You are on page 1of 10

Barry Lyndon: Barry, Yksekten Uuyorsun

Dnem filmleriyle birlikte sinemann, tarih ve nispeten edebiyatla olan


mnasebeti younluk kazanr. En kaba biimde dnem filmi, herhangi bir tarihi
olayn/ahsiyetin/dnemin, ksmen tarihsel gereklere sadk kalarak ksmen de
onu kurgulayarak anlatan filmdir. Bunun yannda, dnem filmi edebiyat
uyarlamas da olabilir ki, Barry Lyndon bunun gzel bir rneidir. Bir dnem filmi
kurguland iin ya da bir romandan uyarland iin z itibariyle anakroniktir.
Anakronizm filmlerde, konuulan dilin, kyafetlerin, toplumsal normlarn ve filmde
kullanlan mzik ve klielerin yklenen dneme ait olmamas veya o dnemin
sosyal dzeni ile uyum gstermemesi olarak karmza kar. Barry Lyndon, bu
anlamda snf geen bir film. unu da eklemek gerekir ki, Stanley
Kubrickarivlerin tozlu raflarnda gizlenmi belgelerdeki souk gereklerin
peinden giden bir tarihiden ziyade, bir hayalperest edasyla 18.yy.a nostalji
dolu bir bak atar Barry Lyndonda.

Fellini ve Bergman gibi istisnai isimler dnda, 70lerin ortalarna kadar filmlerde
hakim olan unsurlar, ilk olarak karakterler, onlarn amazlar/ikilemleri, psikolojik
tahlilleri ve ikinci olarak drama/ykdr. Stil ise, bu ikisini tamamlayc ge olarak
arka planda kalmaktadr. Fellini ve Bergman hatta Altman gibi isimlerin sinema
dilinde bu iliki/hiyerari nce bozulur, sonra ters bir ekilde yeniden ina edilir.
Karakter ve yk, artk ikinci plandadr. Bu ynetmenler stil olarak mkemmele
yaklarken karakter-drama-stil geni ierisindeki hiyerariyi bozduklar iin,
filmleri gereken takdiri grmez, bilakis ilgisizlikle karlanr. Kubrick ise Barry
Lyndonda karakter, drama ve stili terazinin kefelerine eit bir ekilde
paylatrmay bilmitir. Bu durum izleyenlerde iyi hesaplanm, olgun ve
tamamlanm bir film tad brakr. Bu etkinin hissedilmesindeki en byk pay
Kubrickin filmi, zamanda asl kalm yzlerce tabloyu bir araya getirerek

oluturmas, grselin szl olandan daha etkin biimde kullanlmasdr. Bu yargy


destekler mahiyette Kubrick nce Stil bir sanatkrn, hislerini, duygularn ve
fikirlerini ulatrmak adna izleyiciyi efsunlamasdr. yklenmesi gereken stil
deil, bu hisler, duygular ve fikirlerdir. Bu baarldktan sonra, stil ile tm bu
duygular artk seyirciye ulatrabilirsiniz dedikten sonra Barry Lyndonun
senaryosu hibir zaman yaymlanmayacak nk okumanz gerektirecek kayda
deer hibir ey yok senaryoda diye ekler. Bunu ispatlarcasna, filmin sonuna
doru Bullingdon ile Barry arasnda geen dello sahnesini Kubrick hi kaleme
almadan Hadi sahneyi ekiyoruz diyerek ekmitir.
Redmondn Serveni
Barry Lyndon, W.M. Thackerayin 1844 tarihli The Luck of Barry Lyndon adl
romann bir uyarlamasdr. Kubrick, romana pek sadk kalmayp, ayn zamanda
kitaba hakim olan alayc dili yumuatarak ortaya gerek bir dram karr. saate
varan sresiyle izleyici koltuklarna yaptran Kubrick, filmi eit srelerde olmak
kaydyla iki blm halinde izleyicinin karsna koyar. Balkta da grdmz
zere, ilk blm, Redmond Barrynin ykseliini konu edinmektedir.
Filmin banda ksaca Redmondun ebeveynleri tantlr. Babas hukuk okumu,
aileyi perianlklarndan kurtaracak parlak geleceine adm atamadan bir
delloda lr. Redmondun ocuk yata yetim kalmasndan kaynaklanan safl ve
masumiyeti, filmin ilk blmnde Kubrick tarafndan yan hikyelerle srekli
deilir. Yine baba figrnn eksikliini her frsatta giderme ihtiyacnda
grdmz Redmond, ykselii boyunca karlat orta ya st her adamn
glgesine snr. Bu arayn solukland ve uzun bir mddet demir att liman
ise, Chevalier de Balibaridir. Redmond, komutas altna girdii Prusyal Yzba
Potzdorf tarafndan, kendisi gibi rlanda kkenli Chevaliernin casusluk
faaliyetlerini gzetlemesi ve rapor etmesi iin grevlendirilir. Fakat bu ykn
altndan kalkamayan Redmond, hereyi Chevaliere itiraf eder ve onun
himayesine girer. Kubrick, bu itiraf sahnesinde Redmondun baba figr arayn
ise milliyetilik duygular ile ok gzel bir ekilde makyajlar.
Kuzeni Nora ile aklar maddi skntlar iindeki ailenin, Noray Yzba Quinne
peke ekmeleri ile keskin bir biimde sonlanr. Erkekliini ispatlamann bir yolu
olarak yzbay delloya aran Redmond, bir aldatmaca sonucu delloyu
kazanr ve derhal kasabay terk etmesi istenir. Bu terk edi, Redmondun
ykseliini fitilleyen olaydr. Burada u parantezi amak mhimdir, Redmond,
evet sahip olduu snfsal konumdan rahatsz, kendisini skan zincirlerden
boalmak istemektedir fakat bunun nasl mmkn olacana dair yeterli
hayalgcne ve iradeye sahip deildir. Kubrick bizi srarla, Redmondun, kaderinin
ierisinde sktna ve yazgs onu nereye gtrrse ses karmayacana ikna
eder ve Bullingdonla Barry arasndaki son delloda bizi sersemleterek yere serer.
Redmond -artk Barry Lyndondr- Bullingdon ile dellosunda, onu ldrme ansn
yakalar fakat bu ans elinin tersiyle geri iter ki bu Redmondn tm film boyunca
kaderinin iplerini eline ald ve ne istediini bilerek eyleme getii tek andr.

