Philippine Literature / Philippine History: Story summary and English translation of the lyric poem or narrative poem by Philippines’ "radical poet" Francisco "Balagtas" Baltazar, "Florante at Laura" {Florante and Laura} Florante at Laura Story Summary
Florante is alone and weary, in a deep dark forest, tied to a tree waiting to be eaten by ravenous wild beasts… Florante was the son of Duke Briseo of Albanya and Princess Floresca of Krotona. At a young age, Florante was sent to Atenas to pursue his studies. There he met Menandro and Adolfo. Adolfo was naturally selfish and envious even when he was still young. He held a secret hate towards Florante. Menandro was Adolfo’s exact opposite. He is a kind, loyal, and a trustworthy friend to Florante. Of the three, Florante was the smartest, which was the reason why he was the professor’s favorite. Adolfo’s anger fumes even more. He secretly swore to plot revenge upon Florante. Once there was a dramatic play being help at the academy. Adolfo made true the part he played. He stabbed Florante for real, but failed to kill him because of Menandro’s speed and agility. He saved Florante. And everyone hated Adolfo. He was advised by Antenor to return to Albanya. Meanwhile, Florante and his fellows stayed and continued studying in Antenas, until, Florante received a bad news from his father – his mother had died. Florante returned home to Albanya. Not very long, his father, the duke, introduced Florante to the king. And this is when Florante laid eyes on Laura, the beautiful daughter of King Linseo. Even it was only their eyes that met, the hearts of Florante and Laura had an instant and clear understanding. They loved each other from then on. However Florante had to go to Krotona, where his grandfather ruled. Albanya’s King Linseo assigned Florante to come to the aid of the warring Krotona. With God’s help, Florante succeeded. He saved Krotona against the Moors. Unfortunately, when Florante returned to Albanya, he discovered that it was now the kingdom that was in peril. The moors had imprisoned his father, and even Adolfo. Nonetheless Florante saved them all and freed the prisoners once again. So King Linseo loved Florante even more. And Florante’s deeds became famous overseas.

Once when Florante and Menandro were in Italy, Florante received a letter from Albanya ordering him to entrust the troops to Menandro and return to the palace immediately. But Florante was arrested by Adolfo’s troops when he was just about to enter the city! It was then that Florante realized it was all an evil plot by Adolfo, including the death of Florante’s father, and the capturing of Laura to pressure her to be wedded to Adolfo. From his prison cell, Florante was taken to the dangerous forest. There he was bonded to a tree to be eaten by wild animals. Florante was weakened, until he lost his consciousness. In the meantime on the the other side of the forest, was yet another man full of loneliness and agony. He found himself in the same weary forest because his treacherous father the King of Persia. He was even threatened to be beheaded so his love Flerida would be wedded to the king. During this man’s lament, he heard the others voice agonizing from beyond. He tracked where the voice was coming and he came to the sight of a man on the verge of being eaten by hungry lions. His agility and skills drove the two lions away and Florante was saved. This man, Aladin, freed Florante from his bondage. When Florante regained full consciousness, he gave much thanks to the Moor. And so they exchanged their stories, stories of the things that had befallen them… And until… The two men also heard two voices from afar. The voices also seemed to be narrating, and they were from women. They were full of surprise when they found their beloveds Laura and Flerida! And the hearts of the four were full of thanks and joy. Laura disclosed how she found herself in the forest. It was all because of Adolfo, who wanted to teach her a lesson for refusing his proposed marriage. Adolfo took Laura to the forest and attempted to rape her, but, an arrow flew from Flerida’s a bow and pierced the poor heart of Adolfo… It was just after this story that Menandro’s troops then appeared in the forest and found Adolfo’s body lifeless… All rejoiced in their reunion. They sang songs of success and praise… Florante married Laura, as well as Aladin married Flerida - When the king father of Aladin died, they returned to Persia to relish the throne. In the meantime in the kingdom of Albanya, all hailed Florante and Laura as majesties of the the land. From then on all lived lives full of success, prosperity, love, joy, and peace… The End…

