve Paris Kongresi’nde seyirci durumunda kald›¤›n› görünce etkinli¤inin yok olmaya bafllad›¤› konusunda kayg›ya kap›lmakla birlikte. bu ise Alman Ulusal Devleti’ne (sentez) giden yolu açmaktayd›. Özellikle Fransa ve Rusya’n›n parçalara bölünmüfl tutmaya çal›flt›klar› Almanya’da milliyetçilik. Bu düflüncenin Alman Ulusal Birli¤i fikrine uygulanmas› ise flöyleydi: Almanya’n›n da¤›n›kl›¤› (tez). Almanya’daki ihtilalci ruh.122 Siyasi Tarih-I Alman Ulusal Birli¤i’nin Kurulmas› Alman Co¤rafyas›nda ‹deolojik ve Siyasal Ortam Almanya’da “devlet” fikrinin geliflmesinde. Art›k. Alman Birli¤i’nin mimar› da Otto von Bismarck olmufltur. yine de gücünün artt›¤›n›n fark›ndayd›. Hegel’in düflüncesinde. yarat›c›l›¤›n temelini oluflturuyordu. yüzy›ldaki Frans›z Ayd›nlanma Ça¤› ile Frans›z Devrimi’ni elefltirmek temeli üzerinde oturmaktayd›. asl›nda özgürlük . 1848’de ihtilalle de¤il de anayasa yoluyla birli¤in kurulmas› yönünde. Alman düflüncesi büyük ölçüde XVII. Bismarck. “düzen”. Hegel’le tarih bilimi felsefi bir nitelik kazanmakta ve önemi artmaktayd›. Üstelik bafllang›çta Alman milliyetçisi olmaktan ziyade koyu bir Prusyal›yd›. etkisine baflkald›r›rken “karfl›-ihtilalci” bir niteli¤e de sürüklendi. Prusya. düflünür Hegel’in (1770-1831) önemli bir yeri vard›r. Parlamento’daki Liberal-Muhafazakâr çekiflmesinin bafllad›¤› bir ortamda. Hegel. Fransa’n›n kültürel vs. içerideki muhalif güçler de onun önünde bafllar›n› e¤ecektir. 1862 y›l›nda Baflbakan olan muhafazakâr Bismarck. bir parlamentoya da sahip olan Prusya’da nüfusun artmakta olmas› orduyu geniflletmek yolunda bask›lar yaratmaktayd›. Prusya. “Tanr› korkusu” kavramlar›na daha fazla önem veriyordu.hatta Parlamento -fikrine pek sempati duymuyordu. Hegel. de¤iflme “diyalektik” bir öze sahipti. Bismarck tam bir “do¤ulu Alman” olup bat›daki Almanlar› ise “fazla maddeci” buluyordu. Ancak. elbette Almanya’da sanayi dal›nda hem Burjuvazi’nin hem de iflçi s›n›f›n›n büyümesi demekti. Bu da. elbette kendine karfl› muhalifler yaratm›flt›. 1789 Frans›z Devrimi’nde görüldü¤ü gibi.

‹talya’n›n do¤uflu s›ras›ndaki politikas› ve nihayet Fransa’n›n hayli zamandan beri da¤›n›k bir durumda tutmaya çal›flt›¤› Almanya’n›n birleflme yönünde h›zla geliflmekte olmas›. Avrupa’daki güç dengesini çok iyi anlam›fl. Ünite .html Alman Birli¤i’ne giden yolda son önemli engel olarak Fransa kalm›flt›. baz› küçük ödünler verip güçlü devletlerin yaln›zl›¤›n› sa¤layarak en uygun zamanda kiminle savaflaca¤›n› çok iyi kestirmifltir. Resim 5. Bismarck’› harekete geçirecekti. 1864’te Avusturya’yla birlikte Danimarka’y› yenmifl ve Schleswig Dukal›¤›’n› Prusya’ya katm›flt›r. Onun için. Alman Birli¤i’nin Sa¤lanmas› Yolunda At›lan Ad›mlar Alman Birli¤i’nin gerçekleflmesi hemen olmam›fl ve baz› savafllar›n sonunda. yani zaman içinde imkân dâhiline girebilmifltir. Napoleon’un d›fl politikas› elefltirilmekteydi. ak›ll›ca bir diplomasi uygulayarak bu savafl›n hemen öncesinde ‹talya’yla ittifak kurmufl. Bismarck. savafl sonucunda Prusya’n›n topraklar›n› geniflletmifl ve 1815’te Viyana’da oluflturulan 39 devletli Alman Konfederasyonu’nu 21 devletten meydana gelen “Kuzey Alman Konfederasyonu”na dönüfltürmüfltür. . Fakat Prusya’n›n güçlenmesinin Alman Birli¤i’yle yak›ndan iliflkili bulundu¤unu görmesi ve Alman milliyetçilerinin de bunu gerçeklefltirmenin kaç›n›lmaz bir görev oldu¤u yolunda kendisini teflvik etmeleri. Bismarck.123 5. usta diplomasisiyle.zonu. Napoleon bir savaflta Prusya’y› yenmek suretiyle Napoleon Boneparte döneminde oldu¤u gibi bu bölgelerde Fransa’n›n gücünü yeniden kurmak istiyordu. Prusya’n›n güçlendirilmesi düflüncesinin uzant›s› olarak yavafl yavafl geliflmifltir. Bu savaflta Avusturya’y› yenilgiye u¤ratan Prusya. Kendisinin Meksika’da diktatör Maximillen’i ABD’ye karfl› destekleyerek giriflti¤i serüven. yine “Prusyal›l›¤›” önde gelmekteydi. III. Yani. Bu dönemde Fransa’da III. Alman Birli¤i yolunda ilk büyük engeli aflm›fl oluyordu. Bismarck.Avrupa’n›n Siyasal ve Ekonomik Dönüflümü (1815-1871) Bismarck’ta Alman Birli¤i’nin kurulmas› fikri. 1866’da ise bu kez Avusturya’yla kaç›n›lmaz olan savafl›n› yapm›flt›r. Bismarck. com/fullsize-en/ 2011-05-2313721/Theunification-ofGermany-181571. Fransa’y› da tarafs›z kalmaya ikna etmiflti. Fransa’da rahats›zl›k uyand›rmaktayd›.5 Alman Ulusal birli¤inin kuruluflu Harita (18151871) Kaynak: http://www.

gerek Prusya gerek Fransa halk›nda tepki yaratt›. bütün bu etkenler Avusturya-Macaristan’›n Prusya’n›n yan›nda savafla girmesini de sa¤layamazd›. Fransa’n›n Meksika’daki faaliyetlerinden rahats›zl›k duymufl. ‹spanya taht›yla ilgili olarak ortaya ç›kan bir sorun Fransa ile Prusya aras›nda savafl havas›n› birden yo¤unlaflt›rd›.Macaristan savafla girecek olursa. Öteki baz› devletler ise f›rsattan yararlanmaya bakt›lar. Böylece. Napoleon’un Amerika k›tas›nda yeni bir sömürgecilik peflinde olmas›ndan kayg›lanm›flt›. Böylece. Bismarck’›n iste¤iyle bu teklifi 1870’de dördüncü defa yapt›¤›nda. her iki ülkede de halk galeyana gelmiflti. Bismarck daha o tarihte bu ihtimali düflünerek. “Ems Telgraf›”yla ilgili metni bas›na öyle bir biçimde vermiflti ki. Fransa’yla savafla haz›rlanmakta olan Bismarck. Böylece. Ancak. Ancak.Katolik olmalar›ndan dolay› .Fransa’n›n hâlâ bir ölçüde etkisi alt›ndayd›lar. Ems flehrinde Fransa Büyükelçisi’yle bu konuda yapt›¤› görüflmeyi Baflbakan Bismarck’a bildirdi. Bismarck. . Avusturya’yla a¤›r olmayan 1866 Bar›fl Antlaflmas›’n› yapm›flt›. ‹spanya’da böyle bir taht de¤iflikli¤inin yap›lmas›na elbette raz› olamazd›. Her iki taraf da kendilerinin hakarete u¤rad›¤› sonucunu ç›kartt›lar. Kald› ki. ‹spanya. Habsburg Hanedan›’n›n Almanya topraklar› üzerindeki etkinli¤i azald›kça. Prens Leopold kabul etti¤i hâlde Fransa Prusya’ya bask›da bulunarak yine geri ald›rtt›. Fransa bir de güneyinde Alman bask›s›na maruz kalmay› hiç istemeyece¤i için. Ancak ne olursa olsun. daha önceki savafllar›nda oldu¤u gibi bu sefer de düflman›n› ustal›kla yaln›z b›rakmas›n› bilmiflti. Bu durumda Avusturya-Macaristan k›p›rdayamad›. Avusturya-Macaristan’a gelince: 1866’da Bismarck karfl›s›nda yenilgiye u¤rayan bu ülke Fransa’yla belki birlikte hareket edebilirdi. III. ‹spanya taht›na geçmesi için bu ülkeden ça¤r› alm›flt›. çok önemli say›lamayacak nedenlerin oluflturdu¤u bu ortamda . Fransa’n›n Prusya’yla savafl nedeniyle Roma’dan askerlerini çekmesinden yararlan›p buray› ele geçirdi.dolay›s›yla Fransa’ya karfl› korku ve düflmanl›k . Fransa bununla da yetinmeyerek söz konusu talebin hiçbir zaman kabul edilmeyece¤i yolunda bir taahhüdü Prusya’dan koparma¤a çal›flt›. ‹talya. Fransa’ya karfl› ne kadar güçlenmifl olursa olsun bu ülkenin tepkisinden yine de çekindi¤inden. Avusturya-Macaristan yöneticileri ‹talyan Birli¤i s›ras›ndaki tutumundan dolay› III. Napoleon’dan nefret etmekteydi. 1870 Fransa-Prusya Savafl› da 1815 sonras› döneminin öteki savafllar›nda görüldü¤ü gibi Avrupa Savafl›’na dönüflmedi. ‹ngiltere. güneydeki Alman devletlerini Fransa’ya karfl› kaç›n›lmaz olarak giriflece¤i savaflta yan›na çekme¤i planl›yordu. bu devletlerde de Alman milliyetçili¤i . Prusya Kral› ise bunu kabul etmedi. Bismarck da telgraf› bas›nda yay›nlatt›. iflte bu durumu kullanarak. 19 Temmuz 1870’de Prusya’ya karfl› savafl açm›flt›r. Tam bu s›rada.üstelik ‹spanya taht›na Prens Leopold’un geçmesini bir kere daha önlemifl oldu¤u hâlde III.do¤mufl bulunmaktayd›. “Ems Telgraf›” ad›ndaki bu olay. kendisinin de girece¤i yönünde uyarm›flt›. Ancak. Kral. Macarlar›n da ‹mparatorluk içindeki durumlar› daha güçlenecekti. Napoleon’un çöküfl hâlindeki yönetimi. Ayr›ca. Rusya. Hohenzollern Hanedan›’ndan Prens Leopold. Gerçekten de Fransa’n›n en çok yard›m›na koflabilecek devlet olan ‹ngiltere bile onu desteklemedi. Rusya da 1856 Paris Antlaflmas›’n›n Karadeniz’de savafl gemisi bulundurulmas›n› yasaklayan hükmünü feshetti. Prusya Kral› ‹spanya taht› için Hohenzollern Hanedan›’na yap›lan teklifi bir türlü kabul edemiyordu. Prusya’y› e¤er Avusturya. 1867’den beri bu devlet içinde etkisi artm›fl olan Macarlar da Prusya’n›n güçlenmesini istiyorlard›.124 Siyasi Tarih-I Bismarck’›n meydana getirdi¤i Kuzey Alman Konfederasyonu’nun d›fl›nda kalan güneydeki Alman devletleri . Bismarck.

Avrupa’n›n siyasi çehresini de¤ifltirmifltir. Prusya-Fransa bar›fl›. gerek 1815’te Viyana’da tek bir devletin üstünlü¤üne dayanmayan dü‹ N T E R N E T en güçlü zenlemeler olmufltu. Avrupa’da Balkanlar d›fl›nda -yaln›zca 1905’te Norveç ve ‹sveç’in birbirlerinden kendi istekleriyle ayr›lmas›ndan ibaret bir s›n›r de¤iflikli¤i yaflanm›flt›r. Üstelik 1815-1871 döneminde Avrupa devletleri aras›nda s›n›rl› ve k›sa süreli savafllar oldu¤u hâlde. Oysa flimdi.Avrupa’n›n Siyasal ve Ekonomik Dönüflümü (1815-1871) D Ü fi Ü N E L ‹ M D Ü fi Ü N E L ‹ M Güçlü Prusya ordusu. Afla¤›da ele alaca¤›m›z gibi. Cumhuriyet ilan edilecektir. yani Alman soyundan gelenlerin yaklafl›k alt›da birinin Alman Birli¤i’ninAMAÇLARIMIZ d›fl›nda b›rak›lmas›. S O R U D‹KKAT N N Almanya’n›n Orta Ça¤’dan günümüze geçirdi¤i dönüflüm için Mary Fulbrok’un K ‹ T A P“Almanya’n›n K›sa Tarihi” adl› kitab›n› (Bo¤aziçi Üniversitesi Yay›nlar›. Yani. ülkesinin gücüne dayanarak. Napoleon’u da esir ald›. Bu bar›fl antlaflmas›nda Fransa. Rusya. Avusturya hariç Alman-as›ll› devletler Prusya’n›n önderli¤inde Alman Ulusal Birli¤i’ni gerçeklefltirmifl oluyorlard›. Alsace-Loraine bölgesini kaybetti¤iD gibi ‹ K K A5T milyar alt›n frankl›k çok a¤›r bir savafl tazminat› ödemeye de mahkûm edildi. 1871’den sonra bu görülmemifltir. Dünya Savafl›’na kadar sürecek büyük çekiflmenin sahnesi hâline gelmifltir. 1871-1914 dönemi üzerinde büyük etkileri olan çok önemli bir geliflmeydi. Böylece. Bunun üzerine Paris’te ayakS O R U lanmalar ç›kt›. Böylece. ‹stanbul. I. Alman Birli¤i’nin kuruldu¤u 1871’den 1914’e kadar geçen sürede. 1875’te III. Avrupa’da askerî ve siyasi bloklaflma bu dönemde ortaya ç›km›flt›r. ba¤›ms›z devletlerin. 2011) okuyabilirsiniz. Ünite . dolay›s›yla da ülkeleraras› s›n›rlar›n en az oldu¤u bir dönem yaflanm›flt›r. Bir kere. Prusya karfl›s›ndaki yenilgilerinden dolay›. Avrupa-d›fl› sömürgecili¤e h›z vermifltir. Avrupa’da yenilen ve güç kaybeden Fransa. Almanya do¤ar do¤maz Avrupa’n›n devleti durumuna gelmiflti. Avrupa’n›n bafll›ca ülkelerinin devlet adamlar›n› ustaca kullanarak istedi¤i sonucu elde eden Bismarck. 10 May›s 1871’de Frankfurt’ta yap›ld›. Avrupa’da topyekûn bir savafla giriflmeyecektir. Bloklaflmay› bafllatan da güçlü Almanya karfl›s›nda zay›f kalan ülkeler de¤il. Baflka bir ifadeyle 1815’in Avrupa’da açt›¤› uzun bar›fl döneminin yar›s›na yak›n bir bölümü 1871 sonras›nda yaflanm›flt›r. Prusya’ya yenilen ve Orta Avrupa’da iddias› kalmayan Avusturya-Macaristan da gözlerini tabii yay›lma alan› olarak gördü¤ü Balkanlara çevirmifl ve burada Rusya ile rekabete giriflmifltir. Fakat Avusturya’n›n. Fransa ve Avusturya-Macaristan’›n zay›flamas›n› f›rsat bilerek hem 1856 Paris Antlaflmas›’n›n Karadeniz’le ilgili hükmünü kendi lehine de¤ifltirme¤e yönelmifl. Bismarck’›n kendisi olmufltur. Yine de Bismarck statükocu bir politika izleyecek. Alman Birli¤i’nin Kurulmas›n›n Sonuçlar› AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON TELEV‹ZYON Alman Birli¤i. Alman Ulusal Birli¤i’nin kurulmas› Avrupa Uyumu’nu nas›l etkilemifltir? SIRA S‹ZDE SIRA S‹ZDE ‹NTERNET 4 SIRA S‹ZDE D Ü fi Ü N E L ‹ M D Ü fi Ü N E L ‹ M S O R U S O R U . çok güçlü bir devlet meydana getirmiflti.SIRA S‹ZDE SIRA S‹ZDE 125 5. hem de pan-Slavizm’i bayrak yaparak Balkanlarda geniflleme yolunu seçmifltir. Ne var ki bu görüntünün gerisinde dünyay› o zamana kadar görülmemifl ölçüde büyük bir savafla götürecek etkenlerin alttan alta geliflmesi de en fazla bu dönemde olmufltur. Gerek 1648’de Westphalia’da. tarihinin en basit siyasi co¤rafyas› geçerli olmufltur. Bu dönemde Avrupa’da. 2 Eylül 1870’deki Sedan Savafl›’nda Frans›z ordusunu tam bir hezimete u¤ratt› ve III. Balkanlar da. Siyasal istikrars›zl›k bir türlü giderilemeyecek.18 Ocak 1871’de Paris’in d›fl›ndaki Versailles Saray›’n›n Aynal› Salonu’nda Alman ‹mparatorlu¤u ilan SIRA S‹ZDE edildi. yine de küçümsenmeyecek bir eksiklik olarak kal›yordu. o zaman kadar Avrupa’n›n en güçlü devletleri olan Fransa ve Avusturya-Macaristan art›k hayli zay›flam›flt›r.

1815’te Viyana Kongresi’nde. temelde makinelerin kullan›lmas›yla üretimde kitleselleflme olgusuna dayanmaktad›r. Fransa’da Cumhuriyetçiler. Kas›m 1815’te Dörtlü ‹ttifak Antlaflmas› olarak da bilinen Chaumont Antlaflmas›. Zenginleflen burjuvazi. Bu amaçla ilki 1818 y›l›nda Aixla-Chapelle olmak üzere 1820’de Troppau’da ve 1822 y›l›nda Verona’da üç kongre topland›. kendi görüflüne uygun bir hükûmet biçimi do¤rultusunda çal›fl›yordu. Neticede tahttan çekilip ‹ngiltere’ye kaçan X. Milliyetçilik ak›mlar›n›n h›zla yayg›nlaflmas› ise çok uluslu imparatorluklar›n çözülmesinde çok önemli bir rol oynad›. Avusturya ve Rusya taraf›ndan yenilendi. 1830 ve 1848 ‹htilalleri aras›ndaki bu temel fark› flöyle de belirtebiliriz: 1830’da temel güç Liberalizm’di. Sanayi Devrimi’nin Bat› Avrupa’da do¤up geliflmesi nedeniyle Avrupa’n›n do¤usu ile bat›s› aras›nda mevcut bulunan sosyal. Avrupa Düzeni’ne ilk ciddi kitlesel muhalefeti oluflturan 1830 ve 1848 ‹htilalleri. Verona Kongresi bu tür toplant›lar›n sonuncusu olmufltur. 1830 ‹htilallerinde “idealist” yön egemendi. demokratik bir cumhuriyet ilan etmek istediler. Sanayi Devrimi. özgürlük yolunda bir halk hareketi niteli¤indeydi. taraf devletler ‹ngiltere. Büyük toprak mülkiyetine dayal› yap›n›n çöküflü h›zlan›p sermayeye dayal› yeni çevrenin güçlenmesi sonucunda toprak sahibi aristokrasi ile Kilise’nin gücü zay›flamakta yeni do¤an Burjuvazi ise kuvvetlenmekteydi. siyasal ve ekonomik farkl›l›klar Napoleon’u yenilgiye u¤ratan devletlerin yeni sosyal güçlere karfl› etkili bir cephe oluflturamamas›na neden oldu. Pa- . Avrupa devletler sisteminin “uluslararas› sisteme” do¤ru h›zla evrilmesini bafllatt›. Ayr›ca ‹ngiltere d›fl›ndaki söz konusu üç ülke Eylül 1815’te Avrupa’da liberal ak›mlar›n önüne set çekilmesine yönelik Kutsal ‹ttifak ad›n› alan bir birleflmeyi oluflturdular. Prusya. 1830 ‹htilalleri. 1830.126 Siyasi Tarih-I Özet N A M A Ç 1 N A M A Ç 2 Dönemi flekillendiren temel dinamiklerin neler oldu¤unu saptamak. 1848 ‹htilallerinin ve ondan sonraki dönemin “maddeci”. Artan ifl gücü talebinin neden oldu¤u k›rdan kente göçün yo¤unlaflmas›yla emek-sermaye çeliflkisinin yo¤unlaflmas› yeni bir toplumsal s›n›f olarak iflçi s›nf›n›n do¤mas›na neden oldu. N A M A Ç 3 1830 ve 1848 Devrimlerinin nedenlerini ve sonuçlar›n› tart›flmak. 1815 sonras›nda Avrupa Uyumu’nun nas›l iflletildi¤ini aç›klamak. Avrupa’da söz konusu sanayileflme “manifaktür” ad› verilen küçük atölyelerin ve fabrikalar›n do¤ufluna yol açm›flt›. “gerçekçi” ve “bilimsel” havas›ndan çok farkl› bir özellik tafl›yordu. uygulamay› denetlemek üzere zaman zaman toplant›lar düzenlenmesi öngörülmüfltü. yüzy›l›n sonlar›nda ortaya ç›kan ve XIX. Milliyetçilik ak›m›n›n etkisi Avrupa’daki çok uluslu imparatorluklar›n ve ulusal devletlerin ulus-devletlere dönüflümü. Bu fabrikalar ayn› zamanda üretimin kitleselleflmesini sa¤lad›lar. kurulan düzenin sosyo-ekonomik dinamiklerle uyumsuzlu¤unu göstermesi bak›m›ndan hayli önemlidir. Milliyetçilik de bu süreçte burjuvazinin en önemli ideolojik dayanaklar›ndan birini oluflturdu. Oysa büyük burjuvazi 1814 Anayasas›’n› yeterli görüp yöneticilerin de¤ifltirilmesiyle yetinmekten yanayd›lar. yoksa bir “s›n›f hareketi” de¤ildi. Av- rupa’da çeyrek yüzy›l süren kar›fl›kl›klar›n ard›ndan yeni ve radikal siyasal ak›mlar›n ortaya ç›kmas›yla bunlarla da amans›z bir mücadeleye girildi. Üretim art›fl› kaç›n›lmaz olarak ifl gücü talebini de beraberinde getirdi ve bu geleneksel lonca sistemi içinde usta-kalfa iliflkisi içinde çal›flan insanlar›n birer sanayi iflçisi hâline gelmelerini sa¤lad›. 1848’de ise öne geçen Milliyetçilik ve Sosyalizm oldu. XVIII. Charles’›n Frans›z ve Amerikan ‹htilalleri’nin kahramanlar›ndan Orlean Dükü Louis Philippe 1814 Anayasas›’na ba¤l› kalmak kofluluyla tahta geçirildi. Burjuvazi ulusal bir pazar yaratmak amac›yla ulus-devlet yap›lar›n›n da en büyük destekçisi hâline geldi. yüzy›l›n bafl›ndan itibaren önce Avrupa’y› sonras›nda tüm dünyay› flekillendiren en önemli olgu sanayileflmeydi. 1789 Frans›z Devrimi’yle bafllayan süreçte burjuvazi Avrupa’da milliyetçili¤in en önemli savunucusu hâline geldi. Avrupa’n›n yeni siyasi güçleriyle uzlaflmak yerine onlara karfl› tutucu ve güçsüz rejimleri ayakta tutmaya çal›flan bu sistem baflar›s›z kalmaya mahkumdu.

Bir y›l sonra da kendisini “III. Ünite . Di¤er taraftan Alman Birli¤i’nin mimar› Otto Van Bismarck olmufltur. 10 y›l için yeniden cumhurbaflkan› seçildi. Piyemonte Kral› Victor Emmanuel ‹talya Kral› unvan›n› ald›. böylece ‹talyan ulusal birli¤i gerçekleflmifl oldu. 1859 y›l›nda Fransa ile anlaflan Piyemonte Baflbakan› Cavour. Bütün bunlar›n do¤al sonucu Avrupa’da 1848 ‹htilalleri patlak verdi. 1871’de sona eren Avrupa Uyumu’na ra¤men Avrupa’daki düzeni alt üst etmeye giriflmeyecektir. Bu kar›fl›k ortamda. Napoleon” ad›yla imparator ilan etti. .Macaristan’› ‹mparatorluk içinde anayasa yönünden tam anlam›yla ayr› bir statüye soktu. 1830’da bast›r›lan Cumhuriyetçilik. Yaflanan iç çat›flmalar ve kar›fl›kl›klardan sonra otorite aray›fl› kaç›n›lmaz oldu. Bismarck Alman Birli¤i’nin sa¤lanmas›n›n ard›ndan statükocu bir politika izleyecek. 1789 Frans›z Devrimi’nden sonra milliyetçilik ve ulus-devlet kurma fikirlerinin giderek güçlenmesi ve Avrupa’n›n içinde bulundu¤u siyasi durum küçük yönetim birimlerini birleflip bir ulus-devlet oluflturmas› yolunda teflvik etti. 1864 y›l›nda Avusturya’yla birlikte savafl›p Danimarka’y› yenmifl. Chartistler denilen bu grup 1838 y›l›nda “Halk›n Misak›”n› yay›nlad›lar. Fakat ülkeler aras›nda yüzy›l sonlar›ndan itibaren artan rekabet ve bloklaflma sistemin uyumlu bir biçimde ifllemesine engel olacakt›r. 22 fiubat 1848’de Paris’te düzenlenecek gösterinin yasaklanmas› üzerine muhalifler 21 fiubat gecesi direnifle geçtiler. siyasi haklar›n›n k›s›tl› olmas› dolay›s›yla hoflnutsuzluklar›n artmas›na neden oluyordu. A¤ustos 1849’da 100 binden fazla Rus askeri Macar ayaklanmas›n› tamamen bast›rd›. ‹ngiltere’nin müdahalesiyle Belçika 1831 y›l›nda ba¤›ms›zl›k kazand›. ‹ngiltere’de sosyalistler ile liberal düflünceli reformcular iflçi hareketlerini oluflturdular. 15 Mart’ta Macaristan Diyeti “Mart Yasalar›”n› kabul ederek -Habsburg Hanedan›’n› tan›- 127 may› sürdürmekle birlikte. K›r›m Savafl›’n› f›rsat bilen Piyemonte. Avusturya’ya savafl ilan etti. Avrupa Uyumunu’nun bir süre daha bozulmadan sürmesine neden olacakt›r. Baflbakan Metternich. ‹htilalciler Viyana’da saraya bask›n düzenlediler. Bu durum. ‹flçi s›n›f›n›n düflük ücretleri ve kötü yaflam koflullar›. 1815 Viyana Kongresi’nin Rusya’ya ba¤l› bir ülke olarak yeniden kurdu¤u Polonya’da Polonyal›lar ayn› zamanda Polonya Kral› olan Rus Çar› I. ‹talya Krall›¤› resmen ilan edilerek.Avrupa’n›n Siyasal ve Ekonomik Dönüflümü (1815-1871) ris’te olaylar›n ç›kmas›ndan bir ay sonra Brüksel’de de kar›fl›kl›klar patlad›.5. 1866 y›l›nda Avusturya’yla savaflm›flt›r. 1830 olaylar› dolay›s›yla iç kar›fl›kl›klar yaflayan ‹ngiltere ve Fransa’dan yard›m gelmemesi üzerine. 1848 olaylar› Avusturya’y› da derinden sarst›. 20 Aral›k 1851’de Louis Napoleon. 1861 y›l›na gelindi¤inde Avusturya’n›n elinde bulunan Venedik ile Frans›z askerlerince korunan Roma d›fl›nda bütün ‹talya birleflmifl ve ortak parlamentosunu kurmufltu. ‹mparator Ferdinand da birkaç gün sonra ‹mparatorlu¤un Bohemya bölgesine. Sermaye ve millî gelir artarken iflçilere düflen pay gittikçe azal›yordu. Avusturya 1848 ‹htilali’ni bast›rmak için Kutsal ‹ttifak’› canland›rd› ve Rusya’dan yard›m istedi. Aral›k 1848’de yap›lan Baflkanl›k seçimine yürütme organ›n› güçlendirici yeni bir Anayasa ile gidilirken Napoleon Bonaparte’›n ye¤eni Louis Napoleon aç›k farkla kazand›. savafla asker göndererek 1856 Paris Konferans›’nda etkili olma flans›n› elde etti. Belçika’y› topraklar›na katmak istedi. Özellikle Fransa. 1815’te oluflturulan Alman Konfederasyonu’nu 21 devletten meydana gelen “Kuzey Alman Konfederasyonu”na dönüfltürmüfltür. Prusya’n›n güçlendirilmesi düflüncesinin uzant›s› olarak yavafl yavafl geliflmifltir. Nikola’n›n Krall›¤›’n› tan›mad›klar›n› ilan ettiler. gittikçe Sosyalizm’e kaymaktayd›. ‹ngiltere’ye s›¤›nmak zorunda kald›. Cumhuriyetçilerle sosyalistler aras›nda yaflanan derin görüfl ayr›l›¤› nedeniyle sosyalistlerin hükûmet program› uygulanamad›. Özellikle Fransa’da Cumhuriyetçiler ve Sosyalistler aras›nda “1789 ruhuna yeniden dönüfl” görülüyordu. Kar›fl›kl›klardan istifade etmek isteyen Fransa. Belçika ve ‹ngiltere’de 1830 hareketlerinin baflar›l› oldu¤u ülkelerde burjuvazinin güçlendi¤i görüldü. 2 Eylül 1870’deki Sedan Savafl›’nda Prusya son olarak Fransa’y› yenilgiye u¤ratm›fl ve Bismarck Alman Birli¤i’ni sa¤lam›flt›r. Macarlar’›n kendilerine kabul ettirdikleri statünün ayn›s›n› vermek zorunda kald›. Bismarck’ta Alman Birli¤i’nin kurulmas› fikri. N A M A Ç 4 ‹talyan ve Alman Ulusal Birliklerinin nas›l kuruldu¤unu ifade etmek. Kral Louis Philippe 24 fiubat günü tahttan çekilerek ‹ngiltere’ye kaçmak zorunda kald›. Rus Çar› ayaklanmay› kolayl›kla bast›rm›fl ve Polonya Rus Çarl›¤›’na dahil olmufltur.

Avusturya c. Afla¤›dakilerden hangisi Alman Birli¤i’nin kurulmas›n›n sonuçlar›ndan biri de¤ildir? a. Burjuvazi c. Laibach b. Buhar makinesi b. Belçika e. Alman milliyetçili¤inin güçlenmesi b. Polonya 4. Charles’›n tahttan inmesi c. Avusturya’da Metternich’in baflbakanl›¤a getirilmesi e. ‹talyan ulusal birli¤inin kurulmas› . ‹ngiltere’de Chartist hareketin bafllamas› b. Afla¤›dakilerden hangisi 1815’den sonra Avrupa Uyumu’nun korunmas› amac›yla yap›lan uluslararas› kongrelerden biri de¤ildir? a. Fransa c. Prusya Alman Birli¤i’ni kurma yolunda afla¤›daki ülkelerden hangisiyle daha önce savaflm›flt›r? a. ‹sviçre 3. Afla¤›dakilerden hangisi Sanayi Devrimi ile ilgili de¤ildir? a. Rusya d. Fransa e. Piyomente ‹talyan birli¤ini kurmak için hangi devletle yak›n iflbirli¤i yapm›flt›r? a. Realizmin güç kazanmas› d. Afla¤›dakilerden hangisi Alman Birli¤i’nin kurulmas›nda rol oynayan etkenlerden biri de¤ildir? a. Afla¤›dakilerden hangisi XIX. Alman-Frans›z düflmanl›¤›n›n derinleflmesi d. ‹ngiltere-Fransa-Prusya 5. Alman-Frans›z rekabeti e. Prusya’n›n baflar›l› diplomasisi 10. Fransa’n›n sömürgecili¤e h›z vermesi b. Sosyalizm 6. ‹spanya d. Prusya-‹ngiltere-Rusya b. Viyana 8. Liberalizm d. Afla¤›dakilerden hangisi 1848 Devrimleri’nin sonuçlar›ndan biridir? a. ‹ngiltere e. Prusya-‹ngiltere-Avusturya d. Avusturya’n›n dikkatini Balkanlara çevirmesi e. Fransa’da X. Avusturya d. ‹ngiltere-Rusya-Avusturya e. yüzy›lda güçlenen s›n›f ya da ideolojilerden biri de¤ildir? a. ‹ngiltere b. Aristokrasi b. Avusturya b. Almanya’n›n ekonomik bir büyüme sürecine girmesi c.128 Siyasi Tarih-I Kendimizi S›nayal›m 1. Danimarka b. Troppau e. Almanya’n›n bölünmüfl yap›s› c. Afla¤›daki devletlerin hangisinde 1848 Devrimleri sonucu yönetim de¤iflikli¤i olmufltur? a. Rusya c. Prusya-Rusya-Avusturya c. Prusya 2. Avusturya’n›n birlik yönündeki çabalar› d. Yunanistan’›n ba¤›ms›zl›¤›n› kazanmas› 9. Milliyetçilik e. Afla¤›daki fl›klardan hangisinde 1815’de kurulan Kutsal ‹ttifak’›n üyeleri do¤ru olarak gösterilmifltir? a. Kitlesel üretim c. Latin Amerika’n›n sömürgelefltirilmesi e. ‹flçi s›n›f› d. Verona d. Sosyalizm 7. Aix La Chappelle c.

kilise gibi muhafazakar güçlere karfl› yürüttü¤ü mücadelede temel ideolojisi hâline gelmifltir. XIX. milliyetçili¤in önemli etkilerinden birini oluflturdu. b 8. Yan›t›n›z yanl›fl ise. Yan›t›n›z yanl›fl ise. Özellikle XIX. b 5. aristokrasi. “Avrupa Uyumu:1815’den Sonra Uluslararas› ‹liflkiler” konusunu gözden geçirin. “Alman Ulusal Birli¤i’nin Kurulmas›n›n Sonuçlar›” konusunu gözden geçirin. . “1848 ‹htilalleri’nin Sonuçlar›” konusunu gözden geçirin. d S›ra Sizde 1 Öncelikle milliyetçilik burjuvazinin monarfli. Yan›t›n›z yanl›fl ise. XIX. Dünya Savafl› da bu çerçevede ortaya ç›kt›. Bu durum mutlak monarflilerin sorgulanmas›n› ulusun siyasal temsiline dayanan parlamenter yap›lar›n öne ç›kart›lmas›n› amaçlamaktayd›. Milliyetçilik. tüm dünyada etkilerini çok k›sa bir sürede gösterdi ve küresel sistem bafltan afla¤› de¤iflti. a 3. e 4. Yan›t›n›z yanl›fl ise. c 10. “Güçlenen ve Zay›flayan Sosyal S›n›flar” konusunu gözden geçirin. Milliyetçili¤in bir baflka boyutunu ise çok uluslu imparatorluklar› oluflturan halklar›n ulusal haklar›n› ve ba¤›ms›zl›klar›n› kazanmalar› ile Avrupa’da ulusal birli¤ini kuramam›fl uluslar› birliklerini kurma yolunda harekete geçirmesi oldu. “Alman Birli¤i’nin Sa¤lanmas› Yolunda At›lan Ad›mlar” konusunu gözden geçirin. Yan›t›n›z yanl›fl ise. Avrupa’daki bu geliflmeler sadece Avrupa’da de¤il. “1848 ‹htilalleri’nin Sonuçlar›” konusunu gözden geçirin. Yan›t›n›z yanl›fl ise. Yan›t›n›z yanl›fl ise. “Sanayi Devrimi” konusunu gözden geçirin. yüzy›l›n ilk yar›s›nda büyük ölçüde liberalizmle örtüflen milliyetçilik. XIX. a 9. 2. Avrupa sistemini hayli etkiledi ve 1815 sonras›nda kurulan “düzen ve uyum” geri döndürülemez bir biçimde ortadan kalkt›. XIX. Yan›t›n›z yanl›fl ise. “Avrupa Uyumu: 1815’den Sonra Uluslararas› ‹liflkiler” konusunu gözden geçirin. Ünite . yüzy›l›n ikinci yar›s›nda gerçekleflen bu iki olay. c 7. milliyetçilik de bu süreçte burjuvazinin en önemli ideolojik dayanaklar›ndan birini oluflturacakt›r. yüzy›l Avrupa düzenini tamemen ortadan kald›ran I. Yan›t›n›z yanl›fl ise.Avrupa’n›n Siyasal ve Ekonomik Dönüflümü (1815-1871) 129 Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar› S›ra Sizde Yan›t Anahtar› 1. dünyevileflmesini ve ulusa dayand›r›lmas›n› temel almaktayd›. c 6. yüzy›l Avrupa ve Dünya siyasi tarihi aç›s›ndan bir baflka önemli husus olan ‹talyan ve Alman ulusal birliklerinin kurulmas› da. e Yan›t›n›z yanl›fl ise. egemenli¤in kayna¤›n›n kutsall›k çerçevesinden ç›kar›larak.5. yüzy›lda baflta Osmanl› ‹mparatorlu¤u olmak üzere çok uluslu imparatorluklar›n çözülüflünde çok önemli bir rol oynad›. “‹talyan Ulusal Birli¤i’nin Kurulmas›” konusunu gözden geçirin. Burjuvazi ulusal bir pazar yaratmak amac›yla ulusdevlet yap›lar›n›n da en büyük destekçisi hâline gelecek. “Alman Birli¤i’nin Sa¤lanmas› Yolunda At›lan Ad›mlar” konusunu gözden geçirin.

üstelik. 1815 Bar›fl›’n› izleyen dönemde bask› yöntemleri gittikçe yayg›nlaflt›. insan haklar›n›n daha genifl ölçüde gerçeklefltirilebilece¤i. Üstelik bu sadece devletlerin kendi ülkelerindeki muhalif ak›mlara yönelik bir müdahalesi de¤ildi. ‹ngiltere d›fl›ndaki üç ülke Eylül 1815’te “Kutsal ‹ttifak” ad›n› alan bir baflka birleflmeyi oluflturdular. 1830 sonras›ndaki bu geliflmeler. Bütün bunlar›n do¤al sonucu 1848’de ortaya ç›kaca¤› gibi yeni bir patlama olacakt›. Do¤u Avrupa ise buna tamamen karfl› ç›k›yordu. Yukar›da da belirtildi¤i gibi. Ancak. Bu durumun tabii sonucu. Siyasi haklar› da k›s›tl› olunca. Ayr›ca. ‹ngiltere’de sosyalistler ile liberal düflünceli reformcular iflçi hareketlerini oluflturdular. gerçekte üç monarflinin Avrupa’daki liberal ak›mlara karfl› bir set oluflturmas›na yönelikti. 1840’larda ‹ngiliz ‹flçileri.Burjuvazi’nin güçlendi¤i görüldü. Fransa’y› Bonaparte ailesinden herhangi bir kimsenin yönetmesine izin verilmemesini ve bar›fl›n uygulan›fl› ile genel siyasi durumu gözden geçirmek üzere ileride baflka kongreler toplanmas›n› da kararlaflt›rd›lar. Bu toplant›lar. Bat› Avrupa gittikçe daha varl›kl›. gittikçe de yayg›nlafl›yordu. Çar Alexander’in. Belçika ve ‹ngiltere’de . bu art›fltan ‹flçiler’e düflen pay›n oran› ise gittikçe küçülüyordu. S›ra Sizde 3 Fransa. . ‹ngiltere. hoflnutsuzluk içindeki kitleler siyasi amaçlar›na meflru yol yerine ihtilalci kanallardan ulaflmaya yöneldiler. Bu bask›lar kayg› ve korku yaratmakla beraber. “H›ristiyanl›¤›n korunmas› amac›yla” önerdi¤i bu ayr› ittifak. daha adil bir toplum yolundaki umutlar› da yok edemiyordu. ilki 1818 y›l›nda Aix-la-Chapelle (Aachen)’de olmak üzere. 1815 Viyana Kongresi’nde. Avrupa’n›n iki kampa ayr›lm›fl durumu devam etmekteydi. Ancak. Avusturya ve Rusya Kas›m 1815’te Chaumont Antlaflmas›’n› . 1815-1830 aras›nda da tam ifllemeyen uluslararas› sistemin.yenilediler. uluslararas› bir boyut da tafl›maktayd›. çeyrek yüzy›l süren kar›fl›kl›klar›n yeniden ortaya ç›kmamas› için her türlü önlemi almaya kararl›yd›lar. Avrupa’da 1815 sonras›nda oluflturulan sistemin “muhafazakar” yap›s›na ve ilkelerine yönelik muhalefeti nerede filizlenirse filizlensin bast›rmaya yönelik (Osmanl› ‹mparatorlu¤u topraklar› d›fl›ndaki) neredeyse tavizsiz politikalar› düzenin istikrar› aç›s›ndan olmazsa olmaz bir öncelik hâline geldi. Dörtlü ‹ttifak çerçevesinde bir araya gelen Müttefikler’in içinde. 1838 y›l›nda “Halk›n Misak›”n› (“People’s Charter”) yay›nlad›lar. ‹flçilerin gözünde. Bat›’da da bask›lar vard›. Dolay›s›yla da sistemi y›karak de¤ifltirme fikrine yönelmekteydiler.yani Dörtlü ‹ttifak’› . Bu amaçla.130 Siyasi Tarih-I S›ra Sizde 2 Napoleon’u yenilgiye u¤ratan Avrupa devletleri. Prusya.yani 1830-32 geliflmelerinin baflar›l› oldu¤u ülkelerde . Napoleon’un yeniden yenilgiye u¤rat›lmas› söz konusu ittifak› sona erdirmedi. “Chartist Hareket” pek etkili olmam›flt›r. Sermaye birikimi ve millî gelir art›yordu. Avrupa’ya iliflkin konular›n uluslararas› alanda düzenlenmesi yolunda önemli bir ilk ad›m say›labilir. Do¤u Avrupa’ya oranla genifl özgürlük ortam›na ra¤men. Do¤uda ise üç otokratik monarfli hüküm sürmekteydi. “Chartist”ler denilen bu grup. Bat› Avrupa’da sanayi gittikçe gelifliyordu. iflçi s›n›f›n›n hoflnutsuzlu¤u oldu. birçok toplant› (kongre) yap›lm›flt›r. iflçi teflkilatlar› kurup gelifltirmeye çal›flt›lar. O günün Fransa’s›ndaki Sosyalizm’den daha yayg›n bir halk hareketi olan “Chartism”in “anti-kapitalist” yan› da vard› ve Parlamento’da ‹flçiler’in de temsilini savunuyordu. sosyal ve iktisadi reformlar siyasi yenileflmeden daha önemli görünüyordu. hükûmet ve ifl çevrelerinin muhalefeti karfl›s›nda. daha liberal hâle geliyordu. Ancak. 1848’de k›sa bir süre için yeniden güçlenecektir. Birçok yerde yasa-d›fl› oldu¤u hâlde iflçi örgütlerinin kuruldu¤u görüldü. Avrupa’n›n hele 1830’dan sonraki bu ortamda etkili olmas› beklenemezdi. Sosyalizm’in biçimlendi¤i ve ‹flçiler aras›nda h›zla yay›ld›¤› bir dönem oluflturdu. Hükûmetler birbiri ard›na ortaya ç›kan gizli devrimci cemiyetlere ve hareketlere karfl› silahl› güçlerini s›kl›kla kulland›lar. Bat› Avrupa Milliyetçi düflünceye de geliflme imkân› sa¤larken. fiimdi bir de yeni ve radikal siyasal ak›mlar karfl›lar›na ç›k›nca bunlarla amans›z mücadeleye girifltiler. Bat›’daki bu geliflmede madalyonun öteki yüzü sosyal sorunlarla doluydu. Bat› Avrupa’n›n bütün maddi uygarl›¤›n›n alt yüzünde iflçilerin hoflnutsuzlu¤u yer al›yordu. Büyük Güçlerin. Böylece. uygulamay› denetlemek üzere zaman zaman toplant›lar düzenlenmesi öngörülmüfltü. Hareket. ittifak art›k yeni Napoleonlar ç›kmas›n› önlemek ve kurulan düzene yönelik potansiyel tehditlere yönelik ifl birli¤ine yani kolektif bir güvenlik alg›s› ve ihtiyac›na dayanmaktayd›. Bat›da Liberal düflünceler gittikçe geliflmekteydi. Nitekim.

Üstelik.. William H. David. Siyasi Tarih ‹lkça¤lardan 1918’e. Armao¤lu. Avrupa’n›n çehresini de¤ifltirmifltir. McNeill. The Concert of Europe. dolay›s›yla da ülkeleraras› s›n›rlar›n en az oldu¤u bir dönem yaflanm›flt›r. Moor. Clanderon Press. hem de pan-Slavizm’i bayrak yaparak Balkanlar’da geniflleme yolunu seçmifltir. Aylesbury.5.. Avrupa-d›fl› sömürgecili¤e h›z vermifltir. Oxford University Press. Sermaye Ça¤›. A. Dünya Savafl›’na kadar sürecek büyük çat›flma bafllam›flt›r. Barricades and Borders Europe 1800-1914. Ünite . Penguin Books. Bahad›r Sina fiener). Almanya do¤ar do¤maz Avrupa’n›n en güçlü devleti durumuna gelmiflti. Alaeddin fienel. Barrington. Oral.. Bahad›r Sina fiener). New York. Paul W. (1996). ‹mge Yay›nevi. ba¤›ms›z devletlerin. Eric. ‹stanbul. Dünya Tarihi. Balkanlar’da I. (2011). Rusya. Robert (1987). Ankara. Taylor. Baflka bir ifadeyle 1815’in açt›¤› uzun bar›fl döneminin yar›s›na yak›n bir bölümü 1871 sonras›nda yaflanm›flt›r. Carrrie. Avrupa’da askerî ve siyasi bloklaflma bu dönemde ortaya ç›km›flt›r. ‹stanbul. (çev. Bu dönemde Avrupa’da. Harper and Row. Dost Kitabevi. Ankara. (2010). Böylece. M. Ankara. Gildea. Diktatörlü¤ün ve Demokrasinin Toplumsal Kökenleri. Roberts. 6. 1815-1871 döneminde s›n›rl› ve k›sa süreli savafllar oldu¤u hâlde. Thompson. Hobsbawm. (1957). (çev. Hobsbawm. (çev. Oxford. Alaaddin fienel) ‹mge Yay›nevi. Oysa flimdi. ‹mge Kitapevi Yay›nlar›.Balkanlar bölgesi d›fl›nda -yaln›zca 1905 Norveç ve ‹sveç’in birbirlerinden kendi istekleriyle ayr›lmas›ndan ibaret bir s›n›r de¤iflikli¤i yaflanm›flt›r. Schroeder. Avrupa’da yenilen ve güç kaybeden Fransa. B. Devrim Ça¤›.. Fahir. (çev.P. Prusya’ya yenilen ve Orta Avrupa’da iddias› kalmayan Avusturya-Macaristan da gözlerini tabii yay›lma alan› olarak gördü¤ü Balkanlara çevirdi ve burada Rusya ile çat›flmaya bafllad›. Rene Albert (1968). Ankara. 1815 sonras› Avrupa Uyumu 1871’de sona erdi¤i hâlde.. o zamana kadar Avrupa’n›n en güçlü devletleri olan Fransa ve Avusturya-Macaristan art›k hayli zay›flam›flt›r. Eric. (1994). fiirin Tekeli). gerek 1815’de Viyana’da tek bir devletin üstünlü¤üne dayanmayan düzenlemeler olmufltu. Avrupa’n›n bafll›ca ülkelerinin devlet adamlar›n› ustaca kullanarak istedi¤i sonucu elde eden Bismarck.Avrupa’n›n Siyasal ve Ekonomik Dönüflümü (1815-1871) 131 Yararlan›lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar S›ra Sizde 4 Bir kere.. Gerek 1648’de Westphalia’da. tarihinin en basit siyasi co¤rafyas› geçerli olmufltur. Clanderon Press. Ne var ki bu görüntünün gerisinde dünyay› o zaman kadar görülmemifl ölçüde büyük bir savafla götürecek etkenlerin alttan alta geliflmesi de en fazla bu dönemde olmufltur. 1871’den sonra bu görülmemifltir. Alk›m Kitabevi. Siyasi Tarih 1789-1914. çok güçlü Almanya Avrupa’daki düzeni altüst etme¤e giriflmedi. Sander. The Transformation of European Politics 1763-1848. The Struggle for Mastery in Europe 1848-1918. Europe Since Napoleon. Yani. (2001).J. (çev. (2010) Avrupa Tarihi. Alman Birli¤i’nin kuruldu¤u 1871’den 1914’e kadar geçen sürede. 9. Fethi Aytuna) ‹nk›lap Yay›nevi. B. Bloklaflmay› bafllatan da güçlü Almanya karfl›s›nda zay›f kalan ülkeler de¤il Bismarck’›n kendisi olmufltur Prusya karfl›s›ndaki yenilgilerinden dolay›. J. Dost Kitabevi. çok güçlü bir devlet yaratm›flt›. London. Fransa ve Avusturya-Macaristan’›n zay›flamas›n› f›rsat bilerek hem 1856 Paris Antlaflmas›’n›n Karadeniz’le ilgili hükmünü kendi lehine de¤ifltirme¤e yönelmifl. (1954). (2012). . (1998). Oxford. Bismarck statükocu bir politika izleyecektir. Avrupa’da .

Sömürgecili¤in ve emperyalizmin neden ve sonuçlar›n› tart›flabilecek. Birinci Dünya Savafl› öncesinde Avrupa’n›n geçirdi¤i dönüflümü aç›klayabilecek.6 S‹YAS‹ TAR‹H-I Amaçlar›m›z N N N N Bu üniteyi tamamlad›ktan sonra. Avrupa d›fl›ndaki dünyada XIX. yüzy›lda yaflanan geliflmeleri ifade edebilecek bilgi ve becerilere sahip olacaks›n›z. Anahtar Kavramlar • • • • • • Avrupa Uyumu Milliyetçilik Güç Dengesi Bloklaflma ‹ttifak Uluslararas› Rekabet • • • • • Sömürgecilik Emperyalizm Üçlü ‹ttifak Üçlü ‹tilaf Ulusal Uyan›fl ‹çindekiler Siyasi Tarih-I Küresel Emperyalist Yar›fl (1871-1908) • AVRUPA’NIN DÖNÜfiÜMÜ VE AVRUPA UYUMU’NUN SONU • AVRUPA’DA BLOKLAfiMAYA G‹DEN YOL: SÖMÜRGEC‹L‹K VE EMPERYAL‹ZM • EMPERYAL‹ST DALGA VE AVRUPA DIfiI DÜNYA . Avrupa’n›n bloklaflmaya nas›l gitti¤ini aç›klayabilecek.

Bu dönemde Milliyetçilik ve onun etkisiyle flekillenen ulusal bilinç. büyük güçler . gazete gibi kitle iletiflim araçlar›n›n geliflip yayg›nlaflt›¤› bir ortamda bu dönüflüm çok daha h›zl› bir biçimde olmaktayd›. Avrupal› devletler birbirlerinde geliflen ulusal hareketlere karfl› ortak tav›r almay› sürdürmekteydiler. temelinde Osmanl› ‹mparatorlu¤unun topraklar›n›n gelece¤i ve paylafl›lmas› anlam›na gelen “Do¤u Sorunu”ydu. iç istikrar. beflinci ünitede ele al›nd›¤› gibi. Bu dönemde. Milliyetçi dinami¤e karfl› 1815’ten beri Avrupa Uyumu çerçevesinde etkili bir biçimde kullan›lan uluslararas› muhafazakâr müdahalecilik. madalyonun öteki yüzünde ise Avrupa’n›n bu üstünlü¤ünü temelinden sarsacak etkenler de h›zl› bir geliflme içindeydi. milliyetçili¤in güçlenmesi sonucu ulus-devletlerin kurulmas›.Küresel Emperyalist Yar›fl (1871-1908) AVRUPA’NIN DÖNÜfiÜMÜ VE AVRUPA UYUMU’NUN SONU XIX. yüzy›l›n ikinci yar›s›ndan I. Fakat özellikle Avrupa’n›n do¤usundaki milliyetçi hareketlerden kaynaklanan gerilim Avrupa Uyumu’nun önündeki en önemli tehditlerden biriydi. XIX. anayasa ve demokratik kurumlar›n geliflmesi. Bu geliflmenin “sömürgecilik” ve “emperyalizm”le ilgisi afla¤›da incelenecektir. mant›¤a ve ilerlemeye olan inanc›n güçlenmesi gözlemlenmektedir. yüzy›l›n ortalar›ndan itibaren Bat› Avrupa devletleri. Dünya Savafl›’na kadar geçen dönemde Avrupa aç›s›ndan potansiyel krizlerin kayna¤›. Kiflisel ve kolektif kimlikler milliyetçili¤in etkisiyle yeniden tan›mlanmaktayd›. Bu yeni konjonktürde devletler ulusal bilince dayanan yeni ulusal kimli¤in geliflmesi için baflta e¤itim olmak üzere bütün etkili mekanizmalar› yo¤un bir biçimde kullanmaktayd›lar. Avrupa’n›n siyasi aç›dan daha çok bölünmesi anlam›na gelmekle beraber serbest ticaret ise siyasi s›n›rlar›n d›fl›na taflarak uluslararas› bir nitelik almaktayd›. Avrupa-d›fl› alanlar üzerinde etkinliklerini en üst düzeye vard›rd›. eski toplumsal ba¤lar›n ve sadakatin çözüldü¤ü Avrupa’da ortaya ç›kan kimlik bofllu¤unu dolduran temel ideoloji hâlini almaktayd›. Fakat bu durum özellikle çok uluslu imparatorluklarda ulusal taleplerin ortaya ç›kmas›na ve çeflitli uluslar›n merkezi otoriteyi sorgulamas›na ve hatta sarsmas›na yol açacakt›. söz konusu dönemde önceki dönem kadar kullan›lmasa da. Bunun da kendini en aç›k bir biçimde gösterdi¤i bölge büyük ço¤unlu¤u hâlâ Osmanl› egemenli¤inde bulunan Balkanlard›. potansiyel olarak varl›¤›n› sürdürmekteydi. Bu dönemde Avrupa’da. bilime. Üstelik okuryazarl›¤›n artt›¤›. Bir önceki ünitede de üzerinde duruldu¤u gibi. uluslararas› bar›fl›n yan› s›ra o zamana kadar rastlanmayan ölçüde s›naî büyüme. Ancak.

Osmanl› topraklar› üzerindeki paylafl›m mücadelesinin etkili diplomatik yollar›n kullan›lmas› sayesinde uzun bir süre büyük bir krize ve savafla gidilmeden yürütülmesi. Anlaflmalara var›lmas› ve bunlar›n sürdürülmesi için gerekli mekanizmalar kurulmufl bulunuyordu. Dünya Savafl›’n›n ç›kmas›n›n da temel nedenlerinden birisini oluflturacakt›. I. Her ne kadar bu devletlerin aras›nda görüfl ayr›l›klar› da bulunsa. devletlerin rejim güvenli¤ini sa¤lamak için polisiye yöntem ve imkanlar› çok daha etkili bir biçimde kulland›klar› da görülmektedir. belirli topraklar›n flu veya bu devletin elinde bulunmas›na ba¤l› olan bir güç dengesinden söz edilirdi. Dünyan›n 1870’lerden sonraki tarihi. ayr›ca bir ülkede ç›kabilecek kar›fl›kl›klar›n di¤er ülkelere de s›çramas›n›n yarataca¤› sistemik bir krizi hatta savafl› bile önlemifltir. genel olarak “Avrupa Uyumu” ifllemekteydi. dinî imtiyazlar›n kesilmesi. Avrupa’n›n merkez durumunda oldu¤u üç uygarl›k ve uluslararas› iliflkiler alan› ortaya ç›k›yordu. Avrupa bar›fl›n›n korunmas›n›n en önemli ayaklar›ndan birini oluflturmaktayd›. Buna paralel olarak. siyasal örgütlenmelere izin verilmesi. 1871-1914 döneminin geliflmeleri sonucu. yüzy›l sonlar›na kadar. Üçüncü halkada ise Asya ve Afrika ülkeleri yer al›yordu. kanun karfl›s›nda eflitlik gibi konularda önemli ilerlemeler görüldü. ‹kinci halkada Avrupa’n›n do¤usu ve Latin Amerika bulunuyordu. Bu durum sadece ‹ngiltere ve Fransa gibi demokrasinin kök sald›¤› Bat› Avrupa ülkelerinde de¤il Almanya ve Avusturya-Macaristan gibi daha geleneksel ve otoriter rejimlerde bile görülen bir e¤ilimdi. Bu durum rejimleri istikrars›zlaflmaya karfl› korumufl. Birinci halkada Bat› Avrupa ile Amerika k›tas›n›n kuzeyi yer al›yordu. Hatta anlaflmazl›k Osmanl› ‹mparatorlu¤u’nun yaflam süresinin uzamas›n› da sa¤lad›. zaman içinde bu alanlar›n üstünlük s›ralamas›nda de¤ifliklikler de olacakt›r. Elbette. 1871’de Alman Birli¤i’nin kurulmas›yla “Avrupa Uyumu”nun dikkate al›nmad›¤› kesin bir biçimde ortaya ç›kt›. Hatta Avusturya-Macaristan ve Fransa gibi büyük devletlerin ‹talya ve Prusya’ya yenilmeleri ile bu “Uyum”un tümüyle y›- . art›k bast›r›lmaya de¤il. Do¤u Sorunu konusundaki anlaflmazl›k daha uzun bir süre Avrupa siyasetini etkilemeye devam etti. sistem belirli bir Avrupa devletinin öteki devletlerin r›zas› olmaks›z›n herhangi bir topra¤› eline geçirmemesi anlay›fl›na dayan›yordu. 1815 Viyana Kongresi’nden sonra 1870’lerin bafl›na kadar geçen sürede birbirine düflman devletlerin kurduklar› rakip ittifaklardan (bloklardan) çok. Mücadelenin yüzy›l sonlar›ndan itibaren keskinleflmesi. Avrupa’n›n do¤usunda ve güneyinde milliyetçilik. Yani. Ancak. demokrasi ve liberalizme karfl› genel kuflku devam ettiyse de oy hakk›n›n geniflletilmesi. Avrupal› güçler. Afla¤›da de¤inilecek olan Avrupa’daki bloklaflma da bu olgunun da büyük etkisiyle flekillenmifltir. Egemen çevrelerde. özellikle Rusya taraf›ndan k›flk›rt›lmaya bafllanacak bu da çok uluslu do¤u imparatorluklar›n›n büyük bir krize girmesine neden olacakt›r. XIX.134 Siyasi Tarih-I Avrupa Uyumu’nun temel ilkelerinden biri olan s›n›rlar›n de¤iflmezli¤i ilkesini Osmanl› topraklar› söz konusu oldu¤unda görmezden gelebilmekteydiler. Nitekim 1877-1878 Osmanl›-Rus Savafl› sonras› düzenlemelerinde söz konusu ilke çok aç›k bir biçimde göz ard› edilmiflti. genifl ölçüde bu üç alan›n birbirleri ile iliflkilerinin anlat›m›d›r. Özellikle alt s›n›flar›n yaflam koflullar›n›n düzeltilmesi ve siyasal temsil imkânlar›n›n art›r›lmas› devrimci fikirlerin taban bulmas›n› zorlaflt›rd›. 1830 ve 1848 deneyimlerinden gerekli dersleri de ç›kartarak içte k›s›tl› ve s›n›rl› da olsa siyasal ve sosyal haklar› geniflletme yolunu seçtiler.

