You are on page 1of 123

FOR DOWNLOADS

VISIT DEPED TAMBAYAN


http://richardrrr.blogspot.com/
1. Center of top breaking headlines and current events related to Department of Education.
2. Offers free K-12 Materials you can use and share.

PY

EKONOMIKS

Araling Panlipunan

EP

ED

Gabay sa Pagtuturo

Ang aklat na ito ay magkatuwang na inihanda at sinuri ng mga


edukador mula sa mga publiko at pribadong paaralan, kolehiyo,
at/o unibersidad. Hinihikayat namin ang mga guro at ibang nasa
larangan ng edukasyon na mag-email ng kanilang puna at mungkahi
sa Kagawaran ng Edukasyon sa action@deped.gov.ph.
Mahalaga sa amin ang inyong mga puna at mungkahi.

Kagawaran ng Edukasyon
Republika ng Pilipinas
i
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

EKONOMIKS
Araling Panlipunan Gabay sa Pagtuturo
Unang Edisyon 2015

C
O

PY


Isinasaad ng Batas Republika 8293, seksiyon 176 na Hindi maaaring
magkaroon ng karapatang-ari (sipi) sa anumang akda ang Pamahalaan ng Pilipinas.
Gayunman, kailangan muna ang pahintulot ng ahensiya o tanggapan ng pamahalaan
na naghanda ng akda kung itoy pagkakakitaan. Kabilang sa mga maaaring gawin ng
nasabing ahensiya o tanggapan ay ang pagtakda ng kaukulang bayad.

Ang mga akda (kuwento, seleksiyon, tula, awit, larawan, ngalan ng produkto
o brand names, tatak o trademarks, palabas sa telebisyon, pelikula, atbp.) na ginamit
sa aklat na ito ay sa nagtataglay ng karapatang-ari ng mga iyon. Pinagtibay ng isang
kasunduan ng Kagawaran ng Edukasyon at Filipinas Copyright Licensing Society
(FILCOLS), Inc. na ang FILCOLS ang kakatawan sa paghiling ng kaukulang pahintulot
sa nagmamay-ari ng mga akdang hiniram at ginamit dito. Pinagsumikapang matunton
upang makuha ang pahintulot sa paggamit ng materyales. Hindi inaangkin ng mga
tagapaglathala at mga may-akda ang karapatang-aring iyon.

Tanging mga institusyon at kompanyang nakipagkontrata sa FILCOLS at yaong
nakasaad lamang sa kasunduan, ang maaaring kumopya mula dito sa Gabay sa
Pagtuturo. Ang hindi nakipagkontrata sa FILCOLS ay dapat, kung ninanais makakopya,
makipag-ugnay nang tuwiran sa mga tagapaglathala at sa mga may-akda.

Maaaring tumawag sa FILCOLS sa telepono blg. (02) 439-2204 o mag-email
sa filcols@gmail.com ang mga may-akda at tagapaglathala.

Inilathala ng Kagawaran ng Edukasyon


Kalihim: Br. Armin A. Luistro FSC
Pangalawang Kalihim: Dina S. Ocampo, Ph.D.

Mga Bumuo ng Gabay sa Pagtuturo

EP
E

Konsultant: Dr.Jose V. Camacho, Jr., Amella L. Bello,


Nio Alejandro Q. Manalo, at Rodger Valientes
Mga Manunulat: Bernard R. Balitao, Martiniano D. Buising, Edward D.J. Garcia,

Apollo D. De Guzman, Juanito L. Lumibao, Jr.,

Alex P. Mateo, at Irene J. Mondejar
Kontibutor: Ninian Alcasid, Romela M. Cruz, Larissa Nano, at Jeannith Sabela

llustrator: Eric S. de Guia, Ivan Slash Calilung, Gab Ferrera, Marc Neil Vincent

Marasigan, Erich Garcia
Layout Artist: Ronwaldo Victor Ma. A. Pagulayan, Donna Pamella G. Romero
Management Team: Dir. Joyce DR. Andaya, Dr. Jose D. Tuguinayo,Jr,
Dr. Rosalie B. Masilang, Dr. Enrique S. Palacio, at

Mr. Edward D. J. Garcia

Inilimbag sa Pilipinas ng ____________


Department of Education-Instructional Materials Council Secretariat (DepEd-IMCS)
Office Address: 5th Floor Mabini Bldg, DepEd Complex
Meralco Avenue, Pasig City Philippines 1600
Telefax:
(02) 634-1054 o 634-1072
E-mail Address: imcsetd@yahoo.com
ii
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

Paunang Salita

Pangunahing layunin ng K-12 Kurikulum ng Araling Panlipunan ang
makahubog ng mamamayang mapanuri, mapagnilay, mapanagutan, produktibo,
makakalikasan, makatarungan, at makataong mamamayan ng bansa at daigdig.

C
O

PY

Ang gabay na ito ay nakatuon sa pag-aaral ng Ekonomiks. Ang suliranin ng


kakapusan ay binigyang diin at ang kaugnayan nito sa matalinong pagdedesisyon
upang matugunan ang maraming pangangailangan at kagustuhan ng tao.
Inaasahan na ang mga kaalaman at mga gawain sa dokumentong ito ay
makatutulong upang higit na maipaunawa ang mga pangunahing kaisipan
at napapanahong isyu sa Ekonomiks at pambansang pag-unlad. Batid din
na malilinang ang kasanayan ng mga mag-aaral sa pagsisiyasat, pagsusuri
ng datos, pagbuo, at pagsusuri ng mga graph, pagkokompyut, pagsasaliksik,
mapanuring pag-iisip, mabisang komunikasyon, at pag-unawa sa mga
nangyayari sa kapaligiran na kanilang ginagalawan. Ipinakilala rin ang mga
estratehiya sa pagtuturo ng ekonomiks upang matamo ang mga inaasahang
kasanayan para sa magtatapos ng araling ito.

EP
E


Upang higit na maging makabuluhan ang pag-aaral ng ekonomiks, ang
mga nagsulat ng gabay na ito ay gumamit ng mga aktuwal at napapanahong
datos mula sa mga ahensiya ng pamahalaan. Naglagay rin ng mga larawan,
ilustrasyon, at dayagram upang mas madali ang pag-unawa sa mga konsepto
at aralin. Ang ilang mga terminolohiya ay hindi isinalin sa Filipino upang hindi
mabago ang kahulugan at lubos itong maunawaan ng mga mag-aaral. Sinikap
ding ipaliwanag ang mga konsepto sa paraang madaling mauunawaan ng mga
mag-aaral. Ang mga halimbawang ginamit ay kalimitang hinango sa karanasan
ng mga mag-aaral sa araw-araw upang higit na maging kapana-panabik ang
pagtuklas sa mga teorya at konseptong may kaugnayan sa ekonomiks.


Binubuo ng apat na yunit ang gabay na ito. Ang bawat yunit ay nahahati
naman sa bawat aralin. Ang Yunit 1 ay nakatuon sa pag-aaral ng Pangunahing
Konsepto ng Ekonomiks. Ang Yunit 2 ay nakatuon sa Maykroekonomiks. Ang
Yunit 3 ay nakatuon sa Makroekonomiks. Samantalang ang Yunit 4 ay ang Mga
Sektor Pang-ekonomiya at mga Patakarang Pang-ekonomiya.

Halina at maligayang paglalakbay sa daigdig ng Ekonomiks at naway
maging instrumento ka sa pagsulong at pag-unlad ng ating bansa.

iii
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

Talaan ng Nilalaman
Yunit II: Maykroekonomiks

Panimula at Gabay na Tanong........................................................69
Mga Aralin at Saklaw ng Yunit........................................................70
Mga Inaasahang Kakayahan...........................................................70
Panimulang Pagtataya......................................................................72

PY

Aralin 1: Demand
Alamin..................................................................................................79
Paunlarin.............................................................................................82
Pagnilayan..........................................................................................86

C
O

Aralin 2: Elastisidad ng Demand (Price Elasticity of Demand)


Alamin.................................................................................................89
Paunlarin.............................................................................................91
Pagnilayan..........................................................................................93

Aralin 3: Supply
Alamin.................................................................................................95
Paunlarin.............................................................................................98

Pagnilayan at Unawain...................................................................106

EP
E

Aralin 4: Interaksyon ng Demand at Supply


Alamin................................................................................................109
Paunlarin............................................................................................111

Pagnilayan.........................................................................................115

Aralin 5: Ang Pamilihan at ang mga Istruktura Nito


Alamin................................................................................................117
Paunlarin...........................................................................................121

Pagnilayan.........................................................................................127
Aralin 6: Ugnayan ng Pamilihan at Pamahalaan
Alamin................................................................................................131
Paunlarin...........................................................................................134
Pagnilayan........................................................................................138
Isabuhay............................................................................................143

Pangwakas na Pagtataya...............................................................146

v
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

PY
C
O
D
EP
E
D
viii
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

PY
C
O
D
EP
E
D
ix
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

EP
E

PY


Sa ibang salita, layunin ng pagtuturo ng K-12 Araling Panlipunan na malinang sa mag-aaral ang pag-unawa sa mga pangunahing
kaisipan at isyung pangkasaysayan, pangheograpiya, pampulitika, ekonomiks at kaugnay na disiplinang panlipunan upang siya ay makaalam,
makagawa, maging ganap at makipamuhay (Pillars of Learning). Binibigyang diin sa kurikulum ang pag-unawa at hindi pagsasaulo ng mga
konsepto at terminolohiya. Bilang pagpapatunay ng malalim na pag-unawa, ang mag-aaral ay kinakailangang makabuo ng sariling kahulugan
at pagpapakahulugan sa bawat paksang pinag-aaralan at ang pagsasalin nito sa ibang konteksto lalo na ang aplikasyon nito sa buhay na may
kabuluhan mismo sa kanya at sa lipunang kanyang ginagalawan.


Mula sa unang baitang hanggang ika-labindalawang baitang, naka-angkla (anchor) ang mga paksain at pamantayang pang-nilalaman
at pamantayan sa pagganap ng bawat yunit sa pitong tema: I) tao, kapaligiran at lipunan 2)panahon, pagpapatuloy at pagbabago, 3) kultura,
pananagutan at pagkabansa, 4) karapatan, pananagutan at pagkamamamayan 5) kapangyarihan, awtoridad at pamamahala, 6)produksyon,
distibusyon at pagkonsumo 7) at ungnayang pangrehiyon at pangmundo Samantala, ang kasanayan sa ibat-ibang disiplina ng araling panlipunan tulad pagkamalikhain, mapanuring pag-iisip at matalinong pagpapasya , pagsasaliksik/ pagsisiyasat, kasanayang pangkasaysayan at Araling
Panlipunan, at pakikipagtalastasan at pagpapalawak ng pandaigdigan pananaw, ay kasabay na nalilinang ayon sa kinakailangang pag-unawa
at pagkatuto ng mag-aaral sa paraang expanding.

C
O


Katuwang sa pagkamit ng layuning ito ay ang pagsunod sa teorya sa pagkatuto na kontruktibismo, magkatuwang na pagkatuto (collaborative learning), at pagkatutong pangkaranasan at pangkonteksto at ang paggamit ng mga pamaraang tematiko-kronolohikal at paksain/
konseptuwal, pagsisiyat, intregratibo, interdesiplinaryo at multisiplinaryo. Sa pagkamit ng nasabing adhikain, mithi ng kurikulum na mahubog
ang pag-iisip (thinking), perpekstibo at pagpapahalagang pangkasaysayan at sa iba pang disiplina ng araling panlipunan sa pamamagitan ng
magkasabay na paglinang sa kanilang kaalaman at kasanayang pang-disiplina.


Naging batayan ng K-12 Araling Panlipunan (AP) Kurikulum ang mithiin ng Edukasyon para sa Lahat 2015 (Education for All 2015) at
ang K-12 Philippine Basic Education Curriculum Framework. Layon ng mga ito na magkaroon ng mga kakayahang kinakailangan sa
siglo 21 upang makalinang ng functionally literate and developed Filipino. Kaya naman, tiniyak na ang mga binuong nilalaman, pamantayang
pangnilalaman at pamantayan sa pagganap sa bawat baitang ay makapag-aambag sa pagtatamo ng nasabing mithiin. Sa pag-abot ng nasabing
mithiin, tunguhin (goal) ng K-12 Kurikulum ng Araling Panlipunan ang makahubog ng mamamayang mapanuri, mapagmuni, mapanagutan,
produktibo, makakalikasan, makabansa at makatao na may pambansa at pandaigdigang pananaw at pagpapahalaga sa mga usaping pangkasaysayan at panlipunan.

Deskripsyon

BALANGKAS NG ARALING PANLIPUNAN

K to 12 BASIC EDUCATION CURRICULUM

xi

All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

C
O

PY

Upang tuhugin ang napakalawak at napakaraming mga paksa na nakapaloob sa Araling Panlipunan, ito ang magkakaugnay na temang gagabay sa
buong AP kurikulum, na hango sa mga temang binuo ng National Council for Social Studies (Estados Unidos).1 Hindi inaasahan na lahat ng tema
ay gagamitin sa bawat baitang ng edukasyon dahil ilan sa mga ito, katulad, halimbawa, ng ika-anim na tema, Produksyon, Distribusyon at Pagkonsumo, ay mas angkop sa partikular na kurso (Ekonomiks) kaysa sa iba. Bagamat tatalakayin din ang ilang mga konsepto nito sa kasaysayan ng
Pilipinas, ng Asya at ng mundo. Iaangkop ang bawat tema sa bawat baitang ngunit sa kabuuan, nasasakop ng kurikulum ang lahat ng mga tema.

Nilalayon ng AP Kurikulum na makalinang ng kabataan na may tiyak na pagkakakilanlan at papel bilang Pilipinong lumalahok sa buhay ng lipunan,
bansa at daigdig. Kasabay sa paglinang ng identidad at kakayanang pansibiko ay ang pag-unawa sa nakaraan at kasalukuyan at sa ugnayan sa loob
ng lipunan, sa pagitan ng lipunan at kalikasan, at sa mundo, kung paano nagbago at nagbabago ang mga ito, upang makahubog ng indibiduwal
at kolektibong kinabukasan. Upang makamit ang mga layuning ito, mahalagang bigyang diin ang mga magkakaugnay na kakayahan sa
Araling Panlipunan: (i) pagsisiyasat; (ii) pagsusuri at interpretasyon ng impormasyon; (iii) pananaliksik; (iv) komunikasyon, lalo na ang pagsulat
ng sanaysay; at (v) pagtupad sa mga pamantayang pang-etika.

Tema ng AP Kurikulum

Layunin ng AP Kurikulum

Ang Araling Panlipunan ay pag-aaral ng mga tao at grupo, komunidad at lipunan, kung paano sila namuhay at namumuhay, ang kanilang ugnayan
at interaksyon sa kapaligiran at sa isat isa, ang kanilang mga paniniwala at kultura, upang makabuo ng pagkakakilanlan bilang Pilipino, tao at
miyembro ng lipunan at mundo at maunawaan ang sariling lipunan at ang daigidig, gamit ang mga kasanayan sa pagsasaliksik, pagsisiyasat,
mapanuri at malikhaing pag-iisip, matalinong pagpapasya, likas-kayang paggamit ng pinagkukunang-yaman, at mabisang komunikasyon. Layunin
ng Araling Panlipunan ang paghubog ng mamamayang mapanuri, mapagmuni, responsable, produktibo, makakalikasan, makabansa, at makatao,
na may pambansa at pandaigdigang pananaw at pagpapahalaga sa mga usapin sa lipunan sa nakaraan at kasalukuyan, tungo sa pagpanday ng
kinabukasan.

Ang sakop at daloy ng AP Kurikulum ay nakabatay sa kahulugan nito:

Naging batayan ng K-12 Araling Panlipunan Kurikulum ang mithiin ng Edukasyon para sa Lahat 2015 (Education for All 2015) at ang K-12 Philippine Basic Education Curriculum Framework. Layon ng mga ito na magkaroon ng mga kakayahang kinakailangang sa siglo 21 upang makalinang
ng functionally literate and developed Filipino. Nilalayon din ng batayang edukasyon ang pangmatagalang pagkatuto pagkatapos ng pormal na
pag-aaral (lifelong learning). Ang istratehiya sa pagkamit ng mga pangkalahatang layuning ito ay alinsunod sa ilang teorya sa pagkatuto na konstruktibismo, magkatuwang na pagkatuto (collaborative learning), at pagkatutong pangkaranasan at pangkonteksto.

EP
E

Batayan ng K to 12 Araling Panlipunan Kurikulum

K to 12 BASIC EDUCATION CURRICULUM

xii

All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

EP
E

C
O

PY

4.
Karapatan, Pananagutan at Pagkamamamayan
Nakabatay ang kakayahang pansibiko sa pag-unawa sa papel na ginagampanan ng bawat isa bilang mamamayan at kasapi ng lipunan at sa pagkilala
at pagtupad ng mga karapatan at tungkulin bilang tao at mamamayan. Pananagutan ng mamamayan na igalang ang karapatan ng iba, anuman ang
kanilang pananampalataya, paniniwalang pampulitika, kultural, kasarian, etnisidad, kulay ng balat, pananamit at personal na pagpili. Kasama rito ang
paggalang sa opinyon ng iba kahit hindi ito sang-ayon o katulad ng sariling pag-iisip, at respeto sa pagkatao ng sinuman sa bansa at mundo. Ang pagunawa sa karapatang pantao at ang pananagutang kaakibat dito ay mahalagang bahagi ng AP kurikulum upang makalahok ang magaaral nang ganap at
sa makabuluhang paraan sa buhay ng komunidad, bansa at mundo.

3.
Kultura, Pagkakakilanlan at Pagkabansa
Kaugnay sa dalawang naunang tema ang konsepto ng kultura, na tumutukoy sa kabuuan ng mga paniniwala, pagpapahalaga, tradisyon, at
paraan ng pamumuhay ng isang grupo o lipunan, kasama ang mga produkto nito katulad ng wika, sining, at iba pa. Nakaangkla sa kultura ang identidad
ng grupo at ng mga miyembro nito, na sa bansang Pilipinas at sa ibang bahagi ng mundo ay napakarami at iba-iba. May mga aspeto ng kultura na nagbabago samantala ang iba naman ay patuloy na umiiral sa kasalukuyan. Sa pag-aaral ng temang ito, inaasahan na makabubuo ang mag-aaral ng
sariing pagkakakilanlan bilang kabataan, indibidwal at Pilipino, at maunawaan at mabigyang galang ang ibat ibang kultura sa Pilipinas. Ang pagkakakilanlan bilang Pilipino ay magiging basehan ng makabansang pananaw, na siya namang tutulong sa pagbuo ng mas malawak na pananaw ukol sa mundo.

2.
Panahon, Pagpapatuloy at Pagbabago
Mahalagang makita ng mag-aaral ang pag-unlad ng lipunan mula sa sinaunang panahon hanggang sa kasalukuyan upang lalo maunawaan ang kanyang
sarili at bansa at sa ganoong paraan ay makapagbuo ng identidad (pagkakakilanlan) bilang indibiduwal at miyembro ng lipunan, bansa at mundo. Sentral
sa pag-aaral ng tao, lipunan at kapaligiran ang konsepto ng panahon (time), na nagsisilbing batayang konteksto at pundasyon ng pag-uunawa ng mga
pagbabago sa buhay ng bawat isa, ng lipunang kanyang kinabibilangan, at ng kanyang kapaligiran. Ang kaisipang kronolohikal ay hindi nangangahulugan
ng pagsasaulo ng mga petsa o pangalan ng tao at lugar, bagamat mayroong mga mahahalagang historikal fact ( katotohan/ impormasyon) na dapat
matutunan ng mag-aaral, kundi ang pagkilala sa pagkakaiba ng nakaraan sa kasalukuyan, ang pagpapatuloy ng mga paniniwala, istruktura
at iba pa sa paglipas ng panahon, ang pag-unawa ng konsepto ng kahalagahang pangkasaysayan (historical significance), pagpahalaga sa konstekto ng
pangyayari sa nakaraan man o sa kasalukuyan, at ang mga kaugnay na kakayahan upang maunawaan nang buo ang naganap at nagaganap.

1.
Tao, Lipunan at Kapaligiran
Ang ugnayan ng tao sa lipunan at kapaligiran ay pundamental na konsepto sa Araling Panlipunan. Binibigyang diin ng temang ito ang pagiging bahagi
ng tao hindi lamang sa kanyang kinabibilangang komunidad at kapaligiran kundi sa mas malawak na lipunan at sa kalikasan. Sa ganitong paraan, mauunawaan ng mag-aaral ang mga sumusunod:
1.1 Ang mga batayang konsepto ng heograpiya, gamit ang mapa, atlas at simpleng teknolohikal na instrumento, upang mailugar niya ang kanyang sarili
at ang kinabibilangan niyang komunidad;
1.2 Ang impluwensiya ng pisikal na kapaligiran sa tao at lipunan at ang epekto ng mga gawaing pantao sa kalikasan;
1.3 Ang mobilidad (pag-usad) ng tao at populasyon, at mga dahilan at epekto ng mobilidad na ito; at
1.4 Ang pananagutan ng indibidwal bilang miyembro ng lipunan at taga-pangalaga ng kapaligiran at tapagpanatili ng likas kayang pag-unlad

K to 12 BASIC EDUCATION CURRICULUM

xiii

All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

EP
E

C
O

1.
Mga panganib sa kapaligiran at kalikasan, ang pangangalaga nito at mga hakbang na maaaring gawin ng mga mag-aaral at ng komunidad
upang matugunan ang mga panganib na ito;
2.
Ang layunin at pilosopiya ng isang batas o patakarang opisyal, ang epekto nito sa tao at lipunan (at kalikasan), ang mga problema sa implementasyon at posibleng solusyon sa problema
3.
Ang ugnayan ng kultura sa pagsulong ng lipunan (komunidad, bansa) at mga isyung kaugnay sa kaunlaran ng lipunan
4.
Mga pandaigdigang problema sa klima, kalamidad (natural at likha ng tao), at ang paglutas ng mga suliraning ito

Inaasahan na sa ika-11 at ika-12 na baitang ay magkakaroon ng mga elektib na kursong tatalakay sa ibat ibang isyu (lokal, pambansa, panrehiyon, at
pandaigidig) upang lumawak ang kaalaman ng mga mag-aaral at malinang ang kanilang mga mapanuring kakayahan. Sa ganitong paraan din ay lalong
mahahasa ang pagkakadalubhasa ng bawat AP na guro sa pagdisenyo ng nilalaman ng kurso at sa istratehiya ng pagturo nito alinsunod sa pangkalahatang balangkas ng AP. Ilang halimbawa ng mga paksa ng elektib na kurso ay:

PY

7.
Ugnayang Panrehiyon at Pangmundo
Sinusuportahan ng temang ito ang layunin ng AP kurikulum na makabuo ang mag-aaral ng pambansa at pandaigdigang pananaw at pagpapahalaga sa mga pangunahing usapin sa lipunan at mundo. Araling Asyano sa baitang 7, Kasaysayan ng Daigdig sa baitang 8, Ekonomiks sa baitang
9 at Mga Kontemporaryong Isyu sa baitang 10. Makatutulong ang kaalaman tungkol sa ibang bansa sa pag-unawa ng lugar at papel ng Pilipinas sa
rehiyon at mundo, at kung paano maaaring kumilos ang Pilipino at ang bansa sa paglutas ng mga suliranin bilang kasapi ng pandaigdigang komunidad.

6.
Produksyon, Distribusyon at Pagkonsumo
Paano gagastusin ang sariling allowance o kita ng magulang? Paano palalaguin ang naipong pondo ng pamilya? Ang sagot sa mga simpleng tanong
na ito ay may kinalaman sa batayang konsepto ng pagpili (choice), pangangailangan, paggastos (expenditure), halaga at pakinabang (cost and
benefit) na sakop unang-una ng Ekonomiks, ngunit ginagamit din sa pag-aaral ng kasaysayan ng Pilipinas at mga lipunan sa rehiyon ng Asya at daigidig.
Sa pag-aaral ng temang Produksyon, Distribusyon at Pagkonsumo, magagamit ng mag-aaral ang mga konseptong ito sa sariilng buhay at mauunawaan
ang ibang konsepto katulad ng inflation, GDP, deficit, na karaniwang nababasa sa dyaryo o naririnig sa balita sa radyo. Mahalaga ring maunawaan ng
mag-aaral ang panlipunang epekto ng desisyon ng indibidwal na konsyumer at ng mga kumpanya, katulad ng epekto ng kanilang pagpapasya sa presyo
ng bilihin o ang epekto ng patakaran ng pamahalaan sa pagdebelop ng ekonomiya, gamit ang pamamaraang matematikal. (Consumer Ed. Financial
Literacy, Pag-iimpok)

5.
Kapangyarihan, Awtoridad at Pamamahala
Bahagi ng pagkamamamayan ay ang pag-unawa sa konsepto ng kapangyarihan, ang paggamit nito sa bansa at sa pang-araw-araw na buhay, ang
kahulugan at kahalagahan ng demokratikong pamamalakad, at ang uri ng pamahalaan sa Pilipinas. Sakop din ng temang ito ang Saligang Batas, na
nagsasaad ng mga karapatan at pananagutan ng mamamayan at ng sambayanang Pilipino. Ang pag-unawa sa konsepto ng awtoridad at liderato sa
iba-ibang antas at aspeto ng pamahalaan, kasama ang mabigat na tungkulin sa pagiging isang lider, ay tatalakayin sa AP kurikulum. Ang karanasan
din ng mga bansa sa Asya at sa ibang bahagi ng daigidig ngayon at sa nakaraan ay pinagmulan ng maraming halimbawa at aralin ukol sa temang ito.

K to 12 BASIC EDUCATION CURRICULUM

xiv

All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

EP
E

Pagsusuri at
interpretasyon
ng
impormasyon

PY

1. Nakauunawa ng kahulugan, uri at kahalagahan ng primaryang sanggunian at ang kaibahan nito sa sekundaryang sanggunian
2. Nakabubuo ng kamalayan sa mga pagpapahalaga, gawi at kaugalian ng panahon at nakikilala ang impormasyon pagkakaiba
at/o pagkakatulad ng mga iyon sa kasalukuyan
3. Nakikilala ang historikal na perspektibo ng awtor o manlilikha
4. Natutukoy ang pagkakaiba ng opinyon at fact
5. Nakatataya ng impormasyon sa pamamagitan ng pagkilala sa bias o punto de bista ng awtor/manlilikha
6. Nakakukuha ng datos mula sa ibat ibang primaryang sanggunian
7. Nakahihinuha mula sa datos o ebidensya
8. Nakapag-aayos at nakagagawa ng buod ng impormasyonpangunahing katotohanan at ideya sa sariling salita
9. Nakauunawa ng ugnayang sanhi at epekto (cause and effect)
10. Nakapaghahambing ng impormasyon mula sa mga magkaugnay na sanggunian at nakikilala ang mga punto ng pagkakasundo
at di pagkakasundo
11. Nakabubuo ng interpretasyon tungkol sa magkaiba at posibleng magkasalungat na paliwanag ng isang pangyayari

C
O

1. Nakababasa ng istatistikal na datos


2. Nakagagamit ng pamamaraang istatistikal o matematikal sa pagsuri ng kwantitatibong impormasyon at ng datos penomenong
pang-ekonomiya
3. Nakababasa sa mapanuring pamamaraan upang maunawaan ang historikal na konteksto ng sanggunian at ang motibo
at pananaw ng may-akda

1. Natutukoy ang mga sanggunian o pinagmulan ng impormasyon


2. Nakagagamit ng mapa at atlas upang matukoy ang ibat ibang lugar, lokasyon at ibang impormasyong pangheograpiya
3. Nakagagamit ng mga kasangkapang teknolohikal upang makakita o makahanap ng mga sangguniang impormasyon

Partikular na Kasanayan

Pagsusuri at
interpretasyon
ng datos

Pagsisiyasat

Kakayahan

Sa ibaba ang kabuuan ng mga pangkalahatang kakayahan sa AP kurikulum at sa bawat kakayahan, ang mga partikular na kasanayan. Magkakaugnay
ang mga kakayahan at kapwa nagpapatibay ang mga ito sa isat isa. Nilalayong linangin ang mga kakahayan sa debelopmental na pamamaraan na
angkop sa bawat antas ng batayang edukasyon at sa proseso ng scaffolding, upang maitatag ang pundasyon ng mga kasanayan para sa mas malalim
(at mas komplex) na kakayahan.

Mga Kakayahan
Ang mga kakayahan ng bagong AP kurikulum ay nakaugat sa mga layunin ng batayang edukasyon: ang kapaki- pakinabang (functional) na literasi
ng lahat; ang paglinang ng functionally literate and developed Filipino; at ang pangmatagalang pagkatuto pagkatapos ng pormal na pag-aaral
(lifelong learning). Makikita ang mga pangkalahatang layuning ito sa mga partikular na kakayahan ng AP katulad halimbawa, ng pagsisiyasat at pagsusuri. Samakatuwid, ang AP kurikulum ay di lamang base sa nilalaman (content-based) kundi rin sa mga kakayahan (competence-based). Sadyang
inisa-isa ang mga kakayahan ng AP upang: (a) ipakita ang ugnayan nito sa mga layunin ng batayang edukasyon, at (b) bigyang diin ang mga mapanuring kakayahan na hindi malilinang sa pamamagitan ng pagsasaulo ng impormasyon.

K to 12 BASIC EDUCATION CURRICULUM

xv

All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

EP
E

Partikular na Kasanayan

Pagtupad sa
pamantayang
pang-etika

Pamantayan sa Programa (Core learning Area Standard):


Naipamamalas ang pag-unawa sa mga konsepto at isyung pangkasaysayan, pangheograpiya, pang-ekonomiya, pangkultura, pampamahalaan, pansibiko,
at panlipunan gamit ang mga kasanayang nalinang sa pag-aaral ng ibat ibang disiplina at larangan ng araling panlipunan kabilang ang pananaliksik, pagsisiyasat, mapanuring pag-iisip, matalinong pagpapasya, pagkamalikhain, pakikipagkapwa, likas-kayang paggamit ng pinagkukunang-yaman, pakikipagtalastasan at pagpapalawak ng pandaigdigang pananaw upang maging isang mapanuri, mapagnilay, mapanagutan, produktibo, makakalikasan, makabansa
at makatao na papanday sa kinabukasan ng mamamayan ng bansa at daigdig.