Film, mehur Yedi Yl Savalar dneminde gemektedir. Tarihilerin byk ilgisini


ekecek unsurlar, Kubrick iin filmi zenginletiren kk gelerden teye
gitmemektedir. Tarih, Kubrickin asl anlatmak istedii ykye bir arka fon
oluturur. Bunu amak gerekirse, Kubrick ne Yedi Yl Savalarnn sebepsonularyla ilgilenir, ne endstrilemenin ve modernlemenin ipularn arar, ne
de Fransz Devriminin bir adm ncesi dneme yetimi aristokrasinin bunalmlar
ile urar. Bunlar yalnzca sezdirir bize. Ancak sezdirirken kelimelere bavurmaz.
Yukarda bahsettiimiz gibi grsel olarak aklamaya giriir. Film ilerledike
atmosfer daha boucu ve donuk bir hal alr. Gneli gnler yerlerini sisli gnlere
brakr. meknlarda ise Kubrick, dnemin ruhunu anlayabilmemiz iin kulland
zel lensler ile ektii sahnelerde hep mumlara odaklanr. Mumlar titrek ve oday
yeterince aydnlatamayan zayf klar ile bir rpnn, yenilenmenin ve ona kar
direniin yksn anlatr.
lk blmn sonuna geldiimizde Redmond, Chevalier ile birlikte ehir ehir
dolap, kat oyunlaryla Avrupa sosyetesini dolandran bir kumarbaz haline gelir.
Toyluk gnlerinde snf atlamann ordu yolundan getiine inanan Redmond ke
bucak hem ordunun ve hem de Yedi Yl Savalarnn acmaszlndan
kamaktadr. Bu ka, henz bozulmam masumiyetinin son nianesidir. Daha
sonra Prusyallarn eline den Redmond, gammazlamas gerektii Chevalier ile
birlikte Prusyallarn da elinden kurtulur ve paragrafn banda belirttiimiz
servenin iine dalar. Kumarbazlk ile Redmondn son masumiyet krntlar da
yok olur. Bu yok oluu Kubrick, Lady Lyndon ile Redmondun karlamasna
kadar, Redmonda kumar masalarnda srekli beyaz bir maske giydirerek gizler.
Maske metaforu Redmondn iine dhil olaca yeni dzene uyumsuzluunu
gsterme asndan da bir gei anlamn tar.

