You are on page 1of 6

Fakultet za mediteranske poslovne studije - Tivat

TEMA 3:
ZATITA VAZDUHA OD ZAGAENJA
(verzija materijala sa precizno navedenim literaturnim izvorima e biti distribuirana u tampanoj formi)
3.1 IZVORI ZAGAENJA
Izvori zagaivanja vazduha su stacionarni i pokretni emisijski izvori. Stacionarni izvori su:
1) takasti, kod kojih se zagaujue materije isputaju u vazduh kroz za to oblikovane ispuste postrojenja,
tehnoloki procesi, industrijski pogoni, ureaji i graevine i sl.) i
2) difuzni, kod kojih se zagaujue materije unose u vazduh bez odreenih ispusta/dimnjaka (ureaji,
povrine i druga mjesta).
Pokretni izvori su prevozna sredstva koja isputaju zagaujue materije u vazduh (motorna vozila,
lokomotive, plovni objekti, avioni i sl.).
3.2 OSNOVNI POJMOVI
Zagaujua materija je svaka materija isputena/unijeta u vazduh direktnim ili indirektnim djelovanjem
ovjeka koja bi mogla nepovoljno uticati na ljudsko zdravlje i/ili ivotnu sredinu;
Nivo zagaenosti je koncentracija zagaujue materije u vazduhu ili njeno taloenje na povrinu u
odreenom vremenu;
Kvalitet vazduha je svojstvo vazduha kojim se iskazuje prisustvo zagaujuih materija u njemu;
Zagaen vazduh je vazduh iji je kvalitet takav da moe naruiti zdravlje i/ili tetno uticati na bilo koji
segment ivotne sredine;
Granina vrijednost je nivo zagaenosti ispod kojeg, na osnovu naunih saznanja, ne postoji ili je
najmanji mogui rizik tetnog uticaja na ljudsko zdravlje i/ili ivotnu sredinu u cjelini, i jednom kada se
postigne ne smije se prekoraiti;
Kritini nivo je nivo zagaenosti ije prekoraenje predstavlja opasnost za ljudsko zdravlje pri
kratkotrajnom izlaganju i u kom sluaju se bez odlaganja moraju preduzeti odgovarajue propisane mjere;
Granica tolerancije je postotak granine vrijednosti za koji ona moe biti prekoraena u okviru
propisanih uslova;
Praenje kvaliteta vazduha je sistematsko mjerenje i/ili procjenjivanje nivoa zagaenosti prema
prostornom i vremenskom rasporedu;
Upravljanje kvalitetom vazduha je obezbjeivanje izvravanja mjera kojima se sprovodi nacionalna
strategija sprjeavanja i smanjivanja zagaivanja vazduha na svim nivoima, tako da se time ne ometa
odrivi razvoj;
Zagaiva je pravno lice ili preduzetnik koje svojim djelovanjem direktno ili indirektno zagauje
vazduh;
Promjena klime oznaava promjenu klime koja je direktno ili indirektno uslovljena ljudskim
aktivnostima koje izazivaju promjene sastava globalne atmosfere;
Ekoloki menadment Tema 3 - saetak