Education Gives Luster To the Motherland
Wise education, vital breath Inspires an enchanting virtue; She puts the Country in the lofty seat Of endless glory, of dazzling glow, And just as the gentle aura's puff Do brighten the perfumed flower's hue: So education with a wise, guiding hand, A benefactress, exalts the human band. Man's placid repose and earthly life To education he dedicates Because of her, art and science are born Man; and as from the high mount above The pure rivulet flows, undulates, So education beyond measure Gives the Country tranquility secure. Where wise education raises a throne Sprightly youth are invigorated, Who with firm stand error they subdue And with noble ideas are exalted; It breaks immortality's neck, Contemptible crime before it is halted: It humbles barbarous nations And it makes of savages champions. And like the spring that nourishes The plants, the bushes of the meads, She goes on spilling her placid wealth, And with kind eagerness she constantly feeds, The river banks through which she slips, And to beautiful nature all she concedes, So whoever procures education wise Until the height of honor may rise. From her lips the waters crystalline Gush forth without end, of divine

virtue, And prudent doctrines of her faith The forces weak of evil subdue, That break apart like the whitish waves That lash upon the motionless shoreline: And to climb the heavenly ways the people Do learn with her noble example. In the wretched human beings' breast The living flame of good she lights The hands of criminal fierce she ties, And fill the faithful hearts with delights, Which seeks her secrets beneficent And in the love for the good her breast she incites, And it's the' education noble and pure Of human life the balsam sure. And like a rock that rises with pride In the middle of the turbulent waves When hurricane and fierce Notus roar She disregards their fury and raves, That weary of the horror great So frightened calmly off they stave; Such is one by wise education steered He holds the Country's reins unconquered. His achievements on sapphires are engraved; The Country pays him a thousand honors; For in the noble breasts of her sons Virtue transplanted luxuriant flow'rs; And in the love of good e'er disposed Will see the lords and governors The noble people with loyal venture Christian education always procure. And like the golden sun of the morn Whose rays resplendent shedding gold, And like fair aurora of gold and red She overspreads her colors bold; Such true education proudly gives The plea sue of virtue to young and old And she enlightens out Motherland dear As she offers endless glow and luster.

laman. Wala nang namamana itong Pilipinas na layaw sa Ina kundi pawang hirap; tiis ay pasulong, patente'y nagkalat, rekargo't impuwesto'y nagsala-salabat.

Katapusang Hibik Ng Pilipinas
Andres Bonifacio Spanish Period
Sumikat na Ina sa sinisilangan ang araw ng poot ng Katagalugan, tatlong daang taong aming iningatan sa dagat ng dusa ng karalitaan. Walang isinuhay kaming iyong anak sa bagyong masasal ng dalita't hirap; iisa ang puso nitong Pilipinas at ikaw ay di na Ina naming lahat. Sa kapuwa Ina'y wala kang kaparis... ang layaw ng anak: dalita't pasakit; pag nagpatirapang sa iyo'y humibik, lunas na gamot mo ay kasakit-sakit. Gapusing mahigpit ang mga Tagalog, hinain sa sikad, kulata at suntok, makinahi't biting parang isang hayop; ito baga, Ina, ang iyong pag-irog? Ipabilanggo mo't sa dagat itapon; barilin, lasunin, nang kami'y malipol. Sa aming Tagalog, ito baga'y hatol Inang mahabagin, sa lahat ng kampon? Aming tinitiis hanggang sa mamatay; bangkay nang mistula'y ayaw pang tigilan, kaya kung ihulog sa mga libingan, linsad na ang buto't lumuray ang