PY

1. Nakauunawa ng karapatan at tungkulin bilang mamamayan upang makalahok sa makabuluhang paraan sa buhay ng
pamayanan, bansa at dagidig
2. Naigagalang at nabibigyang kahalagahan ang pagkakaiba ng mga tao, komunidad, kultura, at paniniwala, at ang
kanilang karapatang pantao
3. Nagiging maingat sa sariling naisin, paniniwala, punto de bista o posisyon
4. Nakapagpapakita ng pantay na pakikitungo at paggalang sa mga may ibang pag-iisip kahit hindi ito sumasang-ayon sa
sariling ideya, posisyon o pagtingin
5. Natutukoy ang sangguniang ginamit sa papel (reaksyon, maikling sanaysay) bilang pagkilala sa karapatan sa pagaaring intelektuwal ng awtor/manlilikha

Komunikasyon

C
O

1. Nakasasagot ng tanong base sa angkop at sapat na ebidensya


2. Nakapag-aayos ang resulta ng pagsasaliksik sa lohikal na paraan
3. Nakagagamit ng teknolohikal na instrumento sa pagsasaliksik, pagsusuri ng datos, pagsulat ng sanaysay o papel, at
paghanda ng presentasyon ng pananaliksik

12. Nakapagbibigay ng historikal na kahalagahan sa mga tao, grupo, pangyayari, proseso o kilusan at institusyon
13. Napag-iisipan ang sariling ideya o pagtingin tungkol sa pinag-uusapan at mga natutuhan mula sa sanggunian
14. Nakapaghahambing ng sariling kaisipan sa kaisipan ng awtor/manlilikha at naipaliliwanag kung saan at bakit sumasangayon o hindi ang dalawang kaisipan
15. Nakauunawa ng mobilidad at migrasyon ng populasyon, ang distribusyon nito, dahilan at epekto
16. Nakauunawa ng papel at epekto ng heograpiya sa pagbabagong panlipunan at pangkalikasan
17. Nakagagamit ng pamamaraang matematikal sa pag-unawa ng mga batayang konsepto ng Ekonomiks at sa pagsusuri ng
kwantitatibong datos
18. Nakabubuo ng konklusyon base sa interpretasyon ng impormasyon

1. Nakapag-uugnay ng sari-saring impormasyon mula sa mga angkop na sanggunian


2. Naipakikilala ang sipi mula sa sanggunian at nagagamit ito nang tama
3. Naipararating sa malinaw at maayos na paraan ang sariling kaisipan tungkol sa kaganapan o isyung pinag-aaralan na
pinatitibay ng nararapat na ebidensya o datos
4. Nakabubuo ng maikli ngunit malinaw na introduksyon at konklusyon kapag nagpapaliwanag
5. Nakasusulat ng sanaysay (na may habang 3-5 pahina sa mataas na baitang) na nagpapaliwanag ng isang pangyayari, isyu
o penomeno, gamit ang nararapat at sapat na impormasyon o ebidensiya sa angkop na pamamaraan

Pagsasaliksik

Kakayahan

xvi

All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

46

Naipamamalas ang kamalayan at pag-unawa sa sarili bilang kasapi ng pamilya at paaralan at pagpapahalaga sa kapaligirang
pisikal gamit ang konsepto ng pagpapatuloy at pagbabago, interaksyon, distansya at direksyon tungo sa pagkakakilanlan bilang
indibidwal at kasapi ng pangkat ng lipunan, komunidad.

Naipamamalas ang kamalayan, pag-unawa at pagpapahalaga sa kasalukuyan at nakaraan ng kinabibilangang komunidad, gamit
ang konsepto ng pagpapatuloy at pagbabago,kapangyarihan, pamumuno at pananagutan, pangangailangan at kagustuhan,
pagkakilanlan, mga simpleng konseptong heograpikal tulad ng lokasyon at pinagkukunang-yaman at ng mga saksi ng kasaysayan
tulad ng tradisyong oral at mga labi ng kasaysayan.

Naipamamalas ang malawak na pag-unawa at pagpapahalaga ng mga komunidad ng Pilipinas bilang bahagi ng mga lalawigan
at rehiyon ng bansa batay sa (a) katangiang pisikal (b) kultura; (c) kabuhayan; at (d) pulitikal, gamit ang malalim na konsepto
ng pagpapatuloy at pagbabago, interaksyon ng tao at kapaligirang pisikal at sosyal.

PY

Pamantayan sa Pagkatuto

Naipamamalas ang panimulang pag-unawa sa pagkilala sa sarili at pakikipag-ugnayan sa kapwa bilang pundasyon sa paglinang
ng kamalayan sa kapaligirang sosyal.

Naipamamalas ang mga kakayahan


bilang
kabataang
mamamayang
Pilipino
na mapanuri, mapagnilay, malikhain, may
matalinong pagpapasya at aktibong pakikilahok,
makakalikasan,
mapanagutan,produktibo,
makatao at makabansa, na may pandaigdigang
pananaw gamit ang mga kasanayan sa
pagsisiyasat, pagsusuri ng datos at ibat
ibang sanggunian, pagsasaliksik, mabisang
komunikasyon at pag-unawa sa mga batayang
konsepto ng heograpiya, kasaysayan, ekonomiya,
politika at kultura tungo sa pagpapanday ng
maunlad na kinabukasan para sa bansa.

7 10

Baitang

C
O

Pamantayan sa Bawat Baitang/ Antas (Grade Level Standards):

Naipamamalas ang mga kakayahan


bilang batang produktibo, mapanagutan
at makabansang mamamayang Pilipino
gamit ang kasanayan sa pagsasaliksik,
pagsisiyasat,
mapanuring
pag-iisip,
matalinong pagpapasya, pagkamalikhain,
pakikipagkapwa,
likas-kayang
paggamit ng pinagkukunang-yaman at
pakikipagtalastasan at pag-unawa sa
mga batayang konsepto ng heograpiya,
kasaysayan, ekonomiya, pamamahala,
sibika at kultura tungo sa pagpapanday ng
maunlad na kinabukasan para sa bansa.

EP
E

Naipamamalas
ang
panimulang
pag-unawa at pagpapahalaga sa sarili,
pamilya, paaralan, at komunidad, at sa mga
batayang
konsepto ng pagpapatuloy at
pagbabago, distansya at direksyon gamit ang
mga kasanayan tungo sa malalim ng pagunawa tungkol sa sarili at kapaligirang pisikal
at sosyo-kultural , bilang kasapi ng sariling
komunidad at ng mas malawak na lipunan.

K3

Pangunahing Pamantayan ng Bawat Yugto (Key Stage Standards):

xvii

All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

Naipamamalas ang malalim na pag-unawa at pagpapahalaga sa mga pangunahing kaisipan at napapanahong isyu sa ekonomiks
gamit ang mga kasanayan at pagpapahalaga ng mga disiplinang panlipunan tungo sa paghubog ng mamamayang mapanuri ,
mapagnilay, mapanagutan, makakalikasan, produktibo, makatarungan, at makataong mamamayan ng bansa at daigdig

Naipamamalas ang malalim na pag-unawa at pagpapahalaga sa mga kontemporaryong isyu at hamong pang-ekonomiya,
pangkalikasan, pampolitika, karapatang pantao, pang-edukasyon at pananagutang sibiko at pagkamamamayan sa kinakaharap
ng mga bansa sa kasalukuyang panahon gamit ang mga kasanayan sa pagsisiyasat, pagsusuri ng datos at ibat ibang
sanggunian, pagsasaliksik, mapanuring pag-iisip, mabisang komunikasyon at matalinong pagpapasya

10

PY

Naipamamalas ang malalim na pag-unawa at pagpapahalaga sa sama-samang pagkilos at pagtugon sa mga pandaigdigang
hamon sa sangkatauhan sa kabila ng malawak na pagkakaiba-iba ng heograpiya, kasaysayan, kultura, lipunan, pamahalaan at
ekonomiya tungo sa pagkakaroon ng mapayapa, maunlad at matatag na kinabukasan

C
O

Naipamamalas ang malalim na pag-unawa at pagpapahalaga sa kamalayan sa heograpiya , kasaysayan, kultura, lipunan,
pamahalaan at ekonomiya ng mga bansa sa rehiyon tungo sa pagbubuo ng pagkakakilanlang Asyano at magkakatuwang na
pag-unlad at pagharap sa mga hamon ng Asya

Naipamamalas ang patuloy na pag-unawa at pagpapahalaga sa kasaysayan ng Pilipinas mula sa ika-20 siglo hanggang sa
kasalukuyan, tungo sa pagbuo ng tiyak na pagkakakilanlan bilang Pilipino at mamamayan ng Pilipinas; Naipamamalas ang
malalim na pag-unawa sa kasaysayan ng Pilipinas base sa pagsusuri ng sipi ng mga piling primaryang sangguniang nakasulat,
pasalita, awdyo-biswal at kumbinasyon ng mga ito, mula sa iba-ibang panahon, tungo sa pagbuo ng makabansang
kaisipan na siyang magsisilbing basehan ng mas malawak na pananaw tungkol sa mundo

EP
E

Naipamamalas ang pag-unawa at pagpapahalaga sa pagkakabuo ng kapuluan ng Pilipinas at mga sinaunang lipunan hanggang
sa mga malalaking pagbabagong pang-ekonomiya at ang implikasyon nito sa lipunan sa simula ng ika-labing siyam na siglo,
gamit ang batayang konsepto katulad ng kahalagahang pangkasaysayan (historical significance), pagpapatuloy at pagbabago,
ugnayang sanhi at epekto tungo sa paglinang ng isang batang mamamayang mapanuri, mapagmuni, responsable, produktibo,
makakalikasan, makatao at makabansa at may pagpapahalaga sa mga usapin sa lipunan sa nakaraan at kasalukuyan tungo sa
pagpanday ng maunlad na kinabukasan para sa bansa.

Pamantayan sa Pagkatuto

Naipagmamalaki ang pagka- Pilipino at ang bansang Pilipinas na may pagpapahalaga sa pagkakaiba-iba ng mga kulturang
Pilipino batay sa paggamit ng mga kasanayan sa heograpiya, pag-unawa sa kultura at kabuhayan, pakikilahok sa pamamahala at
pagpapahalaga sa mga mithiin ng bansang Pilipinas.

Baitang

xviii

All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

EP
E

1-6

1-6

1-6

1-6

1-7

Pag-unawa sa pinagmulan at pag-unlad ng sariling lalawigan at rehiyon kasama ang aspektong pangkultura, pampulitika, panlipunan at pangkabuhayan gamit ang malalim na konsepto ng pagpapatuloy at pagbabago, interaksyon ng tao at kapaligirang pisikal at sosyal
Pagpapahalaga sa pambansang pagkakakilanlan at ang mga kontribusyon ng bawat rehiyon sa paghubog ng kulturang Pilipino at pambansang pag-unlad gamit ng mga kasanayan
sa heograpiya, pag-unawa sa kultura at kabuhayan, pakikilahok sa pamamahala at pagpapahalaga sa mga mithiin ng bansang Pilipinas.
Pagkakabuo ng kapuluan ng Pilipinas at mga sinaunang lipunan hanggang sa simula ng
ika-20 siglo gamit ang batayang konseptong katulad ng kahalagahang pangkasaysayan
(historical significance), pagbabago, pag-unlad at pagpapatuloy.
Ang Pilipinas sa harap ng mga hamon at tugon ng ika-20 siglo hanggang sa kasalukuyan
tungo sa pagbuo ng tiyak na pagkakakilanlang Pilipino at matatag na pagkabansa (strong
nationhood)
Pag-unawa at pagpapahalaga sa kamalayan sa heograpiya , kasaysayan, kultura, lipunan, pamahalaan at ekonomiya ng mga bansa sa rehiyon tungo sa pagbubuo ng pagkakakilanlang Asyano at magkakatuwang na pag-unlad at pagharap sa mga hamon ng Asya

Ang Mga Lalawigan sa


Aking Rehiyon

Ang Bansang Pilipinas

Pagbuo ng Pilipinas
bilang Nasyon

Mga Hamon at Tugon


sa Pagkabansa

Araling Asyano

PY

1-5

Pag-unawa sa kasalukuyan at nakaraan ng kinabibilangang komunidad, gamit ang konsepto


ng pagpapatuloy at pagbabago, interaksyon, pagkakasunod-sunod ng pangyayari, mga
simpleng konseptong heograpikal tulad ng lokasyon at pinagkukunang yaman, at konsepto
ng mga saksi ng kasaysayan tulad ng tradisyon oral at mga labi ng kasaysayan

Ang Aking Komundad,


Ngayon at Noon

C
O

1-3

Ang sarili bilang kabahagi ng pamilya at paaralan tungo sa pagkakakilanlan bilang indibidwal at kasapi ng komunidad, gamit ang konsepto ng pagpapatuloy at pagbabago, interaksyon distansya at direksyon at ang pagpapahalaga sa kapaligirang pisikal at paaralan

Ako, ang Aking


Pamilya at Paaralan

1-2

Pagkilala sa sarili at pakikipag-ugnayan sa kapwa bilang pundasyon sa paglinang ng kamalayan sa kapaligirang sosyal

Ako at ang Aking


kapwa

Tema

Deskripsyon

Daloy ng Paksa

Grado

Naipamamalas ang kamalayan bilang batang Pilipino sa katangian at bahaging ginagampanan ng tahanan, paaralan at pamayanan tungo sa
paghubog ng isang mamamayang mapanagutan, may pagmamahal sa bansa at pagmamalasakit sa kapaligiran at kapwa.

Saklaw at Daloy ng Kurikulum

xix

All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

EP
E

Deskripsyon

C
O

Time Allotment

30 min/day x 5 days

40 min/day x 5 days

3 hrs/week

Grade
1-2
3-6
7-10

PY

Pag-unawa at pagpapahalaga sa mga kontemporaryong isyu at hamong pang-ekonomiya, pangkalikasan, pampolitika, karapatang pantao, pang-edukasyon at pananagutang
Mga Kontemporaryong
sibiko at pagkamamamayan sa kinakaharap ng mga bansa sa kasalukuyang panahon gamit
Isyu
ang mga kasanayan sa pagsisiyasat, pagsusuri ng datos at ibat ibang sanggunian, pagsasaliksik, mapanuring pag-iisip, mabisang komunikasyon at matalinong pagpapasya

Ekonomiks

Pag-unawa sa mga pangunahing kaisipan at napapanahong isyu sa ekonomiks gamit ang


mga kasanayan at pagpapahalaga ng mga disiplinang panlipunan tungo sa paghubog ng
mamamayang mapanuri, mapagnilay, mapanagutan, makakalikasan, produktibo, makatarungan, at makataong mamamayan ng bansa at daigdig

Pag-unawa at pagpapahalaga sa sama-samang pagkilos at pagtugon sa mga pandaigdigang hamon sa sangkatauhan sa kabila ng malawak na pagkakaiba-iba ng heograpiya,
Kasaysayan ng Daigdig
kasaysayan, kultura, lipunan, pamahalaan at ekonomiya tungo sa pagkakaroon ng mapayapa, maunlad at matatag na kinabukasan.

Daloy ng Paksa

BILANG NG ORAS SA PAGTUTURO: 10 weeks/quarter; 4 quarters/year

10

Grado

1-7

1-7

1-7

Tema

xx

All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

EP
E

PAMANTAYANG
PANGNILALAMAN
(Content Standard)

PAMANTAYAN
SA PAGGANAP
(Performance Standard)

PAMANTAYAN SA PAGKATUTO
(Learning Competencies)

CODE

B. Kakapusan
1. Konsepto ng Kakapusan at ang
Kaugnayan nito sa Pang- arawaraw na Pamumuhay
2. Palatandaan ng Kakapusan sa
Pang- araw- araw na Buhay
3. Kakapusan Bilang Pangunahing
Suliranin sa Pang- araw-araw na
Pamumuhay
4. Mga Paraan upang Malabanan ang
Kakapusan sa Pang- araw- araw na
Pamumuhay

A. Kahulugan ng Ekonomiks

sa mga pangunahing
konsepto ng Ekonomiks
bilang
batayan
ng
matalino at maunlad
na pang-araw-araw na
pamumuhay

C
O

AP9MKE-Ia-2

AP9MKE-Ia-3

AP9MKE-Ib-4

AP9MKE-Ib-5

AP9MKE-Ic-6

3. Naipakikita ang ugnayan ng


kakapusan sa pang-araw- araw
na pamumuhay.
4. Natutukoy ang mga palatandaan
ng kakapusan sa pang-arawaraw na buhay.
5. Nakakabuo ang konklusyon
na ang kakapusan ay isang
pangunahing suliraning
panlipunan.
6. Nakapagmumungkahi ng mga
paraan upang malabanan ang
kakapusan

AP9MKE-Ia-1

2. Natataya ang kahalagahan


ng ekonomiks sa pang-arawaraw na pamumuhay ng bawat
pamilya at ng lipunan.

1. Nailalapat ang kahulugan ng


ekonomiks sa pang-araw-araw
na pamumuhay bilang isang
mag-aaral, at kasapi ng pamilya
at lipunan.

PY

naisasabuhay ang
pag-unawa sa mga
pangunahing konsepto
ng Ekonomiks bilang
batayan ng matalino at
maunlad na pang-arawaraw na pamumuhay

Ang mga mag-aaral ay Ang mga mag-aaral ay:


may pag-unawa:

Ang mga mag-aaral ay

UNANG MARKAHAN - Mga Pangunahing Konsepto ng Ekonomiks: Batayan ng Matalinong Paggamit ng Pinagkukunang Yaman tungo
sa Pagkamit ng Kaunlaran

NILALAMAN
(Content)

Pamantayang Pangnilalaman: Naipamamalas ang malalim na pag-unawa sa mga pangunahing kaisipan at napapanahong isyu sa ekonomiks at
pambansang pag-unlad gamit ang mga kasanayan at pagpapahalaga ng mga disiplinang panlipunan tungo sa
paghubog ng mamamayang mapanuri, mapagnilay, mapanagutan, makakalikasan, produktibo, makatarungan, at
makataong mamamayan ng bansa at daigdig.

BAITANG 9
EKONOMIKS

xxi

All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

D. Alokasyon
1. Kaugnayan ng
Konsepto ng
Alokasyon sa Kakapusan at
Pangangailangan at Kagustuhan
2.
Kahalagahan
ng
Paggawa
ng Tamang Desisyon Upang
Matugunan ang Pangangailangan
3. Ibat- Ibang Sistemang Pangekonomiya

C
O

AP9MKE-Ic-7

AP9MKE-Id-8

AP9MKE-Id-9

8. Naipakikita ang ugnayan ng


personal na kagustuhan at
pangangailangan sa suliranin ng
kakapusan
9. Nasusuri ang hirarkiya ng
pangangailangan.

CODE

7. Nasusuri ang kaibahan ng


kagustuhan (wants) sa
pangangailangan (needs)
bilang batayan sa pagbuo ng
matalinong desisyon

PAMANTAYAN SA PAGKATUTO
(Learning Competencies)

AP9MKE-If-12

AP9MKE-If-13

AP9MKE-Ig-14

13. Napahahalagahan ang


paggawa ng tamang desisyon
upang matugunan ang
pangangailangan
14. Nasusuri ang mekanismo
ng alokasyon sa ibat-ibang
sistemang pang-ekonomiya
bilang sagot sa kakapusan

AP9MKE-Ie-11

11. Nasusuri ang mga salik na


nakakaimpluwensiya sa
pangangailangan at kagustuhan
12. Nasusuri ang kaugnayan ng
alokasyon sa kakapusan at
pangangailangan at kagustuhan

AP9MKE-Ie-10

10. Nakabubuo ng sariling


pamantayan sa pagpili ng mga
pangangailangan batay sa mga
hirarkiya ng pangangailangan

PY

PAMANTAYAN
SA PAGGANAP
(Performance Standard)

PAMANTAYANG
PANGNILALAMAN
(Content Standard)

EP
E

C. Pangangailangan at Kagustuhan
1. Pagkakaiba ng Pangangailangan
at Kagustuhan
2. Ang Kaugnayan ng Personal na
Kagustuhan at Pangangailangan
sa Suliranin ngKakapusan
3. Hirarkiya ng Pangangailangan
4. Batayan ng Personal na
Pangangailangan at Kagustuhan
5. Salik na nakakaimpluwensiya sa
Pangangailangan at Kagustuhan

NILALAMAN
(Content)

xxii

All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

C
O

AP9MKE-Ih-17

AP9MKE-Ih-18

17. Naipamamalas ang talino sa


pagkonsumo sa pamamagitan
ng paggamit ng pamantayan sa
pamimili
18. Naipagtatanggol ang mga
karapatan at nagagampanan
ang mga tungkulin bilang isang
mamimili

AP9MYK-IIb-3

AP9MYK-IIa-2

AP9MYK-IIa-1

AP9MKE-Ij-20

22. Nasusuri ang mga tungkulin ng


ibat- ibang organisasyon ng
negosyo

PY

AP9MKE-Ii-19

21. Napahahalagahan ang mga


salik ng produksyon at ang
implikasyon nito sa pang- arawaraw na pamumuhay

AP9MKE-Ii-19

AP9MKE-Ih-16

16. Nasusuri ang mga salik na


nakakaapekto sa pagkonsumo.

19. Naibibigay ang kahulugan ng


produksyon

AP9MKE-Ig-15

CODE

15. Naipaliliwanag ang konsepto ng


pagkonsumo

PAMANTAYAN SA PAGKATUTO
(Learning Competencies)

Ang mga mag-aaral ay Ang mga mag-aaral ay


1. Nailalapat ang kahulugan ng
may pag-unawa
demand sa pang araw-araw na
1. Kahulugan ng Demand
kritikal na
pamumuhay ng bawat pamilya
2. Mga Salik na Nakakapekto sa sa mga pangunahing nakapagsusuri sa mga
2. Nasusuri ang mga salik na
Demand
kaalaman sa ugnayan pangunahing kaalaman
nakaaapekto sa demand
3. Elastisidad ng Demand
ng pwersa ng demand sa ugnayan ng pwersa
at suplay, at sa sistema ng demand at suplay, at 3. Matalinong nakapagpapasya sa
pagtugon sa mga pagbabago ng
ng pamilihan bilang
sistema ng pamilihan
salik na

A. Demand

IKALAWANG MARKAHAN - Maykroekonomiks

F. Produksyon
1.
Kahulugan
at
Proseso
ng
Produksyon at ang Pagtugon nito
sa Pang- araw araw na Pamumuhay
2. Salik (Factors) ng Produksyon at
ang Implikasyon nito sa Pangaraw araw na Pamumuhay
3. Mga Organisasyon ng Negosyo

PAMANTAYAN
SA PAGGANAP
(Performance Standard)

PAMANTAYANG
PANGNILALAMAN
(Content Standard)

EP
E

E. Pagkonsumo
1. Konsepto ng Pagkonsumo
2. Salik sa Pagkonsumo
3. Pamantayan sa Matalinong
Pamimili
4. Karapatan at Tungkulin Bilang
Isang Mamimili

NILALAMAN
(Content)

xxiii

All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

C. Interaksyon ng Demand at Suplay


1. Interaksyon ng demand at suplay
sa kalagayan ng presyo at ng
pamilihan
2. Shortage at Surplus
3. Mga Paraan ng pagtugon/
kalutasan sa mga suliraning dulot
ng kakulangan at kalabisan sa
pamilihan

C
O

AP9MYK-IIe-9

AP9MYK-IIf-9

AP9MYK-IIg-10

9. Naipapaliwanag ang interaksyon


ng demand at suplay sa
kalagayan ng presyo at ng
pamilihan
10. Nasusuri ang mga epekto ng
shortage at surplus sa presyo at
dami ng kalakal at paglilingkod
sa pamilihan
11. Naimumungkahi ang paraan
ng pagtugon/kalutasan sa mga
suliraning dulot ng kakulangan at
kalabisan

AP9MYK-IId-7

7. Matalinong nakapagpapasya sa
pagtugon sa mga pagbabago ng
salik na nakaaapekto sa suplay

AP9MYK-IId-8

AP9MYK-IIc-6

6. Nasusuri ang mga salik na


nakaaapekto sa suplay

8. Naiuugnay ang elastisidad ng


demand at suplay sa presyo ng
kalakal at paglilingkod

AP9MYK-IIc-5

AP9MYK-IIb-4

4. Naiuugnay ang elastisidad ng


demand sa presyo ng kalakal at
paglilingkod
5. Nailalapat ang kahulugan ng
suplay batay sa pang-arawaraw na pamumuhay ng bawat
pamilya

CODE

PAMANTAYAN SA PAGKATUTO
(Learning Competencies)

PY

bilang batayan
ng matalinong
pagdedesisyon ng
sambahayan at bahay-

batayan ng matalinong
pagdedesisyon ng
sambahayan at bahay-

PAMANTAYAN
SA PAGGANAP
(Performance Standard)

PAMANTAYANG
PANGNILALAMAN
(Content Standard)

EP
E

1. Kahulugan ng Suplay
2. Mga Salik ng Nakakapekto
sa Suplay
3. Elastisidad ng Suplay

B. Supply (Suplay)

NILALAMAN
(Content)

xxiv

All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

B. Pambansang Kita
1. Pambansang produkto (Gross
National Product- Gross Domestic
Product) bilang panukat ng
kakayahan ng isang ekonomiya
2. Mga pamamaraan sa pagsukat ng
pambansang produkto

Paikot na Daloy ng Ekonomiya


1. Bahaging ginagampanan ng mga
bumubuo sa paikot na daloy ng
ekonomiya
2. Ang kaugnayan sa isat isa ng
mga bahaging bumubuo sa paikot
na daloy ng ekonomiya

AP9MYK-IIj-13

14. Napangangatwiranan ang


kinakailangang pakikialam at
regulasyon ng pamahalaan sa
mga gawaing pangkabuhayan
sa ibat ibang istraktura ng
pamilihan upang matugunan
ang pangangailangan ng mga
mamamayan

4. Nakikilala ang mga pamamaraan


sa pagsukat ng pambansang
produkto

PY

AP9MYK-IIi-12

13. Nasusuri ang ibat ibang


Istraktura ng Pamilihan

AP9MAK-IIIb-5

AP9MAK-IIIb-4

AP9MAK-IIIa-3

AP9MAK-IIIa-2

AP9MAK-IIIa-1

AP9MYK-IIh-11

CODE

12. Napapaliwanag ang kahulugan


ng pamilihan

PAMANTAYAN SA PAGKATUTO
(Learning Competencies)

Ang mag-aaral ay
1. Nailalalarawan ang paikot na
nakapagmumungkahi ng
daloy ng ekonomiya
mga pamamaraan kung 2. Natataya ang bahaging
paano ang pangunahing
ginagampanan ng mga
kaalaman tungkol sa
bumubuo sa paikot na daloy ng
pambansang ekonomiya
ekonomiya
ay nakapagpapabuti sa
2. Nasusuri ang ugnayan sa isat isa
pamumuhay ng kapwa
ng mga bahaging bumubuo sa
mamamayan tungo sa
paikot na daloy ng ekonomiya
pambansang kaunlaran
3. Nasusuri ang pambansang
produkto (Gross National
Product-Gross Domestic Product)
bilang panukat ng kakayahan ng
isang ekonomiya

C
O

PAMANTAYAN
SA PAGGANAP
(Performance Standard)

Naipamamalas ng magaaral ang pag-unawa


sa mga pangunahing
kaalaman tungkol sa
pambansang ekonomiya
bilang kabahagi
sa pagpapabuti ng
pamumuhay ng kapwa
mamamayan tungo sa
pambansang kaunlaran

IKATLONG MARKAHAN - Makroekonomiks

PAMANTAYANG
PANGNILALAMAN
(Content Standard)

EP
E

D. Pamilihan
1. Konsepto ng Pamilihan
2. Ibat ibang Istraktura ng Pamilihan
3. Gampanin ng Pamahalaan sa mga
Gawaing Pangkabuhayan sa Ibat
Ibang Istraktura ng Pamilihan

NILALAMAN
(Content)

xxv

All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

A. Patakarang Piskal
1. Layunin ng Patakarang Piskal
2.
Kahalagahan
ng
Papel
na
Ginagampanan ng Pamahalaan
kaugnay ng mga Patakarang
Piskal na Ipinapatupad nito
3. Patakaran sa Pambansang Badyet
at ang Kalakaran ng Paggasta ng
Pamahalaan

D. Implasyon
1. Konsepto ng Implasyo
2. Mga Dahilan ng Implasyon
3. Mga Epekto ng Implasyon
4. Paraan ng Paglutas ng
Implasyon

Ugnayan ng Kita, Pag-iimpok, at


Pagkonsumo
1. Kaugnayan ng kita sa
pagkonsumo at pag-iimpok
2. Katuturan ng consumption at
savings sa pag-iimpok

C.

