You are on page 1of 41

Diferencijalne jednadbe vieg reda

Rjeeni primjeri

( n)

1. JEDNADBE OBLIKA y f ( x) .................................................................................................. 2


2. SNIAVANJE REDA DIF. JEDNADBI OBLIKA F ( x, y ( k ) , y ( k 1) ,..., y ( n) ) 0 ............................. 7
3. LINEARNE DIFERENCIJALNE JEDNADBE S KONSTANTNIM KOEFICIJENTIMA.......... 13
3.1. Homogene .................................................................................................................................. 13
3.2. Nehomogene .............................................................................................................................. 20

( n)
1. JEDNADBE OBLIKA y f ( x)

Diferencijalnu jednadbu n-tog reda oblika y ( n) f ( x) rjeavamo uzastopnom direktnom


integracijom.
Zadatak 1. Odrediti ope rjeenje diferencijalne jednadbe y ' ' ' 5 x 2 7 .
Rjeenje. Jednadba y ' ' ' 5 x 2 7 je jednadba oblika y ( n) f ( x) budui da je 5 x 2 7 f ( x)
funkcija nezavisne varijable x. Prema tome, rjeava se uzastopnom direktnom integracijom.
y' ' ' 5x 2 7 /

y' ' 5x
y ' ' 5 x

y ' ' (5 x 7)dx


2

dx 7 dx

dx 7 dx

y' ' 5

x
7 x C1
3

y' ' 5

x3
7 x C1 /
3

y ' (5

x
7 x C1 )dx
3

y'

5
x 3 dx 7 xdx C1 dx
3

y'

x2
5 x4

7
C1 x C 2
3 4
2

5 x4
x2

7
C1 x C 2 /
3 4
2
5
7
y ( x 4 x 2 C1 x C 2 )dx
12
2
5
7
4
y
x dx
x 2 dx C1 xdx C 2 dx
12
2
x2
5 x5 7 x3
y

C1
C 2 x C3
12 5 2 3
2

y'

x 5 7 3 C1 2
x
x C 2 x C3
12 6
2
C1 , C 2 i C 3 iz razloga to se

(ope rjeenje ima 3 konstante:


diferencijalne jenadbe 3. reda)

OPE RJEENJE
radi o opem rjeenju

Zadatak 2. Odrediti ope rjeenje duiferencijalne jednadbe y ' ' e 8 x 2 .


Rjeenje. Ponovno se radi o jednadbi oblika y ( n) f ( x) koju rjeavamo uzastopnom
direktnom integracijom.
y ' ' e 8x 2 /

y' e

8x2

dx

t 8x 2

y' e

dt
dx dt 8dx e t
8
dt
dx
8

8x2

1 t
e dt
8
1
y ' e t C1
8
1
y ' e 8 x 2 C1
8
1
y ' e 8 x 2 C1 /
8
1
y ( e 8 x 2 C1 )dx
8
1 8x2
y
e
dx C1 dx
8
1 8x2
y
e
C1 x C 2
64

y'

OPE RJEENJE

(ponovno, vidi se da smo rjeavanjem diferencijalne jednadbe 2. reda doli do opeg rjeenja
sa dvije konstante: C1 i C 2 )
2

Zadatak 3. Odredite partikularno rjeenje diferencijalne jednadbe x 3 y IV 1 uz poetne


uvjete y (0) 0 , y ' (0) 1 , y ' ' (0) 2 i y ' ' ' (0) 3 .
Rjeenje. Da bi mogli nai partikularno, najprije moramo nai ope rjeenje. Podijelimo li
2

jednadbu x 3 y IV 1 sa x 3 dobivamo:
2

x 3 y IV 1 / : x 3
y IV

1
2
x3

Sada je oito da se radi o diferencijalnoj jednadbi oblika y ( n) f ( x) . Dakle, ope rjeenje


emo nai uzastopnom direktnom integracijom:
1

y IV

x3
y IV x
y

IV

y' ' '

2
3

2
3

x 3 dx
1

x3
y' ' '
C1
1
3

y' ' '

1
3 x 3

C1

y ' ' ' 3 x 3 C1 /


y' '

1
(3 x 3

C1 )dx

y ' ' 3 x 3 dx C1 dx
4
x3

y' ' 3

C1 x C 2

4
3
4

y' '

9 3
x C1 x C 2
4
4

9
y ' ' x 3 C1 x C 2 /
4

9
4

9
4

y' (
y'

y'

4
x3

C1 x C 2 )dx

x 3 dx C1 xdx C 2 dx

7
x3

9
x2

C1
C 2 x C3
4 7
2
3
7

y'

27 3
x2
x C1
C2 x C3
28
2

y'

27 3
x2
x C1
C2 x C3 /
28
2

y (

27
28

27
28

7
x3

C1

x 3 dx

C1
2

x2
C 2 x C 3 )dx
2

C 2 xdx C 3 dx

10
x3

C x3
x2
27

1
C2
C3 x C 4
2 3
2
28 10
3
81
x
280

10
3

C1 3
x2
x C2
C3 x C 4
6
2

OPE RJEENJE

(rjeavali smo diferencijalnu jednadbu 4. reda- ope rjeenje ima 4 konstante)


Trebamo nai partikularno rjeenje jednadbe 4. reda, prema tome trebamo imati zadana etiri
poetna uvjeta.
1. uvjet y (0) 0 : uvrtavamo nulu u dobiveno ope rjeenje
10

C
81
02
0 3 1 03 C2
C3 0 C 4 0 C 4 0
280
6
2
uvjet y ' (0) 1 : uvrtavamo nulu u izraunatu prvu

y (0)

2.

y ' (0)

27
28

7
0 3

C1

02
C 2 0 C3 1 C3 1
2

derivaciju funkcije y

3. uvjet y ' ' (0) 2 : uvrtavamo nulu u izraunatu drugu derivaciju funkcije y:
4

9 3
0 C1 0 C 2 2 C 2 2
4
uvjet y ' ' ' (0) 3 : uvrtavamo nulu

y ' ' (0)

4.

y ' ' ' (0)

1
30 3

u izraunatu treu derivaciju funkcije y

C1 3 C1 3

Izraunali smo vrijednosti sve etiri konstante: C1 3 , C 2 2 , C 3 1 , C 4 0 .


Prema tome, traeno partikularno rjeenje emo dobiti na nain da u ope rjeenje uvrstimo
izraunate vrijednosti konstanti pa dobivamo:
y

81
x
280

10
3

3
x2
x3 2
1 x 0
6
2

I nakon sreivanja imamo:


y

81
x
280

10
3

1
x3 x2 x
2

PARTIKULARNO RJEENJE

Zadatak 4. Odrediti partikularno rjeenje diferencijalne jednadbe


y (0) 0

y' '
sin x
x

uz poetne uvjete

i y' ( ) 2 .

Rjeenje. Da bi nali partikularno, najprije moramo nai ope rjeenje diferencijalne


jednadbe

y' '
sin x .
x

Ako istu jednadbu pomnoimo sa x vidimo da se radi o jednadbi

oblika y ( n) f ( x) te ju prema tome rjeavamo uzastopnom direktnom integracijom.


y' '
sin x / x
x
y ' ' x sin x

y ' ' x sin x /

y ' x sin xdx

y ' x sin xdx

ux
dv sin xdx
x cos x cos xdx
du dx v sin xdx cos x

y ' x cos x cos xdx


y ' x cos x sin x C1

y ' x cos x sin x C1 /

y ( x cos x sin x C1 )dx

y x cos xdx sin xdx C1 dx

ux
dv cos xdx
x sin x sin xdx sin xdx C1 dx
du dx v cos xdx sin x

y x sin x ( cos x ) ( cos x) C1 x C 2


y x sin x 2 cos x C1 x C 2

OPE RJEENJE

Partikularno rjeenje emo nai tako to emo uz pomo poetnih uvjeta izraunati vrijednost
konstanti C1 i C 2 .

1. uvjet y (0) 0 : uvrtavamo nulu u izraunato ope rjeenje


y (0) 0 sin 0 2 cos 0 C1 0 C 2 2 C 2 0 C 2 2

2. uvjet y ' ( ) 2 : uvrtavamo

u izraunatu prvu derivaciju funkcije y


2

y ' ( ) cos sin C1 1 C1 2 C1 1


2
2
2
2

Traeno partikularno rjeenje emo dobiti kada u ope rjeenje umjesto konstanti C1 i C 2
uvrstimo izraunate vrijednosti.
y x sin x 2 cos x 1 x 2
PARTIKULARNO RJEENJE

2. SNIAVANJE REDA DIF. JEDNADBI OBLIKA F ( x, y (k ) , y (k 1) ,..., y (n) ) 0


Obinim diferencijalnim jednadbama n-tog reda oblika F ( x, y ( k ) , y ( k 1) ,..., y ( n) ) 0 gdje je
stupanj najnie derivacije razliit od nule odnosno k 0 , supstitucijom z ( x) y (k ) ( x)
sniavamo red i dobivamo diferencijalnu jednadbu (n-k)-tog reda F ( x, z, z ' , z ' ' ,...., z ( n k ) ) 0
Zadatak 1. Odrediti ope rjeenje diferencijalne jednadbe x y ' ' y ' 0 .
Rjeenje. Diferencijalna jednadba x y ' ' y ' 0 oito nije jednadba oblika y ( n) f ( x) . Naime,
podijelimo li jednadbu x y ' ' y ' 0 sa x dobivamo y ' '

y'
0,
x

odnosno y ' '

y'
x

te se vidi da

desna strana te jednakosti nije jednaka funkciji po nezavisnoj varijabli x jer nam se na desnoj
strani nalazi i prva derivacija nepoznate funkcije y.
Prema tome, za rjeavanje diferencijalne jednadbe x y ' ' y ' 0 najprije emo uvesti
supstituciju, odnosno novu funkciju z (x) koja je jednaka najnioj derivaciji funkcije y koja se
nalazi u jednadbi x y ' ' y ' 0 . Najnia derivacija funkcije y u jednadbi x y ' ' y ' 0 je prva
derivacija. Prema tome imamo
z ( x ) y ' ( x)

(deriviramo li gornju jednakost dobivamo)


z ( x ) y ' ( x) /'
z ' ( x) y ' ' ( x)

(nadalje emo pisati samo z y ' i z ' y ' ' jer ne trebamo naglaavati da su z i y funkcije budui
da to znamo)
(sa izrazima z y ' i z ' y ' ' sada se vraamo u diferencijalnu jednadbu x y ' ' y ' 0 i
dobivamo)
x z ' z 0

(dakle dobili smo diferencijalnu jednadbu prvog reda u kojoj je nepoznata funkcija funckija
z)
(podijelimo li gornju jednadbu sa x dobivamo)
x z ' z 0 / : x
z
z ' 0
x

(prebacimo li

z
x

na desnu stranu dobivamo)


z'

z
x

(za diferencijalne jednadbe prvog reda znamo da ako se mogu prikazati u obliku
y ' f ( x) g ( y ) da se mogu rijeiti metodom separacije varijabli)
(jednadba z '

z
x

je oblika z ' f ( x) g ( z ) gdje je f ( x)

1
x

a g ( z ) z , prema tome moe se

rijeiti metodom separacije varijabli)

z
x

z'

( z ' emo zapisati kao z '

dz
dx

dz
z

dx
x

(kako bi separirali varijable itavu jednakost mnoimo sa dx )


dz
z
/ dx
dx
x
z
dz dx
x

(jo se na desnoj strani elimo rijeiti z-a pa dijelimo sa z)


z
dx / : z
x
dz
dx

z
x

dz

(separirali smo varijable i moemo integrirati)

dz
dx

/
z
x
dz
dx

z
x
ln z (ln x C1 )
ln z ln x C1

(zbog jednostavnosti rjeenja uvodimo novu konstantu C takvu da vrijedi ln C C1 )


ln z ln x ln C

(koristei pravilo ln a ln b ln

a
b

na desnoj strani gornje jednakosti dobivamo)


C
x

ln z ln
z

C
x

(nali smo nepoznatu funkciju z meutim jo trebamo izraunati emu je jednaka nepoznata
funkcija y )
(rjeavanje smo zapoeli uvoenjem supstitucije z y ' , prema tome sada kada smo izraunali
emu je jednaka funkcija z da bi izraunali funkciju y trebamo rijeiti dif. jednadbu)
y'

C
x

(gornja diferencijalna jednadba je najjednostavnijeg tipa, rjeavamo ju direktnom


integracijom )
y'