Sarisaring silo sa ami'y inisip, kasabay ng utos na tuparing pilit, may sa alumbrado---kaya kaming tikis, kahit isang ilaw ay walang masilip. Ang lupa at buhay na tinatahanan, bukid at tubigang kalawak-lawakan, at gayon din pati ng mga halaman, sa paring Kastila ay binubuwisan. Bukod pa sa rito'y ang mga iba pa, huwag nang saysayin, O Inang Espanya, sunod kaming lahat hanggang may hininga, Tagalog di'y siyang minamasama pa. Ikaw nga, O Inang pabaya't sukaban, kami'y di na iyo saan man humanggan, ihanda mo, Ina, ang paglilibingan sa mawawakawak na maraming bangkay. Sa sangmaliwanag ngayon ay sasabog ang barila't kanyong katulad ay kulog, ang sigwang masasal sa dugong aagos ng kanilang bala na magpapamook. Di na kailangan sa iyo ng awa ng mga Tagalog, O Inang kuhila, paraiso namin ang kami'y mapuksa, langit mo naman ang kami'y madusta. Paalam na Ina, itong Pilipinas, paalam na Ina, itong nasa hirap, paalam, paalam, Inang walang habag, paalam na ngayon, katapusang tawag.

Ang Himagsikan Ng Mga Pilipino
‘La Revolucion Filipina’ Sinulat ni Apolinario Mabini
Dakilang Bayani at Utak ng Himagsikan Isinalin sa Tagalog mula sa English translation by Leon Ma. Guerrero

Palakad Ng Español Bago Naghimagsikan

DATI-RATI, may mga paaralan sa Manila na nagturo ng kaunting Latin at Español, mga tanging kailangan upang makapasok sa Universidad ng Santo Tomas, palakad ng mga frayleng Dominican, at mag-aral ng pag-aabogado, ng pagpa-pari at ng filosofia. Ang Pilipinong naging mga pari at mga abogado nuong panahon ni Padre Jose Burgos ay natutong maigi ng Latin ngunit bahagya lamang nakaunawa ng Español, maliban sa mga anak ng mga Español, dahil pulos religion ang itinuturo sa kanila.
Kaunti lamang ang mga Pilipino na may sapat na yaman upang makapagaral sa Manila. Karamihan ay nag-pari sapagkat mababa ang tingin ng mga frayle sa mga abogado, samantalang ikinarangal ng mga tao ang sinumang Pilipinong naging pari. Pagtagal-tagal, binago ng mga frayle ang tuntunin ng aralan sa Manila upang masaway ang pagdayo ng mga Pilipino sa España o iba pang bayan sa Europa upang mag-aral ng mga hindi itinuturo sa Manila. Napupulot kasi ang mga makabago at mapagpalayang pag-iisip sa labas ng bayan, lalo na ang mga panukalang labag sa palakad ng simbahan. Nagbukas ang mga frayle sa Manila ng mga paaralan ng medicina at ng pharmaceutica, pangga-gamot at pagbu-botica, upang mapili nila ang mga aklat at mga guro na sang-ayon sa mga tuntunin ng Español, upang manatiling masunurin sa simbahan ang mga Pilipino, at upang matigil ang pagpasok sa Manila ng mga makapag-palayang panukala. Subalit lubusang uhaw sa kaalaman ang mga anak mayaman sa Pilipinas at patuloy ang pagdanak nila sa Europa upang mag-aral at matuto. Sa mga lumikas upang matutuhan kung paano mapagbubuti ang kalagayan ng mga tao, dapat itanghal sina Jose Rizal, mag-aral ng panggagamot, at Marcelo H. del Pilar, abogado sa Bulacan na inusig ng frayle sa kabayanan niya. Kung politica ang pag-uusapan, karumal-dumal ang kalagayan ng Pilipinas nuon. Dahil pag-aari lamang, at hindi kasapi sa kaharian ng España, walang mga karapatan ang mga Pilipino bilang mamamayan. Kaya maaaring gawin ng hari, at ng kanyang mga ministro, ang anumang nais nila. Dahil walang mga batas, kahit sinong hukom ay nailuluklok, o natatanggal, sa Pilipinas. Ang hari ng España ay