Fakultet za mediteranske poslovne studije - Tivat

Gasovi sa efektom staklene bate su gasovi koji se kontroliu, prema Okvirnoj konvenciji Ujedinjenih
nacija o promjeni klime;
Supstance koje oteuju ozonski omota su supstance koje se kontroliu, prema Montrealskom
protokolu;
3.3 GRANINE VRIJEDNOSTI KVALITETA VAZDUHA
U zavisnosti od osobina zagaujue materije, utvruju se: gornje granice ocjenjivanja, donje granice
ocjenjivanja, ciljne vrijednosti, kritini nivoi i potrebne mjere zatite zdravlja ljudi koje se pri njihovoj
pojavi moraju preduzeti, kao i rokove za postepeno dostizanje ciljnih vrijednosti kvaliteta vazduha.
Utvrivanje vrste zagaujuih materija se vri na osnovu sljedeih kriterijuma:
1) mogunosti, intenziteta i uestalosti posljedica, posebno onih koje mogu imati nepopravljive posljedice
po ljudsko zdravlje i ivotnu sredinu u cjelini;
2) velike rasprostranjenosti i visoke koncentracije zagaujuih materija u vazduhu;
3) promjene u ivotnoj sredini ili metabolizmu koje mogu uzrokovati hemikalije jae toksinosti;
4) trajne prisutnosti u ivotnoj sredini, posebno kada zagaujua materija nije biorazgradljiva, a moe da
se akumulira u ljudskom organizmu, ivotnoj sredini i lancu ishrane;
5) negativnog uticaja zagaujue materije (veliina izloene populacije, ivih resursa i ekosistema,
postojanje posebno ugroenih taaka u odreenom podruju);
6) metode procjene rizika.
Utvrivanje graninih vrijednosti kvaliteta vazduha odreuju se na osnovu sljedeih kriterijuma:
1) stepena izloenosti dijela stanovnitva, posebno osjetljive grupe;
2) klimatskih uslova;
3) osjetljivosti biljnog i ivotinjskog svijeta i njihovih stanita;
4) prenosa zagaujuih materija na velikim daljinama, ukljuujui i ozon;
5) istorijskog naslea izloenog zagaivanju;
6) ekonomske i tehnike izvodljivosti.
3.4 PRAENJE KVALITETA VAZDUHA
Nivo zagaenosti vazduha prati se:
1) mjerenjem i/ili procjenjivanjem nivoa zagaenosti vazduha u nenaseljenim podrujima (pozadinsko
zagaenje vazduha);
2) mjerenjem i/ili procjenjivanjem nivoa zagaenosti koje su posljedica regionalnog i prekograninog
daljinskog prenosa zagaujuih materija u vazduhu i padavinama;
3) mjerenjem nivoa zagaenosti vazduha i padavina u naseljima i industrijskim podrujima;
4) mjerenjem nivoa zagaenosti vazduha i padavina u okolini stacionarnih izvora koji mogu uticati na
kvalitet vazduha;
5) mjerenjem fizikog stanja atmosfere, odnosno meteorolokih uslova na lokacijama gdje se mjeri
kvalitet vazduha;
6) mjerenjem i opaanjem promjena na biljkama, graevinama i biolokim nalazima koji ukazuju na
djelovanje zagaenog vazduha (posredni pokazatelji kvaliteta vazduha).
U cilju praenja nivoa zagaenosti vazduha na teritoriji Crne Gore, nadleno Ministarstvo uspostavlja
mreu za stalno praenje kvaliteta vazduha. Dravnu mreu ine:
1) mjerna mjesta za mjerenja pozadinskog zagaenja, regionalnog i prekograninog daljinskog prenosa,
kao i mjerenja u okviru meunarodnih obaveza Crne Gore;
2) mjerna mjesta za mjerenje kvaliteta vazduha na podrujima nacionalnih parkova; parkova prirode,
zatienih podruja, osjetljivih ekolokih sistema, kulturnog i prirodnog nasljea;