Barry Lyndon Alaa Ediliyor


Filmin ikinci ksmnda Redmond yeni hayatna ilk admn bir kilisede atar, o
hayattan srldnde ataca son adm yine bir kilisede ataca gibi. Redmond,
Lady Lyndon ile evlendikten sonra, mteveffa Charles Lyndonn sahip olduu
Lyndon nvann ve bu nvann getirdii haklara sahip olan Barry Lyndon olarak
karmza kar. Barry ile Redmondun giderek keskinleecek deiimin ilk
emaresi, Barrynin evliliklerinin ardndan balayna gidilerinde arabada sergiledii
tavrlar gn yzne kar. Dumandan rahatsz olan Lady Lyndon srarla, seyahat
ettikleri arabann iindeki dumandan ikayet etmektedir. Barry, bu itirazlara,
ttnn dumann kadnn yzne fleyerek karlk verir. Redmondn cret
edemeyecei bu eyleme girierek Barry, sahip olduu zgveni gstermi olur.
kinci ksm, filmin ilk yarsna gre daha hzl gemektedir. Bu hz, filmi daha
zensiz bir hale getirmi gibi dursa da Kubrick, Bullingdon-Barry gerilimi ile
seyircinin dikkatini diri tutar. Kubrick, ikinci ksm, birincinin bir izdm olarak
kurgular. Bu izdm Barrynin Bullingdon ile ilikisinde rahatlkla grmekteyiz.
Barry ile Bullingdon erken yata yetim kalarak, terbiyelerini birisi amcasndan
dieri vey babasndan alyor. Bir dier benzerlik ise hem Barryde hem de
Bullingdonda oedipus kompleksini grmemiz. Barry iin bu, Lady Lyndon ve
Lischenin bandaki keplerle simgelenir. Bulingdon durumunu benzerlii ile almak
asndan uzun bir ekilde ele alalm. Bulligdon, sonradan grme olarak
kmsedii Barrya kar fikrisabit geirdii ergenlik dnemi sonras 20li
yalarda yeniden karmza kyor. Bu srete, kendisini Barrynin gazabndan
korumak adna annesine daha ok sokuluyor. Kubrick bunlarn hibirini
gstermiyor filmde, sadece Bullingdonn kk kardei Bryann doumgn
kutlamasnda annesinin elinden tutup, dizlerinin yanna km bir ekilde
resmederek, izleyiciyi nce bir gzel afallatyor sonra da bunlar dnmeye sevk

ediyor. Bullingdon ile Barry arasndaki benzerliklerin daha net bir biimde
gzlemlendii ve Barrynin bunu idrak ettii an ise, kilisedeki dello sahnesinde
meydana geliyor. Bu sahnede Barry, Bullingdon ldrrse silik bir biimde
hayatn srdren Redmondu da ldreceini biliyor. Bullingdon burada, Barrynin
karsna Redmond olarak kmaktadr. Bullingdon, Redmondun kaybolmu
saflnn ve masumiyetinin onun Yzba Quinn ile yapt dellodaki cahil
cesaretinin yeniden vcut bulduu bir beden halini almtr.
Barry ile Bullingdonn karakterlerindeki tezatlk ise, en iyi ekilde minik aristokrat
konserinde su yzne kar. Bullingdon aalayan, kmseyen, ineleyen, soylu
snfa mensup hemen hemen her bireyin sahip olduu mimik ve jestlerle Barrye
hitap ederken, Barrynin karl ise iddete bavurmak olur. Bu iddet ayn
zamanda Barrynin iktidarnn selametini salama abasdr. Yine bu iddet
gsterisi, Barrynin zaten bize yer yer hem anlatc hem de Kubrickin kk
oyunlar araclyla -srekli borlar demek iin Barry ve Lady Lyndonun
senetler imzalamas gibi- gsterilen knn hzlanmasna sebep olur.

Kubrickin filmi yitik bir gemie dzlm bir mersiyedir. Handelin Sarabande ile
bu duygu daha da perinlenmektedir. Yiti, Barrynin yeni yaamnn, tek evlad
kk Bryann lm ile elinden kayp gitmesi ve soylu snfnn kapda bekleyen
deiim rzgrlar ile sonbaharn yaamas olarak okunabilir. Akcas tm filmde
Kubrick bize srekli yitip giden bir eyler gsteriyor. Redmond ykselii boyunca
bir eyler kaybederken, Barry d ve k boyunca sahip olduu her eyi
kaybetmekte. Kubrick grsel olarak bu kaybedii, kamerasyla ok iyi yanstyor.
Bir kaybn yaand sahnelerde kamerasn yakn alardan yava yava geni
alara eviriyor ve bunu cmerte yaparak, kahramanlarn neleri geride
braktn, nelerden ayr dtn gsteriyor bize.
Son kez, Kubrickin kulland d sese deinmeden gemek mmkn deil.
Kubrick d sesi, bir filmin ahengini bozduu iin gereksiz bulanlar bile memnun