C
/
x

x dx C x dx C ln x C
C

OPE RJEENJE

y C ln x C1

Zadatak 2. Odrediti ope rjeenje diferencijalne jednadbe x y ' ' ' y ' ' 1 x .
Rjeenje. Diferencijalna jednadba x y ' ' ' y ' ' 1 x je jednadba 3. reda. Takoer, ona nije
oblika y ( n) f ( x) . Vidimo da je stupanj najnie derivacije nepoznate funkcije y u jednadbi
x y ' ' ' y ' ' 1 x jednak dva, prema tome moemo pokuati uvesti supstituciju z ( x) y ' ' ( x) i
vidjeti hoemo li tako dobiti jednadbu koju emo znati rijeiti.
Dakle, uvodimo supstituciju
z ( x) y ' ' ( x)

(deriviramo li prethodnu jednakost dobivamo)


z ( x ) y ' ' ( x ) /'

z ' ( x) y ' ' ' ( x)

(dakle, sada se sa izrazima z ( x) y ' ' ( x) i z ' ( x) y ' ' ' ( x) odnosno izrazima z y ' ' i z ' y ' ' '
vraamo u dif. jednadbu x y ' ' ' y ' ' 1 x i dobivamo)
x z ' z 1 x

(vidimo da smo dobili diferencijalnu jednadbu prvog reda u kojoj je nepoznata funkcija
funkcija z)
(trebamo odrediti kojeg je tipa jednadba x z ' z 1 x )
(prvo moemo pokuati provjeriti moe li se jednadba zapisati u obliku z ' f ( x) g ( z ) jer e
to znaiti da se moe rijeiti separacijom varijabli)
x z ' z 1 x

(prebacimo z sa lijeve na desnu stranu)


x z' z 1 x

(podijelimo sa x)
x z' z 1 x / : x
z 1
z' 1
x x

(desna strana gornje jednakosti se ne moe prikazati kao umnoak neke funkcije po x-u i neke
po z-u, prema tome gornju jednadbu ne moemo rijeiti separacijom varijabli)
(desna strana gornje jednadbe nije jednaka nekoj funkciji od izraza

z
x

, prema tome ne radi se

o homogenoj dif. jednadbi)


(prebacimo li

z
x

sa desne na lijevu stranu dobivamo)


z '

z 1
1
x x

(odnosno)

z '

1
1
z 1
x
x

(sada bi trebali prepoznati da se radi o nehomogenoj linearnoj dif. jednadbi prvog reda iji je
opi oblik z ' f ( x) z q( x) )
(u naem sluaju, funkcija f (x) iz izraza z ' f ( x) z q( x) je jednaka f ( x)

1
x

a funkcija q (x) je

1
x

jednaka q ( x) 1 )
1
x

1
x

(dakle, dif. jednadba z ' z 1 je nehomogena linearna dif. jednadba koju moemo
rijeiti Lagrangeovom metodom varijacije konstanti ili Bernoullijevom metodom)
(ovdje e se rijeiti Bernoullijevom metodom)
(najprije pretpostavimo da je nepoznata funkcija z koju trebamo izraunati jednaka umnoku
funkcija u i v)
z u v

(prema pravilu o derivaciji umnoka, tada slijedi)


z ' u 'v u v'
1
x

1
x

(uvrstimo li dvije prethodne jednakosti u jednadbu z ' z 1 dobivamo)


u 'v u v'

1
1
u v 1
x
x

(izluimo li v na lijevoj strani dobivamo)


v (u '

1
1
u ) u v' 1
x
x

(sada elimo nai onakvu funkciju u za koju e zagrada na lijevoj strani, odnosno izraz
1
(u ' u )
x

biti jednak nuli pa rjeavamo dif. jednadbu)


1
u 0
x
1
u' u
x

u '

( u ' zapisujemo kao u '

du
dx

du
1
u
dx
x

(kako bi separirali varijable gornju jednakost mnoimo sa izrazom

dx
u

1
du
dx
u /
dx
x
u
du
1
dx
u
x

(separirali smo varijable pa moemo integrirati)


du
1
dx /
u
x
du
dx

u
x

1
x

(kako traimo samo jednu, konkretnu funkciju uza koju e izraz (u ' u ) biti jednak nuli u
iduem koraku emo zanemariti koonstantu C)
ln u ln x

(primjenjujemo pravilo n ln a ln a n )
ln u ln x
ln u ln x 1
1
ln u ln
x
1
u
x

(dakle, nali smo funkciju u


(ako sada funkciju u

1
x

1
x

1
x

i za nju e izraz (u ' u ) biti jednak nuli )


1
x

1
x

uvrstimo u izraz v (u ' u ) u v' 1 dobivamo)


1
1
v' 1
x
x

(pomnoimo li gornju jednakost sa x dobivamo)


1
1
v' 1 / x
x
x
v' 1 x

(gornja jednadba je najjednostavnijeg tipa i rjeavamo ju direktnim integriranjem)


v' 1 x /

v (1 x)dx
v x

x2
C
2

(izraunali smo funkciju u

1
x

i funkciju v x

x2
C )
2

(poeli smo od pretpostavke da je nepoznata funkcija z jednaka z u v prema tome sada


slijedi)

1
1
x2
x
(x
C) 1 C
2
2
x
x

(dakle, izraunali smo funkciju z)


(jo moramo izraunati emu je jednaka funkcija y)
(zadatak smo zapoeli uvoenjem supstitucije z y ' ' pa imamo)
y' ' 1

1
x
C
2
x

(gornja jednadba je oblika y ( n) f ( x) pa ju rjeavamo uzastopnom direktno mintegracijom )


1
x
C /
2
x
x
1
y ' (1 C )dx
2
x

y' ' 1

y' x

x2
C ln x C1
4

x2
C ln x C1 /
4
x2
y (x
C ln x C1 )dx
4
1
y xdx
x 2 dx C ln xdx C1 dx
4

u ln x
dv dx
1
1
x ln x x dx x ln x x
ln xdx
u dx v dx x
x

y' x

x2 x3

C x ln x C x C1 x C 2
OPE RJEENJE
2 12
(vidimo da ope rjeenje sadri 3 konstante : C , C1 i C 2 , to je i oekivano jer smo rjeavali
y

dif. jednadbu treeg reda)

3. LINEARNE DIFERENCIJALNE JEDNADBE S KONSTANTNIM


KOEFICIJENTIMA

3.1. Homogene
Homogena linearna diferencijalna jednadba n-tog reda s konstantnim koeficijentima je
jednadba
y ( n ) a n 1 y ( n 1) ... a 2 y ' ' a1 y ' a 0 y 0 .
Uvrtavanjem supstitucije y e rx u prethodnu jednadbu dobivamo
r n e rx a n 1 r n 1 e rx ... a 2 r 2 e rx a1 r e rx a 0 e rx 0 .

(izluimo li e rx na lijevoj strani dobivamo)


e rx (r n a n 1 r n 1 ... a 2 r 2 a1 r a 0 ) 0

(gornji izraz e biti jednak nuli kada izraz u zagradi bude jednak nuli)
r n a n 1 r n 1 ... a 2 r 2 a1 r a 0 0 Karakteristina

jednadba

OPE RJEENJE poetne dif. jednadbe je y C1 y1 C 2 y 2 .. C n y n gdje su y1 , y 2 ,..., y n


patrikularna (ili bazna) rjeenja koja dobivamo na sljedei nain:
Naemo sva rjeenja karakteristine jednadbe.
1. Ako je r realno jednostruko rjeenje njemu pripada partikularno rjeenje e rx .
2. Ako je r realno rjeenje viestrukosti s njemu pripadaju partikularna rjeenja
e rx , x e rx , x 2 e rx ,..., x s 1 e rx

3. Ako je i jednostruki kompleksni par korjena, njemu pripadaju partikularna rjeenja


e x cos x, e x sin x

4. Ako je i kompleksni par korjena viestrukosti s, njemu pripadaju partikularna rjeenja


e x cos x, x e x cos x,..., x s 1 e x cos x i e x sin x, x e x sin x,..., x s 1 e x sin x

O RJEAVANJU KARAKTERISTINIH JEDNADBI


Svaka jednadba oblika
x n a n 1 x n 1 ... a 2 x 2 a1 x a 0 0

Se moe zapisati u obliku


( x x1 ) a1 ( x x 2 ) a2 ... ( x x p )

ap

pri emu su x1 , x 2 ,..., x p razliiti realni ili kompleksni brojevi.

Iz zapisa ( x x1 ) a1 ( x x 2 ) a2 ... ( x x p ) a p 0 slijedi da je x1 rjeenje poetne jednadbe


viestrukosti a1 , da je x 2 rjeenje poetne jednadbe odnosno korijen (nul-toka) polinoma
x n a n 1 x n 1 ... a 2 x 2 a1 x a 0 viestrukosti a 2 itd.
Zadatak 1. Nai ope rjeenje diferencijalne jednadbe y ' ' '11y ' '39 y '45 y 0 .
Rjeenje. Radi se o homogenoj linearnoj dif. jednadbi s konstantnim koeficijentima. Nakon
supstitucije y e rx dobivamo karaktersitinu jednadbu
r 3 11r 2 39r 45 0 Karakteristina jednadba
(trebamo nai sva rjeenja karakt. jednadbe)
(radi se o jednadbi 3. stupnja)
(pogaati emo rjeenja)
(slobodni lan (ili koeficijent) polinoma r 3 11r 2 39r 45 je -45)
(djelitelji broja -45 su 1,-1,+3,-3,5,-5,9,-9,15,-15,)
(najprije uvrtavamo broj 1)
13 1112 39 45 16 0

(dakle, 1 nije rjeenje karakt. jednadbe)


(uvrtavamo -1)
1 11 39 45 96 0

(dakle, niti -1 nije rjeenje karakt. jednadbe)


(uvrtavamo 3)
27 99 117 45 0

(dakle, 3 je korijen polinoma r 3 11r 2 39r 45 )


(prema tome, sada znamo da je polinom r 3 11r 2 39r 45 djeljiv sa polinomom r 3 )
(r 3 11r 2 39r 45) : (r 3) r 2 8r 15
r 3 3r 2
8r 2 39r 45
8r 2 24r
15r 45
15r 45
0

(pomnoimo li jednakost (r 3 11r 2 39r 45) : (r 3) r 2 8r 15 sa polinomom r 3 dobivamo)


r 3 11r 2 39r 45 (r 2 8r 15) (r 3)

(jednadbu r 3 11r 2 39r 45 0 sada moemo zapisati kao)


(r 2 8r 15) (r 3) 0

(gornja jednadba e biti jednaka nuli kada jedna od zagrada na lijevoj strani bude jednaka
nuli)

(dakle, dalje nastavljamo rjeavajui jednadbu r 2 8r 15 0 )


r1, 2

8 64 60 8 2

2
2
r1 3
r2 5

(dakle, polinom r 2 8r 15 je jednak umnoku (r 3)(r 5) )


(sada imamo)
r 3 11r 2 39r 45 (r 2 8r 15) ( r 3) (r 3) (r 5) (r 3) ( r 3) 2 (r 5) 0

(prema tome sada zakljuujemo da je 3 realno rjeenje karakt. polinoma viestrukosti 2 a 5


realno jednostruko rjeenje)
- r1,2 3 je realno rjeenje viestrukosti 2 pridruujemo mu partikularna rjeenja e 3 x i x e 3 x
- r3 5 je realno jednostruko rjeenje pridruujemo mu partikularno rjeenje e 5 x
y C1 e 3 x C 2 x e 3 x C 3 e 5 x OPE RJEENJE

Zadatak 2. Nai ope rjeenje diferencijalne jednadbe y ' '4 y '5 y 0 .