C
O

AP9MAK-IIIe-10

AP9MAK-IIId-8

8. Nasusuri ang konsepto at


palatandaan ng Implasyon

10. Nasusuri ang ibat ibang epekto


ng implasyon

AP9MAK-IIIc-7

7. Nasusuri ang katuturan ng


consumption at savings sa pagiimpok

AP9MAK-IIId-9

AP9MAK-IIIc-6

6. Naipapahayag ang kaugnayan


ng kita sa pagkonsumo at pagiimpok

9. Natataya ang mga dahilan sa


pagkaroon ng implasyon

AP9MAK-IIIc-6

CODE

5. Nasusuri ang kahalagahan ng


pagsukat ng pambansang kita sa
ekonomiya

PAMANTAYAN SA PAGKATUTO
(Learning Competencies)

AP9MAK-IIIf-13

AP9MAK-IIIg-14

AP9MAK-IIIg-15

14. Napahahalagahan ang papel na


ginagampanan ng pamahalaan
kaugnay ng mga patakarang
piskal na ipinatutupad nito
15. Nasusuri ang badyet at ang
kalakaran ng paggasta ng
pamahalaan

AP9MAK-IIIf-12
13. Naipaliliwanag ang layunin ng
patakarang piskal

12. Aktibong nakikilahok sa paglutas


ng mga suliraning kaugnay ng
implasyon

11. Napapahalagahan ang mga


AP9MAK-IIIe-11
paraan ng paglutas ng implasyon

PY

PAMANTAYAN
SA PAGGANAP
(Performance Standard)

PAMANTAYANG
PANGNILALAMAN
(Content Standard)

EP
E

3. Kahalagahan ng pagsukat
ng pambansang kita sa ekonomiya

NILALAMAN
(Content)

xxvi

All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

(Monetary

1. Layunin ng Patakarang Pananalapi


2. Kahalagahan ng Pag-iimpok at
Pamumuhunan bilang isang salik
sa Ekonomiya
3. Mga Bumubuo sa Sektor ng
Pananalapi
4. Ang Papel na Ginagampan ng
Bawat Sektor ng Pananalapi
5. Mga Paraan at Patakaran ng
Bangko Sentral ng Pilipinas (BSP)
upang mapatatag ang halaga ng
salapi
- Money Laundering
- Easy and Tight
Monetary Policy

F. Patakarang Pananalapi
Policy)

C
O

AP9MAK-IIIh-18
AP9MAK-IIIi-19
AP9MAK-IIIi-20

AP9MSP-IVj-21

AP9MSP-IVj-22

18. Naipaliliwanag ang layunin ng


patakarang pananalapi
19. Naipahahayag ang kahalagahan
ng pag-iimpok at pamumuhunan
bilang isang salik ng ekonomiya
20. Natataya ang bumubuo ng
sektor ng pananalapi
21. Nasusuri ang mga patakarang
pang-ekonomiya na
nakakatulong sa patakarang
panlabas ng bansa sa buhay ng
nakararaming Pilipino
22. Natitimbang ang epekto ng mga
patakaran pang-ekonomiya na
nakakatulong sa patakarang
panlabas ng bansa sa buhay ng
nakararaming Pilipino

AP9MAK-IIIh-17

AP9MAK-IIIg-16

16. Nakababalikat ng pananagutan


bilang mamamayan sa wastong
pagbabayad ng buwis
17. Naiuuugnay ang mga epekto ng
patakarang piskal sa katatagan
ng pambansang ekonomiya

CODE

PAMANTAYAN SA PAGKATUTO
(Learning Competencies)

PY

PAMANTAYAN
SA PAGGANAP
(Performance Standard)

PAMANTAYANG
PANGNILALAMAN
(Content Standard)

EP
E

Halimbawa:
- Policy on Priority Assistance
Development Fund
- Policy on the Privatization of GOCCs
- Policy on Conditional Cash Transfer
- Patakaran sa Wastong Pagbabayad
ng Buwis (VAT EVAT/ RVAT)
4. Mga Epekto ng Patakarang
Piskal sa Katatagan ng
Pambansang Ekonomiya

NILALAMAN
(Content)

xxvii

All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

EP
E

PAMANTAYANG
PANGNILALAMAN
(Content Standard)

PAMANTAYAN
SA PAGGANAP
(Performance Standard)
PAMANTAYAN SA PAGKATUTO
(Learning Competencies)

B. Sektor ng Agrikultura
1.
Ang
bahaging
ginagampanan
ng agrikultura, pangingisda at
paggugubat sa ekonomiya at sa
bansa
2. Mga dahilan at epekto ng
suliranin ng sektor ng agrikultura,
pangingisda, at paggugubat sa
bawat Pilipino
3. Mga patakarang pang Ekonomiya
nakatutulong
sa
sektor
ng
agrikultura

Konsepto at Palatandaan
Pambansang Kaunlaran
Pambansang Kaunluran
Mga palatandaan ng
Pambansang kaunlaran
3. Ibat ibang gampanin ng
mamamayang Pilipino upang
makatulong sa pambansang
kaunlaran
4. Sama-sama Pagkilos para sa
Pambansang Kaunlaran

A.
ng
1.
2.

C
O

AP9MSP-IVc-5

5. Nakapagsasagawa ng isang
pagpaplano kung paano
makapag-ambag bilang
mamamayan sa pag-unlad ng
bansa

AP9MSP-IVb-3

3. Natutukoy ang ibat ibang


gampanin ng mamamayang
Pilipino upang makatulong sa
pambansang kaunlaran

AP9MSP-IVb-4

AP9MSP-IVa-2

2. Nasisiyasat ang mga


palatandaan ng pambansang
kaunlaran

4. Napahahalagahan ang
sama-samang pagkilos ng
mamamayang Pilipino para sa
pambansang kaunlaran

AP9MSP-IVa-1

CODE

1. Nakapagbibigay ng sariling
pakahulugan sa pambansang
kaunlaran

AP9MSP-IVc-6

AP9MSP-IVd-7

AP9MSP-IVd-8

6. Nasusuri ang bahaging


ginagampanan ng agrikultura,
pangingisda, at paggugubat sa
ekonomiya at sa bansa
7. Nasusuri ang mga dahilan at
epekto ng suliranin ng sektor
ng agrikultura, pangingisda, at
paggugubat sa bawat Pilipino
8. Nabibigyang-halaga ang mga
patakarang pang-ekonomiya
nakatutulong sa sektor ng
agrikultura

PY

Ang mga mag-aaral ay


aktibong nakikibahagi
sa maayos na
pagpapatupad at
pagpapabuti ng mga
sektor ng ekonomiya
at mga patakarang
pang-ekonomiya nito
tungo sa pambansang
pagsulong at pag-unlad

Ang mga mag-aaral ay


may pag-unawa
sa mga
sektor ng
ekonomiya
at mga
patakarang
pangekonomiya
nito
sa
harap ng mga hamon
at
pwersa tungo sa
pambansang pagsulong
at pag-unlad

IKAAPAT NA MARKAHAN - Mga Sektor Pang-ekonomiya at Mga Patakarang Pang-Ekonomiya

NILALAMAN
(Content)

xxviii

All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

D. Sektor ng Paglilingkod
1. Ang
bahaging
ginagampanan
ng sektor ng paglilingkod sa
pambansang ekonomiya
2. Mga patakarang pang-ekonomiya
na nakakatulong sa
sektor ng
paglilingkod
3. Batas na Nagbibigay Proteksyon at
Nangangalaga sa mga Karapatan
ng Mangggawa
Contractualization
and
Labor
Outsourcing
- Salary Standardization Law

C. Sektor ng Industriya
1. Bahaging ginampanan ng sektor
ng industriya, tulad ng pagmimina,
tungo
sa
isang
masiglang
ekonomiya
2. Ang pagkakaugnay ng sektor
agrikultural at industriya tungo sa
pag-unlad ng kabuhayan
3. Mga patakarang pang-ekonomiya
nakatutulong sa sektor industriya
- Filipino First Policy
- Oil Deregulation Law
- Policy on Microfinancing
- Policy on Online Businesses

C
O

14. Nakapagbibigay ng sariling


pakahulugan sa konsepto ng
impormal na sektor

AP9MSP-IVg-14

AP9MSP-IVf-13

13. Napapahalagahan ang mga


patakarang pang-ekonomiya
na nakakatulong sa sektor ng
paglilingkod

AP9MSP-IVe-11

11. Nabibigyang-halaga ang mga


patakarang pang-ekonomiyang
nakatutulong sa sektor ng
industriya

AP9MSP-IVf-12

AP9MSP-IVe-10

10. Nasusuri ang pagkakaugnay


ng sektor agrikultural at
industriya tungo sa pag-unlad ng
kabuhayan

12. Nasusuri ang bahaging


ginagampanan ng sektor ng
paglilingkod

AP9MSP-IVe-9

CODE

9. Nasusuri ang bahaging


ginagampanan ng sektor ng
industriya, tulad ng pagmimina,
tungo sa isang masiglang
ekonomiya

(industriya ng agrikultura,
pangingisda, at paggugubat)

PAMANTAYAN SA PAGKATUTO
(Learning Competencies)

PY

PAMANTAYAN
SA PAGGANAP
(Performance Standard)

PAMANTAYANG
PANGNILALAMAN
(Content Standard)

EP
E

(industriya ng agrikultura, pangingisda,


at paggugubat)
Halimbawa:
- Comprehensive Agrarian Reform Law
- Policy on Importation of Rice
- Policy on Drug Prevention

NILALAMAN
(Content)

xxix

All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

1. Ang Kalakaran sa Kalakalang


Panlabas ng Pilipinas
2. Ang ugnayan ng Pilipinas para
sa kalakalang panlabas nito sa
mga samahan ng tulad ng World
Trade Organization at Asia Pacific
Economic Cooperation tungo sa
patas na kapakinabangan ng mga
mamamayan ng daigdig

F. Kalakalang Panlabas

C
O

AP9MSP-IVi-19

AP9MSP-IVi-20

20. Napahahalagahan ang


kontribusyon ng kalakalang
panlabas sa pag-unlad
ekonomiya ng bansa

AP9MSP-IVi-18
19. Nasusuri ang ugnayan ng
Pilipinas para sa kalakalang
panlabas nito sa mga
samahan tulad ng World Trade
Organization at Asia-Pacific
Economic Cooperation tungo sa
patas na kapakinabangan ng
mga mamamayan ng daigdig

18. Natataya ang kalakaran ng


kalakalang panlabas ng bansa

AP9MSP-IVh-17

AP9MSP-IVh-16

16. Natataya ang mga epekto


ng impormal na sector ng
ekonomiya
17. Napapahalagahan ang mga
patakarang pang-ekonomiya
na nakakatulong sa sektor ng
paglilingkod

AP9MSP-IVg-15

CODE

15. Nasusuri ang mga dahilan ng


pagkakaroon ng impormal na
sector

PAMANTAYAN SA PAGKATUTO
(Learning Competencies)

PY

PAMANTAYAN
SA PAGGANAP
(Performance Standard)

PAMANTAYANG
PANGNILALAMAN
(Content Standard)

EP
E

1. Mga Dahilan at Anyo ng Impormal


na Sektor ng Ekonomiya
2. Mga epekto
ng impormal na
sektor ng ekonomiya
3. Mga Patakang Pangekonomiya na may
kaugnayan
sa Impormal na Sektor
- Counterfeiting
- Black Market

E. Impormal na Sektor

NILALAMAN
(Content)

xxx

All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

C
O

22. natitimbang ang epekto ng mga


patakaran pang-ekonomiya na
nakakatulong sa patakarang
panlabas ng bansa sa buhay ng
nakararaming Pilipino

21. Nasusuri ang mga patakarang


pang-ekonomiya na
nakakatulong sa patakarang
panlabas ng bansa sa buhay ng
nakararaming Pilipino

PAMANTAYAN SA PAGKATUTO
(Learning Competencies)

PY

PAMANTAYAN
SA PAGGANAP
(Performance Standard)

PAMANTAYANG
PANGNILALAMAN
(Content Standard)

EP
E

3. Mga Kontribusyon ng Kalakalang


Panlabas sa
Pag-unlad ng
Ekonomiya ng Pilipinas
4. Mga patakaran pang-ekonomiya
na nakakatulong sa patakarang
panlabas ng bansa sa buhay ng
nakararaming Pilipino
-Policy on ASEAN Economic Community
2015
-Policy on Trade Liberalization

NILALAMAN
(Content)

AP9MSP-IVj-22

AP9MSP-IVj-21

CODE

xxxi

All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

EP
E

Quarter

Week

Competency

Lowercase Letter/s
*Put a hyphen (-) in between
letters to indicate more than a
specific week

Arabic Number

Domain/Content/ Component/
Topic

Baitang 5

Grade Level

SAMPLE

Nakapagbibigay ng sariling pananaw tungkol sa naging epekto


ng kolonyalismo sa lipunan ng
sinaunang Pilipino

PY

Ika-anim na linggo

Ikatlong Markahan

C
O

Pagbabagong Kultural sa Pamamahalang Kolonyal ng mga


Espanyol

Araling Panlipunan

Learning Area and Strand/ Subject or Specialization

Sample: AP5KPK-IIIf-5

Roman Numeral
*Zero if no specific quarter

Uppercase Letter/s

First Entry

LEGEND

D
CODE BOOK LEGEND

III

KPK

AP5

xxxii

All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

PAM

PAA

KAP

KOM
KNN
PSK
PKK
LAR
KLR
PKR
EAP
AAB
LKE
PAB
KPB

Ang Aking Pamilya

Ang Aking Paaralan

Ako at ang Aking Kapaligiran

Ang Aking Komunidad

Ang Aking Komunidad Ngayon at


Noon

Pamumuhay sa Komunidad

Pagiging Kabahagi ng Komunidad

Ang Mga Lalawigan Sa Aking


Rehiyon

Ang Mga Kwento Ng Mga


Lalawigan Sa Sariling Rehiyon

Ang Pagkakakilanlang Kultural Ng


Kinabibilangang Rehiyon

Ekonomiya At Pamamahala

Ang Aking Bansa

Lipunan, Kultura at Ekonomiya


ng Aking Bansa

Ang Pamamahala Sa Aking Bansa

Kabahagi Ako sa Pag-unlad ng


Aking Bansa

PKB
PMK
KDP
SHK

TDK

Mga Pagbabago sa Kolonya at Pag-usbong


ng Pakikibaka ng Bayan

Kinalalagyan Ng Pilipinas At Ang Malayang


Kaisipan Sa Mundo

Pagpupunyagi sa Panahon ng
Kolonyalismong Amerikano at Ikalawang
Digmaang Pandaigdig

Pagtugon sa mga Suliranin, Isyu at Hamon


sa Kasarinlan ng Bansa

Tungo sa Pagkamit ng Tunay na


Demokrasya at Kaunlaran

TKA

KIS

Ang Silangan at Timog-Silangang Asya sa


Transisyonal at Makabagong Panahon

KSA

HAS

Ang Timog at Kanlurang Asya sa


Transisyonal at Makabagong Panahon

Sinaunang Kabihasnan sa AsyaHanggang

Heograpiya ng Asya

C
O

KPK

PKE

Pamunuang Kolonyal ng Espanya

PLP

CODE

Pagbabagong Kultural sa Pamamahalang


Kolonyal ng mga Espanyol

Ang Pinagmulan ng Lahing Pilipino

DOMAIN/ COMPONENT

EP
E

NAT

Ako ay Natatangi

D
CODE

DOMAIN/ COMPONENT

PY

Mga Isyung Pang-Edukasyon at Pansibiko at


Pagkamamamayan (Civics and Citizenship)

Mga Isyu sa Karapang Pantao at Gender

Mga Isyung Politikal at Pangkapayapaan

Mga Isyung Pangkapaligiran at Pang-ekonomiya

Mga Sektor Pang-Ekonomiya at Mga Patakarang


Pang-Ekonomiya Nito

Makroekonomiks

Maykroekonomiks

Mga Pangunahing Konsepto ng Ekonomiks

Ang Kontemporanyong Daigdig

Ang Pag-usbong ng Makabagong Daigdig

IKP

IPP

IPE

MSP

MAK

MYK

MKE

AKD

PMD

DKT

HSK

Ang Daigdig sa Klasiko at Transisyonal na Panahon

CODE

DOMAIN/ COMPONENT
Heograpiya at Mga Sinaunang Kabihasnan sa
Daigdig

YUNIT I
MGA PANGUNAHING KONSEPTO NG EKONOMIKS
PANIMULA AT MGA GABAY NA TANONG

PY

Bawat tao ay humaharap sa ibat ibang sitwasyon sa araw-araw. Kalimitan,


magkakaiba ang kanilang mga karanasan ayon sa kanilang mga kagustuhan at
pangangailangan. Ang kanilang pagtugon ay batay sa kanilang interes at preperensiya
o pinipili.
Sa kabila nito, hindi maikakaila na kaalinsabay ng pagtugon sa mga
pangangailangan at kagustuhan ay nahaharap sila sa suliranin na dulot ng kakapusan
ng pinagkukunang-yaman.

C
O

Ang modyul na ito ay naglalayong maipamalas ng mga mag-aaral ang kanilang


pag-unawa sa mga pangunahing konsepto ng Ekonomiks bilang batayan ng matalino
at maunlad na pang-araw-araw na pamumuhay. Layunin din nitong maisabuhay ng
mga mag-aaral ang mga pangunahing konsepto ng Ekonomiks bilang batayan ng
matalino at maunlad na pang-araw-araw na pamumuhay.

PAMANTAYAN SA PAGKATUTO
Pamantayang Pagganap

Naipamamalas ng mag-aaral ang pagunawa sa mga pangunahing konsepto


ng Ekonomiks bilang batayan ng
matalino at maunlad na pang-araw-araw
na pamumuhay

Naisasabuhay ang pag-unawa sa mga


pangunahing konsepto ng Ekonomiks
bilang batayan ng matalino at maunlad na
pang-araw-araw na pamumuhay

EP
E

Pamantayang Pangnilalaman

Sa araling ito, inaasahan na matutuhan mo ang sumusunod:

ARALIN 1:
KAHULUGAN NG
EKONOMIKS

Nailalapat ang kahulugan ng ekonomiks sa pangaraw-araw na pamumuhay bilang isang mag-aaral


at kasapi ng pamilya at lipunan
Natataya ang kahalagahan ng ekonomiks sa pangaraw-araw na pamumuhay ng bawat pamilya at ng
lipunan

1
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

Naipakikita ang ugnayan ng kakapusan sa pangaraw-araw na pamumuhay


ARALIN 2:
KAKAPUSAN

Natutukoy ang mga palatandaan ng kakapusan sa


pang-araw-araw na buhay
Nakabubuo ng konklusyon na ang kakapusan ay
isang pangunahing suliraning panlipunan
Nakapagmumungkahi ng mga paraan upang malabanan ang kakapusan

Naipakikita ang ugnayan ng personal na kagustuhan


at pangangailangan sa suliranin ng kakapusan

C
O

ARALIN 3:
ANGANGAILANGAN
AT KAGUSTUHAN

PY

Nasusuri ang kaibahan ng kagustuhan (wants) sa


pangangailangan (needs) bilang batayan sa pagbuo
ng matalinong desisyon

Nasusuri ang herarkiya ng pangangailangan


Nakabubuo ng sariling pamantayan sa pagpili ng
mga pangangailangan batay sa mga herarkiya ng
pangangailangan

Nasusuri ang mga salik na nakakaimpluwensiya sa


pangangailangan at kagustuhan

EP
E

Nasusuri ang kaugnayan ng alokasyon sa kakapusan,


pangangailangan at kagustuhan

ARALIN 4:
ALOKASYON

ARALIN 5:
PAGKONSUMO

Napahahalagahan ang paggawa ng tamang desisyon


upang matugunan ang pangangailangan
Nasusuri ang mekanismo ng alokasyon sa ibat
ibang sistemang pang-ekonomiya bilang sagot sa
kakapusan

Naipaliliwanag ang konsepto ng pagkonsumo


Nasusuri ang mga salik na nakakaapekto sa pagkonsumo
Naipamamalas ang talino sa pagkonsumo sa pamamagitan
ng paggamit ng pamantayan sa pamimili
Naipagtatanggol ang mga karapatan at nagagampanan
ang mga tungkulin bilang isang mamimili

2
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

Naibibigay ang kahulugan ng produksiyon


ARALIN 6:
PRODUKSIYON

Napahahalagahan ang mga salik ng produksiyon


at ang implikasyon nito sa pang-araw-araw na
pamumuhay

Nasusuri ang mga tungkulin ng ibat ibang organisasyon ng negosyo

PY

ARALIN 7:
MGA ORGANISASYON
NG NEGOSYO

C
O

GRAPIKONG PANTULONG

Limitadong pinagkukunangyaman

Walang katapusang
pangangailangan at kagustuhan

EP
E

KAKAPUSAN

ALOKASYON

Produksiyon

Pagkonsumo

EKONOMIKS

3
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

PANIMULANG PAGTATAYA
Panuto: Isulat ang titik ng pinakatamang sagot sa sagutang papel.

( K ) 1. Sa ilalim ng command economy, ang mga pagpapasya kung anong produkto


at serbisyo ang dapat na likhain ay nakasalalay sa kamay ng;
A. konsyumer
B. prodyuser
C. pamilihan
D. pamahalaan

PY

( K ) 2. Ang kakapusan o scarcity ay maaaring umiral sa mga pinagkukunang-yaman


tulad ng yamang likas, yamang tao, at yamang kapital. Bakit nagkakaroon ng
kakapusan sa mga ito?

C
O

A. Dahil limitado ang mga pinagkukunang-yaman at walang katapusan


ang pangangailangan at kagustuhan ng tao
B. Dahil sa mga bagyo at iba pang uri ng kalamidad na pumipinsala sa mga
pinagkukunang-yaman
C. Dahil sa mga negosyanteng nagsasamantala at nagtatago ng mga
produktong ibinebenta sa pamilihan
D. Dahil likas na malawakan ang paggamit ng mga tao sa pinagkukunangyaman ng bansa

( K ) 3. Kung ikaw ay isang taong rasyonal, ano ang dapat mong isaalang-alang sa

EP
E

paggawa ng desisyon?

Isaalang-alang ang mga paniniwala, mithiin, at tradisyon


Isaalang-alang ang mga hilig at kagustuhan
Isaalang-alang ang opportunity cost sa pagdedesisyon
Isaalang-alang ang mga dinadaluhang okasyon

A.
B.
C.
D.

( K ) 4. Ang paikot na daloy ng ekonomiya ay naglalarawan ng ugnayan at pangunahing


gawain ng bawat sektor ng ekonomiya. Alin sa sumusunod ang naglalarawan
sa bahaging ginagampanan ng sambahayan?
A. Nagmamay-ari ng salik ng produksiyon
B. Gumagamit ng mga salik ng produksiyon
C. Nagbabayad ng upa o renta sa lupa
D. Nagpapataw ng buwis sa bahay-kalakal

4
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

( K ) 5. Ang produksiyon ay isang gawaing pang-ekonomiya na dapat bigyang-pansin


ng pamahalaan. Ito ay may kinalaman sa
A. paggamit ng mga produkto at serbisyo.
B. paglikha ng mga produkto at serbisyo.
C. paglinang ng likas na yaman.
D. pamamahagi ng pinagkukunang- yaman.

( P ) 6. Alin sa sumusunod ang pinakaangkop na kahulugan ng Ekonomiks?

C
O

PY

A. Ito ay matalinong pagpapasya ng tao sa pagsagot ng mga suliraning


pangkabuhayan na kinakaharap.
B. Ito ay tumutukoy sa siyensiya ng kaasalan ng tao na nakakaimpluwensiya
sa kanyang pagdedesisyon.
C. Ito ay pag-aaral ng tao at ng lipunan kung paano haharapin ang mga
suliraning pangkabuhayan.
D. Ito ay pag-aaral kung paano matutugunan ng tao ang kanyang walang
katapusang pangangailangan at kagustuhan sa harap ng kakapusan.

( P ) 7. Ang kakapusan ay maaaring magdulot ng ibat ibang suliraning panlipunan.

EP
E

Alin sa sumusunod ang hindi nagpapakita ng suliraning ito?


A. Maaari itong magdulot ng kaguluhan sa mga taong nakararanas nito.
B. Tumataas ang presyo ng mga bilihin kung kaya nababawasan ang
kakayahan ng mga mamimili na bumili ng ibat ibang produkto at serbisyo.
C. Pag-init ng klima na nagdudulot ng mas malalakas na bagyo at mahabang
panahon ng El Nio at La Nia.
D. Nagpapataas ng pagkakataong kumita ang mga negosyante.

( P ) 8. Sa bawat pagpapasya ay kalimitang may trade-off at opportunity cost. Ang

trade-off ay ang pagpili o pagsasakripisyo ng isang bagay upang makamit


ang ibang bagay at ang opportunity cost ay ang halaga ng bagay o ng best
alternative na handang ipagpalit sa bawat paggawa ng desisyon. Bakit may
nagaganap na trade-off at opportunity cost?
A. Dahil walang katapusan ang kagustuhan ng tao
B. Dahil sa limitado ang kaalaman ng mga konsyumer
C. Dahil may umiiral na kakapusan sa mga produkto at serbisyo
D. Upang makagawa ng produktong kailangan ng pamilihan

5
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

( P ) 9. Kung uunahin ang pangangailangan kaysa kagustuhan, ang sumusunod ay


maaaring maganap maliban sa _______.
A.
B.
C.
D.

hindi maisasakatuparan ang lahat ng layunin


magiging pantay ang distribusyon ng mga pinagkukunang-yaman
maaaring malutas o mabawasan ang suliranin sa kakapusan
magiging maayos ang pagbabadyet

( P ) 10. Si Abraham Maslow ay kilala sa modelo ng herarkiya ng pangangailangan.

PY

Batay dito, isaayos ang sumusunod mula sa pinakamababa hanggang


pinakamataas ayon sa antas nito.

2, 3, 4, 5, 1
1, 2, 3, 4, 5
3, 2, 1, 5, 4
4, 5, 1, 2, 3

A.
B.
C.
D.

C
O

1. Responsibilidad sa lipunan
2. Pangangailangan sa seguridad
3. Pisyolohikal at biyolohikal
4. Pangangailangan sa sariling kaganapan
5. Pangangailangan sa karangalan

EP
E

( P ) 11. Ang bawat salik ng produksiyon ay mahalaga sa paglikha ng mga produkto at

serbisyo. Ang bawat salik kapag ginamit ay may kabayaran tulad ng


A. Upa sa kapitalista, sahod sa lakas-paggawa, tubo sa may-ari ng lupa, at
interes para sa entreprenyur
B. Upa sa may-ari ng lupa, sahod sa lakas-paggawa, interes sa kapitalista,
at tubo sa entreprenyur
C. Sahod sa entreprenyur, upa sa lakas-paggawa, interes sa kapitalista, at
tubo sa entreprenyur
D. Tubo sa may-ari ng lupa, sahod sa lakas-paggawa, upa sa kapitalista, at
interes sa entreprenyur

6
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

Gamitin ang talahanayan sa ibaba sa tanong sa aytem 12.


HOUSEHOLD FINAL CONSUMPTION EXPENDITURE
AT CURRENT PRICES, IN MILLION PESOS
Annual 2012 and 2013

2013

7,837,881

8,455,783

7.9

3,343,427
100,930
108,492
965,753

3,596,677
110,059
116,635
1,062,100

7.6
9.0
7.5
10.0

310,249

326,101

5.1

199,821
837,569
247,946
142,851
302,772
291,460
986,611

218,729
894,369
264,281
154,391
334,586
318,553
1,059,301

9.5
6.8
6.6
8.1
10.5
9.3
7.4

ITEMS

EP
E

HOUSEHOLD FINAL CONSUMPTION EXPENDITURE


1. Food and Non-alcoholic Beverages
2. Alcoholic Beverages, Tobacco
3. Clothing and Footwear
4. Housing, water, Electricity, Gas, and
Other Fuels
5. Furnishings, Household Equipment,
and Routine Household Maintenance
6. Health
7. Transport
8. Communication
9. Recreation and Culture
10. Education
11. Restaurants and Hotels
12. Miscellaneous Goods and Services

PY

2012

Growth
Rate
(%)

C
O

At Current Prices

Pinagkunan: http://www.nscb.gov.ph retrieved on 30 January 2014

( P ) 12. Alin sa sumusunod na pahayag ang may katotohanan batay sa talahanayan?

A. Malaking bahagi ng gastos sa pagkonsumo ng sambahayan ay nagmumula


sa edukasyon.
B. Nagpakita ng pagbaba sa kabuuang gastos sa pagkonsumo sa pagitan ng
taong 2012-2013.
C. Pinakamababa ang gastos sa pagkonsumo ng sambahayan sa
komunikasyon.
D. Nagpakita ng pagtaas sa kabuuang gastos sa pagkonsumo sa pagitan
ng taong 2012-2013.

7
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

( U ) 13. Sa mga punto ng Production Possibilities Frontier o PPF ay maituturing na


mayroong production efficiency. Ano ang kaugnayan ng PPF sa kakapusan.
Piliin ang pinakatamang sagot?

PY

A. Ang hangganan ng PPF ay nagpapakita ng kakulangan sa mga pinagkukunang-yaman.


B. Ito ang mga plano ng produksiyon upang kumita nang malaki at mabawi
ang gastos sa paggawa ng produkto.
C. Ang PPF ay nagpapakita ng plano ng produksiyon batay sa kakayahan ng
isang ekonomiya na lumikha ng produkto.
D. Sa pamamagitan ng PPF ay maipakikita ang ibat ibang alternatibo sa
paglikha ng produkto upang magamit nang episyente ang mga limitadong pinagkukunang-yaman.

( U ) 14. Ang kagustuhan at pangangailangan ay dalawang magkaibang konsepto.

C
O

Maituturing na kagustuhan ang isang bagay kapag higit ito sa batayang


pangangailangan. Kailan maituturing na batayang pangangailangan ang isang
produkto o serbisyo?
A. Magagamit mo ito upang maging madali ang mahirap na gawain.
B. Nagbibigay ito ng kasiyahan at kaginhawaan.
C. Hindi mabubuhay ang tao kapag wala ang mga ito.
D. Makabibili ka ng maraming bagay sa pamamagitan nito.

( U ) 15. Papaano mo ipaliliwanag ang kasabihang There isnt enough to go around


na nagmula kay John Watson Howe?

EP
E

A. Limitado ang mga pinagkukunang-yaman kayat hindi ito sasapat sa


pangangailangan ng tao.
B. Walang hanggan ang pangangailangan ng tao gayundin ang mga
pinagkukunang-yaman.
C. Ang walang pakundangang paggamit ng pinagkukunang-yaman ay
hahantong sa kakapusan.
D. May hangganan ang halos lahat ng pinagkukunang-yaman sa buong
daigdig.

( U ) 16. Kung ikaw ay kabilang sa sistemang command economy, alin sa sumusunod


ang hindi nagpapakita ng gampanin ng kasapi ng sistemang ito?

A. Ang iyong katungkulan sa ekonomiya ay nagmumula sa utos ng pamahalaan


batay sa plano.
B. Malaya kang kumikilos ayon sa sariling interes nang walang
pakikialam ng pamahalaan.
C. Sama-samang isinasagawa ang mga gawain at pakinabang sa
pinagkukunang-yaman.
D. May kalayaan ang mamamayan ngunit may kontrol pa rin ang pamahalaan
sa ilang gawain.
8
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

( U ) 17. Kailan masasabing matalino kang mamimili?

A. Gumagamit ng credit card sa iyong pamimili at laging inaabangan ang


pagkakaroon ng sale.
B. Segunda mano ang binibili upang makamura at makatipid sa pamimili na
pasok sa badyet.
C. Sumusunod sa badyet at sinusuri ang presyo, sangkap, at timbang
ng produktong binibili.
D. Bumibili nang labis sa pangangailangan upang matiyak na hindi mauubusan
sa pamilihan.

( U ) 18. Sa papaanong paraan mo maitataguyod ang karapatan sa tamang

C
O

PY

impormasyon?
A. Pag-aralan ang nakatatak sa etiketa ukol sa sangkap, dami, at
komposisyon ng produkto.
B. Palaging pumunta sa timbangang-bayan upang matiyak na husto ang
biniling produkto.
C. Pahalagahan ang kalidad at hindi ang tatak ng produkto o serbisyong
bibilhin.
D. Palagiang gumamit ng recycled na produkto upang mapangalagaan ang
kapaligiran.

( U ) 19. Ano ang ipinahihiwatig ng ilustrasyon sa ibaba ukol sa produksiyon?