edecek biimde kullanr. Filmin roman ile mterek yanlarndan bir tanesi bu d
sesin kullanmdr fakat kitapta anlatc d ses Barrynin bizzat kendisiyken, filmde
nc bir ahs anlatr hikyeyi. Filmin en ok tartlan ksmlarndan bir tanesi,
Kubrickin kulland d sesin, hikyeyi tarafl m yoksa tarafsz m anlattdr.
Ben kendi payma bir ineleme hissetmedim deil anlatcnn tonu ve slubunda.
D sesi filmde anlaml klan unsur ise, anlatcnn anlattklar ile ekranda
grdklerimizin uyumsuzluudur. Anlatc hibir zaman imdi zerine konumaz
ya gemiten ya da gelecekten bahseder. Bu bir nevi hem Redmond hem de
Barrynin yaad uyumsuzluu gsterme konusunda Kubrickin bavurduu
dhiyane bir yntemdir. Barrynin soylu snfn hiyerarisine, onun estetiine ve
katlna kar yaad bocalamay yanstmada Kubrickin sahip olduu gl
grsel dil, d sesle katmerleniyor.
Barry Lyndon filmini, Marxn snfsal deerlendirmelerinden Foucaultun giktidar-sylem genine, Sosyal Darwinizme yakn bir biimde soylu snfn kendi
hkimiyetini koruma ve onu etkin klma abasndan Ibn Haldunun devletleri ele
alrken kurduu doma-gelime-lme denkleminin 18.yy Britanya soylu snfnn
ynetim anlayndaki yansmalarna kadar eitli okumalara tabi tutabiliriz. Barry
Lyndon, Kubrickin sinema dnyasna kazd silinmeyecek imzasdr. Her bir
sahnesiyle hzn kokan bu film, Kubrickin dier filmlerinin grd alakay ve
belki de fazlasn hak etmektedir.

Stanley Kubrick Barry Lyndonn byk bir blmn az saydaki 18.yy


mumlaryla ekmeye karar verdiinde Zeiss firmasnn NASA adna uzay
fotorafl iin gelitirdii zel bir objektif kullanlmas gerekmiti. Grnt
ynetimi alannda o dnemde kullanlan en hzl objektifler f 1,2 iken, bu objektif f
0,9 deerindeydi. ki say arasndaki kk fark (0,3) aldatcdr, nk gereekte
Kubrickin kulland NASA objektifinin yaklak olarak standart f 1,2nin iki kat
daha fazla a izin veriyordu. James Monaco.

(Bu sahnede aydnlatmay sadece 10 adet mum salam. Aydnlatmay


glendirmek adna filmde aynalara ska yer verilmitir.)

Barry Lyndon Soundtrack: Klasiklerle Bylemek


Sinemann dehalarndan Stanley Kubrick'in 1975 yapmBarry Lyndon filmi
adeta insan byleyen bir resim gibi. Hikaye 18. yzylda Yedi Yl
Savalar srasnda gemektedir. Bu Redmond Barry'nin bir ykseli ve k
dramdr. Barry Lyndon ile ilgili film eletirim blog'ta var. Stanley Kubrick her
zaman ki gibi her eyin mkemmel olmas iin youn aba vermitir.
Mekanlardan tutunda filmde bulunan tablolara kadar byk bir ura vermitir.
Hatta filmde hi yapay k kullanmayp sadece mum nda ekimler yapmtr.
Elbette Kubrick mzik blmnde ayr bir nem vermitir. Kendisi klasik mzik
hayran olarak bu filmde klasik mzie yer vermitir. ou ustadn muhteem
eserlerini bir araya getirerek bize bir len yaatmtr.
Mzik blmn banda Leonard Rosenman bulunmakta. Rosenman ve Kubrick
byk bir i birlii iinde mzikleri semitir. Hatta Leonard Rosenman o yl
Oscar'da En yi Film Mzii dln almtr.
Filmin tema mzii Georg Friedrich Haendel'in Sarabande eseridir. Giri ve
bitite olmak zere filmin ou yerinde almaktadr. Baka bir szle filmin ruhunu
tayan paradr. zellikle filmde birka versiyonu mevcut. Benim tylerimi diken
diken eden enfis bir eser. Burda paylatm versiyon ise finalinde alan ksmdr.
(Bu dier versiyonlarn bir ksmnda iine almakta.)

kinci paramz Sean O'Riada'dan Women Of Ireland. Adnda anlalaca


zere rlanda ezgilerini ok iyi sentez edip dinleyecilere sunuyor. Redmond Barry
ak semalarnda gezdiinde sk sk bu ezgiyi duyuyoruz. Bu parannda filmde
birka versiyonu var. En genelini paylayorum

Bir sonra ki paramz finalde alan Franz Schubert'in Piano Trio In E Flat, Op.
100 adl eseri. Her eyin ironik bir tabloya dnt srada bu tabloyu ok iyi
ifade ediyor.