2000) okuman›z› öneririz. Bismarck’›n ana amac›. 1968) okuyabilirsiniz. TELEV‹ZYON Alman Ulusal Birli¤i’nin kuruldu¤u 1871’den I.jpg&filetimestamp= TELEV‹ZYON 20050504132821 ‹NTERNET .php?title=Datei:Bisma rckArbeitszimmer1886 . Almanya-Fransa düflmanl›¤›d›r. Dünya Savafl›’n›n ç›kt›¤› 1914’e kadar Avrupa’n›n hiç de¤iflmeyen unsuru. Üçlü ‹ttifak’› kuracakt›r. 1871 sonras›nda uluslararas› sistemin belirtilen çerçeveye oturmas› hemen gerçekleflmemifltir. SIRA S‹ZDE De¤iflen flartlar ve dengeler devletlerin ç›karlar›n›n uyumlulaflt›r›lmas›n› imkans›z hale getirdi¤inde ise. bu ülkeyi yaln›zlaflt›rmaya gayret edecektir.Küresel Emperyalist Yar›fl (1871-1908) SIRA S‹ZDE k›lm›fl oldu¤u anlafl›ld›. 1871 düzenlemesini korumak ve Alman Birli¤i’nin güçlenmesini sa¤lamak için hiç olmazsa bir kuflakl›k bar›fl sa¤lamakt›. sistemin bir blok iflletilmesine dayanan mant›¤›na büyük oranda sad›k kalm›fllard›r. Avrupa Dsistemi ‹ K K A T kesin bloklaflmalara sahne olmam›fl. Ankara.org/w/index . Bismarck’›n birli¤in oluflmas›ndan öncekiAMAÇLARIMIZ dönemden farkl› biçimde flimdi statüko yanl›s› bir politikaya yöneldi¤i beflinci ünitede anlat›lm›flt›. Bismarck’›n iflbafl›ndan ayr›lmas›ndan sonrad›r ki. bunu gerçeklefltiren de Almanya’n›n S O R U kendisi olmufltur. devletler 1815’te belirlenen sistem içi bloklaflmaya de¤il. Ankara. (Milli E¤iSIRA S‹ZDE tim Bas›mevi. Bu dönemde Avrupa Uyumu iflletilebilmifl midir? SIRA S‹ZDE N N TELEV‹ZYON SIRA D ‹ K S‹ZDE KAT D‹SIRA NÜTfiEÜ RNS‹ZDE NE LE‹TM S O R U AMAÇLARIMIZ D‹KKAT K ‹ T A P SIRA S‹ZDE TELEV‹ZYON Resim 6. “güç dengesi” tekrar klasik anlat›m›na uygun. Böylece. faD Ü fi Ü N E L ‹ M kat daha da belirgin bir niteli¤e kavuflmufl bulunuyordu: Birbirlerine ittifak antlaflmalar› ile ba¤lanm›fl devlet gruplar› aras›ndaki askeri ve siyasi denge (yani blokS O R U laflma). fiimdi bu genel çerçeve içinde. Nejat Akipek). Fransa’n›n 1870 yenilgisinin ve a¤›r bar›fl flartlar›n›n intikam›n› alaca¤›n› düflünerek. Özellikle yüzy›l›n son on y›l›na kadar. D‹KKAT Alman Birli¤i’nin kuruluflu ve yol açt›¤› sonuçlar aç›s›ndan öznel bir için K ‹ de¤erlendirme T A P Otto von Bismarck’›n. Dünya Savafl›’na giden süreç yaSIRA S‹ZDE nas›l ortaflanm›flt›r. Bismarck. Ünite .1 AMAÇLARIMIZ Otto Von Bismarck Kaynak:http://de. askeri ve siyasal bloklaflman›n AMAÇLARIMIZ ya ç›kt›¤›n› daha yak›ndan ele alabiliriz: D Ü fi Ü N E L ‹ M S O R U D‹KKAT N N D Ü fi Ü N E L ‹ M TELEV‹ZYON SIRA D ‹ KS‹ZDE KAT AVRUPA’DA BLOKLAfiMAYA G‹DEN YOL SIRA S‹ZDE S O R U 1 N N NÜTfiEÜRNNE LE‹TM 1871’de çok güçlü bir devlet hâlinde ortaya ç›kan Almanya’ya D‹karfl› daha zay›f durumdaki ülkeler ittifak oluflturaca¤› yerde. Düflünceler ve Hat›ralar adl› kitab›n› (çev. yüzy›l geliflmelerinin daha sonraki yüzy›l› nas›l derinden ö¤renK ‹ etkiledi¤ini T A P mek istiyorsan›z Giovanni Arrighi’nin “Uzun Yirminci Yüzy›l” adl› eserini (‹mge Kitapevi S O R U Yay›nlar›. Almanya statüko yan- AMAÇLARIMIZ ‹NTERNET K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ D Ü fi Ü N E L ‹ M K ‹ T A P Kitap: XIX.SIRA S‹ZDE 135 6. ‹NTERNET K ‹ T A P wikipedia. ‹flte bu düflüncelerinin ürünü olarak Bismarck. bloklaflma ve sonras›nda I.

Bu da Üçlü ‹tilaf’› oluflturacakt›r. öteki taraf sald›r›ya u¤rayan ülkeye yard›m edecekti. Bo¤azlar›n kapal›l›¤›na sayg› gösterilecekti ve Osmanl› Devleti’nin baflka bir devlete Bo¤azlar’da üs vermesi önlenecekti. Taraflar baflka bir devletle ittifak yapmayacaklard›. böyle bir tehlikeyi önlemek amac›yla Bismarck bu iki devletin Balkanlar’da anlaflmas›n› mutlaka sa¤lamak istemekteydi. . öteki ikisi yans›z kalacakt›. Ancak. klasik anlamdaki “güç dengesi”nin özüne uygundu. hiç olmazsa Avusturya-Macaristan’› yan›nda tutmak istemifl ve 1879 y›l›nda bir ittifakla bu devleti Almanya’ya ba¤lam›flt›r. Bismarck. ‹htilalci ayaklanmalara karfl› ortak tutum al›nacakt›. Avusturya-Macaristan ve Rusya aras›nda I. Bu politikas›n›n sonucunda Almanya. Avusturya-Macaristan’›n Berlin Antlaflmas› ile Bosna-Hersek’te kazanm›fl oldu¤u haklara sayg› göstereceklerdi. Üç ‹mparator Ligi da¤›lm›flt›r. öteki iki müttefiki ‹talya’ya yard›m edeceklerdi. Avusturya-Macaristan’› kendisine ba¤lamakla beraber. 1879 ‹ttifak› ile müttefik durumunda olan Almanya ve Avusturya-Macaristan.Dünya Savafl›’n›n bloklar›ndan birini oluflturacak olan Üçlü ‹ttifak’›n önemli maddeleri flunlard›: Taraflar birbirlerine karfl› olan ittifaklara girmeyeceklerdi. Bar›fl tehlikeye düflerse taraflar görüflmeler de bulunacaklard›. Ancak.136 Siyasi Tarih-I l›s› politikas›n› terk edecektir.baflta Fransa olmak üzere . Taraflar. Üçlü ‹ttifakla daha da kuvvetlenmifl olan Almanya’n›n bu yola girmesi. Taraflardan biri kendi tahriki olmaks›z›n iki veya daha fazla devletin sald›r›s›na u¤rarsa bütün müttefikler savafla kat›lacaklard›. Üç ‹mparator Ligi’ni kurdu. Almanya ile Avusturya-Macaristan aras›ndaki ittifak›n hükümleri ise flöyle özetlenebilir: Taraflardan birine Rusya sald›r›rsa. 1882 y›l›nda ‹talya’y› da yanlar›na alarak Üçlü ‹ttifak’› kurdular. Üçlü ‹ttifak’›n Kurulmas› Fransa ve Rusya’n›n birbirlerine yaklaflmas›yla do¤abilecek iki cepheli savafl durumundan kurtulmay› d›fl politikas›n›n temeli yapan Bismarck. Nitekim 1875 y›l›nda bafllayan Balkan bunal›m› s›ras›nda Avusturya-Macaristan ile Rusya aras›ndaki çekiflme yüzünden I. Rusya bu sald›rgan ülkeye yard›m etti¤i takdir de ise öteki taraf müttefikine yard›m edecekti.bir blok meydana getirmeleri de yine “güç dengesi”nin gere¤iydi. II. Balkanlar’da ç›kacak herhangi bir güçlük beraber çözülecekti. I. as›l korkusu olan Fransa-Rusya birleflmesini (dolay›s›yla Almanya’n›n iki cepheli savaflla karfl› karfl›ya kalma ihtimalini) önlemek için Rusya’y› yan›nda tutmak zorundayd›. Üç ‹mparator Ligi’nin önemli maddeleri flunlard›: Avrupa’daki statüko kabul ediliyordu. Tahrik edilmedi¤i hâlde Fransa ‹talya’ya sald›r›rsa. Üç ‹mparator Ligi’nin önemli maddeleri flunlard›: Taraflardan biri baflka bir devletle savafl›rsa. bu düzenleme Avusturya-Macaristan ile Rusya aras›ndaki halkan›n zay›fl›¤›ndan dolay› uzun ömürlü olamazd›. taraflardan biri Rusya’dan baflka bir devletin (burada Fransa kastedilmekteydi) sald›r›s›na u¤rarsa öteki taraf yans›z politika izleyecekti. Üç ‹mparator Ligi’ni kurduktan sonra. I. Üç ‹mparator Ligi oluflturuldu. 1872’de Rusya’y› yan›na alarak Almanya. Üstelik Avusturya-Macaristan ile Rusya’n›n Balkanlar’da çat›flmas› durumunda Almanya da Rusya’yla karfl› karfl›ya gelebilece¤i için. Bismarck. Bismarck. özellikle Afrika’da sömürgecilik peflinde olan ve bu amaçla Almanya gibi büyük bir devletin dostlu¤unu kazanmaya çal›flan ‹talya’y› da yan›na alm›flt›r. Avusturya-Macaristan ve Rusya aras›nda 1881’de II. Almanya’n›n karfl›s›ndaki devletlerin . Elbette. II.

Küresel Emperyalist Yar›fl (1871-1908) Bismarck. flimdi Rusya’yla da bu flekilde yak›nl›k kurmufl olarak. Muhafazakar bir politikac› olan Bismarck’a oranla yüksek ülküleri. Bismarck. Almanya’n›n mutlak üstünlü¤ünü sa¤lam›fl ve Fransa’y› yaln›zl›¤a mahkûm etmifl oluyordu. imparator II. II.gücüne fazla güvenmemekle birlikte -‹talya’y› da ald›¤› ve ‹ngiltere de bu s›rada denizafl›r› imparatorluk iflleriyle meflgul oldu¤u için Fransa görünürde tam anlam›yla yaln›z b›rak›lm›fl durumda demekti. Fransa ve Rusya aras›ndaki sömürge anlaflmazl›klar› da bu ülkelerin Almanya karfl›s›nda birleflmelerini engellemekteydi. Bo¤azlar’›n kapal›l›¤› kural›na uyulacak ve Almanya. Osmanl› Devleti üzerinde ve Akdeniz’de çat›flma hâlindeydi. Genç yaflta imparator olan II. II. yan›na. Fakat Avusturya-Macaristan ile Rusya aras›ndaki ba¤ k›sa süre içinde yeniden koptu. Wilhelm’e göre. iki ülkeyi bir arada tutamayaca¤›n› anlad›¤›ndan. Nitekim 1890 y›l›nda Bismarck görevinden istifa etti. Wilhelm’in 1888’de ölümü üzerine durum de¤iflmeye bafllad›. taraflardan birinin Fransa veya Avusturya-Macaristan’la yapacaklar› savaflta bu hükümlerin ifllememesini öngörüyordu. birtak›m temel görüfl ayr›l›klar›na da dayan›yordu: II. II. Wilhelm’in görüfllerine uygun bir politikaya yö- 137 . böylece Avusturya-Macaristan ile Rusya’n›n her ikisini de ayr› ayr› yan›na alm›fl oluyordu. Wilhelm ise. bu iki ülkenin aras›n› bir kere daha bozdu. Öte yandan. Wilhelm’in atak yarad›l›fl›ndan ileri geldi¤i kadar. bu nedenle özellikle yan›nda. Alman d›fl politikas›n›n yönetimini tümüyle Bismarck’a b›rakm›fl bulunan ‹mparator I. Üçlü ‹tilaf’›n Kurulmas› Bismarck’›n izledi¤i ustal›kl› politika. dinamik ve ilerici nitelikte düflünceleri olan II. Bu durum uzun sürmeyecek ve k›sa bir süre sonra ortaya ç›kacak geliflmeler Üçlü ‹ttifak’›n karfl›s›nda Üçlü ‹tilaf sisteminin do¤mas›na yol açacakt›r. II. Ayr›ca. Almanya. Güney Asya’da. Bismarck. Almanya dikkatini Avrupa üzerinde toplayan statükocu politikas›ndan vazgeçip “Dünya Politikas›”na (Weltpolitik) yönelmeli ve sömürgecili¤e giriflmeliydi. Alman-Rus Güvence Antlaflmas›. Wilhelm ile Bismarck aras›nda iç politika konular›nda da anlaflmazl›k vard›. Bismarck’la fikrî çat›flmaya girdi. Wilhelm. Afrika da ‹ngiliz-Frans›z çat›flmas›na sahne oluflturmaktayd› Nitekim Bismarck bu çat›flmalar› beceriyle tahrik ederek de birleflmelerini engellemeye çal›flmaktayd›. özü itibar›yla Avusturya-Macaristan’la olan ittifak›yla ters düflmekteydi. Avusturya-Macaristan’la 1879’daki ikili ve 1882’deki üçlü ittifak ba¤›na sahip olan Bismarck. Fransa’yla birleflmesinden korktu¤u. Bismarck’›n Rusya’ya gere¤inden fazla önem verdi¤ini de düflünüyordu. Bu ülkeler Uzak Do¤u’da. gittikçe sanayileflen Almanya’da güçlenen iflçi hareketinin partisi olan Sosyal Demokrat Parti’yi orduyu kullanmak suretiyle ezmek istiyordu. Wilhelm. Bismarck. baflka bir ifadeyle Fransa’n›n uza¤›nda tutmak istedi¤i Rusya’yla 1887’de “Güvence Antlaflmas›”n› imzalad›. Nitekim bu husus Bismarck’›n d›fl politikas›na karfl› ileriki y›llarda yöneltilecek temel bir elefltiri noktas› oluflturacakt›r. Balkanlar’daki 1885-1886 bunal›mlar›. taraflardan biri üçüncü bir devletle savafla girerse.6. Bu çat›flma. Rusya’n›n Balkanlar’daki haklar›n› tan›yacakt›. Öte yandan. 1871’de güçlü biçimde ortaya ç›kan Almanya karfl›s›nda di¤er büyük Avrupa devletlerinin birleflmesini önledi. her biriyle ayr› ayr› ba¤lant› içinde olmaya karar verdi. ‹ngiltere. Wilhelm’le bu temel fikir ayr›l›klar›na ra¤men görevine devam etmesi mümkün olmayacakt›. yönetimine bir iç savafl ortam› içinde kan dökerek bafllamak niyetinde de¤ildi Baflbakan Bismarck’›n. Bunun üzerine Bismarck. Ünite . Ayr›ca. Fakat Rusya’yla yapt›¤› Güvence Antlaflmas›. öteki taraf›n yans›z kalmas›n›.

Fransa ile Rusya aras›nda kurulmufltur. Üçlü ‹tilaf bu üç ülke aras›nda böylece ortaya ç›kacakt›r. Almanya’n›n veya Almanya taraf›ndan desteklenen Avusturya’n›n sald›r›s›na u¤rarsa Fransa Rusya’ya yard›m edecekti. 1904 y›l›nda Fransa ile ‹ngiltere aras›nda imzalanan antlaflmad›r. Buna karfl›l›k Fransa. Rusya. iktisadi ve mali iyilefltirmeler yapmada serbest b›rak›yordu. ‹ngiltere’nin 1882’de iflgal etti¤i M›s›r’dan ç›kmas›n› istemekten vazgeçecekti. Almanya sömürgecili¤e yönelip de Fransa. ‹ngiliz-Frans›z Anlaflmas›’na göre. Rusya ve ‹ngiltere’ye karfl› Bismarck’›n izledi¤i dikkatli politikadan vazgeçince bu ülkelerle çat›flma durumu kaç›n›lmaz olarak ortaya ç›kacak demekti. güneyi ‹ngiliz üstünlü¤üne b›rak›lacak. Bu anlaflmaya göre. Rusya ve ‹ngiltere. orta bölge ise tampon olacakt›. Ayn› biçimde. Buna karfl›l›k ‹ngiltere. Tibet’in Çin’e ba¤l› oldu¤unu kabul ediyorlard›. Fransa’y› Fas’ta askerî.“Samimi Antlaflma”) imzalad›lar. 1890’da Alman-Rus Güvence Antlaflmas›’n› da yenilemeyince artan kayg›lar içindeki Fransa. hem de sömürgelerdeki milliyetçi ak›mlar› daha güçlendirmifltir.138 Siyasi Tarih-I neldi. Özellikle Balkanlarda bar›fl›n h›zla bozulmakta oldu¤unu ve bunun da büyük bir savafla varabilece¤ini gören Fransa ve ‹ngiltere. . aralar›ndaki anlaflmazl›klar› b›rakarak 1904’te Sömürge Anlaflmas›’n› (“Entente Cordiale” . Üçlü ‹tilaf’›n üçüncü ve son halkas› ise 1907 y›l›nda ‹ngiltere ve Rusya aras›nda oluflturuldu. 1904-1905 savafl›nda Japonya’ya yenilen ve dikkatini yeniden Balkanlar’a çeviren Rusya. Ayn› flekilde Rusya da ‹ngiltere’yle anlaflt›ktan sonra flimdi Balkanlar’da daha atak bir politikaya yönelmekteydi. Öte yandan. Frans›z-Rus ‹ttifak›’na göre. Almanya’ya karfl› sertleflmeye bafllad›. Bu ise hem Avrupa’daki rekabeti art›rm›fl. Fransa Almanya’n›n veya Almanya taraf›ndan desteklenen ‹talya’n›n sald›r›s›na u¤rarsa Rusya Fransa’ya yard›m edecekti. 1907’de ‹ngiltere’yle anlaflmaya yöneldi: Japonya’n›n ‹ngiltere’yle ittifak kurmufl olmas› da Rusya’y› ‹ngiltere’yle anlaflmaya iten bir etkendi. buna karfl›l›k ‹ngiltere de Afganistan’› iflgale veya ilhaka kalk›flmayacakt›. Bu halkan›n da tamamlanmas›yla kendini daha güçlü hisseden Fransa. Üçlü ‹tilaf’›n ikinci halkas›. Rusya ve ‹ngiltere’den harekete ilk geçen Rusya oldu. Anlaflma’n›n gizli olan hükümlerine göre ise Fas ve M›s›r’da ba¤›ms›zl›k statüsünün sürdürülmesi imkâns›zlafl›rsa ‹ngiltere ve Fransa’n›n birbirlerinin giriflimlerine engel olmamalar› öngörülüyordu. Bu geliflmeler karfl›s›nda Almanya ise silahlanmas›n› h›zland›racak ve böylece I. Rusya Afganistan’la ilgisini kesecek ve bu devletle iliflkilerini ‹ngiltere’nin arac›l›¤›yla yürütecek. Fransa. o s›rada iki ülke aras›nda bir kriz yaratan Fas’›n siyasi statüsünü de¤ifltirmemek sözünü veriyordu. Dünya Savafl›’na giden yol biraz daha k›salacakt›r. Üçlü ‹tilaf’›n ilk halkas›. Sömürgecili¤e giriflip donanma yap›m›na h›z veren Almanya. içinde bulundu¤u askerî ve siyasi yaln›zl›ktan dolay› müttefik aramakta olan Fransa’yla 1894 y›l›nda ittifak antlaflmas› imzalad›. Bu geliflmeler Avrupa’y› ve dolay›s›yla da bütün dünyay› genel bir savafla sürüklemekteydi. Bu ülke. ‹ngiltere de M›s›r’›n siyasi statüsünü de¤ifltirmeyecekti. Bunun sonucu olarak Fransa. ‹ngiltere ve Rusya. ayn› dönemde Japonya’n›n Uzak Do¤u’da güçlü bir devlet hâline gelerek Avrupa devletlerinin Çin’deki etkinli¤ini engellemesi de çat›flmalar›n sömürge bölgelerinden Avrupa’n›n içine kaymas›n› h›zland›rm›flt›r. ortak tehlike Almanya karfl›s›nda aralar›ndaki sürtüflmeleri b›rak›p birleflmeye yöneleceklerdir. ‹ran üç bölgeye ayr›larak kuzeyi Rus.

üretim ve ulaflt›rma araçlar›ndaki muazzam geliflim gibi faktörler devletlerin yeni hammadde kaynaklar› ve pazarlar aramas›na yol açt›. Yar›flta geri kalmamak ve bu ba¤lamda ulusal onuru zedelememek için sald›rgan bir emperyalizme yönelmek gerekmekteydi. yüzy›lda Sanayi Devrimi’nin sonucu olarak sömürgecili¤in Güçleri çok daha ileri boyuta ulaflan büyük devletlerin denizafl›r› sömürgelerdeki nüfuzlar› derinleflti ve iktisadi yap› geniflledi. “emperyalizm”e do¤ru evrilmeye bafllam›flt›. Emperyalizmin nedenlerine bak›ld›¤›nda özellikle flu hususlar üzerinde durmak SIRA S‹ZDE yerinde olacakt›r: En önemli neden. M XIX. Bir büyük gücün dünya üzerindeki herhangi bir bölgeyi sömürgelefltirmesi. iktisadi S Obüyüyen R U gücüyle buralar› yo¤unlaflan bir denetim alt›nda tutuyor. Dahas›. Milliyetçilikle beslenen ulusal onur ve büyüklük iste¤i. ayn› dönemde yerli halkta geliflmeye bafllayan milliyetçi tepkilere karfl› ise bask› yöntemleri art›yordu. Bat› uygarl›¤›n›n di¤er tüm uygarl›klar› kendinden afla¤›da görmesinin do¤al sonucu emperyalizmin Bat›’n›n dünyan›n geri kalan›na uygarl›k götürmesi olarak görülmesi ve bu flekilde ifade edilmesiydi. Üstelik bu alanlar topraklar› kolayl›kla ellerinden al›nabilecek. Ankara. Ünite . K›D‹KKAT sacas› “sömürgecilik”. önemli bir nüfus art›fl›na yol açmaktayd›. Avrupa devletlerinin özellikle XIX.Küresel Emperyalist Yar›fl (1871-1908) AMAÇLARIMIZ Birinci Dünya Savafl›’n› haz›rlayan flartlar› daha ayr›nt›l› ö¤renmek için K ‹ Haluk T A P Ülman’›n Birinci Dünya Savafl›’na Giden Yol adl› kitab›n› (‹mge Kitabevi Yay›nlar›. Bu alan da dünyan›n kapitalizme hiç ya da yeterince aç›lmam›fl bölgelerinin T E L E V ‹ Z Y O N dönüfltürülmesiyle olacakt›. edebiyatç›lar›. Bu dönüflümün aciliyeti Bat›l› emperyalist güçlerin söz konusu alanlar› fiilen kontrol etme yani iflgal etmelerini zorunlu hâle getirmekteydi. Sanayi Devrimi ile h›zlanan ekonomik büyüme 1870’lerden sonra yeni bir aflamaya girmiflti. yüzy›l›n sonlar›ndan itibaren bir güç mücadelesine girmelerinin do¤al sonucu. Avrupal›lar›n nitelemesiyle. 139 AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON TELEV‹ZYON Bismarck Alman Birli¤i’nin kurulmas›ndan sonra nas›l bir politika izlemifltir? SIRA S‹ZDE SÖMÜRGEC‹L‹K VE EMPERYAL‹ZM SIRA S‹ZDE 2 ‹NTERNET D Ü fiçap› Ü N E L ‹genifllemiflti. Sömürgeler Avrupa’dan gelecek genifl kitlelere yeni f›rsatlar veren bakir alanlar sunmaktayd›. Sömürgeci devlet. daha fazla alan› denetim alt›na alma konusunda da bir yar›fla girmeleriydi. Avrupa kamuoylar› da bu görüfl- N N SIRA S‹ZDE D‹ NÜTfi EÜ RN N E LE‹TM S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET .D‹KKAT D‹KKAT SIRA S‹ZDE N N 6. Irkç› ve sosyal Darwinist tezlerle beslenen bu görüfller Bat›l› devlet adamlar›. ülkelerden yeni yerleflim alanlar›na aktar›lmas› ülkelerdeki sosyal huzursuzluklar›n ortadan kald›r›lmas› aç›s›ndan da önem tafl›maktayd›. Bu fazla nüfusun. ayd›nlar› taraf›ndan s›kl›kla dile getirilmekteydi. O dönemde yayg›n inan›fl bunun Bat› uygarl›¤›n›n insanl›¤a karfl› bir sorumlulu¤u oldu¤u yönündeydi. “uygar olmayan” toplumlara aitti. 2002) okuyabilirsiniz. dünyan›n birçok bölgesinde sömürge sahibi olmay› da beraberinde getirmekteydi. Üstelik 1870’lerin bafl›nda ortaya ç›kan ekonomikKdurgunluk ‹ T A P pazar. Avrupa’da büyüyen sermaye de yeni yat›r›m alanlar› aramaktayd›. ekonomik yap›n›n ald›¤› biçimle ilgilidir. Üstelik bu yar›fl Avrupa’n›n dünyan›n merkezi oldu¤u bir yüzy›lda gerçekleflmekteydi. Buna ba¤l› olarak Avrupa’da yaflam koflullar›ndaki olumlu yöndeki büyük ge‹ N T E R N Emetropol T liflmeler. iflgücü ve hammadde kaynaklar›n› kontrol etme yönündeki mücadeleyi daha da keskinlefltirdi. di¤er ülkelerde emperyalist yar›flta geri kalma duygusuna sebebiyet vermekteydi. Yeni enerAMAÇLARIMIZ ji kaynaklar›n›n kullan›lmaya bafllanmas›.

Bu da Avrupa’daki devrim ve de¤iflim yanl›s› radikal (özellikle sosyalist) ak›mlar›n güç kazanmas›n› engelleyerek sistemin devaml›l›¤›n›n sa¤lanmas›na önemli katk›lar yapt›. Burjuvazi ekonomik olarak daha da güçlenirken. Kaynak: http://en. sömürgecilik yar›fl›nda ortaya ç›kan sorunlar› hatta krizleri bile baflar›l› diplomatik yöntemleri kullanarak çözebilmeyi baflard›lar. XIX. emperyalist yar›fl ve rekabet. emperyalizm vas›tas›yla tüm dünyan›n sömürülmesinden pay alan sömürücü s›n›flara dönüflmüfllerdi.2 Dönemin mizah dergisi Punch’ta ç›kan Afrika’daki ‹ngiliz yay›lmas›yla ilgili bir karikatür. sömürgecilik yar›fl› sayesinde bir süre frenlendi. K›sa ve orta vadede Avrupa’daki bar›fl›n ve istikrar›n korunmas› ba¤lam›nda olumlu etkiler yapan emperyalizm daha uzun vadede ise uluslararas› rekabeti art›rd›¤›ndan büyük güçler aras›ndaki uyum ve ifl birli¤ine olumsuz etkiler yapt›.140 Siyasi Tarih-I ler çerçevesinde flekillenmekte.org/wiki/File: Punch_Rhodes_Colossus. yüzy›l›n son çeyre¤inde ekonomik flartlar›n zorlaflmas›n›n bir sonucu olarak ortaya ç›kan ekonomik rekabetin neden olaca¤› siyasal ve askerî gerginlikler. toplumun tüm s›n›flar›ndan emperyalist politikalara destek gelmekteydi Paradoksal biçimde. Üstelik emperyalist yay›lma Avrupal› güçlere içte karfl›laflt›klar› sosyo-ekonomik sorunlar› çözme yönünde de önemli f›rsatlar sunmaktayd›.wikipedia. Avrupa’n›n sömürülen s›n›flar›. Avrupa içi sorunlar için 1815’te kurulan “Avrupa Uyumu” sistemi. durumdan huzursuz di¤er s›n›flar›n ekonomik taleplerinin sömürgelerden gelen kaynaklarla karfl›lanmas› 1830 ve 1848 Devrimleri benzeri giriflimlerin ortaya ç›kmas›n›n önündeki en büyük engellerden biriydi. Devletler enerjilerini yeni sömürgeler elde etmek yönünde harcad›lar. Afrika ve Asya’n›n sömürülmesi Avrupa ekonomilerine önemli katk›lar yapm›flt›. Avrupa d›fl›ndaki sorunlar› da kapsayan bir flekilde baflar›yla uyguland›. EmResim 6.png . Bat›l› güçler. Avrupa’n›n bar›fl› aç›s›ndan k›sa ve orta vadede olumlu bir rol oynad›.

mevcut s›n›rl› kontrolün geniflletilmesine ihtiyaç duyulmamas›n› sa¤lamaktayd›. Afrika’daki Avrupa kontrolünün tarihi XV. Ayn› dönemde Fransa topraklar›n› 9. bu güçlerin Afrika Kk›tas›ndaki ‹ T A P varl›klar› XIX. Avrupal› güçlerin dünya ti‹ N T E Rancak N E T XIX. yüzy›l ortalar›na kadar hayli k›s›tl› kalm›flt›r. N N D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET . Japonya gibi güçlü devlet yap›s›na ve gelene¤ine sahip ülkelerde sömürgeleflme tehlikesine karfl› bir tepki olarak geliflmifltir. Ankara. Fakat. kontrol sahalar›n›n da büyümesine yol açt›¤›ndan. Öncelikle.. Örne¤in. ‹mge Yay›nevi. Çin. tarihte SIRA güçlerin S‹ZDE ilk defa bu kadar genifl bir alan›n bu kadar k›sa bir sürede baflka kontrolüne girmesi demekti. bizatihi Avrupa içi meseleler yüzünden ç›kt›¤› unutulmamal›d›r. Emperyalizmin sömürülen devletler ve toplumlar üzerindeki en önemli etkisiyse söz konusu toplumlarda modernleflmenin ortaya ç›kmas›na ve D ‹ Kulusal K A T bir uyan›fl›n bafllamas›na neden olmas›d›r. Dünya Savafl›’n›n sömürge sorunlar›ndan de¤il. Asl›nda. Avrupal› güçleri emperyalizme yönelten etkenler nelerdir? TSIRA E L E VS‹ZDE ‹ZYON EMPERYAL‹ST DALGA VE AVRUPA DIfiI DÜNYA SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P 3 T SIRA E L E V S‹ZDE ‹ZYON D Ü fi Ü N E L ‹ M ‹NTERNET D Ü fi Ü N E L ‹ M ‹NTERNET S O R U S O R U Emperyalizm Sürecinde Afrika ve Asya’n›n Dönüflümü Afrika Avrupa emperyalizminin kendisini aç›k bir biçimde gösterdi¤i alan hiç kuflkusuz D‹KKAT Afrika k›tas› oldu. yüzcaretini kontrol etmek için genifl topraklara ihtiyac› yoktu. Ünite .5 milyon. ‹kinci grupta yer alan ülkelerde modernleflmenin ve ulusal uyan›fl›n daha erken ortaya ç›kmas› ve Bat›’ya AMAÇLARIMIZ karfl› güçlü ve baflar›l› hareketlerin ortaya ç›kmas› bu farkl›l›¤›n sonucudur. Afrika gibi bölgelerde sömürge yönetimleri alt›nda daha yavafl biçimde gerçekleflen modernleflme ve ulusal uyan›fl. bu dönem öncesinde ihtiyaçlar›n s›n›rl› olmas› geniflleme ihtiyac›n›n da s›n›rl› olmas›na neden olmaktayd›. yüzy›lda kurulan küresel ticari yap›. Fakat I. B. ekonomik ve askerî denetimi tarihte hiç görülmedi¤i kadar artt›. SIRA S‹ZDE D Ü fi Ü N E L ‹ M S O R U D‹KKAT N N Sömürgecili¤in ve emperyalizmin geliflim süreci için Marc Ferro’nun Tarihi K ‹Sömürgecilik T A P isimli kitab›n› (çev. Emperyalizm ça¤›nda Avrupal› güçler yaklafl›k 30-40 y›l içinde neredeyse tüm Afrika topraklar›n› sömürgelefltirmeyi baflard›lar. Avrupa dünyan›n tam anlam›yla merS O R U kezi hâlini alm›flt›. Mina Cedden).5 milyon kilometre kare geniflletecekti.141 6. S‹ZDE Emperyalist yay›lma ça¤›nda Avrupa’n›n dünya üzerindeki SIRA siyasi.Küresel Emperyalist Yar›fl (1871-1908) peryalist yar›fl›n hem bir nedeni hem de bir sonucu olarak artan milliyetçilik. Yay›lman›n ve kontrolün bu kadar s›n›rl› kalmas›n›n baz› TELEV‹ZYON nedenleri vard›r. Avrupal› sömürgeci güçler k›tan›n özellikle k›y› bölgelerinde küçük askerî garnizonlar ve ticaret üsleri kurman›n ötesine geçmemifllerdir. Bu durum. yüzy›llardaki co¤raAMAÇLARIMIZ fi kefliflere ve sömürgecilik hareketlerine kadar gitmektedir. 2. Ayr›ca. Osmanl› ‹mpaSIRA S‹ZDE ratorlu¤u. XVI. y›lda ortaya ç›kan s›nai kapitalizmin büyüyen ihtiyaçlar›. 2011) okuyabilirsiniz. ‹spanyollar ve Portekizliler taraf›ndan bafllat›lan yay›lma k›sa bir süre sonra ‹ngilizler. 1880-1900 y›llar› aras›ndaki 20 y›ll›k çok k›sa zaman diliminde ‹ngiliz ‹mparatorlu¤u’nun nüfuz alan› D Ü fi Ü N E L ‹ M üçte bir oran›nda artm›flt›. Frans›zlar ve Hollandal›lar taraf›ndan izlenmifltir. Almanya ise 2. ve XVI. Dünya Savafl›’na giden yolda uluslararas› ifl birli¤inin bozulmas›nda önemli etkilerde bulundu. I.

kabaca flu flekildeydi: ‹ngilizler. ulaflt›rma ve sa¤l›k imkânlar›n›n yetersizli¤i Avrupal›lar›n hayli zor flartlara sahip k›tan›n içlerine ilerlemesine imkân tan›mamaktayd›. k›tan›n sömürgelefltirilmesi düflüncesinin en önemli savunucusu hâline geldi. kontrolün k›tan›n içlerine yay›lmas›n› mümkün k›ld›. Avrupa’n›n emperyalist genifllemesi öncelikli bir husus hâlinde de¤ildi. XIX. Özellikle Belçika Kral› II. XIX. yüzy›lda Afrika’n›n Avrupal› emperyalistlerce paylafl›lmas›. Leopold. David Livingstone ve Hanry M. ‹spanyollar ise Bat› Sahra bölgesine yerleflmifllerdi. Hollandal›lar Transvaal’a. II. Kaynak: http://www. gezginlerin çal›flmalar›na özel bir önem vererek. 1884 Kas›m›’nda toplanan ve 1885 fiubat›’nda sonuçResim 6. yüzy›l›n ortalar›nda Avrupal› gezginlerin Afrika içlerine yapt›klar› geziler. Senegal ve Gabon’a. emperyalist yar›fl›n k›z›flmas›n›n Afrika k›tas›n›n paylafl›m›n› bir uluslararas› prestij ve rekabet meselesi hâline getirmesi ne kadar. K›tada ba¤›ms›z devlet olarak görülebilecek 3 devlet mevcuttu: Özgürlü¤üne kavuflan Amerikal› siyahlar taraf›ndan kurulan Liberya. com/h2/map02af. k›taya yönelik Avrupa ilgisinin ve bilgisinin artmas›na neden oldu. di¤er Avrupal› ülkelerin de bölgede hak iddia etmelerine yol açt›. Emperyalist yar›fl bafllay›nca. Hak iddialar› sorunun büyümesine yol açt› ve bunu çözmek için uluslararas› bir konferans düzenlemesiyle sonuçland›. XIX. Portekizliler Angola.3 XIX. Üçüncü olarak. Leopold sermaye çevrelerinin de deste¤iyle “Afrika’n›n Aç›lmas› ve Sömürgelefltirilmesi ‹çin Uluslararas› Birlik” ad›nda bir dernek de kurdu.142 Siyasi Tarih-I ‹kinci olarak. yüzy›l ortalar›nda Afrika k›tas›ndaki s›n›rl› Avrupa kontrolü.htm . Mozambik ve Gine’ye. John Speke. Güney Afrika ve Alt›n sahiline. Afrika sundu¤u bakir imkânlar ve direnifl odaklar›n›n zay›fl›¤› gibi nedenlerle öncelikli hedef hâline gelecekti. Belçika’n›n özellikle zengin elmas yataklar›na sahip Kongo havzas› üzerindeki ilgisi. Fas ve Habeflistan. Samuel Baker. Frans›zlar Cezayir.fsmitha. 1876’da. Stanley gibi gezginlerin çal›flmalar› Afika’ya yönelik Avrupa ilgisini hiç olmad›¤› kadar art›rd›. yüzy›ldaki teknolojik at›l›m ve bunun sonucunda imkânlardaki art›fl.

Çin yönetiminin ülkeye ‹ngiliz tüccarlar taraf›ndan mübadele amac›yla getirilen afyon ticaretini yasaklamas›yd›. Bu durum. Uganda ve Güney Afrika’y› ele geçirmifltir. yüzy›l ortalar›nda bafllayan ulusal uyan›fl›n da temelini atm›flt›r.Küresel Emperyalist Yar›fl (1871-1908) lanan Berlin Konferans›’nda Afrika topraklar›n›n paylafl›m›nda devletlerin sözlü ya da yaz›l› bildirimlerinin de¤il. Yüzy›llar içinde Uzakdo¤u’daki Bat› etkisi genifllemesine ra¤men. Afrika topraklar›n›n paylafl›lmas› adeta uluslararas› bir yar›fla döndü. Bu yar›flta en büyük pay› ‹ngiltere alm›fl. Baflta ‹ngiltere ve Fransa olmak üzere emperyalist güçler h›zla Afrika topraklar›n› iflgale bafllad›lar. Buna göre. Yasaklama karar› ‹ngiltere taraf›ndan “serbest ticarete” karfl› bir ad›m olarak nitelendirildi ve gerginlik t›rmand›. Çinli yöneticiler binlerce y›ld›r süren Do¤u-Bat› ticaretini tam olarak da engellemekten kaç›nd›lar. Söz konusu ad›m. do¤uda Cibuti ve Magadaskar’› iflgal etmifltir. ‹ngiliz birliklerinin Çin’in güneyindeki birkaç liman› iflgal etmelerine neden olan ve “Afyon Savafl›” olarak adland›r›lan çat›flma. Bismarck iflbafl›ndan ayr›l›ncaya kadar. Berlin Konferans›’ndan sonra. Böylece.6. Tabi. Nijerya. Sonuçta. Tunus’u iflgal ettikten sonra Büyük Sahra’n›n güneyindeki Bat› Afrika ülkelerini. Avrupal› güçlerin XVI. durumu tamamen de¤ifltirecek. Müslüman arac›lardan kurtularak Çin’le do¤rudan ticari ba¤lar kuran Bat›l› tüccarlar Çin’le -k›s›tlamalar ve denetime ra¤men. Kongo’da genifl bir alanda sömürge yönetimi kuran Belçika ve Do¤u Afrika’ya yerleflen ‹talya bu ülkeleri takip etmifltir. k›tan›n kuzeyinde XX. Afrika’da kurulan sömürge imparatorluklar›. Çin yönetiminin geri ad›m atmak zorunda kalmas›na neden oldu. Çin’in XIX. Çinli elitlere göre. yüzy›llar boyunca geleneksel yap›s›n› korumay› baflarm›flt›. Çin d›fl›ndaki tüm dünya barbard›. Afrika topraklar›n›n herhangi bir bölümündeki egemenlik. Çin Uzakdo¤u’nun kadim uygarl›klar›ndan biri olan Çin. Güneybat› Afika ve Tanganika bölgesinde sömürge yönetimleri kurmufltur. 1890’lara kadar sömürgecili¤e çok da s›cak bakmayan Almanya bile. Çin’in yüzy›llarca süren d›fla kapanma politikas› sona ermek zorunda kal›yordu. Çin Bat› etkisinin belki de en az s›zabildi¤i Asya ülkesi olarak varl›¤›n› sürdürdü. ülkeyi Bat› etkisine açmamak konusunda büyük bir direnç gösterdiler. ortas›nda ve güneyinde ise XX. 1842’de imzalanan bar›fl antlaflmas›yla Çin ‹mparatoru befl liman›n›n d›fl ticarete aç›lmas›n›. Buna ra¤men. sömürgeci devletin toprak parças›n› iflgaliyle mümkün olacakt›. Çin’de egemen olan Mançu Hanedan› ve büyük toprak sahibi Mandarinler. fiili iflgallerinin esas olmas› kabul edildi. bu modernleflme Avrupal› sömürgeci güçlerin Afrika kaynaklar›n› ac›mas›zca sömürmeleri gibi çok a¤›r bir bedelin ödenmesiyle mümkün olabilmifltir. Kamerun. Somali. Afrika’n›n modernleflme sürecine girmesini sa¤layan sosyo-ekonomik de¤iflim. mevcut geleneksel yap›lar› k›sa sürede geri döndürülemez biçimde dönüfltürmüfltür. yüzy›l›n bafllar›nda. yüzy›ldan itibaren Uzakdo¤u bölgesinde faaliyet göstermelerine ra¤men. Art›k. 143 . Çin’e egemen olan Çin uygarl›¤›n›n biricikli¤i ve üstünlü¤ü düflüncesinden de yo¤un olarak beslenmekteydi. Çin büyük bir de¤iflim sürecine girmek zorunda kalacakt›r. ithal edilen mallara sabit oranl› bir gümrük vergisi konmas›n› ve Honkong’un ‹ngiltere’ye terk edilmesini onaylamak zorunda kald›. Fransa ise.ticaret yapmaya devam ettiler. Togo. Ünite . yüzy›lda bu ticareti engellemek için ad›m atmaya kalkmas›. daha güneyde Kongo’nun kuzeyini.

Bu geliflmeler. Bunu 1850’lerden itibaren Frans›zlar›n Hindiçini bölgesine yerleflmeleri izleyecekti. Çin’in sömürgeleflme sürecine girifli. Bu çerçevede. Avrupa’n›n küçük güçlerinden biri olan Portekizliler bile Makao’yu kendi topraklar›na katt›klar›n› ilan ettiler. muhafazakâr geleneksel yap› ve anlay›fl›n egemen oldu¤u taflrada do¤du ve geliflti. Misyonerlerin faaliyetleri öylesine etkili oldu ki. Çin Saray›’n›n gizli deste¤ini alan örgüt üyeleri. ‹ngiltere. Amerikal› misyonerlerin fikirlerinden esin al›nd›. Bat›l› emperyalist güçlerin Çin üzerindeki egemenlikleri dünyan›n genel konjonktürü dikkate al›nd›¤›nda hiç flafl›rt›c› de¤ildi. Bu tepki. çareyi Bat›l› ülkelerden askerî destek almakta buldu. tahmin edilebilece¤i gibi Çin halk›nda bir tepkinin do¤mas›na neden oldu. Sonraki dönemde. Bu dönemde. tam tersine hareket ederek isyanc›lar› daha da k›flk›rtma yolunu seçti. uyruklar› için kapitülasyonlar elde ettiler. Bat›l›lar›n uyar›lar›n› dikkate almayan Saray. 1850’den 1864’e kadar süren “Taiping ‹syan›”nda ülke y›llarca çok büyük bir kargaflaya sahne oldu ve yaklafl›k 20 milyon insan öldü. Dünyan›n en köklü imparatorlu¤u birkaç on y›l içinde dizleri üzerine çöktürülmüfltü. ‹syan› bast›rmakta hayli zorlanan Çin yönetimi. ‹ngiltere ve Fransa ülkeye asker yollayarak isyan›n bast›r›lmas›nda hayati rol oynad›lar. Shimoneseki Bar›fl›’yla Japonya’ya önemli tavizler vermiflse de Japonya’n›n Uzak Do¤u’da fazla güçlenmesinden çekinen Avrupa devletleri ve Rusya’n›n araya girmesiyle bunlar›n ço¤unu geri alm›flt›r. 1894-1895 y›llar› aras›nda Japonya. pasta paylafl›m›na bir baflka ülkenin yani benzer bir Bat› bask›s› süreci yaflayan Japonya’n›n kat›lmas›yd›. Bat› emperyalizminin temsilcisi olarak gördükleri H›ristiyan Çinlilere ve Misyonerlere sald›r›larda bulunmaya bafllad›lar. Bu tavizler. ayn› zamanda topraklar›n› da kaybetmeye bafllamas› boyutunda görülecektir.Çin ile savafla tutufltu. Çin’in geleneksel toplumsal yap›s›n›n de¤iflme sürecine girmesinde hayli etkili olacakt›. K›rdaki tepkiyi kullanan ve isyan› bafllatmadan önce yavafl yavafl örgütlenen “Hakl› Yumruklar›n Uyumu” (Avrupal›lar›n verdi¤i isimle “Boksör” örgütü) adl› örgüt 1898 y›l›nda harekete geçti. “emperyalist dalga”ya kat›ld›¤›n›n ilk iflareti olarak. . Çin yönetimine karfl› bafllayan büyük bir isyanda. yüzy›l ortalar›ndan itibaren h›zl› bir modernleflme sürecine giren Japonya. Japonya’n›n baflar›s› Bat›l› ülkeleri paylafl›m savafl›nda geride kalmamak için Çin üzerindeki bask›lar›n› artt›rmaya yöneltmifltir.Çin’e ba¤l› bir krall›k olan Kore yüzünden . Tabi bunun sonucu Bat›l› güçlerin Çin üzerindeki etkilerini art›rmalar› ve bu çerçevede yeni tavizler koparmalar› oldu. H›ristiyanl›k ülke içinde çok k›s›tl› da olsa yay›lma imkân› buldu. As›l flafl›rt›c› olan. Sald›r›lar›n Çin yönetimi taraf›ndan engellenmesi yönünde Bat›l› güçlerin diplomatik bask›s›n›n bafllamas› kaç›n›lmazd›. misyonerlerin Çin’e yerleflmelerine yol açt›. Honkong’un ‹ngiltere taraf›ndan iflgalinden sonra. k›sa bir zaman zarf›nda Bat›l› güçlerin yeni ayr›cal›klar koparmalar›na. Ruslar Port Arthur’a yerleflirken. Buna ra¤men. Çin üzerinde yürütülen paylafl›m yar›fl›na ifltirak etmekte gecikmedi. önce Amur nehrinin kuzeyindeki sonras›nda ise Usuri yar›madas› ve Sincan’daki genifl Çin topraklar› Rusya’n›n kontrolüne geçecektir. Çin savafl sonunda Formoza ve Penghu adalar›n› terk etmek zorunda kalacakt›r. Fransa ve Almanya uzun süreli kiralama sözleflmeleriyle baz› önemli Çin limanlar›n› ele geçirmifllerdir. A¤›r bir yenilgiye u¤rayan Çin. Sonuçta. ‹mparatorlu¤un içine düfltü¤ü durum sadece egemenli¤ini kaybetmesi boyutunda de¤il. Rusya da Çin üzerindeki bask›s›n› artt›racak.144 Siyasi Tarih-I ‹ngiltere’nin açt›¤› yoldan on y›l içinde Amerikal›lar ve Frans›zlar da ilerlemekte güçlük çekmediler ve kendi “eflitsiz antlaflmalar”›n› dayatarak. Afla¤›da anlat›laca¤› gibi XIX.

fiartlar›n h›zla aleyhine döndü¤ünü gören Saray. Bu iflgallerin arka plan›nda devam eden yeni tavizler. ABD.6. merkezi otoritenin zay›fl›¤› ve Japon kültürünün Çin kültürünün aksine de¤iflime ve yeniliklere daha aç›k olmas›yd›. Avrupal› güçler taraf›ndan dayat›lan flartlar› kabul etmek zorunda kald›. Filo ertesi y›l döndü¤ünde Japon yöneticiler “eflitsiz antlaflmalar”dan ilkini imzalam›fllard› bile. Nagazaki’deki ticaret kolonisinden yay›lan fikirler kimi Japon elitlerinde yavafl yavafl de¤iflim düflüncesinin do¤mas›na neden olmufltu. Bunu. 145 . yüzy›l bafllar›ndan itibaren. Saray›n. Japonya XIX. Japonya sadece Nagazaki’deki bir Hollanda tüccar kolonisi üzerinden Bat› dünyas›yla çok s›n›rl› bir iletiflim kurmaktayd›.Küresel Emperyalist Yar›fl (1871-1908) 1900 y›l›nda büyük bir isyan bafllad›. Japonya’n›n Çin’den en büyük fark›. Japon yöneticileri. Fransa. yüzy›l›n bafllar›nda Japonya’n›n Bat› emperyalizmine karfl› koyaca¤› ve de¤iflen flartlara Çin’den çok daha kolay uyum sa¤layaca¤›n› gösteren hiçbir iflaret mevcut de¤ildi. yüzy›la girerken Çin fiilen bir sömürge hâline gelmiflti. Bu s›rada. Saray›n hâkimiyeti artaca¤›na daha da zay›flam›flt›r. büyük bir tazminat ödenecek ve kaleler ile garnizonlar y›k›lacakt›. Japonya da Çin gibi XVI. feodal “shogun”luklar› tasfiye etmesiyle bafllayan Meiji Restorasyonu Japonya’n›n topyekûn bir modernleflme modelini benimsemesini sa¤lad›. borç sözleflmeleri ve ülkenin iç ifllerine müdahaleler Çin’i yabanc›lar›n denetimindeki bir ülke hâline getirmekteydi. Bat› taleplerine direnmenin mi. hesaplar›n tam tersine bir sonuç vermifl. kontrolü tamamen ele geçirerek. Bunun üzerine Bat›l› güçler taraf›ndan oluflturulan bir sefer kuvveti Pekin’e girerken. ‹mparatoriçe yabanc› güçlere savafl ilan etti. XIX. d›fl dünyay› mutlak olarak ötekilefltiren bir “emperyal ak›l” ve “emperyal söylem” yoktu. E¤itimden. Nagazaki d›fl›ndaki tüm Japon topraklar› Bat›l›lara kapat›lm›flt›. yoksa taviz vermenin mi daha uygun olaca¤› konusunda bir süre karar veremediler. Çin’dekinin aksine. Ünite . ‹ngiltere. 1840’lardan itibaren Çin’de yaflananlar Japon yöneticileri taraf›ndan endifleyle izlenmekteydi. Bat›l› güçleri harekete geçirdi ve Bat›l› askerî birlikler baz› Çin kalelerini ele geçirdiler. Rus ordusu da Mançurya’n›n güneyini iflgal etti. Bat›l›lar›n aç›k bir flekilde güç kullanma tehdidinde bulunmalar› oldu. Edo Körfezi’ne bir savafl filosu göndererek. XX. Japonya’n›n Bat› ticaretine aç›lmas› yönünde bir ültimatom verdi. orduya. 1868’de bafllayan “Meiji Restorasyonu”na kadar Japon elitleri aras›nda Bat› etkisine karfl› gelenekçi tepkiler görüldüyse de Çin’deki isyanlar gibi olaylar hiç yaflanmad›. 1853’te ABD Baflkan›. ‹syan›n büyümesi. yüzy›lda bafllayan Bat› etkisini en aza indirme yönünde bir içe kapanma politikas› izlemiflti. ‹syan. kültürden üretim yöntemlerine kadar tüm toplumsal alanlarda geleneksel yap› ve al›flkanl›klar›n tasfiyesine dayanan bu politika. Rusya ve Hollanda’ya verilen ticari ayr›cal›klar. Karar›n verilmesini sa¤layan fley. Buna göre. Bat›l›lara verilen diplomatik dokunulmazl›k ve temsilcilik açma gibi haklar› içeren yeni tavizler izledi. Çin’in ba¤›ms›zl›¤› gün geçtikçe sadece hukuki bir çerçeveye oturan fiili durumla hiç ba¤daflmayan bir nitelik kazanmaktayd›. Pekin’deki Alman elçisi öldürüldü ve yabanc› elçilikler kuflat›ld›. Merkezi otoritenin zay›fl›¤› ülkede gelenekçi bir “kendine güven anlay›fl›”n›n yerleflmemesine sebep olmufltu. Japonya’n›n birkaç on y›l içinde Avrupa ve Avrupa kolonileri d›fl›ndaki en modern ülke olmas›n› sa¤layacakt›. isyanda sorumlulu¤u olan yetkililer cezaland›r›lacak.

Ayr›ca. Japonya’n›n ‹ngiltere ile ittifak›.jpg 1880’lerde yenileflme hareketi eski h›z›n› kaybetse de art›k Japonya’da birçok fley geri döndürülemeyecek biçimde de¤iflmiflti. Uzakdo¤u’daki paylafl›m savafl›nda avantaj sa¤lamak isteyen ‹ngiltere 1902’de Japonya ile bir ittifak kurdu. bu durum Japonya’n›n kendi emperyalist hedeflerini perdelemekten baflka bir fley ifade etmeyecekti. sömürgeleflme sürecine girmifl olan Çin olmas› da çok do¤ald›. Japon elitlerinde Bat›’ya karfl› kuflkular›n artmas›na yol açt›. yüzy›lda aç›k bir biçimde ortaya ç›kaca¤› gibi. hem modern silahlar temin edildi hem de yabanc› askerî dan›flmanlardan yararlan›ld›. Sonuçta. 1904-1905 Rus-Japon Savafl› sonras›nda Rusya. milliyetçilik ve modernleflme yanl›s› düflünceler güç kazanm›flt›r. Özellikle önem verilen ordunun modernlefltirilmesi hedefi çerçevesinde.wikipedia . Japon gençler hem ald›klar› e¤itimle modern yöntem ve teknikleri ö¤renerek ülkelerinin geliflmesine katk› yapmakta. yüzy›l›n son on y›l›nda “emperyalist dalga”ya kat›lma aflamas›na gelecek kadar maddi ve manevi anlamda modernleflmiflti. Bu durum. Bat›l› güçlerin araya girmesi nedeniyle “hedefledikleri ve hak ettiklerinin” hayli gerisinde kazançlar elde ettiler. Birçok Bat›l› olmayan toplum modernleflmenin Bat› emperyalizmine direnmenin tek yolu oldu¤unu anlam›fl. Japonya’n›n bir büyük devlet aday› olarak h›zla kuvvetlenmeye bafllamas›. Geliflen ekonomi ve oluflmaya bafllayan kapitalist s›n›f. Kore ve Güney Mançurya üzerindeki hak iddialar›ndan vazgeçmek zorunda kalm›fl.4 Japon ‹mparatoru Meiji. Rusya’da 1905’te bir devrimin yaflanmas›n› da etkileyen bu savafl›n as›l önemi.org/wiki/File:Meiji _tenno1. . Japonya. bu toplumlarda ulusal bilinç. 1904-1905’te Rusya ile yapt›¤› savaflta büyük bir önem kazanacakt›. XIX. Bu durum. söz konusu bölgelerin Japon nüfuz alan› içinde oldu¤unu kabul etmifltir. Japonya yavafl yavafl kendisini Bat› emperyalizmine karfl› Asya davas›n›n savunucusu rolüne haz›rlamaya bafllad›. Bu düzenleme 1910’da Japonya’n›n Kore’yi iflgal ederek bafllayaca¤› ana k›tadaki ilerlemesinin de ç›k›fl noktas›n› oluflturmaktad›r. hem de Japonya’da Bat› dünyas›na karfl› hayranl›k ve nefretin bir arada görüldü¤ü modernist düflüncelerin güçlenmesini sa¤lamaktayd›. ‹mparatorlu¤un emperyal hedefleriyle uyuflur biçimde d›fla do¤ru yay›lma politikas› izlenmesini desteklemekteydi.146 Siyasi Tarih-I Resim 6. Avrupa ve ABD’ye e¤itim amac›yla çok say›da genç gönderildi. XX. Çin ordusuna karfl› büyük bir zafer kazanan Japonlar. sömürge ya da sömürgeleflme sürecindeki halklara bir umut ›fl›¤› yakmas›d›r. Bat›l› büyük güçlerin dikkatinden kaçmam›flt›r. Kaynak: http://en. Japonya’n›n en az›ndan bölgede önemli bir güç olarak görülmeye baflland›¤›n› göstermekteydi. Büyük bir zafer kazanan Japonya’n›n hem Rusya’y› savaflta yaln›zlaflt›rmas›nda hem de antlaflma masas›nda beklentilerinin önemli bir k›sm›n› alabilmesinde ‹ngiltere ile ittifak›n›n büyük katk›s› olacakt›. Çünkü bu savaflta yüzy›llar sonra ilk defa bir Bat›l› güç Bat›l› olmayan bir güç taraf›ndan yenilgiye u¤rat›lmaktayd›. Bu do¤rultuda ilk hedefin yukar›da belirtildi¤i gibi.

Bu durum ise. Özellikle. Kongre Partisi’ne kat›lan ilk Hintliler daha çok ‹ngiltere ve Hindistan’daki ‹ngiliz okullar›nda e¤itim gören genç Hindulard›. Milliyetçi fikirlerle giriflilen sömürgecilik karfl›t› bir hareket de¤ildi. Ünite . eskiden devlet memuru olan bir ‹ngiliz’in önderli¤inde 1885’te kurulan Kongre Partisi. ‹syan. 1840’larda Pencap. Oluflan Hint büyük burjuvazisinin de deste¤ini almaya bafllayan Hint milliyetçili¤inin ‹ngiliz yönetimine karfl› daha muhalif bir anlay›fla evrilmesi için ise birkaç on y›l daha beklemek gerekecekti. ‹ngilizlerin -do¤rudan ya da dolayl› yollarla. buharl› gemilerin kullan›ma aç›lmas› gibi unsurlar›n devreye girmesi sonucunda ekonomik bir de¤iflim sürecine girdi. XX. SIRA S‹ZDE Hindistan N N Hindistan’da XVI. yüzy›l›n son çeyre¤ini beklemek gerekecektir. ‹ngiltere Kmonarflisi desteklenen flirketin egemenli¤i XVIII. Söz konusu durumun. Özellikle. yüzy›lda bafllayan Bat› etkisi XVIII. 2003) adl› filmi öneririz. Bafllang›çta.k›smen de olsa Bat› kültürünü benimsemeye bafllayan yerel elitler yaratmalar› Hint toplumunun geleneksel yap›s›n›n bozulmas›na yol açt›. XIX. Ülkede ‹ngiliz sömürge yönetimine karfl› geleneksel olmayan modern bir muhalif hareketin ortaya ç›kmas› için XIX. XIX. Sind ve Keflmir bölgelerinin de kontrol alt›na al›nmas›yla ‹ngiliz egemenli¤i kuzeye yay›ld› ve tüm Hindistan’› kapsar hâle geldi. ‹lginç bir biçimde. kültürel bir de¤iflim de bafllad›. ‹ngiliz yönetimine siyasal ve sosyal taleplerini iletmeye bafllad›.Küresel Emperyalist Yar›fl (1871-1908) S O R U Japonya’daki Meiji Restorasyonu’nun geleneksel s›n›flarla elitler aras›nda bir mücaD ‹ K K Anas›l T deleye sahne oldu¤una iliflkin bir sinema yap›t› izlemek isterseniz. Hindulardan oluflan muhalefete karfl› nüfusun di¤er önemli bir bilefleni olan Müslümanlar›n tav›r almas›na yol açacak. adeta ‹ngiliz sömürge imparatorlu¤unun mihenk tafl› hâline gelmesine yol açt›. ‹NTERNET Ülkede artan ‹ngiliz etkisi kendisini sadece siyasal alanda göstermedi. Hindistan’daki Avrupal›lar›n da destek verdi¤i hareket. geleneksel bir tepkiyi do¤urmas› kaç›n›lmazd›. yüzy›l›nAMAÇLARIMIZ sonlar›ndan itibaren tam denetime dönüflmeye bafllad›. yüzy›l›n ikinci yar›s›ndan itibaren Hindistan’›n artan ekonomik ve askerî önemi. ayn› ‹ T A P taraf›ndan zamanda siyasi ve askerî olarak da egemenlik kurdu. yenileflmeye karfl› gelenekçi bir tepkinin sonucuydu. Edward Zwick’in yönetti¤i Son Samuray (The Last Samurai. ‹ngilizlerce kurulan Do¤u Hindistan Kumpanyas› Hindistan’›n birçok bölgesinde sadece ekonomik olarak de¤il. yüzy›l›n T E L E V ‹ Z Ydo¤rudan ON bafllar›ndan itibaren flirketin etkisi yavafl yavafl azalt›ld› ve Hindistan ‹ngiltere’nin hükümranl›¤› alt›na girdi. Müslümanlarla Hindular aras›ndaki ayr›flmay› derinlefltirecektir. 147 S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET . Nitekim. yüzy›l›n sonlar›ndan itibaren ‹ngiliz Hükûmeti’nin de etkinli¤inin artt›¤› bir “ikili kontrol” sistemine dönüfltü. ‹syan sonras›nda. Buna paralel olarak. 1857’de Hindu askerler taraf›ndan bafllat›lan bir isyan patlak verdi. Hindistan demir yolu yap›m›. ‹ngiliz yönetimini hayli zorlayan bu isyan ülkeye yeni ‹ngiliz kuvvetlerinin getirilmesi ve baz› Hintli askerlerin sadakati sayesinde bast›r›labildi.SIRA S‹ZDE SIRA S‹ZDE D Ü fi Ü N E L ‹ M D Ü fi Ü N E L ‹ M 6. ‹ngiliz d›fl politikas› aç›s›ndan Hindistan art›k temel belirleyicilerden biri olacakt›r. ülkedeki fiilen y›llarca önce sona eren Mo¤olTürk egemenli¤i resmen bitirildi ve ülke genel valinin yönetiminde do¤rudan ‹ngiliz Tac›’na ba¤land›. yüzy›l›n bafllar›ndan itibaren daha milliyetçi bir çizgiye yaklaflmaya bafllad›.