Ekoloki menadment Tema 3 - saetak

Fakultet za mediteranske poslovne studije - Tivat


3) mjerna mjesta za mjerenje zagaenosti vazduha u naseljima i industrijskim podrujima;
4) mjerna mjesta za mjerenje uticaja pokretnih izvora zagaivanja vazduha na kvalitet vazduha.
Lokacije mjernih mjesta iz stava 3 ovog lana posebnim propisom utvruje Vlada.
Na mjernim mjestima se vri praenje kvaliteta vazduha prema godinjem Programu praenja kvaliteta
vazduha. Godinji Program praenja kvaliteta vazduha utvruje se na osnovu:
1) postojeih mjernih podataka;
2) standardizovanih postupaka procjene - za podruja u kojima nema izmjerenih podataka;
3) ugroenosti ivotne sredine s obzirom na veliinu emisije i lokacije izvora zagaujuih materija;
4) izloenosti stanovnitva, posebno osjetljivih grupa;
5) gustine naseljenosti;
6) osjetljivost biljnih i ivotinjskih vrsta i njihovih stanita;
7) ugroenosti kulturne i prirodne batine;
8) meteorolokih i klimatskih uslova;
9) topografije;
10) ugroenosti ivotne sredine s obzirom na daljinski prenos zagaujuih materija.
U okolini stacionarnih izvora zagaivanja vazduha, zagaiva mora vriti praenje kvaliteta vazduha na
nain kako je utvreno u aktu o procjeni uticaja na ivotnu sredinu.
Ako za odreeni projekat nije propisana obaveza procjene uticaja na ivotnu sredinu, praenje kvaliteta
vazduha sprovodi se u skladu sa dozvolom izdatom prema posebnom propisu.
Finansiranje praenja kvaliteta vazduha obezbjeuje zagaiva.
Zagaiva je duan da podatke o kvalitetu vazduha dostavi organu lokalne uprave do 31. marta tekue
godine za proteklu kalendarsku godinu.
Nain praenja kvaliteta vazduha, prikupljanje podataka, postupke mjerenja, nain provjere kvaliteta
mjerenja i podataka, kao i nain obrade i prikaza rezultata, nain dostavljanja podataka, uslove i nain
redovnog obavjetavanja javnosti o praenju kvaliteta vazduha utvruje posebnim propisom nadleno
Ministarstvo.
Nain praenja (mjerenja) emisija iz stacionarnih izvora, postupke mjerenja, nain provjere ispravnosti i
kalibracije mjernog ureaja, postupak vrednovanja rezultata, nain dostavljanja podataka za potrebe
informacionog sistema o kvalitetu vazduha, uslove i nain redovnog obavjetavanja javnosti o praenju
emisija utvruje, takoe, posebnim propisom nadleno Ministarstvo.
Praenje kvaliteta vazduha i mjerenje emisija iz stacionarnih izvora mogu da vre pravna lica i
preduzetnici koji su registrovani za obavljanje djelatnosti praenja kvaliteta vazduha, odnosno mjerenje
emisija iz stacionarnih izvora.
Vlasnici i/ili korisnici izvora zagaivanja duni su da:
1) dostave podatke organu lokalne uprave o stacionarnom izvoru, svakoj njegovoj promjeni
(rekonstrukciji) i o operateru;
2) obezbijede redovno praenje i mjerenje emisija zagaujuih materija;
3) vode evidenciju o praenju i obavljenim mjerenjima sa podacima o mjernim mjestima, rezultatima
mjerenja i o uestalosti mjerenja emisija;
4) vode evidenciju o upotrijebljenom gorivu i otpadu kod procesa spaljivanja;
5) vode evidenciju o radu ureaja za smanjivanje emisija.