kinakatawan ng isang governador, na laging general sa hukbong Español, at mistulang dictador sa kapuluan. Pati ang mga utos ng hari ay maaari nilang ibinbin, ibahin o kalimutan nang lubusan kung sa tingin nila, mapapahina ng mga ito ang paghahari ng España sa Pilipinas. May kapangyarihan din silang ipatapon sinuman nang walang laban o paglitis, ang ipagbawal ang pagbasa ng anumang aklat o pahayagan, ang pasukin nang walang pahintulot at saliksikin ang anumang tahanan, ang supilin ang anumang pagpupulong ng mga tao, at ang pagsamba maliban sa catholico. Sa madaling salita, supil ang anumang karapatan ng mga mamamayan, mga kalayaan na likas na sa mga katutubo mula nuong unang panahon pa. Samakatuwid, ang kapuluan ay sadlak sa paghahamok, kahit na lawak ang katahimikan sa lahat ng dako nang mahigit 300 taon. Ang governador ay pinuno rin ng hukbo sa Pilipinas. Bilang kinatawan ng hari, siya rin ang nagpapasiya kung sinu-sino ang nagpapalakad sa mga paroco, at kung sino ang magiging mga kawani ng simbahan. Katulong niya sa pamamalakad ang pang-2 pinuno ng hukbo, ang ingat-yaman ng Pilipinas at ang director civil na nangangasiwa sa pulis, paaralang bayan, pagkakalakal at mga gawaing bayan. Tinutulungan ang governador ng isang kalihim tagapagpaganap na tumutupad sa mga tungkuling hindi sakop ng pang-2 pinuno ng hukbo, ng ingat-yaman at ng director civil. May consejo ng pangangasiwa na nagpapayo sa governador sa mga mahalagang paksa, at natatawag ng governador upang tumulong ang isa pang pulong, ang consejo ng kapuluan, na kinabibilangan ng mga pinunong nabanggit na, at ng pinuno ng hukbong dagat sa Pilipinas, ng arsobispo ng Manila at ng pangulo ng hukuman sa Manila.

Walang Pilipino sa Pamahalaan
Lahat ng pangunahing kawanihan at pamahalaan ng mga lalawigan ay pinamumunuan ng mga Español na ipinanganak sa España, hindi ng mga Español na isinilang sa Pilipinas. Ang mga pinunong ito ay walang alam tungkol sa kapuluan at pinababalik agad sa Madrid tuwing may bakanteng katungkulan sa España. Iilang Pilipino lamang ang napiling manungkulan sa hukbo, sa mga kagawaran ng pamahalaan, o bilang mga hukom at abogado sa litisang bayan. May ilang mayayamang Pilipino na kasapi sa consejo ng pangangasiwa subalit tagapagpayo lamang at walang bayad. Lahat ng naging kawani sa pamahalaan ay nagsamantalang nagpayaman upang hindi maging dukha kapag natanggal sa tungkulin. Sila-sila ay nagtatakipan upang hindi matutop at mabulgar ang kanilang mga kagagawan, na nagiging kahihiyan nilang lahat. Kaya sinumang Pilipino na nagsumbong ng pagnanakaw at kalabisan ng mga frayle at mga kawani ng pamahalaan ay pinaratangan at pinarusahan bilang subersibo, kalaban ng bayan. Walang kinatawan ng kapuluan sa Cortez, ang batasan ng España, kahit na sa pamahalaang municipal maliban sa lungsod ng Manila. Ang mga alcalde ng kabayanan ay mga tagapag-kalkal lamang ng buwis at tagasunod sa utos ng mga pinuno ng lalawigan. Sila ang nagpapa-ayos ng mga lansangan, gamit ang sapilitan at walang bayad na paglilingkod ng mga taong bayan. Hindi sila binibigyan ng salapi o kapangyarihang magpaganap ng iba pang gawain, kaya ang mga alcalde ay hindi

pinuno ng kanilang mga kabayanan kundi utusan lamang ng mga frayle at ng Guardia Civil sa kanilang purok.

