You are on page 1of 8

Provodnici i kablovi

Elementi elektrinih instalacija

Bakarni ili alumijumski, za istu otpornost AAl=1,61ACu.


Specifini otpor aluminijuma je 65% vei.
Bakar je povoljniji za izradu elektrinih provodnika jer je:

Osnovni elementi elektrinih instalacija

provodnici, kablovi sa odgovarajuim priborom

elementi zatite

prekidaki elementi

elastiniji,
otporniji na spoljne uticaje (kisjela i bazna isparenja),
ima bolju provodnost,
taka topljenja Cu je znatno via (1083oC) nego kod
aluminijuma (658oC),

sitan materijal (prikljunice, mjerni elementi,


elementi signalizacije,..)

vrstoa na kidanje je vea pa se moe mehaniki vie


opteretiti. (Al ima 3 puta manju mehaniku vrstou)

elementi gromobranske instalacije


32

33

Po obliku poprenog presjeka provodnici mogu biti:


okrugao pun provodnik od Cu ili Al 1-16 mm2. najee
izolovani
pravougaoni pun presjek- sabirnica ili ina Cu ili Al presjek
15x3 mm2 do 120x10 mm2
okrugao oblik u vidu nekompaktnog ueta upredanjem ica
okruglog oblika 16mm2 do 180 mm2 ako je provodnik izolovan
onda se izrauje od 0,75 mm2 do 240mm2.
okrugao oblik kompaktno ue koje se izrauje kao
prethodni tip samo se jo mehanikom kompresijom sabije
10mm2 do 240mm2.
Sektorski oblik- kompaktno ue u vidu sektora 900 ili 1200 ,
35 mm2 do 400mm2
34

35

U elektrinim instalacijama koriste se izolovani


provodnici i instalacioni i energetski kablovi. Kabl se
sastoji od vie izolovanih provodnika pod jednim
zajednikim platom preko koga moe biti jedan ili vie
omotaa.
Provodnici i kablovi se oznaavaju
karakteristinih grupa slova ili brojeva.

II

III

IV

sa

VI

I-

nije obavezno ako kabl ili provodnik nijesu za


posebne namjene
A-automobilski
B- brodski
D-dizalini
S-svetiljke
Z-zavarivanje
- eljezniki

II -

oznaavaju vrstu izolacije izolovanih provodnika i


omotaa oko izolovanih provodnika
P-PVC (polivinilhlorid)
G- guma
A-aluminijumski plat
O- olovni plat

sedam

VII

36

37

III - konstruktivne karakteristike provodnika


A otporan na atmosferske uticaje
R- sa razmaknutim provodnicima u jednoj ravni
V- visokonaponski
O- samonosiv
za kablove se koristiti i brojne oznake
00-bez mehanike zatite
IV - Y oznaava da je zatitni vod uto-zelene boje
V - materijal i oblik (samo kod kablova ako nijesu od bakra
krunog pop. presjeka)
A- aluminijum, S-sektorski, SJ- sektor puni provodnik
VI - oznaka broja provodnika pod zajednikim omotaem i njihov
presjek; npr 4x16mm2 ili 3x95+50mm2
VII - vrijednost nominalnog napona, ukoliko je on vii od 1000V38

39

Vodovi za prenosne potroae

40

41

42

43

Vodovi za prenosne potroae

Kabl sa izolacijom i platom od PVC mase sa tri provodnika


od aluminijuma 150 mm2 sektorskog oblika i sa
koncentrinim provodnikom manjeg presjeka 70 mm2,
nazivnog napona 1kV oznaava se

PRIMJER
PGPPGP-Y 5x2.5mm2
provodnik za napone do 1000V, bez posebnog podruja
primjene sa elektroizolacionim slojem svake ile od polivinil
hlorida (PVC mase) i dva zajednika omotaa (prvi je od
gume a drugi od PVC mase). Sadri pet okruglih bakarnih
ila presjeka po 2.5 mm2, od kojih jedna predstavlja zatitni
provodnik

PP40 AS 3x150+70 mm2 1kV

AP/F 1,5mm2 15000V


provodnik izraen od vie tankih bakarnih ica, ukupnog
presjeka 1.5mm2, sa PVC izolacijom, namijenjen
automobilima KABL ZA SVEICE
44