148 Siyasi Tarih-I Amerika K›tas›ndaki Geliflmeler Yeni Bir Büyük Güç: ABD Ba¤›ms›zl›¤›n kazan›lmas›ndan sonra 13 federe devletten oluflan bir federal yap› kurulan ABD’de bat›ya do¤ru yay›lma XIX. Böylece ABD ba¤›ms›zl›¤›n› izleyen yaklafl›k 60 y›lda toprak genifllemesi ba¤lam›nda büyük bir geliflme göstermifltir. 1848’de ‹spanya ile savaflan ABD Kaliforniya’y› da alarak hâkimiyetini Pasifik okyanusuna kadar uzatt›. Dönemin ABD Baflkan› James Monroe taraf›ndan ABD Kongresi’ne sunulan bir mesajda. Federal hükûmetin yetkileri konusunda yaflanan anlaflmazl›klar özellikle kölecilik sorununda kendisini göstermekteydi. yüzy›l›n bafllar›ndan itibaren h›z kesmeden devam etti. ABD’ye Avrupa’dan yap›lan büyük göçtür. Avrupa’dan ekonomik. ABD’nin çok zengin ekonomik ve befleri kaynaklar› kullanarak h›zla geliflmesini sa¤lad›. buna mukabil ABD ile dostça iliflkiler kurulmak isteniyorsa Avrupa devletlerinin de Amerika k›tas›na müdahale etmemeleri gerekti¤i” vurgulanm›flt›r. “ABD’nin Avrupa devletlerinin ifllerine kar›flmak niyetinde olmad›¤›. Güney Amerika’da da sömürgecili¤in tasfiyesini hedeflemekteydi. tar›msal üretimin egemen oldu¤u güney aras›nda önemli sosyo-ekonomik farkl›l›klar belirmeye bafllad›. . ABD d›fl politikas› bu dönemde genifllemenin koflullar›n›n yarat›lmas› yönünde oluflturulmufltur. Sömürge yap›s›n›n devam› ve bu ba¤lamda Avrupal› güçlerin etkinli¤i ABD’nin k›tadaki etkisini artt›rmas›n›n önündeki en önemli engeldi. Bu yay›lma ‹spanyollar›n elinde bulunan Florida’n›n 1819’da ele geçirilmesiyle güneye de uzand›. Bu ba¤lamda. Mississippi nehrinin do¤usunda yaflayan K›z›lderili halklar›n›n topraklar›n›n kontrol alt›na al›nmas› ve sürülmesine dayanan yay›lma politikas› kararl›l›kla uyguland›. ABD yönetimi bir bütün olarak Amerika k›tas›ndaki sömürge sistemini ortadan kald›rmay› amaçlamaktayd›. XIX. Benimsenen bu politika çerçevesinde afla¤›da anlat›lacak olan Latin Amerika ba¤›ms›zl›k mücadelesini destekleyen ABD. Geniflleme. bat›da f›rsatlar sunan genifl topraklara yerlefltirilmifl. 1846’da yap›lan Oregon antlaflmas›yla ‹ngiltere kuzeyde önemli bir toprak parças›ndan çekilerek bölgenin ABD kontrolüne girmesine izin verdi. 1845’te Meksika’ya karfl› ba¤›ms›zl›k savafl› yürüten Teksasl›lar›n kurdu¤u Teksas devletinin ilhak›yla. Bu çerçevede. bu göç özellikle XX. Söz konusu genifllemenin hem bir nedeni hem de bir sonucu. bu da ABD’nin genifllemesi yönünde demografik ve ekonomik bir bask› unsuru olmufltur. ABD çok büyük bir toprak parças›n› daha topraklar›na katmay› baflard›. k›ta üzerindeki genifllemesini ve etkinli¤ini artt›rmas›n› engelleyecek Avrupa kaynakl› tüm müdahalelere karfl› aç›k tav›r alaca¤›n› aç›k bir biçimde belirtmifltir. Bu sayede ABD bat›da çok genifl topraklar› kontrol alt›na almay› baflard›. S›nai kapitalizmin geliflti¤i kuzeye karfl›. Özellikle kurucu 13 koloniden kuzeyde yer alanlar› h›zla sanayilefltiler. 1823 y›l›nda ilan edilen Monroe Doktrini’nin yaklafl›k bir yüzy›l boyunca ABD d›fl politikas›n›n merkezine oturmas› flafl›rt›c› de¤ildir. ABD yönetimleri bölgedeki Avrupal› güçlerin etkisinin ortadan kald›r›lmas› için çaba sarf etmifllerdir. ABD’ye göç eden kitleler. siyasal ve dinsel sebeplerle milyonlarca insan göç etmifl. yüzy›l›n ilk çeyre¤ine kadar artan bir tempoyla devam etmifltir. ABD’nin bu politikas› sadece Kuzey Amerika’da de¤il. yüzy›l›n ortalar›nda Kaliforniya’da alt›n bulunmas› ve tüm ülkeyi do¤udan bat›ya kateden demiryolu hatt›n›n bitirilmesi bat›ya do¤ru yay›lmay› tetiklemifltir.

XIX. bu da ekonomik büyümeye katk› yapm›flt›r. Savafl›n sonras›nda köle ticareti ve kölecilik tamamen yasakland›. ABD burjuvazisinin emperyalist politikalar izlenmesi yönündeki bask›s›n› art›rmas›na yol açt›. savafl ekonomisi çerçevesinde üretim yapan fabrikalar›n ço¤u bar›fl döneminin ekonomik gereksinimlerine uygun biçimde yeniden yap›land›r›lm›flt›r. Lincoln yönetimi iktidar› devralmadan güneydeki 7 devlet ABD’den ayr›larak bir konfederasyon kurduklar›n› aç›klad›lar.5 bir süre içe dönmeye zorlayan ve ABD Baflkan› y›pratan bir savafl olsa da. savafl›n bitiminden sonra.jpg etmifltir. Nitekim iç savafl›n ard›ndan 1867’de Alaska’n›n Rusya’dan sat›n al›nmas›ndan sonra bir süreli¤ine duraksayan geniflleme yüzy›l sonunda yeniden gündeme geldi. Amerikan ekonomisi büyük bir at›l›m yapm›flt›r. Sömürgecili¤e Karfl› Meydan Okuma: Latin Amerika Esas olarak. yüzy›lda uluslararas› sistemin yeniden flekillenmesinde belirleyici olmas› kaç›n›lmazd›. Bu karar.org/wiki/ nu çözerek geliflmesine kald›¤› yerFile:Abraham_Lincoln_ den ve üstelik artan bir h›zla devam November_1863. Ayr›ca. sonuçta Abraham Lincoln. XIX. çelik. ne iktidar› devretmeye haz›rlanan eski baflkan James Buchanan. 1861 ve 1865 y›llar› aras›nda süren ve ABD’yi parçalanmaktan kurtaran iç savafl kuzeyli birlik güçlerinin zaferiyle sona erdi. otomotiv gibi sektörlerde yaflanan geliflme ABD’nin XX. Bu çerçevede. 1898’de Küba sorunu yüzünden bafllayan ABD-‹spanya savafl› ABD’nin zaferiyle sonuçland›. ‹spanyol ve Portekiz egemenli¤inde olan Latin Amerika’da bu iki imparatorlu¤un gerilemesine paralel olarak. ABD’nin emperyalist dalgaya kat›lmas›n› sa¤lamamas› düflünülemezdi. Seçimleri Lincoln’ün kazanmas› güneyde büyük bir tepki yaratt›. yüzy›l›n son çeyre¤inde.6. ABD sanayiKaynak: http://en. ABD’yi Resim 6.Küresel Emperyalist Yar›fl (1871-1908) 149 1860 baflkanl›k seçim kampanyas›nda Cumhuriyetçi Parti’nin aday› olan Abraham Lincoln köle ticaretinin tamamen yasaklanmas› yolunda ad›mlar ataca¤›n› aç›klad›. Zafer ABD’nin Filipinler. ne de yeni baflkan Abraham Lincoln taraf›ndan tan›nmad›. konfederasyon güçlerinin Güney Carolina’daki federal bir askeri üsse sald›rmas›yla savafla dönüfltü. savafl ekonomisi ülkenin endüstriyel ve teknolojik geliflimine önemli katk›lar da yapm›fl. Sanayi Devrimi’nin ikinci aflamas›n› oluflturan kimya. yüzy›l›n son çeyre¤inde dünya ekonomisinde yaflanan durgunluk. yüzy›lda yavafl yavafl geliflmeye bafllam›flt›. Latin Amerika ülkelerinde yo¤un . yüzy›l bafllar›nda dünyan›n en büyük ekonomik gücü olmas›n› sa¤lad›. Guam ve Hawai adalar›n› ele geçirmesini sa¤lad›. si de çal›flacak ucuz-emek sorunuwikipedia. Atlantik’ten Hint Okyanusu’na uzanan bir co¤rafyada kendini göstermekteydi. ‹ki taraf aras›nda t›rmanan kriz. Ünite . kuzeyin istedi¤i olmufl. Silah üretimi ABD’nin d›fl ülkelere ihracat›n›n önemli kalemlerinden biri olmufl. özerklikçi ve ayr›l›kç› düflünceler XVIII. Porto Rico. Yaflanan bu geliflmenin. Bunun da XX. Bunda. Art›k ABD etkisi. Özellikle.

Frans›z ordular›n›n 1808’de ‹spanya’y› iflgal etmeleri. Durum isyanc›lar›n aleyhine dönmüfl gibi görünse de isyan›n liderleri ‹spanyol kuvvetlerine karfl› halk deste¤ini kaybetmemifllerdi. Daha önce de¤inilen Monroe Doktrini’nin ilan›nda bu düflüncede önemli bir etkisi vard›. Ba¤›ms›zl›¤›n› yeni kazanm›fl ABD de benzer gerekçelerle ba¤›ms›zl›k hareketini desteklemekteydi. Bu geliflmelerden ilki. Ayr›ca. art›k bu halkla kar›flm›fl Avrupa kökenlileri de rahats›z etmekteydi. Frans›zlar›n Portekiz’den çekilmesinden sonra yerini o¤luna b›rakarak Lizbon’a döndü. Brezilya’n›n Portekiz’den kopmas› ve ba¤›ms›z olmas› ise biraz daha farkl› bir biçimde olacakt›r. Üstelik sömürge yönetimlerinin gittikçe bask›c› bir nitelik kazanmas› sadece yerli halk› de¤il. Napoleon ordular›n›n Portekiz’i de iflgal etmesinden sonra Portekiz imparatoru saray› Lizbon’dan. Bu tarihten sonra. Çünkü. ABD halk›n›n kolonici ülke olan ‹ngiltere’ye karfl› baflar›s›. K›ta üzerindeki egemenli¤ini kaybetti¤ini anlayan ve ba¤›ms›zl›kç›lara karfl› savafl›n getirdi¤i ekonomik külfetlere de daha fazla dayanamayan ‹spanya sonuçta k›tadan çekilme karar› ald›. Bat› kültürü ve düflünce hayat›ndan do¤rudan etkilenen Avrupal›lar›n yaflad›¤› bir co¤rafyada bu çok daha kolay ve çabuk olacakt›. Latin Amerika’daki ‹spanyol kontrolünü çok zay›flatt›. K›sa bir süre sonra ortaya ç›kan Frans›z Devrimi ise tüm dünyaya yayd›¤› liberal. ‹ngiltere’nin ba¤›ms›zl›kç› harekete verdi¤i deste¤in alt›nda. ABD ve ‹ngiltere de isyanc›lar› desteklemeye bafllam›flt›. Bolivar. Latin Amerika’da sadece ideolojik anlamda etkili olmad›. yüzy›l boyunca yeni ba¤›ms›z devletler de do¤acakt›r. Frans›z Devrimi. yüzy›l sonlar›nda ortaya ç›kan iki geliflme söz konusu ayr›flmay› daha da derinlefltirecekti. kendisini ayr›flt›rm›flt›. ba¤›ms›zl›¤›n› kazanacak ülkelerde siyasal olarak da nüfuz kuraca¤›n› düflünmekteydi. ‹spanyollar birkaç y›l boyunca u¤raflsalar da. San Martin ve Miranda gibi ba¤›ms›zl›kç› önderler harekete geçerek. serbest ticarete aç›lmas›n›n kendi ç›kar›na oldu¤u düflüncesi yat›yordu. k›tan›n ‹spanyol sömürge sisteminden ç›kar›larak. Latin Amerika halklar›na esin kayna¤› oldu. Öte yandan. Brezilya halk›n›n ba¤›ms›zl›kç› ortam›n etkisiyle yeniden Por- . Bunun sonucunda Orta ve Güney Amerika ülkelerinin tümüne yak›n bölümü 1824 y›l›na kadar ba¤›ms›zl›klar›n› kazanm›fl oldular. Fakat Napoleon’un yenilgiye u¤rat›lmas›ndan sonra yeniden ‹spanya’n›n kontrolünü alan ‹spanyol ‹mparatoru. ABD’nin ba¤›ms›zl›¤›n› kazanmas›yd›. Bu ortamda.150 Siyasi Tarih-I bir Avrupal› kolonici nüfus olmas›n›n ve Avrupa’dan gelenlerin yerli halkla ve Afrika’dan gelen siyah nüfusla kar›flmas›n›n da büyük rolü vard›. XVIII. Brezilya’daki Rio da Janeiro’ya tafl›m›flt›. isyanc›lar› kesin bir yenilgiye u¤ratamad›lar. ‹spanyol yönetimine karfl› k›tan›n çeflitli bölgelerinde bir halk ayaklanmas› bafllatt›lar. Bu hareket k›sa zamanda geniflledi ve kimi yerel hükûmetlerin kurulmas›na kadar giden önemli baflar›lar kazand›. ba¤›ms›zl›klar›n› kazanan ülkeler aras›nda çeflitli savafllar görülecek ve XX. Latin Amerika halk›. yeni askerî birlikler göndererek isyanc›lara karfl› durumu dengelemeyi baflard›. Bunu f›rsat bilen. sömürge yönetimlerinden so¤umaya bafllam›fl. metropol imparatorluk merkezinden ba¤›ms›z bir kimlik güçlü bir biçimde do¤mufltu. kolonilerin de sömürgeci ülkelere karfl› ba¤›ms›zl›klar›n› kazanabileceklerini gördüler. milliyetçi fikirlerle k›sa sürede Latin Amerika’y› da etkiledi. bölgeye girememesine sebebiyet vermekteydi. Latin Amerikal› elitler. k›tan›n büyük bölümü ‹spanya elinde olsa da Brezilya bölgesi Portekiz kontrolündeydi. ‹spanyol sömürge sistemi serbest ticaretin en büyük savunucusu olan ‹ngiltere’nin.

Latin Amerika ülkeleri ba¤›ms›zl›klar›ndan k›sa bir süre sonra ‹ngiltere’nin.Küresel Emperyalist Yar›fl (1871-1908) tekiz’e ba¤lanmay› reddetmesi üzerine 1822’de Portekiz imparatorunun o¤lu. Avrupa’n›n en önemli ticari ortaklar›ndan olan ve k›taya g›da maddeleri ihraç eden Latin Amerika’daki ABD etkisi ise yüzy›l boyunca tedrici bir biçimde artm›flt›r. Japonya ve Çin’in emperyalist etkiye karfl› nas›l tepki verdiklerini karfl›laflt›r›n›z. daha sonra da ABD’nin iktisadi egemenli¤i ve siyasi etkisi alt›na girmifllerdir. SIRA S‹ZDE 4 SIRA S‹ZDE D Ü fi Ü N E L ‹ M D Ü fi Ü N E L ‹ M S O R U S O R U D‹KKAT D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ N N SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P K ‹ T A P TELEV‹ZYON TELEV‹ZYON ‹NTERNET ‹NTERNET . XIX.151 6. Latin Amerika ülkelerini Avrupa müdahalesinden kurtard›ktan sonra. Özellikle de ABD. Monroe Doktrini’nin verdi¤i rahatl›k ve güvenle bu bölgeyi iktisadi ve siyasi tekeli alt›na alm›fl oldu. yüzy›l boyunca Avrupa’dan yo¤un bir göç alan Latin Amerika’n›n özellikle Arjantin gibi ülkeleri ekonomik kaynaklar›n›n bollu¤u nedeniyle önemli geliflmeler göstermifltir. Dom Pedro ad›yla Brezilya imparatoru olarak ilan edilmifl ve ülke ba¤›ms›zl›¤›n› kazanm›flt›r. Ünite .

Üçlü ‹tilaf’›n birinci halkas› 1894’te Fransa ve Rusya aras›nda oldu. N A M A Ç 3 Sömürgecili¤in ve emperyalizmin neden ve sonuçlar›n› tart›flmak. Son olarak milliyetçilikten beslenen ulusal onur. Ancak yüzy›l›n son on y›l›na kadar bozulan Avrupa sistemi kesin bloklaflmalara da sahne olmam›fl. Almanya’n›n d›fl politikas›ndaki de¤iflim sömürgecilikten kaynaklanan anlaflmazl›klar› bir kenara b›rakarak Rusya. Üçüncü halka ‹ngiltere ile Rusya aras›nda 1907 y›l›nda meydana geldi. Bismarck’›n bu tarihten sonraki te- mel amac› Rusya-Fransa yak›nlaflmas›n› önleyebilmek ve hem Avusturya-Macaristan’› hem Rusya’y› kendi saflar›nda tutabilmek oldu. ‹ngiltere ve Fransa’n›n birleflmesini sa¤lam›flt›r. Alman Birli¤i’nin sa¤lanmas›ndan sonra Bismarck’›n temel amac› 1871 düzenlemesini yürürlükte tutmakt›. K›sa ve orta vadede Avrupa’n›n sa¤lad›¤› ekonomik büyüme ve istikrar›n korunmas› ba¤lam›nda emperyalizm Avrupa siyasetine olumlu etkiler yapm›flt›r. Sanayi Devrimi’nin ortaya ç›kmas›ndan çok önce var olsa da Sanayi Devrimi’nden sonra kapsam› ve h›z› de¤iflti. ikinci halkada Avrupa’n›n do¤usu ve Latin Amerika. Birinci halkada Avrupa’n›n bat›s› ve Amerika’n›n kuzeyi. üçüncü halkada ise Asya ve Afrika ülkeleri yer al›yordu. Alman Birli¤i’nin sa¤lanmas›na giden süreçte izledi¤i revizyonist politikan›n aksine Bismarck. Sömürgecilik yar›fl›n›n Avrupa’n›n dünyan›n di¤er bölgelerinden tart›flmas›z biçimde üstün oldu¤u bir dönemde gerçekleflmesi. Eski toplumsal ba¤lar›n ve sadakatin çözüldü¤ü Avrupa’da kimlik bofllu¤unu dolduran temel ideoloji hâline gelen milliyetçilik. beraberinde h›zl› nüfus art›fl›na sebep olunca kentlerdeki y›¤›lman›n ve sosyal patlaman›n önüne geçebilmek için insanlar› yeni yerleflim alanlar›nda iskân etmek ihtiyac› has›l oldu. ‹ttifak. Fransa ve ‹ngiltere aras›nda 1904 y›l›nda ikinci halka gerçekleflti. 1871’de Alman Birli¤i’nin kurulmas› Avrupa Uyumu’nun art›k dikkate al›nmad›¤›n› gösteriyordu.152 Siyasi Tarih-I Özet N A M A Ç 1 N A M A Ç 2 Birinci Dünya Savafl› öncesinde Avrupa’n›n geçirdi¤i dönüflümü aç›klamak. iç istikrar. Bismarck’›n II. ayn› ideoloji Avrupa’n›n do¤usunda 1815 Viyana Kongresi’yle tesis edilmifl olan Avrupa Uyumu’nu sarsacak hadiselere neden oluyordu. Avrupa güçler dengesini gözetmek önceli¤inden vazgeçerek sömürgeci bir politikaya yönelmifltir. Birli¤in kurulmas›ndan sonra statükocu bir politika izlemeyi tercih etmifltir. Emperyalizmin sömürülen ülkeler ara- . 1882 y›l›nda Avusturya-Macaristan. Sömürgecilik. Avusturya Macaristan ve Rusya aras›ndaki ittifak Balkan uyuflmazl›¤›ndan ötürü 1875 y›l›nda da¤›ld›. ancak uzun vadede yar›fl ve mücadeleden kaynaklanan istikrars›zl›klara neden olmufltur. Wilhelm taraf›ndan yönetimden uzaklaflt›r›lmas›ndan sonra Almanya geleneksel statükocu politikas›n› terketmifl. Bu nedenle Fransa’y› kendisine en büyük tehdit olarak görüyordu. Avrupa devletleri sistemin bir blok olarak iflletilmesi ilkesine sad›k kalm›fllard›r. ‹talya ve Almanya Üçlü ‹ttifak Antlaflmas›’n› imzalarken 1887 y›l›nda Rusya’yla Güvence Antlaflmas› imzaland›. Avrupa’n›n bloklaflmaya nas›l gitti¤ini aç›klamak. Ekonomik imkanlardaki muazzam de¤iflim. s›nai büyüme. Bu hadiseler ba¤lam›nda en büyük sorunlardan bir tanesi Do¤u Sorunu’ydu. anayasal ve demokratik kurumlar›n geliflmesine efllik ederek ulus devletleri ortaya ç›kar›rken. büyük devlet olmay› ve büyük sömürgelere sahip olmay› teflvik ediyordu. Di¤er flartlar ve dengeler ç›karlar›n uzlaflt›r›lmas›n› imkans›z hale getirdi¤inde ise bloklaflma bafllam›fl ve Birinci Dünya Savafl›’na giden süreç yaflanm›flt›r. 1872 y›l›nda Fransa’y› d›fl politikada yaln›zlaflt›rabilmek ve Almanya’y› olas› bir iki cepheli savafl durumundan kurtarabilmek için Avusturya-Macaristan ve Rusya’y› yan›na alarak Üçlü ‹ttifak’› ilan etti. 1871-1914 aras› döneme bak›ld›¤›nda dünyada Avrupa’n›n merkez durumda oldu¤u üç uygarl›k ve uluslararas› iliflkiler alan› ortaya ç›km›flt›r. Devletleri sömürgecili¤e iten nedenler aras›nda hammadde ve pazar aray›fl› büyük öneme sahiptir. sömürgecili¤in Avrupa’n›n di¤er bölgelerine medeniyet götürmesi olarak meflrulaflt›r›lmas›n› da kolaylaflt›rd›.

Çin’in XIX. ithal edilen mallara sabit oranl› bir gümrük vergisi konmas›n› ve Honkong’un ‹ngiltere’ye terk edilmesini onaylamak zorunda kald›. Ülkede ‹ngiliz sömürge yönetimine karfl› geleneksel olmayan modern bir muhalif hareketin ortaya ç›kmas› için XIX. 1890’lara kadar sömürgecili¤e çok da s›cak bakmayan Almanya bile Bismarck iflbafl›ndan ayr›l›ncaya kadar. N A M A Ç 4 Avrupa d›fl›ndaki dünyada XIX. yüzy›l›n son çeyre¤ini beklemek gerekecektir. Çin ‹mparatoru befl liman›n›n d›fl ticarete aç›lmas›n›. ayn› zamanda siyasi ve askerî olarak da egemenlik kurdu. ‹ngiltere monarflisi taraf›ndan desteklenen flirketin egemenli¤i XVIII. Yasaklama karar› ‹ngiltere taraf›ndan “serbest ticarete” karfl› bir ad›m olarak nitelendirildi ve gerginlik t›rmand›. Afrika’da kurulan sömürge imparatorluklar›. 1904-1905’te Rusya ile yapt›¤› savaflta önem kazanacakt›. Japonya’n›n ‹ngiltere ile ittifak›. Güneybat› Afika ve Tanganika bölgesinde sömürge yönetimleri kurmufltur. Hindistan’da XVI. ‹lginç bir biçimde. yüzy›l ortalar›nda bafllayan ulusal uyan›fl›n da temelini atm›flt›r. yüzy›l›n bafllar›ndan itibaren flirketin etkisi yavafl yavafl azalt›ld› ve Hindistan do¤rudan ‹ngiltere’nin egemenli¤ine girdi. k›tan›n kuzeyinde XX. Baflta ‹ngiltere ve Fransa olmak üzere emperyalist güçler h›zla Afrika topraklar›n› iflgale bafllad›lar. Togo. yüzy›l›n bafllar›nda. Nijerya. Çin büyük bir de¤iflim sürecine girmek zorunda kalacakt›r. Afrika topraklar›n›n paylafl›lmas› adeta uluslararas› bir yar›fla döndü. Özellikle. 1842’de imzalanan bar›fl antlaflmas›yla. Fransa ise Tunus’u iflgal ettikten sonra Büyük Sahra’n›n güneyindeki Bat› Afrika ülkelerini. durumu tamamen de¤ifltirecek. Kongo’da genifl bir alanda sömürge yönetimi kuran Belçika ve Do¤u Afrika’ya yerleflen ‹talya bu ülkeleri takip etmifltir. ‹ngilizlerce kurulan Do¤u Hindistan Kumpanyas› Hindistan’›n birçok bölgesinde sadece ekonomik olarak de¤il. bu modernleflme Avrupal› sömürgeci güçlerin Afrika kaynaklar›n› ac›mas›zca sömürmeleri gibi çok a¤›r bir bedelin ödenmesiyle mümkün olabilmifltir. ‹ngiliz birliklerinin Çin’in güneyindeki birkaç liman› iflgal etmelerine neden olan ve “Afyon Savafl›” olarak adland›r›lan çat›flma. Böylece. yüzy›lda Do¤u-Bat› ticaretini engellemek için ad›m atmaya kalkmas›.Küresel Emperyalist Yar›fl (1871-1908) s›nda yaratt›¤› en büyük etki modernleflme olgusunun ortaya ç›kmas› ve ulusal bilincin yerleflmesi oldu. Japonya’n›n en az›ndan bölgede önemli bir güç olarak görülmeye baflland›¤›n› göstermekteydi. daha güneyde Kongo’nun kuzeyini. Sonuçta. mevcut geleneksel yap›lar› k›sa sürede geri döndürülemez biçimde dönüfltürmüfltür. yüzy›l›n sonlar›ndan itibaren ‹ngiliz Hükûmeti’nin de etkinli¤ini artt›¤› bir “ikili kontrol” sistemine dönüfltü. Sind ve Keflmir bölgelerinin de kontrol alt›na al›nmas›yla ‹ngiliz egemenli¤i kuzeye yay›ld› ve tüm Hindistan’› kapsar hâle geldi. Bu ülkelerde modernleflme olgusu anti-sömürgeci nitelik kazand›. Bat›l› büyük güçlerin dikkatinden kaçmam›flt›r. Çin’in yüzy›llarca süren d›fla kapanma politikas› sona ermek zorunda kal›yordu. Çin yönetiminin geri ad›m 153 atmak zorunda kalmas›na neden oldu. Japonya’n›n bir büyük güç aday› olarak h›zla güçlenmeye bafllamas›. 1840’larda Pencap. Bu yar›flta en büyük pay› ‹ngiltere alm›fl. ‹ngiliz yönetimine siyasal ve sosyal taleplerini iletmeye bafllad›. XIX.6. do¤uda Cibuti ve Magadaskar’› iflgal etmifltir. Tabi. Büyük bir zafer kazanan Japonya’n›n hem Rusya’y› savaflta yaln›zlaflt›rmas›nda hem de antlaflma masas›nda beklentilerinin önemli bir k›sm›n› alabilmesinde ‹ngiltere ile ittifak›n›n büyük katk›s› olacakt›. yüzy›lda yaflanan geliflmeleri ifade etmek Berlin Konferans›’ndan sonra. Ünite . Kongre Partisi’ne kat›lan ilk Hintliler daha çok ‹ngiltere ve Hindistan’daki ‹ngiliz okullar›nda e¤itim gö- . ortas›nda ve güneyinde ise XX. Söz konusu ad›m. eskiden devlet memuru olan bir ‹ngiliz’in önderli¤inde 1885’de kurulan Kongre Partisi. Uzakdo¤u’daki paylafl›m savafl›nda avantaj sa¤lamak isteyen ‹ngiltere 1902’de Japonya ile bir ittifak kurdu. Somali. yüzy›lda bafllayan Bat› etkisi XVIII. Bu durum. Afrika’n›n modernleflme sürecine girmesini sa¤layan sosyoekonomik de¤iflim. Çin yönetiminin ülkeye ‹ngiliz tüccarlar taraf›ndan mübadele amac›yla getirilen afyon ticaretini yasaklamas›yd›. Uganda ve Güney Afrika’y› ele geçirmifltir. Kamerun. yüzy›l›n sonlar›ndan itibaren egemenli¤e dönüflmeye bafllad›.

154

Siyasi Tarih-I

ren genç Hindulard›. Bafllang›çta, Hindistan’daki
Avrupal›lar›n da destek verdi¤i hareket, XX. yüzy›l›n bafllar›ndan itibaren daha milliyetçi bir çizgiye yaklaflmaya bafllad›. Oluflan Hint büyük burjuvazisinin de deste¤ini almaya bafllayan Hint
milliyetçili¤inin ‹ngiliz yönetimine karfl› daha muhalif bir anlay›fla evrilmesi için ise birkaç on y›l
daha beklemek gerekecekti. Bu durum ise Hindulardan oluflan muhalefete karfl› nüfusun di¤er
önemli bir bilefleni olan Müslümanlar›n tav›r almas›na yol açacak Müslümanlarla Hindular aras›ndaki ayr›flmay› derinlefltirecektir.
XIX. yüzy›l›n son çeyre¤inde, Amerikan ekonomisi büyük bir at›l›m yapm›flt›r. Özellikle, Sanayi
Devrimi’nin ikinci aflamas›n› oluflturan kimya, çelik, otomotiv gibi sektörlerde yaflanan geliflme
ABD’nin XX. yüzy›l bafllar›nda dünyan›n en büyük ekonomik gücü olmas›n› sa¤lad›. Yaflanan
bu geliflmenin, ABD’nin emperyalist dalgaya kat›lmas›n› sa¤lamamas› düflünülemezdi. XIX.
yüzy›l›n son çeyre¤inde yaflanan durgunluk, ABD
burjuvazisinin emperyalist politikalar izlenmesi
yönündeki bask›s›n› artt›rmas›na yol açt›. Nitekim, iç savafl›n ard›ndan 1867’de Alaska’n›n Rusya’dan sat›n al›nmas›ndan sonra bir süreli¤ine
duraksayan geniflleme yüzy›l sonunda yeniden
gündeme geldi. 1898’de Küba sorunu yüzünden
bafllayan ABD-‹spanya savafl› ABD’nin zaferiyle
sonuçland›. Zafer ABD’nin Filipinler, Porto Rico,
Guam ve Hawai adalar›n› ele geçirmesini sa¤lad›. Art›k ABD etkisi, Atlantik’ten Hint Okyanusuna uzanan bir co¤rafyada kendini göstermekteydi. Bunun da XX. yüzy›lda uluslararas› sistemin
yeniden flekillenmesinde belirleyici bir etki
yapmas› kaç›n›lmazd›.
Frans›z Devrimi, Latin Amerika’da sadece ideolojik anlamda etkili olmad›. Frans›z ordular›n›n
1808’de ‹spanya’y› iflgal etmeleri, Latin Amerika’daki ‹spanyol kontrolünü çok zay›flatt›. Bunu
f›rsat bilen, Bolivar, San Martin ve Miranda gibi
ba¤›ms›zl›kç› önderler harekete geçerek, ‹spanyol yönetimine karfl› k›tan›n çeflitli bölgelerinde
bir halk ayaklanmas› bafllatt›lar. Bu hareket k›sa
zamanda geniflledi ve kimi yerel hükûmetlerin
kurulmas›na kadar giden önemli baflar›lar kazand›. Fakat, Napolyon’un yenilgiye u¤rat›lmas›ndan sonra yeniden ‹spanya’n›n kontrolünü alan

‹spanyol ‹mparatoru, yeni askerî birlikler göndererek isyanc›lara karfl› durumu dengelemeyi baflard›. Latin Amerika ülkeleri ba¤›ms›zl›klar›ndan
k›sa bir süre sonra ‹ngiltere’nin, daha sonra da
ABD’nin iktisadi egemenli¤i ve siyasi etkisi alt›na
girmifllerdir. Özellikle de ABD, Latin Amerika ülkelerini Avrupa müdahalesinden kurtard›ktan
sonra, Monroe Doktrini’nin verdi¤i rahatl›k ve
güvenle bu bölgeyi iktisadi ve siyasi tekeli alt›na
alm›fl oldu. XIX. yüzy›l boyunca Avrupa’dan yo¤un bir göç alan Latin Amerika’n›n özellikle Arjantin gibi ülkeleri ekonomik kaynaklar›n›n bollu¤u nedeniyle önemli geliflmeler göstermifltir.
Avrupa’n›n en önemli ticari ortaklar›ndan olan
ve k›taya g›da maddeleri ihraç eden Latin Amerika’daki ABD etkisi ise yüzy›l boyunca tedrici bir
biçimde artm›flt›r.

6. Ünite - Küresel Emperyalist Yar›fl (1871-1908)

155

Kendimizi S›nayal›m
1. Avrupa’da hangi ülkeyle ilgili ulusal sorunlarda Avrupa Uyumu’nun dayand›¤› ilkeler en az dikkate al›nm›flt›r?
a. Rusya
b. Avusturya-Macaristan
c. ‹spanya
d. Prusya
e. Osmanl› ‹mparatorlu¤u
2. Afla¤›dakilerden hangisi Üçlü ‹tilaf’a di¤erlerinden
daha sonra kat›lm›flt›r?
a. Almanya
b. Fransa
c. ‹ngiltere
d. Rusya
e. Avusturya-Macaristan
3. Afla¤›dakilerden hangisi Üçlü ‹ttifak Üyesi bir ülkedir?
a. ‹talya
b. Rusya
c. ‹ngiltere
d. ‹spanya
e. Fransa
4. I. Üç ‹mparatorlar Ligi’nin üyeleri afla¤›daki seçeneklerden hangisinde do¤ru olarak gösterilmifltir?
a. Almanya-‹ngiltere-Rusya
b. Almanya-Rusya-Avusturya
c. Almanya-‹ngiltere-Avusturya
d. ‹ngiltere-Rusya-Avusturya
e. ‹ngiltere-Fransa-Rusya
5. Almanya-Rusya “Güvence Antlaflmas›” hangi tarihte
imzalanm›flt›r?
a. 1871
b. 1879
c. 1887
d. 1904
e. 1907

6. Afla¤›dakilerden hangisi emperyalizmin nedenlerinden biri olarak gösterilemez?
a. Sanayi Devrimi
b. Milliyetçilik
c. Hammadde ihtiyac›
d. I. Dünya Savafl›
e. Uluslararas› rekabet
7. Afla¤›dakilerden hangisiyle Afrika’daki emperyalist
yay›lma aras›nda ba¤ kurulamaz?
a. Ulafl›m imkanlar›n›n artmas›
b. Sa¤l›k ve hijyen imkanlar›n›n artmas›
c. K›tada yap›lan co¤rafi keflifler
d. Japonya’da Meiji restorasyonunun bafllamas›
e. Afrika’n›n zay›f siyasal ve sosyal yap›s›
8. Afla¤›daki Afrika ülkelerinden hangisi XIX. yüzy›l
sonlar›nda Alman sömürgesi haline gelmifltir?
a. Kamerun
b. Sudan
c. Cezayir
d. Madagaskar
e. Kenya
9. 1895 tarihli Shimoneseki Antlaflmas› hangi ülkeler
aras›nda imzalanm›flt›r?
a. Çin-‹ngiltere
b. Çin-Fransa
c. Japonya-‹ngiltere
d. Japonya-ABD
e. Çin-Japonya
10. Afla¤›daki geliflmelerin kronolojik s›ras› hangi seçenekte do¤ru gösterilmifltir?
I- Afyon Savafllar›
II- Meiji Restorasyonu
III- Hindistan’da Kongre Partisi’nin kuruluflu
a. I-III-II
b. III-II-I
c. I-II-III
d. II-I-III
e. II-III-I

156

Siyasi Tarih-I

Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar›

S›ra Sizde Yan›t Anahtar›

1. e

S›ra Sizde 1
1815 Viyana Kongresi’nden sonra 1870’lerin bafl›na kadar geçen sürede birbirine düflman devletlerin kurduklar› rakip ittifaklardan (bloklardan) çok, belirli topraklar›n flu veya bu devletin elinde bulunmas›na ba¤l› olan
bir güç dengesinden söz edilirdi. Yani, sistem belirli bir
Avrupa devletinin öteki devletlerin r›zas› olmaks›z›n
herhangi bir topra¤› eline geçirmemesi anlay›fl›na dayan›yordu. Her ne kadar bu devletlerin aras›nda görüfl ayr›l›klar› da bulunsa da genel olarak “Avrupa Uyumu” ifllemekteydi. Anlaflmalara var›lmas› ve bunlar›n sürdürülmesi için gerekli mekanizmalar kurulmufl bulunuyordu.
Ancak, 1871’de Alman Birli¤i’nin kurulmas›yla, “Avrupa
Uyumu”nun dikkate al›nmad›¤› kesin bir biçimde ortaya ç›kt›. Hatta, Avusturya ve Fransa gibi büyük devletlerin ‹talya ve Prusya’ya yenilmeleri ile bu “Uyum”un
tümüyle y›k›lm›fl oldu¤u anlafl›ld›. Böylece “güç dengesi” tekrar klasik anlat›m›na uygun, fakat daha da belirgin bir niteli¤e kavuflmufl bulunuyordu: Birbirlerine ittifak antlaflmalar› ile ba¤lanm›fl devlet gruplar› aras›ndaki askeri ve siyasi denge (yani bloklaflma).
Fakat 1871 sonras›nda uluslararas› sistemin belirtilen
çerçeveye oturmas› hemen gerçekleflmemifltir. Özellikle yüzy›l›n son on y›l›na kadar, Avrupa sistemi kesin
bloklaflmalara sahne olmam›fl, devletler 1815’de belirlenen sistem içi bloklaflmaya de¤il, sistemin bir blok iflletilmesine dayanan mant›¤›na büyük oranda sad›k kalm›fllard›r. De¤iflen flartlar ve dengeler devletlerin ç›karlar›n›n uyumlulaflt›r›lmas›n› imkâns›z hâle getirdi¤inde
ise, bloklaflma ve sonras›nda I. Dünya Savafl›’na giden
süreç yaflanm›flt›r.

2. c
3. a
4. b
5. c
6. d
7. d
8. a
9. e
10. c

Yan›t›n›z yanl›fl ise, “Avrupa Uyumu ve Avrupa’n›n Dönüflümü” konusunu gözden geçirin.
Yan›t›n›z yanl›fl ise, “Üçlü ‹tilaf’›n Kurulmas›”
konusunu gözden geçirin.
Yan›t›n›z yanl›fl ise, “Üçlü ‹ttifak’›n Kurulmas›”
konusunu gözden geçirin.
Yan›t›n›z yanl›fl ise, “Üçlü ‹ttifak’›n Kurulmas›”
konusunu gözden geçirin.
Yan›t›n›z yanl›fl ise, “Üçlü ‹ttifak’›n Kurulmas›”
konusunu gözden geçirin.
Yan›t›n›z yanl›fl ise, “1848 ‹htilalleri’nin Sonuçlar›” konusunu gözden geçirin.
Yan›t›n›z yanl›fl ise, “Emperyalist Dalga ve Avrupa D›fl› Dünya” konusunu gözden geçirin.
Yan›t›n›z yanl›fl ise, “Emperyalist Dalga ve Avrupa D›fl› Dünya” konusunu gözden geçirin.
Yan›t›n›z yanl›fl ise, “Emperyalist Dalga ve Avrupa D›fl› Dünya” konusunu gözden geçirin.
Yan›t›n›z yanl›fl ise, “Emperyalist Dalga ve Avrupa D›fl› Dünya” konusunu gözden geçirin.

S›ra Sizde 2
Alman Millî Birli¤i’nin kuruldu¤u 1871’den I. Dünya Savafl›’n›n ç›kt›¤› 1914’e kadar Avrupa’n›n hiç de¤iflmeyen
unsuru, Almanya-Fransa düflmanl›¤›d›r. Bismarck, Fransa’n›n 1870 yenilgisi ve a¤›r bar›fl flartlar›n›n intikam›n›
alaca¤›n› düflünerek, bu ülkeyi yaln›z b›rakt›rmaya gayret edecektir. Bismarck’›n ana amac›, 1871 düzenlemesini korumak ve Alman Birli¤i’nin güçlenmesini sa¤lamak için hiç olmazsa bir kuflakl›k bar›fl sa¤lamakt›. ‹flte
bu düflüncelerinin ürünü olarak Bismarck, Üçlü ‹ttifak’›
kuracakt›r.
Bismarck’›n izledi¤i ustal›kl› politika, 1871’de güçlü biçimde ortaya ç›kan Almanya karfl›s›nda di¤er büyük
Avrupa devletlerinin birleflmesini önlemifltir. Öte yan-

6. Ünite - Küresel Emperyalist Yar›fl (1871-1908)

dan, ‹ngiltere, Fransa ve Rusya aras›ndaki sömürge anlaflmazl›klar› da bu ülkelerin Almanya karfl›s›nda birleflmelerini engellemekteydi. Bu ülkeler Uzak Do¤u’da,
Güney Asya’da, Osmanl› Devleti üzerinde ve Akdeniz’de çat›flma hâlindeydi. Ayr›ca, Afrika da ‹ngiliz-Frans›z çat›flmas›na sahne oluflturmaktayd›. Nitekim, Bismarck bu çat›flmalar› ustaca tahrik ederek de birleflmelerini engellemeye çal›flmaktayd›.
Alman d›fl politikas›n›n yönetimini tümüyle Bismarck’a
b›rakm›fl bulunan ‹mparator I. Wilhelm’in 1888’de ölümü üzerine durum de¤iflmeye bafllad›. Genç yaflta imparator olan II. Wilhelm, Bismarck’la çat›flmaya girdi.
Bu çat›flma, II. Wilhelm’in atak yarat›l›fl›ndan ileri geldi¤i kadar birtak›m temel görüfl ayr›l›klar›n› da dayan›yordu: II. Wilhelm’e göre, Almanya dikkatini Avrupa
üzerinde toplayan statükocu politikas›ndan vazgeçip
“Dünya Politikas›”na (Weltpolitik) yönelmeli ve sömürgecili¤e giriflmeliydi. II. Wilhelm, Bismarck’›n Rusya’ya
gere¤inden fazla önem verdi¤ini de düflünüyordu. Öte
yandan, II. Wilhelm ile Bismarck aras›nda iç politika
alan›nda da anlaflmazl›k vard›: Bismarck, gittikçe s›naileflen Almanya’da güçlenen iflçi hareketinin partisi olan
Sosyal Demokrat Parti’yi orduyu kullanmak suretiyle
ezmek istiyordu. Muhafazakar bir politikac› olan Bismarck’a oranla yüksek ülküleri, dinamik ve ilerici nitelikte düflünceleri olan II. Wilhelm ise yönetimine bir iç
savafl ortam› içinde kan dökerek bafllamak niyetinde
de¤ildi
Baflbakan Bismarck’›n, ‹mparatoru II. Wilhelm’le bu temel fikir ayr›l›klar›na ra¤men görevine devam etmesi
mümkün olmayacakt›. Nitekim, 1890 y›l›nda Bismarck
görevinden istifa etti.
S›ra Sizde 3
En önemli etken, ekonomik yap›n›n ald›¤› biçimle ilgilidir. Sanayi Devrimi ile h›zlanan ekonomik büyüme
1870’lerden sonra yeni bir aflamaya girmiflti. Yeni enerji kaynaklar›n›n kullan›lmaya bafllanmas›, üretim ve
ulaflt›rma araçlar›ndaki muazzam geliflim gibi faktörler
devletlerin yeni hammadde kaynaklar› ve pazarlar aramas›na yol açt›. Üstelik 1870’lerin bafl›nda ortaya ç›kan
ekonomik durgunluk pazar, iflgücü ve hammadde kaynaklar›n› kontrol etme yönündeki mücadeleyi daha da
keskinlefltirdi. Avrupa’da büyüyen sermaye de yeni yat›r›m alanlar› aramaktayd›. Bu alan da dünyan›n kapitalizme hiç ya da yeterince aç›lmam›fl bölgelerinin dönüfltürülmesiyle olacakt›. Bu dönüflümün aciliyeti, Bat›l›
emperyalist güçlerin söz konusu alanlar› fiilen kontrol
etme yani iflgal etmelerini zorunlu hâle getirmekteydi.

157

Buna ba¤l› olarak Avrupa’da yaflam koflullar›ndaki
olumlu yöndeki büyük geliflmeler, önemli bir nüfus art›fl›na yol açmaktayd›. Söz konusu nüfusun, metropol
ülkelerden yeni yerleflim alanlar›na aktar›lmas› ülkelerdeki sosyal huzursuzluklar›n ortadan kald›r›lmas› aç›s›ndan da önem tafl›maktayd›. Sömürgeler metropol ülkelerden gelecek genifl kitlelere yeni f›rsatlar sunacak
bakir alanlar sunmaktayd›. Üstelik bu alanlar topraklar›
kolayl›kla ellerinden al›nabilecek “uygar olmayan” toplumlara aitti.
Üçüncü olarak, Avrupa devletlerinin özellikle 19. yüzy›l›n sonlar›ndan itibaren bir güç yar›fl›na girmelerinin
do¤al sonucu, daha fazla alan› kontrol alt›na alma konusunda da bir yar›fla girmeleriydi. Milliyetçilikle beslenen ulusal onur ve büyüklük iste¤i, dünyan›n birçok
bölgesinde sömürge sahibi olmay› da beraberinde getirmekteydi. Bir büyük gücün dünya üzerindeki herhangi bir bölgeyi sömürgelefltirmesi, di¤er ülkelerde
emperyalist yar›flta geri kalma duygusuna sebebiyet vermekteydi. Yar›flta geri kalmamak ve bu ba¤lamda ulusal onuru zedelememek için sald›rgan bir emperyalizme yönelmek gerekmekteydi.
Üstelik, bu yar›fl Avrupa’n›n dünyan›n merkezi oldu¤u
bir yüzy›lda gerçekleflmekteydi. Bat› uygarl›¤›n›n di¤er
tüm uygarl›klar› kendinden afla¤›da görmesinin do¤al
sonucu emperyalizmin Bat›’n›n dünyan›n geri kalan›na
uygarl›k götürmesi olarak görülmesi ve bu flekilde ifade edilmesiydi. O dönemde yayg›n inan›fl bunun Bat›
uygarl›¤›n›n insanl›¤a karfl› bir sorumlulu¤u oldu¤u yönündeydi. Irkç› ve sosyal Darwinist tezlerle beslenen
bu görüfller Bat›l› devlet adamlar›, edebiyatç›lar›, ayd›nlar› taraf›ndan s›kl›kla dile getirilmekteydi. Avrupa kamuoylar› da bu görüfller çerçevesinde flekillenmekte,
toplumun tüm s›n›flar›ndan emperyalist politikalara destek gelmekteydi
S›ra Sizde 4
Çin’in sömürgeleflme sürecine girifli, Çin halk›nda bir
tepkinin do¤mas›na neden oldu. Söz konusu tepki, muhafazakâr geleneksel yap› ve anlay›fl›n egemen oldu¤u
taflrada do¤du ve geliflti. Çin Saray› da söz konusu tepkiyi Bat› emperyalizminden kurtulmak için bir f›rsat olarak gördü ve destekledi. Çinli elitler Bat› emperyalizmine karfl› direnifli de¤iflimde de¤il, gelene¤e dönmekte
gördüler. Bu çerçevede ortaya ç›kan isyanlar ise tam
tersi bir sonuç vererek Bat› etkisinin daha da art›fl›na
neden oldu. Çünkü, flartlar›n h›zla aleyhine döndü¤ünü
gören Saray, Avrupal› güçler taraf›ndan dayat›lan flartlar› kabul etmek zorunda kald›. Buna göre, isyanda so-

Fahir. (2001). Ankara. yüzy›l bafllar›ndan itibaren. (çev. B. ‹syan. Ankara. Çin’in ba¤›ms›zl›¤› gün geçtikçe sadece hukuki bir çerçeveye oturan fiili durumla hiç ba¤daflmayan bir nitelik kazanmaktayd›. Modern Japonya’n›n Tarihi. (1954). Ülman. Haluk. Alk›m Kitabevi. Saray›n hâkimiyeti artaca¤›na daha da zay›flam›flt›r. Ankara. Janet E. ‹stanbul. Dünya Tarihi. üretim yöntemlerine kadar tüm toplumsal alanlarda geleneksel yap› ve al›flkanl›klar›n tasfiyesine dayanan bu politika. Dost Kitabevi. Mc Neill. (2002). Çin’dekinin aksine. . feodal “shogun”luklar› tasfiye etmesiyle bafllayan Meiji Restorasyonu Japonya’n›n topyekûn bir modernleflme modelini benimsemesini sa¤lad›. 9.. (çev. Merkezi otoritenin zay›fl›¤› ülkenin gelenekçi bir “kendine güven anlay›fl›”n›n yerleflmemesine sebep olmufltu. 1868’de bafllayan “Meiji Restorasyonu” na kadar Japon elitleri aras›nda Bat› etkisine karfl› gelenekçi tepkiler görüldüyse de Çin’deki isyanlar gibi olaylar hiç yaflanmad›. merkezi otoritenin zay›fl›¤› ve Japon kültürünün Çin kültürünün aksine de¤iflime ve yeniliklere daha aç›k olmas›yd›. Taylor.. ‹nkilap Yay›nevi. E¤itimden. Avrupa Tarihi. büyük bir tazminat ödenecek ve kaleler ile garnizonlar y›k›lacakt›. kültürden. Saray›n kontrolü tamamen ele geçirerek. 6. XIX. Siyasi Tarih ‹lkça¤lardan 1918’e. J. Hunter.. Clarendon Press. Aylesbury. Ankara. Alaattin fienel). d›fl dünyay› mutlak olarak ötekilefltiren bir “emperyal ak›l” ve “emperyal söylem” yoktu. ‹mge Yay›nevi. XX. Ankara. Japonya’n›n birkaç on y›l içinde Avrupa ve Avrupa kolonileri d›fl›ndaki en modern ülke olmas›n› sa¤layacakt›. J. 1840’lardan itibaren Çin’de yaflananlar Japon yöneticileri taraf›ndan endifleyle izlenmekteydi. (2010). P. ‹mparatorluk Ça¤› 18751914. Oral. A.158 Siyasi Tarih-I Yararlan›lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar rumlulu¤u olan yetkililer cezaland›r›lacak. hesaplar›n tam tersine bir sonuç vermifl. Hobsbawm. orduya. ‹mge Yay›nevi. Penguin Books. Fethi Aytuna). Siyasi Tarih 1789-1914.. Thompson. yoksa taviz vermenin mi daha uygun olaca¤› konusunda bir süre karar veremediler. (1972). Müfit Günay). Birinci Dünya Savafl›’na Giden Yol. Vedat Aslan). Sander. (1998). (1957). ‹mge Yay›nevi. AÜSBF Yay›nlar›.. The Struggle for Mastery in Europe 1848-1918. Japonya’n›n Çin’den en büyük fark›. Eric. Europe Since Napoleon. Karar›n verilmesini sa¤layan fley Bat›l›lar›n aç›k bir flekilde güç kullanma tehdidinde bulunmalar› oldu. M. Bat› taleplerine direnmenin mi. Nagazaki’deki ticaret kolonisinden yay›lan fikirler kimi Japon elitlerinde yavafl yavafl de¤iflim düflüncesinin do¤mas›na neden olmufltu. A. (1994). (2010). Roberts. Japon yöneticileri. William H. (çev. ‹stanbul. Armao¤lu. Oxford. Bu iflgallerin arka plan›nda devam eden yeni tavizler. David. yüzy›la girerken Çin fiilen bir sömürge hâline gelmiflti. B. (çev.. borç sözleflmeleri ve ülkenin iç ifllerine müdahaleler Çin’i yabanc›lar›n kontrolündeki bir ülke hâline getirmekteydi.

.

Dünyan›n savafla sürüklenmesinin nedenlerini s›ralayabilecek. Savafl›n sona erdirilmesi için yap›lan bar›fl giriflimlerini ve savafl›n bitiflini aç›klayabilecek bilgi ve becerilere sahip olacaks›n›z. Anahtar Kavramlar • • • • • Birinci Dünya Savafl› Sömürgecilik Bloklaflma ‹tilaf ve ‹ttifak Devletleri Milliyetçilik • • • • • Fas Krizleri Bosna-Hersek Krizi Bolflevik ‹htilâli Wilson ‹lkeleri Çanakkale Savafl› ‹çindekiler Siyasi Tarih-I Birinci Dünya Savafl› (1908-1918) • BÜYÜK HESAPLAfiMANIN NEDENLER‹ • BÜYÜK HESAPLAfiMADAN ÖNCE KR‹ZLER • SAVAfiIN BAfiLAMASI VE YAYILMASI • BARIfi G‹R‹fi‹MLER‹ VE SAVAfiIN SONA ERMES‹ .7 S‹YAS‹ TAR‹H-I Amaçlar›m›z N N N N Bu üniteyi tamamlad›ktan sonra. Savafl›n bafllamas›na ve yay›lmas›na iliflkin süreci betimleyebilecek. Savafltan önce ortaya ç›kan krizleri ve krizlerin sona erdirilmelerini aç›klayabilecek.

ve 6. Ümit TELEV‹ZYON ‹NTERNET MAKALE ‹NTERNET MAKALE . 2011. Sudan. Kitab›m›z›n daha önceki ünitelerinde aç›klanmaya çal›fl›ld›¤› gibi 15. yüzy›l›n ikinci yar›s›ndan itibaren sars›ld› ve büyük güçler aras›nda sert bir rekabet tekrar yaflanmaya baflland›. N N SIRA S‹ZDE D Ü fi Ü N E L ‹ M S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A 13. Sömürgecilik Tarihi. M›s›r. yüzy›lda sömürge yar›fl›nda ola¤anüstü bir geliflme göstererek Hindistan ve Kuzey Amerika’ya egemen oldu. Avrupa’ya k›smi bir bar›fl getirmiflti. Fetihlerden Ba¤›ms›zl›k Hareketlerine yüzy›l (Çev: Muna Cedden). Kitab›m›z›n 5. K ‹ T A P L E V ‹ Z Y O N söylenen Sömürge imparatorluklar›n›n en büyü¤ü ve üzerinde güneflT Ebatmad›¤› ‹ngiliz ‹mparatorlu¤u’ydu. Marc Ferro. Bu da kaç›n›lmaz bir flekilde dünyay› tarihte benzeri görülmemifl bir savafl›n efli¤ine sürükledi. yüzy›l›n bafl›nda geliflen sanayi ve finans kapitalizminin de etkisiyle dünya topraklar›n›n yaAMAÇLARIMIZ r›s› ve dünya halklar›n›n üçte biri sömürgelefltirildi. Birinci Dünya ya da Birinci Paylafl›m Savafl› olarak adland›r›lan bu insanl›k taSIRA S‹ZDE rihinin en trajik olaylardan birinin öne ç›km›fl nedenlerini flöyle s›ralayabiliriz: a) Sömürgecilik ve ekonomik yay›lma/emperyalizm D Ü fi Ü N E Lrekabeti ‹M b) Alman siyasi birli¤inin kurulmas› ve Avrupa’da Alman-Frans›z c) Balkanlarda Rusya. Metternich dönemi 19. P yüzy›l-20. yüzy›l›n SIRA S‹ZDE sonlar›nda temelleri at›lan sömürgecilik geliflerek çok daha kapsay›c› bir hale yani kapitalizmin yeni aflamas› olan emperyalizme dönüfltü. 19. Avusturya-Macaristan rekabeti d) Büyük güçler ittifak› ve ba¤lant›lar sistemi: Bloklaflma S O R U e) Silahlanma f) Afl›r› milliyetçilik D‹KKAT g) Dinsel ve kültürel yay›lma. Bu yolla Avrupal› büyük güçlerin aralar›ndaki sorunlar›n çoklu kat›l›ml› kongrelerle çözülmesi amaçlanm›flt›. Ankara: ‹mge Kitabevi. Bu ülke 18. ünitelerinde anlat›ld›¤› üzere Avrupa siyasi haritas› devrimler ve savafllar yoluyla de¤iflti ve büyük bir hesaplaflmaya do¤ru yol al›nd›. Almanya ve ‹talya’n›n siyasi birliklerini tamamlayarak büyük imparatorluklara dönüflme istekleri.Birinci Dünya Savafl› Dönemi (1908-1918) BÜYÜK HESAPLAfiMANIN NEDENLER‹ Avusturya Baflbakan› Kont Clement Metternich’in 1815 Viyana Kongresi’nden sonra yerlefltirdi¤i “Avrupa ahengi” ad› verilen uluslararas› sistem. yüzy›l ve 20. var olan rekabeti daha da h›rç›nlaflt›rd›.

Belçika. Avrupa ve Avrupa d›fl›ndaki (Kuzey Amerika. hem de büyük devletler aras›na girdi. ma¤aza ve di¤er hizmetlerde) hem mutlak hem de göreli anlamda çarp›c› bir büyüme gerçekleflmesini ve siyaset ile ekonomi aras›nda yak›nlaflman›n artmas›n› da (devletin ve kamu sektörünün rolünün a¤›rl›k kazanmas›) eklemektedir (Hobsbawm. Asya topraklar›nda rakipsiz kalm›flt›. Yeni Zelanda. Urallar’›n do¤usuna do¤ru genifllemiflti. Hollanda ise Cava. Cezayir. teknolojik devrimi. sömürgeci Avrupa Devletleri aras›ndaki rekabeti artt›rd›. 1973: 142-144). Portekiz geçmifl sömürge ihtiflam›n› kaybetmekle birlikte. birincil mallarda hem üretime ayr›lm›fl alanlarda hem de bu alanlar›n dünya pazar›yla bütünlefltirilmesinde büyük ilerlemeler kaydedilmesi. bunun sonucunda gerçeklefltirilen d›fl yard›mlar ve pazar aray›fllar›.162 Siyasi Tarih-I Burnu’ndan Akdeniz k›y›lar›na kadar Afrika’n›n do¤u yar›s›. tüketim mallar› piyasas›nda hem nitelik hem de nicelik aç›s›ndan ola¤anüstü bir de¤iflim olmas›n›. Almanya ise Osmanl› ordusunu modernlefltirme ve Anadolu-Ba¤dat Demiryollar› projesi ad› alt›nda “bar›flç›l” yollardan Osmanl›ya s›zd› (Ülman. ‹ngiltere’nin tek endüstri ekonomisi olmaktan ç›kmas› ve Almanya. Rusya’ya karfl› 1905’te kazand›¤› zaferle hem Uzakdo¤u’da rakipsiz kald›. Hint Yar›madas›. Bu haliyle hükmetti¤i topraklar Britanya Adalar›’n›n 140 kat› kadar bir yüz ölçüme ulaflm›flt›. ABD gibi ülkelerin de yo¤un bir üretime geçmesi. Eric Hobsbawm. 1870-1914 y›llar› aras›nda da dünya ekonomisinde meydana gelen önemli de¤ifliklikleri flöyle s›ralamaktad›r: ‹mparatorluk ça¤› dünya ekonomisinin co¤rafi aç›dan önceki dönemlerden daha genifl bir tabana yay›lmas›. Tunus ve Büyük Sahra’n›n güneyinde kalan genifl Afrika topraklar›n› ve Asya’da Çin Hindi’ni kapsam›flt›. Rusya. bat›da Nijerya ve Alt›n Sahili. ‹talya’n›n (1870) ve Almanya’n›n (1871) milli birliklerini kurarak vakit geçirmeksizin sömürge bulma aray›fl›na girmesi. uluslararas› sistemi sarsm›flt›. Bu sömürge imparatorluklar› Osmanl› ‹mparatorlu¤u. Sumatra. Güneydo¤u Asya ülkeleri. Japon yöneticileri d›fl politikaya öncelik verdi. gerek kamu kesiminde gerekse özel kesimde ekonominin üçüncü sektöründe (büro. 1973: 1-3). Afrika’n›n orta kesimlerini. Türkistan’dan Mançurya s›n›r›na ve Sibirya’ya kadar. Avustralya ‹ngiliz sömürge imparatorlu¤unun egemen oldu¤u alanlard›. Ünlü tarihçi Hobsbawm bu s›ralad›klar›na. yüzy›l›n ikinci yar›s›nda h›zlanan endüstri devrimi. Kongo Irma¤› boyunca uzanan bölgeleri. Gao ve Daman) ile Çin’de (Makao) egemen oldu¤u bölgeler vard› (Ülman. ‹ran ve Çin gibi eski güçlerinden eser kalmam›fl ülkeleri ya nüfuz bölgelerine ay›rd›lar. Art›k emperyalizm ça¤› bafllam›flt›. Tarblusgarp sald›rd› ve Osmanl› ‹mparatorlu¤u’ndan kopard›. 1895’te “Asya devi” ve ezeli rakibi Çin’i yenerek Uzakdo¤u’da yay›lmaya bafllad›. ‹ki ülke 1914 y›l›na gelindi¤inde Afrika ve Asya k›talar›nda baz› bölgeleri ele geçirmifllerdi. . kapitalist iflletmelerin yap›s›nda iflleyifl ve çal›flma tarz› aç›s›ndan dönüflüm yaflanmas›n›. Japonya da 19. 19. Seylan. Ayr›ca Hindistan’da (Diu. uluslararas› piyasan›n ola¤anüstü bir büyüme göstermesi. Angola ve Mozambik’e sahip olma halini sürdürdü. yüzy›l›n ortalar›ndan itibaren militarist bir modernleflme izleyerek devlet ayg›t›n› güçlendirdi. Borneo Adalar› ve Yeni Gine’nin yar›s› ve Selebis Adalar›’n› sömürüyordu. Japonya gibi) geliflmelerle dünya ekonomisinin endüstrileflmifl ve endüstrileflmekte olan k›sm›n›n genifllemesi. Frans›z sömürge imparatorlu¤u ise Kuzeybat› Afrika’da Fas. ya da ekonomik kaynaklar›n› ve ticaretini kendi tekellerine alarak adeta yar› sömürge haline dönüfltürdüler. ‹talya. 1999: 61-66).