a La Patria (To The Fatherland) Dimas-Ilaw EMILIO JACINTO

Hail! Oh my native country! More than aught I adore thee Whom with so many treasures lavish nature has blessed; Eden where flowers more fragrant bloom than in other gardens, Where with more beautiful colors, rising, the dawn paints the heavens, And where the poet, enraptured, sees what he elsewhere but dreamt. Hail! Oh thou queen enchanting! Filipinos beloved, Venus beauty enshrouded, peerless, beloved land! Region of light and color, poetry, fragrance, and gaiety, Regions of fruits delicious and or sweet harmonies, gently lulled to sleep by the breezes and the surf of the sea. Pearl the most precious and dazzling of our Eastern Ocean, Paradise built by the splendors of our brilliant sun: Eagerly do I greet thee, and adoration ardent. Offers my soul with the burning, fervent desire to see thee Free from thy bitter sorrow, free from the Spaniard’s yoke! Ah, in the midst of thy splendors, sadly in chains dost though languish, That which to thee is most precious-freedom, though has it not! Ah, to relieve thee, my country, in thy distress, in thy suffering, Pain would I give my life-blood, gushing forth from my bosom To the last drop, and oblivion find, eternal rest. What should be thine by Justice, rights unalienable Are naught but words vain and hollow, cruel mockery to thee; Justice is but a deception in thy sad situation,

Bonmaid art thou, though worthy of a Queen’s purple instead, Joy givest thou to thy tyrant, who gives thee gall in return. What does it help thee, my country, sad bowed by dire misfortune, That thou hast skies like the turquoise, clear and diaphanous, That of thy moon the silvery beams are of matchless beauty: What does it help thee, who, weeping, sighing in bitter bondage, Hast for four centuries been suffering - what is the good to thee? And what avail thee flowers covering thy smiling meadows, What the bird’s carols that sweetly in your forests resound? Ah, the same breeze that their fragrance bears and their songs harmonious, Bears on its wings cries and sobbing, weeping and bitter complaints, That fill the soul with anguish and the mind with sad thoughts. What is the good of thy splendor, pearl of virginal beauty, What of the wealth oriental of thy alluring charms, If all thy grace and beauty tyrants have cruelly blighted, Bound with mortiferous iron, fetters or hardness unequaled, Drawing enjoyment and pleasures from thy anguish and woe? What is the good of thy fertile soil and its matchless exuberance, That it brings forth fruits delicious and manifold, bountiful? If all thy generous heavens smile down upon and shelter Is claimed as his by the Spaniards, who stepping boldly forward, Insolent in his vileness, loudly proclaims his right? But to end comes all silence and must all servile patience, Now, that the tocsin resounding call us to light for thee, And without fear, without mercy, openly, crush the servile serpent That with its venom has poisoned thy embittered existence; Fatherland, here we are, ready, anxious to die for thee! All, the idolized mother, and the wife whom we worship, Even the babe whom his father loves like a piece of his soul, In the defense of thy cause we abandon them, leaving behind us,

Happiness, love and hope: all we hold dear we give up, All our fondest dreams, our illusions all. And lo! Throughout the country heroes spring up enchantment, Burning with love of their country, radiant with virtue’s light, Fighting with ardor that only death can defeat and vanquish, And even in dying they will utter thy sacred name. Fatherland, wishing thee happiness, still with their dying breath. Numerous like stars in the heavens, thousands of noble heroes Lay on thy sacred altars willingly down their lives, And when ye hear of the combats and the desperate charges Fervent prayers to heaven send up, ye children ye aged, And ye woman, that victory may be with our hosts! Midst the most horrible tortures cruelty can imagine, Only because they have loved thee and desired thy good, Countless martyrs have suffered, yet in the midst of their torments Blessings for thee have risen from their pure souls, and even Those who were slain met death with last wish for thee. What does it matter that hundreds, thousands of sons of thine perish, In the unequal struggle, in the tremendous strife, And that their precious lifeblood flows till it seems like an ocean? Is it not split in defending thee and thy sacred home? Little it matters if fighting bravely, they die in thy cause! Little it matters if exile is our fate, and the prison, Or even torture, with savage fury inflicted on us, For t the sacred altar that in his heart each patriot To thee has raised, have us all, one and all have we sworn Fealty to our cause, and our honor pledged. And it we forth from the flight come with the laurels of glory, And our self-sacrificing labor is crowned with success, Future ages will honor heap upon honor and crown thee