Rjeenje. Radi se o homogenoj lin. diferencijalnoj jednadbi s konstantnim koeficijentima.
Nakon uvrtavanja supstitucije y e rx dolazimo do karakteristine jednadbe:
r 2 4r 5 0 Karaktersitina jednadba
(trebamo nai sva rjeenja karakt. jednadbe odnosno sve nul-toke polinoma r 2 4r 5 )
r1, 2

4 16 20 4 4 4 i 2 4 4 2i

2i
2
2
2
2
r1 2 i

r2 2 i

(polinom r 2 4r 5 se dakle moe zapisati kao r 2 4r 5 (r 2 i ) ( r 2 i) )


(dakle, rjeenje r1 2 i je jednostruko i r2 2 i je jednostruko, pa je kompleksni par
korijena r1, 2 2 i takoer jednostruk)
- prema pravilima, jednostrukom kompleksnom paru korijena r1, 2 2 i pridruujemo
partikularna rjeenja e 2 x cos x i e 2 x sin x
y C1 e 2 x cos x C 2 e 2 x sin x OPE

RJEENJE

Zadatak 3. Nai ope rjeenje diferencijalne jednadbe y V y IV 2 y' ' '2 y ' ' y ' y 0 .
Rjeenje. Radi se o homogenoj linearnoj diferencijalnoj jednadbi s konstantnim
koeficijentima. Supstitucijom y e rx dolazimo do karakteristine jednadbe:
r 5 r 4 2r 3 2r 2 r 1 0 Karaktersitina jednadba

(pogaati emo rjeenja)


(slobodni koeficijent polinoma r 5 r 4 2r 3 2r 2 r 1 je -1)
(djelitelji broja -1 jesu 1 i -1)
(uvrstimo 1 u karaktersitinu jednadbu)
1 1 2 2 1 1 0

(dakle, 1 je jedno od rjeenja karakteristine jednadbe)


(slijedi da je polinom r 5 r 4 2r 3 2r 2 r 1 djeljiv polinomom r 1 )
(r 5 r 4 2r 3 2r 2 r 1) : (r 1) r 4 2r 2 1
r5 r4
2 r 3 2r 2 r 1
2r 3 2 r 2
r 1
r 1
0

(pomnoimo li sada dobivenu jednakost (r 5 r 4 2r 3 2r 2 r 1) : (r 1) r 4 2r 2 1 sa r 1


dobivamo)
r 5 r 4 2r 3 2r 2 r 1 (r 4 2r 2 1) (r 1)

(karaktersitinu jednadbu r 5 r 4 2r 3 2r 2 r 1 0 sada moemo zapisati kao : )


r 5 r 4 2r 3 2r 2 r 1 (r 4 2r 2 1) (r 1) 0

(dakle, gornja jednakost e vrijediti kada jedan od izraza r 4 2r 2 1 i r 1 bude jednak nuli )
(prema tome, nastavljamo rjeavanjem jednadbe )
r 4 2r 2 1 0

(gornji izraz se moe zapisati prema pravilu za kvadrat zbroja (a b) 2 a 2 2ab b 2 kao )
(r 2 1) 2 0

(korjenujemo li gornji izraz dobivamo)


r 2 1 0
r 2 1

r 1

r i2
r i

(slijedi )
r 2 1 (r i ) (r i )

(r 2 1) 2 (r i ) 2 (r i ) 2

(dakle, sada vrijedi)


r 5 r 4 2r 3 2r 2 r 1 (r 4 2r 2 1) (r 1) (r 2 1) 2 (r 1) (r i ) 2 (r i ) 2 (r 1) 0

(sada oitavamo)
r1 i je

kompleksno rjeenje viestrukosti 2


r2 i je kompleksno rjeenje viestrukosti 2
r i je par kompleksnih rjeenja viestrukosti 2
r3 1 realno jednostruko rjeenje
Jo trebamo svakom korijenu pridruiti pripadajua partikularna rjeenja:
r 0 i je par kompleksnih rjeenja
e 0 x cos x, xe 0 x cos x, e 0 x sin x, xe ox sin x

viestrukosti 2- pridruujemo partikularna rjeenja

r3 1 realno jednostruko rjeenje- pridruujemo partikularno rjeenje e1x


y C1 cos x C 2 x cos x C 3 sin x C 4 x sin x C 5 e x OPE

RJEENJE

Zadatak 4. Odrediti krivulju koja zadovoljava jednadbu y V y ' i za koju je y (0) 0 ,


y ' (0) 1 , y ' ' (0) 0 , y ' ' ' (0) 1 , y IV (0) 2 .
Rjeenje. Da bi izraunali traeno partikularno rjeenje, najprije moramo izraunati ope
rjeenje diferencijalne jednadbe y V y ' . Prebacimo li y ' na lijevu stranu, jednadba y V y '
prelazi u oblik y V y ' 0 iz ega je oito da se radi o homogenoj linearnoj diferencijalnoj
jednadbi s konstantnim koeficijentima. Nakon uvoenja supstitucije y e rx dolazimo do
karakteristine jednadbe:
r 5 r 0 Karakteristina jednadba
(izluimo li r dobivamo)
r (r 4 1) 0

(primijenimo li pravilo za razliku kvadrata a 2 b 2 (a b) (a b) slijedi)


r (r 2 1)(r 2 1) 0

r (r 1)(r 1)(r 2 1) 0

(dakle, polinom

r 2 1 0
r 2 1
r i
r 2 1 je jednak

umnoku )

r 1 ( r i)(r 1)

(sada imamo)
r (r 1)(r 1)(r 2 1) r (r 1)(r 1)(r i)(r i) 0

(r 0) (r 1) (r 1) (r i) ( r i) 0

(iz posljednjeg zapisa moemo oitati rjeenja karakteristine jednadbe)


1.
2.
3.
4.

je realno jednostruko rjeenje pridruujemo mu partikularno rjeenje e 0 x


r2 1 je realno jednostruko rjeenje pridruujemo mu partikularno rjeenje e1x
r3 1 je realno jednostruko rjeenje pridruujemo mu partikularno rjeenje e 1x
r4,5 0 i je jednostruki par kompleksnih korijena pridruujemo im partikularna rjeenja
r1 0

e 0 x cos x

i e 0 x sin x

y C1 C 2 e x C 3 e x C 4 cos x C 5 sin x OPE RJEENJE

Da bi nali traeno partikularno rjeenje uz pomo zadanih poetnih uvjeta (obratiti panju na
to da je poetnih uvjeta ukupno 5 i to iz razloga to se radi o diferencijalnoj jednadbi 5. reda)
morati emo izraunati prve etiri derivacije naene funnkcije
y C1 C 2 e x C 3 e x C 4 cos x C 5 sin x.
y ' (C1 C 2 e x C 3 e x C 4 cos x C 5 sin x)' C 2 e x C 3 e x C 4 sin x C 5 cos x

y ' C 2 e x C 3 e x C 4 sin x C 5 cos x


y ' ' (C 2 e x C 3 e x C 4 sin x C 5 cos x)' C 2 e x C 3 e x C 4 cos x C 5 sin x

y ' ' C 2 e x C 3 e x C 4 cos x C 5 sin x


y ' ' ' (C 2 e x C 3 e x C 4 cos x C 5 sin x)' C 2 e x C 3 e x C 4 sin x C 5 cos x

y ' ' ' C 2 e x C 3 e x C 4 sin x C 5 cos x


y IV (C 2 e x C 3 e x C 4 sin x C 5 cos x)' C 2 e x C 3 e x C 4 cos x C 5 sin x

y IV C 2 e x C 3 e x C 4 cos x C 5 sin x

Sada uvrtavamo poetne uvjete u funkciju y i izraunate derivacije funkcije y:


y (0) 0 y (0) C1 C 2 e 0 C 3 e 0 C 4 cos 0 C 5 sin 0 C1 C 2 C 3 C 4 0

y ' (0) 1 y ' (0) C 2 e 0 C 3 e 0 C 4 sin 0 C 5 cos 0 C 2 C 3 C 5 1


y ' ' (0) 0 y ' ' (0) C 2 e 0 C 3 e 0 C 4 cos 0 C 5 sin 0 C 2 C 3 C 4 0

y ' ' ' (0) 1 y ' ' ' (0) C 2 e 0 C 3 e 0 C 4 sin 0 C 5 cos 0 C 2 C 3 C 5 1

y IV (0) 2 y IV (0) C 2 e 0 C 3 e 0 C 4 cos 0 C 5 sin 0 C 2 C 3 C 4 2

Sustav od pet jednadbi sa pet nepoznanica koji smo dobili uz pomo poetnih uvjeta a koji
glasi:
C1 C 2 C3 C 4 0
C 2 C3 C5 1
C 2 C3 C 4 0
C 2 C3 C5 1
C 2 C3 C 4 2

Moemo zapisati u matrinom obliku :


1
0

0
0

0
1
1 1 1 0 0

1 1 0 1 1
1
1 1
0 2

1 1
1 1

1
0

0
1

(od 3. reda oduzmemo 2. red)

1
0

0
0

1
0

(od 4. reda oduzmemo 2. red) 0

0
0

(od 5. reda oduzmemo 2. red)

1
0

0
0

1
0

(od 5. reda oduzmemo 3. red) 0

0
0

0
1 1 0 1
1
0 2 1 1 1

1 1 0 1 1
1
1 1
0 2
1

0
1
1
1
0
0
0

0
0

1
0

0
1

0
1
1
1 0
2 1 1 1

0 0 2 0
2 1
1 1
1

0
1
2 1 1 1

0 0 2 0
0 2
0 2

1 1
1 1
0

0
1
2 1 1 1

0 0 2 0
1 1
0 2

1 1
1 1
0

1
0

0
1

Sada iz posljednja dva reda zadnje matrice oitavamo :


2 C 5 0 C 5 0
2 C4 2 C4 1

Iz treeg reda matrice slijedi: 2 C 3 C 4 C 5 2 C 3 1 1 2 C 3 0 C 3 0


Iz drugog reda matrice slijedi: C 2 C 3 C 5 C 2 1
Iz prvog reda matrice slijedi: C1 C 2 C 3 C 4 C1 1 1 0 C1 2
Izraunali smo vrijednosti konstanti: C1 2 , C2 1 , C3 0 , C4 1 i C5 0 .
Partikularno rjeenje emo dobiti iz opeg nakon uvrtavanja konkretnih vrijednosti konstanti:
y 2 e x cos x PARTIKULARNO RJEENJE

3.2. Nehomogene
Nehomogena linearna diferencijalna jednadba n-tog reda s konstantnim koeficijentima je
jednadba
y ( n ) a n 1 y ( n 1) ... a 2 y ' ' a1 y ' a 0 y f ( x) .
Rjeenje gornje jednadbe je funkcija y y H y P gdje je y H ope rjeenje pripadne
homogene linearne diferencijalne jednadbe odnosno jednadbe
y ( n ) a n 1 y ( n 1) ... a 2 y ' ' a1 y ' a 0 y 0

a y P je partikularno rjeenje poetne nehomogene jednadbe.


Ukoliko je funkcija f (x) posebnog oblika postoje metode za traenje partikularnog rjeenja
y P tj. y P se odreuje metodom neodreenih koeficijenata. U nastavku je karakteristini
polinom jednadbe y ( n) a n1 y ( n 1) ... a 2 y ' ' a1 y ' a 0 y 0 , odnosno polinom
r n a n 1 r n 1 ... a 2 r 2 a1 r a 0 oznaen sa (r ) .
1. Ako je f ( x) e ax Pn ( x)
- ako je (a) 0
- ako je (a ) 0

y P e ax Qn (x)
y P x s e ax Q n (x)

gdje je s viestrukost nultoke a

2. Ako je f ( x) e ax Pk ( x) cos bx Ql ( x) sin bx


- ako je (a bi) 0 y P e ax R m ( x) cos bx S m ( x) sin bx gdje je m maxk , l
- ako je (a bi) 0
y P x s e ax R m ( x) cos bx S m ( x) sin bx gdje je m maxk , l i
gdje je s viestrukost nultoke a bi
3. Ako je f ( x) f 1 ( x) f 2 ( x) ... f k ( x) gdje funkcije f 1 ( x), f 2 ( x),..., f k ( x) pripadaju prvoj ili
drugoj opisanoj kategoriji, traeno partikularno rjeenje y P je jednako
y P y P1 y P2 ... y P k

Pri emu je y P1 partikularno rjeenje jednadbe y ( n) a n1 y ( n 1) ... a 2 y ' ' a1 y 'a 0 y f 1 ( x)


Pri emu je y P2 partikularno rjeenje jednadbe y ( n) a n1 y ( n 1) ... a 2 y ' ' a1 y ' a 0 y f 2 ( x)
.
.
.
Pri emu je y Pk partikularno rjeenje jednadbe y ( n) a n 1 y ( n 1) ... a 2 y ' ' a1 y ' a 0 y f k ( x)

Zadatak 1. Nai ope rjeenje diferencijalne jednadbe y ' ' y '6 y x e 2 x .


Rjeenje. Diferencijalna jednadba y ' ' y '6 y x e 2 x je nehomogena linearna diferencijalna
jednadba 2. reda s konstantnim koeficijentima.
Rjeenje gornje jednadbe biti e funkcija y y H y P gdje je y H ope rjeenje pripadne
homogene diferencijalne jednadbe a y P partikularno rjeenje.