19.163 7. ülkeleri ad›m ad›m savafla sürükledi. Bu süreçte Frans›z hükümdar›. Bismarck birli¤in sa¤lanmas› yönündeki en büyük engellerden birini ortadan kald›rd› ve idealini gerçeklefltirmede önemli bir mesafe ald›. Prusya. Alman siyasi birli¤inin kurulmas› ve Avrupa’da yo¤un bir Alman-Frans›z rekabeti yaflanmas› gerilimi artt›ran unsurlardan bir di¤eriydi. rakip endüstriyel kapitalist ulusal ekonomiler aras›nda rekabeti artt›rd›. 3 Temmuz 1866’da Sadowa (Königgraetz) Savafl›’nda Avusturya’y› a¤›r bir yenilgiye u¤ratt›. ‹ki ülke aras›nda 1 May›s 1871’de Frankfurt Bar›fl› imzaland›. Birli¤in kurulmas›na 1862’de baflbakanl›¤a getirilen Prens Otto von Bismarck öncülük yapt›. Emperyalist devletlerin ve sermaye sahiplerinin dünyay› bölüflme tutkusu. Prusya Kraliyet ailesi olan Hohenzollernlerin Katolik kolundan Leopold bafla geçirildi. Avusturya-Macaristan Baflbakan› Prens von Metternich’in baflkanl›¤›nda 1814-1815’te toplanan Viyana Kongresi’nde Avrupa’ya yeni bir biçim verme ve büyük güçlerin uluslararas› siyaseti yönlendirmesi karar› al›nm›flt›. 28 Ocak 1871’de tarih sahnesine ihtiflaml› bir flekilde ç›kan Almanya ile D Ü fi Ü N E L ‹ M ateflkes imzalamak zorunda kald›. k›sa sürede harekete geçti ve Danimarka egemenli¤inde bulunan Alman kökenli Elbe Dükal›klar›n› (Schleswig-Holstein-Lauenburg) elde etmek amac›yla 19 fiubat 1864’te Avusturya ile birlikte bu ülkeye savafl ilan etti. Napolyon üzerinde bask› kurarak Bismarck’›n liderli¤indeki Prusya’n›n büyümesinin durdurulmas›n› istedi. Ünite . Prusya’n›n genifllemesinden endiflelendi. Savafla iyi haz›rlanan Prusya. Amac›na ulaflamayan III. Metternich “Alman birli¤i” idealinden hofllanmad› ve bu ideali “rastland›¤› yerde ezilmesi gereken” bir düflünce olarak gördü. Paris kuflat›ld›. Prusya-Avusturya Savafl›’nda tarafs›z kald›klar› için ülkesine vaat edilen Ren boylar›ndaki topraklar› talep etti. O’nun en büyük ideali Alman birli¤inin sa¤lanmas›yd› ve bunun da ancak “demir ve kanla” kurulabilece¤ine inan›yordu. Ancak kongre uluslararas› sisteme yeni bir biçim verilmesine ra¤men Avusturya’n›n etkisiyle daha önceki dönemlerde oldu¤u gibi Almanlar› parçalanm›fl bir flekilde b›rakt›. Prusya. ‹ki ülke aras›nda iliflkiler gerginleflti. Avusturya saf d›fl› b›rak›ld›ktan sonra 1867’de Kuzey Almanya Konfederasyonu kuruldu. yüzy›l›n son çeyre¤inde Avrupa siyasetine yön verecek olan Bismarck. Kuflatman›n sürdü¤ü bir dönemde ünlü Versailles Saray›’n›n Aynal› Salonu’nda 18 Ocak 1871’de Alman ‹mparatorlu¤u’nun kuruldu¤u ilan edildi. milliyetçi ayd›nlar›n da etkisiyle ‹mparator III. Kamuoyu. Napolyon. Ancak Alman milliyetçili¤i yükselme halindeydi ve iki yüzy›ldan beri Avrupa güçler dengesinde etkili bir rol oynayan Prusya. O’na göre e¤er Alman birli¤i sa¤lan›r ise Avusturya ‹mparatorlu¤u da¤›labilirdi. parlamenter yönetime. 1 Eylül 1870’te Fransa’y› a¤›r bir yenilgiye u¤ratt›. say›lar› elliyi bulan Alman prensliklerini birlefltirme ifline giriflti. Fransa. ‹spanya’da liberallerin bir darbesi sonucu iktidardan uzaklaflt›r›lan Kraliçe ‹sabella’n›n yerine. Bu olay›n ard›ndan Fransa ve Prusya 2 A¤ustos 1870’te savafla tutufltu. Fransa bu bar›fl antlaflmas›yla Alsace-Lorraine’i Almanya’ya terk etS O R Fransa’n›n U meyi ve savafl tazminat› ödemeyi kabul etti. Holstein ve Lauenburg bu iki ülkeye terk edildi. bu defa da Belçika ve Lüksemburg topraklar›n› gündeme getirdi.Birinci Dünya Savafl› Dönemi (1908-1918) Pazarlar›n güvence alt›na al›nmas› ve korunmas›. demokrasiye ve özgürlüklere s›cak yaklaflmad›. Danimarka yenilgiye u¤rat›ld› ve 30 Ekim 1864’te imzalanan Viyana Bar›fl›’yla Schleswig. Üç Elbe Dükal›¤›’n›n statüsünün belirlenmesi aflamas›nda Prusya ve Avusturya’n›n iliflkileri gerginleflti. SIRAkonu S‹ZDE Birinci Dünya Savafl›’ndan önce Fransa’n›n Almanya’ya bak›fl›n› etkileyen hangisi oldu? Fransa. Antlaflman›n hükümleri bir 1 SIRA S‹ZDE D Ü fi Ü N E L ‹ M S O R U D‹KKAT D‹KKAT SIRA S‹ZDE SIRA S‹ZDE .

Avusturya-Macaristan Balkanlarda statükoyu altüst eden bu antlaflman›n özellikle Bulgaristan k›sm›na (madde 6) itiraz etti. Osmanl› ‹mparatorlu¤u’nu y›karak Büyük Rusya’y› infla etmek istemiflti. Rusya. Avrupa merkezli uluslararas› aktörler. Birinci Dünya Savafl›’na kadar iki devlet aras›nda sürdürülen iliflkilerin odak nokAMAÇLARIMIZ tas› oldu.K Panislavizm ve Rus Milliyetçili¤i.SIRA S‹ZDE SIRA S‹ZDE D Ü fi Ü N E L ‹ M D Ü fi Ü N E L ‹ M 164S O R U Siyasi Tarih-I S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ daha toparlanmamas› için bizzat Bismarck taraf›ndan belirlenmiflti. Balkanlarda 1875’te Herseklilerin. güneyde Ege Denizi’ne ve bat›da Arnavutlu¤a dayand›r›lm›flt›. Berlin Kongresi’ni (13 Haziran-13 Temmuz 1878) düzenledi ve ard›ndan baz› küçük de¤iflikliklerle Berlin Antlaflmas›’n› kabul ettiler. ‹stanbul: Kervan ‹ T A P Kitapç›l›k. ‹NTERNET Panslavizm: 19. Avrupa’n›n güçlü devletlerinden biri olan Rusya. Özellikle Çariçe Katerina. S›rbistan ve Karada¤’›n 1-2 Temmuz 1876’da Osmanl› Devleti’ne savafl ilan etmesi Balkan bunal›m›n› derinlefltirdi. 1999: 489 vd.). ‹ngiltere bu hedefe zaman zaman engel oldu. ‹ki devlet aras›nda gerginli¤i azaltmak ve uzlaflmak için belgeler imzalanm›flsa da. Frans›z milliyetçileri “intikam savafl›” fikrine odakland›. N N K ‹ T A P Hans Kohen. Rusya’n›n yay›lmac› politikas› hem Osmanl› ‹mparatorlu¤u’nu hem de s›n›rlar› içinde milyonlarca Slav yaflayan Avusturya-Macaristan’›n siyasi bütünlü¤ünü tehdit etti. Türk tarihinde 1877-1878 Osmanl›-Rus Savafl› ya da “93 Harbi” denilen büyük savafl Osmanl›’n›n a¤›r yenilgisiyle sonuçland›. Rusya sorunu çözmek üzere düzenlenen ‹stanbul Konferans›’n›n ve yürütülen bir dizi diplomatik giriflimin baflar›s›zl›¤a u¤ramas›n› gerekçe göstererek 12 Nisan 1877’de Osmanl› Devleti’ne savafl ilan etti. I. do¤uda Karadeniz’e. Akdeniz’e ulaflmas›n› arzulad›. Zira Osmanl›’ya vergi ba¤› ile ba¤l› büyük bir Bulgaristan tarih sahnesine ç›kart›lm›flt›. iki gücün rekabetini ateflledi. Rusya baflar›l› olamay›nca 1853-1856 K›r›m Savafl›’ndan sonra Balkan co¤rafyas›na yöneldi ve Panslavist bir politika izledi. ‹ki ülke Balkanlara egemen olmak için sert bir mücadele içine girdi. Rusya’n›n Karadeniz k›y›lar›na yerleflmesini ve MAKALE ‹stanbul ile Çanakkale Bo¤azlar›ndan geçerek. Bulgar Prensli¤i’nin s›n›rlar› kuzeyde Tuna’ya. Balkan eksenli uluslararas› geliflmelerde sürekli karfl› karfl›ya gelmifllerdir. Rusya bu iki imparatorlukta yaflayan Slavlar› tahrik etti. bu etnik-dinî grubun milliyetçili¤ini palazland›rd›. bu yeni siyasi haritay› benimsemedi. Bu nedenle büyük devletler bir araya gelerek. Ülkelerinin diz çökmesini unutmad›lar. Petro (1682-1725) ve II. Ayr›ca S›rbistan ve Karada¤ da ba¤›ms›zl›klar›na kavuflmufltu. Bölgedeki Slavlar› himaye yoluyla egemenli¤ini pekifltirmeye çal›flt›. Panslavist ak›m 1858’de Moskova’da kurulan “Slav Yard›m Komitesi” ile ivme kazand›. . Alsace-Lorraine’i kaybetmekle onurlar›n›n k›r›ld›¤›n› ve “ülkelerinin etinden ve kan›ndan bir parça kopart›ld›¤›” SIRA S‹ZDE hissine kap›lm›fllard› (Armao¤lu. Bu iki hükümdar›n ard›llar› da. Osmanl› ‹mparatorlu¤u’na dayatt›¤› 3 Mart 1878 tarihli Ayastefanos Antlaflmas›’yla Balkan co¤rafyas›n› kendi politikalar› do¤rultusunda biçim verdi. Bu tarihten sonra Avusturya-Macaristan ile Rusya. (Çev: Agâh Oktay Güner). dünya savafl›n›n ç›kmas›nda birer etken oldu (Armao¤lu. yüzy›l›n ilk M A K A LAvusturya E yar›s›nda egemenli¤inde yaflayan Çek ve Slovaklar aras›nda edebî ve felsefi bir ak›m olarak ortaya ç›kan Slavc›l›k. Bu sayd›¤›m›z geliflmeler. Orta ve Do¤u Avrupa’da yaflayan Slavlar›n Rusya’n›n yönetiminde birleflmesini ifade etmek için kullan›lmaya baflland›. ard›ndan Bulgarlar›n ayaklanmas› yeni bir bunal›m›n fitilini ateflledi. TELEV‹ZYON Birinci TDünya önce Avrupa’n›n baflka bir köflesinde de Rusya ve E L E V ‹ Z YSavafl›’ndan ON Avusturya-Macaristan aras›nda rekabet yafland›. 1912-1913 Balkan Savafllar›. Frans›zlar. Avusturya-Macaristan bu revizeden memnun kalmad›. 1999: 326-327). ayn› yüzy›l›n ikinci yar›s›nda siyasi bir nitelik kazand›. Bulgaristan’›n ba¤›ms›zl›¤›n› ilan etmesi ve Bosna-Hersek’in Avusturya-Macaristan taraf›ndan ilhak edilmesi (1908). Alsace-Lorraine. 1983. Katerina’n›n (1762-1796) iktidarlar› döneminde geniflle‹NTERNET meye bafllam›flt›. ‹ki taraf araD‹KKAT s›nda süregelen “düflmanl›k” derinleflti. bu giriflimler pek bir ifle yaramam›flt›r.

Alman siyasi birli¤inin en önemli mimarlar›ndan olan Bismarck. Fakat ‹talya. Almanya’n›n Avusturya ile dostça iliflkiler gelifltirmesinden ürken Rusya. Alman Baflbakan›’n›n temel amac›. Üçlü ‹ttifak Antlaflmas›’na göre taraflardan biri. Uluslararas› iliflkiler tarihi üzerine araflt›rma yapanlar›n büyük ço¤unlu¤u. di¤er iki devletin ona yard›m etmesi. diplomasi alan›ndaki manevralarla Fransa’y› yaln›z b›rakt›ktan sonra D Ü fi Ü N E L ‹ M bu ülkenin Alsace ve Lorraine üzerindeki intikamc› (rövanflist) tav›rlar›nda da uzaklaflt›rmak için Tunus’u iflgal etmeye teflvik etti. Avrupa k›tas›n›n iki bloka ayr›lmas›n›n en önemAMAÇLARIMIZ li giriflimi bafllat›ld›. Ünite .Birinci Dünya Savafl› Dönemi (1908-1918) Büyük güçler ittifak› ve ba¤lant›lar sisteminin de (bloklaflma) dünyan›n bir savafla sürüklenmesinde rolü aç›kt›r. Bu mutabakatta üç devlet. taraflardan biri. 1907 ve 1912 y›llar›nda daha da geniflletilerek yenilendi. sömürgeler elde etmek için D‹KKAT güçlü bir devlet olan Almanya’n›n yard›m›n› almak ve Avrupa güçler dengesinde önemli bir aktör haline gelmek için Almanya ile bir antlaflma yapmaya çal›flt›. Üç devletin ‹mparatorlar› ve Baflbakanlar› 7 Eylül 1872’de Berlin’de bir araya gelerek “Birinci Üç ‹mparatorlar Ligi” veya Üç ‹mparator Anlaflmas› denilen sözlü bir anlaflma çerçevesinde mutab›k kald›lar. ittifaklar›n çerçevesinin çok kat› çizilmifl olmas›n›. iki veya daha fazla büyük devletin sald›r›s›na u¤ramas› halinde. baz› tereddütlerin giderilmesi amac›yla 18 Haziran 1881’de bu kez yaz›l› bir antlaflma imzalanarak tekrar kuruldu. 1871’den sonra Almanya’n›n d›fl politikas›n›.165 7. Üçlü ‹ttifak Antlaflmas› 1892. sa’y› her yönden kuflatmak isteyen Almanya bu öneriye s›cakSIRA yaklaflt›. Do¤u Sorunu’ndan (Osmanl› ‹mparatorlu¤unun paylafl›lmas›) kaynaklanan krizlerin birlikte çözümlenmesi. ‹talya’n›n Fransa’n›n sald›r›s›yla yüzyüze gelmesi karfl›s›nda da di¤er iki devK ‹ T A P letin ona yard›mda bulunmas› karara ba¤land›. bar›fl›n tehlikeye girmesi halinde temas ve müzakerelerde bulunulmas›. Ancak Almanlar gibi Ssiyasi sa¤layan ‹talya (1870). ‹ngiltere’nin de desteklemesi O R U birli¤ini geç sonucu Fransa. 1973: 95-100). ç›kar iliflkilerinin ve buna ba¤l› gerginliklerin doruk noktas›na ulaflt›¤› bir s›rada. SIRA S‹ZDE Bismarck’›n Üçlü ‹ttifak’›n kurulmas›n› istemesinin temel nedeni nedir? 2 Bismarck. güçler dengesinin “düzgün” bir flekilde çal›flmas›n› engelledi¤ini ve Balkanlarla s›n›rl› kalabilecek bir krizin dünya savafl›na dönüflmüfl oldu¤unu iddia etmektedirler. Sa¤lam temellere dayanmayan ve güvensizlik içeren Üç ‹mparatorlar Ligi. ‹talya ve Avusturya-Macaristan ‹mparatorlu¤u aras›nda 20 May›s 1882’de Üçlü ‹ttifak adl› bir antlaflma imzalanarak. 1879’da Almanya ile Avusturya-Macaristan aras›nda imzalanan savunma antlaflmas›ndan sonra. “kan ve demirle” kurulan siyasi birli¤in süreklili¤ini sa¤lamak ve bu birli¤in gücünün geliflmesini gerçeklefltirmekti. iki devlet aras›nda sürdürülen görüflmelere kat›lmak istedi¤ini aç›klad›. ‹NTERNET N N MAKALE SIRA S‹ZDE D Ü fi Ü N E L ‹ M S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET MAKALE . bar›fl›n korunmas› ve Avrupa devletlerini kendi yan›na çekerek Fransa’y› siyasal ve askerî bak›mlardan yaln›z b›rakmak üzerine infla etti. FranS‹ZDE Almanya. Bu antlaflma ile Bismarck’›n Fransa’y› tecrit etme politikas› büyük çapta baflar›TELEV‹ZYON ya ulaflt›. Avrupa’n›n mevcut statükosunun kabul edilmesi. Ayr›ca bu durumlar›n d›fl›nda devletlerden biri sald›r›ya u¤rarsa di¤erleri lehte tarafs›zl›k politikas› izleyeceklerdi. di¤er bir devletle savafla girerse. 1902’de Fransa ile gizlice anlaflt› ve dünya savafl› bafllay›nca da ittifak blokunun karfl›s›nda yer ald›. Buna göre. co¤rafi olarak kendisine yak›n ve 20 bin ‹talyan’›n yaflad›¤› Tunus’u sömürge alan› olarak düflünüyordu. 1881’de Tunus’a yerleflti. öteki iki devletin tarafs›z politika izlemesi ve üç devletin Osmanl› ‹mparatorlu¤u’nun Avrupa’da bulunan topraklar› için aralar›nda önceden bir anlaflma olmad›kça statüsünün de¤ifltirilmemesini kabul edeceklerdi (Ülman. ihtilalci hareketlere karfl› birlikte hareket edilmesi ve herhangi bir devletle ittifak yap›lmamas› gibi konularda uzlaflt›. bloklaflmalar› bafllatt›. ‹talya.

1904 y›l›nda ise ‹ngiltere ve Fransa aras›nda sömürgelefltirme çal›flmalar›ndan kaynaklanan sorunlar›n çözülmesi amac›yla bir antlaflman›n (Samimi Misak) imzalanmas›. ‹ç ve d›fl politikada yetkileri elinde toplayan Yeni ‹mparator. SIRA S‹ZDE Birer savunma ittifak› olarak tasarlanan bu bloklar. Almanya’n›n. Rusya. yeni bir blokun temellerini att›lar. Kamerun. Bismarck’la uyum içerisinde olan I. Bunun için güçlü bir kara ordusu ve donanma meydana getirmeye bafllad›. birçok Avrupa ülkesini tedirgin etti. Bosna-Hersek’in D Ü fi Ü N E L ‹ M Avusturya-Macaristan ‹mparatorlu¤u taraf›ndan ilhak edilmesi. II. bloklar aras›ndaki hassas dengeyi sarsarak dünyay› genel bir savafla S O R U sürüklemede etkili oldu. 1887 y›l›nda Almanya’yla imzalad›¤› antlaflman›n. Almanya’n›n yeterince güçlendi¤ini düflünerek ülkesinin bir dünya politikas› (Weltpolitik) izleyerek ekonomik ve politik yay›lmac›l›¤›n› savundu. bir süre sonra devletler aras›nda yap›lan baz› antlaflmalarla askerî ittifak biçimine dönüfltürüldü. SIRA S‹ZDE D Ü fi Ü N E L ‹ M S O R U D ‹ K K A T ve bloklararas› gerginli¤in t›rmanmas› sonucu büyük bir silahlanma Bloklar›n kurulmas› yar›fl› bafllad›. bir yandan diplomatik giriflimlerle Fransa’y› kuflat›p Avrupa’da bar›flç› politika sürdürmeye çal›fl›rken. aralar›ndaki ç›kar çat›flmalar›n› bir kenara koyarak Üçlü ‹ttifak Devletlerine karfl› birbirleriyle antlaflmalar imzalayarak. Almanya’n›n izlemeye bafllad›¤› yay›lmac› politika. Wilhelm’in politikalar› nedeniyle yenilenmemesi üzerine. Fas bunal›mlar›. ‹talya’n›n Trablusgarp’› iflgal etmesi ve Balkan Savafllar› gibi uluslararas› alandaki geliflmeler. Wilhelm’in 1888’de ölüp. II. Üçlü ‹tilaf’› meydana getiren antlaflmalar zincirinin son halkas›n› 31 A¤ustos 1907’de Petersburg’da imzalanan ‹ngiltere-Rusya Antlaflmas› oluflturdu. D‹KKAT N N SIRA Resim S‹ZDE 7. Yeni Gine gibi) bölgelerini hedef gösterdi.1 SIRA S‹ZDE Kiel’de Alman Donanmas›’n›n AMAÇLARIMIZ Bir K›sm› AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P K ‹ T A P TELEV‹ZYON TELEV‹ZYON ‹NTERNET ‹NTERNET MAKALE MAKALE . içine düfltü¤ü politik yaln›zl›ktan kurtulmak için 1892 ve 1894’te Fransa’yla askeri iflbirli¤i ve ittifak› öngören antlaflmalar imzalad›. Almanya’n›n d›fl politikas›. Wilhelm’in imparator olmas›yla de¤iflti. Avusturya-Macaristan ‹mparatorlu¤u ve ‹ngiltere’yle ittifak yapmas›n› ve Alman kapitalistleri için uçsuz bucaks›z bir imkânlar ülkesi olan Osmanl› ‹mparatorlu¤u’yla da iliflkiler kurulmas›ndan yanayd›. Üçlü ‹ttifaka karfl› Üçlü ‹tilaf denilen blokun oluflumunu daha da somutlaflt›rd›. Alman tehlikesinden endifle duyan devletler. di¤er yandan ise geliflen Alman sanayisine hammadde sa¤lamak ve yeni pazarlar bulmak için de Afrika’n›n sömürgelefltirilmemifl (Togo.166 Siyasi Tarih-I Bismarck.

Yunanistan ve Osmanl› ‹mparatorlu¤u ise yabanc› tersanelere siparifl vermifllerdi. Almanlar›n bu hamlesine 1909’da iki kat daha fazla dretnot D ‹ K K A Türeterek yan›t verdi. O s›ralarda dretnota sahip olmak. Almanya ve Yaklaflan Savafl›n Ayak met Harmanc›). Massie.7. Ülkelerin genelkurmaylar› sald›r› ve savunma amaçl› yeni askerî ‹NTERNET planlar haz›rlad›lar. Avusturya-Macaristan. 1995. T A P (Çev: MehRobert K. TELEV‹ZYON ‹NTERNET MAKALE . 19. K ‹ T A P Bloklararas› silahlanma yar›fl›nda kara ordular› da tepeden T E L E Vt›rna¤a ‹ Z Y O N yeniden yap›land›r›ld›. ‹ngiltere ve Almanya aras›ndaki rekabet çerçevesinde kendi hükümetleri üzerinde bask› kurmas› ve halk›n tahrik edilip daha fazla savafl gemisi istemeye yönlendirilmesi sonucu dev askerî-endüstriyel kompleksler infla edildi. Almanya’n›n politik-askerî hamlesi ‹ngiltere’de kuflkuyla karfl›land›. ‹ngiliz donanmas›n› yenilemekle kalmay›p denizcilik tarihinde büyük bir devrim olan dretnot (dreadnought) ad› verilen z›rhl› savafl gemisinin inflas›n› da sa¤lad›. bir ülkenin küresel ya da bölAMAÇLARIMIZ gesel güçler dengesinde önemli bir yer edinmesi anlam›na gelmekteydi. Almanlar. Ünite . ‹ngiltere. Almanya’dan daha fazla para harcay›p daha çok gemi infla etti. SIRA S‹ZDE Savafl öncesinde Fransa. 1905-1906 araSIRA S‹ZDE s›nda Amiral Sir John Fischer. güçleraras› dengeyi bozarken dünya haklar›n› büyük bir karmaflaya sürükledi. Rusya. Alman Donanma Bakan› Amiral Alfred Tirpitz’in büyük çabas› ve Alman a¤›r endüstrisi temsilcileri ile sömürge yay›lmac›l›¤›n› isteyen çevrelerin deste¤iyle kurulan Alman Donanma Derne¤i’nin propagandas› sonucu 1898 ve 1900’de iki donanma kanunu ç›kart›ld›. 1895’te Kuzey Denizi’ni Balt›k Denizi’yle birlefltirerek Kiel Kanal›’n› açmas›. Sermaye sahiplerinin. Rusya ve Fransa da 1913’te kanunlar ç›kartarak. H›zl› ve verimli bir seferberlik yap›labilmesi için bütün tren yollar› a¤› elden geçirildi. ‹ngilizler. ‹stanbul: Sabah Kitaplar›. kendi ad›n› tafl›yan pland›r. Bu kanunlar Alman donanmas›n›n geliflmesinde temel dinamik oldular. Bunlar›n içinde en ünlüsü 1892-1906 y›llar› aras›nda Alman Genelkurmay Baflkanl›¤› yapan General Schlieffen. Savafl anlay›fl› ve teknolojisinde yaflanan ola¤anüstü de¤iflim. önce Fransa’yla daha sonra da RusMAKALE ya’yla savaflarak bu ülkeleri saf d›fl› b›rakacakt›. 1911’de ‹ngiltere ve Almanya aras›nda deniz silahlanmas›na s›n›rlama getirilmesine yönelik görüflmeler yürütülmüflse de bu çaba baflar›s›zl›kla sonuçland›. Dretnot. her ülke askerî harcamalar için bütçelerinden büyük paylar ay›rmak zorunda kald›. ‹ngilizlerin savafl teknolojisi alan›ndaki bu S O R Uve 1907’de iki ola¤anüstü yeniliklerine karfl›l›k vermeye çal›flt›. Bu plana göre ç›kacak bir savaflta Almanya. denizlere aç›lma projesinin ilk ad›m›n› oluflturdu. ‹ngiliz askerî teknolojisi ça¤›n savafl makinesi dretD Ü fi Ü N E L ‹ M notu ürettikten sonra. Almanya. kara ordular›n›n mevcutlar›n› artt›rd›lar. ‹spanya ve ‹talya dretnot sahibi olmufllard›.Birinci Dünya Savafl› Dönemi (1908-1918) Almanya’n›n 1892 ve 1894’te Fransa ve Rusya aras›nda imzalanan antlaflmalardan kayg› duymas› ve II. ‹ngiltere. yüzy›l›n sonlar›nda belirginleflen “yeni emperyalizm”in en önemli özelliklerinden birini silahlanma oluflturdu. N N 167 SIRA S‹ZDE D Ü fi Ü N E L ‹ M S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ Sesleri. Hiç kuflkusuz. daha h›zl› hareket eden ve a¤›r silahlarla donanm›fl ilk a¤›r savafl kruvazörünü infla etti. Wilhelm’in denizlerde ‹ngiliz üstünlü¤üne son vererek Alman yay›lmac›l›¤›n› destekleyecek güçlü bir donanma kurulmas› yönündeki projesi silahlanma yar›fl›n› h›zland›ran unsurlard›. Kara ordular› için h›zl› atefl alan toplar ve makineli tüfekler gelifltirildi. Nitekim Almanya. 1906 donanma kanunu daha ç›kartt›rarak 1917’ye kadar alt› dretnot yap›m›n› planlad›. Amiral Tirpitz. ‹ngiltere 1908’de.

Rusya’da Panslavistler. Bu siyasi ak›m. Alman sömürgecilik politikas›n›n temel kaynaklar›ndan biri olan Pangermanizm. Panslavistler. yüzy›lla birlikte Büyük Avrupa Devletleri’nde yeni milliyetçilik ad› verilen ak›mlar ortaya ç›kt›. Bu birli¤in Alman ekonomik ve politik çevrelerinde etkili üyeleri vard›. Almanya’n›n üstün devlet. Ancak 20. Moskova’da yapt›klar› kongrede. ‹talya’da irrendentistler ve ‹ngiltere’de de imparatorlukçular yapt›klar› yay›nlarla ve kurduklar› derneklerle ülkelerinin politikalar›n› etkilemeye çal›flt›lar. “sa¤lam ve canl› bir mekanizman›n geliflmesi için zorunlu bir aflama” olarak gördü. Pangermanistler bu amaçlar›n› gerçeklefltirmek için 1891’de Berlin’de Pangermanistler Birli¤ini kurdular. itibar›n›n yükseltilmesi.2 Alman Krupp Silah Fabrikas› ‹rredentizm: Bir devletin. devletin gücünün artt›r›lmas›. Ernest Hasse. yay›lmac›l›¤›na gerekli ideolojik deste¤in verilmesi ve kamuoyunun manipüle edilerek hükümetler üzerinde bask› kurulmas› anlay›fl›na dayanmas›yd›. Almanlar›n da üstün ›rk tezlerine dayanmaktayd›. Birli¤in ideologlar›ndan biri olan Ernst Hasse. 1905 y›l›nda yay›mlad›¤› Weltpolitik (Dünya Politikas›) adl› kitab›nda Alman yay›lmac›l›¤›yla ›rkç›l›k aras›nda do¤rudan bir iliflki kurdu. Almanya’da Pangermanistler. imparatorluklarda yaflayan çeflitli etnik unsurlar› etkiledi ve bu unsurlar›n ayaklanarak ulus-devletlerini kurmalar›n› tetikledi. Bu sürecin temel tafllar›ndan birini de afl›r› milliyetçilik oluflturdu. . kendi s›n›r›na yak›n yaflayan soydafllar›n›n oturdu¤u bölgeleri ilhak etme politikas›d›r. Bu yay›lmac›l›¤›n da “üstün ›rklar›n yarar›na ve yaflama yetene¤inde olmayan afla¤› ›rklar›n zarar›na” gerçekleflece¤ini savundu. Rusya’da yönetici elit taraf›ndan desteklenen Panslavist ak›m. Osmanl› ve Avusturya-Macaristan ‹mparatorluklar›nda yaflayan Slavlar› da içeren bir Slav birli¤inin kurulmas›n› ve Almanya’n›n isteklerine nas›l karfl› konulabilece¤ini tart›flt›lar. Bu ak›mlar›n en önemli özelli¤i. Kutsal Roma-Germen ‹mparatorlu¤u’nun yeniden kurulmas›.168 Siyasi Tarih-I Resim 7. yay›lmac›l›¤›. Fransa’da intikamc›lar. Do¤u Avrupa’da ve Balkanlarda yaflayan Slavlar›n birli¤ini öngörmekteydi. Frans›z Devrimi ideolojisinin temel ilkelerinden biri olan milliyetçilik. Rusya’n›n 1904-1905 savafl›nda Japonya’ya yenilmesi ve 1907 ‹ngiltere-Rusya aras›nda yap›lan antlaflmadan sonra tekrar canland›r›ld›.

yerli halklar› H›ristiyanl›k ö¤retisi ve Avrupa medeniyeti çerçevesinde tepeden t›rna¤a de¤ifltirmekti. sosyal yaMAKALE flam. Ünite . Babas›n›n ölümü üzerine 1894’te iktidara gelen Fas Sultan› Abdülaziz. baz› kimselerde milliyetçilik ateflini düflürdü. AMAÇLARIMIZ Yukar›da k›saca aç›klanmaya çal›fl›lan milliyetçilikler aras›ndaki rekabet. 1907 ve 1912’de yap›lan ‹NTERNET kurultaylar›nda militarizmi mahkûm etti ve silahlanmaya karfl› bir tutum tak›nd›. Genellikle sa¤ partilerin destekledi¤i bu ak›m. siyasal ve ekonomik yay›lmalar›n› pekifltirdiler.000 Afrikal›y› H›ristiyanlaflt›rm›fllard›. 20. baflar›s›z bir yönetim sergiledi ve birçok yerel kabi- SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ II. yeni hammadde kaynaklar›n›n bulunmas›n› ve göçmenlerin yerlefltirilebilece¤i bakir topraklar›n S O R U elde edilmesini savunmaya bafllam›fllard›. e¤itim. Bu toplulu¤un H›ristiyanl›¤›n ve Avrupa uygarl›¤›n›n yay›lmas›nda. SIRA S‹ZDE D Ü fi Ü N E L ‹ M S O R U ‹ngiliz milliyetçili¤i ise sömürgecili¤i hakl› göstermek için “‹ngiliz halk›n›n D ‹ K K A Tyeryüzündeki görevi”. savafl öncesindeki milliyetçilik ve sömürgecilik duygular›n› yeniden kamç›lad›. 19. Almanya’dan intikam al›nmas› ve sözü edilen yerlerin tekrar Frans›z egemenli¤ine sokulmas› gibi aray›fllar. milliyetçi bir e¤ilim olarak ortaya ç›km›flt›. ‹spanya ise Kanarya Adalar›n›n güvenli¤ini sa¤lamak için bu ülkeye göz diken ülkelerin bafl›nda gelmiflti. Ortado¤u ve Uzakdo¤u’nun en ücra köflelerine kadar giderek Hristiyanl›k ö¤retisini yay‹NTERNET d›lar. BÜYÜK HESAPLAfiMADAN ÖNCE KR‹ZLER Birinci Fas Krizi Dünya’n›n geri kalm›fl bölgelerinin paylafl›ld›¤› ve pazar aray›fllar›n›n artt›¤› bir süreçte. Bu dönemde Alman T E LSosyal EV‹ZYON Demokrat Partisi’nin etkisi alt›nda kald› ve Marksizmi reformist bir anlay›flla uygulamaya çal›flt›. Di¤er bir deyiflle kültür emperyalizmiydi. inanç.600. ve dinsel inançlar›n› sömürdükleri bölgelere tafl›yarak. . yüzy›l›n bafl›nda bin misyoner. Savafl›n ç›kmas›n› körükleyen etkenlerden biri de dinsel ve kültürel yay›lmayT E L E V ‹ Zkültürlerini YON d›. Paris Komünü’nden sonra da¤›ld›. Fakat Almanya’n›n denizlere aç›lma iste¤i. Enternasyonel deK dünyay› rükleyen sald›rgan milliyetçili¤i önlemede baflar›s›z oldu. ‹ngiltere “Akdeniz’in girifl kap›s›n›n mülkiyetini kaybetmeme” ve Almanya ise ticari nedenlerden dolay› bu küçük ülke üzerinde rekabete tutufltu.Birinci Dünya Savafl› Dönemi (1908-1918) Fransa’n›n 1870’de Almanya’ya a¤›r bir flekilde yenilerek Alcase-Lorraine’i kaybetmesi. Afrika. Ancak etkili MAKALE olamad› ve bölündü. Fransa Cezayir’in. yüzy›l sonlar›nda Avrupal› devletlerin ilgisini çekti. ekonomik ve mali ç›karlarla daha da körüklendi. Sömürgeci devletler. 1889’da yeniden aç›ld›. 20. General Boulanger adl› eski bir asker intikamc›l›¤›n sembolü oldu. 1913’e gelindi¤inde Katolik misyonerler iki milyon. ahlak baflta olmak üzere kültürün çeflitli alanlar›nda “medeniyet transferi” gerçeklefltirmeye çal›flt›. Bu iki ülkenin yan› s›ra ‹talya ticari ve politik.169 7. “‹ngiliz ›rk›n›n üstünlü¤ü” gibi temalar› iflledi. bu ülkede adeta ulusal bir travma yaratt›. 1889-1914 y›llar› aras›nda sosyalist ‹ T A P savafla sühareketin önemli kuruluflu olarak görülen II. Bu tarihten sonra Fransa’ya eski gücünün ve itibar›n›n kazand›r›lmas›. ayn› zamanda yeni pazarlar›n. Misyonerlerin temel hedefi. Katolik ve Protestan misyonerleri Latin Amerika. ilk kez 1864’te K ‹ T A P Marx ve Engels’in liderli¤inde kuruldu. Hatta sömürgelefltirilmifl toplumlarda yerli halktan Avrupa uygarl›¤›n›n üstünlü¤ünü savunan seçkinler grubu oluflturmay› baflarm›fllard›. arac› bir rol oynad›¤› bilinmektir. Protestanlar ise 1. yüzy›l›n bafl›nda yeni bir milliyetçilik hareketi bafllatan ‹talyan milliyetçileri yaln›z Avusturya-Macaristan boyunduru¤u alt›nda yaflayan ‹talyanca halkD Ü fi Ü N Ekonuflan L‹M lar›n kurtar›lmas›yla yetinilmemesini. Enternasyonal: Tam ad› Uluslararas› ‹flçi Derne¤i olan oluflum. çeflitli kurulufllar›n çat›s› alt›nda örgütlenerek dil. SIRA S‹ZDE D‹KKAT N N Güney Afrika’daki Boer Savafl›. Kuzey Afrika’da bulunan dört-befl milyon nüfuslu Fas. 1904 ‹ngiliz-Frans›z SIRA S‹ZDE Antlaflmas›’ndan sonra baz› sol partilerin de destekledi¤i bir ak›m haline geldi.

Fransa’y› destekledi. Fransa’n›n bu önerisi karfl›l›k bulmad›. Bu hamle “Birinci Fas Krizi” olarak adland›r›lan uluslararas› geliflmenin fitilini ateflledi. ABD ise tarafs›z kald›. Hatta beklenen dünya savafl›n›n ç›kmas› an meselesi haline gelmiflti. Özellikle Frans›z-‹ngiliz yak›nlaflmas›n›n artmas›. Wilhelm ve fiansölye Bülow. ‹ngiltere. Wilhelm 31 Mart 1905’te bir savafl gemisi ile Tanca’ya ç›karak Almanya’n›n Fas’taki ç›karlar›n›n korunaca¤›n› ve Fas’›n ba¤›ms›z bir devlet olarak varl›¤›n› sürdürmesi gerekti¤ini aç›klad›. Bu düzenlemelere ek olarak. Almanya’n›n arzulamad›¤› bir sonuçtu. gümrüklerin de Frans›z müfettifllerinin kontrolüne terk edilmesini istedi. dünya savafl›na giden süreçte ilk k›r›lmad›r. Çünkü 1875’ten beri Fransa ve Almanya aras›nda bir savafl›n bafllamas› olas›l›¤› ilk kez belirgin bir flekilde hissedildi. sorunu ele al›rken 1880’de 13 devletin imzalad›¤› Madrid Konvansiyonu’na iflaret etmesi Avrupa’da yeni bir krizin ç›kmas›na yol açt›. AMAÇLARIMIZ N N K ‹ T A P K ‹ T A P TELEV‹ZYON TELEV‹ZYON . Fransa ise. Bu Konferans ve al›nan kararlar Almanya’n›n aleyhine sonuçlar verdi. Fransa’n›n bafllang›çtaki isteksizli¤ine ra¤men Madrid Konvansiyonu’na imza atan devletlerin kat›l›m›yla 16 Ocak 1906’da ‹spanya’n›n Algeciras kentinde düzenlendi. 8 Nisan 1904 tarihli ‹ngiliz-Frans›z Antlaflmas›’n› (Entente Cordiale) uygulamaya koyarak. Fransa’n›n Avrupa güç dengesini kendi lehine de¤ifltirme niyetine aç›kça karfl› ç›kt›. Fas’›n ba¤›ms›zl›¤›n› tan›maya devam edecekti. Fransa. Bunlardan ilki 5 Ekim 1908’de Avusturya-Macaristan’›n Berlin Antlaflmas›’ndan (1878) beri Dyönetimi alt›nda bulundurdu¤u. Birinci Fas Krizi. ÖzelSIRA S‹ZDE likle Bosna-Hersek’in ilhak› fliddetli bir kriz do¤urdu ve Avrupal› devletler savafl›n efli¤ine geldi. ülkede asayifl ve güvenli¤in sa¤lanmamas›ndan dolay› Fas’la daha fazla ilgilenmeye bafllad›. Konferans’›n sonucunda 7 Nisan 1906’da “Genel Senet” ad› verilen bir belge imzaland›. Alman Büyükelçisi. sorunun uluslararas› bir konferansta ele al›nmas›n› ve Fas’›n ba¤›ms›zl›¤›n›n yeniden onaylanmas›n› önerdi. ‹ngiltere’nin aç›k deste¤ini arad›. SIRA S‹ZDE D Ü fi Ü N E L ‹ M S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ 3 Birinci Fas Krizi’nin ç›k›fl gerekçesi nedir? SIRA S‹ZDE Bosna-Hersek Krizi D Ü fi Ü N E L ‹ M Osmanl› ‹mparatorlu¤u. Ticaret eflitli¤i ilkesi kabul edildi. Bir gün sonra da yine 1878’den beri otonom bir yönetim olan Bulgaristan ba¤›ms›zl›¤›n› ilan etti. Alman ‹mparatoru II. Fas’›n toprak bütünlü¤ü ve ba¤›ms›zl›¤› yeniden tan›nd›. Çünkü Madrid Konvansiyonu’na göre. bu kez de 21 fiubat 1905’te büyükelçisi arac›l›¤›yla Sultan Abdülaziz’den polis ve ordunun Frans›z subaylar›n›n. ancak hukuken hâlâ Osmanl›ya ‹KKAT ba¤l› olan Bosna-Hersek’i ilhak etti¤ini aç›klamas›d›r. Buna göre. Alman Büyükelçisi ile görüfltü. Konferans. ‹ngiltere’den bekledi¤i yard›m› alamayan Sultan. Alman fiansölyesi Bülow 1880 Madrid Konvansiyonu’na dayanarak. Fas Sultan› yabanc› devletlerin uyruklar›n› etkin flekilde koruyacak ve bütün devletlere “en fazla kay›r›lan devlet” ilkesini uygulayacakt›. ‹ttihat ve Terakki Cemiyeti’nin çabalar›yla 23 Temmuz 1908’de meflrutiyetin ikinci kez ilan edilmesi ve Kanunuesasi’nin (Anayasa) yüS O R U rürlü¤e konulmas›ndan k›sa bir süre sonra d›fl politikada bunal›mlarla karfl›laflt›. Fas Sultan›’na baflvurarak orduyu yeniden yap›land›rmay› önerdi. Rusya ve ‹talya. Di¤er bir anlat›mla Almanya. ‹spanya ve Fransa’n›n Fas-Cezayir s›n›r›nda güvenli¤i sa¤lamak için önlemler almas› karara ba¤land›. Hatta II. Fas’a yerleflmek için giriflimlerde bulundu. bu kabilelerin Cezayir’e sald›r›larda bulunmas›. Ancak kamuoyunun bask›s›na direnemeyen Frans›z Hükümeti.170 Siyasi Tarih-I lenin tepkisini çekti.

5 milyon alt›n lira ödemeyi ve Bosna-Hersekli Müslümanlar›n halifeyi tan›malar›n› kabul etti. Almanya taraf oldu¤unu aç›kça ilan etti. aksi takdirde Avusturya-Macaristan’›n istedi¤ini yapmakta serbest oldu¤u talimat›n› ulaflt›rd›. Osmanl› Hükümeti’nin acziyetine karfl›n halk harekete geçti.7. Ç›k›fl bulamayan Osmanl› Hükümeti. öte yandan ise kendisine bir parça “toprak tavizi” verilmesini istemeye bafllad›. ‹ki d›fliflleri bakan› 15-16 Eylül 1908’de Avusturya’n›n Petersburg elçisi Kont Berchtold’un Moravya’daki Buchlau flatosunda bir araya gelerek prensipte anlaflt›klar›n› aç›klad›lar. Avusturya-Macaristan’a karfl› S›rbistan ve Karada¤’a ittifak önerisinde bulunduysa da bir sonuç alamad›. 26 fiubat 1909 tarihli antlaflma karfl›s›nda izledi¤i politikay› yumuflatarak bir yandan Bosna-Hersek’e “özerklik” verilmesini. Iswolsky. Osmanl› Hükümeti savafl› göze alamad› ve sorunun diplomasi yoluyla çözülmesi tercihinde bulundu. Avusturya-Macaristan. Alman fiansölyesi Bülow. Ayr›ca ilgili devletlerin yer alaca¤› bir konferans düzenlenmesini istedi. “dostane bir mütekabiliyet zihniyeti içinde” Bo¤azlar›n Rus gemilerine aç›lmas›na karfl›l›k Avusturya’n›n da Bosna-Hersek ile Yeni Pazar Sanca¤›’n› ilhak edebilece¤ini belirtti. Di¤er devletler de Avusturya-Macaristan’a verdikleri notalarla ilhak› kabul ettiklerini aç›klad›lar. Bosna-Hersek’in ilhak›na en fazla tepki gösterenlerden biri de S›rbistan’d›.Nikola tepki gösterdi. ‹ngiltere ise Rusya’n›n Bo¤azlara yerleflmesini ç›karlar›na ayk›r› buldu¤u için destek vermekten kaç›nd›. Rus D›fliflleri Bakan› Iswolsky Bo¤azlar konusunda destek almak için ‹ngiltere ve Fransa’ya baflvurdu. Osmanl› ‹mparatorlu¤u’ndan Çin’e kadar dünyan›n birçok bölgesine yay›lm›flt›r. En önemli toplumsaliktisadi sonucu “mili iktisat” fikrini do¤urmas›d›r. Bu sürecin son halkalar›ndan biri Rusya D›fliflleri Bakan› Iswolsky’nin 2 Temmuz 1908’de Avusturya-Macaristan D›fliflleri Bakan› Aehrenthal’a gönderdi¤i bir muht›radad›r. Nikola. Bu ilhak› kabul etmedi ve seferberlik ilan etti. Bosna-Hersek’teki devlet ve vak›f mallar› için 2. Yukar›da anlatt›¤›m›z gibi uzun süreden beri askeri ve ekonomik iliflkiler içinde bulundu¤u Almanya. Wilhelm’e telgraf gönderip ilhak› kabul etti¤ini bildirdi. Fes boykotu da denilmektedir. Avrupa’da bir savafl tehlikesi belirdi. . Avusturya mallar›na karfl› fliddetli bir boykot düzenledi. Rusya’n›n ilhak› tan›mas›n›. Zira bu ülke “Büyük S›rbistan” idealini gelifltirmiflti ve bu nedenle Balkanlarda yay›lmay› amaçlam›flt›. Avrupal› devletler için sorun çözülmemiflti. 22 Mart 1909’da olas› bir savafl› göze alamayan Çar II. iki d›fliflleri bakan›n›n Buchlau pazarl›¤›n›n kayda geçirilmemesi ve ilhak tarihinin Avusturya taraf›ndan önceden bildirilmemesiydi. Maddesi’nin yürürlükten kald›r›lmas›n› gündeme getirdi. Yeni Pazar Sanca¤›’ndan askerini çekmeyi. Bu uyumsuzlu¤un temel nedeni. Rusya ve Avusturya-Macaristan’›n uzun süreden beri Bosna-Hersek ile Bo¤azlar konusunda karfl›l›kl› pazarl›klar içinde oldu¤u görülmektedir. “zay›f›n silah›” olarak ‹ran’dan Hindistan’a. Avusturya-Macaristan’› destekleme karar› alm›flt›. 26 fiubat 1909’da yap›lan antlaflmaya göre. S›rbistan.Birinci Dünya Savafl› Dönemi (1908-1918) Diplomasi tarihinin gizemli sayfalar›na bak›ld›¤›nda aç›kça görülece¤i gibi. 21 Mart 1909’da. Ancak ilhak karar›n›n aç›klanmas›ndan sonra Rus kamuoyu ve Çar II. ‹ttihat ve Terakki Cemiyeti’nin yönlendirmesiyle bu ülkenin mallar›n› sat›n almad›. geri ad›m atarak II. uluslararas› bir konferans›n toplanmamas›n›. Almanya ise 14 Mart 1909’da Rusya’ya yapt›¤› arac›l›k teklifinde. Fransa tarafs›z kalaca¤›n› aç›klad›. buna karfl›l›k ilhak›n di¤er devletler taraf›ndan tan›nmas›n› ve Berlin Antlaflmas›’n›n 25. Bu eylem metodu Osmanl› ‹mparatorlu¤u’nda politik bir silah olarak ilk kez Avusturya-Macaristan’a karfl› uyguland›. Halk. AvusturyaMacaristan ve Rusya s›n›rlara asker y›¤›na¤› yapt›. Avusturya-Macaristan’la ikili görüflmeler yaparak BosnaHersek’in ilhak›n› tan›d›. Alman fiansölyesi Bülow ise Avusturya-Macaristan’a tam destek verdi¤ini aç›klad›. 171 ‹lk kez Kuzeybat› ‹rlanda’da bulunan County Mayo’da ortaya ç›kan boykot. Ünite . Rusya D›fliflleri Bakan› Iswolsky’e iletilmek üzere Almanya’n›n Petersburg elçisine.

‹kinci Fas krizi ya da Agadir Olay› Avrupa güç dengesinin hangi boyuta ulaflt›¤›n› göstermesi aç›s›ndan önemlidir. Almanya’n›n bu güç gösterisi baflta Fransa olmak üzere ‹ngiltere ve di¤er devletler üzerinde heyecan yaratt›. Avrupa bu krizle Birinci Dünya Savafl›’na bir ad›m daha yaklaflt›. Fransa ise Frans›z Kongosu’ndan 275. Maliye Bakan› Lloyd George. ‹ki ülke aras›nda gerilime neden olan di¤er bir faktör de “Kongo Sorunu”nun bafl göstermesiydi. Fransa’n›n Fas üzerindeki egemenlik kurma hakk›n› tan›d›.172 Siyasi Tarih-I Bosna-Hersek krizi Avrupa’n›n alt› ay boyunca derin bir bunal›m yaflamas›na yol açt›. Alman sömürgesi olan Kamerun’da ve Frans›z Kongosu’nda bulunan flirketlerin anlaflmazl›klar› iki ülkeyi karfl› karfl›ya getirmiflti.J. A. 2004: 67). Bosna-Hersek geriliminin dorukta oldu¤u bir dönemde 9 fiubat 1909’da Fas’›n ba¤›ms›zl›¤›n› ve toprak bütünlü¤ünü teyit eden bir antlaflma imzalad›. ‹ngiltere’nin kesin bir flekilde taraf olmas› Almanya’ya geri ad›m att›rd›. Almanya. 3 May›s 1911’de haz›rlad›¤› memorandumda. Fas’›n Fransa ve ‹spanya aras›nda paylafl›laca¤›n› belirtti. Ayr›ca bu ülkenin Fas’taki ekonomik ç›karlar›na sayg› gösterecekti.000 kilometrekarelik topra¤› Almanya’ya b›rakt›. Fas’ta ç›karlar› oldu¤unu ve Almanya’n›n bu tehditkâr hareketini kabul etmeyece¤ini aç›klad›. Avrupa kamuoyunda savafl telaffuz edilmeye baflland›. Taylor’un ifadesiyle “1905 ve 1909 bunal›mlar› bir diplomatik krizdiler. Fakat Fransa. Almanya. Bu nedenle Almanya’n›n da ekonomik ç›karlar›n› ve vatandafllar›n› koruma gerekçesiyle Mogador ve Agadir’e savafl gemisi göndermesi gerekti¤ini öne sürdü. Buna ek olarak Avusturya-Macaristan da tarafs›z kald›¤›n› aç›klamas›. 21 Temmuz 1911’de yapt›¤› konuflmada “‹ngiltere’nin kendi ç›karlar› ile ilgili konularda baflka ülkeler taraf›ndan yarat›lan durumlar›n ‹ngiltere taraf›ndan göz ard› edilmeyece¤i ve ‹ngiltere’nin bar›fl yanl›s› olmas›na ra¤men bar›fl› ülke gururuna hiçe sayarak sürdürmeyi kabul edemeyece¤ini” aç›klad› (Gülboy. ‹ngiliz donanmas› olas› bir savafl için harekete geçirildi ve Fransa’ya destek mesaj› verildi. Nisan 1911’de asker ç›karmas› yeni bir krizin kap›s›n› aralad›. Almanya ve Fransa. Fas’›n ba¤›ms›zl›¤›n›n ortadan kalkt›¤›n›. .P. 2004: 66). Fransa’n›n Fas üzerindeki politik ç›karlar›n› tan›rken Fransa da Almanya’n›n bu küçük ülke üzerindeki ekonomik h›rslar›n› tan›d›. ‹spanya da k›sa bir süre sonra Larache flehrine asker yollad›. ‹kinci Fas Krizi Almanya. Fransa’n›n Fas’a asker göndermekle buraya yerleflti¤ini. 1911’de ise uluslar savafl öncesindeki ruh hali ile karfl› karfl›ya geldiler” (Gülboy. Fransa’n›n bu politik hava içinde güvenli¤i sa¤lama gerekçesiyle Fas’›n baflkenti Fez’e. antlaflmada belirtildi¤i üzere Almanya’n›n ekonomik ç›karlar›na sayg› göstermedi. Kiderlen’in görüflü kabul gördü ve Almanya 1 Temmuz 1911’e Agadir Liman› önüne Panther adl› savafl gemisini yollad›. Birinci Fas Krizi’nden itibaren Fransa’yla bu sorun eksenli yeni bir gerilim yaflamamaya özen gösterdi. Almanya görüflmelerin sonunda Fransa’yla uzlaflt› ve 4 Kas›m 1911’de bir antlaflma imzalad›. ‹ngiltere. Alman D›fliflleri Bakan› Müsteflar› Kiderlen-Waechter. bir daha ç›kmayaca¤›n›. Avusturya-Macaristan ittifak› Rusya’ya boyun e¤dirirken ‹ngiltere’yi de tedirgin etti. Almanya’n›n daha fazla ileri gitmesini önledi. Bir kazanç sa¤lamayan fakat bir dünya savafl›na yol açabilecek “yerel” çat›flmalardan kaç›nd›. Buna göre Almanya.

S›rbistan’›n ilerlemesinden kayg› duydu ve Arnavut ba¤›ms›zl›¤›n› destekledi. kültürel ve dini sembollerle dolu kentleri kaybetti. Kas›m’da Balkan Savafl›’n›n bafllad›¤› gün yay›nlanan bildiriyi bir kenara iterek ele geçirilen topraklar›n Balkan devletlerine “silah hakk›” olarak b›rak›lmas›n› aç›klad›. ‹talya. Almanya’n›n bir müdahalesi olmad›kça geliflmelerin d›fl›nda kalaca¤›n› müttefiki Rusya’ya bildirdi. Osmanl› ‹mparatorlu¤u’na karfl› iflbirli¤ine giderek topraklar›n› paylaflmakt›. Fakat savafl tahminlerin ötesinde geliflti ve Osmanl› ‹mparatorlu¤u art arda yenilgiler ald›. co¤rafî. zay›f bir Arnavutlu¤u ç›karlar› aç›s›ndan uygun buldu. Avrupal› büyük güçler Balkan krizi nedeniyle tekrar karfl› karfl›ya geldiler. Osmanl› ‹mparatorlu¤u dramatik bir yenilgi alarak. Rusya’n›n da tahrikiyle bir Balkan krizi ufukta göründü.7. Taraflar 13 Aral›k’ta Londra’da bir araya geldi. iktisadî.Birinci Dünya Savafl› Dönemi (1908-1918) Balkan Krizi Balkanlarda Frans›z Devrimi’nden hemen sonra Yunanistan’›n (1829). Osmanl› Hükümeti’nin ateflkes iste¤ine bir süre cevap vermeyen müttefik Balkan Devletleri. Bu süreç boyunca bu devletlerin irredentizm arzular›. Fakat büyük devletlerin Londra’daki elçileri aras›nda düzenlenen konferansta 173 . Balkan co¤rafyas›n›n gerilmesine yol açm›flt›. S›rbistan askeri güçleri Dalmaçya k›y›lar›na do¤ru ilerledi. statükonun bozulmas› halinde toprak de¤iflikli¤ini kabul etmeyeceklerini aç›klad›lar. 1878’den beri “özerklik” veya ba¤›ms›zl›k temelinde mücadele bafllatm›fl olan Arnavutlar. Aralar›ndaki düflmanl›klar› bir kenara iten bu devletlerin temel amac›. Bu Balkan devletlerinden her biri Makedonya bölgesi üzerinde tarihî. 20 gün içinde Londra’da bar›fl görüflmeleri bafllat›lacakt›. birkaç hafta içinde Selanik. Rusya. Buna göre. demografik ve kültürel gerçeklerle hak iddia etmelerine ra¤men kendi aralar›nda (13 Mart 1912 tarihli S›rp-Bulgar Antlaflmas› ve 29 May›s 1912 tarihli Bulgar-Yunan Antlaflmas›) ittifak ve savunma belgeleri imzalam›fllard›. Kas›m 1912’de ba¤›ms›zl›klar›n› ilan ettiler. Avusturya-Macaristan. ard›ndan S›rb›stan. Karada¤’›n 8 Ekim 1912’de Osmanl›ya savafl ilan etmesiyle bafllad›. Rusya. 3 Aral›k 1912’de bu iste¤e olumlu yaklaflarak ateflkes antlaflmas›n› imzalad›lar. S›rbistan’›n genifllemesi anlam›na gelebilecek her ad›ma karfl› olduklar›n› bir kez daha gösterdiler. Bulgar Ordusu Çatalca savunma hatt›na dayand› ve ‹stanbul’a girmesine ramak kald›. Yine bu bildiriyle Osmanl› ‹mparatorlu¤u’ndan Makedonya’da ›slahat yapmas›n› da istediler. Balkan Savafl›. Manast›r ve Kosova gibi (Makedonya) siyasi. Bulgaristan’›n ba¤›ms›zl›¤›n› ilan etmesi (1908) bu gerilimi artt›ran unsurlardan biri olmufltu. Almanya ve Avusturya. Ünite . Savafl›n bafllad›¤› gün. Avrupal› devletler bu aç›klamay› Osmanl› ‹mparatorlu¤u’nun dört küçük Balkan devletini askerî yenilgiye u¤rataca¤›n› tahmin ettiklerinden dolay› yapm›fllard›. Rusya. Karada¤ ve Romanya’n›n (1878) ba¤›ms›zl›¤›na kavuflmas› dengeleri alt üst etmiflti. her zaman oldu¤u gibi S›rbistan’›n yan›nda oldu¤unu aç›klad›. dinî. Fransa. Rusya’n›n Panslavist politikas› ve Avusturya-Macaristan’›n yay›lma iste¤i. Avrupal› büyük güçlerin Balkan’l› devletlerine ve bölgeye yönelik politikalar› geleneksel yay›lma anlay›fllar›yla uyumluydu. Avrupa’n›n büyük devletleri ortak bir bildiri yay›nlayarak. Balkanlar›n küçük devleti olan Karada¤ da May›s 1912’de Yunanistan’la ve A¤ustos 1912’de Bulgaristan’la sözlü anlaflmalar yaparak ittifak zincirine kat›ld›. Ancak bar›fl görüflmeleri bir sonuca ulaflamad›¤› için taraflar 6 Ocak 1913’te da¤›ld›lar. S›rbistan’› ve Bulgaristan’› slavist ç›karlar› do¤rultusunda destekledi. bar›fl›n ve statükonun bozulmas›na karfl› olduklar›n›. ‹ngiltere ise sömürgelerindeki Müslümanlar›n tepkisinden çekindi¤inden Balkanlarda statükonun korunmas›n› ve bar›fl›n bozulmamas›n› savundu.