Ekoloki menadment Tema 3 - saetak

Fakultet za mediteranske poslovne studije - Tivat

3.5 OCJENJIVANJE KVALITETA VAZDUHA


Nivo zagaenosti vazduha ocjenjuje se analizom postojeeg stanja na osnovu:
1) rezultata redovnih mjerenja u dravnoj mrei tokom najmanje jedne godine;
2) rezultata redovnih mjerenja u lokalnoj mrei tokom najmanje jedne godine;
3) primjenom standardizovanih matematikih modela;
4) drugih metoda procjene u skladu sa opteprihvaenom meunarodnom praksom.
Ocjenjivanje kvaliteta vazduha obavezno je na cijeloj teritoriji Crne Gore.
U podrujima u kojima nivo zagaenosti vazduha ne prelazi gornju granicu ocjenjivanja, nivo
zagaenosti se ocjenjuje primjenom kombinacije mjerenja i metoda matematikog modeliranja i/ili drugih
metoda procjene u skladu sa opteprihvaenom meunarodnom praksom.
U podrujima u kojima nivo zagaenosti vazduha ne prelazi donju granicu ocjenjivanja, nivo zagaenosti
se ocjenjuje primjenom metoda matematikog modeliranja i/ili drugih metoda procjene u skladu sa
opteprihvaenom meunarodnom praksom.
U podrujima u kojima nivo zagaenosti vazduha prelazi graninu vrijednost, kao i u naseljima,
ocjenjivanje nivoa zagaenosti vazduha se vri mjerenjem.
U naseljenim mjestima u kojima se pojavljuju kritini nivoi, ocjenjivanje nivoa zagaenosti vazduha se
vri mjerenjem.
Prema nivoima zagaenosti vazduha, na osnovu propisanih graninih vrijednosti, utvruju se sljedee
kategorije kvaliteta vazduha:
1) prva kategorija kvaliteta vazduha - ist ili neznatno zagaen vazduh: nijesu prekoraene granine
vrijednosti ni za jednu zagaujuu materiju;
2) druga kategorija kvaliteta vazduha - umjereno zagaen vazduh: prekoraene su granine vrijednosti za
jednu ili vie zagaujuih materija, ali nijesu prekoraene tolerantne vrijednosti ni za jednu zagaujuu
materiju;
3) trea kategorija kvaliteta vazduha - prekomjerno zagaen vazduh: prekoraene su tolerantne vrijednosti
za jednu ili vie zagaujuih materija.
3.6 POBOLJANJE KVALITETA VAZDUHA
U zonama prve kategorije kvaliteta vazduha, organ lokalne uprave na ijoj se teritoriji nalazi ta zona
duan je da preventivno djeluje, kako se zbog izgradnje i razvoja podruja ne bi prekoraile granine
vrijednosti, odnosno da odrava te nivoe zagaujuih materija i da nastoji da ouva najbolji kvalitet
vazduha, u skladu sa odrivim razvojem.
U zonama druge kategorije kvaliteta vazduha, organ lokalne uprave na ijoj se teritoriji nalazi ta zona
donosi Plan mjera za smanjivanje zagaenosti vazduha (u daljem tekstu: Plan mjera), da bi se postupno
postigle granine vrijednosti. Plan mjera donosi se na osnovu ocjene stanja kvaliteta vazduha i, pored
utvrivanja mjesta nastanka i prekoraenja nivoa zagaenosti, njihovog trajanja i uzroka prekoraenja,
optih informacija o podruju, vrsti i procjeni zagaenosti, porijeklu zagaenosti, analizi faktora koji su
prouzrokovali prekoraenje emisije, sadri naroito:
1) kratkorone i dugorone mjere za smanjivanje emisije iz stacionarnih izvora;
2) mjere za smanjivanje emisija iz zbirnih izvora;
3) redoslijed ostvarivanja mjera sa rokovima izvrenja i izvriocima propisanih mjera;
4) praenje kvaliteta vazduha;
5) procjenu kvaliteta vazduha nakon sprovedenih mjera;
6) procjenu sredstava potrebnih za sprovoenje pojedinih mjera.