Dimenzionisanje izolovanih provodnika

Prema tehnikim propisima za izvoenje


elektroenergetskih instalacija niskog napona
vodovi se moraju dimenzionisati na :

Da bi se odredio presjek provodnika odnosno


kabla u elektrinim instalacijama potrebno je
poznavati sledee podatke:
-

vrstu optereenja

podatke o prijemniku ili prijemnicima,

vrste napajanja

45

1. mehaniku vrstou (najmanji presjeci)


2. da su osigurani od pregrijavanja (guma
600C, PVC 700C) osiguraima ili motornim
zatitnim sklopkama
3. da pad napona
granicama

uslove pod kojima se provodnici i kablovi


ugrauju.
46

ostane

propisanim

47

Najmanji dozvoljeni presjek provodnika u


instalacijama niskog napona obzirom na
mehaniku vrstou:

2. Dozvoljene struje optereenja PVC kablova


(troilni kabl u vazduhu 300C)

- vodovi u svetiljkama 0,75 mm2


- vodovi pod malterom

1,5mm2

- vod od distributivnog ormara do brojila

1,5

2,5

10

16

25

35

50

70

Dozvoljena
struja
kabla
Id(A)

18

25

34

44

60

80

105

130

160

200

Korekcioni faktor temperature ambijenta:

za male stanove 2,5 mm2

f1 =

za vee stanove 6 mm2

k a
k ak

gdje su: k najvea dozvoljena temperatura (guma 600C , PVC 700C)

Ovo su stari propisi, prema preporukama za


prikljuak stanova je predvien minimalni
presjek od 10 mm2.

a stvarna temperatura ambijenta


ak temperatura ambijenta iz kataloga
48

Pored ove korekcije potrebno je uvesti i korekcioni faktor


f2 za sluaj paralelnog voenja kablova.

Broj strujnih kola ili vieilnih kablova


1

12

15

20

Ukopan ili zatvoren

1,00

0,80

0,70

0,70

0,55

0,50

0,45

0,40

0,40

Jedan sloj na zidovima ili


podovima ili neperforiranoj polici

1,00

0,85

0,80

0,75

0,70

0,70

Jedan sloj na plafonu

0,95

0,80

0,70

0,70

0,65

0,60

Jedan sloj na perforiranoj


polici
Jedan sloj na noseim
kukama ili slino

1,00

0,90

0,80

0,75

0,75

0,70

1,00

0,85

0,80

0,80

0,80

0,80

f1=0,87 za a=40 0C i za kabl sa PVC izolacijom

49

Za proraun napojnih vodova za stambene


zgrade ili razne druge objekte, potrebno je
imati odreene podatke na osnovu kojih se
moe uraditi proraun. Potrebni podaci su
uglavnom sledei:

U elektroenergetskim instalacijama kablovi se vode


skoro uvijek na regalima pa se ta korekcija uzima iz
prirunika.
Nain postavljanja kabla

Presjek kabla
A (mm2)

Pi - instalisana snaga
Pj -jednovremeno vrno optereenje
Broj stanova (n)
50

51

Pju

- jednovremeni rad pojedinih ureaja


industriji daje tehnolog projektant pogona

Pjo

jednovremeno

radnim

ukljueno

prostorijama,

osvjetljenje

halama,

odnosno

pogonima. Daje tehnolog projektant pogona


Instalisana snaga je ona koja je predviena
projektom, tj. zbir svih snaga za osvjetljenje i
prikljunice.
Jednovremena vrna snaga je snaga koja je
jednovremeno ukljuena, tj . u pogonu.

Prosjeno vrno optereenje jednog stana uzima se


kao 70% instalisane snage od zbira nazivnih snaga
svih elektrinih prijemnika u prosjenom stanu.

Pi1 = 0,7

Pio
n

gdje su Pio instalisana snaga cijelog objekta, a n broj stanova.

Jednovremeno vrno optereenje objekta bi bilo

Pvn = Pi1 n k
k = 0,25 +

0,75
n

52

gdje je f1 korekcioni temperaturni faktor f1(400C)=0,87, a f2


korekcioni faktor naina polaganja kablova f2=0,8 dobija se :

PRIMJER
Primjer: Dimenzionisanje kabla od DO do RT

I 'j = 66.56 A

Instalisana snaga jednog stana iznosi P1= 43 680W.