Queen of the realm of the free, pure and unblemished queen, And all the peoples on earth mute and admiring will stand. On the horizon slowly rises the dawn, most brilliant, Of a new day of freedom, love and prosperity, And of those who have fallen in the dark night of the struggle Never let perish the memory, and in their graves, cold and humble, Happy their slumber will be, happiness being thine. And if the crown of the victor should be the spoil of the Spaniard, and if the fickle fortune should turn its back on thee, Yet we shall always be brethren - be what it may the outcome, Liberty will always have the champions while there are tyrants alive. And our faith will not perish - while there is life, there is hope! Silent forces are working while a false calm is reigning Calm precedes the storm - soon will the hurricane rage, And with more firmness, more prudence will our work we continue And start the struggle again, but with more ardor and strength, Till in the end we shall triumph, till dried your tears shall be. Fatherland, idolized, precious, as your sorrows are growing So our love grows again, your affection for thee, Do not lose hope or courage, for from the wound, the gaping, Always the blood will flow, while there is life in us, And we shall never forget thee in eternity’s space.

At Ako'i Makasalanan
Marcelo H. Del Pilar Spanish Period

Ako raw ay makasalanan at ako'y mangompisal sa ka-auay kong Fraile na nakapagpapatibay sa lahat, sa kay Padre Burgos, sa kay Padre Zamora at kay Padre Gomez at sa mga ipinadeportar; nagkasala baga ako sa paninimdim ko, sa paguiuika ko at sa pagpapalayas sa inyo; ako baga'i sala o sala kapang lubha' kaya nga yata nanganganib ako kay Santa Bariang tanso cay San Pisong Pilac, at sa manga kaban niniyo na ako'i ipahamak nila; at ikaw naman Fraile ako'i ipahamak mo sapagka't nagdidiosdiosan ka dito sa lupa, ay pararatangan mo ako nang ako'i maparusahan. Amen.

PAKIKIDIGMA Jose Corazon de Jesus American Period

Ang buhay ay isang pakikidigmang walang katapusan. Huwag kang uurong, lalalim ang sugat, Ngunit naubos na ang dugong tatagas; Ang sugat man naman kung buka't bukadkad, Tila humihingang bibig ng bulaklak.

Walang bagay ditong hindi natitiis Pag lagi nang apdo ang iyong sinisid; Ang lalong mabuti ang mukhang may gatla Kumakaraniwan sa may ditang bibig.

Kung ikaw'y natalo o kaya nadapa, Magbaon kang muli saka makidigma; At lalong mabuti ang mukhang may gatla Ng lahat ng iyong tinitiis na taga.

Huwag mong nasain ang bulak maging bulak ka, Iyan ay maputing dudumi pagdaka; Habang ikaw'y bato sa isang kalsada, Ang pison at gulong, kaibigan mo na.

Ikaw'y makidigma sa laot ng buhay At walang bayaning nasindak sa laban; Kung saan ka lalong mayong kahinaan, Doon mo dukutin ang iyong tagumpay.

Amado V. Hernandez

Akoy ipiniit ng linsil na langi hangad palibhasang diwa koy pilitin, katawang marupo, aniya’y pagsuko,