Dakle, najprije moramo nai y H , odnosno ope rjeenje pripadne homogene jednadbe.
Pripadna homogena diferencijalna jednadba je jednadba koju emo dobiti kada funkciju po
nezavisnoj varijabli x na desnoj strani jednadbe y ' ' y '6 y x e 2 x zamijenimo sa nulom. Tada
dobivamo:
y ' ' y '6 y 0

(nakon supstitucije y e rx dobivamo)


r 2 e rx re rx 6e rx 0
(izluimo e rx na lijevoj strani)
e rx (r 2 r 6) 0

(lijeva strana gornjeg izraza e biti jednaka nuli kada zagrada bude jednaka nuli)
r 2 r 6 0 Karakteristini jednadba
(trebamo nai sva rjeenja karakteristine jednadbe)
r1, 2

1 1 4 (6)
2

1 1 24 1 5

2
2
r1 3

r2 2

(sada slijedi da je polinom r 2 r 6 jednak umnoku polinoma r 2 r 6 (r 3)(r 2) )


(prema tome, oba rjeenja r1 3 i r2 2 su jednostruka pa im pridruujemo partikularna
rjeenja e 3 x i e 2 x )
(traeno ope rjeenje pripadne homogene jednadbe je sada jednako)
y H C1 e 3 x C 2 e 2 x

(jo trebamo nai partikularno rjeenje nehomogene jednadbe y P )


(da bi to napravili prvo moramo funkciju sa desne strane jednadbe y ' ' y '6 y x e 2 x , odnosno
funkciju f ( x) x e 2 x svrstati u jednu od tri mogue kategorije )
Prva kategorija je ako je funkcija f oblika f ( x) e ax Pn ( x) . Vidimo da je naa konkretna
funkcija f ( x) x e 2 x upravo tog oblika. Naime, za vrijednost a 2 i za polinom prvog stupnja
P1 ( x) x izraz e ax Pn (x) je jednak x e 2 x .
Nakon to smo svrstali funkciju f ( x) x e 2 x u prvu kategoriju, trebamo provjeriti je li a 2
(broj koji u eksponentu od e mnoi x u funkciji f ( x) x e 2 x ) rjeenje karakteristine
jednadbe koju smo jo od prije izraunali, i ako je rjeenje koliko mu je viestrukost.
Mi smo jo prilikom nalaenja funkcije y H C1 e 3 x C 2 e 2 x rijeili karakteristinu jednadbu
i dobili smo da su r1 3 i r2 2 njezina jednostruka realna rjeenja. Prema tome, a 2 je
jednostruko realno rjeenje pa slijedi da e traeno partikularno rjeenje y P biti oblika
y P x s e ax Qn (x) gdje je s viestrukost od rjeenja a 2 (u naem sluaju, s e biti jednako 1),

a gdje je Q n (x) nepoznati polinom stupnja n gdje je n jednako stupnju polinoma koji se nalazio
u f ( x) e ax Pn ( x) x e 2 x . To je bio polinom P1 ( x) x stupnja 1, pa e polinom Q n (x) biti neki
nepoznati polinom prvog stupnja iji je opi zapis A1 x A0 .Dakle, kada uvrstimo konkretne
vrijednosti u y P dobivamo
y P x e 2 x ( A1 x A0 ) .
Sada jo moramo izraunati vrijednosti konstanti A1 i A0 . Pretpostavka je da je
y P x e 2 x ( A1 x A0 ) partikularno rjeenje poetne diferencijalne jednadbe y ' ' y '6 y x e 2 x ,
prema tome kada ga uvrstimo u nju trebali bi dobiti identitet odnosno jednakost. Da bi
partikularno rjeenje y P x e 2 x ( A1 x A0 ) uvrstili u jednadbu y ' ' y '6 y x e 2 x najprije
moramo izraunati njegovu prvu i drugu derivaciju jer se one pojavljuju u jednadbi:
y P x e 2 x ( A1 x A0 )

y P e 2 x ( A1 x 2 A0 x)

(koristei pravilo za derivaciju umnoka funkcija ( f g )' f 'g f g ' dobivamo)


y P ' 2e 2 x ( A1 x 2 A0 x) e 2 x (2 A1 x A0 )

(deriviramo gornji izraz)


y P ' 4e

2x

( A1 x A0 x) 2e 2 x (2 A1 x A0 ) 2e 2 x ( 2 A1 x A0 ) e 2 x (2 A1 )

Izraunali smo prvu i drugu derivaciju od y P x e 2 x ( A1 x A0 ) i sada ih uvrtavamo u


jednadbu y ' ' y '6 y x e 2 x pa dobivamo:
4e 2 x ( A1 x 2 A0 x) 2e 2 x (2 A1 x A0 ) 2e 2 x (2 A1 x A0 )

e 2 x (2 A1 ) 2e 2 x ( A1 x 2 A0 x) e 2 x (2 A1 x A0 ) 6e 2 x ( A1 x 2 A0 x) xe 2 x

(podijelimo li gornju jednakost sa e 2 x dobivamo:)


4 A1 x 2 4 A0 x 4 A1x 2 A0 4 A1x 2 A0 2 A1 2 A1x 2 2 A0 x 2 A1 x A0 6 A1x 2 6 A0 x x

(sredimo gornji izraz)


4 A1 x 2 4 A0 x 4 A1x 2 A0 4 A1x 2 A0 2 A1 2 A1x 2 2 A0 x 2 A1 x A0 6 A1x 2 6 A0 x x
x 2 ( 4 A1 2 A1 6 A1 ) x (4 A0 4 A1 4 A1 2 A0 2 A1 6 A0 ) 2 A0 2 A0 2 A1 A0 x

x 2 (0) x (10 A1 ) 5 A0 2 A1 x

(izjednaavanjem koeficijenata na lijevoj i desnoj strani gornje jednakosti dobivamo


jednadbe)
10 A1 1 A1

1
10

5 A0 2 A1 0 5 A0

1
1
1
0 5 A0 A0
5
5
25

Dakle, izraunali smo vrijednosti konstanti A1

1
10

i A0

1
.
25

Sada slijedi da je traeno

partikularno rjeenje y P x e 2 x ( A1 x A0 ) jednako


yP x e 2x (

1
1
x )
10
25

I konano, traeno rjeenje poetne diferencijalne jednadbe y ' ' y '6 y x e 2 x je

y y H y P C1 e 3 x C 2 e 2 x x e 2 x (

1
1
x )
10
25

Zadatak 2. Nai ope rjeenje diferencijalne jednadbe y ' '8 y '7 y 14 10e 2 x .
Rjeenje. Jednadba y ' '8 y '7 y 14 10e 2 x je nehomogena linearna diferencijalna jednadba 2.
reda s konstantnim koeficijentima. Dakle, njezino rjeenje e biti funkcija y y H y P gdje je
y H ope rjeenje pripadne homogene diferencijalne jednadbe a y P partikularno rjeenje
nehomogene jednadbe.
Dakle, najprije moramo rijeiti pripadnu homogenu jednadbu koju emo dobiti na nain da
funkciju po nezavisnoj varijabli x sa desne strane jednadbe y ' '8 y '7 y 14 10e 2 x zamijenimo
sa nulom. Tada dobivamo:
y ' '8 y '7 y 0

(nakon supstitucije y e dobili bi karakteristinu jednadbu)


r 2 8r 7 0 Karakteristina jednadba
rx

r1, 2

8 64 4 7 8 36 8 6

2
2
2
r1 1

r2 7

(zakljuujemo da je polinom r 8r 7 jednak umnoku r 2 8r 7 (r 1)(r 7) )


(prema tome, oba rjeenja r1 1 i r2 7 jesu jednostruka realna rjeenja pa im pridruujemo
partikularna rjeenja e1x i e 7 x )
2

y H C1 e x C 2 e 7 x

Jo trebamo nai partikularno rjeenje nehomogene jednadbe y ' '8 y '7 y 14 10e 2 x , odnosno
rjeenje y P . Da bi to napravili prvo moramo funkciju sa desne strane
jednadbe y ' '8 y '7 y 14 10e 2 x , odnosno funkciju f ( x) 14 10 e 2 x svrstati u jednu od tri
mogue kategorije.
Prva kategorija je ako je funkcija f oblika f ( x) e ax Pn ( x) . Vidimo da naa konkretna funkcija
f ( x) 14 10 e 2 x nije tog oblika. Naime, za vrijednost a 2 i za polinom nultog stupnja
P0 ( x) 10 izraz e ax Pn (x) je jednak 10 e 2 x , ali nije jednak funkciju f ( x) 14 10 e 2 x .
Druga kategorija je ako je funkcija f oblika f ( x) e ax Pk ( x) cos bx Ql ( x) sin bx . U naoj
konkretnoj funkciji f ( x) 14 10 e 2 x nema nikakvih trigonometrijskih funkcija pa se ne radi o
drugom tipu.
Trea kategorija je ako je funkcija f oblika f ( x) f 1 ( x) f 2 ( x) ... f k ( x) gdje funkcije
f 1 ( x ), f 2 ( x ),..., f k ( x ) pripadaju prvoj ili drugoj opisanoj kategoriji. Naa konkretna funkcija
f ( x) 14 10 e 2 x se moe prikazati kao zbroj funkcija f ( x ) f 1 ( x ) f 2 ( x ) pri emu je f 1 ( x) 14
a f 2 ( x) 10 e 2 x . Funkcija f 1 ( x) 14 je prve vrste, odnosno oblika f ( x) e ax Pn ( x) gdje je a 0
a Pn (x) je polinom nultog stupnja P0 ( x) 14 . Funkcija f 2 ( x) 10 e 2 x je takoer prve vrste
odnosno oblika f ( x) e ax Pn ( x) gdje je a 2 a Pn (x) je polinom nultog stupnja P0 ( x) 10 .

Prema pravilima, traeno partikularno rjeenje y P biti e jednako y P y P1 y P2 gdje je y P1


partikularno rjeenje jednadbe
y ' '8 y '7 y 10e

2x

y ' '8 y '7 y 14

y P2

partikularno rjeenje jednadbe

Dakle, najprije traimo partikularno rjeenje nehomogene jednadbe y ' '8 y '7 y 14 . Ve smo
ustanovili da je funkcija f 1 ( x) 14 prve vrste, odnosno oblika f ( x) e ax Pn ( x) gdje je a 0 a
Pn (x) je polinom nultog stupnja P0 ( x) 14 . Sada trebamo utvrditi da li je a 0 rjeenje
karakteristinog polinoma, i ako je koliko ja njegova viestrukost. Karakteristini polinom
smo ve rijeili pa znamo da a 0 nije njegovo rjeenje. Tada zakljuujemo da je traeno
partikularno rjeenje oblika y P1 e ax Q n ( x) gdje je Qn (x) neki nepoznati polinom stupnja
jednakog stupnju polinoma iz f 1 ( x) 14 , u naem sluaju to e biti nulti stupanj. Dakle,
y P1 e 0 x A0 A0

Jo trebamo izraunati vrijednost konstante A0 . Pretpostavka je da je y P1 A0 partikularno


rjeenje jednadbe y ' '8 y '7 y 14 , prema tome, kada ga uvrstimo u dotinu jednadbu trebali
bi dobiti identitet odnosno jednakost. Da bi ga mogli uvrstiti, najprije trebamo izraunati prvu
i drugu derivaciju od y P1 A0 budui da se one pojavljuju u jednadbi y ' '8 y '7 y 14 :
y P1 A0
y P1 ' 0

y P1 ' ' 0

Sada y P1 i prve dvije derivacije uvrtavamo u jednadbu y ' '8 y '7 y 14 i dobivamo:
0 8 0 7 A0 14
A0 2 .

Dakle, traeno partikularno rjeenje nehomogene jednadbe y ' '8 y '7 y 14 je y P1 2 .


Sada

na

isti

nain trebamo nai partikularno rjeenje nehomogene jednadbe


y ' '8 y '7 y 10e . Ve smo utvrdili da je funkcija f 2 ( x) 10 e 2 x druge vrste, odnosno da je
oblika f ( x) e ax Pn ( x) gdje je a 2 a Pn (x) je polinom nultog stupnja P0 ( x) 10 . Sada trebamo
utvrditi je li a 2 rjeenje karakteristinog polinoma, i ako je koliko ja njegova viestrukost.
Karakteristini polinom smo ve rijeili pa znamo da a 2 nije njegovo rjeenje. Tada
zakljuujemo da je traeno partikularno rjeenje oblika y P2 e ax Qn ( x) gdje je Q n (x) neki
2x

nepoznati polinom stupnja jednakog stupnju polinoma iz f 2 ( x) 10 e 2 x , u naem sluaju to e


biti nulti stupanj. Dakle,
y P2 e 2 x A0

Jo trebamo izraunati vrijednost konstante A0 . Pretpostavka je da je y P2 e 2 x A0


partikularno rjeenje jednadbe y ' '8 y '7 y 10e 2 x , prema tome, kada ga uvrstimo u dotinu
jednadbu trebali bi dobiti identitet odnosno jednakost. Da bi ga mogli uvrstiti, najprije
trebamo izraunati prvu i drugu derivaciju od y P2 e 2 x A0 budui da se one pojavljuju u
jednadbi y ' '8 y '7 y 10e 2 x :
y P2 e 2 x A0
y P2 ' 2e 2 x A0

y P2 ' ' 4e 2 x A0

Sada y P2 e 2 x A0 i prve dvije derivacije uvrtavamo u jednadbu y ' '8 y '7 y 10e 2 x i
dobivamo:
4 A0 e 2 x 16 A0 e 2 x 7 A0 e 2 x 10e 2 x

(podijelimo li gornji izraz sa e 2 x dobivamo)


4 A0 16 A0 7 A0 10

5 A0 10
A0 2

Dakle, traeno partikularno rjeenje nehomogene jednadbe y ' '8 y '7 y 10e 2 x je y P2 2 e 2 x .
Jo prije smo utvrdili da e traeno partikularno rjeenje y P biti jednako y P y P1 y P2 gdje je
y P1 partikularno rjeenje jednadbe y ' '8 y '7 y 14 a y P2 partikularno rjeenje jednadbe
y ' '8 y '7 y 10e 2 x .