Iz tablice se bira odgovarajui vod i presjek njegovih


provodnika prema Itd > Ij

Jednovremena snaga se rauna po obrascu

Pj=k*P1= 0,7*43 680= 30576W


Jednovremena struja se rauna po izrazu

Ij =

Usvaja se da je cos =1 za domainstva.


Unoenjem Un=380V dobija se

Pj

gdje je Itd trajno dozvoljena struja. Bira se kabl sa PVC


izolacijom i bakarnim provodnicima presjeka A=16 mm2.
Dakle treba nam kabl PP-Y 5x16mm2 sa Itd =80A.

3U n cos

Ij= 46.33 A.
A

Izbor osiguraa se vri na osnovu izraza Ij < Io <f1 f2 Itd

Struja za koju provodnik mora biti predvien dobija se iz izraza

I 'j =

53

46.33 A < Io < 55.68A

Ij

Bira se osigura nazivne struje Io =50A.

f1 f 2
54

55

Proraun padova napona

2. Instalacija prikljuena na vlastitu TS

Dozvoljeni padovi napona zavise od toga da li je TS u


objektu ili van njega definisani su propisima (Sl. list SFRJ, br
53/1988 i 54/1988) i ne smije biti vea od sledeih vrijednosti
prema nazivnom naponu instalacije i to:

Od transformatora do najudaljenije svetiljke pad napona je


5%, a za strujna kola drugih potroaa 8%. Za elektrine
instalacije ija je duina vea od 100 m dozvoljeni pad
napona poveava se za 0,005% po dunom metru preko
sto metara ali ne vie od 0,5%.

1. Instalacija prikljuena na javnu mreu niskog napona


Od distributivnog ormaria do najudaljenijeg potroaa
strujnog kola rasvjete 3% ( 1% DO-GRT, 2% GTR-potroa)
RT
DO

3%

2%

1%

4%!

Od transformatora do najudaljenijeg potroaa 6%.

56

Za monofazne strujne krugove pad napona se rauna po


relaciji

u% = 2
gdje su

Za trofazne strujne krugove sa simetrinim optereenjem


(uz faktor snage blizak jedinici)

LP 5
10 (%)
U2A

u% =

u- procentualni pad napona

LP
P optereenje kola (kW) u%
(%)
Cu - 220V = 0, 0741
A
L - duina kola (m)

U- linijski napon instlacije

A- presjek provodnika (mm2)

- specifina otpornost
provodnika

u% Al- 220V = 0,119

U odnosu na propise iz 1966 koji su specificirali pad napona


od TS do elektromotora ( u pri normalnom pogonu 7% a
pri pokretanju motora 10%) u novim propisima se
uslovljava da za direktno napajanje motora naizmjenine
struje sa kratkospojenim rotorom iz distributivne mree
0,4 kV pad napona pri pokretanju ne smije premaiti
vrijednost pri kojoj dolazi do smanjenja momenta motra
tako da ugroava pouzdan zalet motora i radne maine ili
utie na stabilan rad ostalih potroaa vezanih na istu
mreu.
57

LP
(%)
A

LP
(%)
A
LP
= 0, 02
(%)
A

u%Cu - 380V = 0, 0124


u% Al- 380V

58

LP 5
10 (%)
U2A

59

Prekidai mogu biti jednopolni ili viepolni,


dvo i tropoloajni.

PREKIDAI slue za uspostavljanje ili


prekid strujnog toka izmeu izvora i
prijemnika

Oni koji imaju dvapoloaja mogu biti samopovratni


ili monostabilni i nepovratni ili bistabilni.

Osnovni element su kontakti ijim se


pomjeranjem odnosno zatvaranjem i
otvaranjem uspostavlja ili prekida tok
elektrine struje.

Prekida sa elektromagnetom kao posrednikom


zatvara kontakte kada se magnet pobudi nekom
strujom, a otvara ih oprugom zategnutom pri
zatvaranju, kada se prekine ta struja.

Pomjeranje se obezbjeuje silom

Nazivaju se jo i kontaktori.
Prekidai sa elektro ili pneumatskim motorom kao
posrednikom izrauju se za velike jaine struje ( i
do nekoliko hiljada ampera) specijalne instalacije

- neposredno (ovjeija ruka)


- posredno (opruga ili elektromagnet)
60

61