damdami’y supil na;t maihiin ay supil Ikinulong ako sa kutang malupit; bato bakal punlo, balasik ng bantay: lubos na tiwalag sa buong daigdig at inaring kahit buhay man ay patay Sa munting dungawan, tanging abot-malas ay sandipang langit na puno ng luha , maramot na birang ng pusong may sugat watawat ng aking pagkapariwara. Sintalim ng kidlat ang mata ng tanod, sa pintong may susi’y walang makalapit sigaw ng bilanggo sa katabing muog, anaki’y atungal ng hayop sa yungib. Ang maghapo’y tila isang tanikala na kalakaladkad ng paanang madugo, ang buong magdamag ay kulambong luksa ng kabaong waring lungga ng bilanggo. Kung minsa’y magdaan ang payak na yabag, kawil ng kadena ang kumakalanding; sa maputlang araw saglit ibibilad, sanlibong aninong inilwa ng dilim. Kung minsan, ang gabi’y biglang magulantang sa hudyat--may takas!--at asod ng punlo; kung minsa’y tumangis ang limang batingaw, sa bitayang muog, may naghihingalo At ito ang tanging daigdig ko ngayon-bilangguang mandi’y libingan ng buhay; sampu, dalawampu, at lahat ng taon ng buong buhay ko’y dito mapipigtal. Nguni’t yaring diwa’y walang takot-hirap at batitis pa rin itong aking puso: piita’y bahagi ng pakikilamas, mapiit ay tanda ng hindi pagsuko. Ang tao’t Bathala ay di natutulog at di habang araw ang api ay api, tanang paniniil ay may pagtutuos, habang may Bastilya’y may bayang gaganti. At bukas, diyan din, aking matatanaw sa sandipang langit na wala nang luha, sisikat ang gintong araw ng tagumpay . . . layang sasalubong ako sa paglaya!

Banaag at Sikat
Ni Lope K. Santos
Ang buod ng kasaysayan ng Banaag at Sikat ay lumiligid sa mga adhikain at paninindigan ng dalawang magkaibigang sina Felipe at Delfin. Si Felipe ay anak ng isang mayamang presidente ng isang bayan sa Silangan. Dahil sa kanyang pagkamuhi sa mga paraan ng pagpapayaman ng kanyang ama at sa kalupitan nito sa mga maralitang kasama sa bukid at sa mga utusan sa bahay ay tinalikdan niya ang kanilang kayamanan, pumasok na manggagawa sa isang palimbagan, at nanligaw sa isang maralita ngunit