SIRA S‹ZDE 174 D Ü fi Ü N E L ‹ M S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET MAKALE Siyasi Tarih-I SIRA S‹ZDE Arnavutlu¤un ba¤›ms›zl›¤› kabul edildi. aras›nda 10 A¤ustos 1913’te Bükrefl Bar›fl Antlaflmas› imzaland›. Osmanl› Hükümeti tekrar ateflkes istedi. Nitekim Avusturya-Macaristan ‹mparatorlu¤u Veliaht› Arflidük François Ferdinand’›n Saraybosna’daki ordu manevralar› ziyareti s›ras›nda 28 Haziran 1914’te Gavrilo Prencip adl› bir S›rp milliyetçisi taraf›ndan öldürülmesi dünyay› savafla sürükledi. 1994. bu ülkeyle diplomatik iliflkilerini kesti ve k›smi seferberlik ilan etti. Avusturya-Macaristan Hükümeti yapt›¤› soruflturmada suikastin S›rbistan gizli servisi ile ba¤lant›s› olan “Kara El” örgütü taraf›ndan organize edildi¤ini tespit etti. Savafl 3 fiubat’ta tekrar bafllad›. 23 Ocak 1913’te Bab›ali Bask›n›’n› gerçeklefltirerek. dört balkan devletine b›rak›ld›. ancak egemenli¤ini k›s›tlayan baz› maddelerin görüflmeler yoluyla yumuflat›lmas› gerekti¤ini bildirdi. Balkan devletler. Bulgaristan’›n yenilgisiyle sonuçland›. Balkan krizi Üçlü ‹ttifak ve Üçlü ‹tilaf bloklar›n› karfl› karfl›ya getirdi. Rusya ve S›rbistan’la olan iliflkileri daha da gerginleflti. Londra’da bafllayan bar›fl göSIRA S‹ZDE rüflmeleri 30 May›s 1913’te sonuçland› ve Midye-Enez çizgisi s›n›r olarak saptand›. Ayr›ca S›rbistan kaynakl› tahriklerin önlenmesi için etkin iflbirli¤i istedi. S›rp Hükümeti verdi¤i cevapta. militarizmin yükselmesi ve kamuoyunun manipüle edilmesi. Üçlü ‹tilaf ve Üçlü ‹ttifak devletlerinin S O R U Osmanl› Hükümeti’ne verdikleri ortak notada. Hükümetlerin dev ordu ve donanmalar meydana getirmesi. Suikastçilerin Avusturya-Macaristan’›n görevlendirdi¤i kiflilerce soruflturulmas›n› ve yarg›lanmas›n› talep etti. Bu süreçte. tekrar hükümeti ele geçirdi. S›rbistan’›n cevab›ndan tatmin olmayan Avusturya-Macaristan. N N Balkan Savafl›’ndan ortaya ç›kan göç hareketi için flu kayna¤a bakabilirsiniz: Ahmet K ‹ T A sonra P Halaço¤lu. Nota. taleplerin önemli bir k›sm›n› kabul etti¤ini. Balkan Harbi S›ras›nda Rumeli’den Türk Göçleri (1912-1913). Öte yandan Arnavutlu¤un s›n›rlar›n›n tespiti sorunu da Avrupal› güçler aras›nda zaman zaman AMAÇLARIMIZ krize yol açt›. . TELEV‹ZYON Toprak paylafl›m› üzerine Haziran 1913’te ç›kan ‹kinci Balkan Savafl›. S›n›r hatt›n›n bat›s›nda kalan topraklar. Ard›ndan 23 Temmuz’da S›rbistan’a kabul edilmesi zor koflullar içeren 10 maddelik bir nota verdi. ‹ktidar› Temmuz 1912’de kaybetmifl buluD Ü fi Ü N E L ‹ M nan ‹ttihat ve Terakki Cemiyeti. yeni kurulmufl D ‹ K K A Tbulunan Mahmut fievket Pafla Hükümeti taraf›ndan reddedildi. Edirne’nin teslim edilmesi ve Ege adalar›n›n gelece¤inin belirlenmesi iflinin büyük devletlere b›rak›lmas› istendi. büyük devletler aras›ndaki bir dizi krizin yaratt›¤› ortamda meydana geldi. Özellikle Avusturya-Macaristan’›n. Osmanl› Ordusu Edirne’yi geri almay› baflard›. Ankara: TTK Yay›nlar›. Savafl›n bafllamas›na bir k›v›lc›m yetmiflti. MAKALE SAVAfiIN BAfiLAMASI VE YAYILMASI Yukar›daki aç›klamalar›m›zdan anlafl›laca¤› üzere Birinci Dünya Savafl›. Bal‹NTERNET kan siyasi haritas›na yeniden flekil verildi. Ne var ki Edirne baflta olmak üzere baz› kentler kaybedildi. büyük bir savafl›n ç›kaca¤› beklentisini artt›rm›flt›. Notaya cevap vermesi için S›rbistan’a 48 saat süre tan›d›. Ard›ndan 28 Temmuz 1914’te baflkent Belgrat’› bombard›mana bafllayarak uzun zamand›r beklenen savafl›n ilk k›v›lc›mlar›n› tutuflturdu.

Frans›zlar› durdurdu.175 7. Ard›ndan bu askerî birlikleri mevcut Alman demiryolu a¤›n›n yard›m›yla Rus cephesine nakledilmesi ve kesin baflar›n›n kazan›lmas› gerekmekteydi. bir taraf› Verdun’a dayanan savunman›n Paris’e kadar uzat›lmas› için yeni takviyeler gerçeklefltirdi. Haz›rl›kl› olan ve böyle bir sald›r›y› bekleyen Alman birlikleri. ‹ngiliz güçleri de ayn› gün Mons’ta baflar› kazanmakla birlikte. Almanya. 1 A¤ustos’ta Rusya’ya. Schlieffen plan› uyar›nca Fransa’y› çökertmek için ilerlerken Fransa da yaklaflan Alman tehlikesini bertaraf etmek için önlemler ald›. ‹ngiltere. S›rbistan’a destek amac›yla Avusturya-Macaristan s›n›r›nda k›smi seferberlik bafllatt›. Alman ilerleyiflini ilk aflamada güçlü bir savunma ile durdurmak ve sonras›nda da etkin bir karfl› sald›r› ile geri püskürtmekti. Almanya. ‹stedi¤i cevaplar› alamayan Almanya. Belçika Hükümeti’nin notay› reddetmesi üzerine 4 A¤ustos’ta s›n›r› aflarak ilerlemeye bafllad›. Alman Ordular›n›n s›n›r› geçmesi üzerine Berlin’e bir nota vererek askerî güçlerini geri çekmesini istedi. Rusya da ayn› yolu izledi. Avusturya-Macaristan’›n da 6 A¤ustos’ta Rusya’ya savafl açmas›yla Avrupa’n›n büyük güçlerinin tamam› savafla dâhil oldu. Alman Ordusu’nun Belçika’ya girmesinden hemen sonra Frans›z askerî güçleri Alsace-Lorraine yönelik büyük bir sald›r› bafllatt›. Belçika’ya bir nota vererek Alman Ordusu’nun geçifline izin verilmesini istedi. Ünite . Frans›z Hükümeti ve parlamentosu Paris’ten ayr›larak Bordaeaux’ya tafl›nd›. . Alman Ordusu. Rusya’n›n seferberli¤ini durdurmas›n› istediyse de baflar›l› olamad›. ‹ngiliz birlikleriyle takviye edilmifl orduyu. Ç›karlar› do¤rultusunda hareket edece¤ini aç›klam›fl bulunan Fransa. Frans›z Genelkurmay Baflkan› Joffre. Alman Genelkurmay›’n›n daha önce haz›rlam›fl oldu¤u Schlieffen plan›na göre. 3 A¤ustos’ta da Fransa’ya savafl açt›. Almanya’n›n notaya cevap vermemesi üzerine 4 A¤ustos’ta bu ülkeye savafl ilan etti. ordunun Belçika’dan h›zla geçerek Fransa’ya sald›rmas› ve bu ülkeyi alt› hafta içinde yenilgiye u¤ratmas› gerekiyordu. Nikola. Savafl planlar› buna göre yap›lm›flt›. Frans›z Beflinci Ordusu’nun geri çekilmesi üzerine onlar da Mons’u b›rakmak zorunda kald›. 31 Temmuz’da genel seferberlik durumuna geçti. Frans›z Genelkurmay› Baflkan› Joffre.3 Suikast’tan önce AvusturyaMacaristan Veliaht› Ferdinand Rus Çar› II. Ordu karargâhlar›nda rakiplere h›zl› ve kesin darbe vurularak zafer kazan›laca¤› düflüncesi egemendi. Ancak 22 A¤ustos’ta Virton-Neufchateau çarp›flmalar›nda a¤›r yenilgi ald›. Amaç.Birinci Dünya Savafl› Dönemi (1908-1918) Resim 7. Alman askerlerini Belçika s›n›r›nda durdurmak için hareket geçirdi.

gerek Müttefikler (‹ngiliz-Frans›z) gerekse de Almanlar için bilançosu a¤›r oldu. 5 Alman Askerleri Siperde Eylül’de Marne Nehri’ni geçti. Do¤u Cephesi’ne yöneldi. Nitekim 15 A¤ustos 1914’te Almanya’ya bir ültimatom vererek Almanya’n›n Çin’deki donanmas›n› geri çekmesini ve Kiacohow’u kendisine vermesini istedi. Çin üzerinde de çok önemli imtiyazlara sahip oldu. Marne Cephesi’nde baflar›s›zl›¤a u¤rayan Almanya. ‹ngiltere. Do¤u ve Bat› cephelerindeki savafl y›pratma amaçl› sald›r›larla sürdürüldü. Do¤u’da Verdun’dan. ‹stedi¤i cevab› alamayan Japonya. Bat›’da Noyan’a kadar uzanan bir çizgi üzerinde sabitlendi. Savafl Uzakdo¤u’yu da etkiledi.176 Siyasi Tarih-I Alman Kuzey Ordu Grubu’nun içinde yer alan von Kluck yönetimindeki Birinci Ordu. Resim 7. Bu cephede Rusya. Bundan daha da önemlisi Japonya büyük bir güce dönüflmek istedi¤inden bu savafl› f›rsat olarak gördü. Ancak takviye edilmifl Avusturya-Macaristan Ordusu 2 Aral›k’ta Belgrad’› ele geçirmifl ise de S›rp güçlerinin karfl› sald›r›s› sonucu 15 Aral›k’ta geri vermek zorunda kald›. von Kluck’un komuta etti¤i Birinci Ordu ile von Bülow’un ‹kinci Ordusu’nun Marne’nin kuzeyindeki Aisne Nehri’nin kuzeyine çekilmelerini emretti. Almanlar kay›plar›n› aç›klamamakla birlikte onlar›n da 250 bine yak›n asker yitirdikleri tahmin edilmektedir. Alman Genelkurmay›. Sadece Frans›zlar 250 bin kifli kaybetti. Ancak Marne Nehri üzerinde kurulan savunma hatt› üzerinde durduruldu. Avusturya-Macaristan 29 Temmuz’da S›rbistan’›n baflkentini bombard›man etmesine ra¤men 11 A¤ustos’a kadar genifl bir sald›r› bafllatmad›. Almanya Genelkurmay› Fransa’ya odaklanm›fl iken 13 ve 15 A¤ustos’ta Birinci ve ‹kinci ordular›n› Do¤u Prusya’ya soktu.4 . Ancak çok k›sa bir süre sonra Eylül ay›n›n bafllar›nda takviye edilmifl Rus güçleri Galiçya’da Avusturya-Macaristan güçlerini bozguna u¤ratt›. 23 A¤ustos’ta Almanya’ya savafl açt› ve k›sa sürede Alman sömürgelerini iflgal etti. Bu tarihte yap›lan sald›r›da ise S›rp güçleri karfl›s›nda baflar›s›z oldular. General Paul von Hindenburg’un komutas›ndaki Alman Ordular› 23 A¤ustos-9 Eylül tarihleri aras›nda Tannenberg savafllar›nda Rusya’y› a¤›r bir yenilgiye u¤ratt›. Marne Savafl›. Böylece hem Do¤u Prusya kurtar›ld› hem de Rus Ordusu’nun kuzey grubunun savaflma gücü önemli ölçüde çökertildi. 1902’de Japonya ile ittifak antlaflmas› imzalam›flt›. Cephe. Alman Ordusu 7-9 Eylül’deki çarp›flmalar› kazand› ve Paris’e biraz daha yaklaflt›. Dünya Savafl› boyunca çok az bir de¤ifliklik olacakt›r. Bunun üzerine Avusturya-Macaristan Genelkurmay Baflkan› Conrad. Frans›z ve ‹ngiliz güçlerinden oluflan Müttefik Ordusu bu sald›r›y› karfl›lad›. Alman Genelkurmay› bu geliflme üzerine General Mackensen komutas›ndaki Dokuzuncu Ordu ad›yla yeni bir ordu yap›land›rarak Avusturya-Macaristan’›n yard›m›na kofltu. Alman Ordusu’nun Marne’de kurulan savunma hatt› önünde durdurulmas› Schlieffen Plan›’n›n baflar›s›z oldu¤unu ortaya ç›kard›. Dahas› Galiçya Cephesi’nde zor durumda bulunan AvusturyaMacaristan Ordusu rahatlat›ld›. Bu ordu Ekim ve Kas›m aylar›nda Rus güçleriyle yapt›¤› savafllarda baflar›lar kazand›. bir savunma hatt› oluflturulmas› için Lemberg’in boflalt›lmas›n› ve da¤›lan güçlerin Dunajec Nehri ile Karpat Da¤lar›’na do¤ru çekilmelerini emretti.

Bir Alman filosu 1 Kas›m 1914’te Amiral Sir Christopher Craddock komutas›ndaki bir ‹ngiliz filosunu Coronel Savafl›’nda bozguna u¤ratt›. Fransa.177 7.6 Almanya Savafl Gemisi Kaiser Birinci Dünya Savafl›’nda ilk y›l denizlerdeki en büyük çarp›flmalar Pasifik ve Güney Atlantik’te yafland›. Almanlar bu co¤rafyada kruvazörlerden oluflan güçlü bir donanma bulundurdu. Akdeniz’de de ‹ngiltere. Resim 7. Akdeniz’de ‹ngiliz ve Frans›z donanmalar› üstünlü¤ü ele geçirdi. ‹ngiltere. Ünite . Yüzy›llard›r denizlerin hakimi olan ‹ngilizler. Bu savaflla Almanya’n›n kendi kara sular› d›fl›nda deniz gücü kalmad›. U-21 ve U-9 adl› Alman denizalt›lar› ‹ngiliz donanmas›na ait dört kruvazör ve befl savafl gemisini bat›rarak dünyan›n ilgisini çekti. Özellikle dünyan›n en büyük deniz gücüne sahip ‹ngiltere’nin denizlerde de Almanya’yla savafla tutuflmas› beklendi. Avusturya-Macaristan ve Almanya’n›n hat›r› say›l›r bir deniz gücü vard›. A¤›r toplar ve z›rh ile donat›lm›fl dretnotlar›n kullan›laca¤› kaç›n›lmazd›. 2 Kas›m 1914’te Kuzey Denizi’ni savafl alan› ilan etti. incinen gururlar›n›n intikam›n› almak için 7 Aral›k’ta Amiral Spee’nin komutas›ndaki filoyu Falkand Adalar› civar›nda yok etti.Birinci Dünya Savafl› Dönemi (1908-1918) Denizlerde de taraflar›n donanmalar› karfl› karfl›ya geldi.5 Avusturya-Macaristan Askerleri Resim 7. savafl›n ilk aylar›nda o tarihe kadar keflif yapmak ve karakol görevleri için kullan›lan denizalt›lar› birer öldürücü silah olarak kullanmaya bafllad›. Alman band›ral› bütün gemilere el konulaca¤›n› aç›klad›. Almanya’ya ait Goeben ve Breslau Kruvazörleri Akdeniz’de bir dizi savafl aktivitesinden sonra ‹ngiliz gemilerinin takibinden kaçarak 11 A¤ustos’ta Çanakkale Bo¤az›’n› geçerek Osmanl›’ya s›¤›nd›. Savafl boyunca Kuzey Denizi en önemli deniz cephesi olmakla beraber. Almanya. .

Buras› da 1916’ya kadar Almanlar›n kontrolünde kald›. • Almanya’n›n Osmanl› ‹mparatorlu¤u’nun tehditle yüz yüze kalmas› durumunda T E L Esilahla V ‹ Z Y O N Osmanl›’y› savunmas›. Kamerun d›fl›ndaki sömürgeler Almanlardan al›nd›. Osmanl› ‹mparatorlu¤u’nun Savafla Girmesi Savafl öncesinde ülkenin karfl› karfl›ya kald›¤› siyasi. Osmanl› Hükümeti’nin tarafs›z kalaca¤›n› ilan etmesinden hoflnut kald›klar›n› aç›klad›lar. Ancak antlaflman›n onaylanmas›ndan sonra Alman-Rus Savafl› bafllad›¤›ndan Osmanl› ‹mparatorlu¤u’nun savafla girmesi gerekiyordu. Osmanl› Hüküme- N N MAKALE . Güneybat› Afrika ve Do¤u Afrika’daki sömürgeleri ‹ngiliz ve Frans›z kuvvetlerince kuflat›ld›. antlaflman›n onayland›¤› gün genel seferberlik karar› ald› ve tarafs›zl›¤›n› ilan etti. Osmanl› ‹mparatorlu¤u’nun savafla sürüklenmesinde bafll›ca rolü oynad›. dünya hemen önce ordu ve donanmas›n› modernlefltirme ve siyasi yaln›zl›ktan kurtulmak için de baz› diplomatik giriflimlerde bulundu. Osmanl› ‹mparatorlu¤u’nun da savafla girmesi. ‹ngiltere’ye yak›nlaflma S O R Uve ‹tilaf Devletleri blokunda yer alma çabas› sonuçsuz kald›. Pasifik’teki Samao. Soloman Adalar› gibi küçük koloniler Yeni Zelanda ve Avustralya.178 Siyasi Tarih-I Avrupa’da patlak veren savafl sömürgelere de s›çrad›. Almanya’n›n Kamerun. • Avusturya-Macaristan ile Rusya’n›n savafla tutuflmas› halinde Almanya’n›n da bunaK kat›lmak ‹ T A P zorunda kalmas› durumunda. Alman subaylar›n›n yönetiminde silahland›r›lan yerliler kuflatmaya fazla direnemedi. ‹ttihat ve Terakki Cemiyeti’nin Alman yanl›s› üyelerinin (baflta Enver Pafla olmak üzere) basD‹KKAT k›s›yla Almanya’ya daha çok yak›nlaflmaya bafllad›. Coroline. Bu durum karfl›s›nda yaln›zl›ktan kurtulmak isteyen Osmanl› ‹mparatorlu¤u. SIRA S‹ZDE D Ü fi Ü N E L ‹ M S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET MAKALE 4 Osmanl› ‹mparatorlu¤u’nun savafla girmesinde etkili olan faktörler nelerdir? SIRA S‹ZDE Trablusgarp ve Balkan Savafllar›ndan a¤›r yenilgiyle ç›kan Osmanl› ‹mparatorD Ü savafl›ndan fi Ü N E L ‹ M lu¤u. Togo. Osmanl› Hükümeti. Marshall ve Mariana Adalar› da Japonya taraf›ndan ele geçirildi. Oysa ‹NTERNET ittifak antlaflmas›ndan haberi olmayan ‹tilaf Devletleri. OsSIRA S‹ZDE manl› Hükümeti üyelerinin bir bölümünün haberi olmaks›z›n imzalanan ittifak antlaflmas›n›n en önemli hükümleri flunlard›r: • ‹ki devletin Avusturya-Macaristan ile S›rbistan aras›nda ç›kan bir anlaflmazAMAÇLARIMIZ l›kta tam bir tarafs›zl›k içinde bulunmas›. ‹ki ülke aras›nda 27 Temmuz 1914’te bafllayan ittifak görüflmeleri 2 A¤ustos 1914’te antlaflmayla sonuçland›. ekonomik. Almanya’n›n Çin’deki kolonisi olan Kaichow yar›madas› ve burada bulunan Tsingtao Üssü Japon-‹ngiliz ortak güçlerince zapt edildi. askerî ve toplumsal koflullar ile yönetici elite egemen olan siyasi-ideolojik bak›fl aç›s› gözden geçirildi¤inde Osmanl› ‹mparatorlu¤u’nun savafla girme nedenlerini flöyle s›ralamak mümkündür: • ‹tilaf blokunda yer alan devletlerin Osmanl› ‹mparatorlu¤u’na karfl› izledikleri sald›rgan politikalar • Son savafllarda kaybedilen topraklar›n geri al›nmas› • Ekonomik ba¤›ms›zl›¤›n kazan›lmas› • Almanya’n›n savafltan üstün ç›kaca¤› düflüncesi • Osmanl›-Alman yak›nlaflmas› • Turan ‹mparatorlu¤u kurma düflüncesi Yukar›da ana hatlar›yla verilen nedenler.

Osmanl› ‹mparatorlu¤u da 12 Kas›m 1914’te bu devletlere resmen savafl açarak çöküflünü h›zland›racak ad›m› att›. ‹ngiltere ve Fransa da 5 Kas›m’da Osmanl› ‹mparatorlu¤u’na savafl ilan ettiler. eski ba¤lafl›klar› içinde en fazla anlaflmazl›k halinde oldu¤u AvusturyaMacaristan’a 20 May›s 1915’te. ‹talya. Dalmaçya Adalar›n›n bir k›sm›. Avrupa’da Savafl›n Yay›lmas› ‹talya savafl bafllad›¤›nda ‹ttifak blokuna üye olmas›na ra¤men yükümlülüklerinden kaçarak 3 A¤ustos’ta tarafs›zl›¤›n› ilan etti. Y›llardan beri Osmanl› ‹mparatorlu¤u’nun sömürülmesine neden olan kapitülasyonlar› 7 Eylül 1914’te tek tarafl› olarak kald›rd›¤›n› ilan etti. 1988: 117-118). Almanya. Ünite . Almanya. ‹talya diplomatik görüflmeler sonucunda ‹tilaf blokuyla birlikte hareket etme karar› ald›. Ancak Almanya ve Avusturya baflta olmak üzere ilgili devletler itiraz ettiler. A¤ustos 1915’te de Almanya ve Osmanl› ‹mparatorlu¤u’na savafl ilan etti.Birinci Dünya Savafl› Dönemi (1908-1918) ti de. ‹talya Genelkurmay Baflkan› Mareflal Luigi Cadorna ordusu 179 . Bir yandan da diplomatik ataklar›n› sürdürerek 19 A¤ustos 1914’te Bulgaristan’la dostluk antlaflmas› imzalad›.7. Ancak bu giriflimi de savafl s›ras›nda bir yarar getirmedi¤i görüldü (Yakut. ‹ngiltere. 26 Nisan 1915 tarihli Londra Antlaflmas›. Nitekim Osmanl› Hükümeti taraf›ndan donanma komutanl›¤›na getirilen Alman Amirali Souchon baflta Yavuz ve Midilli olmak üzere Osmanl› donanmas›n› 29-30 Ekim 1914’te Karadeniz’e ç›kartarak Odessa ve Sivastopol gibi Rus limanlar›n› bombard›man ettirdi. Gemilere Türk bayra¤› çekti. Trieste ile ‹stirya. Temel amac› daha fazla toprak vaat edenlerin saf›nda savaflmakt›. Avusturya-Macaristan’›n kontrolünde bulunan ‹talyanlar›n yaflad›¤› bölgeler ve Afrika’da Alman sömürgelerinden pay bu ülkeye verilecekti (Armao¤lu. ‹tilaf Devletlerinden kapitülasyonlar›n kald›r›lmas›. geniflleme amac› tafl›yan ‹talya’ya önemli vaatlerle doluydu. Osmanl› ‹mparatorlu¤u’nun topraklar›n›n paylafl›lmas› durumunda Antalya ve çevresi. 12 Ada. Akdeniz’de ‹ngiliz donanmas›n›n takibinden kaçan Goeben ve Breslau adl› iki Alman savafl gemisinin 10 A¤ustos’ta Çanakkale Bo¤az›’n› geçerek Marmara Denizi’ne girmesi Osmanl› ‹mparatorlu¤u’nun savafla kat›lmas› sürecini h›zland›rd›. Arnavutluk’ta Valona ile Sasemo. adlar›n› Midilli ve Yavuz olarak de¤ifltirdi ve personele de fes giydirdi. Osmanl› ‹mparatorlu¤u’nun savafla girmesi yönünde bask›lar›n› artt›rd›. Bu olay üzerine Rusya 2 Kas›m’da. Bununla birlikte kömür ihtiyac›n›n önemli bir k›sm›n› ‹ngiltere’den karfl›lamas› ve ‹ngiliz-Frans›z kuvvetlerinin denetiminde olan Akdeniz’de sahil fleridine sahip olmas›ndan dolay› ‹tilaf Devletlerine daha yak›n durdu. ‹tilaf Devletleri ise bu ülkeyi Avusturya-Macaristan’la olan rekabetini kullanarak kazanmaya çal›flt›. Padiflah Mehmed Reflad savafla girildikten k›sa bir süre sonra Almanya ve ‹ttihat ve Terakki Cemiyeti’nin iste¤iyle ‹tilaf Devletlerinin egemenli¤i alt›ndaki Müslümanlar› onlara karfl› ayakland›rmak amac›yla 23 Kas›m 1914’te Kutsal Cihat (Cihad-› Mukaddes) ilan etti. Ege Adalar›n›n kendisine geri verilmesini ve M›s›r sorununun çözümlenmesini istedi. Oysa Osmanl› Hükümeti çeflitli gerekçeler öne sürerek savafla hemen girilmesini arzu etmemekteydi. Buna göre Tirollerin bir k›sm›. bu istekleri kabul etmedi. Osmanl› ‹mparatorlu¤u politik manevralar›na ra¤men h›zla savafla sürüklenmekten kurtulamad›. bir oldu bitti ile Osmanl› ‹mparatorlu¤u’nu savafla sürükleyerek üzerindeki yükü hafifletmeye çal›flt›. bunlar› sat›n ald›¤›n› aç›klad›. Uluslararas› hukuka göre gemilere savafl sonuna kadar el koymas› gereken Osmanl› Hükümeti. 2010: 97-98).

180

Siyasi Tarih-I

silah ve cephane aç›s›ndan savafla haz›r olmamas›na ra¤men Avusturya-Macaristan
s›n›r›nda ‹sonzo Platosu’nda sald›r› bafllatt›. Ancak baflar›l› olamad›.
Almanya ve Avusturya-Macaristan karayolundan Osmanl› ‹mparatorlu¤u’na
yard›m edebilmek için tek yol olan Bulgaristan’› yanlar›na çekmek ve savafla girmesini sa¤lamak için toprak vaadinde bulundular. ‹ki ülkenin Bulgaristan’a vaat
ettikleri ve esas›nda Bulgaristan’›n çok istedi¤i yerler, bu ülkenin ‹kinci Balkan Savafl›’nda Romanya’ya kaybetti¤i Dobruca, Yunanistan’a kapt›rd›¤› Kavala ve Serez
ile S›rbistan’a kaybetti¤i Makedonya bölgesiydi. Bulgaristan amac›na ulaflmak için
Almanya ve Avusturya-Macaristan’la 6 Eylül 1915’te imzalad›¤› antlaflma uyar›nca
35 gün içinde S›rbistan’a savafl ilan etmek durumundayd›. Böylece Bulgaristan, S›rbistan Makedonya’s›n›, Romanya ve Yunanistan ‹tilaf Devletleri yan›nda savafla girerse de, Romanya’dan Dobruca’y› ve Yunanistan’dan da Yunan Makedonya’s›n›
alacakt›. Bulgaristan 12 Ekim 1915’te S›rbistan’a karfl› savafla girdi. S›rbistan kuzeyde ve güneyden iki cepheli savafl›n içinde kald›. ‹ngiltere ve Fransa, Yunanistan’›n
tarafs›zl›¤›na ald›rmayarak S›rbistan’a yard›m etmek amac› ile Selanik’e asker ç›kard›larsa da bu ülkeyi Avusturya-Macaristan’›n iflgalinden kurtaramad›lar.
Bat› Cephesi, 1915 y›l› bafllar›nda ‹sviçre’den Fransa’n›n Atlantik k›y›lar›na kadar uzanan 500 millik bir çizgi boyunca kilitlendi. Almanya bir y›pratma savafl›na
haz›rlanmak ve bu savafl› sürdürmek için savafl ekonomisini yeniden yap›land›rd›.
Cephane stokunu artt›rd› ve silah üreticilerine daha fazla hammadde sa¤lad›. Öte
yandan Schlieffen plan›ndan vazgeçerek Rus Ordusu’nun yenilgiye u¤rat›lmas›n›
öncelikleri aras›na ald›.
1914 y›l› sonlar›nda ve özellikle 1915 bafllar›ndan itibaren yeni bir savafl flekli
olan siper savafllar› a¤›rl›k kazand›. Almanya, Marne ve Ypres çarp›flmalar›ndan
sonra savunmaya çekildi ve siper hatlar›n› sa¤lamlaflt›rd›.
Bat› Cephesi’nde 1915 y›l› boyunca ‹ngiliz-Frans›z birlikleriyle Alman Ordular›
aras›nda Neuve-Chapelle ve ‹kinci Ypres Savafllar› gibi taraflara kesin sonuç getirmeyen savafllar yap›ld›. ‹kinci Ypres Savafl›’nda gaz kullan›ld›. Özellikle 1917’de
klorun yerine hardal gaz› gibi daha etkili gazlar›n tercih edilmesi daha fazla ölümlere yol açt›. Do¤u Cephesi’nde ise Alman ve Avusturya-Macaristan ortak güçleri 7
fiubat 1915’te bafllayan Masuria Savafl›’nda Rus birliklerini yenilgiye u¤ratm›fllarsa
da Çar II. Nikola’n›n askerlerine ölümcül darbeyi vuramam›fllard›r.
Bat› Cephesi’nde 1916 y›l›n›n ilk haftalar›nda askerî aç›dan çok fazla bir askeri
hareketlilik gözlenmedi. Alman Ordusu, Frans›zlarca ulusal onur simgesi say›lan
Verdun kalesini ele geçirmek ve bu adla an›lan savunma hatt›n› k›rmak için y›¤›nak yapt›. Alman Genelkurmay› 1916 y›l› fiubat ay› sonlar›nda ilk sald›r›lar›n› bafllatt›. Frans›zlar Nisan-May›s aylar›nda savunmadan sorumlu Henri Pétain’in büyük
miktarda askerî malzeme sa¤lamas›yla Alman Ordusu’nu durdurmay› baflard›lar.
Verdun Savafl› Birinci Dünya Savafl›’n›n en kanl› çarp›flmalar›ndan biri olarak tarihe geçti. Bir y›la yak›n süren savafl›n sonucunda Frans›zlar 377 bin, Almanlar ise
337 bin kay›p vermifllerdir.
1916 y›l› boyunca Bat› ve Do¤u Cephelerinde savafl› sona erdirici askerî hareketler olmad›. Do¤u’da Rus General Brusilov ordusuyla Avusturya-Macaristan birliklerini zor durumda b›rakt›ysa da, rakip gücü yok edemedi. Ancak müttefik
güçlerinin Verdun ve Trentino cephelerinde rahatlamas›na yol açt›. Fakat Rusya’n›n bir milyon kay›p vermesi ve üretici güçlerinin savafl alanlar›nda yok olmas› tar›m üretimini sekteye u¤ratt›. Yiyecek s›k›nt›s› çeken kitleler öfkelerini rejime
yönelttiler. Rusya’da grevler ve gösteriler artt›. Bolflevik Devrimi’ne giden süreç
h›zland›.

7. Ünite - Birinci Dünya Savafl› Dönemi (1908-1918)

181

Do¤u Cephesi’nde önemli geliflmelerden biri de ‹ttifak blokuna dâhil olmakla
birlikte savafl bafllad›¤›nda tarafs›zl›¤›n› ilan etmifl bulunan Romanya’n›n 26 A¤ustos 1916’da kendisine önemli ölçüde toprak vaadinde bulunan ‹tilaf Devletlerinin
yan›nda savafla girmesidir. Ancak Romanya Ordusu, Almanya ve Avusturya-Macaristan Ordular› karfl›s›nda baflar›s›zl›¤a u¤rad›.
Almanya 1916’da denizalt›lar›n› kullanarak ‹ngiliz donanmas›n› saf d›fl› b›rakmay› denedi. Alman Aç›k Deniz Filosu da 31 May›s 1916’da harekete geçerek Kuzey Denizi’nde ‹ngiliz Filosu’yla karfl›laflt›. ‹ngilizlerin Jutland ad›n› verdikleri savaflta taraflar kesin bir üstünlük sa¤layamad›lar.
Kara ve denizde sürdürülen savafl, uçaklar›n askerî teknolojiyle modifiye edilmesinden sonra havada da yap›lmaya baflland›. Almanlar, 1914 ve 1915 y›llar›nda
bir tür büyük balon olan Zeplini Polonya ve ‹ngiltere’nin bombalanmas›nda kullanm›fllard›. Fakat bu hava arac›n›n dayan›ks›z olmas› nedeniyle önemli baflar›lar
sa¤layamad›lar. Fakat bir yandan da uça¤›n savaflta kullan›lmas› için aray›fla girdiler. Frans›z ve Alman Ordusu Bat› Cephesi’nde 1914’ün sonlar›nda siper savafllar›
bafllad›¤›nda uçaklar› gözlem ve keflif yapmak için kullanm›fllard›. Almanlar makineli tüfe¤i uça¤a monte ederek dünyan›n ilk gerçek avc› uça¤›n› yapmay› baflarm›fllard›. Bu uça¤› ilk olarak 1916’da Verdun Savafl›’nda kulland›lar. 1917 y›l›n›n
bafl›nda da Alman mühendisler ilk olarak uzun menzilli bombard›man uçaklar›n›
dizayn ettiler. Alman bombard›man uçaklar› ilk sald›r›lar›n› 13 Haziran 1917’de
Londra’ya gerçeklefltirdiler.
Resim 7.7
Ordular›n hava gücü büyümeye devam etti.
Kara savafl›n› desteklemek amac›yla uçak teknoSavaflta kullan›lan zeplin
lojisi sürekli gelifltirildi. Müttefikler 1918’de St.
Mihiel Savafl›’nda da 1481 uça¤› bir araya getirdiler. Almanlar bu güç karfl›s›nda dayanamad›
(Neilberg, 2011; 110).
Savafl›n genifllemesi sürecinde aç›klanmas› gereken noktalardan biri de Yunanistan’›n savafla
kat›lmas›d›r. Savafl bafllad›¤›nda Alman ‹mparatoru II. Wilhelm’in enifltesi olan Kral Konstantin’le
‹tilaf Devletleri yanl›s› Baflbakan Venizelos aras›nda bir rekabet yafland›. ‹tilaf Devletleri Venizelos’a Anadolu’da toprak vaat ederek savafla girmesini istediler. Kral taraf›ndan Baflbakanl›ktan
uzaklaflt›r›lan Venizelos, Selanik’te bir ayaklanma
ç›kartarak ayr› bir hükümet kurdu. ‹ngiliz-Frans›z
birlikleri Atina’ya girdi ve Kral› tahttan indirerek
o¤lu Aleksandr’› bafla geçirdiler. Yeni dönemde
tekrar baflbakanl›¤a getirilen Venizelos, 26 Haziran 1917’de ‹ttifak Devletleri’ne savafl açt›. Böylece Balkanlarda savafl›n alan› daha da geniflledi.

Osmanl› ‹mparatorlu¤u’nun Savaflt›¤› Cepheler
Osmanl› ‹mparatorlu¤u flu cephelerde savaflt›:
• Kafkasya ve Do¤u Anadolu Cephesi
• Irak Cephesi
• Kanal Cephesi
• Çanakkale Cephesi
• Galiçya Cephesi

182

Siyasi Tarih-I

Turan ‹mparatorlu¤u: 19.
yüzy›l›n sonlar›nda dil ve
edebiyat alan›nda bafllayan
Türkçülük, 20. yüzy›l›n
bafl›nda siyasi bir nitelik
kazand›. ‹ttihat ve Terakki
Cemiyeti’nin baz›
sempatizanlar› ve Enver
Pafla baflta olmak üzere bir
bölüm askerî erkân
Pantürkist ak›m›
gelifltirdiler. Bu ak›m›n en
önemli tezi, Türk kökenli
insanlar›n anayurdu ve
gelecekte genifl ve güçlü bir
devlet olarak tekrar
birleflmenin sembolü olan
Turan’d›r. Dönemin
yay›nlar›nda, Japonya
s›n›r›ndan ‹skandinavya
da¤lar›na ve Kuzey Kutup
Okyanusu’ndan Tibet
Platosu’na kadar uzanan
bölge Büyük Turan olarak
ifade edilmifltir.

Kafkasya ve Do¤u Anadolu Cephesi: Bu cephenin aç›lmas›n›n temel nedeni
Güney Kafkasya ve Kuzey ‹ran’a girip Rusya’n›n arkas›n› çevirerek bu ülkeye
ölümcül darbe vurmak, Kafkaslardan Hindistan’a ulaflmak ve Orta Asya Türkleriyle birleflerek bir Turan ‹mparatorlu¤u kurmakt›. Osmanl›-Alman askerî plan›
do¤rultusunda aç›lan bu cephe, Baflkomutan Vekili Enver Pafla emrindeki 190 bin
kiflilik ordu, sözü edilen hedeflere ulaflmak için 22 Aral›k 1914’te Sar›kam›fl Harekât›’na giriflti. 9 Ocak 1915’te kadar devam eden taarruz so¤uk, yolsuzluk, açl›k,
hastal›k ve iyi planlama yap›lmam›fl olmas›ndan dolay› Osmanl› Ordusu’nun 60
bin kiflilik kayb›na ra¤men (baz› kaynaklarda 90 bin) baflar›ya ulaflamad›. Bunun
üzerine karfl› sald›r›ya geçen Rus Ordusu, fiubat-Temmuz 1915 aras›nda Artvin, Erzurum, Mufl, Bitlis, Rize, Trabzon ve Erzincan gibi önemli kentleri iflgal etti. Çanakkale Savafl›’n›n sona ermesinden sonra 16. Kolordu Komutanl›¤›’na atanan Mustafa Kemal (Atatürk), 6-7 A¤ustos 1916’da bafllatt›¤› taarruz sonucu Mufl ve Bitlis’i
Rus iflgalinden kurtard›. Bu cephedeki savafllar Bolflevik ‹htilâli’nin patlak vermesinden sonra, Rusya ile Osmanl› ‹mparatorlu¤u aras›nda imzalanan Erzincan Mütarekesi ile (18 Aral›k 1917) sona erdi. 3 Mart 1918’de imzalanan Brest-Litovsk Bar›fl
Antlaflmas›yla tamamen kapand›.
Irak Cephesi: ‹ngiltere savafl›n bafllamas›ndan k›sa bir süre sonra Hindistan
ile deniz ba¤lant›s›n› sa¤lamak, bölgedeki Alman tehlikesini ve varl›¤›n› ortadan
kald›rmak ve petrol yönünden zengin kaynaklara sahip bu bölgeyi ele geçirmek
için Basra Körfezi’ne askeri harekât düzenledi. Bununla birlikte ‹ran petrolünün
bulundu¤u Abadan’› güvenlik alt›na almak ve kuzeye do¤ru ilerleyerek Ruslarla
birleflip, Osmanl› kuvvetlerinin ‹ran’a girip Hindistan’› tehdit etmesini önlemek de
‹ngilizlerin amaçlar› aras›ndayd›. Osmanl› Ordusu, 29 Nisan 1916’da Kut-ül Amare’de ‹ngiliz kuvvetlerini bozguna u¤ratt›. Binlerce ‹ngiliz askeri esir al›nd›. Ancak
ordusunu takviye eden ‹ngiltere, yeni bir taarruzda bulunarak 11 Mart 1917’de
Ba¤dat’a girdi.
Kanal Cephesi: Osmanl› ‹mparatorlu¤u M›s›r’› geri almak, bu bölgedeki ‹ngiliz varl›¤›n› ortadan kald›rarak Süveyfl Kanal›’n›n kontrolünü ele geçirmek amac›ndayd›. Almanya da bu bölgeye özel önem veriyordu. Bu nedenle, ‹ttihat ve Terakki Cemiyeti’nin/Partisi’nin önemli aktörlerinden biri olan Bahriye Naz›r› Cemal Pafla, Suriye ve Filistin’deki 4. Ordu Komutanl›¤›’na atand›. Cemal Pafla komutas›nda
Osmanl› Ordusu, fiubat 1915’te Kanal’› geçmek için iki giriflimde bulundu. Ancak
baflar›s›zl›¤a u¤rad›. Padiflah Mehmed Reflad’›n ilan etti¤i Kutsal Cihat (Cihad-› Mukaddes) bu cephede de etkili olmad›. Araplar, Mekke fierifi Hüseyin’in önderli¤inde ‹ngiliz Ordusu’yla ifl birli¤ine girerek büyük bir ayaklanma ç›kartt›. Osmanl›
kuvvetleri bu cephede a¤›r yenilgi ald›.
Çanakkale Cephesi: ‹ngiltere ve Fransa, Bo¤azlar› ve ‹stanbul’u almak, Osmanl› ‹mparatorlu¤u’nu savafl d›fl› b›rakmak, Karadeniz’e ç›karak Rusya’ya her türlü yard›m ve savafl gereçleri ulaflt›rmak ve Bat› Cephesi’ndeki yüklerini hafifletmek
üzere Çanakkale’de bir cephe açmay› planlam›fllard›. ‹ngiliz Bahriye Naz›r› Winston Churchill’in ›srar› sonucu ‹ngiliz ve Frans›z gemilerinden oluflan bir filo, 19 fiubat 1915’te Kumkale ve Seddülbahir tabyalar›n› dövmeye bafllamas›yla bu cephede savafl bafllam›flt›. ‹ngiliz-Frans›z Donanmas›, 18 Mart 1915 günü Bo¤az’› geçmeye çal›flt›. Ancak bu güçler, a¤›r bir yenilgiye u¤rayarak geri çekilmek zorunda kald›. Bunun üzerine Gelibolu Yar›madas›’na asker ç›karan ‹tilaf Devletleri, Osmanl›
Ordusu’nun ola¤anüstü direnifliyle karfl›laflt›. A¤ustos 1915’te Mustafa Kemal Pafla’n›n komutas›ndaki Osmanl› kuvvetleri Anafartalar ve Conkbay›r›’nda büyük baflar›lar kazand›. ‹ngiliz ve Frans›zlar, 19 Aral›k 1915’ten itibaren kuvvetlerini geri

7. Ünite - Birinci Dünya Savafl› Dönemi (1908-1918)

çekmeye bafllad›lar. 8-9 Ocak 1916’da da bu cepheyi tamamen boflaltt›lar. Bu cephede kazan›lan zafer, Bolflevik ‹htilali’nin baflar›ya ulaflmas›n› etkilerken as›l önemlisi çökmekte olan bir ‹mparatorluk’tan yeni bir Türk Devleti’nin do¤ufluna zemin
haz›rlad›.
Galiçya Cephesi: Alman, Avusturya-Macaristan birlikleri, 1915 y›l›n›n k›fl aylar›nda Rusya’ya karfl› düzenledikleri ortak sald›r› sonucunda Galiçya’y› ele geçirmifllerdi. Ancak Rusya, 1916 y›l›n›n Nisan ay› sonlar›nda karfl› bir sald›r›ya geçerek
Avusturya-Macaristan’› gerilemeye zorlam›flt›. Osmanl› Hükümeti de zor durumda
kalan ortaklar›na 33 bin kiflilik bir askerî birli¤i yard›ma gönderdi. Osmanl› kuvvetleri a¤›r kay›plar verdi.

Osmanl› ‹mparatorlu¤u’nu Parçalayan Gizli Antlaflmalar
Avrupal› emperyalist devletlerin fiark Meselesi (Do¤u Sorunu) ad›n› verdikleri Osmanl› ‹mparatorlu¤u’nun paylafl›lmas› giriflimi, savafl s›ras›nda yap›lan gizli antlaflmalarla doruk noktas›na ulaflt›.
‹ngiltere, Fransa ve Rusya Aras›nda Bo¤azlarla ‹lgili Yap›lan Antlaflma:
‹stanbul ve Çanakkale Bo¤azlar›’n› ele geçirmek için y›llarca çaba gösteren Rusya,
‹ngiltere baflta olmak üzere Avrupa devletlerinin karfl› ç›kmas›ndan dolay› amac›na ulaflamam›flt›. ‹ngiltere ve di¤er Avrupa devletlerinin bu politikas› 19. yüzy›l›n
sonlar›ndan itibaren de¤iflmeye bafllad›. Nitekim Rusya, 1913 y›l›nda ‹stanbul ve
Bo¤azlar konusunda ilgili devletlerle pazarl›klara giriflti. Birinci Dünya Savafl› bafllad›ktan sonra da Bo¤azlar sorununu kendi ç›kar ve amaçlar› do¤rultusunda çözmek üzere 4 Mart 1915’de ‹ngiltere ve Fransa’ya bir nota verdi. Rusya bu notada;
‹stanbul ve Bo¤azlar Sorunu’nun yüzlerce y›ll›k Rus isteklerine göre çözümlenmesini, ‹stanbul kentini, Bo¤aziçi’ni, Marmara Denizi’nin ve Çanakkale Bo¤az›’n›n bat› k›y›lar›n› ve Midye-Enez hatt›na kadar Güney Trakya’n›n kendisine verilmesini
istedi. Ayr›ca ‹stanbul Bo¤az›’n›n do¤u k›y›s›yla, Sakarya Nehri ile ‹zmit Körfezi’nin
sonradan saptanacak bir noktas› aras›nda kalan topraklar›n ve Marmara Denizi’ndeki Adalar’›n Rusya’ya kat›lmas› notan›n di¤er koflullar› aras›ndayd›.
‹ngiltere 12 Mart 1915’te, Fransa ise 10 Nisan 1915’te Rusya’ya verdikleri notalarla bu istekleri kabul ettiklerini bildirdiler. Buna karfl›l›k Rusya da, bu iki devletin Osmanl› ‹mparatorlu¤u’nun çeflitli bölgeleri ile Asya’da bulunan topraklar üzerindeki ç›kar ve amaçlar›n› kabul etti¤ini aç›klad›.
Londra Antlaflmas›: ‹ngiltere, Fransa ve Rusya, Nisan 1915 tarihli Londra Antlaflmas›’yla ‹talya’n›n savafla girmesi kofluluna ba¤l› olarak bu ülkeye Antalya iline
yak›n olan Akdeniz bölgesinde adil bir pay verilmesinin uygun olaca¤›n› belirtmifllerdi. Yine bu üç devlet, ‹talya’n›n Ufli Antlaflmas› (1912) gere¤ince geçici olarak
elinde bulundurdu¤u Oniki Ada üzerinde egemenli¤ini tam olarak kurmas›na yard›mc› olacaklard›. ‹talya da, üç ‹tilaf Devleti’nin (Fransa, ‹ngiltere ve Rusya) Arabistan ile Müslümanlarca kutsal say›lan yerlerin ba¤›ms›z Müslüman yönetim alt›nda b›rak›lmas›na dair olan aç›klamas›n› kabul edecekti.
Sykes-Picot Antlaflmas›: ‹ngiltere ve Fransa, Rusya’n›n Bo¤azlar ve çevresini
almas›, ‹talya’ya da Anadolu’dan pay ayr›lmas› üzerine Ortado¤u topraklar›n› paylaflmak için harekete geçtiler. Ayr›ca savafl bafllad›ktan sonra Mekke fierif’i Hüseyin’i k›flk›rtarak kendi saflar›nda savaflmaya ikna eden ‹ngiltere, Ortado¤u’yu kontrol etmek için büyük bir mesafe de alm›flt›. ‹flte bu h›zl› geliflen uluslararas› geliflmeler sonucunda ‹ngiltere ve Fransa, Ortado¤u topraklar›n› paylaflmak üzere 16
May›s 1916’da anlaflt›lar. Bu antlaflman›n görüflmelerini Fransa ad›na Georges Picot, ‹ngiltere ad›na Sir Mark Sykes sürdürdü¤ü için antlaflmaya bu ad verildi. Bu

183

üç müttefiki aras›nda imzalanan antlaflmay› kabul edecekti. Bolflevikler bu antlaflmalar› aç›klayarak oyunun ortaya ç›kmas›n› sa¤lad›lar(Yakut. Rusya’daki 1905 ‹htilâli’nden sonra toplumsal hareketler durulmam›flt›. Saint Jean de Maurienne Antlaflmas›: ‹talya. Avrupal› emperyalist devletlerin Osmanl› ‹mparatorlu¤u’nu parçalamaya yönelik yaklafl›k 150 y›ld›r sürdürdükleri giriflimlerin en çarp›c› halkas›yd›. Musul hariç Irak ‹ngiltere’ye b›rak›ld›. Fransa ve Rusya aras›nda imzalanan gizli antlaflmalar›n ortaya ç›kmas› üzerine 19 ve 20 Kas›m 1916’da bu üç ülkeye nota vererek bir tak›m isteklerde bulundu. dünya savafl›n›n dayatt›¤› açl›k ve sefalet nedeniyle daha da etkili olmaya bafllam›flt›. St. Çeliflkilerle dolu idi. Bu karar›n Rusya Meclisi’ne (Duma’ya) ulaflmas›ndan sonra 15 Mart’ta geçici bir hükümet kuruldu. duruma müdahale etmek üzere St Petersburg’a dönmek istemiflse de. Di¤er ‹tilaf Devletleri Hükümetleri taraf›ndan da desteklenen bu bildiri. Cephe ziyaretinde bulunan Çar II. Suriye k›y›lar› ve Lübnan Fransa’ya. proletarya güçlenmifl ve en önemlisi de savafl ülkedeki çeliflkileri h›zl› bir biçimde artt›rm›flt›. Rusya’n›n Savafltan Çekilmesi Birinci Dünya Savafl›’nda gidiflat› kökten de¤ifltiren iki önemli olay meydana geldi. Rejim reform yapma gücünü kaybetmiflti. ‹ngiltere. Ancak bölgenin Yahudi olmayan halklar›n›n haklar› ihlal edilmeyecekti. Birinci Dünya Savafl›’ndan sonra Filistin üzerinde kurulacak olan “mandat” sisteminin temelini oluflturdu. Ayd›n ve ‹zmir gibi önemli flehirleri kendi topraklar›na katacakt›. Hiç kuflkusuz kurulacak Arap ‹mparatorlu¤u’nun koruyuculu¤unu Fransa ve ‹ngiltere üstlenecekti. yüzy›l›n sonlar›ndan itibaren güçlenen sosyalist hareket. Nikola. 19. Ancak bu hükümetin otoritesi güçlü de¤ildi ve tüm Rusya’ya . ikincisi de Amerika Birleflik Devletleri’nin savafla girmesidir. Bu antlaflmaya göre ‹talya. 2010: 103-104). Konya. Ortado¤u’yu Fransa ile paylaflm›flt›. Köylerdeki s›n›f farkl›laflmas› keskinleflmifl. ‹ngiliz ve Frans›z donanmas›n›n Bo¤azlardan geçerek bu ülkeye yard›m ulaflt›ramamas› çeliflkileri daha da artt›rd›. Ordunun savaflma kapasitesi çökmüfltü.184 Siyasi Tarih-I antlaflmaya göre Adana. Araplara büyük bir imparatorluk vaat eden ‹ngiltere. Antakya bölgesi. Güvenlik güçleri halk›n g›da malzemesi bulmak için yapt›¤› gösterileri fliddetle bast›rmaktan çekinmedi. Fransa ve ‹ngiltere’nin bu bölgelerde istedikleri yönetimleri kurabilmesi. devrime giden süreci bafllatt›. Petersburg Garnizonu’nun 10 Mart 1917’de grevcilere ve yiyecek isteyen göstericilere atefl açma emrine uymamas›. Ancak Anadolu’dan Antalya. Bir dizi diplomatik giriflim ve geliflmelerin sonucunda 19 Nisan 1917’de ‹ngiltere ve Fransa aras›nda Saint Jean de Maurienne Antlaflmas› imzaland›. Birçok asker savaflacak silaha sahip de¤ildi ve açl›¤›n pençesinde k›vrand›. generallerin bask›s›yla tahttan feragat etmek zorunda kald›. ‹lki Rusya’da Bolflevik Devrimi’nin gerçekleflmesi. Halk›n öfkesi Çarl›k rejimine yönelmiflti. Suriye’nin di¤er bölgeleri ile Musul ve Ürdün’ü kapsayan Büyük Arap Krall›¤›n›n kurulmas› da bu antlaflman›n maddeleri aras›ndayd›. Orduyu takviye etmek amac›yla çok say›da çiftçinin askere al›nmas› tar›m üretimini azaltm›flt›. ‹ngiliz D›fliflleri Bakan› bu giriflimle çok say›da Yahudi’nin yaflad›¤› ABD’nin sempatisini ve deste¤ini sa¤lamay› amaçlad›. Balfour Deklarasyonu: ‹ngiliz D›fliflleri Bakan› Lord Balfour 2 Kas›m 1917’de Uluslararas› Siyonizm Hareketi’nin liderlerinden Lord Rothschild’e bir mektup göndererek Filistin’de Yahudilere bir “ulusal yurt” kurulmas› çabas›n›n ülkesi taraf›ndan desteklenece¤ini bildirdi. Birinci Dünya Savafl› s›ras›nda imzalanan gizli antlaflmalar. Sadece 1916-1917 k›fl›nda bir milyondan fazla asker cepheden kaçt›.

Rusya. savafla devam karar› ald›. Avusturya-Macaristan ‹mparatorlu¤u. Devrim’in lideri Lenin’e göre savafla tekelci kapitalizmin yay›lmac› güdüsü neden olmufltu ve özünde kendine karfl› da y›k›c› olan bu güç. Almanya. 1917 y›l› Nisan ay› ortalar›ndan itibaren St. demir ve kömür endüstrisinin %80’ini kaybetti. “uluslar›n kendi kaderlerini tayin etme. Sosyalistlerin en ucunda yer olan Bolflevikler. disiplini sa¤lamaya çal›flan subaylar ise askerleri taraf›ndan öldürülmeye bafllanm›flt›. yüzy›l›n da seyrini de¤ifltiren Ekim Devrimi’ni gerçeklefltirdiler. 20. Ülke genelinde ‹flçi ve Asker Temsilcileri Sovyeti hükümrand›. Bolflevik Hükümet. hükümetin otoritesinin kaybolmas›n› ve ülkenin bunal›ma sürüklenmesini iyi de¤erlendirerek yönetimi ele geçirdiler. Bu bildirgeyle tazminat olmaks›z›n kal›c› bir bar›fl antlaflmas›n›n yap›lmas›n› istediklerini ilan ettiler. Do¤u Cephesi’ndeki askerî hareketleri durdurarak Rusya Ordusu’nun çözülmesini sa¤lamaya çal›flt›. Hükümette etkili olan Savunma Bakan› Alexander Kerensky. Avusturya-Macaristan ve Osmanl› birliklerinden oluflturulan kuvvetle çarp›flt›. toprak. Savunma Bakan› Kerensky Moskova’ya kaçt›.Birinci Dünya Savafl› Dönemi (1908-1918) yayg›nlaflmad›. Bolfleviklerin ilhak ve tazminat›n kalkmas› ile Avrupa içinde ve d›fl›nda uluslar›n kendi kaderlerini tayin etme hakk›n›n uygulanmas› ilkeleri. Brusilov’un komuta etti¤i bu ordu. Alman Genelkurmay› da. ‹ttifak Devletleri taraf›ndan ‹tilaf Devletlerinin de kabul etmesi kofluluyla benimsendi. Çar rejimi yerine geçici hükümet ve bu Sovyetler geldi. ‹kili bir otorite söz konusuydu. 185 . Finlandiya ve Kafkasya Almanya’n›n uydusu haline geldi. Bulgaristan ve Osmanl› ‹mparatorlu¤u ile 2 Aral›k 1917’de Brest-Litovsk’ta görüflmeler yapt›. Estonya. Petersburg baflta olmak üzere kontrolü ele geçirdiler.7. bizzat kapitalizmin çöküflüne de yol açacakt›. tar›m topraklar›n›n üçte birini. Fin. Sadece dünya savafl›n›n gidiflat›n› de¤il. Ancak ordudaki disiplin son geliflmeler üzerine iyiden iyiye yok olmufl. çiftçiye toprak da¤›tmay› hedeflediler. Sovyetleri kontrolleri alt›na alarak ülkeye yeni bir biçim vermeye çal›flt›lar. emperyalist rekabetin yerini. Bolflevikler. Galiçya’da Alman. Rus Ordusu a¤›r bir yenilgi ald› ve Eylül 1917’de da¤›ld›. Ünite . Ukrayna. Bolfleviklerin temel beklentisi. Lenin’in liderli¤indeki Bolflevikler. Yeni hükümet. Bu Antlaflma’yla Polonya. Böylece Rusya tamamen savafltan çekildi. May›s 1917’de sosyalistlerin ço¤unlukta oldu¤u yeni bir hükümet kuruldu. Lenin. Bolflevikler. Böylelikle kal›c› bar›fl sa¤lanacakt›. Litvanya). yeni rejimi korumak ve köklefltirmek amac›yla Almanya’n›n bafl›n› çekti¤i ‹ttifak Devletleri’yle diplomatik görüflmeler bafllatt›. bar›fl. Rus olmayan Kafkas. Balt›k devletleri (Letonya. Bolfleviklerin savafla bak›fllar› ve analizleri farkl›yd›. Öncelikle taraflar aras›ndaki görüflmelerden sonra 15 Aral›k 1917’de ateflkes imzaland›. Rusya yeni bir döneme kap› aralad›. Ancak ‹tilaf Devletleri bu ilkeleri kabul etmediler. ekmek” ilkeleriyle iktidara gelmifllerdi. Alman gizli servisi ‹sviçre’de sürgünde bulunan Bolflevik lider Vlademir ‹lyiç Lenin ve bir grup sosyalistin Rusya’ya dönmesine yard›mc› oldu. yeni iflçi s›n›f› devletleri aras›nda oluflacak uluslararas› dayan›flman›n almas›yd›. Savafl› bir an önce sona erdirmeyi. Çarl›k dönemi topraklar›n›n üçte birinden fazlas›n›. Lenin ve di¤er Bolflevikler. ‹tilaf Devletlerinin Bolflevik rejimi y›kmaya yönelik çabalar› sonuç vermedi. Ard›nda da Çarl›k Rusya’s›n›n yapt›¤› gizli antlaflmalar› aç›klad›lar. Ard›ndan da 3 Mart 1918’de taraflar aras›nda Brest-Litovsk Bar›fl Antlaflmas› kabul edildi. ‹ki otorite iflbirli¤ine giderek yeni bir hükümet kurdu. Avrupa’daki devrimci gücü harekete geçirmek üzere Kas›m 1917’de bir bar›fl bildirgesi yay›nlad›lar. Kazak ve Sibirya as›ll› askerlerden oluflturulan 200 bin kiflilik yeni bir ordu oluflturdu.