EP
E

A. Ang produksiyon ay isang proseso ng pagsasama-sama ng output tulad


ng produkto at serbisyo ubang mabuo ang input tulad ng lupa, paggawa,
kapital, at kakayahan ng entreprenyur.
B. Ang produksiyon ay ang proseso ng pagsasasama-sama ng mga
input tulad ng lupa, lakas-paggawa, kapital, at entreprenyur upang
makabuo ng produkto at serbisyo.
C. Magaganap lamang ang produksiyon kung kompleto ang mga salik na
gagamitin dito.
D. Magiging mas produktibo ang produksiyon kung mas marami ang lakaspaggawa kaysa sa mga makinarya.

Input

Proseso

Output

Lupa
Paggawa
Entrepreneurship
Kapital o Puhunan
Entrepreneurship

Pagsasama-sama
ng materyales,
entrepreneurship
paggawa, kapital,
at entrepreneurship

Kalakal o serbisyo
pangkunsumo;
Kalakal o serbisyo
na gamit sa
paglikha ng ibang
produkto

9
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

( U ) 20. Alin sa sumusunod ang hindi nagpapahayag ng kahalagahan ng produksiyon

11. B
12. D
13. D
14. C
15. A
16. B
17. C
18. A
19. B
20. C

EP
E

C
O

Mga Sagot:
1. D
2. A
3. C
4. A
5. B
6. D
7. Maaring walang sagot
8. A or C
9. B
10. C

PY

sa pang-araw-araw na pamumuhay?
A. Ang produksiyon ang pinagmumulan ng mga produktong kailangang
ikonsumo sa pang-araw- araw
B. Ang produksiyon ay lumilikha ng trabaho.
C. Ang pagkonsumo ang nagbibigay-daan sa produksiyon ng produkto at
serbisyo, kaya dahil dito masasabing mas mahalaga ang produksiyon
kaysa sa pagkonsumo.
D. Ang mga kinita mula sa bawat salik ng produksiyon ay nagagamit ng
sambahayan sa pagbili ng produkto at serbisyo.

10
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

PANIMULA AT MGA GABAY NA TANONG




Ang pag-aaral ng Ekonomiks ay nahahati sa dalawang pangunahing sangay:
ang Maykroekonomiks (Microeconomics) at Makroekonomiks (Macroeconomics).
Layunin ng mga ito na maunawaan ang Ekonomiks sa pamamagitan ng maliit (micro)
at malawak (macro) na dimensiyon ng ekonomiya. Kung kayat, ang pag-aaral nito
ay lubhang mahalaga para sa atin sapagkat ang anumang pagbabago sa galaw ng
ekonomiya, maging sa usaping lokal o internasyonal man, ay may malaking epekto sa
atin bilang mga tao na may pangangailangang dapat matugunan.

C
O

PY

Kaugnay ng pagtugon sa ating pangangailangan, naitanong mo na ba sa iyong


sarili kung paano mo ito maisasakatuparan? Saan ka makakakuha ng mga ito? Sa
puntong ito, malaking usapin ang apat na pangunahing katanungang pang-ekonomiko:
1) Ano-ano ang produktong ipoprodyus? 2) Gaano karami ang ipoprodyus? 3) Paano
ito ipoprodyus? at 4) Para kanino ito ipoprodyus?. Ang mga katanungang pangekonomikong ito ang siyang pinagmumulan kung bakit ang konsepto ng demand at
supply sa ekonomiks ay nagaganap at ang mabisang mekanismo para maunawaan
ang takbo nito ay ang interaksiyon ng mga ito sa pamamagitan ng pamilihan.

Ang pangunahing pokus ng modyul na ito ay ang ugnayan at interaksiyon ng


demand at supply, elastisidad, at pamilihan at ibat ibang estruktura nito, at ang ugnayan
ng pamilihan at pamahalaan. Dahil dito, ikaw bilang guro at bahagi ng pambansang
ekonomiya, mahalagang iyong gabayan ang mga mag-aaral upang kanilang masuri
at tuklasin kung paano naaapektuhan ang pangangailangan at kagustuhan ng
sambahayan at bahay-kalakal tungo sa pagtamo ng pambansang kaunlaran.

EP
E

PAMANTAYAN SA PAGKATUTO
Pamantayan sa Pagganap

Naipamamalas ng mag-aaral ang pagunawa sa mga pangunahing kaalaman


sa ugnayan ng puwersa ng demand,
supply, at sistema ng pamilihan bilang
batayan sa matalinong pagdedesisyon
ng konsyumer at bahay-kalakal tungo sa
pagtamo ng pambansang kaunlaran.

Ang mga mag-aaral ay kritikal na


nakapagsusuri sa mga pangunahing kaalaman
sa ugnayan ng puwersa ng demand, supply,
at sistema ng pamilihan bilang batayan sa
matalinong pagdedesisyon ng konsyumer
at bahay-kalakal tungo sa pagtamo ng
pambansang kaunlaran.

Pamantayang Pangnilalaman

69
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

Sa araling ito, inaasahan na iyong gagabayan ang mga mag-aaral upang matutuhan
ang sumusunod:

DEMAND
ARALIN 2:
ELASTISIDAD NG
DEMAND (PRICE
ELASTICITY OF
DEMAND)
ARALIN 3:

Nasusuri ang mga salik na nakaaapekto sa demand


Matalinong nakapagpapasya sa pagtugon sa mga
pagbabago ng salik (factors) na nakaaapekto sa demand
Naiuugnay ang tugon ng mga mamimili sa pabagobagong presyo ng mga produkto at serbisyo batay sa
konsepto ng price elasticity of demand
Naiisa-iisa at nasusuri ang ibat ibang uri ng elastisidad
ng demand
Nasusuri ang mga salik na nakaaapekto sa supply

PY

ARALIN 1:

Nailalapat ang kahulugan ng demand sa pang-araw-araw


na pamumuhay ng bawat pamilya

Matalinong nakapagpapasya sa pagtugon sa mga


pagbabago ng salik na nakaaapekto sa supply

EP
E

C
O

SUPPLY AT
ELASTIDIDAD NG Naiuugnay ang tugon ng mga mamimili sa pabagoSUPPLY
bagong presyo ng mga produkto at serbisyo batay sa
(PRICE ELASTICITY
konsepto ng price elasticity of supply
OF SUPPLY)
Naiisa-iisa at nasusuri ang ibat ibang uri ng elastisidad
ng supply
Naipaliliwanag ang interaksiyon ng demand at supply sa
kalagayan ng presyo at ng pamilihan
ARALIN 4:
Nasusuri ang mga epekto ng shortage at surplus sa
INTERAKSIYON
presyo at dami ng kalakal at paglilingkod sa pamilihan
NG DEMAND AT
SUPPLY
Naimumungkahi ang paraan ng pagtugon/kalutasan sa
mga suliraning dulot ng kakulangan at kalabisan
Naipaliliwanag ang kahulugan ng pamilihan
Napahahalagahan ang bahaging ginagampanan
ng pamilihan sa pagtugon sa pang-araw-araw na
ANG PAMILIHAN AT
pangangailangan ng mga tao
MGA ESTRUKTURA
Nauunawaan ang konsepto ng Estruktura ng pamilihan
NITO
Nasusuri ang ibat ibang Estruktura/sistema ng pamilihan
na tumutugon sa maraming pangangailangan ng mga tao
Napapangatwiranan ang kinakailangang pakikialam
ARALIN 6:
at regulasyon ng pamahalaan sa mga gawaing
UGNAYAN NG
pangkabuhayan sa ibat ibang estruktura ng pamilihan
PAMILIHAN AT
upang matugunan ang pangangailangan ng mga
PAMAHALAAN
mamamayan

ARALIN 5:

70
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

GRAPIKONG PANTULONG SA ARALIN

MAYKROEKONOMIKS

C
O

DEMAND

BAHAY-KALAKAL

PY

SAMBAHAYAN

SUPPLY

EP
E

INTERAKSIYON NG DEMAND AT SUPPLY

71
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

PANIMULANG PAGTATAYA
Basahin at unawain ang sumusunod na pahayag/katanungan. Bilugan ang titik ng
tamang sagot.

(K)

1. Isa sa mahalagang elemento na sinusuri sa pag-aaral ng Maykroekonomiks


ay ang konsepto ng demand na isinasagawa o nagmumula sa mga
konsyumer. Alin sa sumusunod ang tamang pagpapakahulugan sa konsepto
ng demand?

(P)

C
O

PY

A. Ito ay tumutukoy sa mga produktong kahalili ng mga pangangailangan


ng isang konsyumer.
B. Ito ay tumutukoy sa dami ng produkto na handa (willing) at kayang (able)
bilhin ng mga konsyumer sa ibat ibang halaga o presyo.
C. Ito ay tumutukoy sa kabuuang dami ng produkto na mabibili sa bawat
presyo kung ang konsyumer ay makakabili ng lahat ng kanilang
pangangailangan.
D. Ito ay tumutukoy sa dami ng produkto na handa at kayang bilhin ng
prodyuser sa ibat ibang presyo.
2. Ayon sa batas ng demand, alin sa sumusunod na pahayag ang malinaw
na magpapaliwanag ng graph tungkol sa ugnayan ng presyo at demand ng
mga konsyumer?

EP
E

A. Kaunti ang mabibili ng mga konsyumer kapag mataas ang presyo.


B. Maraming mabibili ang mga konsyumer kapag mataas ang presyo.
C. Habang tumataas ang presyo, bumababa ang demand ng mga
konsyumer.
D. Habang tumataas ang presyo, tumataas ang demand ng mga konsyumer.
PRESYO

2
1

DAMI

3. Kapag ang kurba ng demand ay gumagalaw mula itaas, pababa, at pakanan


o downward sloping, ito ay nagpapahiwatig ng/na ___________________.

(U)

A.
B.
C.
D.

(U)

walang kaugnayan ang demand sa presyo


hindi nagbabago ang presyo ayon sa demand
negatibong ugnayan ng presyo sa dami ng demand
positibong ugnayan ng presyo sa dami ng demand

4. Ang ganap na di-elastikong demand ay mayroong coefficient na zero,


ibig sabihin walang nagaganap na pagtugon ang Qd kahit pa tumaas ang
presyo. Ano ang ipinapahiwatig nito?
A. May mga produkto tayong madaling hanapan ng pamalit kaya kahit
tumaas ang presyo nito makabibili pa rin tayo ng alternatibo para dito.
72

All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

B. Kapag ang produkto ay labis na tumaas ang presyo at hindi naman


masyadong kailangan, maaari ng ipagpaliban muna ang pagbili nito.
C. May mga produkto na kahit mataas ang presyo ay kailangan mong bilhin
sapagkat wala itong pamalit.
D. May mga produktong walang epekto sa atin kahit hindi natin ito bilhin.

(U)

5. Si Juanito ay nakagawian ng bumili ng bananacue tuwing recess. Nang


minsang tumaas ng tatlong piso ang paborito niyang banana que, hindi na
muna siya bumili at sa halip ay naghanap na lamang ng ibang mabibili sa
canteen. Ano ang ipinahihiwatig ng demand ni Juanito para sa banana que?

6. Sa Ekonomiks, pinag-aaralan kung paano matutugunan ang walang


katapusang pangangailangan ng tao. Ang gawaing ito ay tungkulin ng
prodyuser. Ano ang tawag sa dami ng produkto na handa at kayang ipagbili
ng mga prodyuser?

EP
E

(K)

C
O

PY

A. Ang demand sa bananacue ay hindi-elastiko sapagkat si Juanito ay


tumugon ng malaki sa pamamagitan ng pagbabawas ng demand para
sa bananacue.
B. Ang demand sa bananacue ay elastiko sapagkat si Juanito ay tumugon
na ng malaki sa pamamagitan ng pagbabawas ng demand para sa
bananacue.
C. Ang demand sa bananacue ay unitary sapagkat ang dami ng ibabawas
na demand sa bananacue ay kasing dami ng demand sa pamalit na
bananacue ni Juanito.
D. Ang demand sa bananacue ay ganap na hindi-elastiko dahil hindi
makakatagal si Juanito na hindi kumain ng bananacue sa loob ng isang
linggo.

A. demand C. produksiyon
B.
ekwilibriyo D. supply

7. May patahian si Aling Noemi ng mga kumot at punda ng unan sa Cagayan


De Oro. Noon ay nakagagawa lamang siya ng 5 pirasong kumot at 10
pirasong punda ng unan sa isang araw. Ngunit nang gumamit siya ng hispeed sewing machine ay halos magtriple ang kaniyang produksiyon kaya
ibinaba niya ang presyo. Piliin ang grapikong paglalarawan sa pagbabagong
ito?

(P)

73
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

(U)

8. Upang masabing supply, kailangang may kagustuhan at kakayahan na


ipagbili ng prodyuser ang isang uri ng produkto. Halimbawa, may 30,000
lata ng sardinas ang kailangan sa pamilihan. Ayon sa datos, mayroong 10
kompanya ng sardinas ngunit sa bilang na ito, 6 lamang ang nais gumawa ng
kabuuang 20,000 lata ng sardinas kung ipagbibili ito sa presyong Php10.00.
Batay sa pahayag, ilan ang maitatalang supply ng sardinas?
A.
6 C. 20 000
B.
10 D. 30 000

(K)

9. Malaki ang papel ng pamahalaan upang mapanatili ang katatatagan ng


presyo sa pamilihan. Alin sa sumusunod ang nagpapaliwanag nito?

C
O

PY

A. Panghuhuli sa illegal vendors na nagkalat sa paligid


B. Pagtatakda ng price ceiling at floor price upang magkaroon ng gabay sa
presyo ng mga bilihin
C. Pagtataguyod ng mga batas sa pangangalaga sa karapatan ng mga
konsyumer
D. Patuloy na panghihikayat sa mga maliliit na negosyante na palawakin
pa ang negosyo

( K ) 10. Kung ang presyo ng isang pangunahing produkto ay labis na mataas at hindi

na makatarungan para sa mga konsyumer dahil sa mapang-abusong gawi


ng mga may-ari ng prodyuser, gumagawa ng hakbang ang pamahalaan
upang matugunan ito. Nakikialam ang pamahalaan sa pagpepresyo sa
pamilihan. Ano ang tawag sa patakaran ng pagtatakda ng pinakamataas na
presyo ng mga produkto o serbisyo?

EP
E

A. price ceiling
B. floor prices

C. market clearing price


D. price support

( P ) 11. Ang presyong mababa sa ekwilibriyo ay ipinatupad ng pamahalaan upang

mabigyang-proteksiyon ang mga mamimili. Ano ang magiging epekto sa


pamilihan kung ang pamahalaan ay magpapatupad ng price ceiling na
Php1?
Gamitin ang graph sa ibaba upang masagutan ang katanungan.

A. Sa pagpapatupad ng price ceiling, ang pamilihan ay makararanas ng


ekwilibriyo.
B. Ang pagpapatupad ng price ceiling ay makapagdudulot ng disekwilibriyo
sa pamilihan. Ito ay lilikha ng shortage na 12 yunit ng produkto.
74
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

C. Ang pagpapatupad ng price ceiling ay makapagdudulot ng disekilibriyo


sa pamilihan. Ito ay lilikha ng surplus na 6 na yunit ng produkto.
D. Walang mangyayaring shortage at surplus sa pamilihan sapagkat
mabisa ang polisiya ng pamahalaan.

(P)

12. Ano ang nais ipakita ng tsart sa ibaba para sa konsyumer at prodyuser
sa pagtatakda ng price support at price control ng pamahalaan? Nais ng
pamahalaan na:

PY

DEPARTMENT OF TRADE AND


INDUSTRY (DTI)

PAMILIHAN

PRICE
SUPPORT

C
O

PRICE
CONTROL

KONSYUMER

MALIIT NA
PRODYUSER AT
MAGSASAKA

EP
E

A. kontrolin ang presyo ng mga bilihin sa pamilihan.


B. maipakita ng pamahalaan ang kanilang pagtupad sa tungkulin.
C. matamo ang layunin ng ekwilibriyo.
D. tulungan ang konsyumer at maliit na prodyuser.

(U)

13. Nagaganap ang ekwilibriyo sa pamilihan kapag sa iisang presyo pantay ang
dami ng quantity demand sa quantity supply. Sa kalagayang ito, ano ang
implikasyon ng pagkakaroon ng ekwilibriyo sa pamilihan?

A. Sa presyong ekwilibriyo, parehong nasiyahan ang konsyumer at


prodyuser sapagkat ang dami ng nais bilhin ng mga konsyumer ay
kasindami ng nais ibenta ng mga prodyuser.
B. Sa presyong ito, may labis na supply sapagkat maaaring magtaas ng
presyo ang mga prodyuser upang tumaas ang kita.
C. Sa presyong ito, parehong masaya ang konsyumer at prodyuser
sapagkat tumaas man ang presyo, kaunti na lamang ang bibilhin ng
mga konsyumer.
D. Sa presyong ito, hindi nasiyahan ang konsyumer dahil ang labis na
demand ay hindi napupunan ng labis na supply.

75
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

(U)

14. Alin ang nagpapaliwanag kung bakit mahal ang bulaklak na rosas sa tuwing
sasapit ang Araw ng mga Puso?

PY

A. Dahil sa okasyon, tumataas ang demand ng mga konsyumer sa rosas


kaya lumilipat ang kurba ng demand sa kanan na nagreresulta sa
pagtaas ng presyo nito.
B. Dahil sa tuwing sasapit ang Araw ng mga Puso, nagkakasundo ang mga
konsyumer at prodyuser na itaas ang presyo sapagkat pareho naman
silang nakikinabang dito.
C. Tanggap ng mga konsyumer ang pagtaas ng presyo ng rosas tuwing
sasapit ang Araw ng mga Puso sapagkat hindi matatawaran ang
kasiyahang natatamo ng mga konsyumer sa pagbibigay ng rosas sa
kanilang mga mahal sa buhay.
D. Tuwing sasapit ang Araw ng mga Puso, itinatago ng mga prodyuser ang
panindang bulaklak upang lalong tumaas ang presyo nito.

(K)

C
O

15. Lahat tayo ay kinikilala bilang mga konsyumer na may mga pangangailangan
subalit hindi lahat ay may kakayahang maging prodyuser o gumawa ng mga
produkto o serbisyo na tutugon sa ating mga pangangailangan. Ano ang
tawag sa lugar kung saan ang mga konsyumer at prodyuser ay nagtatagpo
at nagkakaroon ng palitan sa pamamagitan ng itinakdang presyo ng mga
produkto?

A. department store
B. pamilihan
C. talipapa
D. tiangge

(P)

EP
E

16. Alin sa sumusunod na larawan ang industriyang hindi kabilang sa estrukturang


oligopolyo?

A.

B.

C.

D.

Pinagkunan:
http://3.bp.blogspot.com/-sKmZsEUVBLI/UoLK7dyZI3I/AAAAAAAAJ88/FxkWDVS2f_8/s1600/
telcoph+logo.png Retrieved on: November 7, 2014 http://4.bp.blogspot.com/-xEQmgJXTrRw/Uml0-KcEoII/
AAAAAAAAAAw/pxoQqzcIxUs/s1600/Shell-Logo.jpg Retrieved on November 7, 2014; http://2.bp.blogspot.com/-S-woMsJijQ/T8kX87eYv3I/AAAAAAAAACo/Yv_hI-kHjeg/s1600/LunaJ_caltex.jpg Retrieved on November 7, 2014 http://bigbasket.com/media/uploads/p/l/161754_1-tide-plus-detergent-powder.jpg Retrieved on November 7, 2014

76
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

EP
E

C
O

PY

Para sa bilang 17 suriin ang sumusunod na larawan.

Pinagkunan: http://m.abante-tonite.com/issue/dec2013/pictures/t-27-08-2.jpg Retrieved on November 7, 2014; http://media.philstar.


com/images/pilipino-star-ngayon/bansa/20140917/pork-separate-from-non-pork-products-3.jpg Retrieved on: November 7, 2014;
https://i1.ytimg.com/vi/GQXyH2XOcD8/hqdefault.jpg Retrieved on: November 7, 2014; https://i1.ytimg.com/vi/KhKdagSq1dc/hqdefault.
jpg Retrieved on: November 7, 2014

17. Batay sa iyong pagsusuri, sa anong estruktura ng pamilihan nabibilang ang


mga larawang nasa itaas?

(P)

A. monopolyo
B. oligopolyo
C. ganap na kompetisyon
D. monopolistikong kompetisyon

77
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

(P)

18. Kung iyong susuriin ang dalawang dayagram ng estruktura ng pamilihan sa


ibaba, alin sa dalawang ito ang sa tingin mo ay may kakayahan na itakda
ang presyo sa pamilihan?
MONOPOLYO

Iisa ang
prodyuser

MONOPSONYO

Kayang
hadlangan
ang kalaban

Kailangan
ng produkto
at serbisyo

Walang ibang
maaaring bumili ng
produkto at serbisyo

PY

Walang pamalit
na produkto at
serbisyo

Iisa ang
konsyumer

C
O

A. monopolyo, sapagkat walang pamalit ang mga produkto


B. monopsonyo, sapagkat iisa lamang ang konsyumer
C. pareho lamang sapagkat ang mga katangian ng dalawang estrukturang
ito ay kabilang sa hindi ganap na kompetisyon.
D. wala ni isa man sa dalawang anyo ng pamilihan sapagkat ang pagbili
naman ng produkto at serbisyo ay nasa desisyon pa rin ng konsyumer

19. Ang pamilihang may ganap na kompetisyon ang sinasabing pinakamodelong


estruktura ng pamilihan dahil sa dami ng nagbebenta o dami ng konsyumer.
Ang sumusunod ay katangian ng estrukturang ito maliban sa

EP
E

(U)

A.
B.
C.
D.

20. Ang pamilihan ay sinasabing may ganap na kompetisyon kapag ang sinomang
prodyuser ay walang kapangyarihan na palitan o baguhin ang presyo sa
pamilihan. Paano nakatutulong ang ganap na kompetisyon sa pamilihan?

(U)

malayang kalakalan sa bilihan


may kakaibang produkto
maraming prodyuser at konsyumer
malayang paggalaw ng mga sangkap pamproduksiyon

A. sumisigla ang kompetisyon sa pamilihan dahil marami ang konsyumer


at prodyuser
B. napapababa ng prodyuser ang kalidad ng kanilang produkto
C. nakakakuha ng malaking tubo ng mga prodyuser
D. hindi nakakahikayat sa mga prodyuser na magpasok ng produkto

78
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

PANIMULA
Ang araling ito ay nakatuon sa pag-aaral ng demand bilang isa sa mga batayang
kaisipan sa Ekonomiks. Tinalakay sa naunang yunit na ang efficient na pagpili at
paggamit ng mga pinagkukunang-yaman ang diwa sa pag-aaral ng asignaturang ito.
Sa yunit na ito, ipakikilala ang dalawang mahalagang konsepto sa Ekonomiks, ang
demand at supply.
Sa pag-aaral ng demand, iyong gabayan ang mga mag-aaral upang kanilang
malaman bilang isang mamimili kung paano maipakikita ang kagustuhan at kakayahang
bumili ng mga produkto at serbisyo bilang tugon sa kanilang mga pangangailangan.

PY

Iyong gagabayan ang mga mag-aaral sa araling ito upang kanilang matutuhan
ang mga salik na nakaaapekto sa demand at kung paano ito nagbabago dahil sa
presyo.

C
O

May inihandang mga gawain na tataya sa kanilang mga kaalaman hinggil sa


aralin. Inaasahan na bilang guro ay mahihikayat mo ang mga mag-aaral na pagyamanin nila ang kanilang kaalaman upang maunawaan kung paano ang demand at
mga konsepto nito ay makatutulong sa matalinong pagdedesisyon ng konsyumer at
prodyuser tungo sa pambansang kaunlaran.
ARALIN 1

DEMAND

EP
E

ALAMIN

Matapos mong maituro sa mga mag-aaral ang konsepto ng produksiyon, mga


salik nito, at ang mga organisasyon ng negosyo sa naunang mga aralin, sa
bahaging ito naman ay gagabayan mo sila upang tuklasin ang tungkol sa
konsepto ng demand. Upang higit na maging masaya at makabuluhan ang
bahaging ito ay simulan mong pasagutan ang susunod na gawain.

79
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

Gawain 1: BILI AKO NON, BILI AKO NYAN

C
O

PY

Ipasuri ang nilalaman ng bubble thought sa ibaba at atasan ang mga mag-aaral
na sagutan ang mga pamprosesong tanong.

Pamprosesong Tanong:

EP
E

1. Ano-ano ang ipinahihiwatig ng mga bubble thought?


2. Anong konsepto sa ekonomiks ang inilalarawan sa mga bubble thought?
Gawain 2: JUMBLED LETTERS


Ipaayos ang mga ginulong letra sa puzzle box upang maibigay ang hinihinging
kasagutan sa mga gabay na tanong. Maaari mong atasan ang mga mag-aaral na
balikan ang kanilang mga napag-aralan sa mga naunang aralin upang madali nilang
masagot ang katanungang nakapaloob dito. Kung kanilang maisasaayos nang tama
ang mga letra sa puzzle ay may mabubuo silang salita sa unang kolum nito.
A
N
W
A
S
T

1.
2.
3.
4.
5.
6.

P
I
A
K
O
R

Y
M
M
Y
N
I

G
E
O
O
G
D

O
S
L
S
O
I

D
O
S
N
Y
S

I
K

R
O

E
K

L
E
B

Mga Gabay na Tanong:


1. Ano ang tawag sa pag-aaral tungkol sa uri, kalidad, at balangkas ng
populasyon?
2. Anong sangay ng agham panlipunan ang tungkol sa efficient na pagpili at
paggamit ng mga pinagkukunang-yaman?
80
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

3. Sino ang isa sa bumuo ng teorya hinggil sa herarkiya ng pangangailangan


ng tao?
4. Ano ang tawag sa pamamaraan ng paglalaan ng takdang dami ng
pinagkukunang-yaman ayon sa pangangailangan at kagustuhan ng tao?
5. Ito ay tumutukoy sa anumang gawaing pang-ekonomiya na ang layunin ay
magkamit ng kita o tubo.
6. Ano ang katawagan sa pamamaraan ng pagbabahagi ng kabuuang yaman
o kita ng lipunan sa bawat indibidwal o sa mga salik ng produksiyon tulad
ng lupa, paggawa, kapital, at entrepreneurship?
Pamprosesong Tanong:

PY

1. Anong salita ang nabuo mula sa unang hanay pababa?


2. Ano ang iyong paunang pagkaunawa sa salitang demand?

C
O


Sa susunod na bahagi ay pasasagutan mo ang isang tsart upang inisyal na
masukat ang kanilang nalalaman tungkol sa konsepto ng demand.
Gawain 3: I R F (Initial-Refined-Final Idea) Chart

Ipasulat sa unang kolum (Alam Ko Ngayon) ng tsart ang sagot ng mga magaaral sa tanong na nasa kahon.

EP
E

Paano ang demand at mga konsepto nito ay makatutulong sa matalinong


pagdedesisyon ng konsyumer at prodyuser tungo sa pambansang kaunlaran?

Nadagdag Kong Kaalaman

Ito Na ang Alam Ko

Alam Ko Ngayon


Matapos mong gabayan ang mga mag-aaral sa kanilang paunang kaalaman
tungkol sa paksang demand at ang mga salik na nakaaapekto rito, ihanda ang iyong
sarili para sa susunod na bahagi ng aralin. Ito ay upang higit mong maipaliwanag
sa kanila ng mas malawak ang konsepto ng demand.

81
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

PAUNLARIN

PY

Matapos matiyak ang inisyal na kaalaman ng mga mag-aaral, inaasahan


sa bahaging ito na mas lalawak pa ang kanilang kaalaman at pang-unawa
tungkol sa konsepto ng Demand. Ipabasa ang mga teksto at ipagawa
ang mga nakahandang gawain na makatutulong upang kanilang masagot
kung paano makatutulong sa paggawa ng matalinong pagdedesisyon ng
konsyumer at prodyuser ang kaalaman sa puwersa ng demand sa pagkamit
ng pambansang kaunlaran. Halinat pasimulan mo na ang mga gawain!

Gawain 4: COMPLETE IT!

C
O


Mula sa tekstong nabasa ng mga mag-aaral sa kanilang modyul hinggil sa
konsepto ng demand ay pasagutan mo ang sumusunod na gawain.

EP
E


Ipakompleto ang mga katawagan at konseptong tinutukoy ng sumusunod na
pangungusap. Ipasulat ang mga akmang letra sa patlang upang mabuo ang salita.
1. _ _ _ A _ _ tumutukoy sa dami ng produkto at serbisyong gusto at kayang
bilhin ng mga mamimili.
2. _ _ _ A _ _ _ _ _ _ A _ _ nagsasaad na mayroong magkataliwas na
ugnayan sa pagitan ng presyo at quantity demanded.

3. _ _ _ _ A _ _ D _ _ _ _ _ grapikong paglalarawan ng presyo at quantity


demanded.
4. _ _ _ E _ _ _ _ _ _ I _ _ _ ipinagpapalagay na ang presyo lamang ang
salik na nakaaapekto sa pagbabago ng quantity demanded, habang ang
ibang salik ay hindi nagbabago.

5. _ N _ _ _ _ _ _ _ _ _ T nagpapahayag na mas malaki ang halaga ng


kinikita kapag mas mababa ang presyo.

82
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

Gawain 5: DEMAND READING


Palagyan ng () ang kolum ng Sang-ayon, kung naniniwala ang mag-aaral na
tama ang pahayag tungkol sa konsepto ng demand at lagyan naman ng (X) ang kolum
kung sila ay Di sang-ayon.
Pahayag

Sang-ayon

Di sang- ayon

1. Ang demand ay tumutukoy sa dami ng produkto


o serbisyo na gusto at kayang bilhin ng mamimili
sa ibat ibang presyo sa isang takdang panahon.

PY

2. Ang ugnayan ng presyo at quantity demanded


ay maaaring ipakita gamit ang demand schedule,
demand curve, at demand function.
3. Ayon sa Batas ng Demand, ang presyo at quantity
demanded ay mayroong tuwirang relasyon.

C
O

4. Ang ceteris paribus assumption ay ginagamit


upang ipagpalagay na ang presyo lamang ang
salik na nakaaapekto sa pagbabago ng quantity
demanded habang ang ibang salik ay hindi
nagbabago o nakaaapekto rito.

5. Ang income effect ay nagpapahayag na kapag


tumaas ang presyo ng isang produkto, ang mga
mamimili ay hahanap ng mas murang pamalit
dito.

Gawain 6: I3: I-DEMAND, ITALA, at IKURBA

EP
E

Ipagpalagay na katatapos lamang ng klase ng mag-aaral sa Physical Education.