Ta dva rjeenja smo sada izraunali, pa slijedi da je


yP 2 2 e 2x .
Konano, traeno rjeenje y je jednako y y H y P pa imamo:
y C1 e x C 2 e 7 x 2 2 e 2 x .

Zadatak 3. Nai ope rjeenje diferencijalne jednadbe y ' ' y x sin x .


Rjeenje. Jednadba y ' ' y x sin x je nehomogena linearna diferencijalna jednadba 2. reda s
konstantnim koeficijentima. Njezino rjeenje e biti funkcija y y H y P gdje je y H ope
rjeenje pripadne homogene jednadbe a y P partikularno rjeenje nehomogene jednadbe
y ' ' y x sin x . Dakle, najprije moramo rijeiti pripadnu homogenu jednadbu odnosno
jednadbu:
y ' ' y 0

(nakon supstitucije y e dobivamo karakteristinu jednadbu)


rx

r 2 1 0
r 2 1

r 1
r i
r1 i
r2 i

(dakle, polinom r 2 1 se moe zapisati kao umnoak r 2 1 (r i )(r 1) )


(prema tome, oba rjeenja r1 i i r2 i su jednostruka)
(slijedi da je r1, 2 0 i jednostruki kompleksni par korijena)
(prema pravilima, njima pridruujemo partikularna rjeenja e 0 x cos x i e 0 x sin x )
(sada je ope rjeenje pripadne homogene jednadbe y ' ' y 0 jednako)
y H C1 cos x C 2 sin x

Jo trebamo nai partikularno rjeenje nehomogene jednadbe y ' ' y x sin x , odnosno rjeenje
y P . Da bi to napravili prvo moramo funkciju sa desne strane jednadbe y ' ' y x sin x , odnosno
funkciju f ( x) x sin x svrstati u jednu od tri mogue kategorije.

Prva kategorija je ako je funkcija f oblika f ( x) e ax Pn ( x) . Vidimo da naa konkretna funkcija


f ( x ) x sin x nije tog oblika. Naime, u naoj funkciji f ( x) x sin x pojavljuje se
trigonometrijska funkcija sinus, koja se ne pojavljuje u opem obliku f ( x) e ax Pn ( x) .
Druga kategorija je ako je funkcija f oblika f ( x) e ax Pk ( x) cos bx Ql ( x) sin bx . Naa
konkretna funkcija f ( x) x sin x je ovog oblika. Naime, uzmemo li za a vrijednost a 0 ,
uzmemo li da je polinom Pk (x) nul-polinom, odnosno da je P0 ( x) 0 , uzmemo li da je
polinom Ql (x) polinom prvog stupnja jednak Q1 ( x) x i uzmemo li da je b 1 , izraz
f ( x) e ax Pk ( x) cos bx Ql ( x) sin bx postaje f ( x) e 0 x 0 cos bx x sin x x sin x .
Prema pravilima, sada trebamo provjeriti je li kompleksni par a ib , odnosno u ovom sluaju
kompleksni par 0 i rjeenje karakteristine jednadbe, i ako je kolika mu je viestrukost. Mi
smo karakteristinu jednadbu ve rijeili, pa zakljuujemo da je kompleksni par 0 i
jednostruko rjeenje karakteristine jednadbe.
Prema pravilima, sada slijedi da e traeno partikularno rjeenje biti oblika
y P x s e ax R m ( x) cos bx S m ( x) sin bx gdje je m maxk , l. U naem sluaju, k je jednako nuli
a l je jednako 1, dakle m je jedan. Prema tome, R m (x) i S m (x) su dva nepoznata polinoma
prvog stupnja ije emo koeficijente morati izraunati.
Dakle, nakon uvrtavanja u y P x s e ax R m ( x) cos bx S m ( x) sin bx dobivamo
y P x 1 e 0 x ( A1 x A0 ) cos x ( B1 x B0 ) sin x

y P x ( A1 x A0 ) cos x ( B1 x B0 ) sin x

y P ( A1 x 2 A0 x) cos x ( B1 x 2 B0 x) sin x

Jo trebamo izraunati vrijednost konstanti A1 , A0 , B1 i B0 . Pretpostavka je da je


y P ( A1 x 2 A0 x) cos x ( B1 x 2 B0 x) sin x partikularno rjeenje jednadbe y ' ' y x sin x , prema
tome, kada ga uvrstimo u dotinu jednadbu trebali bi dobiti identitet odnosno jednakost. Da
bi ga mogli uvrstiti, najprije trebamo izraunati drugu derivaciju od funkcije
y P ( A1 x 2 A0 x) cos x ( B1 x 2 B0 x) sin x budui da se ona pojavljuje u jednadbi y ' ' y x sin x :
y P ( A1 x 2 A0 x) cos x ( B1 x 2 B0 x) sin x

(deriviramo gornju jednakost)


y P ' (2 A1 x A0 ) cos x ( A1 x 2 A0 x) ( sin x) (2 B1 x B0 ) sin x ( B1 x 2 B0 x) cos x
y P ' ( 2 A1 x A0 B1 x 2 B0 x) cos x ( 2 B1 x B0 A1 x 2 A0 x) sin x

(deriviramo gornju jednakost)


y P ' ' (2 A1 2 B1 x B0 ) cos x ( 2 A1 x A0 B1 x 2 B0 x) ( sin x) (2 B1 2 A1 x A0 ) sin x (2 B1 x B0 A1 x 2 A0 x) cos x
y P ' ' ( 2 A1 2 B1x B0 2 B1x B0 A1x 2 A0 x) cos x (2 B1 2 A1x A0 2 A1 x A0 B1x 2 B0 x) sin x

y P ' ' (2 A1 4 B1x 2 B0 A1 x 2 A0 x) cos x (2 B1 4 A1x 2 A0 B1 x 2 B0 x ) sin x

Nakon to smo izraunali drugu derivaciju funkcije y P ( A1 x 2 A0 x) cos x ( B1 x 2 B0 x) sin x ,


samu funkciju i njezinu drugu derivaciju uvrtavamo u jednadbu y ' ' y x sin x :

(2 A1 4 B1x 2 B0 A1 x 2 A0 x) cos x (2 B1 4 A1 x 2 A0 B1 x 2 B0 x) sin x ( A1x 2 A0 x ) cos x ( B1x 2 B0 x) sin x x sin x

(sredimo li lijevu strnu gornjeg izraza dobivamo:)


(2 A1 4 B1x 2 B0 ) cos x (2 B1 4 A1x 2 A0 ) sin x x sin x

(sada moemo izjednaiti koeficijente koeficijent koji na lijevoj strani jednakosti mnoi
funkciju cos x jednak je koeficijentu koji na desnoj strani mnoi funkciju cos x a to je nula pa
imamo)
2 A1 4 B1 x 2 B0 0

(isto tako, koeficijent koji na lijevoj strani mnoi funkciju


koji na desnoj strani mnoi funkciju sin x pa imamo)

sin x

mora biti jednak koeficijentu

2 B1 4 A1x 2 A0 x

(ponovno izjednaavamo koeficijente na jednadbama


dobivamo:)

2 A1 4 B1 x 2 B0 0

2 B1 4 A1x 2 A0 x

2 A1 2 B0 0

4 B1 0 B1 0
2 B1 2 A0 0
4 A1 1 A1

1
4

2 A1 2 B0 0 2 B0 2 A1 B0 A1

1
4

2 B1 2 A0 0 A0 0

1
4
y P ( A1 x 2 A0 x) cos x ( B1 x 2 B0 x) sin x

1
4

Izraunali smo vrijednost konstanti A1 , A0 0 , B1 0 i B0 , pa je partikularno


rjeenje

y P (

nakon uvrtavanja jednako:

1 2
1
x ) cos x ( x) sin x
4
4

Konano, traeno rjeenje y y H y P je jednako:


y C1 cos x C 2 sin x (

1 2
1
x ) cos x ( x) sin x .
4
4
5

Zadatak 4. Nai ope rjeenje diferencijalne jednadbe y ' '5 y '


5

Rjeenje. Jednadba y ' '5 y '

x
x
25
y e 2 ( x 2 2)e 2 .
4

x
x
25
y e 2 ( x 2 2)e 2 je nehomogena linearna diferencijalna
4

jednadba 2. reda s konstantnim koeficijentima. Dakle, traeno ope rjeenje y e biti oblika
y y H y P gdje je y H ope rjeenje pripadne homogene diferencijalne jednadbe a y P
partikularno rjeenje nehomogene jednadbe.
Dakle, najprije moramo rijeiti pripadnu homogenu diferencijalnu jednadbu odnosno
jednadbu y ' '5 y '

25
y 0 . Nakon supstitucije y e rx dolazimo do karakteristine jednadbe:
4

25
0 Karakteristina jednadba
4
25
5 25 4
50
4

r1, 2
2
2
5
r1
2
5
r2
2
25
2
(slijedi da se polinom r 5r
moe zapisati kao umnoak
4
25
5
5
5
r 2 5r
(r )(r ) (r ) 2 )
4
2
2
2
5
(zakljuujemo da je r1, 2 realno rjeenje viestrukosti 2 pa mu prema pravilima
2
r 2 5r

pridruujemo partikularna rjeenja e 2 i xe 2 )


(traeno ope rjeenje pripadne homogene jednadbe y ' '5 y '
5

y H C1 e 2 C 2 xe 2

25
y0
4

je jednako )

Jo trebamo nai partikularno rjeenje nehomogene jednadbe y ' '5 y '

x
x
25
y e 2 ( x 2 2)e 2 ,
4

odnosno rjeenje y P . Da bi to napravili prvo moramo funkciju sa desne strane


5

jednadbe y ' '5 y '

x
x
25
y e 2 ( x 2 2)e 2 ,
4

odnosno funkciju f ( x) e

5
x
2

( x 2 2)e 2 svrstati u

jednu od tri mogue kategorije.


Vidimo da funkcija
f ( x)

5
x
e 2

f 1 ( x)

5
x
( x 2 2)e 2

5
x
e 2

f ( x) e

5
x
2

( x 2 2)e 2

upada u treu vrstu. Naime, funkciju

moemo prikazati kao zbroj funkcija f ( x) f 1 ( x) f 2 ( x) gdje je


5

a f 2 ( x) ( x 2 2)e 2 . Sada vidimo da je funkcija f 1 ( x) e

da je oblika f ( x) e ax Pn ( x) gdje je a

5
x
2

prve vrste, odnosno

5
a gdje je polinom Pn (x) polinom nultog stupnja
2
5

odnosno Pn ( x) P0 ( x) 1 . Takoer, funkcija f 2 ( x) ( x 2 2)e 2 je prve vrste odnosno oblika


f ( x) e ax Pn ( x) gdje je a

5
2

a gdje je polinom Pn (x) polinom drugog stupnja odnosno

Pn ( x) P2 ( x) x 2 2 .

Prema pravilima, traeno partikularno rjeenje y P biti e jednako y P y P1 y P2 gdje je y P1


5

partikularno

rjeenje

jednadbe
5

jednadbe y ' '5 y '

x
25
y ( x 2 2)e 2 .
4

y ' '5 y '

x
25
ye 2
4

y P2

partikularno

rjeenje

Dakle, najprije traimo partikularno rjeenje nehomogene jednadbe y ' '5 y '
smo ustanovili da je funkcija f 1 ( x) e
5
2
5
a
2
a

5
x
2

x
25
y e 2 . Ve
4

prve vrste, odnosno oblika f ( x) e ax Pn ( x) gdje je

a Pn (x) je polinom nultog stupnja Pn ( x) P0 ( x) 1 . Sada trebamo utvrditi da li je


rjeenje karakteristinog polinoma, i ako je koliko ja njegova viestrukost.