Meksika ve Almanya’n›n Amerika’ya karfl› bir ittifak kurmalar› gerekti¤i de aç›klanm›flt›. Meksika’n›n ABD’ye savafl açmas› halinde bu ülkeye maddi destek sa¤lamay› ve Teksas. ABD’nin dünya güç politikas›nda etkin rol oynamas›n› ve savafl sonunda yeni bir dünya düzeninin kurulmas›n› savunagelmiflti. ‹flte bu noktada ekonomik ve stratejik hesaplar ABD’nin ‹tilaf güçleri yan›nda savafla girmesi beklentisini oluflturmufltu. Savafl bafllad›¤›nda ABD. Fakat kamuoyunun ‹ngiliz-Frans›z liderli¤indeki ‹tilaf güçlerine karfl› büyük sempatisi vard›. Alman yöneticileri ise bar›fl›n ‹tilaf güçlerince engellendi¤ini savunarak ABD’nin tarafs›zl›¤›n› korumas› gerekti¤ini belirttiler. Ayr›ca Japonya.186 Siyasi Tarih-I ABD’nin Savafla Girmesi ABD ve Almanya 19. Özellikle Alman ‹mparatoru II. BARIfi G‹R‹fi‹MLER‹ VE SAVAfiIN SONA ERMES‹ 1914’te bafllayan savafl›n küresel bir niteli¤e bürünerek milyonlarca insan›n ölümüne yol açmas›. savafl›n sona erdirilmesini gündeme getirmiflti. New Mexico ile Arizona’y› elde etmesine yard›mc› olaca¤›n› belirtmiflti.5 milyar dolarl›k müttefik devletlere ait savafl bonosu sat›lm›flt›. Bu konuda ilk giriflimi ABD Baflkan› Woodrow Wilson bafllatm›flt›. ABD Kongresi 2 Nisan’da Wilson’un Almanya’ya karfl› savafla girilmesi talebini tart›flt› ve 6 Nisan’da da bu talebi onaylad›¤›n› belirtti. Baflkan Wilson’u harekete geçirdi. Bu ülkenin ‹tilaf güçlerine (‹ngiltere ve Fransa baflta olmak üzere) satt›¤› malzemenin bedelinin büyük miktarlara ulaflmas› savafl ekonomisi lobisini de harekete geçirmiflti. Dolayas›yla hem borçlar›n tahsil edilmesi hem de savafl bonolar›n›n geri ödenmesi için ‹ngiliz ve Frans›z güçlerinin galip gelmesi zorunluluk halini alm›flt›. Ayr›ca bu s›rada Alman D›fliflleri Bakan› Zimmermann’›n Washington’daki Alman Büyükelçisi Bernstorff’a yollad›¤› 17 Ocak 1917 tarihli flifre-telgraf›n ‹ngiliz istihbarat› taraf›ndan ele geçirilmesi Amerikal›lar›n büyük tepkisine yol açt›. 2004: 253-254). Ülkesinde bir bar›fl konferans› toplamak amac›yla dan›flmanlar›ndan Albay Edward Hause’u ilgili devletlerle görüflmek üzere 1916 y›l›n›n bafl›nda Avrupa’ya göndermiflti. Böylece ABD. Savafl s›ras›nda Alman denizalt›lar›n›n ABD gemilerini bat›rmas› Amerikan kamuoyunun öfkesini artt›rm›flt›. ‹ngiliz propagandas›n›n etkisiyle de savafl›n müttefik demokrasileri ile Alman militarizmi aras›nda geçece¤i alg›s›na kap›lm›flt› (Gülboy. Ayr›ca Baflkan Woodrow Wilson. Avrupa sorunlar›ndan uzak kalma politikas›n› (Monreo Doktrini) sürdürdü ve tarafs›zl›¤›n› ilan etti. Yukar›da da aç›klad›¤›m›z gibi Alman denizalt›lar›n›n ABD’nin baz› ticari ve yolcu gemilerini torpillemesi ABD Baflkan›’na ola¤anüstü f›rsatlar verdi. Almanya bu flifre-telgrafta. ABD donanmas› yetkilileri Almanlara karfl› olas› bir çat›flma halinde Atlantik ve Karayipler’de nas›l hareket edilece¤ine iliflkin “Siyah Savafl Plan›” ad›yla stratejiler belirlemiflti. ‹tilaf Devletlerinin saf›nda savafla dâhil oldu. Wilhelm’in fiubat 1917’de s›n›rs›z denizalt› savafl›n› bafllatt›¤›n› aç›klamas›. yüzy›l›n sonlar›ndan itibaren uluslararas› pazarlarda rekabete girmifllerdi. Washington’un savafla girme karar› ald›¤› Nisan 1917’de ABD’de 1. Almanya ile diplomatik iliflkilerin kesildi¤ini duyurdu. . Pasifik ve Latin Amerika’daki çekiflmeleri zaman zaman diplomatik krizlere yol açm›flt›. Ancak ‹ngiliz ve Frans›z yetkililerin flu an yap›lacak bir bar›fl›n gerçekçi olmad›¤›n› ve yap›lmas› halinde savafl öncesi gerginli¤in yeniden oluflaca¤›n› belirtmeleri bu ça¤r›n›n baflar›s›zl›¤a u¤ramas›na yol açt›. Baflkan Wilson.

yukar›da aç›klad›¤›m›z flartlar› aç›klamaktan kaç›nd›. Finlandiya. Rusya ve Romanya’n›n iflgal edilen topraklar›n›n boflalt›lmas›. Fransa. 266). Estonya. Ukrayna ve Gürcistan’›n ba¤›ms›zl›¤›n› da tan›d›. Ancak saptad›¤› flartlar ‹tilaf Devletleri taraf›ndan kabul edilebilir türden de¤ildi. Ünite . Ayr›ca sosyalist rejim. Kars. ‹ttifak devletleri bu öneriyi kabul etmekle beraber. Avusturya-Macaristan’›n ‹talya ile olan s›n›rlar›nda düzeltmeler yap›lmal›. bar›fl koflullar›n›n olgunlaflmad›¤›n› öne sürmesine karfl›n kap›lar› kapatmad› ve 10 Ocak 1917’de taleplerini iletti. Bolflevik Devrimi’nden sonra yeni rejim Kas›m 1917’de bir bar›fl bildirgesi yay›mlad›. ABD Baflkan› Wilson. Brusilov sald›r›s›na baflar›yla karfl› konulmas› ve Romanya’n›n iflgalinin sonuçland›r›lmas›n›n ard›ndan 12 Aral›k 1916’da savafl›n sona erdirilmesi için bar›fl ça¤r›s›nda bulundu. Almanya. Böylece Rusya savafltan çekildi. Taraflar tüm h›z›yla savafla devam ettiler. ‹tilaf cephesi ayn› karfl›l›¤› vermeyerek savafla devam karar› ald›. 3 Mart 1918’de de Brest-Litovsk Antlaflmas› imzaland›. Rusya bu antlaflmayla Polonya. Belçika’da Alman nüfuzu hakim k›l›nmal›. Bu bildirgede üç ayl›k bir ateflkesten sonra hiçbir toprak ilhak›na izin verilmemesi ve tazminat›n ödenmeksizin nihai bir antlaflman›n yap›lmas› esas› vard›. 18 Aral›k 1916’da taraflar›n savafl amaçlar›n› aç›klamalar›n› isteyerek yeni bir arabuluculuk giriflimi bafllatt›.7. Bar›fl için Belçika. Avrupa’n›n milletlerin temsili esas›na göre yeniden yap›land›r›lmas›. 187 . S›rbistan ve Karada¤’a verilmifl zararlar›n karfl›lanmas› ve bu ülkelerin onar›lmas›. Ancak Almanya sert tepki gösterdi. Almanya bu flartlar› resmen aç›klamamakla birlikte beklentilerinin çerçevesini belirlemiflti. Litvanya. liberalizmin egemen k›l›nmas›. 2004: 230231). Bu ça¤r› da etkili olmad› (Gülboy.Birinci Dünya Savafl› Dönemi (1908-1918) Avusturya-Macaristan 1916 y›l›n›n sonlar›nda savafltan çekilme girifliminde bulundu. 20 Kas›m 1915’te ölen Franz Joseph’in yerine imparator olan Karl. Bunlar Afrika’daki Frans›z Kongosu’nun büyük k›sm› ile Fransa’n›n Briey-Longwy endüstri bölgesi Almanya’ya b›rak›lmal›. Benedict taraf›ndan 1917 y›l›n›n A¤ustos ay›nda savafl›n sona erdirilmesi için taraflar›n tazminat ve toprak taleplerinden vazgeçmesi önerisi yap›ld›. Bulgaristan ve Avusturya-Macaristan S›rbistan’dan toprak almal›. Macaristan’a bir miktar toprak vermeli ve Bo¤azlar sorunu daha kapsaml› incelenmeli gibi hususlard› (Gülboy. Almanya. yabanc› yönetim alt›ndaki ‹talyan. Osmanl› ‹mparatorlu¤u’nun egemenli¤i alt›nda bulunan etnik unsurlar›n özgürlefltirilmesi. Çek. Kourland ve baz› Balt›k Adalar›n› Almanya ve Avusturya-Macaristan’a vermeyi. Romanya. Baflkan Wilson’un savafl› sona erdirerek bar›fl› sa¤lama giriflimi baflar›s›zl›kla sonuçland›. 2004. Bu kez de Papa XV. Osmanl›lar›n Avrupa’dan at›lmas› gibi koflullar öne sürüldü. Letonya. Karada¤ Arnavutluk ve AvusturyaMacaristan aras›nda bölüflülmeli. Dahas› Avusturya-Macaristan savafl devam etti¤i sürece bu ülkeye ba¤l› kalaca¤›na iliflkin bir antlaflma imzalamak zorunda kald›. Yukar›da belirtti¤imiz gibi Rusya’daki sosyalist rejim ile ‹ttifak devletleri aras›nda sürdürülen bir dizi diplomatik giriflimden sonra Aral›k 1917’de ateflkes. Slovak ve Romenlerin ba¤›ms›zlaflt›r›lmas›. ‹tilaf Devletleri ise. ‹tilaf güçleriyle temas kurarak ülkesinin savafltan çekilmesini gündeme getirdi. Ardahan ve Batum’u Osmanl›’ya b›rakmay› kabul etti.

• ‹talya s›n›rlar›n›n milliyet ilkesine göre yeniden düzenlenmesi. K›saca “Wilson ‹lkeleri” ad› verilen bu esaslar 14 maddeden ibaretti.188 Siyasi Tarih-I Resim 7. . silahlanman›n iç güvenli¤i tehlikeye düflürmeyecek oranda tutulmas›. • Romanya. Wilson ‹lkeleri flu esaslar› içermiflti: • Diplomasi alan›nda aç›kl›k ilkesinin esas al›nmas›.8 Kongre’de Wilson konuflmas›n› yaparken Savafl›n küresel düzeyde sona erdirilmesi ve yeni bir dünya düzeni kurulmas› yolunda at›lan en önemli ad›mlardan biri ABD Baflkan› Wilson’un 8 Ocak 1918’de Kongre’de yapt›¤› konuflmada bar›fl›n temel ilkelerini aç›klamas›d›r. • ‹flgal edilmifl olan bütün Rusya topraklar›n›n boflalt›lmas› ve bu toplumun kendini istedi¤i flekilde yönetmesi. S›rbistan’›n denize ç›k›fl imkan›na kavuflmas› ve Balkan Devletlerinin birbirleriyle olan iliflkilerinin milliyet ilkesi temeline göre dostça düzenlenmesi. • Silahs›zlanman›n esas al›nmas›. • Kara sular›yla. • Belçika’n›n egemenlik haklar›na dokunulmaks›z›n boflalt›lmas› ve yeniden kurulmas›. denizlerde tam bir serbestli¤in hakim olmas›. • Osmanl› ‹mparatorlu¤u’nda Türklerin oturduklar› bölgelerin ba¤›ms›zl›¤›n›n tan›nmas› ve Osmanl› egemenli¤i alt›nda bulunan di¤er uluslara genifl özerklik tan›nmas›. • Milletler aras›nda ekonomik bütün engellerin kald›r›lmas› ve ticari iliflkilerde eflitli¤in kabul edilmesi. • Avusturya-Macaristan ‹mparatorlu¤u s›n›rlar› içinde yaflayan halklara özerklik tan›nmas›. S›rbistan ve Karada¤’›n boflalt›lmas›. • Sömürgeler üzerindeki isteklerin serbestçe ve tam bir yans›zl›kla incelenerek ve bu bölgeler halk›n›n ç›karlar› da göz önünde tutularak bir sonuca ba¤lanmas›. milletleraras› antlaflmalarla statüsü düzenlenmifl denizler hariç. • ‹flgal alt›ndaki Fransa topraklar›n›n boflalt›lmas› ve Alsace-Lorraine bölgesinin bu ülkeye iade edilmesi.

T E L E 1918 V ‹ Z Y Oy›l› N Haziran ay› sonlar›nda baflar›l› olamayaca¤›n› anlay›nca askerî harekât› sona erdirdi. Art arda askerî yenilM A K A gidiflata LE giler almaya bafllad›lar. Rusya’n›n da savafltan çekilSIRA S‹ZDE mesi üzerine Do¤u’daki birliklerini Bat›’ya kayd›rarak. Alman birlikler ilk günlerde baflar›lar kazand›larsa da. Ünite . Wilson ilkelerini daha çok konuflur oldular ve ilhakç› olmayan bar›fl taleplerini öne sürdüler. Alman Genelkurmay Baflkan› Ludendorff. Almanya ve Avusturya-Macaristan halklar› ola¤anüstü tepki göstermeye bafllad›lar. ‹tilaf N N SIRA S‹ZDE D Ü fi Ü N E L ‹ M S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET MAKALE . ‹ngiliz ve Frans›z güçleri taraf›ndan durduruldular. Fakat. Çok say›da insan›n ölmesine ve sakat kalmas›na neden olan askerî harekâtlarda kesin sonuç al›namamas› ve sosyal ve ekonomik çöküntünün her yana yay›lmas›. Ludendorff. ‹ttifak Devletleri blokundan savafltan çekilen ilk ülke oldu. Büyük kentlerde genifl kat›l›ml› gösteriler düzenlediler. Alman Genelkurmay Baflkan› Ludendorff. Frans›z birlikleri 29 Eylül’de Üsküp’ü ele geçirdiler. Dolayas›yla çeflitli ülke kamuoylar›. 1918’de ‹ttifak devletlerinin aleyhine dönmüfltü. Daha fazla dayanamayan bu ülke Mart 1918’de ateflkes. Avusturya-Macaristan ve Bulgaristan) tükenmeye bafllad›. 1988: 140-141). Böylece toplumdaki gerilimi azaltabilecekti. Romanya bu antlaflmayla. Y›l›n bafl›nda Almanya’da toplumsal hareketler görülmeye baflland›. iki bloktan devletlerin savafltan çekilmelerine yol açt›. Karpatlar bölgesinde Avusturya’ya toprak vermek ve Dobruca’dan çekilmek zorunda kald› (Armao¤lu. George Operasyonu’nu bafllatt›. 15 Haziran 1918’de ‹talya’ya karfl› Piave sald›r›s›n› bafllatt›. Avusturya-Macaristan Ordusu da. Alman Ordusu’nu takviye ederek Kaiserschlacht Harekât› (‹mparatorun Sald›r›s›) savafl planlar›n› haz›rlad›. 25 Eylül 1918’de bar›fl istemek zorunda kald›. Bu büyük asAMAÇLARIMIZ keri harekât›n ilk ad›m›n› 21 Mart 1918’de Somme’de bafllayan Michael Operasyonu’ydu. hükümetleri üzerinde bask› kurarak ateflkes ve bar›fl›n yap›lmas›n› sa¤lamaya çal›flt›lar. Bulgaristan. Gün geçtikçe geçim D‹KKAT flartlar› kötüleflen iflçiler greve gittiler. Makedonya’da a¤›r bir yenilgi alan Bulgaristan. S O R U Dört y›ld›r süren savafl. Rusya’n›n bar›fl yaparak savafltan çekilmesinden dolay› Romanya’n›n durumu zorlaflm›flt›. Ancak ne ‹ttifak Devletleri ne de ‹tilaf Cephesi’nin iki etkili üyesi olan Fransa ve ‹ngiltere. Özetle 1918’in yaz aylar›nda ‹ttifak Devletleri (Almanya. Osmanl› ‹mparatorlu¤u. savafl› kazanmak için ABD’nin yard›m›na ihtiyaç duymalar›ndan dolay› bu ilkelere fazla bir tepki göstermediler.Birinci Dünya Savafl› Dönemi (1908-1918) • Polonya’ya ba¤›ms›zl›k verilmesi ve denize ç›k›fl›n sa¤lanmas›. ‹ngiliz-Frans›z güçleri Almanlar› durdurmay› baflard›lar. Wilson ‹lkelerinde öne ç›kan temel de¤erler hangileridir? SIRA S‹ZDE 5 Wilson bu ilkelerle ABD’nin gücünü kullanarak uluslararas› sistemi yeniden yaD Ü fi Ü N E L ‹ M p›land›rmak istemiflti. 9 Nisan’da Ypres’teki gücünü K ‹ T A‹ngiliz P çökertmek için büyük harekât›n ikinci ad›m› olan St. birkaç operasyon daha gerçeklefltirdi. S›rpFrans›z kuvvetleri 25 Eylül’de Vardar Vadisi’ne ulaflt›¤›nda Bulgar Ordusu tümüyle da¤›lm›flt›. S›rp Ordusu’nun deste¤ini alan Frans›z Generali Louis Franchet D’Esperey’in güçleri. • Büyük ve küçük olmas›na bak›lmaks›z›n bütün devletlerin ba¤›ms›zl›klar›n› ve toprak bütünlüklerini garanti alt›na alacak bir uluslararas› örgüt (Milletler Cemiyeti) kurulmas›. Fransa’y› çökertmek istedi.189 7. 7 May›s 1918’de de bar›fl antlaflmas› imzalayarak savafl d›fl› kald›. Fakat sonuç alamad› ve bir hafta sonra eski konumlar›na geri ‹NTERNET döndüler. Muhalefet partileri daha etkin olmaya bafllad›. 15 Eylül 1918’de Makedonya’ya girerek Bulgar Ordusu’nu baflar›s›zl›¤a u¤ratt›.

29 Eylül 1918’de Selanik’te ateflkes antlaflmas› imzaland›. Alman Hükümeti temsilcisi Prens Max von Baden. Avusturya-Macaristan’›n askerî baflar›s›zl›klara u¤ramas› bu ülkede bulunan Çeklerin. ayn› gün Avusturya Cumhuriyeti’ni kurduklar›n› ilan ettiler. ‹mparator Karl’›n umutlar› tükenmiflti. ‹mparatorluk topraklar›n›n paylafl›lmas›na zemin haz›rlanmas› ve egemenli¤inin k›s›tlanmas›d›r. AvusturyaMacaristan Hükümeti. ‹tilaf Devletleri’nin Bulgaristan’da stratejik yönden önemli gördükleri yerleri iflgal etmesine izin vermeyi kabul etti.190 Siyasi Tarih-I Devletleri ile Bulgaristan aras›nda. Osmanl› ‹mparatorlu¤u’na son verilmesi. H›rvat ve Slovan halklar› da bir araya gelerek Yugoslavya Devleti’ni kurduklar›n› belirtiler. Baflkan Wilson’la 23 Ekim’e kadar görüflmelerde bulundu. Osmanl› ‹mparatorlu¤u’nun da Suriye. ‹mparator Karl. Bulgaristan. Bu hükümlerden de anlafl›laca¤› gibi ateflkes antlaflmas›n›n temel niteli¤i. demiryolu merkezlerinin. silah. Wilson Almanya’da mevcut yönetim iflbafl›nda kald›¤› sürece ‹tilaf Dev- . Filistin cephelerinde art arda baflar›s›zl›klara u¤ramas›. Avusturya-Macaristan ‹mparatorlu¤u’na tamamen diz çöktürdü. Nitekim k›sa bir süre sonra Anadolu’nun çeflitli bölgeleri iflgal edilecek ve ‹mparatorlu¤un sonuna getirecek düzenlemeler yap›lacakt›r. Bulgaristan’›n savafltan çekilmesi ve bunu sonucu olarak Almanya ile olan ba¤lant›s›n›n kesilmesi. limanlar›n denetim alt›na al›nmas›. ‹stanbul’da esir bulunan ‹ngiliz Generali Townshend arac›l›¤›yla ‹ngilizlere baflvurmaya karar verdi. Akdeniz’deki ‹ngiliz filo komutan› Amiral Galthrope’ye giderek Osmanl› Hükümeti’nin iste¤ini iletti. Wilson ‹lkeleri çerçevesinde bar›fl yapma telaffuz edilmeye baflland›. ‹tilaf Devletlerince iç düzenin korunmas› için kararlaflt›r›lacak say›daki kuvvetlerin d›fl›nda kalan ordunun da¤›t›lmas›. Amiral Galthrope 23 Ekim’de Ahmet ‹zzet Pafla’ya bir telgraf göndererek ateflkes yap›lmas› için temsilciler göndermesini istedi. Çok a¤›r koflullara sahip 25 maddelik bu antlaflman›n baz› hükümleri flöyledir: Çanakkale ve Karadeniz Bo¤azlar›’n›n geçifle aç›lmas› ve bunlar›n istihkâmlar›n›n ‹tilaf Devletleri askerlerine b›rak›lmas›. 4 Ekim’de Wilson ‹lkeleri çerçevesinde bar›fl görüflmeleri yapmaya haz›r oldu¤unu aç›klad›. S›ra Almanya’ya gelmiflti. Görüflmeler sonunda Osmanl› ‹mparatorlu¤u. dört hafta içinde bütün Alman ve Avusturya-Macaristan sivil ve askerî görevlilerini s›n›r d›fl› etmeyi. Böylece bu ‹mparatorluk da¤›lm›fl oldu. Frans›z. Townshend. H›rvatlar›n ve Slovaklar› ba¤›ms›zl›k hareketlerine giriflmesine zemin haz›rlad›. S›rplar›n. Bu ülke de Avusturya-Macaristan gibi 4 Ekim’de Wilson ‹lkeleri do¤rultusunda bir bar›fla haz›r oldu¤unu bildirmiflti. Macarlar ise 24 Ekim’de ba¤›ms›zl›klar›n› ilan ettiklerini bildirdiler. Bu ça¤r› karfl›l›k buldu ve Villa Gusti’de 3 Kas›m 1918’de ateflkes antlaflmas› imzaland›. iflgal etti¤i S›rbistan ve Yunanistan topraklar›ndan çekilmeyi. ‹ngiliz ve ABD birliklerinin 30 Ekim’de Vittorio Veneto’yu almas›. cephane bütün araç ve gereçlerin teslim edilmesi. Talat Pafla’n›n istifas› üzerine 14 Ekim 1918’de hükümeti kurmakla görevlendirilen Ahmet ‹zzet Pafla. Avusturya’daki Almanlar. Toros tünellerinin. Durumun gittikçe daha fazla kötüleflti¤i bir anda Çekler 1918 y›l›n›n Ekim ay› ortalar›nda. donanman›n teslim edilmesi. 30 Ekim 1918’de Mondros Ateflkes Antlaflmas›’n› imzalayarak savafltan çekildi. 30 Ekim’de ateflkes ça¤r›s›nda bulundu. telgraf ve posta merkezlerinin kontrol edilmesi ve ‹tilaf Devletlerinin güvenliklerini tehdit edecek bir durum oldu¤unda herhangi bir stratejik noktay› iflgal etme hakk›na sahip olmas› gibi. Bu antlaflma imparatorlu¤u âdeta siyasal aç›dan sona erdirici bir niteli¤e sahipti. Bu ba¤lamda. ‹talyan. S›rp. Trakya’da ‹ngiliz-Frans›z güçlerinin sald›rma olas›l›¤› karfl›s›nda ‹stanbul’un tehlikeye düflecek olmas› karfl›s›nda yenilgiyi kabul etmekten baflka çaresi kalmam›flt›.

savafl gemilerinin bir k›sm›n› ve denizalt›lar› teslim etmeyi. Sosyal demokrat Friedrich Ebert. Ünite . Bunun üzerine yeni hükümet cumhuriyetin ilan edildi¤ini duyurdu. 9 Kas›m 1918’de baflbakanl›¤a getirildi. Almanlar. Alman Genelkurmay Baflkan› Ludendorff 27 Ekim’de görevinden ayr›ld›. bu say›n›n iki kat›ndan fazlas›n›n yaralanmas›na yol açt›. silahlar›. Huzursuzluk sona ermedi. Yukar›da aç›klad›¤›m›z gibi savafl. Denizciler Kiel Deniz Üssünü ele geçirdiler ve gemilere k›z›l bayrak çektiler. Belçika ve Lüksemburg’ta iflgal ettikleri topraklar› boflaltmay›. donanman›n Balt›k limanlar›nda demirlenmesini ve Brest-Litovsk ile Bükrefl Antlaflmalar›ndan do¤an haklardan vazgeçmeyi kabul ettiler. Osmanl› ve Avusturya-Macaristan ‹mparatorluklar› da¤›ld›. ‹nsano¤lu binlerce y›ld›r mücadele ederek oluflturmaya çal›flt›¤› eflit. Siyasi harita de¤iflti.7. ‹ttifak Devletleri’yle imzalanan ateflkes antlaflmalar›yla Kas›m 1918’de fiilen sona erdi. Ertesi gün ‹mparator II. Devlet otoritesi ortadan kalkt›. bu savafla giriflmekle büyük bir darbe vurdu. 191 .Birinci Dünya Savafl› Dönemi (1908-1918) letleri’nin bar›fla yanaflmayacaklar›n› aç›klad›. Dört y›l boyunca süren dünya savafl› 12 milyon kiflinin ölümüne. Almanya’da Sosyal Demokrat Partisi’nin öncülü¤ündeki toplumsal muhalefet fliddetlendi. Rusya. Yeni silahlar denedi ve çevre büyük zarar gördü. özgür ve bar›flç›l bir dünya düflüncesine. Ülkede Rusya’dakine benzer bir devrim yapmak için yayg›n bir flekilde iflçi ve asker konseyleri kuruldu. Alman temsilcileri k›sa bir süre sonra ‹tilaf Devletleri askerî güçlerinin koordinatörü Ferdinand Foch’la görüflerek 11 Kas›m 1918’de a¤›r flartlar içeren Refhondes Ateflkes Antlaflmas›n› imzalad›lar. Alsace-Lorraine’i ve Ren Nehri’nin sol k›y›s›n› geri vermeyi. Wilhelm tahttan çekildi¤ini aç›klad›. 15 gün içinde Fransa.

Fransa ve Almanya rekabetin en baflat aktörleriydi. 8 Ekim 1912’de bafllayan savafl Osmanl›’n›n hezimetiyle . ülkesinin ç›karlar›n›n korunaca¤›n› aç›klamas› Birinci Fas Krizini ç›kard›. Balkanlarda Rusya ve Avusturya-Macaristan çekiflmesi. 19. Ticaret eflitli¤i ilkesi kabul edildi. ‹kinci Fas krizi dünyan›n savafla ne kadar yak›n oldu¤unu gösterdi. Konferans’›n sonunda “Genel Senet” ad› verilen bir belge imzalanarak Fas’›n toprak bütünlü¤ü ve ba¤›ms›zl›¤› tan›nd›.192 Siyasi Tarih-I Özet N A M A Ç 1 N A M A Ç 2 Dünyan›n savafla sürüklenmesinin nedenlerini s›ralamak. savafl tehlikesi belirdi. Jandarmas›n› ve gümrüklerini kontrol ederek nüfuz kurmak istedi. Avrupa bu krizle savafl›n efli¤ine geldi. Asl›nda Rusya ve Avusturya-Macaristan. Büyük güçlerin sanayi devriminden sonra ekonomik yay›lma tutkusu. Avusturya-Macaristan ve Rusya karfl›l›kl› olarak s›n›rlar›na askeri y›¤›nak yap›nca. S›rbistan ilhak giriflimine büyük tepki gösterdi. Nisan 1911’de Fas’›n Fez flehrine asker ç›kard›. yüzy›l›n ikinci yar›s›ndan itibaren baflka faktörle de eklendi. Ancak Fransa. Bunlar. Sonuçta ilgili devletler ilhak› tan›mak zorunda kald›. Büyük güçlerin aralar›nda ‹tilaf ve ‹ttifak adlar›yla bloklara ayr›lmas› ve h›zl› bir silahlanma yar›fl›na girerek saf tutmalar› Avrupa k›tas›n› patlamaya haz›r bir saatli bombaya dönüfltürdü. Almanya’n›n ve ‹talya’n›n siyasal birliklerini tamamlayarak sömürge yar›fl›na girmeleri ve pazarlar bulmaya çal›flmalar› statükoyu bozdu. yüzy›l›n sonlar›nda yay›lmac›l›¤›n artt›¤› bir süreçte. dünyan›n geri kalm›fl ülkeleri üzerinde fliddetli bir rekabetin yaflanmas›na yol açt›. Bunun üzerine Madrid Konvansiyonu’na imza atan devletlerin kat›ld›¤› bir konferans toplanmas›na karar verildi. ‹ki ülke paylaflma konusunda istedikleri sonuca ulaflamam›fllard›. Rusya’n›n Balkanlarda nüfuz kurmak istemesi ve Panslavist bir projeyi hayata geçirmeye çal›flmas› Avrupa’n›n do¤usunda ve Balkanlarda dengeleri de¤ifltirdi. 19. Fas’a yönelik birbirlerinin ç›karlar›n› tan›ma eksenli bir antlaflma imzalad›lar. küçük bir Kuzey Afrika ülkesi olan Fas dikkatleri çekti. Tüm bu nedenler savafl›n ç›kmas›n› bir an meselesi haline getirdi. Bu aray›fl Pan Germanizm’le tahkim edildi. Savafltan önce ortaya ç›kan ‹kinci kriz BosnaHersek Krizi’dir. Avrupa’da Alman-Frans›z rekabeti. Birinci Dünya Savafl›’n›n ç›kmas›nda etkili olan nedenler çeflitlidir. 1878 Berlin Antlaflmas›’ndan itibaren Avusturya-Macaristan’›n yönetimi alt›nda bulunan Bosna-Hersek. yüzy›llardan itibaren geliflen sömürgecilik hareketi k›sa zamanda büyük sömürge imparatorluklar›n›n kurulmas›yla sonuçland›. Osmanl› Hükümeti. silahlanma. Bosna-Hersek Krizi zirvede bulundu¤u bir anda Almanya ve Fransa. Avusturya-Macaristan ile anlaflma yoluna gitti. Almanya sert tepki göstererek 1 Temmuz 1911’de Agadir Liman›na savafl gemisi gönderdi. ‹ngiltere’nin aktif bir flekilde Fransa’y› desteklemesi. Fas Ordusu’nu. Balkan Krizini do¤urdu. Fransa’n›n bu tavr› üzerine Almanya’n›n 1880’de 13 devletin imzalad›¤› Madrid Konvansiyonu’nu hat›rlatmas› krize kap› aralad›. büyük güçler aras›nda bloklaflma. bir süreden beri Bosna-Hersek ile Bo¤azlar konusunda pazarl›k içine girmifllerdi. Bulgaristan) ittifak kurarak Osmanl› ‹mparatorlu¤u’nun topraklar›n› paylaflmak istemeleri ve savafl açmalar›. Karada¤. Alman Hükümeti 31 Mart 1905’te Tanca’ya bir savafl gemisi göndererek. bir yandan Avusturya-Macaristan’a destek olurken di¤er yandan Rusya üzerinde giriflimlerde bulunarak ilhak›n ortaya ç›kard›¤› krizi çözmeye çal›flt›. Almanya’ya geri ad›m att›rd›. 15 ve 16. Birinci Dünya Savafl›’ndan hemen önce dört Balkan ülkesi (Yunanistan. 5 Ekim 1908’de bu ülke taraf›ndan ilhak edildi. Aralar›nda ‹spanya’n›n da bulundu¤u Avrupa büyük güçleri stratejik ve ticari nedenlerden dolay› Fas üzerinde rekabete tutufltular. diplomatik giriflimler sonucu arzu etti¤i deste¤i bulamay›nca. Savafltan önce ortaya ç›kan krizleri ve krizlerin sona erdirilmelerini aç›klamak. Fransa. afl›r› milliyetçilik ve dinsel ve kültürel yay›lmad›r. Dünyay› savafla sürükleyen bu etkene. Fas Sultan› Abdülaziz’in baflar›s›z yönetimi de sorunlar› derinlefltirdi. Son olarak afl›r› milliyetçi ve kültürel ile dinsel alandaki emperyalist faaliyetler gerilimi art›rd›. ‹ki ülke 4 Kas›m 1911’de bir antlaflma imzalayarak uzlaflt›. S›rbistan. Almanya.

Bu kriz ‹ttifak ve ‹tilaf bloklar› aras›nda gerilimi artt›rd›. Ünite . savafl›n ‹tilaf Devletleri’nin lehine dönmesine yol açt›. Frans›z-‹ngiliz kuvvetleri Alman Ordusu’na karfl› koydu. ‹tilaf Devletleri 10 Ocak 1917’de baz› koflullar öne sürerek cevap verdiler. Savafl›n sona erdirilerek taraflar aras›nda bar›fl›n kurulmas› yönünde ilk giriflim.7.Birinci Dünya Savafl› Dönemi (1908-1918) sonuçland›. savafltan önce sonuç ne olursa olsun toprak kazanc›n›n olmayaca¤›n› belirtmelerine ra¤men. Savafl›n gidiflat›n› de¤ifltiren temel iki etken. Do¤u Cephesi’nde Tannenberg savafllar›nda Rusya’y› a¤›r bir yenilgiye u¤ratt›. dört Balkan devleti çok büyük miktarda toprak elde ettiler. Ancak bu giriflim de baflar›s›zl›kla sonuçland› ve taraflar savaflmaya devam ettiler. Ancak Do¤u ve Bat› cephelerinde savafl y›pratma amaçl› devam etti. Marne Cephesi’nde a¤›r kay›plar verdiler. Almanya’n›n önerisi ‹tilaf Bloku’nda karfl›l›k bulmad›. Pasifik ve Güney Atlantik’te iki taraf›n donanmalar› karfl› karfl›ya geldiler ve a¤›r kay›plar vermekten kurtulamad›lar. savafl›n sona erdirilmesinden sonra kurulacak bar›fl›n esaslar›n› içeren ilkelerini yay›mlad›. Savafl denizlerde de sürdürüldü. Avrupal› büyük güçler. Savafl›n ilk anlar›nda tarafs›z kalan Osmanl› ‹mparatorlu¤u yak›n dönemde kaybetti¤i topraklar› geri almak baflta olmak üzere bir dizi gerekçelerle Almanya’n›n saf›nda savafla girdi. Art arda cephelerde yenilgi alan ‹ttifak Devletleri ateflkes istemek zorunda kald›lar. 1917 Bolflevik Devrimi’nden sonra savafltan çekilerek ‹ttifak Devletleri’yle Brest-Litovsk Antlaflmas›n› imzalad›. Alman denizalt›lar› çok say›da ‹ngiliz gemisini bat›rd›. Savafl k›sa sürede Avrupa’da ve Uzakdo¤u’da yay›ld›. ABD’nin savafla girmesi. ABD Baflkan› Wilson’un 18 Aral›k 1916’da bafllatt›¤› yeni giriflime. savafltan çok y›prand›¤›n› görünce 1916 y›l›n›n sonlar›nda savafltan çekilmek istediyse de Almanya taraf›ndan engellendi. N A M A Ç 3 Savafl›n bafllamas›na ve yay›lmas›na iliflkin süreci betimlemek. . ABD Baflkan› Wilson da. Bloklar› karfl› karfl›ya getiren uluslararas› krizlerin ç›kmas› ve bu krizleri sona erdirici etkin çözümler bulunamamas› büyük bir savafl›n kap›da oldu¤unu göstermiflti. Dört y›l süren savafl Kas›m 1918’de fiilen sona erdi. Rusya’da devrim olmas› ve ABD’nin birtak›m ç›karlar›n› koruma ad›na savafla dâhil olmas›d›r. Birinci Dünya Savafl›’nda yeni silahlar ve gazlar kullan›ld›. Taraflar içinde bulunulan koflullar nedeniyle bu öneriyi gerçekçi bulmad›lar. Avusturya-Macaristan’›n 28 Temmuz 1914’te Belgrat’› bombard›man etmesinden k›sa bir süre sonra ‹tilaf ve ‹ttifak Devletleri karfl›l›kl› olarak birbirlerine savafl ilan ettiler. Tank ve uçak gibi savafl araçlar›ndan yararlan›ld›. 1918’de savafl ‹ttifak Devletlerinin aleyhine döndü. Rusya. Bu kez Almanya 12 Aral›k 1916’da lehine baz› koflullar öne sürerek savafl›n sona erdirilmesi ve bar›fl›n kurulmas› fikrini ortaya att›. 1916 y›l›n›n hemen bafl›nda ABD Baflkan› Woodrow Wilson’dan geldi. N A M A Ç 4 193 Savafl›n sona erdirilmesi için yap›lan bar›fl giriflimlerini ve savafl›n bitiflini aç›klamak. Alman Ordusu daha önce haz›rlanan Schlieffen Plan› uyar›nca Fransa’y› ele geçirmek üzere harekete geçti. Nitekim bir S›rp milliyetçisinin Avusturya-Macaristan ‹mparatorlu¤u veliahd›n› öldürmesi savafl› bafllatt›. AvusturyaMacaristan. Bat› Cephesi’nde planlar›n› gerçeklefltiremeyen Almanya.

‹mparator Franz Joseph c. ABD sermaye çevrelerinin savafl› ‹ngiltere ve Fransa’n›n kazanmas›n› istemesi c. Kosova 7. Birinci Dünya Savafl›’ndan önce ‹ttifak Devletleri Blo¤unda yer alan devletler afla¤›dakilerden hangisinde birlikte ve do¤ru olarak verilmifltir? a. Bar›fl›n korunmas› amac›yla ulusla aras› bir örgütün kurulmas› d. General Moltke d. ‹mparator I.‹talya. Demir-Çelik üretimi c. Birinci Dünya Savafl›’ndan önce Fransa ve Almanya aras›nda çekiflme konusu olan en önemli sorun afla¤›dakilerden hangisidir? a. 19. Endonezya 2. Hanedan çekiflmeleri e. Afla¤›dakilerden hangisi Birinci Dünya Savafl›’ndan önce Avusturya-Macaristan’›n do¤rudan ilgili oldu¤u krizlerden biridir? a. Marne Y›ld›r›m Savafl› Plan› c. Afla¤›dakilerden hangisi Amerika Birleflik Devletleri’nin Birinci Dünya Savafl›’na girme nedenleri aras›nda gösterilemez? a. Almanya. Kayser b. Schlieffen Plan› d. Vlademir ‹lyiç Lenin b. Silahs›zlanman›n gerçeklefltirilmesi c. Almanya’n›n siyasi birli¤inin kurulmas›na öncülük yapan kifli afla¤›dakilerden hangisidir? a. Almanya-Rusya-‹talya b.194 Siyasi Tarih-I Kendimizi S›nayal›m 1. Avusturya-Macaristan. Prens von Metternich c.Almanya. Winston Churchill d. Afla¤›dakilerden hangisi ABD Baflkan› Wilson’un ortaya att›¤› ilkelerden biri de¤ildir? a. Çar II. Bulgaristan d. Almanya’n›n ABD bayrakl› gemileri bat›rmas› b. Bosna-Hersek b.Avusturya-Macaristan 5. Gizli diplomasinin sürdürülmesi b. Alman ajanlar›n›n ABD baflkan›na suikast tertibinde bulunmas› e. Balkan Savafllar› e. ‹kinci Fas d.AvusturyaMacaristan e. Almanya. Almanya-Bulgaristan-Rusya c. Savafl suçlar› mahkemesinin kurulmas› e. Prens Otto von Bismarck e. b. Çin b. Polonya’n›n ba¤›ms›zl›¤›na kavuflmas› . Romanya e. Birinci Fas c. Kore e. Trablusgarp Savafl› 6. Hindenburg Plan› 8. Rusya d. Moltke Plan› e. Arnavutluk c. Alsace-Lorraine Bölgesi. Donanmalar›n güçlendirilmesi d.Bulgaristan d. Verdun Savunmas› b. Almanya’n›n Meksika’ya çeflitli vaatlerde bulundu¤unun ortaya ç›kmas› 9. Birinci Dünya Savafl›’n›n sona erdirilmesi ve bar›fl›n sa¤lanmas› için ilk kez giriflimde bulunan devlet adam› afla¤›dakilerden hangisidir? a. ABD kamuoyunun ‹tilaf Devletlerine sempati duymas› d. yüzy›l ortalar›ndan itibaren militarist bir modernleflme politikas› izleyerek güçlenen ve Asya’da rakipsiz bir hale gelen devlet afla¤›dakilerden hangisidir? a. ‹mparator II. Bosna-Hersek b. Kayser 3.Nikola e. Woodrow Wilson 10. Japonya c. ‹ngiltere’nin Fransa’y› k›flk›rtmas› 4. Almanya’n›n Birinci Dünya Savafl›’nda uygulamaya koydu¤u askeri plan afla¤›dakilerden hangisidir? a.Osmanl› ‹mparatorlu¤u. Balkan Savafllar› s›ras›nda ba¤›ms›zl›¤›n› ilan eden ülke afla¤›dakilerden hangisidir? a.

Antlaflma ayn› zamanda. ac› duygularla dolu. Nerdeyse günü gününe tam yirmi y›l sonra Almanlar Polonya’y› istila ederek ‹kinci Dünya Savafl›’n› bafllatt›lar ve Foch’un ürkütücü kehanetini gerçeklefltirdiler. Almanya için “bir daha asla” bu utanc› yaflamamakt›. Almanya’y› savafl suçlar›n› kabule zorlam›fl ve savafl tazminat› ödemeye mecbur tutmufltu (Fransa’n›n 1871’de yapt›¤› gibi). Ünite . “Bir daha asla”lar geri geldi. Uçaklar.000 kiflinin do¤rudan ölümüne neden oldu. Baflkan Wilson’un umdu¤u gibi “dünyay› demokrasi için güvenli bir yer haline getirmek” yerine sadece dünyay› daha da belirsiz bir yer haline getirmiflti. Hepsi tekrar öldürmek için geri dönecekti. Almaya ve Japonya gibi baflkalar›.000 asker yaraland› ki bunlar›n ço¤u ömürlerinin geri kalan› boyunca t›bbi yard›ma muhtaç kalacakt›. 1919 y›l›nda nihai bar›fl antlaflmas›n› görünce “Bu bar›fl de¤il. Birinci Dünya Savafl›’n›n askerî miras› ikiliydi.Birinci Dünya Savafl› Dönemi (1908-1918) 195 Okuma Parças› Miras Birinci Dünya Savafl›’nda çok büyük kazan›mlar için çok büyük kay›plar verildi. Alman askeri mekanizmas›n› da¤›tm›fl.B. Kaynak: Michael S. bütün bu “bir daha asla” lar›n bir sonraki neslin bafl›na gelmesini seyretmek ve baz› durumlarda da bunun gerçekleflmesinde pay sahibi olmakt›. ‹kinci miras ise o zamanlar her yerde duyabilece¤iniz “bir daha asla” sözleriyle özetlenebilir. Bu yirmi y›ll›k bir ateflkes. gelecek savafl›n siperlerde savafl›lmamas›n› sa¤lamak için teknolojik ve doktrinel çözümler peflinde kofltular. 12. Fransa için “bir daha asla” ana vatan› yerle bir edecek kanl› bir savafla girmemek anlam›n› tafl›yordu. denizalt›lar. Fakat “bir daha asla” büyük güçlerin her birisi için farkl› bir anlama gelmekteydi. E¤er bir etkisi olduysa bu iflleri daha kötüye götürmek fleklinde oldu. kendisini bütün denizafl›r› sömürgeleri ve Avrupa’daki topraklar›n›n yüzde on dördünden yoksun b›rakan. Fransa. küskün bir Almanya b›rakm›flt›. En güvenilir tahminlere göre savafl.D gibi baz› ülkeler bunu kendilerini dünyan›n geri kalan›ndan izole ederek yapmaya çal›flt›lar. milyonlarca savafl gazisinin. Topyekun savafla adapte olmufl zihinler bu yeni silah sistemleriyle birleflince sonuç. Ayr›ca 21. (s. kat› Versay Antlaflmas›’n›n ac›s›n› hafifletmek için günah keçisi arayan. savafl›n neden oldu¤u veya artt›rd›¤› memnunsuzluk ce- reyanlar› üzerinde yükseldi. tanklar. ‹ki dünya savafl› aras›ndaki dönemde bu silahlar gelifltirilmeye devam edildi.120-121). (Çev: Mehmet Tanju Akad). Birinci Dünya Savafl› ard›nda. ‹lk olarak savafl›n kazan›lmas› için yap›lan bask›lar bir dizi dehflet verici yeni silah›n savafl alanlar›na girmesine neden olmufltu. hem muharipler hem de muharip olmayanlar için efli görülmemifl ac›lar oldu. Faflizm ve Bolflevizm.7.” demiflti. ‹stanbul: Tarih Vakf› Yurt Yay›nlar›. alev makineleri ve birçok di¤er silah ilk muharebe deneylerini burada yaflam›fl oldu. Savafl›n sanayileflmifl niteli¤i 4 y›l boyunca efli görülmemifl bir öldürme ve yaralama furyas›na neden oldu. çünkü savafl Avrupa’n›n ac› rekabetini sona erdirmemiflti. Frans›z Baflbakan› Georges Clemenceau’nun askerî dan›flman› olan Ferdinand Foch. ‹ngiltere ve A. Amerika için “bir daha asla” temellerinden çürümüfl bir Avrupa’y› kurtarmak için savaflmamakt›. Neiberg (2011). Dünya Tarihinde Savafl. ‹ngiltere için “bir daha asla” k›ta Avrupas›’nda böyle korkunç bir savafla girmemek anlam›na gelmekteydi. . Sars›lan generaller ve politikac›lar›n hepsinde bunun tekrarlanmas›n› önleme iste¤i öne ç›kt›. Birinci Dünya Savafl›’n›n en büyük trajedisi.000.

• Son savafllarda kaybedilen topraklar›n geri al›nmas›. a 6. Özellikle Fransa. bir yanda Prusya’dan Ren Nehri boyunca toprak isterken öbür yandan ise Belçika ve Lüksemburg’tan toprak koparmaya u¤rafl verdi. Yan›t›n›z yanl›fl ise Büyük Hesaplaflmadan Önce Krizler” bafll›¤›n›n “Balkan Krizi” k›sm›n› yeniden okuyunuz. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Savafl›n Bafllamas› ve Yay›lmas›” bafll›¤›n›n “ABD’nin Savafla Girmesi” k›sm›n› yeniden okuyunuz. e 10. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Savafl›n Bafllamas› ve Yay›lmas›” bölümünü yeniden okuyunuz. S›ra Sizde 5 ABD Baflkan› Wilson. S›ra Sizde Yan›t Anahtar› S›ra Sizde 1 Almanya. S›ra Sizde 3 Avrupal› büyük devletler Kuzey Afrika’da ve Akdeniz’de stratejik bir öneme sahip bulunan Fas’› egemenlikleri alt›na almak için çaba göstermifllerdir. Krizin çözülmesi için diplomatik çaba gösterildi. denizlerde ve ekonomik alanda serbestlik. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Bar›fl Giriflimleri ve Savafl›n Sona Ermesi” bafll›¤›n› yeniden okuyunuz. • Ekonomik ba¤›ms›zl›¤›n kazan›lmas›. Özetle flu noktalara de¤indi. diplomasi alan›nda Fransa’y› yaln›z b›rakmak ve bu ülkenin Alsace ve Lorraine üzerindeki intikamc› (revanchisme) tav›rlar›ndan uzaklaflmas›n› istemekteydi. Fas Sultan› Abdülaziz’in. a 4. d Yan›t›n›z yanl›fl ise “Büyük Hesaplaflman›n Nedenleri” bafll›¤›n› yeniden okuyunuz. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Büyük Hesaplaflman›n Nedenleri” bafll›¤›n› yeniden okuyunuz. b 2. d 9. 8 Ocak 1918’de Kongre’de yapt›¤› konuflmada on dört madde aç›klad›. bu küçük ülkenin polisini. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Bar›fl Giriflimleri ve Savafl›n Sona Ermesi” bafll›¤›n› yeniden okuyunuz. Bu süreçte Prusya Kral ailesi olan Hohenzollerin Katolik kolundan Leopold’un ‹spanya taht›na geçirilmek istenmesi iki devleti karfl› karfl›ya getirdi. S›ra Sizde 2 Bismarck.196 Siyasi Tarih-I Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar› 1. b 7. • Osmanl›-Alman yak›nlaflmas›. 19. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Büyük Hesaplaflmadan Önce Krizler” bafll›¤›n›n “Bosna-Hersek Krizi” k›sm›n› yeniden okuyunuz. Fransa. ordusunu ve gümrüklerini kontrol alt›na alman›n planlar›n› yapt›. ‹ki ülke aras›nda 2 A¤ustos 1870’de bafllayan savafl 28 Ocak 1871’de Fransa’n›n a¤›r yenilgisiyle sonuçland›. uluslar›n kendi kaderlerini belirleme hakk›na sahip olmas› ve uluslararas› bir örgütün kurulmas›. c 8. • Almanya’n›n savafltan üstün ç›kaca¤› düflüncesi. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Büyük Hesaplaflman›n Nedenleri” bafll›¤›n› yeniden okuyunuz. bu durumu Alman büyükelçisiyle görüflmesi ve büyükelçinin bu ülkenin yabanc› devletlerin uyruklar›yla olan iliflkilerini düzenleyen 1880 tarihli Madrid Konvansiyonu’nu iflaret etmesi krize neden olmufltu. Yap›lan görüflmeler sonucu Almanya. e 5. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Büyük Hesaplaflman›n Nedenleri” bafll›¤›n› yeniden okuyunuz. Alsace -Lorraine’in kayb›n› unutmad› ve Birinci Dünya Savafl›’na kadar bu konuyu iki devlet aras›ndaki iliflkilerin odak noktas› yapt›. Aç›k diplomasi. Böylece Avrupa k›tas›n›n iki bloka ayr›lmas›n›n en önemli giriflimi gerçeklefltirilmifl oldu. ‹talya ve Avusturya-Macaristan ‹mparatorlu¤u aras›nda 20 May›s 1882’de Üçlü ‹ttifak adl› bir antlaflma imzaland›. yüzy›l›n ikinci yar›s›ndan itibaren h›zl› bir flekilde siyasi birli¤ini sa¤lamaya çal›flt›. Bu birli¤i sa¤lamaya çal›flan Prusya’n›n topraklar›n› ve nüfuz alan›n› geniflletmeye çaba göstermesi Fransa’n›n tepkisine neden oldu. d 3. Fransa. toprak kazanc›n›n olmamas›. S›ra Sizde 4 Osmanl› ‹mparatorlu¤u’nun savafla girmesinin nedenlerini flöyle s›ralayabiliriz: • ‹tilaf blokunda yer alan devletlerin Osmanl› ‹mparatorlu¤u’na karfl› izledikleri sald›rgan politikalar. Fransa yap›lan Frankfurt Bar›fl Antlaflmas›’yla Alsaca-Lorraine’i Almanya’ya b›rakmak zorunda kald›. . • Turan ‹mparatorlu¤u kurma düflüncesi.

Keith. (Çev: Müfit Günay). Eskiflehir: Anadolu Üniversitesi Aç›kö¤retim Yay›nlar›. (2010). 1. Ankara: Dost Kitabevi. (1999). Siyasi Tarih (1789-2001). Siyasal Tarih. ‹lkça¤lardan 1918’e. ‹stanbul: Sarmal Yay›nevi. Eric.Birinci Dünya Savafl› Dönemi (1908-1918) Yararlan›lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar Akad. Gülboy. (Çev: Adnan Cemgil). Mehmet Tanju. Ünite .Emel Kurt). Sander. Sar›ca. Yüzy›l Siyasi Tarihi (1789-1914). Haluk. (Çev: Bahad›r Sina fiener). I. ‹stanbul: Yay›n Odas› Yay›nc›l›k. ‹stanbul: Kastafl Yay›nevi. Dünya Savafl›. Yüzy›l›n Bafl›nda Yak›n Tarihin Savafllar›na Bak›fl. Siyasi Tarih. (Çev: Yavuz Alogan). ‹mparatorluk Ça¤› (18751914). (2003). (1973). Dünya Tarihinde Savafl. (Çev: Sinem Gül).(1999). A. s. R›fat. Yüzy›l. (Çev: Mehmet Tanju Akad).7. Fahir. (1996). Ankara: ‹mge Kitabevi. Oral. “Birinci Dünya Savafl› (19141918)”. Yakut. Yüzy›l (1914-1991): Afl›r›l›klar Ça¤›. 20. Uçaral. K›sa 20. Birinci Dünya Savafl› Tarihi (1914-1918). J. ‹stanbul: Ar Bas›m Yay›m ve Da¤›t›m. Best. (2011). Sermaye Ça¤› (1848-1875). Dünya Savafl›’na Giden Yol ve Savafl. 197 . Michael S. ‹stanbul: Der Yay›nlar›. Fahir. ‹stanbul: Alt›n Kitaplar›. C. M. (Çev: Vedat Aslan). Armao¤lu. (2005). Hobsbawm. Uluslararas› Siyasi Tarih: 20. Yüzy›l Savafllar› ve 21. (2004). 20. (1977). (Çev: Taciser Ulafl Belge . (1989). Eric. Ankara: Dost Kitabevi. Renouvin. Pierre. Ülman. I. (2006). (1983). Ankara: ‹mge Kitabevi. Yirminci Yüzy›l Tarihi. Burak. Birinci Dünya Savafl› Tarihi. Siyasi Tarih. Murat. Hobsbawm. Ankara: TTK Yay›nlar›. (1994). 19. Ankara: Dost Kitabevi. Hobsbawm. Neilberg. (1998).(2006). Yüzy›l Siyasi Tarihi (1914-1990). Antony ve di¤erleri. ‹stanbul: Tarih Vakf› Yurt Yay›nlar›. Armao¤lu. Eric. Roberts. ‹stanbul: Alt›n Kitaplar. 86-114. (2011). Ankara: Dost Kitabevi. Ankara: Türkiye ‹fl Bankas› Yay›nlar›. Kemal. Robbins.

Paris Bar›fl Konferans›’n› ve bar›fl antlaflmalar›n› çeflitli yönleriyle aç›klayabilecek. 1929 dünya ekonomik krizini ve uluslararas› sistemin zay›flamas›n› aç›klayabilecek bilgi ve becerilere sahip olacaks›n›z. Anahtar Kavramlar • • • • • • Paris Bar›fl Konferans› Woodrow Wilson Milletler Cemiyeti Versailles Bar›fl Antlaflmas› Tamirat Borçlar› Washington Konferans› • • • • • Cenevre Protokolü Locarno Antlaflmalar› Briand-Kellogg Pakt› Küçük Antant 1929 Dünya Ekonomik Krizi ‹çindekiler Siyasi Tarih-I Uluslararas› Sistemin Yeniden fiekillendirilmesi (1919-1929) • PAR‹S BARIfi KONFERANSI VE BARIfi ANTLAfiMALARI • BARIfiIN UYGULANMASI VE KARfiILAfiILAN SORUNLAR • GÜVENL‹⁄‹ SA⁄LAMA G‹R‹fi‹MLER‹ • 1929 DÜNYA EKONOM‹K KR‹Z‹ VE ULUSLARARASI S‹STEM‹N ZAYIFLAMASI .8 S‹YAS‹ TAR‹H-I Amaçlar›m›z N N N N Bu üniteyi tamamlad›ktan sonra. Güvenli¤i sa¤lama giriflimlerini s›ralayabilecek. Bar›fl›n uygulanmas›n› ve karfl›lafl›lan sorunlar› s›ralayabilecek.

Büyük devletler. Fransa. Kat›lan devletlerin ço¤u ‹ttifak Devletlerine savafl ilan etmifl ya da sembolik bir jest olarak savafla kat›lm›fllard›. Frans›z. Frans›z. ‹ngiliz. . savafl›n kazan›lmas›nda çok etkili olmamakla birlikte. bar›fl antlaflmalar› yapmak ve uluslararas› sistemi yeniden flekillendirmekti. Paris Bar›fl Konferans›. Uluslararas› sistemin nas›l kurulaca¤›. bar›fl›n kurulmas›nda eflit rol oynama arzular›n› a盤a ç›karm›fllard›. Konferans. On’lar Konseyi ise ABD. On’lar Konseyinin çal›flmalar›n›n h›zl› ilerleyememesi nedeniyle Japonya’n›n devreden ç›kar›lmas›na ve sadece Baflbakanlar ile ABD baflkan›ndan oluflan “Dörtler Konseyi”nin kurulmas›na karar verdi. ‹talya) hem bu küçük devletlerin arzular›n› bofla ç›karmak hem de tart›flmalar›n uzamas›n› engelleyerek h›zla karar alabilmek için “On’lar Konseyi” ni oluflturdular. Zira bu ilkeler. Japonya. Bu devletler. Büyük umutlar›n ve karmaflan›n bir arada yafland›¤› bir ortamda. 1815 Viyana Kongresi’nden beri yaflanan en önemli bar›fl yapma süreci olacakt›. ‹tilaf Devletlerinin gizli savafl hedeflerini ve paylafl›m isteklerini revize etmelerini zorunlu k›lm›flt›. ‹ngiliz. Konferans’ta ele al›nacak bafll›ca konular. Dahas› üç lider aras›nda savafl sonras› düzen konusunda ortak bir görüfl mevcut de¤ildi. ABD ve ‹talyan delegasyon baflkanlar› Frans›z D›fliflleri Bakanl›¤› “Quai d’Orsay’de” bir araya gelerek yöntem sorunlar›n› tart›flt›klar› bir haz›rl›k toplant›s› yapm›fllard›. bu sorulardan sadece birkaç tanesiydi. Osmanl› ve Avusturya-Macaristan ‹mparatorluklar›) arta kalan siyasi bofllu¤un nas›l doldurulaca¤›. Büyük devletlerin temsilcileri (ABD.Uluslararas› Sistemin Yeniden fiekillendirilmesi (1919-1929) PAR‹S BARIfi KONFERANSI VE BARIfi ANTLAfiMALARI Birinci Dünya Savafl› 1918’in sonbahar›nda sona erdirildi¤inde cevab› merak edilen pek çok soru vard›. davet edilen 32 ülkenin 70’i aflk›n temsilcisi (çeflitli konularda uzmanlar. ‹ngiltere. bütün hayat›n› Almanya’ya duydu¤u öfke içinde geçiren Frans›z Baflbakan› Clemenceau’nun ›srar› sonucu 18 Ocak 1919’da (tam 48 y›l önce Alman ‹mparatorlu¤u’nun kuruluflunun y›l dönümünde) Versailles Saray›’n›n ünlü Aynal› Salonu’nda bafllad›. sekretarya ve mütercimler hariç) 1919 y›l›n›n Ocak ay›n›n ilk günlerinde Paris’te toplanmaya bafllam›fllard›. Frans›z Baflbakan› Clemenceau ve ‹ngiliz meslektafl› Llyod George kendilerine sorulmadan ilan edilen “liberal bir bar›fl›” öngören bu ilkelerden hoflnut kalmam›fllard›. ‹talyan ve Japon Baflbakan› (ABD’ninki devlet baflkan›) ile D›fliflleri Bakanlar›ndan oluflacakt› ve Konferans’›n temel organ› görevini görecekti. bar›fl›n süreklili¤ini sa¤lamak için hangi mekanizmalar›n infla edilece¤i ve y›k›lan imparatorluklardan (Rus Çarl›¤›. Taraflar›n ABD Baflkan› Woodrow Wilson’un 8 Ocak 1918’de Kongre’de yapt›¤› konuflmada ilan etti¤i 14 ilkenin ›fl›¤›nda bar›fl yap›p yapmayacaklar› kuflkuluydu.

“Commonwealth üyesi” (ya da devleti) terimi kullan›lmaya baflland›. bu konuya ayr›lm›flt›: “Büyük ve küçük uluslar›n siyasal ba¤›ms›zl›klar›n› ve toprak bütünlüklerini. Ancak bu aflamada belirginleflmeyen bu düflünce. Wilson’un en büyük rüyas›yd›.2 ABD Baflkan› Woodrow Wilson ‹tilaf Devletleri. Dominyon teriminin yerine sonradan. Ne var ki bu projede ilerleme sa¤lanamad› ve ‹ngiliz diplomatlar› taraf›ndan bir daha gündeme getirilmedi. Avustralya. Milletler Cemiyeti’nin ald›¤› ka- . 20 Mart 1917’de Londra’da bafllayan Dominyonlar Konferans›’nda daha ayr›nt›l› görüflülmüfl ve bir alt komisyonun kurulmas› karar› al›nm›flt›. Bu ilke. ba¤›ms›z devletler üzerinde otorite kuracak uluslararas› bir yüksek meclis düflüncesini uygun bulmam›fl ve onun yerine bar›fl antlaflmalar›na imza atan devletlerin kendi aralar›nda ç›kabilecek anlaflmazl›klar› bar›flç›l yollardan çözümü için “Büyük Devletler Konferans›”na baflvurmalar›n› istemiflti. Resim 8. Ayr›ca Paris Bar›fl Konferans› çal›flmalar›na bafllad›ktan sonra 25 Ocak’ta bu uluslararas› örgüt üzerinde çal›flacak komisyonun baflkanl›¤›n› da ald›. Fakat di¤er ikinci derecedeki devletlerin itiraz› üzerine Yunanistan. savafl sonunda “d›fl politikan›n demokratik yöntemlerle denetlenmesini ve güçlü bir dünya hükûmeti talep eden” çevrelerin sözcülü¤ünü ve liderli¤ini üstlendi. Fransa. Serbest ‹rlanda Devleti (1922-1949). Milletler Cemiyeti Komisyonu. Komite. Belçika. Britanya ‹mparatorlu¤u’nda bulunan dominyonlar. befl büyük devletin 10 temsilcisi ile Brezilya. 8 Ocak 1918’de aç›klad›¤› 14 ilkenin sonuncusu. ABD Baflkan› Wilson’un savafl›n sona erdirilmesi için iki bloka yapt›¤› önerilerin de¤erlendirilmesi s›ras›nda (Ocak 1917) bir “Milletler Cemiyeti”nin oluflturulmas› düflüncesini de tart›flt›klar› bilinmektedir. Gürün. Lehistan (Polonya) ve Çekoslovakya’dan da üye al›nd› ve üye say›s› 19’a ç›kart›ld›. Hatta böyle bir maddenin bar›fl antlaflmalar›na konulmas›n› önermiflti. anavatan ile serbest bir üyelik iliflkisi bulunan koloni. ABD Baflkan› Wilson ise önceli¤in kurulacak uluslararas› düzenin en önemli arac› olacak olan “Milletler Cemiyeti”nin kurulmas›na verilmesini istemiflti. Ev sahibi durumunda olan Fransa. karfl›l›kl› güvenli¤i sa¤lamak amac›yla antlaflmalar yapacak olan bir uluslararas› örgüt kurulmal›d›r” (Sar›ca. 1983: 271. Yeni Zelanda ve Güney Afrika idi. Nitekim Baflkan. Almanya’dan intikam al›nmas›n› ve bir daha k›p›rdamamas›n› sa¤layacak koflullar içeren bir bar›fl antlaflmas›n›n haz›rlanmas›n› ve gündemin ilk s›ras›na konulmas›n› arzulam›flt›. Milletler Cemiyeti’nin Kurulmas› Resim 8. Fakat daha öncede belirtildi¤i gibi ABD Baflkan› Wilson. 1986: 25-26).200 Siyasi Tarih-I Konferans’ta ilk olarak ele al›nacak konunun ne olaca¤› tart›flma konusuydu.1 Paris Bar›fl Konferans› Dominyon: Kendi kendini yönetme yetkisine sahip olup. Kurulufl çal›flmalar› s›ras›nda üç büyük devletin (Fransa. ‹ngiltere ve ABD) tezleri çat›flt›. Portekiz ve S›rbistan’dan birer üye ile oluflturuldu. Kanada. Romanya. Çin.