Ekoloki menadment Tema 3 - saetak

Fakultet za mediteranske poslovne studije - Tivat

U zonama tree kategorije kvaliteta vazduha, organ lokalne uprave na ijoj se teritoriji nalazi ta zona
donosi odluku o izradi sanacionog programa za stacionarni izvor i rok u kome se mora realizovati.
Zagaiva je duan da u roku koji odredi organ lokalne uprave izradi sanacioni program koji mora da
sadri:
1) podruje za koje se izrauje sanacioni program;
2) opis posljedica prekomjernog zagaivanja vazduha;
3) mjere kojima e se ostvariti poboljanje kvaliteta vazduha;
4) opis odabranih tehnolokih i drugih rjeenja;
5) procjenu kvaliteta vazduha nakon sprovoenja sanacionih mjera;
6) plan praenja kvaliteta vazduha i efikasnosti sprovedenih mjera;
7) redosljed i rok sprovoenja pojedinih mjera iz sanacionog programa;
8) rok sprovoenja sanacionog programa;
9) finansijski plan sprovoenja programa;
10) druge potrebne mjere.
Postupno smanjivanje potronje i postupanje sa supstancama koje oteuju ozonski omota, postupanje sa
proizvodima koji sadre ili su pomou tih supstanci proizvedeni, postupanje sa tim supstancama nakon
prestanka upotrebe proizvoda koji ih sadri, nain njihovog prikupljanja, korienja i trajnog odlaganja,
kao i nain obrauna trokova njihovog korienja i nain oznaavanja proizvoda koji sadre ove
supstance propisuje Vlada - utvruju se uslovi koje moraju ispuniti pravna lica i preduzetnici koji
obavljaju djelatnost odravanja i/ili popravku, kao i iskljuivanja iz upotrebe proizvoda koji sadre
supstance koje oteuju ozonski omota.
Mjere za sprjeavanje i smanjivanje zagaivanja koje utiu na promjenu klime obuhvataju praenje
emisija gasova sa efektom staklene bate, uspostavljanje inventara emisija gasova sa efektom staklene
bate, donoenje i sprovoenje programa mjera za ublaavanje posljedica klimatskih promjena.
3.7 UPRAVLJANJE KVALITETOM VAZDUHA
U cilju poboljanja i ouvanja kvaliteta vazduha donosi se Nacionalna strategija upravljanja kvalitetom
vazduha, koja sadri:
1) naela i mjerila za utvrivanje ciljeva i prioriteta;
2) ocjenu stanja kvaliteta vazduha;
3) prioritetne mjere i aktivnosti;
4) preventivne mjere za ouvanje kvaliteta vazduha;
5) dugorone mjere za postizanje ciljnih vrijednosti kvaliteta vazduha;
6) kratkorone mjere, kada postoji rizik od prekoraenja kritinih nivoa;
7) mjere za postizanje graninih vrijednosti u odreenom roku ako su prekoraene;
8) mjere za postepeno ukidanje supstanci koje oteuju ozonski omota;
9) mjere za smanjivanje emisija zagaujuih materija i gasova sa efektom staklene bate po djelatnostima;
10) mjere za smanjivanje emisija postojanih organskih zagaivaa i tekih metala;
11) mjere za stimulisanje energetske efikasnosti i korienja obnovljivih izvora energije;
12) mjere za sprovoenje ciljeva ratifikovanih meunarodnih konvencija koje se odnose na kvalitet
vazduha;
13) mjere za minimiziranje i eliminisanje emisija koje imaju negativan uticaj na kvalitet vazduha;
14) mjere za smanjivanje nepovoljnih uticaja kisjele kie, eutrofikacije i fotohemijskih zagaivanja;
15) mjere za minimiziranje i eliminisanje emisija koje imaju negativan uticaj na kvalitet vazduha u
prekograninom kontekstu;
16) utvrivanje zona nacionalnog prioriteta;
17) akcioni plan za implementaciju Nacionalne strategije, sa nainom sprovoenja, redosljedom
ostvarivanja, rokom za izvravanje i nosiocima sprovoenja mjera;
18) meunarodne obaveze Crne Gore;
19) procjenu sredstava za sprovoenje Nacionalne strategije;
20) analizu trokova i koristi ostvarenih od poboljanja kvaliteta vazduha (cost - benefit analizu).
Ekoloki menadment Tema 3 - saetak

Fakultet za mediteranske poslovne studije - Tivat


Nadleno Ministarstvo uspostavlja Informacioni sistem o kvalitetu vazduha, koji je sastavni dio
Informacionog sistema ivotne sredine. Informacioni sistem o kvalitetu vazduha sadri:
1) tekstove meunarodnih sporazuma i konvencija, nacionalno i lokalno zakonodavstvo i zakonodavstvo
Evropske unije o kvalitetu vazduha;
2) strategije, planove i programe koji se odnose na kvalitet vazduha;
3) izvjetaje o postignutom nivou implementacije dokumenata iz ta. 1 i 2 ovog stava;
4) podatke o kvalitetu vazduha iz dravne i lokalnih mrea;
5) izvjetaje o kvalitetu vazduha;
6) podatke o emisijama izvora zagaivanja vazduha;
7) podatke o emisijama izvora koji utiu na promjenu klime;
8) podatke o supstancama koje oteuju ozonski omota;
9) mjere i programe zatite i poboljanja kvaliteta vazduha;
10) mjere i programe za zatitu promjene klime;
11) mjere i programe za zatitu ozonskog omotaa;
12) podake o prekoraenju kritinih nivoa i mjere za zatitu ljudi i ivotne sredine u takvim situacijama;
13) podatke o pravnim licima koja se bave praenjem kvaliteta vazduha i emisija;
14) podatke o sprovedenom inspekcijskom nadzoru;
15) podatke o izreenim prekrajima;
16) druge podatke relevantne za kvalitet vazduha.
Organi dravne uprave, organi lokalne uprave i pravna lica koja imaju javna ovlaenja, duna su da
pravovremeno i bez naknade obezbijede podatke iz svoje nadlenosti, kao i druge podatke neophodne za
voenje Informacionog sistema o kvalitetu vazduha i za izradu Programa praenja kvaliteta vazduha

Ekoloki menadment Tema 3 - saetak