Nagkataong may tinda ng buko juice sa kantina. Ilang baso ng buko juice ang handa
at kaya nilang bilhin sa presyong Php6, Php8, Php10 hanggang Php14 kada baso.
Ipatala ito sa kolum ng Qd. Ipalagay sa talahanayan ang dami ng quantity demanded
sa bawat presyo upang mabuo ang demand schedule. Ipagpalagay na ang demand
function ay Qd = 50 - 2P. Pagkatapos nito ay ipakita ito sa pamamagitan ng paggawa
ng demand curve at sagutan ang mga pamprosesong tanong sa ibaba.
Demand Schedule para sa Baso ng Buko Juice

Presyo
Bawat Baso
Php6

Quantity
Demanded

Php8
Php10
Php12
Php14

83
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

Pamprosesong Tanong:
1. Ilan ang quantity demanded sa presyong Php6.00?
2. Ano ang naging pagbabago sa quantity demanded nang tumaas ang presyo
mula Php8.00 papuntang Php14.00? Ipaliwanag ang sagot.
3. Ipaliwanag sa sariling pangungusap ang isinasaad ng batas ng demand
batay sa nabuo mong demand schedule at demand curve.
Gawain 7: MAG-COMPUTE TAYO!

Mula sa datos na nasa ibaba, ipakompleto ang talahanayan upang maipakita


ang demand schedule.
Qd

1
5
6
10
15

280
200
180
100
0

C
O

PY

A. Demand Function: Qd= 300 20P

B. Demand Function: Qd = 750 10P

Qd
600
450
300
150
0

EP
E

P
15
30
45
60
75

Gawain 8: GRAPHIC ORGANIZER

Mula sa tekstong nabasa ng mga mag-aaral tungkol sa Iba pang mga Salik
na Nakaaapekto sa Demand, papunan ang graphic organizer sa ibaba at pasagutan
ang mga pamprosesong tanong:

Mga Salik na
nakaapekto sa Demand

84
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

Pamprosesong Tanong:
1. Ano-ano ang salik na nakakaimpluwensiya sa demand?
2. Alin sa mga salik ang makapagdudulot ng paggalaw sa demand curve?
Sa paglipat ng demand curve? Paano naiiba ang salik na presyo sa ibang
salik?
3. Ano ang katangian na dapat taglayin ng isang mamimili sa pagtugon sa
pagbabago sa mga salik ng demand?
Gawain 9: DEMAND UP, DEMAND DOWN!

Ipakita ang pagbabagong magaganap sa demand para sa isang produkto

kung

PY

batay sa mga pagbabago ng sumusunod na salik. Ipasulat sa patlang ang


tataas ang demand at kung bababa ang demand.

C
O

_____ 1. Bandwagon effect, mabilis na pagdami ng populasyon (potensyal na



demand)
_____ 2. Paglaki ng kita (nakatuon sa normal goods)
_____ 3. Pagbaba ng kita (nakatuon sa inferior goods)
_____ 4. Pagiging lipas sa uso ng isang produkto
_____ 5. Inaasahan ng mga mamimili na tataas ang presyo
_____ 6. Pagbaba ng presyo ng produktong komplementaryo
_____ 7. Pagtaas ng presyo ng produktong pamalit
_____ 8. Inaasahan ng mga mamimili na bababa ang presyo
_____ 9. Pagtaas ng presyo ng produktong komplementaryo
____ 10. Pagbaba ng presyo ng produktong pamalit

EP
E

Gawain 10: SA KANAN O SA KALIWA?


Gamit ang mga sitwasyong nakalahad sa talahanayan, ipasuri at ipaliwanag
ang maaaring maging epekto o kahihinatnan ng demand sa produkto. Atasan ang
mga mag-aaral na gumuhit ng graph na lilipat sa kanan kung dadami ang demand at
graph na lilipat sa kaliwa kung bababa ang demand.

Produkto
1. Bigas

Sitwasyon
Pananalasa ng malakas na
bagyo sa malaking bahagi
ng Luzon

Graph
P

D
Q

2.Gasolina

Patuloy na pagtaas ng
presyo ng gasolina sa pandaigdigang pamilihan.

D
Q

85
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

3. bakuna laban sa
tigdas

Pagdeklara ng outbreak ng
tigdas ng Kagawaran ng
Kalusugan sa maraming
lugar sa bansa

D
Qd

4. Cellphone load

Kabi-kabilang unlitext at
unlicall promo ng mga telecommunication companies
sa bansa

D
Q

Pagtaas ng kita

PY

5. corned beef
(ipagpalagay na
normal good)

C
O

Gawain 11: I-R-F (Initial, Revised, Final) CHART


Ipasulat sa ikalawang kolum ang sagot ng mga mag-aaral sa tanong na nasa
loob ng kahon.

EP
E

Paanong ang demand at mga konsepto nito ay makatutulong sa matalinong


pagdedesisyon ng konsyumer at prodyuser tungo sa pambansang kaunlaran?
Alam Ko Ngayon
Nadagdag Kong Kaalaman
Ito Na ang Alam Ko

Matapos mong mapalalim ang kaalaman ng mga mag-aaral ukol sa


demand at ang mga salik nito, maaari mo na silang gabayan sa susunod na
bahagi ng aralin para sa mas malalim na pag-unawa ng konsepto ng demand.
PAGNILAYAN

Sa bahaging ito ng aralin ay gagabayan mo ang mga mag-aaral para sa mas


malalim na pag-unawa sa aralin. Ipaunawa sa kanila na kailangan ng masusing
pagsusuri, sariling pagbabalangkas at pag-oorganisa ng konsepto, at aktibo at
produktibong pakikilahok sa mga talakayan at pangkatang gawain. Sa pagtatapos
ng araling ito ay bubuuin nila ang kasagutan sa tanong na kung paanong ang
demand at mga konsepto nito ay makatutulong sa matalinong pagdedesisyon ng
konsyumer at prodyuser tungo sa pambansang kaunlaran.

86
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

Gawain 12: BALITANALYSIS


Ipabasa at ipaunawa sa mga mag-aaral ang balita ukol sa Mas Mataas na
Buwis sa Sigarilyo, Makapagliligtas ng 27M Buhay at Anti-Smoking Ban, Paiigtingin
sa Paaralan. Pagkatapos ay pasagutan ang mga pamprosesong tanong.
Pamprosesong Tanong:

C
O

PY

1. Batay sa mga artikulo, ano ang dalawang paraan ng pamahalaan upang


mabawasan ang bilang ng mga naninigarilyo?
2. Sa iyong palagay, ang pagpapataw ba ng mataas na buwis ay makatutulong
sa pagbaba ng demand para sa sigarilyo? Bakit?
3. Paano makaaapekto ang anti-smoking ban sa pagbabawas ng demand sa
sigarilyo?
4. Alin sa dalawang artikulo ang nagpapakita ng salik ng demand na epekto
ng presyo? Alin naman ang salik na hindi epekto ng presyo?
5. Sa iyong palagay, alin sa dalawang pamamaraan ang mas mabisang
paraan sa pagbabawas ng dami ng naninigarilyo? Ipaliwanag ang iyong
sagot.
Gawain 13: FOLLOW-UP CAMPAIGN

EP
E

Atasan ang mga mag-aaral na makibahagi sa kani-kanilang pangkat na


kinabibilangan sa pagbuo ng isang signage ukol sa pagbabawal ng paninigarilyo sa
paaralan. Sa isang pahina, kanilang ipaliwanag ang kaugnayan ng pagbabawas sa
mga bagay tulad ng sigarilyo sa pagkakaroon ng isang matalinong desisyon. Ipakita
sa mga mag-aaral ang halimbawa ng signage na nasa ibaba upang makabuo sila ng
kaisipan ukol sa gagawin.

Pinagkunan: http://retropilipinas.blogspot.com/2012/02/yosi-kadiri-department-of-healthshttp://www.seton.com/school-zone-signs-smokefree-sp161.html Retrived on: November 19, 2014

Gawain 14: T-SHIRT DESIGN


Atasan ang mga mag-aaral na magdisenyo ng t-shirt na may temang Ang
Pagiging Matalinong Mamimili: Susi sa Pagtamo ng Pambansang Kaunlaran. Ipasulat
sa kahon ang paliwanag tungkol sa mabubuong disenyo. Ipaliwanag na magiging
gabay nila sa paggawa ng disenyo ang rubrik na nasa susunod na pahina.
Paliwanag: _____________________________________________________
_______________________________________________________________
_______________________________________________________________
_______________________________________________________________
_______________________________________________________________
_______________________________________________________________
_______________________________________________________________
87

All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

RUBRIK SA PAGDISENYO NG T-SHIRT


Pamantayan

Deskripsiyon

Puntos

Binigyang-pansin ang pagpapahalaga


sa pagiging matalino at mapanagutang
Kaangkupan sa Tema
mamimili na susi sa pagtamo ng
pambansang kaunlaran.

25

25

Orihinalidad at
Pagkamalikhain

Nagpakita ito ng natatanging disenyo


gamit ang pagiging malikhain at angkop
na mga kagamitan.

25

Pagpapaliwanag

Mahusay na naipaliwanag ang bawat


aspekto ng disenyo na angkop sa tema ng
gawain.

25

Kabuuang Puntos

100

C
O

PY

Akma sa tema ang mga aspekto ng


disenyo ukol sa ugnayan ng pagiging
matalinong mamimili sa pagtamo ng
pambansang kaunlaran.

Detalye ng Disenyo

Nakuhang
Puntos

Gawain 15: I-R-F (Initial, Revised and Final) CHART


Sa bahaging ito ay muling sasagutan ng mga mag-aaral ang katanungang
nasa kahon at ipasulat ito sa ikatlong kolumn ng tsart upang malaman ang kabuuang
kaalaman na kanilang natutuhan sa araling ito.

EP
E

Paanong ang demand at mga konsepto nito ay makatutulong sa matalinong


pagdedesisyon ng konsyumer at prodyuser tungo sa pambansang kaunlaran?
Alam Ko Ngayon

Nadagdag Kong Kaalaman

Ito Na ang Alam Ko

MAHUSAY! Napagtagumpayan mong gabayan ang mga


mag-aaral upang kanilang maisagawa ang mga gawain.

Transisyon sa susunod na aralin


Tinalakay sa araling ito ang konsepto ng demand, ang ugnayan ng demand


sa presyo, at ang mga salik na nakaaapekto rito. Mahalaga ang masusing pagsusuri
ng demand. Ito ang nagiging batayan ng isang konsyumer sa pagkakaroon ng
matalinong desisyon sa pagkonsumo ng produkto at serbisyo at ito ay maaaring
makatulong upang sumigla ang ekonomiya na siyang makatutulong sa pagtamo
ng pambansang kaunlaran.

Sa puntong ito, bilang guro ang mas palalalimin mo sa susunod na aralin ay
may kinalaman pa rin sa konsepto ng demand. Ang pokus ng susunod na aralin
ay ang pagsukat ng pagtugon ng mga mamimili sa pagbabago ng presyo. Ito ay
tumutukoy sa konsepto ng elastisidad ng demand.
88

All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

PANIMULA

Maraming salik ang nakapagpapabago sa demand at isa na rito ang presyo.
Kung marunong tayong magsuri, magiging matalino ang ating pagtugon dito. Subalit
pare-pareho kaya ang pagtugon ng tao sa pagbabago ng presyo ng ibat ibang uri ng
produkto? Masusukat kaya natin ang mga naging pagtugon ng mamimili? Bakit kaya
mahalagang masukat ang kanilang mga naging pagtugon?

PY


Ang mga nabanggit na katanungan ay masasagot gamit ang price elasticity
of demand. Inaasahang sa pamamagitan ng iyong paggabay ay maiuugnay ng mga
mag-aaral ang tugon ng mamimili sa pabago-bagong presyo ng mga produkto at
serbisyo batay sa konsepto ng price elasticity of demand. Sa iyong pagpapatuloy sa
kabuuan ng araling ito, gagabayan mo ang mga mag-aaral upang kanilang lubusang
maunawaan ang mga tekstong makapagbibigay ng impormasyon at upang kanilang
maisagawa na ng tama ang mga mapanghamong gawain na may layuning magdulot
sa kanila ng kaalaman.
ARALIN 2:

ALAMIN

C
O

PRICE ELASTICITY OF DEMAND

EP
E

Matapos mong maituro ang mga konsepto ng demand at ang mga salik nito,
ipatutuklas mo naman sa bahaging ito sa mga mag-aaral ang tungkol sa price
elasticity of demand. Upang higit na maging makabuluhan at mapukaw ang
kanilang interes, halinat pasimulan mo munang ipagawa at pasagutan ang
mga susunod na gawain.

Gawain 1: I-SHOOT SA BASKET

Ipabasa at ipasuri ang sitwasyon na nasa loob ng kahon at ipagawa ang nakapaloob na gawain.

Sitwasyon: Nagkaroon ng higit sa 10 bahagdan ng pagtaas sa presyo ng mga produkto at serbisyo na nakalista sa ibaba. Sa kabila nito, walang pagbabago sa suweldo
mo. Ilagay sa basket ang mga produkto at serbisyong bibilhin mo pa rin kahit tumaas
ang presyo nito.
bigas

alahas

serbisyo ng koryente

cellphone

softdrinks

gamot

load

chocolate

pamasahe sa jeep

Pinagkunan: http://clublabicolandia.wordpress.com/2012/08/19/3rs-reducerecyclereuse-and-native-basket-aka-as-bayong-campaign/
Retrived on: November 19, 2014

89
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

Pamprosesong Tanong:
1. Ano ang iyong naging basehan sa pagpili ng mga produkto at serbisyong
ito?
2. Nahirapan ka ba sa pagpili ng mga produktong ilalagay sa basket?
Ipaliwanag.
3. Ano-ano ang produktong mas malaki ang kabawasan sa pagkonsumo
kaugnay ng pagtaas sa presyo?
4. Anong konsepto sa Ekonomiks ang sumusukat sa mga pagbabagong ito?
Gawain 2: A-R GUIDE (Anticipation-Reaction Guide)

Bago ang
Talakayan

PAHAYAG

PY

Iyong alamin kung ano ang nalalaman ng mga mag-aaral tungkol sa paksang
tatalakayin. Ipasulat sa unang kolum ang SA kung sila ay sumasang-ayon sa pahayag
at HSA naman kung hindi naman sila sumasang-ayon.
Matapos ang
Talakayan

EP
E

C
O

1. Ang price elasticity of demand ay sumusukat sa


pagtugon ng quantity demanded sa pagbabago ng
presyo.
2. Kapag mas malaki ang pagtugon ng bahagdan
ng pagbabago ng presyo kaysa sa bahagdan ng
pagbabago ng quantity demanded, ang uri ng
elastisidad ay elastiko.
3. Ang mga produktong inumin tulad ng softdrinks,
juice, at tubig ay mga produktong price elastic dahil
marami itong pamalit.
4. Kapag mas malaki ang pagtugon ng pagbabago
ng quantity demanded kaysa sa bahagdan ng
pagbabago ng presyo, ang uri ng elastisidad ay dielastiko o inelastic.
5. Ang mga produkto at serbisyo na lubhang kailangan
ng mga tao sa araw-araw tulad ng bigas, koryente,
at tubig ay di-elastiko.
6. Ang unitary ay halimbawa ng elastisidad na
pareho ang naging pagtugon ng bahagdan ng
pagbabago ng quantity demanded at presyo.
7. Sa uring elastiko, kaya sensitibo ang quantity
demanded sa pagbabago ng presyo ay dahil ang
produkto ay maraming pamalit o kaya ay isang luho
o hindi naman masyadong kailangan.
8. Ang mga produkto o serbisyo na may ganap na dielastikong o inelastic demand ay mga produktong
walang pamalit.

90
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.


Matapos mong maorganisa ang mga paunang kaalaman ng mga mag-aaral
tungkol sa paksang price elasticity of demand, ihanda naman sila para sa susunod
na bahagi ng aralin. Ito ay upang higit nilang mauunawaan na ng mas malalim ang
konsepto ng elastisidad ng demand.
PAUNLARIN

C
O

PY

Matapos mong mailahad sa mga mag-aaral ang mga paunang impormasyon


tungkol sa paksa, ngayon naman ay iyong lilinangin ang kanilang mga
kaisipan/kaalaman sa tulong ng mga teksto at mga gawain na sadyang
inihanda upang kanilang maging batayan ng impormasyon. Ang pinakatiyak na
layunin ng bahaging ito ay matutuhan ng mga mag-aaral ang mahahalagang
konsepto tungkol sa presyong elastisidad ng demand. Sa pamamagitan
ng mga inihandang gawain at teksto, inaasahang magagabayan mo sila
upang masagot kung paano nauugnay ang pagbabago ng presyo sa price
elasticity ng demand ng kalakal at paglilingkod. Halinat umpisahan mo ito sa
pamamagitan ng pagpapagawa ng mga gawain na nasa ibaba.

EP
E

Gawain 3: MAG-COMPUTE TAYO!



Ipasuri sa mga mag-aaral ang sitwasyong nasa ibaba. Gamit ang formula, ipakompyut ang price elasticity of demand at tukuyin kung anong uri ng price elasticity ito
kabilang.
SITWASYON

Coefficient

Uri ng Elasticity

1.
Mayroon kang ubo at sipon. Ang gamot na
nakagagaling sa iyo ay nagkakahalaga dati ng
Php10 bawat isang piraso at bumili ka ng 10 piraso.
Ngayon ang presyo ay Php15 bawat piraso. Bumili
ka na lamang ng 8 piraso.

2. Sa halagang Php30 ay nakabili ka ng 2 bareta ng


nakaugaliang brand ng sabon. Nang bumaba ang
presyo nito sa Php25, nakabili ka ng 5 bareta ng sabon.
3. Tumaas ang halaga ng paborito mong fishball mula
.50 patungong Php1 bawat isa. Sa dati mong binibili
na 20 piraso, ngayon ay 10 piraso na lamang ang
iyong binibili.
4 Si Mang Erning ay may sakit na diabetes. Kailangan
niya ng gamot na insulin batay sa takdang dosage na
inireseta ng kaniyang doktor. Tumaas ang presyo nito
mula Php500 kada 10 mL. vial patungong Php700
bawat 10 mL vial. Walang magawa si Mang Erning
kundi bilhin ang iniresetang dosage ng doktor.
91

All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

Gawain 4: CHART ANALYSIS!


Ipabasa sa mga mag-aaral ang sitwasyon na nasa ibaba at kanilang sagutan
ang mga tanong.
Ang demand schedule sa ibaba ay nagpapakita ng demand ng mga negosyante
na nakabase sa Maynila at Cebu at ng mga bakasyonista para sa tiket sa eroplano.

Quantity Demanded
ng mga Negosyante

Quantity Demanded
ng mga Bakasyonista

Php1,500

3,100

950

Php2,000

3,000

750

Php2,500

2,900

550

Pamprosesong Tanong:

PY

Presyo

C
O

1. Sa pagtaas ng halaga ng tiket sa eroplano mula Php2,000 sa Php2,500,


ano ang price elasticity of demand para sa mga:
a. negosyante
b. bakasyonista
2. Bakit magkaiba ang price elasticity ng negosyante sa mga bakasyonista?
Ipaliwanag.
Gawain 5: A-R GUIDE (Anticipation-Reaction Guide)

EP
E


Ipasagot sa mga mag-aaral ang pangatlong kolum sa pamamagitan ng pagsulat ng SA kung sila ay sumasang-ayon sa pahayag, at HSA naman kung hindi sila
sumasang-ayon sa pahayag.
Bago ang
Talakayan

PAHAYAG

Matapos ang
Talakayan

1. Ang price elasticity ng demand ay


sumusukat sa pagtugon ng quantity
demanded sa pagbabago ng presyo.
2. Kapag mas malaki ang pagtugon ng
bahagdan ng pagbabago ng presyo
kaysa sa pagbabago ng bahagdan ng
quantity demanded, ang uri ng elasticity
ay elastic.
3. Ang mga produktong inumin tulad
ng softdrinks, juice, at tubig ay mga
produktong elastic dahil marami itong
pamalit.

92
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

C
O

PY

4. Kapag mas malaki ang pagtugon ng


pagbabago ng bahagdan ng quantity
demanded kaysa sa pagbabago ng
bahagdan ng presyo, ang uri ng elasticity
ay elastic.
5. Ang mga produkto at serbisyo na
lubhang kailangan ng mga tao sa arawaraw tulad ng bigas, koryente, at tubig
ay inelastic.
6. Ang unitary ay halimbawa ng elasticity
na pareho ang naging pagtugon ng
bahagdan ng pagbabago ng quantity
demanded at presyo.
7. Sa elastic, kaya sensitibo ang quantity
demanded sa pagbabago ng presyo ay
dahil ang produkto ay maraming pamalit
o kaya ay isang luho o hindi naman
masyadong kailangan.
8. Ang mga produkto o serbisyo na may
perfectly inelastic demand ay mga
produktong walang pamalit.

EP
E

PAGNILAYAN

Sa bahaging ito ng aralin ay palalawakin at pagtitibayin mo ang mga nabuong


kaalaman ng mga mag-aaral ukol sa elasticity. Kinakailangan ang mas malalim
na pagtalakay sa katuturan ng elasticity upang maihanda sila sa pagsasabuhay
ng kanilang mga natutuhan.

Gawain 6: PIC-TO-POSTER

Matapos mong talakayin sa araling ito ang tungkol sa price elasticity of


demand, ngayon naman ay atasan mo ang mga mag-aaral na ipakita ang kanilang
pagpapahalaga sa pamamagitan ng paggawa ng poster na magpapakita ng Mga
Pamamaraan sa Pagtitipid ng Elektrisidad at Tubig.

Ang bawat grupo ay gagawa ng dalawang poster, isa para sa pagtitipid ng


koryente at isa ay para naman sa pagtitipid ng tubig. Ipaguhit ito sa isang puting
cartolina. Ipaliwanag sa mga mag-aaral na magiging batayan ng kanilang marka ang
rubrik.

93
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

Rubrik sa Pagpupuntos ng Poster


Paglalarawan

Puntos

Nilalaman

Wasto ang impormasyon. Naglalaman ng pangunahing kaparaanan


sa pagtitipid ng koryente at tubig.

10

Presentasyon

Mahusay na naipahahatid ang mensahe ng kahalagahan ng


pagtitipid ng koryente at tubig.

10

Pagkamalikhain

Mahusay ang pagkakalatag ng disenyo at mga larawan na lubhang


kaakit-akit sa mga tumitingin.

10

PY

Pamantayan

30

C
O

Kabuuang Puntos

Binabati kita dahil nagawa mong maituro sa iyong mga mag-aaral


ang mahahalagang kaalaman ukol sa konsepto ng price elasticity of demand.
Kaalinsabay nito ay nagabayan mo rin sila upang kanilang mailapat sa pangaraw-araw na pamumuhay ang kanilang mga natutuhan.

EP
E

Transisyon sa Susunod na Aralin

Binigyang diin sa araling ito ang konsepto ng price elasticity of demand


at ang epekto nito sa presyo ng produkto at serbisyo. Sa isang pampamilihang
ekonomiya, dalawa ang nagtatakda ng presyo. Ang demand ay kalahating bahagi
lamang sa pag-alam ng magiging presyo ng bilihin. Ang isang bahagi naman
ay tumutukoy sa halaga na nais ng nagbebenta ng produkto at serbisyo. Ang
kagustuhan at kakayahan ng nagbebenta ng produkto at serbisyo ay bibigyangkatuturan ng konsepto ng supply. Ang susunod na aralin ay iyo naming tatalakayin
ang konsepto ng supply, ang mga salik na nakaaapekto rito, at ang ugnayan nito
sa presyo ng produkto at serbisyo. Ang mga ito ay makatutulong upang magkaroon
ng matalinong pagdedesisyon tungo sa pambansang kaunlaran.

94
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

PANIMULA

Sa nakaraang aralin, natutuhan ng mga mag-aaral ang tungkol sa demand
bilang isa sa mahahalagang bahagi ng pamilihan na nakatuon sa mamimili. Subalit,
hindi magiging ganap ang takbo ng pamilihan kung wala ang prodyuser. Sila ang
nagtutustos at bumubuo ng mga produkto at serbisyo sa pamilihan. Kung ang pagaaral ng demand ay nakatuon sa mga mamimili ang aralin namang ito ay nakatuon sa
supply, mga produkto, at serbisyo.

PY

Tulad ng iyong naging pagtalakay sa aralin tungkol sa demand, tutuklasin ng


mga mag-aaral ang ugnayan ng presyo at supply gamit ang tatlong pamamaraan sa
pagtuturo ng Ekonomiks. Magsasagawa rin ng mga kasanayan ukol sa mga salik na
nakaaapekto sa supply. Inaasahan na bilang guro ay mahihikayat at magagabayan
mo sila upang kanilang mapagyaman ang kanilang kaalaman at maunawaan kung
paanong ang konsepto ng supply ay makatutulong sa matalinong pagdedesisyon ng
prodyuser tungo sa pambansang kaunlaran.
ARALIN 3

ALAMIN

C
O

SUPPLY

EP
E


Sa bahaging ito ng aralin, pagtutuunan ng pansin ang mga prodyuser.
Bibigyang-diin sa talakayan ang kahandaan at kakayahan ng mga prodyuser
na matugunan ang kagustuhan at pangangailangan ng mga konsyumer.
Ipatutuklas mo sa mga mag-aaral ang mga salik na nakaaapekto rito at
kung paano ito nagbabago dahil sa presyo at iba pang salik. May ibat ibang
mga gawain na inihanda upang masukat ang kaalaman ng mga mag-aaral.
Inaasahang mahihikayat mo silang mapagyaman ang kanilang mga kaalaman
upang maunawaan ang kahalagahan ng supply sa interaksiyon ng konsyumer
at prodyuser tungo sa pambansang kaunlaran.

Gawain 1: THREE PICS: ONE WORD


Papunan ng nawawalang letra ang word puzzle sa susunod na pahina ng
bawat susuriing larawan. Pumili ng mga letra sa ibaba ng kahon upang mabuo ang
salita o konsepto. Matapos nito ay atasan ang mga mag-aaral na pag-ugnay-ugnayin
ang inilalahad ng bawat larawan upang mabuo ang hinihinging konsepto.

95
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

Pamprosesong Tanong:

PY

N
P

E
S

L
M

C
O

U
Y

(KONSEPTO)
G
P
A
B

EP
E

Gawain 2 : GO NEGOSYO!

1. Ano-ano ang salitang nabuo mula sa mga larawan?


2. Anong konsepto ang mabubuo mo batay sa mga larawan?
3. Paano mo maiuugnay ang mabubuong konsepto sa mga prodyuser?

Ipasuri sa mga mag-aaral ang pag-uusap ng dalawang prodyuser at pasagutan


ang mga pamprosesong tanong sa ibaba.

Sa palagay ko, iyan


ang pinakamatalinong
desisyon!

Ang presyo ng
semento ay tumaas
sa nakalipas na
tatlong buwan at
mukhang
magpapatuloy pa ang
pagtaas nito
hanggang sa susunod
na taon.

Sapat pa naman ang


ating mga salik ng
produksiyon kung
magtataas tayo ng
output.

Sa palagay mo dapat
ba tayong
magdagdag ng
produksiyon?

96
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

Pamprosesong Tanong:
1. Tungkol saan ang paksang pinag-uusapan ng dalawang prodyuser?
2. Batay sa usapan, ano ang reaksiyon ng isang prodyuser kapag tumataas
ang presyo?
3. Sa iyong hinuha, ano ang relasyon ng pagtaas ng presyo ng mga produkto
sa pagdagdag ng produksiyon?
Sa susunod na bahagi ay pasagutan ang graph ng kaalaman upang iyong
inisyal na masukat ang nalalaman ng mga mag-aaral tungkol sa konsepto ng
supply.

PY

Gawain 3: KNOWLEDGE ARROW

C
O


Pasimulan mo sa mga mag-aaral ang kanilang paglinang ng kaalaman sa
araling ito sa pamamagitan ng pagsagot sa tanong na nasa loob ng kahon sa ibaba.
Ipasulat mo sa bahaging simula ang kanilang sagot. Samantala, ipaliwanag na ang
bahaging gitna at katapusan ay kanilang sasagutan lamang sa iba pang bahagi ng
araling ito.

EP
E

Paano makatutulong ang konsepto ng supply sa matalinong pagdedesisyon


ng prodyuser tungo sa pambansang kaunlaran?

97
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

PAUNLARIN


Sa bahaging ito ay matututunan at mauunawaan ng mga mag-aaral
ang mahahalagang impormasyon at kaisipan ukol sa konsepto ng supply,
ugnayan ng presyo at dami ng supply, at mga salik na nakaiimpluwensiya
rito. Inaasahan na sa pamamagitan ng iyong paggabay ay magkakaroon
ng kaalaman ang mga mag-aaral tungkol sa gawi at pagpapasya ng mga
prodyuser sa mga pagbabago ng salik na nakaaapekto sa supply.
Simulan na ang paglinang!

PY

C
O

Matapos mabasa at maunawaan ng mga mag-aaral ang teksto ukol sa


Konsepto ng Supply na nasa kanilang modyul, ipagawa ang sumusunod na gawain.
Gawain 4: I- GRAPH MO!

Quantity
Supplied

EP
E

Presyo
Bawat Piraso
(Php)
10
15
20
25
30


Ipalapat sa mga mag-aaral sa graph ang mga punto na makikita sa supply
schedule sa kaliwa upang mabuo ang supply curve.

50
100
150
200
250

Pamprosesong Tanong:
1. Ano ang quantity supplied sa presyong Php30?
2. Ano ang nangyari sa quantity supplied nang bumaba ang presyo sa Php10?
Ipaliwanag.
3. Paano inilalarawan ng supply curve ang batas ng supply?

98
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

Gawain 5: SU-DA-KU (SURI, DATOS, KURBA)


Ipasuri at ipagawa sa mga mag-aaral ang sitwasyong nasa ibaba:
Nalalapit na ang pagsisimula ng klase sa buwan ng Hunyo, kaya inaasahan
ang pagtaas ng presyo ng school supplies partikular na ang kuwaderno. Gamit ang
supply function na Qs = 0 + 50P at itinakdang presyo sa ibaba, bumuo ng hypothetical
na iskedyul na magpapakita ng iyong desisyon kung ilang kuwaderno ang handa
mong ipagbili. Matapos ito ay i-plot ang iskedyul upang mabuo ang supply curve.