Asamble’nin (Genel Kurul) üçte-iki ço¤unlu¤un kendisini üyeli¤e kabul etmeyi uygun görmesi hâlinde. Her y›l Eylül ay›n›n ilk Pazartesi günü toplan›p. Misak›n yürürlü¤e girmesinden iki ay içinde örgüte girme talebinde bulunacak devletlerden oluflacakt›. Cemiyet Meclisi y›lda dört defa (Mart. Milletler Cemiyeti’nin asli ve sonralar› Cemiyet’e giren üye olmak üzere iki türlü üyesi vard›r. bu örgütün iki kurulufl amac› oldu¤u belirtilmiflti. 1998:70). üye devletlerin savafla baflvurmay›p uyuflmazl›klar›n› hakem yoluyla çözmelerini. Cemiyet üyesi olabilirler” (Gündüz. ABD Baflkan› Wilson da askerî yapt›r›m önerisine s›cak yaklaflmad›. Ancak Misak’›n iflaret etti¤i önemsiz ve usul sorunlar›nda ço¤unlukla karar al›nabilecekti. Her iki organda ilke olarak oy birli¤i kural› kabul edilmifltir. 1959: 117. 1940: 290-291). Bu yaklafl›mla büyük ve küçük her devlete veto yetkisi verilmiflti. Ünite . O’na göre en iyi çözüm. Bilsel. çal›flmalar›n› bir ay boyunca sürdürecekti. Haziran. Genel Kurul (Asamble) ve Cemiyet Meclisi (Konsey) olarak belirlenmiflti. Eylül ve Aral›k aylar›nda) toplanacakt›. Buna karfl›l›k ‹ngiltere. Ancak uygulamada üyelik için bir taleple karfl›lafl›ld›¤›nda.8. üye devletlerin gönderece¤i üç temsilciden oluflacakt›. Bu maddeden anlafl›laca¤› gibi Cemiyet’e yaln›z ba¤›ms›z devletler de¤il fakat “kendisini serbestçe idare eden” dominyonlar ve sömürgeler de üye olabilecekti. aday devlet özel bir komite taraf›ndan incelenecekti ve komitenin haz›rlayaca¤› rapor do¤rultusunda Genel Kurul üçte-iki ço¤unlukla karar verecekti. deniz ve hava kuvvetleri ve askerî techizat› hususunda var edece¤i düzenlemeleri kabul etmesi flart›yla. Cemiyet Misak›’n›n bafllang›ç bölümünde. uyuflmazl›klar›n Milletler Cemiyeti’ne ba¤l› kurulacak Milletleraras› Adalet Divan›na götürülmesi ve bar›fl antlaflmalar›n›n Cemiyet taraf›ndan gözden geçirilmesiydi. uluslararas› iflbirli¤ini gelifltirmek ve uluslararas› bar›fl ve güvenli¤i sa¤lamak için çal›flacakt›. ‹talya ve Japonya) daimi birer temsilcileri ile her y›l Genel Kurulca seçilen dört üyeden ibaretti. Cemiyetin merkezi Cenevre olacakt›. ‹ngiltere. Cemiyet Meclisi (Konsey) ise bafll›ca müttefik ve ortak devletlerin (ABD.Uluslararas› Sistemin Yeniden fiekillendirilmesi (1919-1929) rarlar›n uygulanmas› için bir askerî güce sahip olmas›n›. Bar›fl Konferans›’n›n 28 Nisan 1919 tarihli oturumunda kabul edildi. Tart›flmalar sonucunda Amerikan hukukçu David Hunter Miller ile ‹ngiliz hukukçu Sir Cecil Hurst’ün haz›rlad›klar› tasar›lara dayan›larak Milletler Cemiyet’i Misak› (Anayasas›). Genel Kurul ve Meclisin (Konsey) görevleri aras›nda. Asli üye. Buna göre Cemiyet. Bunlar. Cemiyetin bafll›ca iki organ› vard›. Milletler Cemiyetinin çal›flma alan›na giren ya da dün- 201 . Cemiyet’in kararlar›na uymayanlara ise ekonomik yapt›r›mlar›n uygulanmas›n› yeterli buldu. Daimi üye olmayan devletlerin say›s› (bafllang›çta dört) zamanla artarak 1936’da on bire kadar yükseltildi. kararlar›n uygulanmamas› hâlinde de ilgili tarafa ceza verilmesini ve Cemiyet’in yapt›r›m gücü olmas›n› savundu. Genel Kurul. Ancak ABD Senatosu Milletler Cemiyeti Misak›’n› onaylamad›¤› için bu ülke yer almad›. Fransa. Misak›n Ek’inde adlar› belirtilip Misak› ve bar›fl antlaflmalar›n› imzalayan devletler ve adlar› yine Ek’te bulunup. dominyon veya müstemleke (sömürge) milletleraras› yükümlülüklerini yerine getirme için samimi niyet tafl›d›¤› hususunda etkin garantiler vermesi ve Cemiyet’in kara. Bu amaca ulaflmak için de yine Misak’›n bafllang›ç k›sm›nda devletlerin dört ilkeyi kabul etmeleri istenmiflti: • Savafla baflvurulmamas› hususunda baz› taahhütlerin kabul edilmesi • Adalet ve fleref üzerine kurulu uluslararas› iliflkilerin aleni (aç›k) olmas› • Devletler hukuku kurallar›na kesinlikle uyulmas› • Antlaflmalara s›k› s›k›ya uyulmas› (Meray. Sonradan üye olacaklar›n tafl›yacaklar› koflullar Madde 1/2’de aç›klanm›flt›: “Ek’te zikredilmeyen herhangi bir tam ba¤›ms›z devlet. Sekreterlik bunlara yard›m edecekti.

. uygulanamaz hâle gelen antlaflmalar ile dünya bar›fl›n› tehlikeye koyabilecek uluslararas› flartlar›n gözden geçirilmesi için Konseye tavsiyede bulunulmas› gibi görevleri belirtilmiflti. Milletler Cemiyetinin daha baflta “sakat” do¤mas›na neden oldu. uluslararas› bar›fl ve güvenli¤i koruma alan›nda baflar›l› olamad›¤› yayg›n bir flekilde kabul edilmektedir. Cemiyet üyelerinden birine sald›r›lmas› hâlinde veya böyle bir sald›r› tehdidi veya tehlikesi karfl›s›nda üye her devletin taahhüdünün yerine getirecek araçlar hakk›nda tavsiyede bulunulmas›. Daha sonraki bölümlerde görece¤imiz gibi II. bu yöntemin etkili olmamas›na yol açm›flt›. Milletler Cemiyeti Misak›. Finlandiya ile ‹sveç aras›nda gerginlik yaratan Aland Adalar› sorununun arabuluculuk giriflimleriyle çözülmesini baflard›. Osmanl› ‹mparatorlu¤u. Ancak ABD Senatosunun Kas›m 1919’da ve Mart 1920’de Versailles Antlaflmas›’n› onaylamamas›. Senatonun yukar›da yaz›ld›¤› gibi Misak’› onaylamamas› nedeniyle kat›lmad›. Cemiyete üye kabul edilmesi. Maddesi üye devletlerin kendi aralar›ndaki ihtilaflar› çözme yöntemi gösterilmiflti. Dünya Savafl›’n› engellemede yetersiz kald›. Fakat Misak’›n baz› maddelerinde Genel Kurula ve Cemiyet Meclisine yönelik görevler de say›lm›flt›. Bu ba¤lamda her iki organ ayn› düzeyde yetkiye sahipti.3 Milletler Cemiyeti Genel Kurulu Toplant›s›-1920 ya bar›fl›n› etkileyen her sorunu incelemek öne ç›kmaktad›r. Bu süre içinde (üç ay) uzlaflma olmamas› durumunda savafl meflrulaflacakt›. Bununla birlikte Cemiyet. Müttefiklerin Almanya. Milletler Cemiyeti Misak›’n›n 12. kararlar›n yerine getirilmemesi hâlinde savafl için üç ayl›k bir sürenin geçmesi gerekti¤i hükmü konulmufltu. Milletler Cemiyeti kararlar›na uymayanlara karfl› ekonomik. Yepyeni bir ça¤ bafllatmak isteyen Wilson hayal k›r›kl›¤›na u¤rad›. Bar›flç› çözüm yolunu kabul eden ve verilen hükümleri yerine getiren devlete karfl› savafl aç›lamayaca¤› hükmü getirilirken. Buna göre Cemiyet Meclisi. mali ve askerî yapt›r›mlar öngörülmüfltür. bar›fl antlaflmalar›ndan kaynaklanan sorunlar›n çözülmesi. Bulgaristan. Polonya ile Almanya aras›nda çat›flma konusu olan Yukar› Silezya. Milletler Cemiyetinin birkaç baflar›l› çal›flmas›na ra¤men. Ancak askerî yapt›r›mlar›n zorunlu bulunmamas› ve nas›l uygulanaca¤›n›n belirtilmemesi. Öte yandan Do¤u Avrupa’daki s›n›rlar Sovyet Hükûmeti’ni çok yak›ndan ilgilendirmesine ra¤men bu hükûmete dan›fl›lmadan çizildi. ABD. Avusturya ve Macaristan’la imzalad›klar› bar›fl antlaflmalar›na kondu. Genel Kurulun ise.202 Siyasi Tarih-I Resim 8. Bu örgütün en önemli zay›fl›¤› ABD’nin ve Sovyetler Birli¤i’nin olmamas›yd›. ortak askerî harekâta baflvurulmas› hâlinde her devlete ne kadar asker düflece¤inin tespit edilmesi ve Cemiyet’e girmemifl bir devletin ne gibi flartlarla Misak hükümlerine uymaya davet edilece¤inin belirlenmesi gibi sorumluluklar› vard›. Büyük umutlarla kurulan Milletler Cemiyeti istenileni veremedi. Bu durumda üye devletlerin “ya tahkime ya yarg›sal çözümleme usulüne ya da Konseyin soruflturmas›na havale etmeyi kabul” edeceklerini ve “hakem karar›n›n veya yarg›sal karar›n veya Konsey raporunun verilmesinden itibaren 3 ay geçinceye kadar hiçbir flekilde savafla baflvurmamay›” yükümlenecekleri belirtilmiflti.

Almanya’n›n cezaland›r›lmas› anlay›fl›yla haz›rlanan antlaflma. D Ü fi Ü N E L ‹ M S O R U D‹KKAT N N Versailles Bar›fl Antlaflmas› T E L E Vtasla¤›n› ‹ Z Y O N 7 May›s Müttefikler uzun bir tart›flma sürecinden sonra haz›rlad›klar› bar›fl 1919’da D›fliflleri Bakan› Brockdorff-Rantzau’nun baflkanl›¤›ndaki Alman delegasyonuna verdiler. Fransa Baflbakan› Clemenceau ve ‹ngiliz Baflbakan› Lloyd George ise Avrupa’n›n klasik diplomasisinin sözcülü¤ünü üstlenmifllerdi. Çin’deki ayr›cal›klar›n ve Büyük Okyanus’taki Adalar›n Japonya’ya devredilmesi. bar›fl koflullar›n› savafltan yenik ç›kan devletlerin temsilcilerinin bulunmad›¤› oturumlarda haz›rlad›lar. eski düzenin sona erdirilerek yeni Dbir kurulmas› öngörülmüfltü. bir bar›fl S O Rinfla U edilecekti. savafl tazminat› ödetme. ‹ngiltere ve Belçika aras›nda paylafl›lmas›.203 8. • Yukar› Silezya’da plebisit yap›lmas›. Ancak bu projeyi gölgeleyen unsurlar da yok de¤ildi.Uluslararas› Sistemin Yeniden fiekillendirilmesi (1919-1929) Milletler Cemiyeti’nin baflar›l› olamamas›n›n temel nedenleri nelerdir? SIRA S‹ZDE 1 Bar›fl Antlaflmalar› Ü fi Üdünya N E L ‹ M düzeninin Paris Bar›fl Konferans›’nda. Wilson’un idealizmine karfl›l›k. s›n›rlar› küçültme ve sömürgelerini paylaflma gibi bedeller ödetmeyi amaçlad›lar. Paris’te bir araya gelenler dünya savafl›n›n ç›kmas›ndan Almanya’y› sorumlu tutma konusunda hemfikirdiler. Önceli¤i Almanya ile yap›lacak bar›fl K ‹ T A P antlaflmas›na verdiler. Afrika’da sahip olunan sömürgelerin Fransa. • Saar bölgesinin Fransa’ya b›rak›lmas› fakat 15 y›l sonra plebisit yap›larak kesin sonucun saptanmas›. ‹ngiltere de Alman donanmas›n›n ortadan kald›r›lmas›n› ve bu ülkenin bir daha Avrupa dengesini bozAMAÇLARIMIZ mamas› için gerekli mekanizmalar›n kurulmas›n› öncelikleri aras›na alm›flt›. güney bölümü de Almanya’ya geçti. Dünya çap›nda bir düzenleme. Tarihe Versailles Antlaflmas› olarak geçen belge 28 Haziran 1919’da Versailles Saray›’n›n Aynal› Salonu’nda imzaland›. Müttefik devletler.) • Almanya’n›n bütün denizafl›r› topraklar›ndan vazgeçmesi. Memel’in yeni kurulan Litvanya’ya. Bu sömürgelerin manda rejimi alt›na al›narak Milletler Cemiyeti kontrolüne verilmesi. (1921’de yap›lan plebisit sonunda bu bölgenin kuzey bölümü Polonya’ya. Poznan ve Bat› Prusya’n›n büyük bölümünün Polonya’ya terk edilmesi. silahs›zland›rma. Bu nedenle sözü edilen ülkeye ce‹NTERNET za verme. SIRA S‹ZDE SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET Resim 8. Moresnet’in Belçika’ya. 440 maddeye sahipti. Önemli noktalar› flunlard›r: • Alsace-Lorraine’nin Fransa’ya. Ünite .4 Versailles Antlaflmas›’n›n ‹mzaland›¤› Aynal› Salon . • Dantzig’in serbest flehir olmas› ve Milletler Cemiyetinin himayesi alt›na konulmas›. Malmédy. Avrupa d›fl›ndan 17 devlet konferansa kat›l›rken hem Avrupa’da hem de Asya’da s›n›rlar› bulunan tek büyük D‹KKAT güç Sovyet Rusya’dan hiçbir temsilci kat›lmam›flt›. Fransa’n›n bütün amac› AlmanSIRA S‹ZDE ya’y› çökertmek ve her yönden k›m›ldayamaz bir hâle sokmakt›. Bu süreç 1815 Viyana Kongresi’nde sonra en kapsaml› diplomasi giriflimi olacakt›.

siyasal sosyal ve ekonomik çalkant›larla bo¤uflmak zorunda kald›. Çekoslovakya ve Yugoslavya’n›n ba¤›ms›zl›¤›n› tan›mas›. Romanya’n›n Erdel’i. Belçika ve ‹talya’ya 8 milyon ton kömür vermesi. Çekoslovakya’n›n ve Polonya’n›n ba¤›ms›zl›klar›n›n tan›nmas›. Belçika’n›n tarafs›zl›¤›n›n kald›r›lmas› ve Almanya’n›n bunu kabul etmesi. Polonya’n›n Galiçya’y› almas›. • Yugoslavya’n›n Bosna-Hersek’i. • Savafltan zarar gören ‹tilaf Devletleri uyruklar›n›n zararlar›n›n ödenmesi. Antlaflma. Avusturya-Macaristan ‹mparatorlu¤u’nun parçalanmas›ndan dolay› Avusturya ve Macaristan’la ayr› ayr› antlaflmalar yapmak zorunda kald›. 1982: 61-76. • Avusturya’n›n Almanya ile birleflmesinin yasaklanmas›. Almanya’n›n Ren nehrinin do¤u ve bat› k›y›lar›nda 50 km’lik bir flerit dâhilinde hiçbir askerî tahkimat yapmamas›. Transilvanya’n›n Romanya’ya ve Burgerland’›n Avusturya’ya b›rak›lmas›n› öngörüyordu. Armao¤lu.204 Siyasi Tarih-I • • • • • • • Almanya’n›n Avusturya’yla birleflmesinin “Anschluss” yasaklanmas›. Bela Kun Hükûmeti. Dobruca’y› Romanya’ya ve Bat› s›n›rlar›ndan baz› yerleri Yugoslavya’ya vermek zorunda kald›. ekonomik y›k›m› ve iflsizlikle yüz yüze kald›. Antlaflma. Amiral Horthy taraf›ndan devrildikten sonra 6 Haziran 1920’de Trianon Bar›fl Antlaflmas› imzaland›. • Savafl tazminat› ödenmesi (Tazminat miktar› daha sonra Müttefikler aras›nda kurulacak bir komisyon taraf›ndan saptanacakt›. Denizalt› ve uçak yap›lmamas›.000 kilometrekareye ve 7 milyon nüfusa hapsolmufl bir Avusturya Cumhuriyeti ortaya ç›kard›. • Kiel Kanal› ve Alman ›rmaklar›n›n uluslararas› statüye kavuflturulmas›. Bulgaristan bu antlaflmayla Gümülcine ve Dedea¤aç’› Yunanistan’a. • Avusturya’n›n savafl tazminat› ödemesi ve zorunlu askerli¤in kalkmas›. Avusturya’yla 10 Eylül 1919’da Saint Germain Bar›fl Antlaflmas›’n› imzalad›lar. Faflizm toplumda uç vermeye bafllad›. Zorunlu askerli¤in kald›r›lmas›. Saint Germain Bar›fl Antlaflmas› ‹tilaf Devletleri. H›rvatistan’›n Yugoslavya’ya. Bukovina’y›. Ayr›ca ordusu 25 bin kifliye indirildi ve savafl tazminat› ödemesi kararlaflt›r›ld›. Almanya’n›n topraklar›n›n bölünmesine ve ekonomik geliflme olanaklar›n›n a¤›r bask› alt›na al›nmas›na yol açt›. Donanman›n ‹tilaf Devletlerine teslim edilmesi. Neuilly Bar›fl Antlaflmas› ‹tilaf Devletleri. 1988: 146-147) Bu antlaflma. (Sar›ca. Presburg bölgesinin Çekoslovakya’ya. 84. Bu antlaflman›n önemli maddeleri flunlard›r: • Avusturya’n›n Macaristan. Trianon Bar›fl Antlaflmas› Birinci Dünya Savafl›’n›n bitimine do¤ru Avusturya-Macaristan ‹mparatorlu¤u’nun parçalanmas›ndan sonra kurulan Macaristan. Alman toplumu. ‹talya’n›n Tirol ile Trieste ve baz› Dalmaçya Adalar›n›. • Almanya’n›n 10 y›l süreyle Fransa’ya 7 milyon. Ay- . Temaflvar’› ve Banat›. Avusturya’n›n. 27 Kas›m 1918’de Bulgaristan’la imzalad›klar› bar›fl antlaflmas›nda bu ülkenin s›n›rlar›n› daraltarak Ege Denizi’yle olan ba¤lant›s›n› kestiler. ordunun 30 bin kifliye indirilmesi.

• Bo¤azlarda geçifllerin serbest olmas›. özel bir bütçesi ve kendine özgü bir örgütü bulunan “Uluslararas› Bo¤azlar Komisyonunun” buralar›n yönetim ve denetimini üzerine almas›. Irak ve Filistin’in ba¤›ms›z birer devlet olmas›. ancak bu devletlerin kendilerini yönetme yetene¤ine kavufluncaya kadar manda yönetimleriyle yönetilmesi. • ‹zmir kenti ve çevresindeki topraklar›n befl y›l süreyle Osmanl› egemenli¤i alt›nda kalmas›. 10 A¤ustos 1920’de 433 maddeden oluflan Sevr Bar›fl antlaflmas› imzaland›. Bu yaklafl›m bar›fl antlaflmas›n›n imzalanmas›n› geciktirdi. bunlar da haklar›n› Milletler Cemiyeti’ne b›rakm›fllard›. özel bir bayra¤›. ‹tilaf Devletlerinin imparatorluk üzerindeki istekleri ve ç›karlar› nedeniyle uzun diplomatik görüflmelere konu oldu. Osmanl›’dan ayr›lan bölgelerde A tipi manda kurulacakt›. Bu tasla¤› 11 May›s 1920’de Osmanl› Hükûmeti temsilcilerine verdiler ve cevap istediler. bu tasla¤›n kabulünden yanayd›lar. Buna göre Osmanl› ‹mparatorlu¤u’nun Araplar›n oturdu¤u kimi bölgeleri ve Alman sömürgeleri Sevr. bar›fl antlaflmas›n›n imza edilmesi kararlaflt›r›ld›. ancak Osmanl› Hükûmeti’nin bu topraklar üzerindeki egemenlik haklar›n›n kullan›m›n› Yunanistan’a devretmesi. Sevr Bar›fl Antlaflmas› Paris Bar›fl Konferans›’nda Osmanl› ‹mparatorlu¤u’yla yap›lacak bar›fl antlaflmas›. Bu örgüt de bu bölgelerin yönetimi için baz› devletlere vekalet verecek ve böylece ‹tilaf Devletleri istedikleri topraklar› elde etmifl olacaklard›. Padiflah ile hükûmetin bu flehirde oturabilmesi. Osmanl› Hükümeti çok a¤›r koflullara sahip taslak üzerinde k›smi baz› de¤ifliklikler yaparak 8 Temmuz 1920’de ‹tilaf Devletleri temsilcilerine ulaflt›rd›. • Osmanl› yönetiminin Libya ve 12 Ada üzerindeki bütün haklar›ndan ‹talya yarar›na vazgeçmesi. . Antlaflma k›saca flu noktalar› içerdi: • ‹stanbul’un çok küçültülmüfl Osmanl› ‹mparatorlu¤u’nun baflkenti olarak kalmas›. hükûmetin antlaflma hükümlerini uygulamamas› halinde bu karar›n gözden geçirilmesi. • Van-Diyarbak›r bölgesinde Osmanl› Hükûmeti’ne ba¤l› özerk bir Kürdistan kurulmas› • Suriye.aras›ndaki anlaflmazl›klar›n en aza indirilmesinden sonra. De¤ifliklikleri ve önerileri dikkate almayan ‹tilaf Devletleri. Sözü edilen düzenlemeye göre geliflmemifl bir ülke geliflinceye kadar geliflmifl büyük bir devletin vekaleti alt›nda bulunacakt›. Manda. Asl›nda ‹tilaf Devletleri. Ünite . 17 Temmuz 1920’de Osmanl› Hükûmeti’ne sert bir cevap göndererek.8. Mondros Ateflkes Antlaflmas›’ndan sonra gerçeklefltirilen iflgallere karfl› teslimiyetçi bir tutum tak›nan Padiflah Vahdettin ve Hükûmet. Milletler Cemiyeti bu bölgeleri geçici olarak b›rakacakt› ve istedi¤i zaman geri alabilecekti. Osmanl› ‹mparatorlu¤u’nun parçalanmas›n› öngören bu antlaflman›n sorumlulu¤unu tek bafllar›na üstlenmemek ve daha genifl bir platformda onay›n› sa¤lamak üzere 22 Temmuz 1920’de Y›ld›z Saray›’nda Saltanat fiuras› (Yüce Kurul) toplad›lar. B ve C tipi mandalar olacakt›. Ancak Padiflah ve Hükûmet. • Van-Erzincan-Trabzon çizgisinin do¤usunda denize ç›k›fl› olacak flekilde ba¤›ms›z bir Ermenistan Devleti’nin kurulmas›. Bu geliflmeden sonra. tasla¤›n kabul edilmesini istedi.Uluslararas› Sistemin Yeniden fiekillendirilmesi (1919-1929) 205 r›ca Macaristan’›n savafl tazminat› ödemesi ve bu ülkede zorunlu askerli¤in kalkmas› hükümleri de bu antlaflman›n içeri¤inde yer ald›. • Ege Adalar› (12 Ada hariç) ve Do¤u Trakya’n›n tamam›n›n Yunanistan’a verilmesi. ‹tilaf Devletleri -özellikle ‹ngiltere ve Fransa. Sivil ve üst düzey bürokratlar›n kat›ld›¤› bu toplant›da. Lozan ve Versailles Antlaflmalar›yla ‹tilaf Devletlerine verilmifl. befl y›l›n sonunda Yunan Anayasas›’na göre kurulan yerel parlamentonun bölgenin Yunanistan’a kat›l›p kat›lmayaca¤›na karar ermesi. Osmanl› ‹mparatorlu¤u’nun parçalanmas› anlam›na gelen fiark Meselesi’ni (Do¤u Sorunu’nu) köklü bir çözüme kavuflturmak istiyorlard›.Osmanl› ‹mparatorlu¤u’na uygulanacak bar›fl antlaflmas›n›n tasla¤›n› 24 Nisan 1920’de San Remo’da (‹talya) kararlaflt›rd›lar. ‹tilaf Devletleri’nin toprak elde etme istekleriyle Wilson’un “toprak katmama” ilkesi aras›nda orta bir yol bulmak amac›yla Güney Afrikal› devlet adam› General Smuts taraf›ndan ortaya at›ld›. Haz›rlanan ilkelere göre A.

zorunlu askerli¤in kald›r›lmas›. Paris Bar›fl Konferans›’ndan sonra yeni düzende karfl›lafl›lan ilk sorunlardan biri yeni kurulan Polonya Devleti’nin s›n›rlar›n›n çizilmesi s›ras›nda karfl›lafl›lan güçlükler oluflturdu. SIRA S‹ZDE • Az›nl›klara genifl haklar tan›nmas› ve hükûmetin bu aç›dan sürekli olarak denetlenmesi Sevr Bar›fl Antlaflmas›. Modern Ortado¤u Nas›l Yarat›ld›? (1914-1922). TELEV‹ZYON BARIfiIN UYGULANMASI VE KARfiILAfiILAN SORUNLAR ‹NTERNET Milliyetler Sorunu ve S›n›rlar Wilson’un en önemli ilkelerinden birini de “uluslar›n kendi kaderlerini belirleme hakk›” oluflturmufltu. Savafl› kazanan ‹tilaf Devletleri saf›nda yer alanlar. s›n›rlar›n belirlenmesi ve nüfusun homojenlefltirilmesinde önemli güçlüklerle karfl›lafl›lm›flt›. K›saca Birinci Dünya Savafl›. bu koridorun Polonyal›lara verilmesini hiçbir zaman onaylamam›fllard›r. Avusturya-Macaristan ve Osmanl› ‹mparatorluklar› da¤›ld›.000 kiflilik bir gücün silahalt›nda bulundurulmas›. güvenlik için 50. SIRA S‹ZDE Zafer kazanan ‹ngiltere ve Fransa her aç›dan h›rpaland› ve eski güçlerinden çok fley kaybettiler. Hatta bu sorun II. Almanya küçüldü. toprak talebinde de bulunmufllard›. Ayr›ca nüfus mübadelesi (de¤ifl-tokufl) gündeme getirilmifl ise de insani bir yöntem olarak görülmedi¤i için vazgeçilmiflti. Ne var ki. N N Ortado¤u’daki için flu kayna¤a bakabilirsiniz: David Fromkin. • Maliye Komisyonu’nun kurulmas›. Bar›fl antlaflmalar›na çeflitli bölgeler için plebisit uygulanmas› koflulu konulmufltu. Almanya bu koridorda oturan halk›n Polonyal›l›k bilincine sahip olmad›¤›n› öne sürerken. içerdi¤i a¤›r koflullarla Osmanl› ‹mparatorlu¤u’nu parçaD Ü fi Ü N E L ‹ M lam›fl ve Türklerin egemenli¤inde b›rak›lan k›sm› üzerinde de siyasi. Avrupa’n›n siyasi haritas› köklü bir biçimde de¤iflmifl ve “panter derisi” fleklini alm›flt›. aksine yeni sorunlar›n ortaya ç›kmas›na neden olmufltu.AMAÇLARIMIZ flehirlerin y›k›lmas›na ve refah kayb›na yol açt›. (çev: Mehmet Harmanc›). Dünya Savafl›’n›n bafllat›lmas›nda k›v›lc›m da olmufltur. Do¤u ve Güneydo¤u Avrupa’da iç içe geçmifl halklar› ay›rmak ve s›n›rlar› çizmek sorunu çözmemifl. bu komisyonunu Düyun-u Umumiye ‹daresi ve maliye örgütünü kontrol etmesi. Fakat Almanlar. • Kapitülasyon rejiminin tekrar yürürlü¤e konulmas› ve geniflletilmesi. ekonomik. ordunun kara. Polonya ise yerleflik halk›n Lehçe’ye yak›n bir dil konufltu¤unu iddia etmifltir.206 SIRA S‹ZDE D Ü fi Ü N E L ‹ M S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET Siyasi Tarih-I • Ordunun terhis edilmesi. ‹mparaS O oldu¤u R U torlu¤un sahip topraklar›n önemli bir k›sm› ‹ngiliz ve Frans›z manda rejimleriyle yönetilmeye baflland›. mali ve askerî alanlarda alt›ndan kalk›lamayacak bir denetim öngörmüfltü. ‹tilaf Devletlerinin yenilen devletlerle cezaland›r›c› bir anlay›flla yapt›klar› bar›fl D‹KKAT antlaflmalar›. uluslararas› sorunlar› çözmenin ötesinde yeni çat›flmalar›n kayna¤› oldu. Versailles Antlaflmas›’yla Alman ve Polonya halklar›n›n iç içe yaflad›¤› bir bölgeyi bu ülkeye vermeye r›za gösterirken. deniz ve hava güçlerine ait tüm silahlar›n ve cephanenin ‹tilaf Devletlerine teslim edilmesi. milyonlarca insan›n ölümüne ve sakat kalmas›na. . Do¤u Prusya’yla Almanya’y› bölen koridorun Polonya’ya verilmesine karfl› ç›km›flt›r. 1993. Bar›fla Son Veren K ‹ geliflmeler T A P Bar›fl. Bu ilke Paris Bar›fl Konferans›’nda göz önünde bulundurulmufl ve homojen halklardan oluflan yeni devletlerin kurulmas› sa¤lanm›flt›. Almanya. Orta. Avrupa uygarl›¤› büyük bir yara ald› ve moral de¤erleri sorguland›. ‹stanbul: Sabah Kitaplar›.

1919’dan sonra uluslararas› sistemin yeniden infla edilmesi sürecinde milliyetler sorunu baflat bir rol oynad›. Polonya Ordusu plebisite kat›lanlar›n ço¤unlu¤unun Almanya’ya kat›lma yönünde karar vermesi üzerine bu bölgeye girdi.207 8.5 Birinci Dünya Savafl›’ndan Sonra Avrupa’da S›n›rlar Territorial Changes: Retained Lost League of Nations Activities: Aftershocks: Austria-Hungary Planned Plebiscite Civil War England Mandate International War Germany Free City Monarchy Overthrown Russia Turkey Bulgaria ‹kinci önemli sorun Yukar› Silezya’n›n gelece¤inin belirlenmesi konusudur. Ünite . ‹talya. Milletler Cemiyeti Konseyi 8 Aral›k 1919’da Vilna’y› geçici olarak Litvanya’ya b›rakm›flt›r. Öte yandan 19. Besarabya için Sovyet Rusya ile Romanya aras›nda gerilim devam etti. Drava Vadisi’nde de Avusturya ve Yugoslavya (S›rp-H›rvat-Sloven Krall›¤›) aras›nda anlaflmazl›klar vard›. . yüzy›l›n son çeyre¤inden itibaren “saatli bomba” görünümde olan Makedonya’da milliyetler sorunu varl›¤›n› korudu.Uluslararas› Sistemin Yeniden fiekillendirilmesi (1919-1929) Resim 8. Teschen bölgesi için Polonya ile Çekoslovakya. Macaristan çizilen yeni siyasi haritadan memnun kalmad›. Ancak Polonyal›lar bu karar› protesto ettikten sonra bu kenti iflgal etmifllerdir. Önemli bir Alman sanayi bölgesi olan Yukar› Silezya’da 20 Mart 1921’de plebisite gidildi. Milletler Cemiyeti Konseyi. 12 Ekim 1921’de kömür ve çelik sanayinin yo¤unlaflt›¤› bölgenin büyük k›sm›n› Polonya’ya verilmesini kararlaflt›rd›. Yeni kurulan Çekoslovakya’da 700 000 ve Romanya’da 1 300 000 Macar bulunmas› Orta Avrupa’da ciddi bir az›nl›k sorunu ortaya ç›kard›. Adriyatik’te baz› ç›karlar elde etmek için Fiume Liman›’na yöneldi¤inden yeni Yugoslavya ile çat›flt›. Birinci Dünya Savafl›’ndan sonra kurulan Litvanya ile Polonya aras›nda da Vilna (Vilnius) kenti nedeniyle anlaflmazl›k ç›kt›. Toplumlar aras›nda gerilim azalt›lamad›¤› için etnik sorunlar yeni çat›flma alanlar› oluflturdu.

Ocak 1922’de Fransa’ya K ‹ T A tek P tarafl› garanti vermeyi önermiflse de bu ülkenin askerî yard›m› daha net bir flekilde tan›mlayacak bir konvansiyon iste¤inde bulunmas›. ‹ngiltere tami- N N K ‹ T A P TELEV‹ZYON Versailles Antlaflmas›’n›n tazminat ödenmesine iliflkin hükmü: ‹tilaf Devletleri ve ‹ N T E ba¤l› R N E olan T onlara hükûmetlerin ileri sürdü¤ü ve Almanya’n›n kabul etti¤i üzere. ‹tilaf Devletleri ve onlara ba¤l› olan hükûmetler. 1918 Kas›m ay›n›n ilk günlerinde ç›kan sosyalist ayaklanmalar. Kurucu Meclis. yoksulluk. Versailles Antlaflmas›’na göre kurulan Tazminatlar Komisyonu. 1921 y›l›n›n sonunda borçlar› ödeyemeyece¤ini ve söz konusu borçlar›n befl y›l boyunca ertelenmesini belirtti. ‹tilaf devletleri ve onlara ba¤l› hükûmetler ve milletlerin Almanya ve müttefikleri taraf›ndan yap›lan sald›r› sonucunda u¤rad›klar› kay›p ve zarardan Almanya ve müttefikleri sorumludur (Madde 231).208 SIRA S‹ZDE Siyasi Tarih-I 2 D Ü fi Ü N E L ‹ M S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ Avrupa’da milliyetler SIRA S‹ZDEsorunu çerçevesinde nerelerde anlaflmazl›klar ortaya ç›kt›? Almanya Sorunu D Ü fi Üadam›. Yeni dönemde Almanya’n›n yüzyüze kald›¤› en önemli sorunlardan biri “Tazminat Borçlar›” konusuydu. Birinci Dünya Savafl›’ndan sonra Almanya’n›n içine düfltü¤ü politik ve ekonomik kriz uzun süre durulmad›. iflgale u¤ramam›fl ve fiziksel olarak daha az zarara u¤ram›fl Almanya’n›n ise ekonomik yönden güçlenmesi ihtimaliydi. bu giriflimi de baflar›s›zl›¤a u¤ratt›. ‹tilaf Devletleri ve özellikle Fransa. kentlerde iflsizlik. Almanya’y› felce u¤ratmak için tamirat borçlar›n› araç olarak kullanm›fllard›. 2008:41) . Çekoslovakya ile 25 Ocak 1924’te. Romanya ile 10 Haziran 1926’da ve Yugoslavya ile 11 Kas›m 1927’de antlaflmalar imzalayarak güven‹ N T E R N Eald›. bu ülkeden duydu¤u korku ve endifleyi üzerinden atamam›flt›. Bu meclis. 11 A¤ustos 1919’da yeni Alman Anayasas›’n› haz›rlayarak. Toplumun her kesimi Versailles Antlaflmas›’na tepki göstermiflti. Ekonomik yap› çökmüfl. Ancak Almanya’da sa¤ ve sol kaynakl› politik çalkant›lar son bulmad›. güvenlik faktörünü 1919’dan itibaren d›fl politikas›n›n merkeziSIRA S‹ZDE ne oturtmufltu. Fransa. 19 Ocak 1919’da yap›lan seçimler sonucu oluflturulan Kurucu (Ulusal) Meclis. eldeki anlaflman›n baflka maddelerinden do¤acak sürekli bir küçülmeyi dikkate ald›ktan sonra. Almaya bu miktar›n ödenmesinin imkâns›z oldu¤unu belirterek itiraz etti. Bu nedenle Frans›z Hükûmeti. Versailles Antlaflmas›’na göre Almanya. T li¤i için önlemler Bu giriflimi Küçük Antant bafll›¤› alt›nda inceleyece¤iz. Versailles Antlaflmas›’n›n imzaland›¤› gün (28 Haziran 1919) ‹ngiltere ve ABD ile olas› bir Alman sald›r›s› karfl›s›nda askerî yard›m öngören antlaflmalar imzalad›. Almanya’ya karfl› kendini güvence alt›na almaya çal›flan Fransa. Bu konu ‹tilaf Devletleri aras›nda da görüfl ayr›l›¤›na yol açt›. 1919’un ortalar›na kadar sürdü. (Best. Berlin yak›nlar›nda küçük bir kasaba olan Weimar’da topland›. Fakat ABD Senatosu’nun Kas›m 1919 ve yine Mart 1920’de hem bu AMAÇLARIMIZ antlaflmalar› hem de Versailles Antlaflmas›’n› onaylamamas› Fransa’y› kayg›land›rd›. Ne var ki Almanya’n›n içinde bulundu¤u ekonomik kriz tamirat borçlar›n›n ödenmesini aksatt›. Belçika ile 7 Eylül 1920’de. yeniden infla faaliyeti bedelinin ülke ekonomisini çökertmesi. Sonuçta Tazminat Komisyonu May›s 1921’de miktardan biraz indirime gitti. Öte yandan Fransa için en önemli kayg›lardan biri. iflçi gösterileri artm›flt›. 11 fiubat 1919’da Friedrech Ebert’i devlet baflkanl›¤›na seçti. Almanya’n›n kaynaklar›n›n yeterli olmad›¤›n› kabul ederler (Madde 232). Almanya 1 A¤ustos 1921’de ilk taksit olarak 1 Milyar Mark ödedi. bu tür kay›p ve zararlar› tam olarak tazmin etmeye. Avrupa’da daTELEV‹ZYON ha küçük devletlerle antlaflmalar imzalayarak korkuyu üzerinden atmaya çal›flt›. Hatta gelecekteki savafl›n (‹kinci Dünya Savafl›’n›n) hatlar›n› bafltan belirledi¤ini öne sürmüfllerdir. Almanya. 27 Nisan 1921’de ödenecek miktar› 132 milyar alt›n Alman Mark› olarak tespit etti. ‹ngiltere. demokratik bir düzen kurdu. Böylece Weimar Cumhuriyeti kurulmufl oldu. N E L ‹ M bilim insan› ve uluslararas› iliflkiler uzman› Versailles Bar›fl Birçok devlet Antlaflmas›’n›n Almanya ve Avrupa’n›n tümü için makul çözümler içeren bir siyasal belge olmad›¤› S O R U konusunda hemfikirdiler. ‹tilaf Devletleri ve onlara ba¤l› olan hükûmetlerin sivil halk›na ve mallar›na yapt›¤› zararlar› ödeyecekti. Versailles Antlaflmas›’yla Almanya’dan 1871’in intikam›n› almakla birlikD‹KKAT te. ‹ngiltere’nin Fransa’ya verdi¤i garantiler de yürürlü¤e girmedi.

ödenecek y›ll›k tazminat Fransa hazinesine. Ayr›ca Bolfleviklere karfl› Beyaz birlikler oluflturuldu. Ünite . 19 Kas›m Resim 8. Tazminat Komisyonu. Bu ise hiper enflasyona neden oldu. Fransa. Frans›z. Fransa’ya.Almanya Yak›nlaflmas› Rusya’da 1917 Bolflevik Devrimi’nden sonra kurulan yeni rejim 3 Mart 1918’de ‹ttifak Devletleriyle Brest-Litovsk Antlaflmas›’n› imzalayarak savafltan çekilmiflti. Frans›z. Almanya’n›n ABD’den ald›¤› borçla tazminat ödemelerine mali kaynak sa¤land›. Dawes Plan›’na göre.5 milyon dolar ödenecekti. A¤ustos 1923’te Almanya’da bir hükûmet de¤iflikli¤i oldu ve yeni hükûmeti kuran Gustav Stresemann.209 8. Sovyet Rusya . Kuzey’de General Yudeniç. Tamirat borçlar›n›n yeniden yap›land›r›lmas› sonucunda. Almanya ve Fransa bu sosyal-ekonomik yap› içinde isteklerine kavuflamayacaklar›n› anlad›lar. di¤erinin bafl›na da ‹ngiliz Mac Kenna getirildi. ‹ngiltere ve ABD’ye olan borçlar›n› karfl›lad›ktan sonra 1930 y›l›na kadar y›lda 218. toplam bir borç belirlenmemifl. ‹ngiltere’de Ekim 1922’de istifa eden Lloyd George’un yerine hükûmet kuran Bonar Law. Amiral Kolçak. ‹ki müttefik ülke görüfl ayr›l›¤›na düfltü. 11 Ocak 1923’te Frans›z ve Belçika ortak güçleri Ruhr bölgesini iflgal etti ve orada bulunan maden ocaklar›na ve sanayi tesislerine el koydu. Belçika ve ‹talyan temsilcilerinin oylar›yla Almanya’n›n tamirat borçlar›n› zaman›nda yapmad›¤›n› ilan etti. bir ay sonra Ruhr’da direnifle son verilmesini istedi. Çal›flmalar sonucunda Dawes ödeme plan› 16 A¤ustos 1924’te Londra’da toplanan bir konferansta imzalanan bir protokolle kabul edildi. Sibirya’da Amiral Kolçak. Almanya’da ekonomik yap› daha da bozuldu ve Maliye Bakan› Cuno iflçi ücretlerini ödeyebilmek için Mark bast›. Dawes. Fransa kat› tutumunu sürdürdü. ABD ve Yunan güçleri. etkisiz bir protestoda bulunmakla yetindi. ABD ve ‹ngiltere taraf›ndan verilecek borçlar. Birincisinin bafl›na Amerikal› Charles G. Alman iflçileri ve memurlar› pasif direnifl gösterdi.6 Ruhr Bölgesi . Öte yandan Fransa’n›n hakim oldu¤u Tazminat Komisyonu’nun yetkileri daralt›ld› ve Ruhr bölgesi boflalt›larak Almanya’n›n rahatlat›lmas› sa¤land›. Fransa’n›n Dawes Plan›’n› kabul etmesi ve Ruhr bölgesini boflaltmas› koflullar›na ba¤land›. sonra Wrangil ‹tilaf Devletlerinden yard›m alarak karfl› devrimi yapmaya çal›flt›lar. Ayn› tarihlerde Bat›’da ‹ngiliz. ‹ngiliz temsilcisinin muhalefetine ra¤men. ‹ngiltere ve ABD’nin çabalar› sonucunda Tazminat Komisyonu yeni bir ödeme plan› haz›rlanmas› için iki teknik komite kurdu. Ayr›ca Reichsbank yeniden yap›land›r›ld›.Uluslararas› Sistemin Yeniden fiekillendirilmesi (1919-1929) rat borçlar› konusunda geri ad›m atmakla birlikte. borç ödemelerinin ask›ya al›nmas› karfl›l›¤›nda Ruhr madenlerinin “üretken garantiler” olarak kendisine devredilmesini istedi. Do¤u’da ise Japon Ordusu Rusya’da kurulan düzeni y›kmak için askerî hareketlerde bulundular. 1930-1935 aras›nda 170 ve ondan sonra 37 y›l süreyle y›lda 127. Güney’de önce General Denikin.

Silahs›zlanma ve Ortak Güvenlik Ortak Güvenlik: Uluslararas› kamuoyunu sald›rganl›¤› k›nama yönünde seferber ederek devletler aras›ndaki bar›fl› koruma ilkesi. sadece kara kuvvetlerinin indirimini desteklerken Fransa. Versailles Antlaflmas›’n›n infla etti¤i uluslararas› düzenin ilk y›llar›nda Sovyet Rusya ve Almanya aras›nda bir yak›nlaflma belirmifltir.210 Siyasi Tarih-I 1918’de Çar Naibi ve bütün Rusya’n›n kara ve deniz kuvvetleri komutan› yap›ld›. Konferans devam ederken 16 Nisan’da Cenova yak›nlar›nda Rapallo’da bir antlaflma imzaland›. “Her ülkenin silahlar›n›. ‹ngiltere. Enternasyonal’in kurulmas›na karar verilerek ihtilalin yayg›nlaflt›r›lmas› amaçland›. Bat›’dan destek alan Amiral Kolçak’›n ordusu baflar›l› olamad› ve ‹tilaf Devletleri 1921’de askerî kuvvetlerini geri çekti. Rapallo Antlaflmas›’yla iki devlet ‹tilaf Devletleri ve ortaklar› karfl›s›nda yaln›zl›klar›na son vermiflti. savafllar›n ortadan kald›r›lmas› için “Demokratik Kontrol Birli¤i’ni kurmufllard›. Rapallo Antlaflmas›. Almanya Versailles düzeninden kurtulmay› amaçlarken. Bat› dünyas› Sovyet Rusya’y› d›fllad›. Dünya’daki ekonomik sorunlar›n tart›fl›lmas› ve uluslararas› ticaretin canland›r›lmas› için düzenlenen Cenova Konferans›’nda (10 Nisan-19 May›s 1922) iki ülkenin yak›nlaflmas› ilk sonucunu verdi. ‹ki ülke aras›nda yap›lan Riga Bar›fl›’nda Do¤u s›n›rlar› daha da geniflletildi. Ayr›ca bir araya gelen devletler birine ambargo ya da yapt›r›mlar uygulamaya kalk›fl›rlarsa di¤eri buna kat›lmayacakt›. ticari ve ekonomik iliflkilere önem verilmesi gibi hususlara yer verilmiflti. iki ülke aras›nda diplomatik iliflki kurulmas›. Baflkan Wilson 4. taraflardan biri sald›r›ya u¤rarsa di¤eri tam bir tarafs›zl›k politikas› izleyecekti. Almanya ve Sovyet Rusya aras›nda imzalanan Rapallo Antlaflmas›’nda. Bu antlaflmaya göre. ‹ki ülke aras›ndaki iliflkiler bu dozda Hitler’in 1933’te iktidara gelmesine kadar sürmüfltür. Savafl s›ras›nda ortaya at›lan bu görüfller. ‹ngiltere ve Fransa’n›n Ukrayna’ya yard›mlar› sonucu Sovyet Rusya a¤›r bir yenilgiye u¤rat›ld›. Bunu gidermek için 24 Nisan 1926’da Berlin’de yeni bir Alman-Sovyet Rusya Antlaflmas› imzaland›. Di¤er müttefikler Paris Bar›fl Konferans›’nda bu iste¤e muhalefet ettiler. Bu ülkeler yenilen devletlerin silahtan . Özellikle tamirat borçlar› nedeniyle Almanya’n›n bask› alt›na al›nmas› toplumun bak›fl aç›s›n› de¤ifltirmiflti. Polonya Hükûmeti’nin 1920 y›l› bafllar›nda büyük bir ülke yaratma iste¤i ile Ukrayna’y› ele geçirmek istemesi Sovyet Rusya’n›n tepkisiyle karfl›laflt›. Ancak Almanya’n›n Locarno Antlaflmalar›n› imzalamas› ve Milletler Cemiyeti’ne girmesi Sovyet Rusya’n›n hoflnutsuzlu¤una yol açt›. Wilson’un ünlü 14 ilkesiyle hayat buldu. iki hükûmetin ya da vatandafllar›n›n u¤rad›klar› zararlar›n tazmininden karfl›l›kl› olarak vazgeçmesi. Genel olarak Milletler Cemiyeti ve Birleflmifl Milletler gibi uluslararas› örgütlerin temel amac› olarak görülür. kuvvet dengesi politikas›ndan vazgeçilerek etkili bir silahs›zlanmaya gidilmesi ve silah sanayisinin bütün dünyada devletlefltirilmesiydi. Sovyet Rusya da kendisini Bat› dünyas›na kabul ettirme konusunda ad›m atm›flt›. ‹ngiltere ve Fransa’n›n bafl›n› çekti¤i Bat› ülkelerinde endifle ile karfl›land›. ‹talya ile di¤er müttefikler bu ilkeye fliddetle karfl› ç›kt›lar. Sovyet Rusya önemli bir aktör olmas›na ra¤men uluslararas› sistemin flekillendirildi¤i Paris Bar›fl Konferans›’na ça¤r›lmad›. ilkesinde. Polonya. Finlandiya ve Balt›k devletlerinin (Estonya-Litvanya ve Letonya) uluslararas› sisteme entegrasyonu aflamas›nda bu ülke ile iliflki kurulmamas› ileriki y›llarda yeni sorunlar›n kayna¤› olacakt›r. iç güvenli¤in gerektirdi¤i dereceye indirmek için karfl›l›kl› garantilerin verilip al›nmas›” esas›n› öne sürmüfltü. Birinci Dünya Savafl›’n›n bafllamas›ndan k›sa bir süre sonra ‹ngiliz Liberal Partisi’nin baz› üyeleri ile ‹flçi Partisi’nden Philip Snowden. Di¤er anlat›mla bu giriflimin temel amac›. 1997:96). (Gürün. Bu arada Mart 1919’da Moskova’da yap›lan konferansta III.

eski baflkan Wilson’un en önemli projesi olan Milletler Cemiyeti’nin d›fl›nda kald›. Versailles Antlaflmas›’n›n silahs›zlanmay› öngören 159-210.000. kara. Japonya 315. Ünite . güvenlik ve silahs›zlanma” alanlar›n›n hangisinin öncelikli ele al›nmas› gerekti¤i konusunda anlaflamam›fllard›r. Çünkü savafltan önceki silahlanman›n sorumlusu olarak Almanya’y› göstermekteydiler. Belçika. maddelerine ra¤men silahlar›n› azaltma konusunda isteksiz davranm›fllard›r. Müttefik devletler aras›nda tam bir görüfl birli¤i olmamas›na ra¤men Almanya’n›n silahs›zland›r›lmas› için Versailles Antlaflmas›’na çok sert hükümler kondu. ABD. 8. Ne var ki ilgili devletler. 12 destroyer ve 12 torpidoyu ve 15 bin kiflilik personeli aflamayacakt›. Japonya ve Çin’in temsilcilerini Uzakdo¤u sorunlar›n› görüflmek üzere Washington’a bir konferansa davet etti. 24 A¤ustos 1921’de Almanya ile ayr› bir bar›fl antlaflmas› imzalayarak. askerî uçak ve balon yapmamas› gibi hususlar da vard›. ve 9.000. madde flöyledir: “Cemiyet üyeleri bar›fl› koruman›n. deniz üstünlü¤ünü ABD ile paylaflmak zorunda kald›. Ancak Japonya’n›n Uzakdo¤u’da silahlanmas› ve ABD ile bir yar›fla kalkmas› üzerine Baflkan Waren G. 72). 11 A¤ustos 1921’de Fransa. Hollanda. 12 Kas›m 1921-6 fiubat 1922 tarihleri aras›nda süren Washington Konferans›’nda denizde silahs›zlanma ve Uzakdo¤u ile Pasifik bölgesinin sorunlar› tart›fl›ld›.8. millî silahlar› ve teçhizat›. 97). birbirine ba¤l› “tahkim. Rhein Nehri’nin do¤u k›y›s›n›n 50 km derinli¤inde askersizlefltirilmesi. ‹ngiltere. maddelerinin bafl›na konan girifl k›sm›. yenen devletler Milletler Cemiyeti Misak›’n›n 8. Japonya. diplomatik bir hamlede bulundu. ‹ngiltere.Uluslararas› Sistemin Yeniden fiekillendirilmesi (1919-1929) 211 ar›nd›r›lmas›n› istemekteydiler. Harding. Bir dizi görüflmeden sonra 1920’de silahs›zlanma konusunda önerilerde bulunmak üzere bir komisyon kuruldu. Bu antlaflmayla ‹ngiltere. d›fl politikada izolasyonu (Monreo Doktrini) benimsedi. Fransa ve ‹talya 175. bu ülkenin silahs›zland›rma konusunda her fleyi kabul etti¤ini göstermektedir: “Bütün milletlerin silahlar›nda genel bir k›s›tlamay› bafllatabilmek amac›yla Almanya. ‹talya. maddesi bu konuya ayr›ld›. 6 hafif kruvazör. Portekiz. ABD. 1982. Yenilen devletlerin bar›fl antlaflmalar› arac›l›¤›yla silahs›zland›r›l›p askerî güçleri tasfiye edilirken. Harding. . Alman Genelkurmay›’n›n kald›r›lmas›. Antlaflman›n öngördü¤ü k›s›tlamalar aras›nda Almanya’n›n denizalt› sahibi olmas›na yasaklama getirilmesi. deniz ve hava kuvvetlerine iliflkin müteakip hükümlere harfiyen uymay› taahhüt eder. Almanya silahs›zlanmay› öne ç›kar›rken Fransa ise güvenli¤in öncelikli olarak ele al›nmas›n› savundu. Denizde Silahs›zlanma Woodrow Wilson’dan sonra 1921’de ABD Baflkanl›¤›’na seçilen Waren G. 1997. ABD ve ‹ngiltere 525. Buna göre. ABD’nin a¤›rl›¤›n› koymas› sonucu Milletler Cemiyeti Misak›’n›n 8. Ancak. 199-200). Belirtilen s›n›rlamalara uyulup uyulmad›¤› ise müttefik güçler ve onlar›n ortaklar› taraf›ndan oluflturulacak bir “Kontrol Komisyonu” arac›l›¤›yla yap›lacakt›. Bu komisyon silahs›zlanmay› güvenlik sorunu ile birlikte ele ald›. Bu komisyon 31 Ocak 1927’ye kadar çal›flmalar›n› sürdürdü (Sar›ca. Ayr›ca Alman Deniz Kuvvetleri 10 bin tonu geçmemek üzere 6 z›rhl›. Kat›lan devletler bu konulara iliflkin üç antlaflma imzalad›lar.000 tonaj büyüklü¤üne kadar gemilere sahip olabileceklerdi. Fransa ve ‹talya aras›nda 6 fiubat 1922’de imzalanan “Deniz Silahlar›n›n S›n›rland›r›lmas› Antlaflmas›’yla bu devletlerin sahip olabilecekleri maksimum deniz gücü belirlendi. 12 y›l görev yapacak er ve erbafllardan kurulu 100 bin kiflilik asker bulundurulmas› hükûmetlerine yer verilmiflti. Monreo Doktrini: ABD Baflkan› James Monroe taraf›ndan 1823’te ilan edilen ve ABD’nin Bat› Yar›mküre sorunlar›na Avrupal› güçler taraf›ndan müdahale edilmesini kabul edemeyece¤ini aç›klayan doktrin. 1998.” (Gürün. Versailles Antlaflmas›’nda zorunlu askerli¤in yasaklanmas›. millî güvenlik ve milletleraras› yükümlülüklerin müfltereken yerine getirilmesi ile uyumlu en düflük noktaya indirilmesini gerektirdi¤ini kabul ederler” (Gündüz.

Bu nedenle ‹talya ve Fransa. Fransa. Almanya 1926’da. O tarihlerde Avrupa siyasetinde sayg›nl›¤› artan Türkiye de silahs›zlanma için yürütülen çal›flmalara davet edildi. Ayr›ca her üç ülkenin 52. genel silahs›zlanman›n ilk aflamas› kabul etmifllerdir. Almanya ve di¤er yenilen devletlere bar›fl antlaflmalar› yoluyla dayat›lan silahs›zlanmaya iliflkin hükümler. getirilmek istenilen oranlara karfl› ç›kt›klar› için konferansa kat›lmad›lar. Ancak Milletler Cemiyeti Konseyi.000. ‹ngiltere ve Japonya aras›nda A¤ustos 1927’ye kadar yap›lan görüflmelerden de sonuç al›namad›.000. Fransa ve ‹talya. ABD. Londra Antlaflmas›’nda kruvazör ve daha küçük gemilerde ABD’ye 323. Washington Konferans›’ndaki oranlar›n kruvazörlere de uygulanmas›na karfl› ç›kt› ve ‹talya’yla eflitli¤i kabul edemeyece¤ini bildirdi. Di¤er bir anlat›mla Almanya. Bu komisyon 1926-1931 y›llar› aras›nda silahs›zlanman›n temel ilkeleri üzerinde bir metin meydana getirmek için çal›flt›. bu eksikli¤i gidermek ve denizde silahs›zlanma sürecini tamamlamak için Nisan 1927’de Cenevre’de bir konferans toplanmas›na öncülük etti. ABD. Aral›k 1925’te bir “Silahs›zlanma Haz›rl›k Komisyonu” kurmay› kararlaflt›rd›. sömürgelerinin uzakl›¤›n› öne sürerek. ‹talya’n›n iste¤ini de Fransa kabul etmedi. Sovyetler Birli¤i ise 1927’de komisyonun çal›flmalar›na kat›ld›. ortak güvenli¤in sa¤lanmas›n› ve silahs›zlanmay› öncelikleri aras›na alm›fllard›. ‹ngiltere’ye 339. maddesine dayan›larak 1920’de silahs›zlanma sürecini ele almak üzere bir komisyon kurulmufl ise de 1926’ya kadar somut bir ad›m at›lamam›flt›. ‹talya ise Fransa’yla eflitlik konusunda ›srar etti. Londra’da deniz silahlar›n›n azalt›lmas› ile ilgili baflar› sa¤lanmakla beraber. Karada Silahs›zlanma Milletler Cemiyeti’yle yeni bir dünya düzeni kurmaya hedefleyenler. Almanya. daha küçük gemiler için herhangi bir yasak getirilmemiflti.000 tonaj s›n›rlamas› konuldu. Cenevre Konferans›’n›n baflar›s›zl›¤a u¤ramas›na ra¤men. Daha do¤rusu ortak güvenlik ilkesinin uygulamaya geçirilmesini silahs›zlanma kofluluna ba¤lam›fllard›. 22 Nisan 1930’da imzalanan deniz silahs›zlanmas› antlaflmas›n›n tonajlar ve oranlarla ilgili bölümünü imzalamad›lar. denizde silahs›zland›rma çabalar› sona ermedi. Fransa ve ‹talya da kat›ld›. Bununla birlikte sadece silah al- . Nitekim Ocak 1930’da deniz silahlar›yla ilgili Londra’da yeni bir konferans›n toplanmas› karar› al›nd›. 1928’de Briand-Kellogg Pakt›’n›n imzalanmas›.700 tonaj denizalt›s› olacakt› ve bu ülkeler 1936’ya kadar hiçbir z›rhl› gemi yapamayacaklard›.850 tonaj ayr›ld›. k›sa bir süre sonra dünya ölçe¤inde yeni bir bunal›m sürecine girilmesi nedeniyle silahlanma tekrar bafllayacakt›r. Fakat konferans boyunca tam bir uzlaflma sa¤lanamad›. ABD’de Herbert Hoover’in baflkanl›¤a seçilmesi. ya Versailles Antlaflmas› nedeniyle karfl› karfl›ya kald›¤› silahs›zlanma koflullar›nda ya da bütün devletlerin kendisi nispetinde silahs›zlanmas›n›n sa¤lanmas› tezini savundu.000 ve Japonya’ya 208. Kararlaflt›r›lan tarihte bafllayan konferansa. Fransa’n›n iste¤ini ABD. silahs›zlanma çal›flmalar› boyunca “eflitlik” ilkesini öne sürdü. Destroyer tipi gemilerde ise ABD’ye ve ‹ngiltere’ye 150. Milletler Cemiyeti Misak›’n›n 8.212 Siyasi Tarih-I Londra Deniz Silahs›zlanmas› Konferans› Washington Konferans›’nda büyük tipteki gemiler için tonaj ve oran s›n›rlamalar› kabul edilmekle birlikte. Fransa ise bütün politikas›n› Almanya’n›n ezilmesi üzerine kurdu¤u için “eflitlik” anlay›fl›na itiraz etti. Japonya’ya 105. Mart 1929’da ‹ngiltere ‹flçi Partisi’nin iktidara gelmesi siyasi havay› yumuflatt›.