Mozart, Fredrick the Great,Antonio Vivaldi, Giovanni Paisiello gibi


ustadlardanda paralar var. Klasik mzik severler iin keyifle dinlenesi bir albm.

Barry Lyndon / Stanley Kubrick-1975


Film Hakknda

Filmde k kullanmnn o byl atmosferi, beni bu iin srrn aratrmaya itince


bu yaz da kendi kendine km oldu Film; macerac bir adamn varlkl bir
kadnla evlilii ile gelien haz ve aclar yuma, ayn zamanda bir insanlk eletirisi
zerine Gl sonatlar eliinde grsel bir len
Kubrick ile Fotoraf, Resim ve Sinema Yolculuu
Babasnn ya gnnde hediye ettii fotoraf makinesi 1 ile kaydetme edimine
erken yalarda baladn ve olgunluk dnemlerinde zellikle Gainsborough,
Hogarth, Reynolds, Chardin, Watteau, Zoffany, Stubbs, Chodowiecki gibi
ressamlarn almalarn izlediini ve onlardan etkilendiini okuyoruz.
Tm bu ressamlar tek tek incelemek yerine, Kubricki en ok etkileyen
ressamlardan biri olan 17.yy ressam William Hogarthn almalarna dikkat
ekmek istiyorum. Hogarthn resimlerine baknca, neredeyse tm almalarnda
az ve etkilerini kullanmay sevdii anlalyor; az ama kaybolmayan bir k
bu, resimlerinde neredeyse karanlk bir blge yok; onun resimlerinde tm tablo
boyunca Adamsn 2-8 zone aralnn dna kamyoruz
Mesela, Hogarthn u iki tablosuna bakalm;

1734-Kumar Evinden Bir Grnt,


Hogarth W

1743-Kontun lm, Hogarth


W

Merkezden, arka plana doru etkisini kaybeden k, tm tablo boyunca ayrntlar


yok edecek kadar kararmyor, ok zel bir anlay bu, izlemek heyecan verici
resimlere ilikin hikyeler aklmdan pei sra geiyor, duramyorum Bir resim,
yani kabaca eni boyu belirli bir yzey nasl oluyor da beni orada tutmay
baarabiliyor? Fotoraf da bunu yapabilir mi?
Kubrick ve Barry Lyndon
Kubrick, kaydedecei bu filmde akln Hogarthn resimlerindeki gibi bir k
ortamn salamaya taknca, bir mum nda bile tm alan gsterebilecek bir
etkinlie sahip olan Nasann uydu kaytlar iin zel olarak imal ettirdii Zeiss
marka 50mm f/0,7 tipi bir objektif kullanm.
Arka plandaki kahramanlara hep sayg duymuumdur bu sebeple bu yazmda,
Richard Vetter ismini de anmak istiyorum, bir optik uzman olan Vetter, filmin
kaydnda objektiflerin modifikasyonunda ve olas sorunlarn bertaraf edilmesinde
teknik destek salam bir uzman, gerek bir dost, rahat uyusun.
Bir Hogarth fotoraf kaydetmek
Son olarak, Barry Lyndon filminden, dolays ile Hogarthdan etkilenerek,
kaydettiim fotoraflardan birini paylamak istiyorum;

0,7 f deeri veren bir NASA objektifi edinmek zor ama ama gncel imknlarla da
bu tip fotoraflar kaydetmeye yaklaabiliyoruz, bunun iin ncelikle (devam iin)
_____________________________
*Stanley Kubrick, 1928 1999 arasnda yaam, ABDli film ynetmeni,Tom
Cruise ile Nicole Kidmann oynadklar Gz Tamamen Kapal / Eyes Wise Shut

filmini bitirdikten birka gn sonra 71 yanda ebedi yolculuuna balayan

Kubrick, toplam 13 film yapt.


Kubrickin bu fotorafna ne zaman baksam, onun bir sonraki gn kaydedecei
sahneyi tasarlarken, sabaha kadar uyumadn dnrm, onun aklndakileri
ortaya koyma inad bana g verir gzlerine bakn; ne kadar kararl, ne kadar
umut dolu ama ne kadar da yorgun