Karakteristini polinom smo ve rijeili pa znamo da a


zakljuujemo da je traeno partikularno rjeenje oblika y P1

5
nije njegovo rjeenje. Tada
2
e ax Q n ( x ) gdje je Q n (x ) neki

nepoznati polinom stupnja jednakog stupnju polinoma iz f 1 ( x) e


biti nulti stupanj. Dakle,
y P1 e

5
x
2

5
x
2

, u naem sluaju to e

A0

Jo trebamo izraunati vrijednost konstante A0 . Pretpostavka je da je y P1 e

5
x
2

A0

partikularno rjeenje jednadbe y ' '5 y '

x
25
ye 2 ,
4

prema tome, kada ga uvrstimo u dotinu

jednadbu trebali bi dobiti identitet odnosno jednakost. Da bi ga mogli uvrstiti, najprije


trebamo izraunati prvu i drugu derivaciju od y P1 e

5
x
2

A0

budui da se one pojavljuju u

jednadbi y ' '5 y '

x
25
ye 2 :
4

y P1 e

5
x
2

A0
5

y P1 '

x
5
A0 e 2
2

y P1 ' '

x
25
A0 e 2
4
5

Sada y P1 i prve dvije derivacije uvrtavamo u jednadbu


5

x
25
y ' '5 y '
ye 2
4

x
x
x
25
25
25 2 x
A0 e 2
A0 e 2
e
A0 e 2
4
2
4

(podijelimo li gornju jednakost sa e

5
x
2

25
25
25
A0
A0 A0 1
4
2
4

(pomnoimo sa 4)
25 A0 50 A0 25 A0 4
A0

1
25

dobivamo)

i dobivamo:

Dakle,

traeno

je y P1 e

5
x
2

Sada

na

partikularno

rjeenje

nehomogene

jednadbe

y ' '5 y '

x
25
ye 2
4

1
.
25

isti

jednadbe y ' '5 y '

nain

25
y
4

trebamo

5
x
( x 2 2)e 2

nai

partikularno

rjeenje

nehomogene
5

. Ve smo utvrdili da je funkcija f 2 ( x) ( x 2 2)e 2

vrste, odnosno da je oblika f ( x) e ax Pn ( x) gdje je a

5
2

prve

a Pn (x) je polinom drugog

stupnja Pn ( x) P2 ( x) x 2 2 . Sada trebamo utvrditi je li a

5
2

rjeenje karakteristinog

polinoma, i ako je koliko ja njegova viestrukost. Karakteristini polinom smo ve rijeili pa


5
njegovo realno rjeenje viestrukosti 2. Tada zakljuujemo da je traeno
2
partikularno rjeenje oblika y P2 x s e ax Qn ( x) gdje je Qn (x) neki nepoznati polinom stupnja

znamo da je a

jednakog stupnju polinoma iz f 2 ( x) ( x 2 2)e 2 , u naem sluaju to e biti drugi stupanj a gdje
je s viestrukost rjeenja a

5
. Dakle,
2
5

y P2 x 2 e 2 ( A2 x 2 A1 x A0 )

Jo trebamo izraunati vrijednost konstanti A2 , A1 i A0 . Pretpostavka je da je


5

y P2 x 2 e 2 ( A2 x 2 A1 x A0 )

partikularno rjeenje jednadbe y ' '5 y '

x
25
y ( x 2 2)e 2 ,
4

prema

tome, kada ga uvrstimo u dotinu jednadbu trebali bi dobiti identitet odnosno jednakost. Da
bi ga mogli uvrstiti, najprije trebamo izraunati prvu i drugu derivaciju od
5

y P2 x 2 e 2 ( A2 x 2 A1 x A0 )

budui da se one pojavljuju u jednadbi y ' '5 y '


5

x
25
y ( x 2 2)e 2 :
4

y P2 x 2 e 2 ( A2 x 2 A1 x A0 )
5

y P2 e 2 ( A2 x 4 A1 x 3 A0 x 2 )

(deriviramo)
y P2 '

5
2

5
x
e2

( A2 x 4 A1 x 3 A0 x 2 ) e 2 (4 A2 x 3 3 A1 x 2 2 A0 x)

(deriviramo)
y P2 ' '

25
4

5
x
e2

( A2 x 4 A1 x 3 A0 x 2 )

5
2

5
x
e 2 (4 A2 x 3

3 A1 x 2 2 A0 x)

x
5 x
e 2 (4 A2 x 3 3 A1 x 2 2 A0 x) e 2 (12 A2 x 2 6 A1 x 2 A0 )
2

y P2 ' '

x
25 2 x
5 x
e ( A2 x 4 A1 x 3 A0 x 2 ) e 2 (8 A2 x 3 6 A1 x 2 4 A0 x) e 2 (12 A2 x 2 6 A1 x 2 A0 )
4
2

y P2 e 2 ( A2 x 4 A1 x 3 A0 x 2 )

Sada

i prve dvije derivacije uvrtavamo u jednadbu

y ' '5 y '

x
25
y ( x 2 2)e 2
4

i dobivamo:

x
25 2 x
5 x
e ( A2 x 4 A1 x 3 A0 x 2 ) e 2 (8 A2 x 3 6 A1 x 2 4 A0 x) e 2 (12 A2 x 2 6 A1 x 2 A0 )
4
2
5

x
25 2 x
e ( A2 x 4 A1 x 3 A0 x 2 ) 5e 2 (4 A2 x 3 3 A1 x 2 2 A0 x)
2

x
25 2 x

e ( A2 x 4 A1 x 3 A0 x 2 ) ( x 2 2)e 2
4
5

(podijelimo li gornji izraz sa e 2 dobivamo)


25
5
(2 A2 x 4 2 A1 x 3 2 A0 x 2 ) (8 A2 x 3 6 A1 x 2 4 A0 x) (12 A2 x 2 6 A1 x 2 A0 )
4
2
25
( A2 x 4 A1 x 3 A0 x 2 ) 5(4 A2 x 3 3 A1 x 2 2 A0 x) ( x 2 2)
2

(sreujemo)

x 2 (12 A2 ) x(6 A1 ) 2 A0 x 2 2

(slijedi)
1
12
6 A1 0 A1 0
2 A0 2 A0 1

12 A2 1 A2

Dakle, traeno partikularno rjeenje nehomogene jednadbe


5

je y P2 x 2 e 2 (

x
25
y ' '5 y '
y ( x 2 2)e 2
4

1 2
x 1) .
12

Jo prije smo utvrdili da e traeno partikularno rjeenje y P biti jednako y P y P1 y P2 gdje je


5

y P1

partikularno rjeenje jednadbe

y ' '5 y '

x
25
ye 2
4

y P2

partikularno rjeenje

jednadbe y ' '5 y '

x
25
y ( x 2 2)e 2 .
4

Ta dva rjeenja smo sada izraunali, pa slijedi da je

yP e

5
x
2

Konano, traeno rjeenje y je jednako


5

x
1
1
x 2 e 2 ( x 2 1) .
25
12
y y H y P pa imamo:
5

y C1 e 2 C 2 xe 2 e

5
x
2

x
1
1
x 2 e 2 ( x 2 1) .
25
12

Zadatak 5. Nai ope rjeenje diferencijalne jednadbe y ' ' ' y ' ' y ' y 4e x (2 x 1)e 2 x .
Rjeenje. Jednadba y ' ' ' y ' ' y ' y 4e x (2 x 1)e 2 x je nehomogena linearna diferencijalna
jednadba 3. reda s konstantnim koeficijentima. Dakle, traeno ope rjeenje y e biti oblika
y y H y P gdje je y H ope rjeenje pripadne homogene diferencijalne jednadbe a y P
partikularno rjeenje nehomogene jednadbe.

Dakle, najprije moramo rijeiti pripadnu homogenu diferencijalnu jednadbu odnosno


jednadbu y ' ' ' y ' ' y ' y 0 . Nakon supstitucije y e rx dolazimo do karakteristine jednadbe:
r 3 r 2 r 1 0 Karakteristina jednadba
(pogaamo rjeenja)
(slobodni lan polinoma r 3 r 2 r 1 je 1)
(djelitelji od broja 1 jesu 1 i -1)
(uvrtavamo 1 u karakteristini polinom)
1 11 1 0

(dakle, 1 je jedno od rjeenja karakteristine jednadbe)


(slijedi da je polinom r 3 r 2 r 1 djeljiv polinomom r 1 )
(r 3 r 2 r 1) : (r 1) r 2 1
r3 r2
r 1
r 1
0

(pomnoimo li jednakost (r 3 r 2 r 1) : (r 1) r 2 1 sa polinomom r 1 dobivamo)


r 3 r 2 r 1 (r 2 1) (r 1)

(dakle, karakteristinu jednadbu r 3 r 2 r 1 0 moemo zapisati kao )


(r 2 1) (r 1) 0

(primjenjujui pravilo o razlici kvadrata imamo)


(r 1) (r 1) (r 1) 0

(r 1) 2 (r 1) 0

(sada iitavamo rjeenja)


(dakle, r1,2 1 je realno rjeenje viestrukosti 2 a r3 1 je jednostruko realno rjeenje)
(prema pravilima, rjeenjima pridruujemo partikularna rjeenja e x , xe x i e x )
(traeno ope rjeenje pripadne homogene jednadbe y ' ' ' y ' ' y ' y 0 je jednako )
y H C1 e x C 2 xe x C 3 e x

Jo trebamo nai partikularno rjeenje nehomogene jednadbe y ' ' ' y ' ' y ' y 4e x (2 x 1)e 2 x ,
odnosno rjeenje y P . Da bi to napravili prvo moramo funkciju sa desne strane
jednadbe y ' ' ' y ' ' y ' y 4e x (2 x 1)e 2 x , odnosno funkciju f ( x) 4e x (2 x 1)e 2 x svrstati u
jednu od tri mogue kategorije.
Vidimo da funkcija f ( x) 4e x (2 x 1)e 2 x upada u treu vrstu. Naime, funkciju
f ( x) 4e x (2 x 1)e 2 x moemo prikazati kao zbroj funkcija f ( x ) f 1 ( x ) f 2 ( x ) gdje je
f 1 ( x) 4e x a f 2 ( x) (2 x 1)e 2 x . Sada vidimo da je funkcija f 1 ( x) 4e x prve vrste, odnosno da je

oblika f ( x) e ax Pn ( x) gdje je a 1 a gdje je polinom Pn (x) polinom nultog stupnja odnosno


Pn ( x) P0 ( x) 4 . Takoer, i funkcija f 2 ( x) (2 x 1)e 2 x je prve vrste odnosno oblika
f ( x) e ax Pn ( x) gdje je a 2 a gdje je polinom Pn (x) polinom prvog stupnja odnosno
Pn ( x ) P1 ( x ) 2 x 1 .
Prema pravilima, traeno partikularno rjeenje y P biti e jednako y P y P1 y P2 gdje je y P1
partikularno rjeenje jednadbe y ' ' ' y ' ' y ' y 4e x a y P2 partikularno rjeenje jednadbe
y ' ' ' y ' ' y ' y (2 x 1)e 2 x .