Presyo
ng Notebook
(Php)

PY

Iskedyul ng Supply para sa Notebook bawat Piraso

Dami ng Ibebenta

C
O

21
18
15
12

Pamprosesong Tanong:

EP
E

1. Ano ang iyong pangunahing dahilan para lumikha ng maraming produkto at


serbisyo?
2. Kung ikaw ay isang negosyante/bumibili, ano ang dapat mong isaalangalang maliban sa kumita? Ipaliwanag.

Gawain 6: MAG-COMPUTE TAYO!


Ipakompyut ang sumusunod na talahanayan gamit ang datos na nasa ibaba.

A. Supply Function na Qs = 0 + 5P
Presyo (Php)

Qs

2
20
6
40
10

99
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

B. Supply Function: Qs = -100 + 20P



Presyo (Php)

Qs

5
100
15
300

PY

25

Gawain 7: MAG-LEVEL-UP KA!

C
O

Palagyan ng () ang tapat ng kolum na sang-ayon kung naniniwala ang mga


mag-aaral na tama ang pahayag ukol sa konsepto ng supply at ang () sa tapat ng
kolum kung hindi sila sumasang-ayon.
Pahayag

Sang-ayon

Di sang-ayon

1. Ang supply ay tumutukoy sa dami


ng produkto o serbisyo na handa at
kayang ipagbili ng mga prodyuser sa
takdang presyo at panahon.

EP
E

2. Ang ugnayan ng presyo at quantity


supplied ay maaaring ipakita gamit
ang supply schedule, supply curve, at
supply function.
3. Ayon sa Batas ng Supply, ang presyo
at quantity supplied ay may dituwirang relasyon.

4. Ang slope ng supply function ang


nagtatakda kung ang ugnayan ng
presyo at supply ay positibo o negatibo.
5. Ang ceteris paribus assumption ay
nagsasaad na ang ugnayan ng presyo
at supply ay may magkasalungat na
relasyon.

Gawain 8: GRAPHIC ORGANIZER



Matapos maunawaan ng mga mag-aaral ang teksto tungkol sa Iba Pang Salik
na Nakaaapekto sa Supply sa kanilang modyul, ipasulat sa loob ng kahon ang mga
salik upang mabuo ang organizer.
100
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

Mga Salik na
Nakaaapekto
sa Supply

PY

Pamprosesong Tanong:

Gawain 9: ARROW IKA MO?

C
O

1. Ano ang dalawang pangunahing salik na nakaiimpluwensiya sa supply?


2. Bukod sa sariling presyo, ano-ano pa ang mga salik na nakaaapekto sa
supply?
3. Paano nakaiimpluwensiya ang mga pagbabago sa salik ng supply sa
desisyon ng mga prodyuser ukol sa dami na gagawing produkto?

Ipasuri ang mga sitwasyon sa ibaba. Lagyan ng R ang patlang kung lilipat sa
kanan ang supply curve at L kung sa kaliwa naman.

_____1. Hindi muna ibinenta ni Aling Nery ang kaniyang panindang bawang ngayon
sa pag-aakalang tataas pa ang presyo nito sa susunod na linggo.

EP
E

_____2. Nagpalit ng bagong modelo at mas malaking kalan si Tita Bernice para sa
kaniyang karinderya.
_____3. Mabili ang mga produkto mula sa ukay-ukay kaya nagdesisyon ang magkaibigang Fe at Mina na pasukin na rin ang negosyo.
_____4. Bumibili si Tito Francisco ng tatlong rolyo ng balat ng hayop upang gawing
sapatos. Tumaas ang presyo kada rolyo ng balat ng hayop mula sa dating
Php6,000 at umabot na ngayon ng Php9,000 kada rolyo.

_____5. Malakas na negosyo ngayon ang pagtitinda ng malunggay pandesal sa


pamilihan, kaya si Mang Roel ay nahikayat na magbenta ng nasabing
produkto.

Gawain: 10 EX-BOX (Explain Inside the Box)



Atasan ang mga mag-aaral na ipakita sa pamamagitan ng graph ang naging
epekto ng pagbabago ng mga salik sa supply ng isang produkto. Gamit ang papel o
graphing paper ay ipaguhit ang supply curve na lumipat sa kanan kung dumami ang
supply at ipaguhit naman ang kurba na lumipat sa kaliwa kung ito ay bumaba. Lagyan
ito ng arrow kung saan ang direksiyon ng pagbabago. Ipalagay ang paliwanag sa
kolum na inilaan para rito.
101
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

Produkto

Sitwasyon
P

1. Palay

Graph
S

Paliwanag

Karagdagang subsidiya ng pamahalaan


para sa mga magsasaka

Qs
P
Pagtaas ng presyo
ng balat na gamit sa
paggawa ng sapatos

PY

2. Sapatos

Qs

C
O

3. Asukal

Inaasahan ng mga
nagbebenta ng asukal
na tataas ang presyo
nito sa susunod na
linggo

Qs

Makabagong teknolohiya
sa pagpaparami ng
tilapia at bangus

EP
E

4. Tilapia at
Bangus

Pagtaas ng presyo ng
5. Manufactured salik sa paggawa ng
manufactured goods
Goods

6. Patis at Toyo

Inaasahan ng mga
prodyuser na bababa
ang presyo ng patis
at toyo sa susunod na
linggo.

Qs
S

Qs
P

Qs

102
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

P
7. Bigas

Makalumang
pamamaraan ng
pagtatanim ng palay
ang sinusunod
ng nakararaming
magsasaka sa bansa.

Qs
S

8. Produktong
Agrikultural

Sunod-sunod na
kalamidad tulad ng
bagyo at banta ng El
Nio

PY

Qs

Gawain 11: ANO ANG DESISYON MO?

C
O


Ipasuri sa mga mag-aaral ang mga sitwasyon sa bawat bilang at atasan
silang bumuo ng kanilang desisyon na nagpapakita ng matalinong pagtugon sa
bawat pagbabago ng salik ng supply. Ang kanilang kasagutan ay kanilang isusulat sa
itinalagang patlang.

EP
E

1. Mayroon kang sari-sari store at marami kang nakatabing de lata na nabili mo


lamang nang mura. Makalipas ang ilang araw, tumaas ang presyo nito. Ano ang
gagawin mo?
_________________________________________________________________
_________________________________________________________________
________________________________________________________________
2. Tumataas ang gastos sa produksiyon dulot ng pagtaas ng halaga ng mga
materyales. Hindi ka makapagtaas ng presyo sapagkat baka marami ang hindi na
bumili sa iyo. Ano ang dapat mong gawin?
_________________________________________________________________
_________________________________________________________________
_________________________________________________________________

3. Maraming balakid na kakaharapin ang iyong negosyo. Ilan dito ang banta ng
kalamidad at krisis sa kabuhayan at sa ekonomiya. Paano mo mapatatatag ang
iyong negosyo?
_________________________________________________________________
_________________________________________________________________
_________________________________________________________________
Pangunahing layunin ng bawat prodyuser ang kumita mula sa kanilang
negosyo. Kinakailangan ng prodyuser ang matalinong pagtugon sa bawat
pagbabago ng salik ng supply upang makamit ang layunin nito. Ngunit higit
sa layunin na kumita, dapat na maging mapanagutan ang prodyuser sa
mga desisyon na ginagawa nito lalo sa mga sitwasyong maaapektuhan ang
maraming mamimili.
103

All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

Gawain 12: TRIPLE MATCH!



Papunan sa mga mag-aaral ng tamang kasagutan ang dalawang kolum upang
mabuo ang talahanayan batay sa paksang price elasticity of supply.
Digri ng Elastisidad
1. Elastic

Mathematical Statement

Coefficient

2. Inelastic
3. Unitary
Pamprosesong Tanong:
Bakit kaya hindi pare-pareho ang pagtugon ng mga prodyuser sa pagbabago
ng presyo ng mga produktong kanilang ibinebenta?
2. Bakit palaging positibo ang coefficient ng elasticity of supply?
3. Ano ang kahalagahan ng konsepto ng price elasticity of supply para sa mga
prodyuser?
Gawain 13: MAG-COMPUTE TAYO!

C
O

PY

1.

Ipasuri ang mga sitwasyon na nasa ibaba. Gamit ang formula, ipakompyut ang
elastisidad ng supply.
A. Sa ibaba ay ang iskedyul ng supply ng Malusog Company para sa gatas.

EP
E

Presyo kada Bote ng Gatas


Php25
Php40

Quantity Supplied
1000
800



Ipagpalagay na tumaas ang presyo kada bote ng gatas mula Php25 at ngayon
ay naging Php40 na.

1. Gamit ang formula, kompyutin ang price elasticity of supply gamit ang
presyo at quantity supplied na nasa taas.
2. Batay sa iyong kompyutasyon, anong uri ng price elasticity ang supply ng
gatas?

B. Kompyutin ang elastisidad ng supply at tukuyin ang uri ng elasticity.

P1 10
Q1 200
P2 15 Q2 220

104
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

Gawain 14: KNOWLEDGE ARROW

EP
E

C
O

PY


Pasagutan at ipasulat sa bahaging gitna ng graph ang sagot sa tanong na
nasa loob ng kahon.

Paano makatutulong ang mga konsepto ng supply sa matalinong
pagdedesisyon ng may-ari ng prodyuser tungo sa pambansang kaunlaran?

Matapos mong mapalalim ang kaalaman ng iyong mga mag-aaral ukol sa


supply at elastisidad ng supply, maaari ka nang tumungo at gabayan ang mga
mag-aaral sa susunod na bahagi ng modyul.

105
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

PAGNILAYAN

PY


Tinalakay mo sa mga mag-aaral sa nakaraang aralin ang tungkol sa
supply at ang mga konseptong kaugnay nito. Nagkaroon sila ng kaalaman kung
paano nakaiimpluwensiya ang mga salik ng supply at ang konsepto ng elastisidad
sa magiging desisyon ng prodyuser sa dami ng produktong gagawin. Ngayon
naman ay ipaliliwanag mo ang epekto ng pagbabago ng supply sa pang-arawaraw na pamumuhay. Kinakailangan ang mas malalim na pagtalakay upang
maihanda mo sila sa pagsasabuhay ng kanilang mga natutuhan.

C
O

Gawain 15: ISYU-RI

EP
E


Ipasuri sa mga mag-aaral ang ipinahihiwatig ng editorial cartoon. Papunan ng
angkop na kaisipan ang matrix sa ibaba sa pagsusuri ng isyu.

Pinagkunan: arlenepasajecartoons.blogspot.com Retrived on: November 21, 2014

Ipaliwanag ang matrix na kanilang gagamitin sa pagpapaliwanag ng isyung


ipinahahayag ng editorial cartoon. Ipasulat ang sagot sa katapat ng kahon.

106
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

Ano ang suliranin?


Ano ang mga epekto?
Ano ang sanhi?
Ano ang posibleng solusyon?

Pamprosesong Tanong:

C
O

PY

1. Ano ang isyung ipinahihiwatig ng editorial cartoon?


2. Sa iyong palagay, ano ang pananaw ng may gawa ng cartoon? Ipaliwanag.
3. Ano kaya ang pangunahing dahilan ng patuloy na pagtaas ng halaga ng
koryente sa ating bansa? May kinalaman kaya ito sa pinagkukunan ng
supply ng koryente?
4. Papaano nakaaapeko ang kakapusan sa supply ng koryente sa pagtaas ng
presyo nito?

Ngayong may sapat nang kaalaman ang mga mag-aaral tungkol sa mga
konsepto ng supply at ibat ibang salik nito ay maaari mo ng pasagutan at punan
ng buo ang knowledge arrow.

Gawain 16: KNOWLEDGE ARROW

EP
E

Atasan ang mga mag-aaral na isulat sa bahaging katapusan ng graph ang


sagot sa tanong na nasa loob ng kahon.

Paano ang supply at mga konsepto nito ay makatutulong sa matalinong


pagdedesisyon ng bahay-kalakal tungo sa pambansang kaunlaran?

107
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

Gawain 17: NEGOSYANTENG TAPAT!


Ipaliwanag sa mag-aaral na kanilang ipagpalagay na sila ay isang negosyante.
Sila ay gagawa ng isang islogan na may temang Ang Mapanagutang Prodyuser.
Gamitin ang rubrik na nasa ibaba upang maging gabay sa pagbuo ng islogan. Ilagay
ito sa isang buong kartolina na kahit anong kulay.
Rubrik sa Pagmamarka ng Islogan
PAMANTAYAN

DESKRIPSIYON

PUNTOS

10

MALIKHAING
PAGSULAT

Gumamit ng mga angkop na salita at


estratehiya sa pagsulat ng tugma, metapora,
at patudyong salita upang maging kaaya-aya
ang islogan

10

Angkop ang islogan sa tema na


Mapanagutang Prodyuser

10

C
O

TEMA

PY

NILALAMAN

Mayaman sa katuturan ukol sa


paksang Mapanagutang Prodyuser at
mapanghikayat sa mambabasa ang islogan
na ginawa

NAKUHANG
PUNTOS

30

Kabuuang Puntos

EP
E

MAHUSAY! Napagtagumpayan mong gabayan ang mga mag-aaral upang


isagawa ang mga inihandang gawain!

Transisyon sa Susunod na Aralin

Inilahad sa unang aralin ang tungkol sa gawi at desisyon ng mga mamimili


na naipakita sa konsepto ng demand. Sa ikalawang aralin naman ay tampok ang
gawi at desisyon ng mga prodyuser na naipakita sa konsepto ng supply. Tinalakay
natin ang dalawang konsepto nang magkahiwalay.

Sa susunod na aralin ay tatalakayin ang interaksiyon ng supply at demand.



Sa paksang ito ay ipauunawa mo sa mga mag-aaral kung paano maaaring
magbago ang presyo ng mga bilihin sa isang pampamilihang ekonomiya.

108
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

PANIMULA

Tinalakay sa mga nakaraang aralin ang kahulugan at kahalagahan ng demand at supply sa pang-araw-araw na pamumuhay. Matatandaang may inverse o
magkasalungat na ugnayan ang presyo at demand. Ang dami ng demand ay mababa
kung ang presyo nito ay mataas; at tataas ang dami ng demand kung ang presyo nito
ay mababa. Sa kabilang banda, magugunitang may positibong ugnayan ang presyo
at supply. Ang pagtaas ng presyo ay nakahihimok sa mga prodyuser na magdagdag
ng dami ng supply; at ang pagbaba ng presyo ay nangangahulugan din ng pagbaba
ng dami ng produkto at serbisyo na handang gawin ng mga ito.
Kaya sa araling ito ay pagsasamahin ang pagtalakay sa dalawang konseptong
ito. Ipakikita ang interaksiyon ng demand at supply bilang isang mahalagang salik sa
pagtugon ng pangangailangan tungo sa pagtamo ng pambansang kaunlaran.

PY


Sa kanilang pagtahak sa landas ng kaalaman, sila ay iyong gagabayan upang
kanilang maunawaan ang mga teksto at mga mapanghamong gawain na sadyang
pupukaw ng kanilang interes at magdudulot sa kanila ng kaalaman.

C
O


Sa pagtatapos ng araling ito, inaasahan na matulungan ang mga magaaral upang makapagpaliwanag sa interaksiyon ng demand at supply at paano
nalalaman ang equilibrium price at quantity: makapagsusuri ng shortage at surplus; at
makapagmumungkahi ng paraan ng pagtugon sa mga suliraning dulot ng shortage at
surplus.

ARALIN 4:

EP
E

INTERAKSIYON NG DEMAND AT SUPPLY

ALAMIN

Ang mga gawain sa bahaging ito ay tutuklas sa kaalaman ng iyong mga


mag-aaral tungkol sa interaksiyon ng demand at supply at kung paanong
ang interaksiyon ng demand at supply ay nagiging batayan ng matalinong
pagdedesisyon ng prodyuser at konsyumer tungo sa pambansang kaunlaran.

109
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

Gawain 1: PAGSUSURI NG LARAWAN


Atasan ang mga mag-aaral na bumuo ng kanilang pangkat na may
tigtatlong mag-aaral. Pagkatapos ay ipasuri kung ano ang nakikita sa larawan
na nasa kaliwa. Pasagutan ang mga pamprosesong tanong:
Pamprosesong Tanong:

C
O

PY

1. Ano ang ipinakikita sa larawan?


2. Naranasan mo na ba ang ipinapakita sa larawan? Ibahagi ang naging
karanasan.
3. Ilarawan ang tungkulin o papel mo at ng iyong katransaksiyon gaya ng
ipinakikita sa larawan.

Pinagkunan:
www.clipsahoy.com/webgraphics3/aw5144.htm
Retrived on: November 21, 2014

Gawain 2: RETWEET.... BARGAIN

EP
E

Gamit ang speech balloon sa ibaba, atasan ang mga mag-aaral na magbahagi
ng kanilang karanasan ukol sa pagbili ng produkto o serbisyo at pakikipagtawaran sa
presyo ng mga ito.
Pamprosesong Tanong:

1. Sa tingin mo, bakit pumayag ang prodyuser na ibigay ang produkto sa nais
mong presyo at dami?
2. Bakit ka naman pumayag sa nais din niyang presyo at dami?


Sa susunod na bahagi ay pasagutan mo ang KWL chart upang iyong inisyal
na masukat ang nalalaman ng iyong mga mag-aaral tungkol sa interaksiyon ng
demand at supply.

110
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

Gawain 3: 3-2-1 CHART!



Sa bahaging ito ay papunan mo sa mga mag-aaral ang 3-2-1-chart na nasa
ibaba. Ipaliwanag na ang bahagi lamang ng 1-chart ang kanilang lalagyan ng kasagutan
sa pamamagitan ng pagsagot sa tanong na nasa kahon. Ito ay magsisilbing inisyal
nilang nalalaman tungkol sa paksa. Ang 3-2 chart ay sasagutan lamang nila sa mga
susunod na bahagi ng aralin.

PY


Paanong ang interaksiyon ng demand at supply ay nagiging batayan ng
matalinong pagdedesisyon ng prodyuser at konsyumer tungo sa pambansang
kaunlaran.

FINAL IDEAS

REVISED IDEAS

C
O

INITIAL IDEAS


Matapos mong maorganisa ang iyong mga paunang kaalaman, ihanda ang
iyong sarili para sa susunod na bahagi ng aralin upang higit mong maunawaan na
ng mas malalalim ang konsepto ng interaksiyon ng demand at supply.

EP
E

PAUNLARIN

Matapos malaman ang mga paunang kaalaman ng mga mag-aaral tungkol


sa aralin, ngayon naman ay palalalimin mo ang mga kaalamang ito sa
pamamagitan ng iyong pagtatalakay gamit ang mga teksto at mga gawaing
inihanda. Ang pinakatiyak na layunin ng bahaging ito ay matutuhan ng mga
mag-aaral ang mahahalagang ideya o konsepto tungkol sa interaksiyon ng
demand at supply. Sila ay iyong gagabayan upang masagot ang katanungan
at maunawaan kung paanong ang interaksiyon ng demand at supply ay
nagiging batayan ng matalinong pagdedesisyon ng prodyuser at konsyumer
tungo sa pambansang kaunlaran. Halinat umpisahan mo ito sa pamamagitan
ng susunod gawain.

111
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

Gawain 4: SUBUKIN NATIN!


A. Ipabuo ang talahanayan sa ibaba gamit ang demand at supply functions.

Presyo

Dami ng Demand (Qd)

40

110

Dami ng Supply (Qs)

55
80
65

110

PY

100

B. Ipagamit ang nagawang iskedyul (talahanayan) sa Gawain 4A upang makalikha


ng graph na nagpapakita ng interaksiyon ng demand at supply.

C
O


Matapos maipaunawa sa mga mag-aaral ang konsepto ng ekwilibriyo na
nagsasabing ito ang punto kung saan ang dami ng demand at dami ng supply
ay pantay o balance ngayon naman ihanda sila upang maunawaan at masuri
ang mga konsepto ng surplus at shortage.
Gawain 5: KNOWLEDGE ORGANIZER

EP
E

Mula sa teksto tungkol sa Ang Ekwilibriyo sa Pamilihan ay atasan ang mga


mag-aaral na buuin ang graphic organizer na matatagpuan sa ibaba. Upang higit nila
itong maunawaan ay pasagutan ang mga pamprosesong tanong na susukat sa antas
ng kanilang kaalaman at pang-unawa.
Ekwilibriyo

Interaksiyon
ng Demand at
Supply

?
?

Disekwilibriyo

Pamprosesong Tanong:
1. Ano ang dalawang uri ng disekwilibriyo sa pamilihan?
2. Kailan masasabing mayroong ekwilibriyo sa pamilihan?
3. Paano nagkakaroon ng gampanin ang presyo upang magkaroon ng
ekwilibriyo sa pamilihan?

Mahusay! Ngayong natapos na ng mga mag-aaral ang teksto at mga gawain
ukol sa konsepto ng ekwilibriyo at masuri ang epekto ng surplus at shortage
sa pamilihan, sa puntong ito ay susukatin naman ang kanilang kaalaman sa
pamamagitan ng maikling pagsusulit sa susunod na gawain.
112

All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

Gawain 6: LABIS, KULANG, o SAKTO


Ipasuring mabuti ang mga pahayag sa ibaba. Ipatukoy kung ang sumusunod
na pangungusap ay nagsasaad ng surplus, shortage, o ekwilibriyo.

C
O

PY

__________1. Kailangan ni Chiello ng isang dosenang rosas para sa kaarawan ng


kaniyang ina ngunit siyam na rosas lamang ang natitira sa flower shop.
__________2. Nagkasundo ang prodyuser at konsyumer sa halagang Php50 at sa
dami na 30.
__________3. May 100 sako ng palay si Isko ngunit 70 sako lamang ang handang
bilhin ng bumibili nito.
__________4. May 36 na panindang payong si Berlin. Dahil sa biglaang pagbuhos
ng ulan, naubos lahat ang kaniyang paninda.
__________5. Napanis lamang ang mga nilutong ulam ni Aling Nery dahil sa suspensiyon ng klase kaninang umaga.
__________6. Naubos kaagad ni Mang Kiko ang kaniyang paninda nang bilhin lahat
ng mga turista ang mga ito.
__________7. Sa sobrang init ng panahon, naging matumal ang bentang lugaw ni
Jocelyn.
__________8. Isandaang kilo ang supply ng sibuyas sa Gapan City Public Market at
isandaang kilo rin ang demand para rito.
__________9. May 50 lapis ang kailangan ng mga mag-aaral sa Paaralang Elementarya ng San Roque ngunit 30 lamang ang natitirang supply ng Rose
School Supplies.
________ 10. Biniling lahat ni Ventor ang mga tindang biko ni Clara.

Gawain 7: S.O.S (SURPLUS o SHORTAGE)

EP
E

Ipasuri sa mga mag-aaral ang market schedule sa pares ng sapatos sa


ibaba. Batay sa talahanayan. Ipatukoy kung ang sitwasyon ay shortage, surplus, o
ekwilibriyo. Ipasulat ang kasagutan sa huling kolum. Pagkatapos, atasan silang ipakita
ito sa pamamagitan ng graph.
MARKET SCHEDULE PARA SA PARES NG SAPATOS

Dami ng
Demand

Dami ng
Supply

100

80

20

200

70

30

300

60

40

400

50

50

500

40

60

600

30

70

700

20

80

Presyo

Sitwasyon

Pamprosesong Tanong:
1. Ano ang kalagayan ng pamilihan ng sapatos kapag ang presyo ay Php200?
2. Ano ang kalagayan ng pamilihan ng sapatos kapag ang presyo ay Php600?
3. Ano ang ipinahihiwatig ng punto ng ekwilibriyo?
113
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

Gawain 8: PAGSUSURI NG SITWASYON


Ipabasa at ipaunawang mabuti ang sumusunod na sitwasyon. Batay sa mga
pagbabago ng kondisyon sa mga produkto, ipatukoy sa ikatlong kolum kung alin sa
demand o supply ang nabago. Sa ika-apat at ikalimang kolum, tukuyin kung tumaas
) kung ang
o bumaba ang ekwilibriyong presyo at dami. Isulat ang arrow up (
ekwilibriyong presyo at dami ay tumaas at arrow down ( ) naman kung bumaba.
Produkto
1. Gulay

Pagbabago ng Kondisyon

Pagbabago
sa Demand
o Supply

Ekwilibriyong
Presyo

Ekwilibriyong Dami

Pananalasa ng bagyo sa mga


taniman sa Gitnang Luzon

C
O

PY

2. Branded
Bagong generic brand na gana
mot na lumabas sa pamilihan
Gamot
Patuloy na pagtaas ng presyo
3. Gasolina
ng kotse
Matinding kompetisyon ng
4. Cellmga network provider sa
phone
pababaan ng presyo
Pagtaas ng presyo sa pan5. Pandesal
daigdigang pamilihan

EP
E

Gawain 9: GRAPHIC ORGANIZER


Papunan sa mga mag-aaral ang graphic organizer na matatagpuan sa ibaba
batay sa isinasaad ng tekstong binasa. Upang higit nila itong maunawaan ay pasagutan
ang mga pamprosesong tanong na susukat sa antas ng kanilang kaalaman at pangunawa.
Bunga ng
Interaksiyon ng
Demand at Supply

Uri ng
Disekwilibriyo

?
?

Surplus

Disekwilibriyo

Mungkahing
Kalutasan

Shortage

Gawain 10: 3-2-1 CHART!



Sa bahaging ito ay papunan mo ang bahagi ng 2-chart sa pamamagitan ng
pagsagot sa tanong na nasa kahon. Ang bahagi ng 3-chart ay sasagutan lamang ng
mga mag-aaral sa susunod na bahagi ng aralin.

Paanong ang interaksiyon ng demand at supply ay nagiging batayan ng
matalinong pagdedesisyon ng prodyuser at konsyumer tungo sa pambansang
kaunlaran?
114
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

FINAL IDEAS
REVISED IDEAS
INITIAL IDEAS

PY

Matapos mong
mong mapalalim
mapalalim ang

Matapos
ang kaalaman
kaalaman ng
ng mga
mga mag-aaral
mag-aaral ukol
ukol sa
sa
interaksiyonng
ngdemand
demandatatsupply,
supply, ihanda
ihanda sila
sila para
para sa
sa mas
mas malalim
interaksiyon
malalim na
na pag-unawa
pag-unawa
interaksiyonng
ngdemand
demandat
atsupply.
supply.
ngnginteraksiyon

PAGNILAYAN
PAGNILAYAN

C
O

Sa bahaging ito ng aralin ay palalawakin at pagtitibayin ang mga


Sa
bahaging
ito ng ng
aralin
aymag-aaral
palalawakin
at sa
pagtitibayin
angng
mga
nabuong
nabuong kaalaman
mga
ukol
interaksiyon
demand
at
kaalaman
ng
mga
mag-aaral
ukol
sa
interaksiyon
ng
demand
at
supply.
supply. Kinakailangan ang mas malalim na pagtalakay sa interaksiyon ng
Kinakailangan ang mas malalim na pagtalakay sa interaksiyon ng demand at
demand at supply upang maihanda sila sa pagsasabuhay ng kanilang mga
supply upang maihanda sila sa pagsasabuhay ng kanilang mga natutuhan.
natutuhan.

Gawain 11: BALITA-SURI

EP
E

Ipabasa at ipasuri sa mga mag-aaral ang balitang Sa presyo ng bigas, bawang


just-tiis Malacaang. Matapos maipabasa ipasagot ang mga pamprosesong tanong.
Pamprosesong Tanong:

1. Ano ang itinuturong dahilan ng pamahalaan sa pagtaas ng presyo ng bigas,


bawang, at luya?

2. Paano maiuugnay ang tumataas na halaga ng luya at bawang sa batas


ng supply at demand? Paano naman maiuugnay ang kakulangan ng
mga produkto sa pamilihan sa pangangailangan ng mga mamamayan?
Ipaliwanag.

Gawain 12: PROJECT NEWS SHARING! (PANGKATANG GAWAIN)

Atasan ang mga mag-aaral na sa pamamagitan ng kanilang pangkat ay


humanap sila ng mga balita na naglalahad ng mga pagbabago sa supply at demand sa
ibat ibang pamilihan. Ipaliwanag na ang resulta ng kanilang pananaliksik ay gagamitin
upang sila ay makagawa ng script para sa isang TV News Program na nagpapakita
kung paano nagkakaroon ng ugnayan ang supply at demand sa pagtatakda ng presyo
sa pamilihan. Gumamit ng props sa pag-uulat upang maging makatotohanan ito.
Ipaliwanag sa kanila na ang rubrik sa susunod na pahina ang magiging batayan ng
kanilang marka.

115
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

RUBRIK PARA SA NEWS REPORT


Pamantayan/ Indikador

Puntos

A. Mahusay na naipakita sa pamamagitan ng news reporting

ang mga konsepto ukol sa interaksiyon ng demand at supply.

B. Ang ginawang presentasyon ay nagpakita ng pagkamalikhain


at naangkop sa tema para maihatid sa manonood ang
konsepto ng interaksiyon ng demand at supply.

C. Ang mga ginamit na props, script o diyalogo, o kagamitan sa

10

10

10

PY

pagganap ay nakatulong upang mas maging malinaw ang


ekwilibriyo sa manonood.

Nakuhang
Puntos

Kabuuang Puntos

Gawain 13: REFLECT-TO-JOURNAL!

30

C
O

Pagawin ang mga mag-aaral ng isang journal na naglalaman ng kanilang


karanasan at nagpapakita sa ugnayan ng demand at supply bilang pagtugon sa
kanilang mga pangangailangan at kagustuhan. Ipaliwanag sa kanila ang rubrik sa
ibaba upang kanilang maging gabay sa pagsusulat. Pagkatapos ay kanilang sagutan
ang mga pamprosesong tanong.
Pamprosesong Tanong:

EP
E

1. Ano ang iyong naging batayan sa pagbuo ng iyong journal?


2. Paano mo naipakita ang interaksiyon ng demand at supply?
3. Ipaliwanag kung paano nababago ng interaksiyon ng demand at supply ang
pagtugon mo sa iyong mga pangangailangan at kagustuhan.

MAHUSAY! Natapos mong gabayan ang mga mag-aaral para sa mga gawain!

Transisyon sa Susunod na Aralin

Iyong inilahad sa nakaraang aralin ang tungkol sa demand at supply.