Japonya’n›n Mançurya’ya sald›rmas›. Almanya ve Türkiye d›fl›nda komisyon çal›flmalar›na kat›lan devletler taraf›ndan gerçekçi bulunmam›fl ve dikkate al›nmam›flt›. bu belgeyle bütün silahlar›n yok edilmesini. harp okullar›n›n kapat›lmas›n›. Sovyet tezi. ‹ngiltere ise Fransa’n›n tam tersi olarak e¤itimli/talimli asker say›s›n›n s›n›rland›r›lmas›na s›cak yaklaflt›. maddesinde uluslararas› uyuflmazl›klar›n çözümü için. kurulufl anlar›ndan itibaren etkisiz kalm›flt›. Almanya’n›n “eflitlik” ilkesinde ›srar etmesi. Sovyet Rusya 15 fiubat 1928’de Silahs›zlanma Konferans› Haz›rl›k Komisyonu’na 63 maddelik bir belge sundu. 1997: 132-133. Hukuki uyuflmazl›klar ortaya ç›kt›¤›nda hakem veya yarg› organ›na gidilecekti. Sovyetler Birli¤i ve Almanya’n›n Milletler Cemiyetinde yer almamas› ve Fransa ile ‹ngiltere aras›nda görüfl ayr›l›klar›n›n derinleflmesi bu kurumun etkili bir politika yürütememesinin belli bafll› nedenleri aras›ndaSIRA yer S‹ZDE almaktad›r. genifl bir denetleme sisteminin kurulmas› ve bütçelere silahlanma için konulacak miktarlar›n azalt›lmas› gibi hususlar›n da konulmas›n› gündeme getirdi. Bat›l› ülkelerden büyük bir endifle duyan Sovyetler Birli¤i ise mutlak ve genel bir silahs›zlanma önerisinde bulundu. Armao¤lu. devletleraraAMAÇLARIMIZ s›nda eflitlik ilkesini ortadan kald›rm›flt›. Bu tasar› 2 fiubat 1932’de Cenevre’de 62 ülkenin kat›ld›¤› Silahs›zlanma Konferans›’nda ele al›nd›. Sovyet delegasyonu. Sovyet delegasyonu. Avrupa devletlerinin tamirat borçlar›n›n ödenmesi konusunda uyuflmazl›¤a D‹KKAT düflmesi. ABD. Milletler Cemiyeti Mi- N N S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET . örgütün önemli organlar›ndan biri olan Konseye ‹tilaf ve ortak devletlerin daimi üye olarak yer almas›. Ancak uluslararas› sistemin koflullar›n›n de¤iflmesi. Silahs›zlanma Konferans› Haz›rl›k Komisyonu.Uluslararas› Sistemin Yeniden fiekillendirilmesi (1919-1929) t›nda bulundurulan asker say›s›n›n s›n›rland›r›lmas›. Ünite . 1988. bütün kara. 23 Mart 1928’de yeni bir tasar› daha sunarak. Konsey raporunun ‹ verilmesinden itibaren 3 ay geçinceye kadar hiçbir flekilde savafla baflvurulmayacakt›. Oysa Milletler Cemiyeti’nin ortak güvenli¤i sa¤lamas› için savafl› Tyasaklamas› E L E V ‹ Z Y O N ve etkin mekanizmalar gelifltirmesi gerekiyordu. 9 Aral›k 1930’da silahs›zlanma tasar›s› anlaflmas› üzerinde uzlaflarak çal›flmalar›n› tamamlad›. genelkurmay baflkanl›klar›n›n kald›r›lmas›n›. Tasar› 60 maddeden oluflturulmufltu. Cemiyet’in savafltan sonra milliyetler ilkesi do¤rultusunda say›s› bir hayli artan devletler aras›nda ortak güvenli¤i sa¤lamas› en büyük beklentilerden Orta ve K ‹ T Abiriydi. “Milletler Cemiyeti’nin Kurulmas›” bafll›¤› alt›nda da yazd›¤›m›z gibi Misak’›n 12. Karada silahs›zlanma sürecinde ilgili devletlerin ortaya att›klar› tezler içermiflti? SIRAneyi S‹ZDE GÜVENL‹⁄‹ SA⁄LAMA G‹R‹fi‹MLER‹ 3 D Ü fi Ü N E L ‹ M SIRA S‹ZDE D Ü fi Ü N E L ‹ M Milletler Cemiyeti’nin Baflar›s›z Kalmas› Birinci Dünya Savafl›’ndan sonra bar›fl› ve güvenli¤i sa¤lama konusunda anahtar S O R U rol oynamas› düflünülen Milletler Cemiyeti. ‹ngiltere ve Almanya’y› destekledi.213 8. Komisyon bu tasar›y› da kayda de¤er bulmam›flt› (Gürün.: 223-224). P Do¤u Avrupa’da birbirleriyle sorunlar› olan ve milliyetçilikleri zirveye ç›km›fl yeni devletler aras›nda bar›fl› ve güvenli¤i sa¤lamak en baflta umutsuzluk yaratm›flt›. önce uluslararas› hakeme. yarg› organ›na (Uluslararas› Daimi Adalet DivaNTERNET n›) veya Konsey’e gidilmesi öngörülmüfltü. Bu konuda ABD. deniz ve hava kuvvetlerinin terhis edilmesi gibi ilkeleri aç›klad›. her cins silah›n aflamal› olarak azalt›lmas›n› ve azaltma miktar›n›n büyük devletler için daha yüksek tutulmas›n› önerdi. ‹ngiltere ve ABD’nin etkili bir siyaset yürütmemesi ve yine Almanya’da Nazizm’in yükselifle geçmesi gibi faktörlerden dolay› baflar›s›zl›¤a u¤rad›. Ayr›ca Milletler Cemiyetinin kurulur kurulmaz.

devletlerden birinin sald›r›ya u¤ramas› hâlinde Milletler Cemiyeti Konseyinin dört gün içinde kimin sald›rgan oldu¤una karar vermesinden sonra. Fransa ve baz› devletler bu projeyi kabul etti. fiu an güvendi¤imiz kamuoyudur. Konseyin veya Cemiyet Genel Kurulunun bir karar›n› uygulamak için güce dayanmak gibi bir giriflim de yok.214 Siyasi Tarih-I sak› incelendi¤inde görülece¤i gibi. Elimizdeki en güçlü silah kamuoyu silah›d›r” (Carr. fiili durumu onaylamak zorunda kalm›flt›r. bar›fl› sürdürme ve savafllar› önleme konusunda baflar›s›zl›¤› belirginleflen Milletler Cemiyetinin etkin k›l›nmas› için Almanya ve Sovyetler Birli¤i’ni örgüte üye olmas› için giriflimlerde bulunmufllard›r. Cenevre Protokolü Uluslararas› sistemin flekillendirilmesinde ve bar›fl›n korunmas› için çözümlenmesi gereken en önemli sorunlardan birincisi. r›za yöntemini ve kamuoyunun bask›s›n› dikkate ald›¤›n› Cemiyet’in ilk Genel Kurul toplant›s›nda da savundu: “Milletler Cemiyeti’nin emrindeki en güçlü silah›n ekonomik veya askerî silah ya da maddi güce dayanan baflka bir silah olmad›¤› do¤rudur.. Cemiyet’in etkin bir yapt›r›ma sahip olmamas› bizzat onu kuranlar taraf›ndan itiraf edilmifltir. di¤eri de silahs›zlanmayla birlikte ortak güvenli¤in sa¤lanmas›yd›. Etkin ve sonuç al›c› bir mekanizmaya sahip olmayan Milletler Cemiyeti. Bu antlaflmaya göre. Memel sorunu ve Teschen uyuflmazl›¤›nda hakemlik yapmas›na ra¤men. Litvanya’yla Polonya aras›ndaki Vilna kenti konusundaki uyuflmazl›kta hakemlik yapmaya çal›flt› ise de bu sorun “Büyükelçiler Konferans›” yoluyla çözülmüfltür. Bu komisyonun haz›rlad›¤› rapor 1922’de kabul edildi. savafl› önleme konusunda kurulan uluslararas› sistemde boflluklar vard›. Frans›z-Alman iliflkilerinin düzene sokulmas›. Savafl› bafllatan devlete karfl› ekonomik ve mali önlemler alma ve bu devletle her türlü iliflkinin kesilmesi söz konusuydu. Lord Cecil. Ancak ‹ngiltere. Avam Kamaras›’nda Versailles Antlaflmas›’n›n onaylanmas› görüflmeleri s›ras›nda söyledi¤i sözler bunu teyit eder niteliktedir: “Ço¤unlukla bir süper devlet gibi bir çözüm giriflimi yok. genel silahs›zlanma çal›flmalar›ndan önce bütün ülkelerin kat›labilece¤i bir savunma antlaflmas› haz›rlanmas› söz konusu olmal›yd›. uyuflmazl›klar›n zorunlu olarak hakem önüne ç›kar›lmas›n›n sa¤lanmas› ve bir uluslararas› ordunun kurulmas› için 1920’de “Daimi Dan›flma Komisyonu” kuruldu. fiimdiki durum göz önüne al›nd›¤›nda bu yollar neredeyse hiç uygulanabilir de¤il. “Cenevre Protokolü” ya da “Uluslararas› Uyuflmazl›klar›n Bar›flç› Çözümü ‹çin Protokol” . Baz› devletler. Ayr›ca Yukar› Silezya’n›n bölüflülmesi. Benefl 1924’te Milletler Cemiyeti Meclisine bir baflka proje sunarak ortak güvenli¤in sa¤lanmas› yönünde bir ad›m att›. Dominyonlar. askerî önlemler al›nmas› noktas›nda üye devletlere sadece önerilerde bulunabilecekti. ‹ngiliz Lord Robert Cecil. (. Bu rapora göre. Milletler Cemiyeti’nin tafl›d›¤› zaaflar›n giderilmesi. Ayr›ca Konsey.) ve e¤er bu konuda hakl› de¤ilsek. ‹skandinav ülkeleri ve Hollanda çok fazla yükümlülük alt›na gireceklerini öne sürerek reddettiler. Cemiyet’in cayd›r›c› olma ve yapt›r›m uygulama olana¤› s›n›rl› idi. Çekoslovakya D›fliflleri Bakan› E. etkin yapt›r›m› benimsemedi¤ini. Ayr›ca Milletler Cemiyeti mekanizmas› d›fl›nda da güvenli¤i sa¤lama ad›mlar› atm›fllard›r. bir “Karfl›l›kl› Yard›m Antlaflmas›” haz›rlayarak üye devletlerin onay›na sundu. demek ki hiçbir fleyde hakl› de¤iliz”.. 2010:84). di¤er devletlerin do¤rudan do¤ruya sald›r›ya u¤rayana yard›m etmesi gerekecekti. Nitekim Milletler Cemiyeti 1923’te. ‹ngiltere silahs›zlanman›n gerçeklefltirilerek bar›fl›n korunaca¤›na inan›rken Fransa ise Almanya’dan daha güçlü olan durumunu koruyarak bu amaca ulaflmaya çal›flt›.

‹ngiltere ve ‹talya aras›nda imzalanm›fl olup. yapt›r›m uygulamalar› için antlaflmaya taraf devletleri eyleme geçirebilecekti. Bu belgelerin aras›nda en önemlilerinden birisi Almanya. Versailles sisteminin öngördü¤ü garantilerin hiçbirisinin gerçekleflmemesi üzerine politika de¤iflikli¤ine giderek Almanya’yla uzlaflmaya çal›flt›. 1997:128). ekonomik ve askerî yapt›r›mlar uygulanacakt›. Ancak bu hükûmette Millî Blok gibi ülkenin güvenli¤ini ön planda tutmay› tercih etti.8. Fransa. Bu memorandumla Almanya’n›n. Protokol. her iki devlete Almanya ile olan s›n›rlar› konusunda garanti verdi. sorunlar›n çözümünde tahkim yöntemini esas al›nmas›n› içermiflti. Almanya ve Sovyet Rusya ile dostane bir iliflki sürdürülmesini arzu etti. Yine befl devlet aras›nda imzalanan di¤er bir antlaflmayla ‹ngiltere ile ‹talya’n›n Almanya’n›n bat› s›n›rlar›n› garanti alt›na almas›d›r. Fransa-Çekoslovakya antlaflmalar› imzaland›. ‹ngiltere’nin Cenevre Protokolü’nü onaylamamas›. Polonya ve Çekoslovakya’n›n kat›l›m›yla 5-16 Ekim 1925 tarihleri aras›nda gerçeklefltirildi. Bunlarla Fransa. Yeni hükûmet sosyalist olmas›na ra¤men ekonomide ve d›fl politikada liberalizmin etkili oldu¤u bir çizgi izledi. Buna göre uluslararas› uyuflmazl›klar ya Uluslararas› Adalet Divan›’na. ‹lgili devletler bunu yapmazlarsa sald›rgan say›lacaklard›. Milletler Cemiyeti Misak›’n›n daha etkin bir flekilde çal›flmas›n› sa¤layacakt›. Almanya. yeni hükümeti kuran Paul Painleve taraf›ndan ele al›nd›. 1925’te Fransa’da “millî blok” un yerine “sol kartel”in iktidara geçmesidir. ‹ngiltere. özellikle ‹ngiltere. Polonya ve Çekoslovakya aras›nda tahkim antlaflmalar› da imzaland›. Ayr›ca Fransa-Polonya. Fransa. Fransa Baflbakan› Herriot’un bafllatt›¤› yeni süreci desteklemek amac›yla bu ülkenin ihtiyaç duydu¤u garantilerin verilebilece¤ini seslendirmeye bafllad›. “Rhein ile ilgili devletlerin. Meclis’te ve Senato’da Hükûmet aleyhtar› gruplar›n etkili olmas› ve Dawes Plan› sonucu Ruhr bölgesinin boflalt›lmas›na karfl› olanlar›n artmas›. Ünite . Herriot hükûmetini zora sokmufltu. Yeni hükûmetin d›fliflleri bakan›. Monroe Doktrini ve Avrupa’n›n Güney Amerika’n›n ifllerine kar›flmas›na yol açaca¤› gerekçesiyle benimsemedi.Uluslararas› Sistemin Yeniden fiekillendirilmesi (1919-1929) ad›yla an›lan bu giriflim. ‹ngiltere ve dominyonlar. Frans›z-Alman ve Belçika-Alman s›n›rlar›n› karfl›l›kl› garanti alt›na aland›r. Sonras›nda da mali. Fransa. birçok yükümlülük alt›na gireceklerini öne sürerek kabul etmediler. bar›fl ve bir “Avrupa Birli¤i” projesi yanl›s› Aristide Briand oldu. Reddedilmesi için ‹ngiltere’yi k›flk›rtt›. ‹talya ve (Almanya’n›n) birbirleriyle savaflmayacaklar›n› alenen taahhüt edecekleri pakta kat›labilece¤ini” bildirdi (Gürün. ‹talya. ABD’de protokolü. Locarno Antlaflmalar› Fransa. Radikal sosyalist Herriot liderli¤inde hükûmet kuruldu. Fransa’daki politik geliflmeleri yak›ndan takip eden Alman D›fliflleri Bakan› Stressemann. Yeni d›fliflleri bakan› Haziran 1925’te Ruhr bölgesini boflaltt›rd› ve Almanya ile uzlaflman›n kap›lar›n› açt›. Locarno’da Almanya. Böylece Cenevre Protokolü de baflar›s›zl›¤a u¤rad›. 9 fiubat 1925’te Baflbakan Herriot’u ziyaret ederek bir memorandum sundu. Fransa. Belçika. Paris’teki Alman Büyükelçisi von Hösch. 215 . Fransa 15 Eylül 1925’te Almanya’y› ‹sviçre’nin Locarno flehrinde konferansa davet etti. Konferans. Antlaflmazl›klar sorunlar bar›flç› yollardan çözülecekti. Bunu tetikleyen en önemli geliflme. Konferans›n son gününde 9 belge parafe edilerek önemli bir ad›m at›ld›. Milletler Cemiyeti üçte iki ço¤unlu¤a dayanarak karar verebilecek. ya da hakeme götürülecekti. Sosyalist Herriot Hükûmeti’nin 10 Nisan 1925’te mali sorunlar› çözememesi nedeniyle düflürülmesinden sonra bu giriflim. Belçika. Belçika. 2 Ekim 1924’te Milletler Cemiyeti Meclisinde ele al›nd›.

Polonya ve Belçika) imzaland›. Bu antlaflmalar. Lacarno’da Bat› s›n›rlar›n› ve Versailles Antlaflmas›’n›n bu bölgeye yönelik hükümlerini kabul etmifltir. Japonya. ‹ngiliz ve Frans›z Hükûmetleri. Estonya. Almanya Bat›’ya entegre edilmifltir. durumunu güçlendirmek için ABD’ye yöneldi ve bu ülke ile iliflkilerini s›klaflt›rmaya çal›flt›. Çekoslovakya. anlaflmazl›klar›n çözümü için savafl yoluna gitmeyeceklerini. 9 da Cemiyet d›fl›ndan devlet kat›ld›. Litvinov. Sovyet Rusya’da 1929’da Çiçerin’in yerine D›fliflleri Bakanl›¤›na gelecek olan Litvinov. adlar›yla an›lan belge 9 devlet aras›nda (ABD. Ancak bu düzenleme de amac›na ulaflmam›fl. ‹ngiltere. ‹talya. ortak güvenlik konusunda bir ad›m daha att›.216 Siyasi Tarih-I Almanya. Bu mesajda Fransa’n›n savafl› kanun d›fl› ilan eden karfl›l›kl› yükümlülükte bulunulmas›na iliflkin bir pakt› imzalamaya haz›r oldu¤unu aç›klad›. Fransa D›fliflleri Bakan› Aristide Briand.7 Briand-Kellogg Pakt›’n›n ‹mza Töreni Fransa. Kellogg ise bar›flç› çevrelerin etkisiyle Aral›k 1927’de verdi¤i cevapta “savafl› bir millî politika arac› olarak kullanmaktan vazgeçme yükümlülü¤ünün” dünya çap›nda bütün devletlerce imzalanacak çok tarafl› bir antlaflmada yer almas›n› istedi. Pakt. y›l dönümünde 6 Nisan 1927’de bu ülkenin bar›flsever liberal çevreleriyle yapt›¤› görüflmede Amerikan halk›na bir mesaj yay›nlad›. bütün dünya devletlerinin kat›lmas›na aç›k tutuldu. ‹talya’ya iletti. Romanya ve Türkiye’nin yer ald›¤› farkl› bir antlaflmaya dönüfltürdü. Almanya. k⤛t üzerinde kalm›flt›r. uluslararas› iliflkilerde savafl› ulusal politikalar›na alet etmeyeceklerini. Ayr›ca Almanya’n›n Rapolla’da kurdu¤u düzenden de vazgeçti¤ini gösteriyordu. Sovyet Rusya’n›n Locarno’ya ça¤r›lmamas› Stalin’in bu antlaflmalar› kapitalist ve Sovyetler karfl›t› bir koalisyon olarak yorumlamas›na yol açm›flt›r. Kellogg Pakt›’nda yer alan flartlar›. Milletler Cemiyetine üye olduktan sonra yürürlü¤e girecekti. Kellogg önerisini Nisan 1928’de Almanya. Nitekim 48 Milletler Cemiyeti üyesi. Ard›ndan önerisini Haziran 1927’de ABD D›fliflleri Bakan› Kellogg’a sundu. Litvinov Protokolü denilen ve 9 fiubat 1929’da imzalanan bu belge ortak güvenlik alan›nda at›lm›fl bir ad›m olarak say›lmaktad›r. ‹ngiltere. Briand-Kellogg Pakt›. böylesine genifl bir yükümlülük sistemini kabul etmekte duraksama göstermifl iseler de kamuoylar›n›n bask›s›yla onaylamak zorunda kalm›fllard›r. Ancak antlaflmalarda Do¤u s›n›r›na iliflkin bir düzenleme bulunmamas› da bu ülkenin bu bölgede mevcut olan statükoyu tan›mad›¤›n› göstermektedir. Paris Pakt› ya da Kellogg Pakt›. Briand-Kellogg Pakt› da ayn› flekilde ifllevsiz kalm›fl ve öngördü¤ü sistem oturtulamam›flt›r. Bu say› ‹ngiltere ile birlikte hareket eden dominyonlar da eklendi¤inde 15’e ç›kmaktad›r. Sovyet Rusya ve Türkiye bu Pakt’a dahil oldu. ABD’nin savafla giriflinin 10. Almanya Eylül 1926’da Milletler Cemiyeti Konseyine daimi üye olarak girdi. . uyuflmazl›klar›n› bar›flç› yollardan çözeceklerini kabul etmifllerdir. girifl ve iki maddeden oluflmufltur. Devletler. Pakt. Locarno Antlaflmalar› iki savafl aras›nda önemli diplomatik bir ad›m olarak görülmüfltür. Fransa. Letonya. Polonya. Almanya. Briand-Kellogg Pakt› Resim 8.

Tuna ve Balkanlar bölgesinde istikrar› kurmak üzere yap›lm›flt›. 217 . öneriyi hükûmetlerine takdim edeceklerini belirttiler. 5 Eylül 1929’da Milletler Cemiyeti 10.Uluslararas› Sistemin Yeniden fiekillendirilmesi (1919-1929) Hakemlik Genel Senedi 1919’dan sonra kurulmaya çal›fl›lan uluslararas› sistemde bar›fl›n “hakemlik. Genel Kurulunda yapt›¤› konuflmas›nda “Avrupa Birli¤i” kurulmas› önerisinde bulundu. Üyeler. Frans›z D›fliflleri Bakan› Aristide Briand. Herhangi bir zamanda birbirleriyle temas edebilmeleri. menfaatleri konusunda görüflmeleri. Hukuki uyuflmazl›klarda ancak bütün taraflar anlafl›rlarsa uzlaflt›rma yoluna gideceklerdi. E¤er hukuki bütün anlaflmazl›klar›. Ancak bu öneri o tarihlerde uygulamaya konulamad›. taraflar›n r›zas› veya bu olmadan bir taraf›n istemi ile hakemli¤e götürülebilecekti (Sar›ca. Tasarlanan bu yeni oluflumun en önemli ayaklar›ndan birini ilgili devletler aras›nda ekonomik bir birlik oluflturacakt›. diplomasi yoluyla çözüme kavuflturulamayan uyuflmazl›klar. Fakat giriflim. devletlerin egemenlik haklar›n› ortadan kald›rmadan sosyal ve ekonomik yak›nlaflma olanaklar›n› art›racakt›. Almanya’ya karfl› ‹ngiltere’nin tam anlam›yla deste¤ini alamayacaklar›n› anlay›nca. taraflar aralar›nda hakeme sunmak için uyuflmufl de¤illerse “Uluslararas› Daimi Adalet Divan›”na göndereceklerdi. ç›kabilecek fevkalade durumlar› karfl›layabilmek için aralar›nda bir dayan›flma kurmalar› mümkün hâle getirilmelidir. Briand’a göre bu birli¤in içinde üç organ yer alacakt›. Milletler Cemiyeti. uzlaflt›rma. Hakemlik Genel Senedi’ni benimsemifl devletler aras›nda ç›kan uyuflmazl›klar›n. güvenlik ve silahs›zlanma” ile gerçekleflebilece¤ine yönelik bir inanç vard›. Briand’›n iflaret etti¤i federalizm. Briand’›n bu önerisi Milletler Cemiyetinin 9 Eylül 1929 tarihli toplant›s›nda tart›fl›ld›. 1982: 221-223). Avusturya-Macaristan ‹mparatorlu¤u’nun ard›ndan kalan bofllu¤u doldurmak. fiüphesiz bu ba¤ esas itibar›yla ekonomik olacakt›r. Briand konuflmas›nda “Avrupa halklar› gibi. Zira konunun en acil yönü budur ve bu istikamette baflar›ya ulaflabilece¤imiz düflünüyorum” diyerek büyük projesini aç›klam›flt› (Gürün. Çekoslovakya D›fliflleri Bakan› Edward Benefl Aral›k 1919 ve Ocak 1920’de Yugoslavya ve Romanya’ya birer ittifak önerisinde bulunarak. Asl›nda bu giriflimi tetikleyen olay. ‹leriye sürmek istedi¤im iflte bu iliflkidir. Uluslararas› Daimi Adalet Divan› statüsünde oldu¤u gibi antlaflmalara. Milletler Cemiyeti bu gerçekten hareketle 26 Eylül 1928’de “Hakemlik Genel Senedi” ad› verilen bir belge haz›rlayarak. Buna göre. Daimi Siyasal Komite ve Hakem Komitesi. sonradan Fransa’n›n Avrupa’da üstünlü¤ünü sürdürme ve yaslanabilece¤i bir ittifak sistemine dönüflmüfltür. Avrupa Konferans›. güç birli¤ine gidilmesini istedi. hukukun genel ilkelerine dayan›larak çözülmesi anlay›fl›n› yerlefltirmeye çal›flt›. hakemlik ve yarg› yöntemlerinin ba¤daflt›r›lmas›na çal›fl›ld›. Hakemlik Genel Senedi ile bütün anlaflmazl›klar. bu defa Almanya’y› da içine alacak ve Locarno Sistemi’ni güçlendirecek bir formül üzerinde çal›flmaya bafllam›fllard›r. uzlaflt›rma yoluyla çözülmeye çal›fl›lacakt›.8. Bu giriflimle. müflterek kararlar almalar›. 1920’de gerçekleflen Fransa-Macaristan yak›nlaflmas›d›r. 1997: 138). üye olan ve olmayan ülkelerin onay›na sundu. Ekonomik ‹flbirli¤i (Avrupa Birli¤i) Giriflimi Frans›z yöneticileri. Ünite . Alt›nda Almanya’n›n olas› sald›r›s›na karfl› Tuna Blok’u oluflturma düflüncesi yatmaktad›r. co¤rafi gruplar teflkil eden milletler aras›nda bir çeflit federal ba¤ bulunmas› gerekti¤ini düflünmekteyim. teamüle. Küçük Antant Küçük Antant.

1929 dünya ekonomik krizi kapitalist ekonomik modelin en büyük krizlerinden biridir. New York borsas›n›n 24 Ekim 1929’da K ‹ gücünün T A P büyük miktarda de¤er kaybetmesiyle tarihin en büyük bunal›mlar›ndan birine sürüklendi. Bununla birlikte savafl›n iki büyük galibi olan ‹ngiltere ve Fransa’ya. Bu ekonomik krizin nedenleri üzerine çeflitli tezler olmakla birlikte. 14 A¤ustos 1920’de Çekoslovakya ve Yugoslavya aras›nda yap›ld›. N N . Bu fazla kapasite. Küçük Antant ittifaklar›. fiyatlar› ve de sanayi kârlar›n›n yol açt›¤›n› öne sürdü. 2003:198. 1920’lerde ABD. Ekonomik zirvesinde olan ABD. 23 Nisan 1921’de Çekoslovakya ile Romanya aras›nda bir ittifak antlaflmas› imzalad›. ABD’nin 1920’de petrol üretimi dünyadaki üretimin üçte ikisine. ikili antlaflmalarla gücünü KKAT pekifltirdi veD ‹hegemonyan›n ‹ngiltere’den kendisine geçmesini sa¤lad›. Macaristan’da hükümdarl›¤› ele geçirme girifliminde bulununca. ABD’de de ç›k›p bütün dünyay› etkisi alt›na ald›¤›ndan liberal demokrasi anlay›fl›na duyulan güven azald›. Bu zincire. Milletler Cemiyetinin öngördü¤ü uluslararas› sistem sorguland›. uluslararas› politikalar aç›s›ndan merkezî bir güç olmaktan ç›kmaya bafllad›. ABD ekonomisinin savafl sonunda afl›r› büyümeELEV‹ZYON sinden dolay› uluslararas› ekonomide büyüyen dengesizliktir. böylece üretim potansiyeli talepten daha h›zl› artt›. ABD. Ayr›ca Avrupa. Besaraby’a sorunu nedeniyle Romanya’y› Sovyetler Birli¤i’ne ve Südet Almanlar› nedeniyle de Çekoslovakya’y› Almanya’ya karfl› korumaktan uzakt›. Keynes. Almanya’ya karfl› bu ittifak› destekledi ve sözü edilen ülkelerle antlaflmalar yapt›. Ortak güvenlik ve silahs›zlanma çabalar› büyük çapta baflar›s›zl›¤a u¤rad›. SIRA S‹ZDE D Ü fi Ü N E L ‹ M S O R U D‹KKAT SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P TELEV‹ZYON ‹NTERNET 4 Küçük Antant’›n SIRA amac› S‹ZDE neydi? 1929 DÜNYA EKONOM‹K KR‹Z‹ VE ULUSLARARASI D Ü fi Ü NZAYIFLAMASI EL‹M S‹STEM‹N ‹ngiltere’nin 1919-1929 y›llar› aras›nda dünya pazarlar› üzerinde yüzy›llard›r sürdürdü¤ü egemenli¤i S O R Uzay›flad›. ‹kincisi ise ünlü ‹ngiliz iktisatç›s› John Maynard Keynes’e aittir. Birincisi. ‹talya’da faflizm ve Almanya’da Nazi hareketi ekonomik ve siyasal bunal›m›n büyüklü¤ü karfl›s›nda güç kazand›. 25 Ocak 1924’te Çekoslovakya. Hobsbwm. Antlaflmaya göre. Bu ülke. iki görüfl öneT ç›kmaktad›r. Çekoslovakya. elektrik üretimi ise Avrupa’dakine eflitti. 1921-1929 y›llar› aras›nda düflük ham madde fiyatlar›n›n ve ›l›ml› bir biçimde yükselen ücretlerin. Yugoslavya ve Romanya aras›nda 21 May›s 1929’da yap›lan antlaflmayla süresiz hâle getirildi. Ne var ki. Sar›ca. Tuna bölgesinde ortaya ç›kan statükocu ve anti-revizyonist bloka kay›ts›z kalmad›. borsa spekülasyonlar›n›n artmas›na neden oldu. Buradan hareketle büyük oran‹ N T E R N artmas›na ET da kârlar›n ve yat›r›mlar›n art›fl›ndaki çekicilik. dünyaSIRA S‹ZDE n›n en büyük ihracatç›s› ve ‹ngiltere’nin ard›ndan en büyük ithalatç›s›d›r. 1982: 265-267). Daha önce de belirtti¤imiz gibi mali fonlar›n bir k›sm›. çelik üretimi dünyadakinin yar›dan fazlas›na. K›ta Avrupa’s›nda bir “Frans›z Sistemi” kurmaya çal›flt›. bu ülkelerin ulusal gelirlerinin neredeyse yar›s›na ulaflan borçlar vermiflti. Dawes Plan› çerçevesinde Almanya’ya gönAMAÇLARIMIZ derildi.218 Siyasi Tarih-I Çekoslovakya D›fliflleri Bakan› Benefl. 7 Haziran 1921’de Romanya ve Yugoslavya ittifak› eklendi. borsa endifle ve pani¤e kap›ld› (Beaud. 2003: 105-130. 10 Haziran 1926’da Romanya ve 11 Kas›m 1927’de Yugoslavya ile ittifak antlaflmalar› imzalayarak Küçük Antant’› nüfuzu alt›na ald›. sermayenin kâr oran›n›n düflmesine yol açt›¤›ndan. taraflardan birine sald›r›lmas› hâlinde di¤eri yard›m edecekti. revizyonizme karfl› ittifak olarak önerdi¤i oluflum için ilk antlaflma. savafl sonras›nda Avrupa’ya büyük miktarda mali fonlar aktard›. Bu büyük güç. Ard›ndan 1921 Mart’›nda son Avusturya-Macaristan ‹mparatoru Karl. Ancak siyasi sistem üzerinde de etkili oldu ve 1919’dan sonra kurulmaya çal›fl›lan uluslararas› sistemin baflar›s›zl›¤a u¤ramas›na da yol açt›. bu ittifak zinciri Yugoslavya’y› ‹talya’ya. Fransa. Yerine bir süreden beri dünyan›n en büyük ekonomik gücü hâline gelmeye bafllayan ABD geçti.

Paris Bar›fl Konferans›’nda baflta Almanya olmak üzere yenilen devletlerle bar›fl antlaflmalar› yap›ld›. Bar›fl›n uygulanmas› s›ras›nda karfl›lafl›lan baflka bir güçlük ise silahs›zlanma ve ortak güvenlik oldu. Ancak Milletler Cemiyeti etkin olamad›. devletler hukuku kurallar›na ve antlaflmalara uyulmas› istendi. üye kabulünü. Sovyetler Birli¤i’nin üye olmamas› ve etkili yapt›r›mlardan yoksun olmas› bu baflar›s›zl›¤›n belli bafll› nedenler aras›nda say›lmaktad›r. N A M A Ç 2 Bar›fl›n uygulanmas›n› ve karfl›lafl›lan sorunlar› s›ralamak. Misak’ta bu örgütün uluslararas› ifl birli¤ini gelifltirme ve bar›fl ile güvenli¤i sa¤lamay› hedefledi¤i belirtildi. Ayr›ca ABD’nin ve Sovyet Rusya’n›n Milletler Cemiyetinde yer almamas›. Tazminatlar Komisyonu belirledi¤i 132 milyar alt›n Alman Mark›’nda indirime gitmesine ra¤men zorluklar ve tepkiler sürdü. Almanya’yla yap›lan Versailles Antlaflmas›. savafl tazminat ödetme. ABD Senatosu’nun onaylamamas›. Çal›flmalar›n sonucunda Dawes ödeme plan› kabul edildi. . Versailles Antlaflmas›’nda ödenmesi kararlaflt›r›lan savafl tazminat› ya da tamirat borçlar› çok yüksek oldu¤undan büyük zorluklarla karfl›laflt›. Bulgaristan’la Neuilly. ‹ngiltere ve ABD’nin çabalar› sonucunda yeni bir ödeme plan› haz›rlanmas› giriflimi bafllat›ld›. Birinci Dünya Savafl›’ndan sonra yenen ve yenilen devletler aras›nda bar›fl›n hangi ilkeler çerçevesinde yap›laca¤› ve nas›l bir uluslararas› sistemin kurulaca¤› merak konusuydu. s›n›rlar›n› küçültme gibi a¤›r hükümlere sahipti. Macaristan’la Trianon ve Osmanl› ‹mparatorlu¤u’yla imzalanan Sevr Bar›fl Antlaflmas› cezaland›rmaya yönelik antlaflmalard›. Özellikle bu ülkenin iç politik yap›s›nda istikrar›n sa¤lanamamas› bu zorlu¤u daha da art›rd›. Ayn› flekilde Avusturya’yla Saint Germain. Fransa ve Belçika askeri güçleri. Alman halk› antlaflmaya ve antlaflman›n belirledi¤i tamirat borçlar›na büyük tepki gösterdi. Fransa büyük çapta amac›na ulaflm›flt›. Fransa ise Almanya’dan intikam almaya ve bu ülkeyi çökertmeye çaba gösterdi. Almanya’n›n tamirat borçlar›n›n taksitlerini ödemeyi aksat›nca Rhur bölgesini iflgal etti. Cemiyetin Misak› organlar›. Fransa ve ‹ngiltere aras›nda görüfl ayr›l›klar›n›n derinleflmesi de bar›fl›n uygulanmas›n› sekteye u¤ratan etkenlerdir. Paris Bar›fl Konferans›’nda belirlenen bar›fl›n uygulanmas› ilgili devletler aras›nda çeflitli sorunlara yol açt›.Uluslararas› Sistemin Yeniden fiekillendirilmesi (1919-1929) 219 Özet N A M A Ç 1 Paris Bar›fl Konferans›’n› ve bar›fl antlaflmalar›n› çeflitli yönleriyle aç›klamak. Ne var ki bütün bu çabalar baflar›s›z oldu. ABD Baflkan› Wilson. Bu amaçla denizde silahlanman›n gerçeklefltirilmesi için Washington ve Londra’da silahs›zlanma konferanslar› düzenlendi. uluslararas› iliflkilerin aleni olmas›. Konferans’ta 28 Nisan 1919’da Milletler Cemiyeti Misak› kabul edildi. bu ülkeye ceza verme. Ünite . dünya bar›fl›n›n sa¤lanmas› için Milletler Cemiyetinin kurulmas›n› öncelikleri aras›na alm›flt›. Ayn› ifllemin karada da yap›labilmesi için Milletler Cemiyeti Aral›k 1925’te “Silahs›zlanma Haz›rl›k Komisyonu” kurdu. Bu hedefe ulafl›lmas› için. Orta ve Do¤u Avrupa’da milliyet ilkesine göre yeni ulus-devletlerin kurulmas› ve s›n›rlar›n çizilmesi yeni çat›flma alanlar› oluflturdu. Cemiyet etkili yapt›r›mlara sahip de¤ildi. Almanya. Kurulan uluslararas› sistemin yürüyebilmesi için silahs›zlanma temel koflullardan biriydi. silahs›zland›rma. savafla baflvurulmamas› konusunda baz› taahhütlerin kabul edilmesi. Milliyetler sorunu baflta gelmektedir. bar›fl›n nas›l kurulaca¤›n› ve korunaca¤›n› içermiflti.8.

Çekoslovakya D›fliflleri Bakan› E. üye devletlerin onay›na sundu.220 N A M A Ç 3 Siyasi Tarih-I Güvenli¤i sa¤lama giriflimlerini s›ralamak. . 1929 dünya ekonomik krizi kapitalist ekonomik modelin en büyük krizlerinden biridir. Hakemlik Genel Senedi (26 Eylül 1928) belgeleriyle ile Aristide Briand’›n “Ekonomik ‹flbirli¤i” giriflimiyle savafl›n yasaklanmas›. Fakat bu proje baflar›s›zl›¤a u¤rad›. bar›fl›n sürdürülmesi. ABD’de New York borsas›nda bafllayan kriz k›sa zamanda tüm dünyaya yay›ld›. Almanya’da Nazizm ve ‹talya’da faflizm yükselifle geçti. Bununla birlikte güvenli¤i sa¤lamak amac›yla Locarno Antlaflmalar› (5-16 Ekim 1925). Liberal demokrasi anlay›fl›na duyulan güven azald›. Milletler Cemiyetinin öngördü¤ü yap›n›n sorgulanmas›na neden oldu. Milliyetler Cemiyeti. N A M A Ç 4 1929 dünya ekonomik krizini ve uluslararas› sistemin zay›flamas›n› aç›klamak. Briand-Kellogg Pakt› (Nisan 1928). uyuflmazl›klar›n bar›flç› yollardan çözümü konusunda ad›mlar at›ld›. Ard›ndan 1923’te “Karfl›l›kl› Yard›m Antlaflmas›”n›. Ne var ki iki dünya savafl› aras›nda güvenli¤i sa¤lama giriflimleri baflar›s›z oldu. Litvinov Pakt› (9 fiubat 1929). Benefl’in önerisiyle sorunlar›n çözümünde tahkimi esas alan “Cenevre Protokolü” ya da “Uluslararas› Uyuflmazl›klar›n Bar›flç› Çözümü ‹çin Protokol” haz›rland›. Bu çöküntü 1919’dan sonra kurulmaya çal›fl›lan uluslararas› sistemin baflar›s›zl›¤a u¤ramas›na. uyuflmazl›klar›n zorunlu olarak hakem önüne ç›kar›lmas›n› sa¤lamak ve uluslararas› bir ordunun kurulmas›n› gerçeklefltirmek için 1920’de “Daimi Dan›flma Komisyonu” kurdu.

Ünite . Saint Germain Bar›fl Antlaflmas› e. Briand-Kellogg Pakt› 10. Hakemlik Genel Senedi e. Avrupa sorunlar›n› çözme d. Denizde silahs›zlanma e. Briand ödeme plan› 3. Versailles Bar›fl Antlaflmas› d. Stresemann ödeme plan› c. Fransa’n›n Avrupa’da nüfuz kurmaya yönelik giriflimi afla¤›dakilerden hangisidir? a. Çok say›da organa sahip olmamas› c. ‹talya’n›n olmamas› 8. Litvinov Pakt› d. Afla¤›dakilerden hangisi Washington Konferans›’n›n (12 Kas›m 1921 . ABD’nin egemenli¤ine son verilmesi d. mali ve askeri yapt›r›mlara sahip olmamas› b. Afla¤›dakilerden hangisi Almanya’n›n ödemesi gereken tamirat borçlar›n› yeniden düzenleyen ödeme planlar›ndan biridir? a. Sovyetler Birli¤i’nin olmamas› e. Etkili ekonomik.Uluslararas› Sistemin Yeniden fiekillendirilmesi (1919-1929) 221 Kendimizi S›nayal›m 1. Fransa’n›n Paris Bar›fl Konferans›’nda ilk olarak ele al›nmas›n› istedi¤i konu afla¤›dakilerden hangisidir? a. Briand-Kellogg Pakt› b. Osmanl› ‹mparatorlu¤u’nun parçalanmas› e. Küçük Antant . Devletlerin bloklar kurmas› 5. Neuilly Bar›fl Antlaflmas› 2. Antlaflmalara s›k› s›k›ya uyulmas› b. Afla¤›dakilerden hangisi 1919-1929 y›llar› aras›nda güvenli¤i sa¤lama giriflimlerinden biri de¤ildir? a. Paris fiart› c. Milletler Cemiyeti’nin kurulmas› 6. Locarno ödeme plan› d. ABD Baflkan› Wilson’un Paris Bar›fl Konferans›’nda en büyük amac› afla¤›dakilerden hangisidir? a. Almanya’y› çökertecek bir bar›fl›n haz›rlanmas› c.6 fiubat 1922) düzenleme nedenlerinden biridir? a. ‹talya 7. Cenevre protokolü b. Baflkan›n›n olmamas› d. Afla¤›dakilerden hangisi Milletler Cemiyeti’nden bekleneni verememesinin nedenlerinden biridir? a. Uluslararars› iliflkilerin aç›k olmas› d. Almanya’ya tazminat ödettirilmesi b. Devletler hukuku kurallar›na kesinlikle uyulmas› c. Sevr Bar›fl Antlaflmas› b. Savafla baflvurulmamas› konusunda baz› taahhütlerin kabul edilmesi e. Paris Bar›fl Antlaflmas› c.8. Avrupa Birli¤i’nin kurulmas› 4. Locarno Antlaflmalar› e. Fransa c. Almanya’n›n tamirat borçlar› 9. Afla¤›dakilerden hangisi Milletler Cemiyeti’ne üye olacak olan devletlerin kabul edece¤i ilkelerden biri de¤ildir? a. Büyük rakibi ‹ngiltere’yi saf d›fl› b›rak›lmas› e. Karfl›l›kl› Yard›m Antlaflmas› d. Afla¤›dakilerden hangisi Paris Bar›fl Konferans›’nda “Dörtler Konseyi”inde yer almam›flt›r? a. ‹ngiltere d. Afla¤›dakilerden hangisi Yukar› Silezya’da plebisit yap›lmas›n› öngören antlaflmalardan biridir? a. Milletler Cemiyeti’nin kurulmas› d. Manda rejimleri kurulmas› c. Birleflmifl Milletler c. Dawes ödeme plan› b. Rus Çarl›¤›’n›n tekrar kurulmas›n›n sa¤lanmas› b. Karada silahs›zlanma b. Milletler Cemiyeti’ne ifllerlik kazand›rma c. Mac Kenna ödeme plan› e. Japonya b. ABD e.

bu tür utanç verici geliflmelere özellikle aç›kt›. Bu ayg›t› kusursuzlaflt›rmak. Sözleflme. ayn› zamanda Uluslararas› Polis Gücü. Ne yaz›k ki. O an için Cemiyet.222 Siyasi Tarih-I Okuma Parças› Rasyonalizm ve Milletler Cemiyeti Uluslararas› siyasette bu tek yanl› entelektüalizmden etkilenen en önemli kurum. Ampirist somut vakalar› kendi bafl›na ele al›r. bir uluslararas› düzen makinesinin inflas›na uygulamaya” yönelik bir giriflim olan Milletler Cemiyeti’ydi. bu anlaflman›n ‘k›ta k›ta’ yürürlü¤e girece¤ine iliflkin bir madde eklendi ki bu madde Avrupa d›fl›ndaki tüm k›talar için gülünç sonuçlara sahipti. Uluslararas› siyasi sorunlar› rasyonel bir temelde standartlaflt›rma yönündeki ilk büyük ölçekli giriflim olan Milletler Cemiyeti. ekonomik ve kültürel geliflim bak›m›ndan büyük farklar gösteren altm›fl bilinen devlete uyguland›¤›nda böyle bir standartlaflt›rma sonsuz sorunlar yarat›r. ütopya ve gerçeklik aras›nda iflleyebilir bir uzlaflma yaratabilecek etkin bir uluslar aras› siyaset ayg›t› haline gelebilecek gibi göründü. Fakat boyut. güç ve siyasi. 1923 Genel Kurulu’nda neredeyse oy birli¤iyle al›nan bir kararla hafifletildi. çeflitli teorik kusurlar tafl›ma erdemine sahipti. Bu tür bir standartlaflma. Cemiyet çevrelerinde kullan›la dil bile soyut genellemeler lehine somuttan kaç›nma yönündeki artan iste¤e iflaretti. Karfl›l›kl› Yard›m Taslak Anlaflmas›’n›n dünyan›n geri kalan› beklenmeden yürürlü¤e girmesi için düzenlemeler yap›lmas› arzu edildi¤inde. Sözleflmedeki ‘boflluklar›’ her tür savafl için mutlak bir veto hakk›yla doldurmak ve yapt›r›mlar›n uygulanmas›n› ‘otomatik’ hale getirmek için kararl› çabalar oldu. olaylar›n veya daha do¤rusu “durumlar›n” özenle s›n›flanm›fl bir katalogu olabilece¤ine ve olay oldu¤unda veya bir durumla karfl›lafl›ld›¤›nda Konsey üyelerinden birinin veya D›fliflleri Bakan›n›n o olay veya durumu an›nda saptay›p uygun eylemin belirlenmifl oldu¤u dosyalara yönlendirilmek için kataloga baflvurabilece¤ine’ inan›l›yordu. sözleflmeyi ihlal edenlere yapt›r›m uygulamak fleklindeki yükümlülük de belirsizlikten ar›nm›fl de¤ildi ve bu belirsizlik 1921 Genel Kurulu’nda al›nan ‘yorum’ niteli¤indeki bir dizi kararla pekifltirilmifltir. kabul gören modellere az ya da çok uyum sa¤layan birkaç milyon isimsiz bireyden oluflan toplumda görece daha kolayd›r. ‘fiimdinin siyasi olgular›n› kabul etmek’ diye kaydediyordu. Haziran 1936’da yapt›r›mlar üzerine . Cenevre Protokolü. basitçe dünya meselelerine insanl›¤›n ilerleyiflinin en büyük baflar›lar›ndan bir olan liberal demokratik toplum perspektifini getirmektedir. Kellogg-Briand Pakt›’n› Sözleflmeye dahil etme plan› ve ‘mütecavizin tan›m›’ gibi tüm giriflimler rasyonelleflmenin tehlikeli yolundaki kilometre tafllar›yd›. Bu dönemde Cenevre’de çizilen ütopik çerçevelerin önemli devletlerin ço¤u taraf›ndan olumsuz görülmesi teoriyle pratik aras›ndaki geniflleyen uçurumun bir semptomuydu. bir genel uygulama arac› olarak görünecek flekilde düzenlenmiflti ve ‘ortak güvenlik’ ilkesinin parlak bir örne¤i olarak tan›mlan›yordu. Karfl›l›kl› Yard›m Taslak Anlaflmas›. maddesinin sa¤lad›¤› toprak bütünlü¤ü garantisinin kat›l›¤›. Tüm üyeleri eflit muamele iddias›nda olan Sözleflme. Her toplumsal düzen büyük ölçüde standartlaflma ve dolay›s›yla soyutlama anlam›na gelir. 1919 y›l›nda yay›nlanan resmi Britanya Sözleflme Yorumu. bafllang›çtaki kritik oluflum y›llar›nda etkili Avrupal› politikac›lar Cemiyeti ihlal etti. ‘Komisyonun üzerinde çal›flt›¤› ilkelerden biridir’. Siyasi geçeklikleri göz önüne almaya yönelik bu giriflim. Kellogg-Briand Pakt› ve Avrupa Birleflik Devletleri gibi salt ütopik projelerden de ay›rm›flt›r. Soyut rasyonalizm öncelik kazand› ve 1922’de itibaren Cenevre’deki ak›nt› güçlü bir flekilde ütopik yöne do¤ru akmaya bafllad›. Büyük Güçlere Cemiyet Konseyinde daimi ço¤unlu¤u garanti etmifltir. Cemiyetin üyelerine yüklenen. savafl› meflru olarak baflvurulabilecek durumlar› s›n›rlama iddias›nda olmufltur. Cenevre’deki delegelerin ve baflka yerlerdeki Cemiyet destekçilerinin geçer akçesi olan ve k›sa zamanda sürekli tekrar tekrar gerçeklikle tüm temas›n› yitiren geleneksel. Toplumun her üyesi için farkl› bir kural olamaz. Almanya’ya karfl› oluflturulan bir savunma ittifak› olan Frans›z-Sovyet Pakt›. Churchill 1932 y›l›nda flöyle diyordu: ‘devlet adamlar›n›n kulland›¤› kelimelerle pek çok ülkede gerçekten olanlar aras›ndaki uçurumun bu kadar genifl oldu¤u baflka bir zaman hat›rlam›yorum’. bir dil ortaya ç›kt›. Sözleflmenin 10. Baz›lar› siyasi deneyim ve anlay›fla sahip olan Cemiyet kurucular› asl›nda soyut mükemmelli¤in tehlikelerinin fark›ndayd›. Sözleflmeyi sadece geçmiflteki dünya örgütü projelerinden de¤il. Genel Senet. Savafl› tamamen engellemek yerine. Rasyonalist somut vakalar› soyut bir genel ilke çerçevesinde ele al›r. Fakat demokratik rasyonalizmin ulusal alanda uluslararas› alana transferi öngörülmemifl güçlerle dolu bir süreçti. General Smuts’un gözlemine göre “Sözleflme. prosedürü standartlaflt›rmak. Keskin bir elefltirmenin sözleriyle ‘Cenevre’de veya d›fliflleri bakanl›klar›nda. “Lockeçu liberalizmi.

8. ‘Metafizikçiler. Bunu yapmak için bir sistem yaratmal›yd›. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Versailles Bar›fl Antlaflmas›” bafll›¤›n› yeniden okuyunuz. ‘kelimeler ve fleyler aras›nda sihirli bir ba¤ hayal etmeye meyillidirler’. H. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Paris Bar›fl Konferans› ve Bar›fl Antlaflmalar›” bafll›¤›n› yeniden okuyunuz. Ünite . öldürmek. . Yirmi Y›l Krizi (1919-1939). Cenevre metafizikçileri savafl› yasak eden ustal›kl› metinlerin birikmesinin. Çev: Can Cemgil. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Milletler Cemiyeti” bafll›¤›n› yeniden okuyunuz. yüzy›l liberal demokrasi doktrininin ilham verdi¤i mant›ksal olarak çürütülemez soyut formüllere kanalize edilece¤ine bir kez inan›ld›ktan sonra.’ dedi. Protokol iflte bu ‘sistem’di. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Milletler Cemiyeti” bafll›¤›n› yeniden okuyunuz. Cemiyetin etkin bir siyasi ayg›t olarak sonu ufukta göründü. b 10. c 4. e 5. “Küçük Antant” bafll›¤›n› yeniden okuyunuz. c 7. Carr. 1924 Genel Kurulu’nda Cenevre Protokolünü sunan M. t›pk› vahfliler gibi’ der Bay Bertrand Russel. s. Benefl ‘amac›m›z savafl› imkâns›z hale getirme. 19. ‹stanbul: ‹stanbul Bilgi Üniversitesi Yay›nlar›. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Washington Konferans›” bafll›¤›n› yeniden okuyunuz. d 9. 2010. a 3. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Güvenli¤i Sa¤lama Giriflimleri” bafll›¤›n› yeniden okuyunuz. a 8. Bu dilsel çarp›tmalar soyut ak›l dünyas› ile siyasi gerçeklik dünyas› aras›ndaki ayr›m›n s›k s›k gözden kaç›r›lmas›na neden oldu. yok etmekti. 78-79 1. d 6. savafl›n kendisi için bir engel teflkil etmedi¤ine inanmakta güçlük çektiler. b 2. Kaynak: E.Uluslararas› Sistemin Yeniden fiekillendirilmesi (1919-1929) 223 Kendimizi S›nayal›m Yan›t Anahtar› görüflmeler yap›l›rken kendisine ‹talya ile savafl riskini al›p almayaca¤› sorulan bir Avam Kamaras› üyesi ‘Sözleflmenin mütecaviz bir ulusa karfl› uygulanmas›ndan do¤al olarak kaynaklanan her sonuçla’ yüzleflmeye haz›r oldu¤u cevab›n› verdi. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Almanya Sorunu” bafll›¤›n› yeniden okuyunuz. Yan›t›n›z yanl›fl ise “Milletler Cemiyeti” bafll›¤›n› yeniden okuyunuz. e Yan›t›n›z yanl›fl ise “Paris Bar›fl Konferans› ve Bar›fl Antlaflmalar›” bafll›¤›n› yeniden okuyunuz. Yan›t›n›z yanl›fl ise. Böyle bir faraziye ancak felaketi körükledi. Cemiyet çevrelerinde kurtuluflun ancak mükemmel bir katalogda bulunabilece¤ine ve uluslararas› iliflkilerin kurals›z ak›fl›n›n.

Ankara: Dost Yay›nevi. Bu ba¤lamda üye devletler. Siyasi Tarih (1789-1994). (2003). (2004) Paris 1919. Milletleraras› Hukuk. Siyasal Tarih. Cemil: (1940). Çekoslovakya D›fliflleri Bakan› E. Siyasal Bilgiler Fakültesi Yay›nlar›. Beta Bas›m Yay›m. Aral›k 1925’te karada silahs›zlanmay› sa¤lamak üzere bir komisyon kurdu. Yüzy›l (Çev: Taciser Ulafl Belge-Emel Kurt). Yüzy›l› (Çev: Mehmet Moral›). Benefl. (1988). Birinci Dünya Savafl›’n›n Sonundan 1980’e Kadar. Sar›ca. M. Savaflan Dünya ve Türkiye. Margaret. Polonya ile Çekoslovakya’n›n Teschen bölgesi. savafla baflvurulmamas› konusunda taahhütleri yerine getirmeleri. Yüzy›l (1914-1991) Afl›r›l›klar Ça¤›. (Çev: Sinem Gül). R›fat. Ne var ki büyük umutlarla kurulan Cemiyet’in. 20. Carr. Ü. Sovyet Rusya.Ü. Türkiye ‹fl Bankas› Kültür Yay›nlar›. mutlak ve genel bir silahs›zlanmada ›srar etti. Oral. S›ra Sizde 2 Paris Bar›fl Konferans›’nda yap›lan antlaflmalar›n sonucunda Orta ve Do¤u Avrupa’da birçok yeni devlet kuruldu. . Romanya ve Çekoslovakya’da ciddi bir Macar az›nl›k bulunmas›. Avusturya ve Yugoslavya (S›rp-H›rvatSloven Krall›¤›) Drava Vadisi için rekabete giriflmesi ve ‹talya’n›n. Sander. Litvanya ile Polonya aras›nda da Vilna (Vilnius) kenti nedeniyle çat›flma ç›kmas›. ‹stanbul: Yay›n Odas› Yay›nc›l›k. 20. Uçarol. Avrupa’n›n 20. ABD ise Almanya ve ‹ngiltere’yi destekledi. Adriyatik’te baz› ç›karlar elde etmek için Fiume Liman›’n› için yeni Yugoslavya ile çat›flmas› milliyetler sorunun baflat konular› olarak karfl›m›za ç›kmaktad›r. Yugoslavya ve Romanya’ya ittifak önerisinde bulunarak. Murat. E. ‹stanbul: ‹nk›lap Kitapevi. Küçük Antant. Armao¤lu. Birinci Dünya Savafl›’ndan Sonra Avrupa’da Bar›fl› Kurma ve Sürdürme Çabalar› (1919-1929). Yüzy›l Siyasi Tarihi (19141980). (1989). S›ra Sizde 4 Küçük Antant. H. Siyasi haritan›n yeniden çizilmesi az›nl›k sorununu da alevlendirdi. Yukar› Silezya’n›n gelece¤inin belirlenmesi. Tuna ve Balkanlarda istikrar› sa¤lamak üzere yap›ld›. Hobsbawm. Murat. ‹stanbul: ‹stanbul Bilgi Üniversitesi Yay›nlar›. J. (1982). Best. Karanl›kta Kata. ‹stanbul Bilgi Üniversitesi Yay›nlar›. Meray. Gündüz. (Çev: Belk›s Diflbudak) Ankara: ODTÜ Yay›nc›l›k. Fransa eflitlik anlay›fl›na karfl› ç›kt› ve silah alt›nda bulundurulan asker say›s›n› düflürülmesi ile s›k› bir denetlemeden yana tav›r ald›. Siyasi Tarih. Ankara. ‹stanbul. Roberts. Gürün Kamuran (1997). ‹stanbul: ‹. Antony-vd. Avrupa’da Birinci Dünya Savafl›’ndan sonra oluflan bloklaflmalardan biridir. Ankara: A. Bilsel. devletler hukuku kurallar›na uymalar›. askeri yapt›r›mlar›n zorunlu olmamas› ve nas›l uygulanaca¤›n›n belirtilmemesi büyük bir eksiklik olarak da kendini hissettirmifltir.224 Siyasi Tarih-I S›ra Sizde Yan›t Anahtar› Yararlan›lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar S›ra Sizde 1 Milletler Cemiyetinin kurulma amac›. 1919 Paris Bar›fl Konferans› ve Dünyay› De¤ifltiren Alt› Ay›n Hikâyesi. ‹ngiltere e¤itimli asker say›s›n›n düflürülmesini gündeme getirdi. Temel Belgeler-Örnek Kararlar. Hukuk Fakültesi Yay›nlar›. ABD’nin ve Sovyet Rusya’n›n üye olmamas› örgütün en büyük zaaf›yd›. ‹stanbul: Filiz Kitapevi. Devletler Hukuku. Mark. güvenliklerini korumak (Alman. K›saca silahs›zlanmada eflitli¤i öne sürdü. (1988). K›sa 20. (2003) Yirminci Yüzy›l Tarihi. ‹stanbul: Ar Bas›m Yay›m. ‹stanbul. uluslararas› iliflkilerin aç›k olmas›n› benimsemeleri ve antlaflmalara ba¤l› olmalar›n› kabul etmeleri gerekiyordu. Girifl. (1995). Eric (1996). Fransa bu sistemin koruyucusu rolünü oynam›flt›r. (1959). Siyasal Bilimler Fakültesi Yay›nlar›. uluslararas› ifl birli¤inin gelifltirilmesi ve uluslararas› bar›fl ile güvenli¤in sa¤lanmas›yd›. Ankara: ‹mge Kitapevi. Uluslararas› Siyasi Tarih. Mazower. Almanya Versailles Antlaflmas›’nda kendisine dayat›lan silahs›zlanma koflullar›ndan ya da bütün devletlerin ayn› oranda silahs›zlanmas›n› savundu. Saha L. Macmillan. ‹stanbul: Sarmal Yay›nevi. Polonya Devleti’nin s›n›rlar›n›n çizilmesi s›ras›nda Almanya ile anlaflmazl›k yaflan›lmas›. S›ra Sizde 3 Milletler Cemiyeti Konseyi. ‹stanbul: ‹. Fahri. Aslan. Devletler Hukukuna Girifl. (Çev: Yavuz Alogan). (2010) Yirmi Y›l Krizi (1919-1939). (1983). (2008).Ü. Sar›ca. Macar ve Bulgar tehlikesine karfl›) ve statükoyu devam ettirme önerisinde bulundu.