Dakle, najprije traimo partikularno rjeenje nehomogene jednadbe y ' ' ' y ' ' y ' y 4e x . Ve
smo ustanovili da je funkcija f 1 ( x) 4e x prve vrste, odnosno oblika f ( x) e ax Pn ( x) gdje je
a 1 a Pn (x ) je polinom nultog stupnja Pn ( x ) P0 ( x ) 4 . Sada trebamo utvrditi da li je a 1
rjeenje karakteristinog polinoma, i ako je koliko ja njegova viestrukost. Karakteristini
polinom smo ve rijeili pa znamo da je a 1 njegovo rjeenje viestrukosti 2. Tada
zakljuujemo da je traeno partikularno rjeenje oblika y P1 x 2 e x Qn ( x) gdje je Q n (x) neki
nepoznati polinom stupnja jednakog stupnju polinoma iz f 1 ( x) 4e x , u naem sluaju to e biti
nulti stupanj. Dakle,
y P1 x 2 e x A0

Jo trebamo izraunati vrijednost konstante A0 . Pretpostavka je da je y P1 x 2 e x A0


partikularno rjeenje jednadbe y ' ' ' y ' ' y ' y 4e x , prema tome, kada ga uvrstimo u dotinu
jednadbu trebali bi dobiti identitet odnosno jednakost. Da bi ga mogli uvrstiti, najprije
trebamo izraunati prvu, drugu i treu derivaciju od y P1 x 2 e x A0 budui da se one pojavljuju
u jednadbi y ' ' ' y ' ' y ' y 4e x :
y P1 x 2 e x A0
y P1 ' 2 A0 xe x A0 x 2 e x

y P1 ' ' 2 A0 e x 2 A0 xe x 2 A0 xe x A0 x 2 e x
y P1 ' ' 2 A0 e x 4 A0 xe x A0 x 2 e x

y P1 ' ' ' 2 A0 e x 4 A0 e x 4 A0 xe x 2 A0 xe x A0 x 2 e x


y P1 ' ' ' 6 A0 e x 6 A0 xe x A0 x 2 e x

Sada y P1 i prve tri derivacije uvrtavamo u jednadbu y ' ' ' y ' ' y ' y 4e x i dobivamo:
6 A0 e x 6 A0 xe x A0 x 2 e x 2 A0 e x 4 A0 xe x A0 x 2 e x 2 A0 xe x A0 x 2 e x x 2 e x A0 4e x

(podijelimo li gornju jednakost sa e x dobivamo)


4 A0 4 A0 1

Dakle, traeno partikularno rjeenje nehomogene jednadbe y ' ' ' y ' ' y ' y 4e x je y P1 x 2 e x .
Sada
na
isti
nain
trebamo
nai
partikularno
rjeenje
nehomogene
2x
2x
jednadbe y ' ' ' y ' ' y ' y (2 x 1)e . Ve smo utvrdili da je funkcija f 2 ( x) (2 x 1)e prve vrste,
odnosno da je oblika f ( x) e ax Pn ( x) gdje je a 2 a Pn (x) je polinom prvog
stupnja Pn ( x) P1 ( x) 2 x 1 . Sada trebamo utvrditi je li a 2 rjeenje karakteristinog

polinoma, i ako je koliko ja njegova viestrukost. Karakteristini polinom smo ve rijeili pa


znamo da a 2 nije njegovo rjeenje. Tada zakljuujemo da je traeno partikularno rjeenje
oblika y P2 e 2 x Qn ( x) gdje je Qn (x) neki nepoznati polinom stupnja jednakog stupnju
polinoma iz f 2 ( x) (2 x 1)e 2 x , u naem sluaju to e biti prvi stupanj. Dakle,
y P2 e 2 x ( A1 x A0 )

Jo trebamo izraunati vrijednost konstanti A1 i A0 . Pretpostavka je da je y P2 e 2 x ( A1 x A0 )


partikularno rjeenje jednadbe y ' ' ' y ' ' y ' y (2 x 1)e 2 x , prema tome, kada ga uvrstimo u
dotinu jednadbu trebali bi dobiti identitet odnosno jednakost. Da bi ga mogli uvrstiti,
najprije trebamo izraunati prvu, drugu i treu derivaciju od y P2 e 2 x ( A1 x A0 ) budui da se
one pojavljuju u jednadbi y ' ' ' y ' ' y ' y (2 x 1)e 2 x :
y P2 e 2 x ( A1 x A0 )

(deriviramo)
y P2 ' 2e 2 x ( A1 x A0 ) e 2 x A1

(deriviramo)
y P2 ' ' 4e 2 x ( A1 x A0 ) 2e 2 x A1 2e 2 x A1

y P2 ' ' 4e 2 x ( A1 x A0 ) 4e 2 x A1

(deriviramo)
y P2 ' ' ' 8e 2 x ( A1 x A0 ) 4e 2 x A1 8 A1 e 2 x

y P2 ' ' ' 8e 2 x ( A1 x A0 ) 12 A1 e 2 x

Sada y P2 e 2 x ( A1 x A0 ) i prve tri derivacije uvrtavamo u jednadbu y ' ' ' y ' ' y ' y (2 x 1)e 2 x i
dobivamo:
8e 2 x ( A1 x A0 ) 12 A1e 2 x 4e 2 x ( A1 x A0 ) 4e 2 x A1 2e 2 x ( A1 x A0 ) e 2 x A1 e 2 x ( A1 x A0 ) (2 x 1)e 2 x

(podijelimo li gornji izraz sa e 2 x dobivamo)


8( A1x A0 ) 12 A1 4 ( A1 x A0 ) 4 A1 2 ( A1x A0 ) A1 ( A1x A0 ) 2 x 1

(sreujemo)
x (3 A1 ) 3 A0 7 A1 2 x 1

(izjednaavanjem koeficijenata dobivamo)


3 A1 2 A1

2
3

3 A0 7 A1 1 3 A0 1 7 A1 1

14
17
17
A0
3
3
9

Dakle, traeno partikularno rjeenje nehomogene jednadbe


2
3

je y P2 e 2 x ( x

y ' ' ' y ' ' y ' y (2 x 1)e 2 x

17
).
9

Jo prije smo utvrdili da e traeno partikularno rjeenje y P biti jednako y P y P1 y P2 gdje je


y P1

partikularno rjeenje jednadbe

y ' ' ' y ' ' y ' y 4e x

y P2

partikularno rjeenje

jednadbe y ' ' ' y ' ' y ' y (2 x 1)e 2 x . Ta dva rjeenja smo sada izraunali, pa slijedi da je

Konano, traeno rjeenje y je

2
17
yP x 2e x e 2x ( x ) .
3
9
jednako y y H y P pa imamo:

2
17
y C1 e x C 2 xe x C 3 e x x 2 e x e 2 x ( x ) .
3
9

Zadatak

6.

Pretpostaviti
2

y ' '2 y '5 y e ( x 1) cos 2 x x sin 2 x


x

partikularno

rjeenje

nehomogene

jednadbe

Rjeenje. Pod izrazom pretpostaviti partikularno rjeenje u biti se trai da naemo opi
oblik partikularnog rjeenja. Partikularno rjeenje y P nehomogene jednadbe
y ' '2 y '5 y e x ( x 2 1) cos 2 x x sin 2 x ovisi o funkciji f ( x) e x ( x 2 1) cos 2 x x sin 2 x .
Vidimo da funkcija f ( x) e x ( x 2 1) cos 2 x x sin 2 x pripada drugoj kategoriji, odnosno da je
oblika f ( x) e ax Pk ( x) cos bx Ql ( x) sin bx pri emu je a 1 , polinom Pk (x) je polinom drugog
stupnja, odnosno Pk ( x) P2 ( x) x 2 1 , polinom Ql (x) je polinom prvog stupnja odnosno
Ql ( x ) Q1 ( x ) x i b 2 . Da bi mogli pretpostaviti opi oblik partikularnog rjeenja prvo
moramo odrediti da li je par kompleksnih brojeva a bi , odnosno u naem sluaju par
kompleksnih brojeva 1 2i rjeenje karakteristine jednadbe i ako je, koje je viestrukosti.
Karakteristina jednadba glasi: r 2 2r 5 0 . Njezina rjeenju su:
r1, 2

2 4 4 5 2 16 2 i 2 16 2 4i

1 2i
2
2
2
2

Dakle, par kompleksnih brojeva r1, 2 1 2i predstavlja jednostruki kompleksni par rjeenja
karakteristine jednadbe.
Sada znamo da e traeno partikularno rjeenje biti oblika
y P x s e ax R m ( x) cos bx S m ( x) sin bx gdje je s viestrukost rjeenja r1, 2 1 2i , dakle s e biti
jednako 1 a gdje su polinomi R m (x) i S m (x) nepoznati polinomi stupnja m gdje je
m maxk , l max2,1 2 .
Dakle,

y P x e x ( A2 x 2 A1 x A0 ) cos 2 x ( B 2 x 2 B1 x B0 ) sin 2 x traeni opi oblik partikularnog

rjeenja

Zadatak 7. Pretpostaviti partikularno rjeenje nehomogene jednadbe


y ' '2 y '5 y e x ( x 2 1) cos x x sin x .
Rjeenje. Trebamo nai opi oblik partikularnog rjeenja. Partikularno rjeenje y P
nehomogene
jednadbe
ovisi
o
funkciji
y ' '2 y '5 y e x ( x 2 1) cos x x sin x
x
2
f ( x) e ( x 1) cos x x sin x .
Vidimo da funkcija f ( x) e x ( x 2 1) cos x x sin x pripada drugoj kategoriji, odnosno da je
oblika f ( x) e ax Pk ( x) cos bx Ql ( x) sin bx pri emu je a 1 , polinom Pk (x) je polinom drugog
stupnja, odnosno Pk ( x) P2 ( x) x 2 1 , polinom Ql (x) je polinom prvog stupnja odnosno
Ql ( x) Q1 ( x) x i b 1 . Da bi mogli pretpostaviti opi oblik partikularnog rjeenja prvo

moramo odrediti da li je par kompleksnih brojeva a bi , odnosno u naem sluaju par


kompleksnih brojeva 1 i rjeenje karakteristine jednadbe i ako je, koje je viestrukosti.
Karakteristina jednadba glasi: r 2 2r 5 0 . Njezina rjeenju su:
r1, 2

2 4 4 5 2 16 2 i 2 16 2 4i

1 2i
2
2
2
2

Dakle, par kompleksnih brojeva r1, 2 1 2i predstavlja jednostruki kompleksni par rjeenja
karakteristine jednadbe.
Mi smo trebali provjeriti je li kompleksni par brojeva 1 i rjeenje karakteristine jednadbe.
Vidimo da to nije sluaj.
Sada znamo da e traeno partikularno rjeenje biti oblika y P e ax Rm ( x) cos bx S m ( x) sin bx
gdje su polinomi R m (x) i S m (x) nepoznati polinomi stupnja m gdje je
m maxk , l max2,1 2 .
Dakle,

y P e x ( A2 x 2 A1 x A0 ) cos x ( B 2 x 2 B1 x B0 ) sin x traeni opi oblik partikularnog

rjeenja
Zadatak 8. Pretpostaviti partikularno rjeenje nehomogene jednadbe
y ' ' y 4 x sin x e x cos x e x x sin x .
Rjeenje. Trebamo nai opi oblik partikularnog rjeenja. Partikularno rjeenje y P
nehomogene
jednadbe
y ' ' y 4 x sin x e x cos x e x x sin x
ovisi
o
funkciji f ( x) 4 x sin x e x cos x e x x sin x .
Vidimo da funkcija f ( x) 4 x sin x e x cos x e x x sin x pripada treoj kategoriji, odnosno da se
funkcija f (x) moe prikazati kao zbroj funkcija f ( x) f 1 ( x) f 2 ( x) f 3 ( x) gdje je
f 1 ( x) 4 x sin x , f 2 ( x) e x cos x i f 3 ( x) e x x sin x . Svaka od funkcija f 1 ( x) , f 2 ( x) i f 3 ( x)
pripada jednoj od prve dvije kategorije.
Dakle, traeno partikularno rjeenje y P biti e jednako y P y P1 y P2 y P3 pri emu je y P1
partikularno rjeenje jednadbe y ' ' y 4 x sin x , y P2 partikularno rjeenje jednadbe
y ' ' y e x cos x

a y P3 partikularno rjeenje jednadbe y ' ' y e x x sin x .

Dakle, najprije moramo nai opi oblik partikularnog rjeenja jednadbe y ' ' y 4 x sin x .
Funkcija f 1 ( x) 4 x sin x je druge vrste, odnosno oblika f 1 ( x) e ax Pk ( x) cos bx Ql ( x) sin bx pri
emu je a 0 , polinom Pk (x) je polinom nultog stupnja i to Pk ( x) P0 ( x) 0 , polinom Ql (x) je
polinom prvog stupnja i to Ql ( x) Q1 ( x) 4 x i b 1 .
Sada trebamo provjeriti je li kompleksni par brojeva a bi odnosno u naem sluaju par
brojeva 0 i rjeenje karakteristine jednadbe.

Karakteristina jednadba glasi : r 2 1 0


r 2 1
r i

Dakle, par 0 i je jednostruki kompleksni par korijena karakteristine jednadbe. Prema


tome, partikularno rjeenje y P1 nehomogene jednadbe y ' ' y 4 x sin x je oblika
y P1 x s e ax R m ( x) cos bx S m ( x) sin bx gdje je s viestrukost para 0 i , odnosno s=1, a gdje su

R m (x) i S m (x) nepoznati polinomi stupnja m pri emu je m maxk , l max0,1 1 .

Dakle,

y P1 x ( A1 x A0 ) cos x ( B1 x B0 ) sin x

Sada moramo nai opi oblik partikularnog rjeenja jednadbe y ' ' y e x cos x . Funkcija
f 2 ( x) e x cos x je druge vrste, odnosno oblika f 2 ( x) e ax Pk ( x) cos bx Ql ( x) sin bx pri emu je
a 1 , polinom Pk (x ) je polinom nultog stupnja i to Pk ( x) P0 ( x) 1 , polinom Ql (x) je polinom
nultog stupnja i to Ql ( x) Q0 ( x) 0 i b 1 .
Sada trebamo provjeriti je li kompleksni par brojeva a bi odnosno u naem sluaju par
brojeva 1 i rjeenje karakteristine jednadbe. Mi smo ve rijeili karakteristinu jednadbu
pa znamo da dotini par 1 i nije njezino rjeenje.
Prema tome, partikularno rjeenje y P2 nehomogene jednadbe y ' ' y e x cos x je oblika
y P2 e 1x R m ( x ) cos bx S m ( x) sin bx

emu je m maxk , l max0,0 0 .