Ipinaliwanag sa mga mag-aaral ang ugnayan ng dalawang konseptong ito.
Ipinaliwanag at ipinaunawa sa kanila na ang demand ay kinakatawan ng konsyumer,
samantalang ang supply ay sa panig naman ng prodyuser. Tinalakay din ang
interaksiyon ng demand at supply at kung paano ito nababago sa pamamagitan
ng presyo at mga salik na hindi presyo.
Subalit, anong mekanismo o lugar nga ba maaaring magtagpo ang
konsyumer at prodyuser? Paano mabisang maipaliliwanag ang relasyon ng
demand at supply gamit ang isang aktuwal na sitwasyon? Ang mga katanungang
ito ay ilan lamang sa sasagutin at ituturo sa mga mag-aaral sa susunod na aralin
tungkol sa pamilihan.
116

All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

PANIMULA
Ang pagtugon sa pangangailangan ang isa sa mahahalagang konsepto
na binibigyang-diin sa pag-aaral ng Ekonomiks. Ang bawat isa ay may mga
pangangailangan subalit hindi lahat ay may kakayahan na magprodyus upang
matugunan ang mga ito. Kung kayat ang relasyon sa pagitan ng prodyuser at
konsyumer ay lubhang mahalaga para sa kapakinabangan ng lahat.

PY

Sa nakaraang mga aralin, naunawaan ng mga mag-aaral ang ugnayan ng


demand at supply na kumakatawan sa konsyumer at prodyuser. Subalit, sa anong
mekanismo ba ng ekonomiya madaling malaman kung may sapat bang mga produkto
o serbisyo na siyang tutugon sa walang katapusang pangangailangan ng tao? Sa
ganitong aspekto papasok ang bahaging ginagampanan ng PAMILIHAN. Kung kayat
ang pangunahing pokus ng araling ito ay maituro at maipaliwanag sa mga mag-aaral
ang konsepto ng pamilihan at ang mga estruktura nito bilang isang mahalagang salik
sa pagtugon ng pangangailangan tungo sa pagtamo ng pambansang kaunlaran.

Sa pagtahak sa araling ito, gabayan ang mga mag-aaral upang kanilang
maunawaan ang mga teksto at maisagawa nila ang mga mapanghamong gawain na
sadyang pupukaw ng kanilang interes at magdaragdag sa kanilang kaalaman.

C
O


Sa pagtatapos ng araling ito, inaasahang matutulungan ang mga mag-aaral na
makapagpapaliwanag ng kahulugan ng pamilihan at makauunawa at makapagsusuri
ng ibat ibang sistema o estruktura ng pamilihan na tumutugon sa maraming
pangangailangan ng mga tao.

ARALIN 5:

EP
E

ANG PAMILIHAN:
KONSEPTO AT MGA ESTRUKTURA NITO

ALAMIN

Matapos matutuhan ng mag-aaral ang mga konsepto ng demand, supply, at ang


interaksiyon ng bawat isa sa ekonomiya, ngayon naman ay kanilangtutuklasin
ang tungkol sa pamilihan. Upang higit na maunawaan ng mga mag-aaral ang
paksa, gabayan sila upang maisagawa ang sumusunod na gawain.

117
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

Gawain 1: PIK-TUKLAS!
Ipasuri sa mga mag-aaral kung anong mensahe ang nais iparating ng
sumusunod na larawan gamit ang mga pamprosesong tanong. Itala ang inyong
kasagutan gamit ang call-outs, stars & banners, at bubble map.

EP
E

C
O

PY

118
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

Pamprosesong Tanong:
1. Tungkol saan ang mga larawan?
2. Isa-isahin ang mga simbolismong ginamit at ipaliwanag ang mensahe ng
mga ito.
3. Alin sa mga larawan ang nakapukaw ng iyong interes? Ipaliwanag.
Gawain 2: PICTURE PERFECT: PIC-COLLAGE

EP
E

C
O

PY


Atasan ang mga mag-aaral na unawain at suriin ang sumusunod na larawan at
ipasagot ang mga pamprosesong tanong na nasa ibaba.

Pinagkunan: http://kickerdaily.com/bir-fishermen-farmers-sari-sari-stores-tricycle-drivers-should-pay-taxes/; Retrieved on:


November 7, 2014 http://moneygizmo.net/free-stock-market-game/; Terieved on: November 7, 2014 http://grocerystoresnearme.blogspot.com/; Retrieved on: November 7, 2014 http://importfood.com/recipes/thaiicecream.html; Retrieved on: November 7, 2014 http://www.remate.ph/wp-content/uploads/2014/02/bigas-presyo.jpg ; Retrieved on: November 7, 2014 http://
www.remate.ph/2012/11/presyo-ng-karne-ng-sa-mm-tumaas; Retrieved on: November 7, 2014 http://www.remate.ph/category/
business/page/217/; Retrieved on: November 7, 2014 http://i3.ytimg.com/vi/Kx1EZvKRSkI/0.jpg https://www.google.com.ph/
search?hl=en&q=muslim+market&tbm=isch&ei=VcndU6rMEdaXuATu-4G4Dw#facrc=_&imgdii=_&imgrc=Jh0qx9FRZja6vM
%253A%3B33VRrwU269ZhOM%3Bhttp%253A%252F%252Fwodumedia.com%252Fwp-content%252Fuploads%252F2012%
252F11%252FMuslims-shop-for-Iftar-the-sunset-dinner-that-breaks-the-fast-at-Chalk-Bazaar-the-traditional-Iftar-market-inDhaka-Bangladesh-on-Sunday-Aug.-23-2009.-AP-PhotoPavel-Rahman-960x627.jpg%3Bhttp%253A%252F%252Fwodumedia.
com%252Framadan-2009%252Fa-muslim-man-sits-before-breaking-his-fast-on-the-second-day-of-the-holy-month-of-ramadan-at-a-mosque-in-agartala-capital-of-indias-northeastern-state-of-tripura-on-august-24-2009-reutersjayant%252F%3B960
%3B627 Retrieved on: November 7, 2014 http://thinkrichbefree.com/wp-content/uploads/2013/04/online-shopping-sites.jpg
Retrieved on: November 7, 2014

Pamprosesong Tanong:

1. Ano ang ipinapakita ng mga larawan?


2. Ano ang naging batayan mo upang matukoy ang konseptong ipinahahatid
ng mga larawan?
3. Alin sa mga larawang ito ang madalas kang nagkakaroon ng ugnayan?
Bakit?
119
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

Sa susunod na bahagi ay pasasagutan ang isang tsart sa mga mag-aaral


upang masukat ang inisyal nilang nalalaman tungkol sa pamilihan.

Gawain 3: UPWARD ARROW KNOWLEDGE CHART

IRF (Initial-Refined-Final Idea)

___________
___________
___________
___________
__________.

EP
E

___________
___________
___________
___________
__________.

___________
___________
___________
___________
__________.

C
O

PY

Ang gawaing ito ay naglalayong matutukan ang baitang ng kaunlaran


sa pagkatuto ng mga mag-aaral. Sa bahaging ito ay papupunan mo ang Initial
Idea IRF upang masukat ang kanilang inisyal na kasagutan sa katanungang
nasa ibaba ng upward arrow. Ipaliwanag sa mga mag-aaral na ang refined
at final area ay sasagutan lamang nila pagkatapos ng bahagi ng paunlarin at
pagnilayan. Ito ay kailangan nilang ingatan, maaari nila itong ilagay sa kanilang
portfolio o kuwaderno dahil ito ay kakailanganin hanggang sa dulong bahagi ng
modyul. Maari din nila itong maging proyekto.

Paano mo ilalarawan ang


pamilihan at mga estruktura nito?


Matapos maorganisa ang mga paunang kaalaman ng mga mag-aaral
tungkol sa paksang pamilihan at mga estruktura nito, ngayon naman ay gabayan
mo sila para sa susunod na bahagi ng aralin upang higit nilang maunawaan ang
mas malalim na konsepto ng pamilihan.

120
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

PAUNLARIN

PY

Matapos malaman ang inisyal na kaalaman ng mga mag-aaral tungkol


sa paksa, ngayon naman ay kanilang lilinangin ang mga kaisipang ito sa
pamamagitan ng mga inihandang teksto at mga gawain. Ang pinakatiyak na
layunin ng bahaging ito ay matutuhan ng mga mag-aaral ang mahahalagang
ideya o konsepto tungkol sa pamilihan. Inaasahang magagabayan sila
upang masagot kung ano ang pamilihan at ibat ibang mga estruktura nito
maging ang bahaging ginagampanan nito sa ekonomiya ng bansa. Halinat
umpisahan ito sa pamamagitan ng sumusunod na gawain.

C
O

ANG KONSEPTO NG PAMILIHAN


Gawain 4: WORD TO CONCEPT MAPPING


Mula sa tekstong nabasa ng mga mag-aaral mula sa kanilang modyul ukol sa
Konsepto ng Pamilihan, ipasagot ang mga pamprosesong tanong na nasa ibaba.

EP
E

Pamprosesong Tanong:
1. Ano-ano ang nais iparating o ipahayag ng teksto?
2. Ano ang mahahalagang konsepto na nakapaloob sa teksto?
3. Pumili ng limang pangunahing salita sa teksto na iyong pag-uugnayugnayin upang maipaliwanag ang konsepto ng pamilihan? Gamitin ang
concept mapping chart na matatagpuan sa ibaba upang itala ang iyong mga
kasagutan para sa bilang 3 at ang text box para naman sa iyong mabubuong
ugnayan ng mga napiling salita.

______________________________________________________
______________________________________________________
____________________________________________.
121
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.


Matapos maunawaan ng mga mag-aaral ang konsepto ng pamilihan na
nagsasabing ito ang mekanismo kung saan nagtatagpo ang konsyumer at
prodyuser upang matugunan ang demand sa pamamagitan ng supply, ngayon
naman ay ihanda sila upang maunawaan at suriin ang ibat ibang estruktura ng
pamilihan.
Gawain 5: GRAPHIC ORGANIZER

PY

Batay sa tekstong nabasa ng mga mag-aaral sa kanilang modyul ukol sa Mga


Estruktura ng Pamilihan, atasan silang buuin ang graphic organizer na matatagpuan
sa ibaba. Upang higit na maunawaan, sagutin ang mga pamprosesong tanong na
susukat sa antas ng iyong kaalaman at pang-unawa.

EP
E

C
O

DALAWANG PANGUNAHING
ESTRUKTURA NG
PAMILIHAN

Pamprosesong Tanong:

1. Ano ang dalawang pangunahing estruktura ng pamilihan?


2. Isa-isahin ang mga katangian ng bawat estruktura at uri ng pamilihan na
nabibilang dito?
3. Paano nakaapekto ang mga estruktura ng pamilihang ito sa ugnayan ng
presyo, demand, at supply tungo sa pagtugon sa pangangailangan ng tao?

122
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

Gawain 6: STRUCTURAL MARKET ANALYSIS: THREE PICS, ONE WORD


Ipasuri sa mga mag-aaral ang tatlong larawan na nasa loob ng bawat kahon at
tukuyin ang posibleng kinabibilangan nitong estruktura ng pamilihan.

1.)__________________

2.)__________________

PY

C
O

4.)__________________

EP
E

3.)__________________

5.)__________________

6.)__________________

123
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

7.)__________________

8.)__________________

9.)__________________

10.)_________________

C
O

PY


Mahusay! Matapos mong gabayan ang mga mag-aaral sa mga teksto at
gawain ukol sa konsepto at mga estruktura ng pamilihan, ngayon naman ay sukatin
mo ang kanilang kaalaman sa pamamagitan ng maikling pagsusulit sa susunod na
gawain.

EP
E

Gawain 7: Pabili o Patawad


Ipabasa at ipaunawa sa mga mag-aaral ang sumusunod na pahayag at tukuyin kung tama ang mensahe ayon sa mga salitang nakasalungguhit. Palagyan ng
salitang PABILI kung TAMA ang mensahe at PATAWAD kung ito ay MALI.

1. Ang pamilihan ay ang mekanismo na kung saan nagtatagpo ang konsyumer


at prodyuser.
2. Mayroong tatlong pangunahing aktor sa pamilihan ang konsyumer,
prodyuser, at ang produkto.
3. Nagaganap ang sistema ng pamilihan dahil lahat tayo ay may kakayahan
na mag-supply.
4. Sa pamamagitan ng pamilihan, nalalaman ang sistema ng ekonomiya.
5. Ang prodyuser ay may kakayahang kontrolin ang presyo sa pamilihang may
ganap na kompetisyon.
6. Ang supply ang nagsisilbing hudyat o senyales sa prodyuser kung ano ang
gagawing produkto.
124

All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

7.

Kapag mataas ang presyo, ang mga prodyuser ay nahihikayat na magbawas


ng supply lalo na sa mga pangunahing uri ng produkto.

8. Ang presyo ang pangunahing salik sa pagbabago ng demand at supply sa


pamilihan.
9. Kapag mababa ang presyo sa pamilihan, ang konsyumer ay nagtataas ng
kabuuang dami ng binibiling produkto.
10. Ang kartel ay nangangahulugang alliances of consumers.
Gawain 8: SURIIN MO! QUIZ-ON-MARKET

PY

Ipasuri sa mga mag-aaral ang sumusunod na pahayag at tukuyin sa


pamamagitan ng paglalapat ng titik sa mga kahon upang mabuo ang kasagutan.
1. Estruktura ng pamilihan na kung saan ang sinomang negosyante ay
malayang pumasok at maging bahagi ng industriya.
P

C
O

A
M

2. Ito ay estruktura ng pamilihan na may iisa lamang na konsyumer ng


maraming uri ng produkto at serbisyo.
P

EP
E

3. Ang mga prodyuser ay gumagawa ng isang uri ng produkto subalit


magkakaiba ang tatak.
O

4. Isang sistema sa pamilihan na kung saan iisa ang nagtitinda ng walang


kauring produkto.
N

5. Estruktura ng pamilihan na kung saan umiiral ang sistemang monopolyo,


oligopolyo, monopsonyo, at monopolistiko.
I

P
I

6. Sa estrukturang ito maaaring maganap ang sabwatan sa pamamagitan ng


kartel ng mga negosyante.
I

125
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

7. Ang estruktura ng pamilihan na kung saan upang mahadlangan ang


pagpasok ng kalaban sa industriya ay isinagawa ang patent at copyright sa
mga produkto.
N

8. Dito nagaganap ang tinatawag na product differentiation sa pamamagitan


ng packaging, advertisement, at flavor ng mga produkto.
N

PY

9. Ang estruktura ng pamilihan na kung saan ang pinakamabisang halimbawa


ay ang pamahalaan na siyang kumukuha ng mga serbisyo ng mga sundalo,
pulis, bumbero, at iba pa.
N

C
O

10. Ito ay kakikitaan ng sitwasyon na kung saan ang konsyumer ay bibilhin ang
produkto o serbisyo kahit na mataas ang presyo sapagkat walang pamalit
na maaaring bilhan o pagkunan nito.
P

Gawain 9: MARKET-ANALYSIS; VENN DIAGRAM

EP
E

Sa pamamagitan ng Venn Diagram na nasa ibaba, atasan ang mga magaaral na paghambingin ang ibat ibang estruktura ng pamilihan sa pamamagitan
ng paglalagay ng pagkakapareho at pagkakaiba ng katangian ng bawat estruktura.
Gamiting gabay ang halimbawang nasa ibaba at sagutin ang mga pamprosesong
tanong upang mapunan nang wasto ang dayagram.

PAGKAKAIBA

PAGKAKAIBA

PAGKAKATULAD
PAGKAKATULAD

126
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

Pamprosesong Tanong:
1. Anong dalawang estruktura ng pamilihan ang iyong pinaghambing?
2. Ano-ano ang katangian na magkatulad ang dalawang estruktura na iyong
pinaghambing?
3. Sa ano-anong katangian naman sila nagkaroon ng pagkakaiba?
4. Ano ang iyong pananaw sa dalawang estruktura ng pamilihan bilang isang
konsyumer? Ipaliwanag.
Gawain 10: UPWARD ARROW: IRF (INITIAL-REFINED-FINAL IDEA)

C
O

___________
___________
___________
___________
__________.

___________
___________

___________
___________
__________.

___________
___________
___________
___________
__________.

PY


Sa puntong ito, maaari nang pasagutan ang ikalawang baitang ng Upward
Arrow Chart na Refined Idea subalit ang ikatlong baitang na Final Idea ay sasagutan
lamang sa pagtatapos ng bahagi ng pagnilayan. Ipaalala na dapat nilang itago ang IRF
Chart sa kanilang portfolio o kuwaderno sapagkat maari nila itong maging proyekto.

EP
E

Paano mo ilalarawan ang pamilihan


at mga estruktura nito?

Matapos mapalalim ang kaalaman ng mga mag-aaral ukol sa ibat ibang estruktura
ng pamilihan ihanda sila para sa mas malalim na pag-unawa ng estruktura ng
pamilihan at gabayan sila sa susunod na bahagi ng aralin.

PAGNILAYAN

Sa bahaging ito ng aralin ay palalawakin at pagtitibayin pa ang mga nabuong


kaalaman ng mga mag-aaral ukol sa pamilihan at ibat ibang estruktura nito.
Kinakailangan ng mas malalim na pagtalakay sa kahalagahan ng pamilihan
upang maihanda sila sa pagsasabuhay ng kanilang natutuhan.

127
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

Gawain 11: Structural Market Tally Board



Mula sa tekstong nabasa ng mga mag-aaral ukol sa Mga Estruktura ng
Pamilihan ay atasan silang punan ng mahahalagang datos o impormasyon ang
structural market tally board na nasa ibaba. Pagkatapos ay pasagutan ang mga
pamprosesong tanong.
Katangian ng
Presyo
(Malaya o
Itinatakda)

Mga Halimbawa
ng Produkto o
Kompanya

PY

Pamprosesong Tanong:

May Hawak ng
Kapangyarihan
(Konsyumer o
Prodyuser)

C
O

Estruktura ng
Pamilihan

1. Alin sa mga estruktura ng pamilihan ang pabor sa konsyumer o prodyuser?


2. Sa anong estruktura ng pamilihan ka nahirapang mag-isip ng halimbawa ng
produkto o kompanya? Bakit?

Gawain 12: DULA NAMIN! HULAAN MO! SAMPLE-SAMPLE

EP
E

Ang mga mag-aaral ay atasang magsagawa ng pagsasadula o role playing.


Tawagin ang lider ng bawat pangkat upang bumunot ng paksa tungkol sa estruktura
ng pamilihan na kanilang isasadula. Ipaunawa sa pangkat na ang paksang ito ay hindi
dapat malaman ng ibang pangkat dahil pagkatapos ng presentasyon ng bawat grupo
ay hahayaan ang ibang pangkat na hulaan kung anong estruktura ng pamilihan ang
isinadula. Upang maisagawa nang maayos ang presentasyon, isaalang-alang ang sumusunod na pamprosesong tanong. Gayundin, ang bawat presentasyon ay bibigyan
ng marka o puntos gamit ang rubrik na nasa susunod na pahina.
Pamprosesong Tanong:
1. Ano-ano ang pangunahing katangian ng estruktura ng pamilihan na inyong
ipinakita?
2. Paano ninyo binigyang buhay ang mensahe o katangian ng estruktura ng
pamilihan?
3. Mula sa gawain, anong pangkalahatang impresyon ang iyong nabuo ukol sa
pamilihan?

128
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

RUBRIK PARA SA ROLE PLAYING


Pamantayan/ Indikador

Puntos

A. Mahusay na naipakita sa pamamagitan ng pagganap


ang mga konsepto ukol sa uri ng estruktura ng pamilihan.
B. Ang ginawang presentasyon ay nagpakita ng
pagkamalikhain at naangkop sa tema para maihatid sa
manonood ang konsepto ng pamilihan at estruktura nito.
C. Ang mga ginamit na props, script o diyalogo, o kagamitan
sa pagganap ay nakatulong upang mas maging malinaw
sa manonood ang pamilihan at estruktura nito.

10
10
10
30

PY

Kabuuang Puntos

Nakuhang
Puntos

Gawain 13: Pangkatang Gawain----POSTER-RIFIC

Pamprosesong Tanong:

C
O

Ipaliwanag sa mga mag-aaral na kasama ang kanilang mga kapangkat ay pipili


sila ng isang estruktura ng pamilihan na gagawa ng pagguhit sa anyong poster. Ipaalala
na ang larawang mabubuo ay dapat na masagot ang sumusunod na katanungan at ito
ay bibigyan ng marka gamit ang rubrik.

1. Tungkol saan ang inyong ginawang larawan o poster?


2. Ano-anong simbolismo ang inyong ginamit at mga kahulugan nito?
3. Sa iyong palagay, maliwanag bang naipakita ng inyong larawan ang
konsepto ng estruktura ng pamilihan na inyong pinili? Bakit?

EP
E

RUBRIK PARA SA POSTER

Pamantayan

Deskripsyon

Naipakita at naipaliwanag nang


mahusay ang isang ideal na
Nilalaman (Content)
pamilihan batay sa mga konseptong
nakapaloob sa poster.
Kaangkupan ng
Maliwanag at angkop ang mensahe
Konsepto
sa paglalarawan ng konsepto ng
isang ideal na pamilihan.
(Relevance)
Pagkamapanlikha
(Originality)
Kabuuang
Presentasyon
Pagkamalikhain
(Creativity)

Puntos

Natamong
Puntos

21-25

16-20

Orihinal ang ideyang ginamit sa


paggawa ng poster.

11-15

Malinis at maayos ang kabuuang


larawan.

6-10

Ang mga kulay at konsepto, simbolismong ginamit ay nakatulong


nang lubos upang maipahayag ang
mensahe at konsepto ng isang ideal
na pamilihan.

1-5

129
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.


Ngayong may sapat nang kaalaman ang mga mag-aaral tungkol sa mga
konsepto ng pamilihan at mga estruktura nito ay maaari nang pasagutan at punan
nila nang buo ang IRF Chart.
Gawain 14: Pagnilayan Mo!

___________
___________
___________
___________
__________.

C
O

___________
___________
___________
___________
__________.

___________
___________
___________
___________
__________.

PY


Sa puntong ito, maaari mo nang pasagutan sa mga mag-aaral ang huling
baitang ng Upward Arrow Chart. Ipaalala sa mga mag-aaral na dapat nila itong itago
sa kanilang mga portfolio o kuwaderno sapagkat ito ay maaaring maging bahagi ng
kanilang proyekto sa asignatura.

EP
E

Paano mo ilalarawan ang pamilihan at


mga estruktura nito?

MAHUSAY! Napagtagumpayan mong isagawa ang paggabay sa mga mag-aaral


upang kanilang maisagawa ang mga iniatang na gawain bilang mag-aaral!

Transisyon sa Susunod na Aralin:



Tinalakay sa araling ito ang tungkol sa konsepto at mga estruktura ng
pamilihan. Binigyang-diin ang kahulugan ng pamilihan at ipinasuri ang estruktura
ng pamilihan na siyang tumutugon sa maraming pangangailangan ng mga tao.

Sa susunod na aralin ay tatalakayin naman ang tungkol sa bahaging
ginagampanan ng pamahalaan sa pamilihan.

130
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

PANIMULA

PY

Isang batayan sa pag-aaral ng Ekonomiks ang pamilihan bilang isang mabisang


mekanismo kung saan natutugunan ang walang katapusang pangangailangan at
kagustuhan ng tao. Sa lugar na ito gumagalaw ang dalawang pangunahing aktor: ang
konsyumer at prodyuser. Ang dalawang tauhan ay mahalagang bahagi ng pamilihan
subalit magkaiba ang paraan ng pakikibahagi. Ang konsyumer ang gumagawa ng
pagkonsumo na nagbibigay ng kita sa mga nagbibili samantalang ang nagbibili naman
ang nagpaplano ng produksiyon batay sa itinakdang demand ng mga konsyumer upang
kumita bilang isang negosyante. May pagkakataon na ang equilibrium price at quantity
ay hindi masyadong mababa o mataas sa tingin ng mga prodyuser o konsyumer.
Sa sitwasyong ito, papasok ang pamahalaan. Ano ang gampanin ng pamahalaan
bilang isang natatanging institusyon na may kapangyarihan sa pagdedesisyon ukol sa
suliranin ng pamilihan at ng kabuuang ekonomiya ng isang bansa?

C
O

Kaugnay nito, ang araling ito ay patungkol sa ugnayan ng pamilihan at


pamahalaan. Itinuturing ang presyo bilang tanging salik na pokus ng pakikialam ng
pamahalaan sa pamilihan. Inaasahang magagabayan ang mga mag-aaral upang
mabigyang-kasagutan ang mahahalagang katanungang gaya ng: Ano nga ba ang
papel na ginagampanan ng pamahalaan pagdating sa aspeto ng pagkontrol ng presyo
sa pamilihan? Paano binibigyang-proteksiyon ng pamahalaan ang mga konsyumer at
mga prodyuser pagdating sa pagkontrol ng presyo sa pamilihan? Sa pagpapatuloy
ng araling ito, ang mga mag-aaral ay haharap sa mga tekstong makapagbibigay ng
impormasyon at mga mapanghamong gawain na may layuning maghatid sa kanila ng
kaalaman.

EP
E

Sa pagtatapos ng araling ito, inaasahan na ang mga mag-aaral ay


napangangatwiranan ang kinakailangang pakikialam at regulasyon ng pamahalaan sa
mga gawaing pangkabuhayan sa ibat ibang estruktura ng pamilihan upang matugunan
ang pangangailangan ng mga mamamayan.

ARALIN 6:

ANG UGNAYAN NG PAMILIHAN AT PAMAHALAAN

ALAMIN

Matapos matutuhan ng mga mag-aaral ang mga konsepto ng pamilihan at


ibat ibang estruktura nito, sa bahaging ito naman ay kanilang tutuklasin ang
tungkol sa ugnayan ng pamilihan at pamahalaan. Upang higit na maging
makabuluhan at mapukaw ang kanilang interes, halinat pasimulan munang
gawin at pasagutan ang susunod na mga gawain.

131
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

Gawain 1: WORD HUNT


Gamit ang word box na nasa ibaba ay ipahanap at pabilugan ang sumusunod
na salita. Ipaliwanag sa mga mag-aaral na ang mga salitang ito ay maaaring pababa,
pahalang, o pabaliktad.
1. DTI 6. Pamahalaan
2. DOLE 7. Pamilihan
3. Kakulangan 8. Presyo
4. Kalabisan 9. Price Ceiling
5. Minimum Wage
10. Price Floor

O
E
A
A
M
Y
D
E
D
B
Y
U
E

L
I
W
E
I
U
A
N
O
I
O
L
C

E
O
D
I
L
A
M
E
R
S
M
A
E

N
U
E
O
I
N
Q
W
P
A
A
N
I

P
A
M
A
H
A
L
A
A
N
R
G
L

A
X
L
P
A
B
E
R
N
G
T
A
I

W
U
D
A
N
G
D
T
I
B
E
N
N

P
R
I
C
E
F
L
O
O
R
B
O
G

PY

D
A
R
I
A
L
E
R
U
A
S
K
C

C
O

A
E
N
T
P
G
X
I
K
L
E
A
I

E
I
A
P
O
L
L
O
T
A
R
K
R

EP
E

M
S
U
B
S
I
D
Y
O
K
P
S
P

Pamprosesong Tanong

1. Ano-ano ang salita/konsepto na tila bago sa iyo?


2. Sa iyong palagay, sa anong paraan nagkakaroon ng ugnayan ang mga
salita/konseptong ito?

Gawain 2: ONCE UPON A TIME!

Ipabasa sa mag-aaral ang mga sitwasyong nasa loob ng kahon. Atasan silang
buuin ang maaaring kahinatnan nito batay sa kanilang sariling pagkaunawa. Ipasulat
ang kanilang kasagutan gamit ang dialogue box.

Matagal nang magsasaka si Mang Francisco. Isang araw ay nabalitaan


niyang ang presyo ng kaniyang produktong palay ay binibili lamang sa murang
halaga. Ang presyo ay hindi kayang mabawi kahit puhunan niya sa binhi at
fertilizer. Ano kaya ang maaaring mangyari kay Mang Francisco?

132
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

Maaaring___________________________
___________________________________
___________________________________
___________________________________
___________________________________
______________

PY

Ang Gitnang Luzon ay sinalanta ng bagyo. Maraming palayan ang nasira. Ano
kaya ang maaaring ibunga nito?

C
O

Maaaring___________________________
___________________________________
___________________________________
___________________________________
___________________________________
______________

EP
E

Dahil sa katatapos pa lamang na bagyo nabalitaan ng pamahalaan na maraming


mga negosyante ang nanamantala sa pamamagitan ng pagtataas ng presyo. Ano
kaya ang maaaring gawin ng pamahalaan?

Maaaring___________________________
___________________________________
___________________________________
___________________________________
___________________________________
______________

Pamprosesong Tanong:
1. Paano ka nakabuo ng maaaring kahinatnan ng pangyayari?
2. Alin sa mga sitwasyon ang nahirapan kang bumuo ng maaaring kahinatnan?
Bakit?

Gawain 3: PATH OF KNOWLEDGE


Ang gawaing ito ay naglalayong matutukan ang baitang ng kaunlaran ng
mga mag-aaral sa pagkatuto. Sa bahaging ito ay pasagutan ang katanungang nasa
kahon. Ipasulat sa bahaging SIMULA ang inisyal na kasagutan. Samantalang ang
bahagi ng GITNA at WAKAS ay kanilang sasagutan lamang sa iba pang bahagi ng
aralin.
133
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

WAKAS

GITNA

EP
E

Pinagkunan:
http://www.westsideelementa
ryschool.com/Kindergarten%
20Journey%20Through%20Re
ading.html
Retrived: November 17, 2014

SIMULA

C
O

PY

PAANO
NAGKAKAROON
NG UGNAYAN
ANG PAMILIHAN
AT
PAMAHALAAN?


Matapos maorganisa ang paunang kaalaman ng mga mag-aaral tungkol sa
paksang ugnayan ng pamilihan at pamahalaan, ihanda sila para sa susunod na
bahagi ng aralin upang higit nilang maunawaan ang paksang ito.

PAUNLARIN

Sa puntong ito ay lilinangin mo ang mga paunang kaalaman ng mga magaaral tungkol sa paksang-aralin sa pamamagitan ng mga teksto at mga
gawain. Ang pinakatiyak na layunin nito ay matutuhan ng mga mag-aaral
ang mahahalagang ideya o konsepto tungkol sa ugnayan ng pamilihan
at pamahalaan. Mula sa mga inihandang gawain at teksto, inaasahang
gagabayan mo sila sa pagsagot ng katanungan na kung ano ang ugnayan
sa pagitan ng pamilihan at pamahalaan. Umpisahan mo ito sa pamamagitan
ng sumusunod na gawain.

134
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

Gawain 4: TEKS-TO-INFORM----DISCUSSION WEB CHART



Batay sa tekstong nabasa ng mga mag-aaral sa kanilang modyul ukol sa
Ang Pamahalaan at Pamilihan, pasagutan ang discussion web chart at ang mga
pamprosesong tanong na nasa ibaba.

MAHALAGA BA
ANG PAPEL NG
PAMAHALAAN SA
PAMILIHAN?
DAHILAN

PY

Sapagkat_______________
_______________________
_______________________
_______________________
_______________________
______________________.

C
O

Sapagkat_______________
_______________________
_______________________
_______________________
_______________________
______________________.

DAHILAN

KONGKLUSYON
________________________
________________________
_____________________

_____________________
__

Pamprosesong Tanong

EP
E

1. Bakit mahalaga ang pamahalaan sa isang bansa?


2. Paano nagkakaroon ng bahagi ang pamahalaan sa pamilihan?

Gawain 5: VENN DIAGRAM


Mula sa tekstong nabasa, papunan ng mahahalagang impormasyon ang Venn
Diagram gamit ang mga pamprosesong tanong upang maipakita ang pagkakaiba-iba
at pagkakatulad ng price ceiling at price floor.
PAGKAKAIBA

PAGKAKATULAD

135
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

Pamprosesong Tanong
1. Ano ang pagkakatulad ng dalawang konsepto?
2. Paano naman sila nagkakaiba?
3. Paano ito nakatutulong sa mga konsyumer o prodyuser?
Gawain 6: ISIP-TSEK---Chain of Facts
Batay sa nakalap na kaalaman ng mga mag-aaral mula sa tekstong binasa,
pasagutan ang sumusunod na pahayag o katanungan na nasa ibaba sa pamamagitan
ng pagpili ng mga kasagutan na matatagpuan sa circles of facts.

PY

MGA PAHAYAG O KATANUNGAN:

1. Isang organisadong sistemang pang-ekonomiya kung saan nagtatagpo ang


konsyumer at nagbibili o prodyuser upang magkaroon ng palitan.

C
O

2. Isang institusyon na ang pangunahing tungkulin ay paglingkuran at


pangalagaan ang sambayanan.
3. Ang patakarang ipinatutupad ng pamahalaan upang mapatatag ang presyo
ng mga pangunahing bilihin sa pamilihan.

4. Ito ay tumutukoy sa pinakamataas na presyo na maaaring ipagbili ng isang


negosyante ang kaniyang produkto.

EP
E

5. Ang tawag sa patakarang ipinasusunod ng pamahalaan na nagbabawal


sa pagtataas ng presyo ng mga produkto sa pamilihan sa panahon ng
emergency gaya na lamang ng kalamidad (bagyo, lindol, at iba pa).
6. Isa sa mga ahensiya ng pamahalaan na ang tungkulin ay palawigin ang
sistema ng kalakalan at industriya sa bansa.
7. Isang pansamantalang pangyayari sa pamilihan na kung saan, ang supply
ng produkto ay hindi sapat sa planong ikonsumo ng tao.
Ang tawag sa pinakamababang presyo na itinakda ng batas sa mga produkto
at serbisyo sa pamilihan.

8.

9. Isang pangyayari sa pamilihan na kung saan may sobra o higit ang supply
ng mga produkto sa dami ng planong ikonsumo o bilhin ng tao.
10. Ano ang pangunahing tungkulin ng pamahalaan ayon sa Konstitusyon?

136
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

MINIMUM
WAGE

JOHN
MAYNARD
KEYNES

PRICE
CEILING

PRICE
STABILIZATION

PAMAHALAAN
SURPLUS

PY

PRICE
FLOOR

PRICE
FREEZE

EP
E

PAMILIHAN

SUBSIDY

SHORTAGE

C
O

BFAD

GREGORY
MANKIW

DOLE

DTI

PAGLINGKURAN
AT PANGALAGAAN ANG
MAMAMAYAN

Gawain 7: PATH OF KNOWLEDGE


Ang gawaing ito ay naglalayong matutukan ang baitang ng kaunlaran ng mga
mag-aaral sa pagkatuto. Sa bahaging ito ay pasagutan ang katanungang nasa kahon.
Ipasulat sa bahaging GITNA ang kasagutan. Samantalang ang bahagi ng WAKAS ay
sasagutan lamang nila sa iba pang bahagi ng aralin.

137
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

WAKAS

GITNA

EP
E

Pinagkunan:
http://www.westsideelementary
school.com/Kindergarten%20J
ourney%20Through%20Reading.
html
Retrived: November 17, 2014

SIMULA

C
O

PY

PAANO
NAGKAKAROON
NG UGNAYAN
ANG PAMILIHAN
AT PAMAHALAAN?


Matapos mapalalim ang kaalaman ng mga mag-aaral ukol sa ugnayan ng
pamahalaan at pamilihan, maaari na silang gabayan sa susunod na bahagi ng
aralin.

PAGNILAYAN


Sa bahaging ito ng aralin ay palalawakin at pagtitibayin pa ang
mga nabuong kaalaman ng mga mag-aaral ukol sa ugnayan ng pamilihan at
pamahalaan. Kinakailangan ng mas malalim na pagtalakay sa kahalagahan ng
pamilihan upang maihanda sila sa pagsasabuhay ng kanilang mga natutuhan.

138
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

Price Freeze, ipinatupad sa Calamity Areas



Iniutos ng Department of Trade and Industry (DTI) ang 60-day price freeze sa
mga lugar na idineklarang nasa state of calamity.

Sa isang pahayag na ipinaskil sa official website nito, sinabi ng DTI na dahil sa
pinsalang idinulot ng bagyong Glenda ay hindi maaaring magtaas ang retailers ng
presyo ng agricultural at non-agricultural necessities.

PY


Kabilang sa agricultural necessities ang bigas, mais, cooking oil, isda, itlog,
baboy, manok, karne, sariwang gatas, gulay, prutas, root crops, at asukal. Itinuturing
namang non-agricultural necessities ang canned marine products, evaporated/
condensed/powdered milk, kape, sabong panlaba, noodles, tinapay, asin, kandila, at
bottled water.

Samantala, naka-freeze din ang presyo ng Liquified Petroleum Gas (LPG) at
kerosene sa loob ng 15 araw.

C
O


Ang mga lalabag ay pagmumultahin ng Php5,000 hanggang Php1,000,000
at/o pagkakakulong ng isa hanggang sampung taon. --- Mary Rose A. Hogaza
Pinagkunan: http://asia.widmi.com/index.php/philippines/balita-online/news/211065-price-freeze-ipinatupad-sa-calamity-areas
Retrived on: November 24, 2014

Gawain 8: ULAT-PATROL

Kahulugan /
Layunin ng Pagpapatupad

EP
E


Batay sa balitang nabasa ng mga mag-aaral ukol sa Price Freeze, ipinatupad
sa Calamity Areas, papunan sa kanila ang tri-radial cycle chart na nasa ibaba at sagutin ang mga pamprosesong tanong.

Mga
Kaukulang
Parusa sa
Paglabag

Mga
Uri ng mga
Produktong
Kabilang

139
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

Pamprosesong Tanong:
1.
2.
3.
4.

Patungkol saan ang balita?


Ano ang pangunahing dahilan kung bakit ipinatupad ang price freeze?
Makatwiran ba ang isinasaad ng balita? Bakit?
Maglista ng mga pahayag mula sa balita na siyang nagpapakita ng
kapangyarihan ng pamahalaan.
5. Bilang isang konsyumer, paano nakatulong sa iyo ang balita?

PY

Gawain 9: IMBESTIGA-NOMIKS

C
O


Sa gawaing ito, ipaliwanag sa mga mag-aaral na sila ay tila isang imbestigador
na konsyumer. Isang mamimili na mulat at aktibo sa galaw ng presyo sa pamilihan.
Kanilang aalamin ang suggested retail price (SRP) mula sa Department of Trade and
Industry (DTI) ng mga produktong nasa loob ng basket. Pagkatapos nito ay aalamin
nila ang presyo ng mga ito sa tatlong magkakaibang tindahan. Ipatala ito sa trapezoid
list chart at sagutin ang mga pamprosesong tanong.

BIGAS

EP
E

ASUKAL

KAPE

MANTIKA

ITLOG

Pinagkunan: http://www.learnersdictionary.com/definition/basket
Retrived on: November 24, 2014

140
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

PRODUKTO

PRESYO

TINDAHAN
2

TINDAHAN
3

C
O

PY

TINDAHAN
1

DEPARTMENT OF
TRADE &
INDUSTRY (DTI)
SUGGESTED
RETAIL PRICE
(SRP)

Pamprosesong Tanong:

EP
E

1. Bakit ang mga tindahang ito ang inyong napili?


2. Sa iyong palagay, bakit ang mga produktong nasa itaas ang ibinigay na
halimbawa upang alamin at suriin ang presyo?
3. Alin sa mga produktong ito ang sa tingin mo ay mataas ang presyo? mababa
ang presyo? Bakit?
4. Bilang isang mag-aaral at konsyumer, ano ang naging implikasyon nito sa
iyong isinagawang gawain?

Gawain 10: Pangkatang Gawain---COMIC STRIP

Atasan ang mga mag-aaral na sa tulong ng kanilang kagrupo, ay bubuo sila


ng isang comic strip na maaaring ilagay sa kartolina, manila paper, o illustration board
na nagpapakita ng mga sitwasyon kung kailan at bakit nakikialam ang pamahalaan sa
takbo ng pamilihan. Upang maisagawa nila ito nang maayos ay ipaliwanag sa kanila
ang rubrik na magiging batayan ng kanilang marka.

141
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

RUBRIK PARA SA COMIC STRIP


Pamantayan

Deskripsiyon

Puntos

20

Pagkamalikhain at
pagkamasining ng
comic strip

Maliwanag at angkop ang mensahe sa


paglalarawan ng konsepto kung kailan
at bakit nakikialam ang pamahalaan
sa pamilihan.

15

PY

Nilalaman

Naipakita at naipaliwanag nang


mahusay ang kaangkupan ng mga
eksena sa comic strip batay sa
pangyayari kung kailan at bakit
nakikialam ang pamahalaan sa
pamilihan.

Natamong
Puntos

C
O

Kabuuang
presentasyon at
Malinis, maayos, at may kahusayan
kahusayan sa
sa pagpapaliwanag ang kabuuang
pagpapaliwanag ng larawan ng comic strip.
comic strip

Pamprosesong Tanong:

15

EP
E

1. Ano ang mensaheng nais ipahiwatig ng nabuong comic strip?


2. Paano kayo nakabuo ng ideya o konsepto para makagawa ng comic strip?
3. Mula sa gawain, ano ang inyong naging pangkalahatang impresyon tungkol
sa ugnayan ng pamahalaan sa pamilihan?
Gawain 11: PATH OF KNOWLEDGE


Ang gawaing ito ay naglalayong masubaybayan ang baitang ng kaunlaran ng
mga mag-aaral sa pagkatuto. Sa bahaging ito ay pasagutan ang katanungang nasa
kahon. Ipasulat sa bahaging WAKAS ang kanilang kasagutan.

142
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

WAKAS

PAANO
NAGKAKAROO
N NG UGNAYAN
ANG
PAMILIHAN AT
PAMAHALAAN?

EP
E

Pinagkunan:
http://www.westsideelement
aryschool.com/Kindergarten
%20Journey%20Through%2
0Reading.html
Retrived: November 17,
2014

SIMULA

C
O

PY

GITNA

MAHUSAY! Napagtagumpayan mong gabayan ang mga mag-aaral upang


maisagawa ang mga gawain. Ngayon naman ay tulungan mo sila para sa susunod
na bahagi ng aralin.

ISABUHAY

Ngayon ay lubos na ang kaalaman ng mga mag-aaral ukol sa konsepto ng


demand, supply, pamilihan, at tungkulin ng pamahalaan. Sa bahaging ito
ng yunit ay gabayan silang mailapat ang kanilang natutuhan sa pang-arawaraw na buhay. Ipaunawa sa kanila ang kahalagahan ng mga paksang
kanilang pinag-aralan bilang isang matalinong konsyumer o kaya ay
mapanagutang negosyante sa hinaharap. Upang mabigyang katuparan yan
ay ipasakatuparan sa kanila ang susunod na gawain.

143
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

Gawain 12: INFO-MERCIAL


Ipangkat ang mga mag-aaral na may sampu hanggang labindalawang
miyembro. Atasan ang bawat grupo na gumawa ng isang info-mercial na humihimok
at nagtataguyod sa pagiging matalinong konsyumer at mapanagutang negosyante.
Ipaliwanag na ang kanilang gagawin ay dapat na nakabatay sa talahanayan na nasa
ibaba ayon sa konsepto ng G.R.A.S.P.
Goal

Audience
Situation
Product/Performance

C
O

PY

Role

Makagawa ng isang info-mercial na nagpapakita ng


paghimok at pagtataguyod ng pagiging matalinong
konsyumer at mapanagutang negosyante
Miyembro ng isang organisasyong pang mag-aaral na
may adbokasiyang himukin at itaguyod ang pagiging
matalinong konsyumer at mapanagutang negosyante
Mga kapuwa mag-aaral
Sa isang pamilihan na kung saan nagpapakita ng adbokasiya tungkol sa paghimok at pagtataguyod ng pagiging
matalinong konsyumer at mapanagutang negosyante
Isang video-infomercial na humihimok at nagtataguyod sa
pagiging matalinong konsyumer at mapanagutang negosyante

Ipaunawa sa mga mag-aaral na marapat nilang bigyang-pansin ang sumusunod sa


paggawa ng info-mercial.

EP
E

a. Komprehensibong pagpapakita ng mga katangian ng matalinong mamimili at


mapanagutang negosyante
b. Pangangatwiran na ang katatagan ng pamilihan ay nakabatay sa pagkakaroon
ng matalinong konsyumer at mapanagutang negosyante
c. Kahalagahan ng pagtataguyod at paghimok sa pagiging matalinong
konsyumer at mapanagutang negosyante
Mungkahing Gawain: INFO-DRIVE

Ipangkat ang mga mag-aaral na may sampu hanggang labindalawang miyembro. Atasan ang bawat grupo na gumawa ng isang information drive na humihimok
at nagtataguyod sa pagiging matalinong konsyumer at mapanagutang negosyante.
Ipaliwanag na ang kanilang gagawin ay dapat na nakabatay sa talahanayan na nasa
ibaba ayon sa konsepto ng G.R.A.S.P.

Goal

Makagagawa ng isang information drive na magsisimula sa


paaralan patungo sa Barangay na nagpapakita ng paghimok at pagtataguyod ng pagiging matalinong konsyumer at mapanagutang negosyante.

Role

Miyembro ng isang organisasyong pang-mag-aaral na may adbokasiyang himukin at itaguyod ang pagiging matalinong konsyumer
at mapanagutang negosyante sa paaralan at sa lipunan.

144
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

Mga kapuwa mag-aaral, guro, mga pinuno ng barangay, at mga


kasapi ng komunidad

Situation

Magsasagawa ng isang information drive sa pamamagitan ng


isang parada (gamit ang posters, placards, leaflets) sa paaralan o
kaya ay sa komunidad ukol sa paghimok at pagtataguyod ng pagiging
matalinong konsyumer at mapanagutang negosyante. Maaaring
maging culminating activity ito para Consumers Month sa Oktubre.

Product/
Performance

posters, placards, leaflets

PY

Audience

C
O

Bigyang-tuon ang sumusunod sa paggawa ng information drive:

EP
E

a. Komprehensibong pagpapakita ng mga katangian ng matalinong mamimili


at mapanagutang negosyante
b. Pangangatwiran na ang katatagan ng pamilihan ay nakabatay sa pagkakaroon
ng matalinong konsyumer at mapanagutang negosyante
c. Kahalagahan ng pagtataguyod at paghimok sa pagiging matalinong
konsyumer at mapanagutang negosyante

Transisyon sa Susunod na Aralin:

Binabati Kita! Napagtagumpayan mong gabayan ang mga mag-aaral


upang maisagawa ang lahat ng gawain sa bahagi ng yunit na ito ukol sa
demand, supply, interaksiyon nito sa pamilihan, at ang ugnayan ng pamilihan at
pamahalaan. Ngayon ay sukatin mo naman ang kabuuhan ng kanilang natutunan
sa pamamagitan ng pangwakas na pagtataya.

145
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

PANGWAKAS NA PAGTATAYA
Basahin at unawain ang sumusunod na pahayag/katanungan. Bilugan ang titik ng
tamang sagot.
1. Isa sa mahalagang elemento na sinusuri sa pag-aaral ng maykroekonomiks
(microeconomics) ay ang konsepto ng demand na idinidikta o nagmumula
sa mga konsyumer. Alin sa sumusunod ang tamang pagpapakahulugan sa
konsepto ng demand?

C
O

PY

A. Ito ay tumutukoy sa mga produktong kahalili ng mga pangangailangan


ng isang konsyumer.
B. Ito ay tumutukoy sa dami ng produkto na handa (willing) at kayang (able)
bilhin ng mga konsyumer sa ibat ibang halaga o presyo.
C. Ito ay tumutukoy sa kabuuang dami ng produkto na mabibili sa bawat
presyo kung ang konsyumer ay makakabili ng lahat ng kanilang
pangangailangan.
D. Ito ay tumutukoy sa dami ng produkto na handa (willing) at kayang (able)
bilhin ng prodyuser sa ibat ibang presyo.
2. Ayon sa batas ng demand, alin sa sumusunod na pahayag ang malinaw
na magpapaliwanag ng graph tungkol sa ugnayan ng presyo at demand ng
mga konsyumer?
PRESYO

DAMI


Kaunti ang mabibili ng mga konsyumer kapag mataas ang presyo.
Maraming mabibili ang mga konsyumer kapag mataas ang presyo.
Habang tumataas ang presyo, bumababa ang demand ng mga konsyumer.
Habang tumataas ang presyo, tumataas ang demand ng mga konsyumer.

EP
E
A.
B.
C.
D.

3. Kapag ang kurba ng demand ay gumagalaw mula itaas, pababa, at pakanan


o downward sloping, ito ay nagpapahiwatig ng/na___________________.
walang kaugnayan ang demand sa presyo
hindi nagbabago ang presyo ayon sa demand
negatibong ugnayan ng presyo sa dami ng demand
positibong ugnayan ng presyo sa dami ng demand

A.
B.
C.
D.

4. Ang ganap na di-elastikong demand ay mayroong coefficient na zero,


ibig sabihin walang nagaganap na pagtugon ang Qd kahit pa tumaas ang
presyo, ano ang ipinapahiwatig nito?
A. May mga produkto tayong madaling hanapan ng pamalit kaya kahit
tumaas ang presyo nito makabibili pa rin tayo ng alternatibo para dito.
B. Kapag ang produkto ay labis na tumaas ang presyo at hindi naman
masyadong kailangan, maaari ng ipagpaliban muna ang pagbili nito.
146
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

C. May mga produkto na kahit mataas ang presyo ay kailangan mong bilhin
sapagkat wala itong pamalit
D. May mga produktong walang epekto sa atin kahit hindi natin ito bilhin.
5. Si Juanito ay nakagawian ng bumili ng bananacue tuwing recess, nang
minsang tumaas ng tatlong piso ang paborito niyang bananacue hindi na
muna siya bumili sa halip ay naghanap ng ibang mabibili sa canteen. Ano
ang ipinahihiwatig tungkol sa demand ni Juanito para sa bananacue?

6.

C
O

PY

A. Ang demand sa bananacue ay di elastiko sapagkat si Juanito ay


tumugon ng malaki sa pamamagitan ng pagbabawas ng demand para
sa bananacue.
B. Ang demand sa bananacue ay elastiko sapagkat si Juanito ay tumugon
na ng malaki sa pamamagitan ng pagbabawas ng demand para sa
bananacue.
C. Ang demand sa bananacue ay unitary sapagkat ang dami ng ibabawas
na demand na bananacue ay kasing dami ng demand sa pamalit na
banana que ni Juanito.
D. Ang demand sa bananacue ay ganap na hindi-elastiko dahil hindi
makatatagal si Juanito na hindi kumain ng bananacue sa loob ng isang
linggo.
Sa ekonomiks, pinag-aaralan kung paano tutugunan ang walang katapusang
pangangailangan ng tao. Ang gawaing ito ay tungkulin ng prodyuser. Ano ang
tawag sa dami ng produkto na handa at kayang ipagbili ng mga prodyuser?

EP
E

A. demand C. produksiyon
B.
ekwilibriyo D. supply

7. May patahian si Aling Noemi ng mga kumot at punda ng unan sa Cagayan


De Oro. Noon ay nakagagawa lamang siya ng 5 pirasong kumot at 10
pirasong punda ng unan sa isang araw. Ngunit nang gumamit siya ng hispeed sewing machine ay halos magtriple ang kaniyang produksiyon kaya
ibinaba niya ang presyo. Piliin ang grapikong paglalarawan sa pagbabagong
ito?

147
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

PY

8. Upang masabing supply, kailangang may kagustuhan at kakayahan na


ipagbili ng prodyuser ang isang uri ng produkto. Halimbawa, may 30,000
lata ng sardinas ang kailangan. Ayon sa datos, mayroong 10 kumpanya ng
sardinas ngunit sa bilang na ito, 6 lamang ang nais gumawa ng kabuuang
20,000 lata ng sardinas kung ipagbibili ito sa presyong Php10.00. Batay sa
pahayag, ilan ang maitatalang supply ng sardinas?
A. 6
B. 10
C. 20,000
D. 30,000

9. Malaki ang papel ng pamahalaan upang mapanatili ang katatatagan ng
presyo sa pamilihan. Alin sa sumusunod ang nagpapaliwanag nito?
A. Panghuhuli sa illegal vendors na nagkalat sa paligid
B. Pagtatakda ng price ceiling at floor price upang magkaroon ng gabay sa
presyo ng mga bilihin
C. Pagtataguyod ng mga batas sa pangangalaga sa karapatan ng mga
konsyumer
D. Patuloy na panghihikayat sa mga maliliit na negosyante na palawakin
pa ang negosyo

C
O

10. Kung ang presyo ng isang pangunahing produkto ay labis na mataas at hindi
na makatarungan para sa mga konsyumer dahil sa mapang-abusong gawi
ng mga may-ari ng prodyuser, gumagawa ng hakbang ang pamahalaan
upang matugunan ito. Nakikialam ang pamahalaan sa pagpepresyo sa
pamilihan. Ano ang tawag sa patakaran ng pagtatakda ng pinakamataas na
presyo ng mga produkto o serbisyo?
A. price ceiling
C. market clearing price
B. floor prices
D. price support

EP
E

11. Ang presyong mababa sa ekwilibriyo ay ipinatupad ng pamahalaan upang


mabigyang-proteksiyon ang mga mamimili. Ano ang magiging epekto sa
pamilihan kung ang pamahalaan ay magpapatupad ng price ceiling na
Php1?
Gamitin ang graph sa ibaba upang masagutan ang katanungan.

A. Sa pagpapatupad ng price ceiling, ang pamilihan ay makararanas ng


ekwilibriyo
B. Ang pagpapatupad ng price ceiling ay makapagdudulot ng
disekwilibriyo sa pamilihan. Ito ay lilikha ng shortage na 12 yunit
ng produkto
C. Ang pagpapatupad ng price ceiling ay makapagdudulot ng disekilibriyo
sa pamilihan. Ito ay lilikha ng surplus na 6 na yunit ng produkto
D. Walang mangyayaring shortage at surplus sa pamilihan sapagkat
mabisa ang polisiya ng pamahalaan.
148
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

12. Ano ang nais ipakita ng tsart sa ibaba para sa konsyumer at prodyuser
sa pagtatakda ng price control/price support ng pamahalaan? Nais ng
pamahalaan na
DEPARTMENT OF TRADE AND
INDUSTRY (DTI)

PAMILIHAN

A.
B.
C.
D.

MALIIT NA
PRODYUSER AT
MAGSASAKA

C
O

KONSYUMER

PRICE
SUPPORT

PY

PRICE
CONTROL

kontrolin ang presyo ng mga bilihin sa pamilihan.


maipakita ng pamahalaan ang kanilang pagtupad sa tungkulin.
matamo ang layunin ng ekwilibriyo.
tulungan ang konsyumer at maliit na prodyuser.

EP
E

13. Nagaganap ang ekwilibriyo sa pamilihan kapag sa iisang presyo pantay ang
dami ng quantity demand sa quantity supply. Sa kalagayang ito, ano ang
implikasyon ng pagkakaroon ng ekwilibriyo sa pamilihan?

A. Sa presyong ekwilibriyo, parehong masaya ang konsyumer at prodyuser


sapagkat ang dami ng nais bilhin ng mga konsyumer ay kasindami ng
nais ibenta ng mga prodyuser.
B. Sa presyong ito, may labis na supply sapagkat maaaring magtaas ng
presyo ang mga prodyuser upang tumaas ang kita.
C. Sa presyong ito, parehong masaya ang konsyumer at prodyuser
sapagkat tumaas man ang presyo, kaunti na lamang ang bibilhin ng
mga konsyumer.
D. Sa presyong ito, hindi masaya ang konsyumer dahil ang labis na demand
ay hindi napupunan ng labis na supply.

14. Alin ang nagpapaliwanag kung bakit mahal ang bulaklak na rosas sa tuwing
sasapit ang Araw ng mga Puso?
A. Dahil sa okasyon, tumataas ang demand ng mga konsyumer sa rosas.
Ito ang nagbibigay-daan sa paglipat ng kurba ng demand sa kanan na
nagreresulta sa pagtaas ng presyo nito.
B. Dahil sa tuwing sasapit ang Araw ng mga Puso, nagkakasundo na ang
mga konsyumer at prodyuser na itaas ang presyo sapagkat pareho
naman silang nakikinabang dito.
149
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

C. Tanggap ng mga konsyumer ang pagtaas ng presyo ng rosas tuwing


sasapit ang Araw ng mga Puso sapagkat hindi matatawaran ang
kasiyahang natatamo ng mga konsyumer sa pagbibigay ng rosas sa
kanilang mga mahal sa buhay.
D. Tuwing sasapit ang Araw ng mga Puso, itinatago ng mga prodyuser ang
panindang bulaklak upang lalong tumaas ang presyo nito.

PY

15. Lahat tayo ay kinikilala bilang mga konsyumer na may mga pangangailangan
subalit hindi lahat tayo ay may kakayahang maging prodyuser o gumawa ng
mga produkto o serbisyo na tutugon sa ating mga pangangailangan. Ano ang
tawag sa lugar kung saan ang mga konsyumer at prodyuser ay nagtatagpo
at nagkakaroon ng palitan sa pamamagitan ng itinakdang presyo ng mga
produkto?
A. department store
B. pamilihan
C. talipapa
D. tiangge

Para sa bilang 17 suriin ang sumusunod na larawan.

Pinagkunan:
http://3.bp.blogspot.com/-sKmZsEUVBLI/UoLK7dyZI3I/AAAAAAAAJ88/FxkWDVS2f_8/s1600/telcoph+logo.png
Retrived on: November 7, 2014 http://4.bp.blogspot.com/-xEQmgJXTrRw/Uml0-KcEoII/AAAAAAAAAAw/pxoQqzcIxUs/s1600/
Shell-Logo.jpg Retrived on November 7, 2014; http://2.bp.blogspot.com/-S-wo-MsJijQ/T8kX87eYv3I/AAAAAAAAACo/Yv_hIkHjeg/s1600/LunaJ_caltex.jpg Retrived on November 7, 2014 http://bigbasket.com/media/uploads/p/l/161754_1-tide-plusdetergent-powder.jpg Retrived on November 7, 2014

EP
E

A. B. C. D.

C
O

16. Alin sa sumusunod na larawan ang industriyang hindi kabilang sa estrukturang


oligopolyo?

Pinagkunan: http://m.abante-tonite.com/issue/dec2013/pictures/t-27-08-2.jpg Retrived on November 7, 2014; http://media.


philstar.com/images/pilipino-star-ngayon/bansa/20140917/pork-separate-from-non-pork-products-3.jpg Retrived on: November 7, 2014; https://i1.ytimg.com/vi/GQXyH2XOcD8/hqdefault.jpg Retrived on: November 7, 2014; https://i1.ytimg.com/vi/
KhKdagSq1dc/hqdefault.jpg Retrieved on: November 7, 2014

150
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

17. Batay sa iyong pagsusuri, sa anong estruktura ng pamilihan nabibilang ang


mga larawang nasa kabilang pahina?
A. monopolyo
B. oligopolyo
C. ganap na kompetisyon
D. monopolistikong kompetisyon
18. Kung iyong susuriin ang dalawang dayagram ng estruktura ng pamilihan sa
ibaba, alin sa dalawang ito ang sa tingin mo ay may kakayahan na itakda
ang presyo sa pamilihan?

Kayang
hadlangan
ang kalaban

Iisa ang
konsyumer

Walang ibang
maaaring bumili ng
produkto at serbisyo

EP
E

Walang pamalit
na produkto at
serbisyo

Kailangan
ng produkto
at serbisyo

C
O

Iisa ang
prodyuser

MONOPSONYO

PY

MONOPOLYO

A. monopolyo, sapagkat walang pamalit ang mga produkto


B. monopsonyo, sapagkat iisa lamang ang konsyumer
C. pareho lamang sapagkat ang mga katangian ng dalawang estrukturang
ito ay kabilang sa hindi ganap na kompetisyon.
D. wala ni isa man sa dalawang anyo ng pamilihan sapagkat ang pagbili
naman ng produkto at serbisyo ay nasa desisyon pa rin ng konsyumer

19. Ang pamilihang may ganap na kompetisyon ang sinasabing pinakamodelong


estruktura ng pamilihan dahil sa dami ng nagbebenta o dami ng konsyumer.
Ang sumusunod ay katangian ng estrukturang ito maliban sa
A.
B.
C.
D.

malayang kalakalan sa bilihan


may kakaibang produkto
maraming prodyuser at konsyumer
malayang paggalaw ng mga sangkap pamproduksiyon

151
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

20. Ang pamilihan ay sinasabing may ganap na kompetisyon kapag ang


sinumang prodyuser ay walang kapangyarihan na palitan o baguhin ang
presyo sa pamilihan. Paano nakatutulong ang ganap na kompetisyon sa
pamilihan?
A. sumisigla ang kompetisyon sa pamilihan dahil marami ang konsyumer
at prodyuser
B. napapababa ng prodyuser ang kalidad ng kanilang produkto
C. nakakukuha ng malaking tubo ng mga prodyuser
D. hindi nakahihikayat sa mga prodyuser na magpasok ng produkto

C
O
D

EP
E

1. B
2. C
3. C
4. C
5. B
6. D
7. B
8. C
9. B
10. A
11. B
12. D
13. A
14. A
15. B
16. A
17. C

PY

Mga Sagot:

18. C
19. B
20. A

152
All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means electronic or mechanical including photocopying without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.