Dakle,

gdje su R m (x) i S m (x) nepoznati polinomi stupnja m pri

y P1 e x C 0 cos x D 0 sin x

Sada moramo nai opi oblik partikularnog rjeenja jednadbe y ' ' y e x x sin x . Funkcija
f 3 ( x) e x x sin x je druge vrste, odnosno oblika f 3 ( x) e ax Pk ( x) cos bx Ql ( x) sin bx pri emu je
a 1 , polinom Pk (x) je polinom nultog stupnja i to Pk ( x) P0 ( x) 0 , polinom Ql (x) je polinom
prvog stupnja i to Ql ( x) Q1 ( x) x i b 1 .
Sada trebamo provjeriti je li kompleksni par brojeva a bi odnosno u naem sluaju par
brojeva 1 i rjeenje karakteristine jednadbe. Mi smo ve rijeili karakteristinu jednadbu
pa znamo da dotini par 1 i nije njezino rjeenje.
Prema tome, partikularno rjeenje y P3 nehomogene jednadbe y ' ' y e x x sin x je oblika
y P2 e 1x R m ( x ) cos bx S m ( x) sin bx

gdje su R m (x) i S m (x) nepoznati polinomi stupnja m pri

emu je m maxk , l max0,1 1 .


Dakle,

y P3 e x ( E1 x E 0 ) cos x ( F1 x F0 ) sin x

Dakle, traeni opi oblik partikularnog rjeenja y P y P1 y P2 y P3 je jednak

y P x ( A1 x A0 ) cos x ( B1 x B0 ) sin x e x C 0 cos x D 0 sin x e x ( E1 x E 0 ) cos x ( F1 x F0 ) sin x

___________________________________________________________________________

Zadatak 9. Pretpostaviti partikularno rjeenje nehomogene jednadbe y IV 8 y ' '16 y sin 2 x .


Rjeenje. Trebamo nai opi oblik partikularnog rjeenja. Partikularno rjeenje y P
nehomogene jednadbe y IV 8 y ' '16 y sin 2 x ovisi o funkciji f ( x) sin 2 x .
Vidimo da funkcija

pripada drugoj kategoriji, odnosno da je oblika


f ( x) e Pk ( x) cos bx Ql ( x) sin bx pri emu je a 0 , polinom Pk (x ) je polinom nultog stupnja,
odnosno Pk ( x) P0 ( x) 0 , polinom Ql (x) je polinom nultog stupnja odnosno Ql ( x) Q0 ( x) 1 i
b 2 . Da bi mogli pretpostaviti opi oblik partikularnog rjeenja prvo moramo odrediti da li je
par kompleksnih brojeva a bi , odnosno u naem sluaju par kompleksnih brojeva 0 2i
rjeenje karakteristine jednadbe i ako je, koje je viestrukosti.
f ( x) sin 2 x

ax

Karakteristina jednadba glasi: r 4 8r 2 16 0 . Radi se o bikvadratnoj jednadbi pa uvodimo


supstituciju t r 2 . Tada dobivamo jednadbu
t 2 8t 16 0

(primjenom pravila o kvadratu zbroja lijevu stranu zapisujemo kao)


(t 4) 2 0

(odnosno )
(r 2 4) 2 0

(lijeva strana gornjeg izraza e biti jednaka nuli kada r 2 4 bude jednako nuli)
r2 4 0
r 2 4
r 2i

(prema tome polinom r 2 4 (r 2i ) (r 2i) pa imamo)


r 4 8r 2 16 (r 2 4) 2 (r 2i ) 2 (r 2i) 2 0

(sada oitavamo da je r1 2i kompleksno rjeenje viestrukosti 2 odnosno r2 2i je takoer


kompleksno rjeenje viestrukosti 2)
(dakle, par kompleksnih rjeenja r 2i je viestrukosti 2)
Dakle, par kompleksnih brojeva 0 2i predstavlja kompleksni par rjeenja karakteristine
jednadbe viestrukosti 2.
Sada znamo da e traeno partikularno rjeenje biti oblika
y P x s e 0 x R m ( x) cos bx S m ( x) sin bx gdje je s viestrukost para 0 2i , a gdje su polinomi
R m (x) i S m (x) nepoznati polinomi stupnja m gdje je m maxk , l max0,0 0 .
Dakle,

y P x 2 A0 cos 2 x B0 sin 2 x traeni

opi oblik partikularnog rjeenja

Zadatak 10. Pretpostaviti partikularno rjeenje nehomogene jednadbe y ' '9 y 2 x sin 3x xe 3 x .
Rjeenje. Trebamo nai opi oblik partikularnog rjeenja. Partikularno rjeenje y P
nehomogene jednadbe y ' '9 y 2 x sin 3 x xe 3 x ovisi o funkciji f ( x) 2 x sin 3x xe 3 x .

Vidimo da funkcija f ( x) 2 x sin 3x xe 3 x pripada treoj kategoriji, odnosno da se funkcija f (x)


moe prikazati kao zbroj funkcija f ( x) f 1 ( x) f 2 ( x) gdje je f 1 ( x) 2 x sin 3x i f 2 ( x) xe 3x .
Svaka od funkcija f 1 ( x) i f 2 ( x) pripada jednoj od prve dvije kategorije.
Dakle, traeno partikularno rjeenje y P biti e jednako y P y P1 y P2 pri emu je y P1
partikularno rjeenje jednadbe y ' '9 y 2 x sin 3x , y P2 partikularno rjeenje jednadbe
y ' '9 y xe 3 x .

Dakle, najprije moramo nai opi oblik partikularnog rjeenja jednadbe y ' '9 y 2 x sin 3 x .
Funkcija f 1 ( x) 2 x sin 3x je druge vrste, odnosno oblika f 1 ( x) e ax Pk ( x) cos bx Ql ( x) sin bx pri
emu je a 0 , polinom Pk (x) je polinom nultog stupnja i to Pk ( x) P0 ( x) 0 , polinom Ql (x) je
polinom prvog stupnja i to Ql ( x) Q1 ( x) 2 x i b 3 .
Sada trebamo provjeriti je li kompleksni par brojeva a bi odnosno u naem sluaju par
brojeva 0 3i rjeenje karakteristine jednadbe.
Karakteristina jednadba glasi : r 2 9 0
r 2 9
r 3i

Dakle, par 0 3i je jednostruki kompleksni par korijena karakteristine jednadbe. Prema


tome, partikularno rjeenje y P1 nehomogene jednadbe y ' '9 y 2 x sin 3 x je oblika
y P1 x s e 0 x R m ( x) cos 3x S m ( x) sin 3x gdje je s viestrukost para 0 3i , odnosno s=1, a gdje su

R m (x) i S m (x) nepoznati polinomi stupnja m pri emu je m maxk , l max0,1 1 .

Dakle,

y P1 x ( A1 x A0 ) cos 3 x ( B1 x B0 ) sin 3 x

Sada moramo nai opi oblik partikularnog rjeenja jednadbe y ' '9 y xe 3 x . Funkcija
f 2 ( x) xe 3 x je prve vrste, odnosno oblika f 2 ( x) e ax Pn ( x) pri emu je a 3 a polinom Pn (x ) je
polinom prvog stupnja i to Pn ( x) P1 ( x) x .
Sada trebamo provjeriti je li broj a 3 rjeenje karakteristine jednadbe. Mi smo ve rijeili
karakteristinu jednadbu pa znamo da dotini broj nije njezino rjeenje.
Prema tome, partikularno rjeenje y P2 nehomogene jednadbe y ' '9 y xe 3x je oblika
y P2 e 3 x Q n ( x) gdje je Qn (x) nepoznati polinomi stupnja n , odnosno stupnja 1.

Dakle,
y P2 e 3 x (C1 x C 0 )

Dakle, traeni opi oblik partikularnog rjeenja y P y P1 y P2 je jednak

y P x ( A1 x A0 ) cos 3 x ( B1 x B0 ) sin 3 x e 3 x (C1 x C 0 )

Zadatak 11. Pretpostaviti partikularno rjeenje nehomogene jednadbe


y ' '4 y'7 y ( x 1)e 2 x sin 3 x cos 3 x .

Rjeenje. Trebamo nai opi oblik partikularnog rjeenja. Partikularno rjeenje y P


nehomogene jednadbe y ' '4 y'7 y ( x 1)e 2 x sin 3 x cos 3 x ovisi o
funkciji f ( x) ( x 1)e 2 x sin 3 x cos 3 x .
Vidimo da funkcija f ( x) ( x 1)e 2 x sin 3 x cos 3 x pripada treoj kategoriji, odnosno da se
funkcija f (x) moe prikazati kao zbroj funkcija f ( x) f 1 ( x) f 2 ( x) gdje je
f 1 ( x) ( x 1)e 2 x sin 3 x i f 2 ( x) cos 3 x . Svaka od funkcija f 1 ( x) i f 2 ( x) pripada jednoj od
prve dvije kategorije.
Dakle, traeno partikularno rjeenje y P biti e jednako y P y P1 y P2 pri emu je y P1
partikularno rjeenje jednadbe y ' '4 y '7 y ( x 1)e 2 x sin 3 x , y P2 partikularno rjeenje
jednadbe y ' '4 y '7 y cos 3 x .
Dakle, najprije moramo nai opi oblik partikularnog rjeenja jednadbe
y ' '4 y '7 y ( x 1)e 2 x sin 3 x . Funkcija f 1 ( x) ( x 1)e 2 x sin 3 x je druge vrste, odnosno oblika
f 1 ( x) e ax Pk ( x) cos bx Ql ( x) sin bx pri emu je a 2 , polinom Pk (x) je polinom nultog
stupnja i to Pk ( x) P0 ( x) 0 , polinom Ql (x) je polinom prvog stupnja i to Ql ( x) Q1 ( x) x 1 i
b 3.

Sada trebamo provjeriti je li kompleksni par brojeva a bi odnosno u naem sluaju par
brojeva 2 3i rjeenje karakteristine jednadbe.
Karakteristina jednadba glasi : r 2 4r 7 0
r1, 2

4 16 4 7 4 12 4 i 2 4 3 4 2i 3

2 i 3
2
2
2
2
r1, 2 2 i 3

Dakle, par 2 3i je jednostruki kompleksni par korijena karakteristine jednadbe. Prema


tome, partikularno rjeenje y P1 nehomogene jednadbe y ' '4 y '7 y ( x 1)e 2 x sin 3 x je oblika

y P1 x s e 2 x R m ( x) cos 3 x S m ( x) sin 3 x gdje je s viestrukost para 2 3i , odnosno s=1, a

gdje su R m (x) i S m (x) nepoznati polinomi stupnja m pri emu je m maxk , l max0,1 1 .
Dakle,

y P1 x e 2 x ( A1 x A0 ) cos 3 x ( B1 x B0 ) sin 3 x

Sada moramo nai opi oblik partikularnog rjeenja jednadbe y ' '4 y '7 y cos 3 x . Funkcija
f 2 ( x) cos 3 x je druge vrste, odnosno oblika f 2 ( x) e ax Pk ( x) cos bx Ql ( x) sin bx pri emu je
a 0 , polinom Pk (x) je polinom nultog stupnja i to Pk ( x) P0 ( x) 1 , polinom Ql (x) je polinom
nultog stupnja i to Ql ( x) Q0 ( x) 0 i b 3 .
Sada trebamo provjeriti je li kompleksni par brojeva a bi odnosno u naem sluaju par
brojeva 0 3i rjeenje karakteristine jednadbe. Mi smo ve rijeili karakteristinu
jednadbu pa znamo da dotini par nije njezino rjeenje.

Prema tome, partikularno rjeenje y P2 nehomogene jednadbe y ' '4 y '7 y cos 3 x je oblika

y P1 e 0 x R m ( x) cos 3 x S m ( x) sin 3 x a gdje su R m (x) i S m (x) nepoznati polinomi stupnja m

pri emu je m maxk , l max0,0 0 .


Dakle,

y P2 C 0 cos 3 x D0 sin 3 x

Dakle, traeni opi oblik partikularnog rjeenja y P y P1 y P2 je jednak

y P x e 2 x ( A1 x A0 ) cos 3 x ( B1 x B0 ) sin 3 x C 0 cos 3 x D 0 sin 3 x