marangal na dalaga, si Tentay. Samantala, siya’y nakatira sa isang bahay ng amangkumpil na si Don Ramon sa Maynila. Ang mga paraan ni Don Ramon sa pagpapayaman, ang kanyang mababang pagtingin sa mahihirap at ang pag-api niya sa mga pinamumunuan ay nakapagpalubha sa pagkamuhi ni Felipe sa lahat ng mayayaman at nagpapatibay sa kanyang pagiging anarkista. Pinangarap niya ang araw na mawawala ang mga hari, punumbayan at alagad ng batas, ang lahat ng tao’y magkakapantay-pantay at magtatamasa ng lubos na kalayuan at patas na ginhawa sa buhay. Nang pilitin ng ama na umuwi sa kanilang bayan, siya’y sumunod. Subalit itinuro niya sa mga kasama sa bukid at sa mga katulong sa bahay ang kanilang karapatan. Sa galit ng ama, siya’y pinalayas at itinakwil bilang anak. Nagbalik siya sa dating pinapasukan sa Maynila at hinikayat si Tentay na pumisan sa kanya kahit di kasal, sapagkat tutol siya sa mga seremonyas at lubos na naniniwala sa malayang pag-ibig. Si Delfin ay hindi anarkista kundi sosyalista. Hindi niya hinangad na mawala ang pamahalaan ngunit katulad ni Felipe ay tutol siya sa pagkakaipon ng kayamanan sa ilang taong nagpapasasa sa ginhawa samantalang libu-libo ang nagugutom, nagtitiis at namamatay sa karalitaan. Tutol din siya sa pagmamana ng mga anak sa kayamanan ng mga magulang. Siya’y isang mahirap na ulilang pinalaki sa isang ale (tiya). Habang nagaaral ng abogasya ay naglilingkod siya bilang manunulat sa isang pahayagan. Kaibigan siya at kapanalig ni Felipe, bagamat hindi kasing radikal nito. Nais ni Felipe ang maagang pagtatamo ng kanilang layunin, sukdang ito’y daanin sa marahas na paraan, samantalang ang hangad ni Delfin ay dahan-dahang pag-akay sa mga tao upang mapawi ang kamangmangan ng masa at kasakiman ng iilang mayayaman, sa pamamagitan ng gradwal na pagpapasok sa Pilipinas ng mga simulain ng sosyalismo. Si Don Ramon ay may dalawang anak na dalaga at isang anak na lalaking may asawa na. Ang mga dalaga’y sina Talia at Meni. Si Talia ay naibigan ng isang abogado, si Madlanglayon. Ang kasal nila’y napakarangal at napakagastos, isang bagay na para kina Felipe at Delfin ay halimbawa ng kabukulan ng sistema ng lipunan na pinangyayarihan ng mayayamang walang kapararakan kung lumustay ng salapi samantalang libu-libong mamamayan ang salat na salat sa pagkain at sa iba pang pangunahing pangangailangan sa buhay. Sa tulong ni Felipe noong ito’y nakatira sa bahay ni Don Ramon, nakilala at naibigan ni Delfin si Meni. Si Don Ramon ay tutol sa pangingibig ni Delfin sa kanyang anak; dahil ito’y maralita, at ikalawa, dahil tahasang ipinahayag nito ang kanyang pagkasosyalista sa isang pag-uusap nilang dalawa sa isang paliguan sa Antipolo. Ang pagtutol na ito ay walang nagawa. Nakapangyari ang pag-ibig hanggang sa magbinhi ang kanilang pagmamahalan. Nang mahalata na ni Talia at ni Madlanglayon ang kalagayan ni Meni, hindi nila ito naipaglihim kay Don Ramon. Nagalit si Don Ramon; sinaktan nito si Meni at halos patayin. Sa amuki ni Madlanglayon, pumayag si Don Ramon na ipakasal si Meni kay Delfin, Subalit nagpagawa ng isang testamento na nag-iiwan ng lahat ng kayamanan sa dalawa niyang anak; si Meni ay hindi pinagmanahan. Si Meni ay nagtiis sa buhay-maralita sa bahay na pawid na tahanan ni Delfin. Paminsan-minsan, kung mahigpit ang pangangailangan, nagbibili siya ng mga damit o nagsasangla ng kanyang mga alahas noong dalaga pa. Ito’y labis na dinaramdam at ikinahiya ni Delfin at ng kanyang ate, subalit wala naman silang maitakip sa pangangailangan. Sa simula, si Meni ay dinadalaw ng dalawang kapatid, lalo na si Talia, at pinadadalhan ng pera at damit. Subalit ang pagdalaw ay dumalang nang dumalang hanggang tuluyang mahinto, ay gayon din ang ipinadadalang tulong. Samantala, si Don Ramon, sa laki ng kanyang kahihiyan sa lipunan dahil sa kalapastangang ginawa ni Meni at ni Delfin, ay tumulak patungong Hapon, Estados Unidos at Europa, kasama ang isang paboritong utusan. Wala na siyang balak bumalik sa Pilipinas. Nakalimutan niya ang pagwasak na nagawa niya sa karangalan ng maraming babae na kanyang kinasama; ang tanging nagtanim sa kanyang isip ay ang pagkalugso ng sariling karangalan sa mata ng lipunan dahil sa kagagawan ni Meni. Samantala, nagluwal ng isang sanggol na lalaki si Meni. Sa pagnanais na makapaghanda ng isang salu-salo sa binyag ng kanyang anak, susog sa mga kaugalian, si

Meni ay nagsangla ng kanyang hikaw, sa kabila ng pagtutol ni Delfin na tutol sa lahat ng karangyaan. Ang ninong sa binyag ay si Felipe na hindi lamang makatanggi sa kaibigan, subalit kontra rin sa seremonyas ng pagbibinyag. Bilang anarkista ay laban siya sa lahat ng pormalismo ng lipunan. Sa karamihan ng mga pangunahing dumalo, kumbidado’t hindi, ay kamuntik nang kulangin ang handa nila Delfin, salamat na lamang at ang kusinero ay marunong ng mga taktikang nakasasagip sa gayong pangyayari. Ang kasiyahan ng binyagan ay biglang naputol sa pagdating ng isang kablegrama na nagbabalitang si Don Ramon ay napatay ng kanyang kasamang utusan sa isang hotel sa New York. Nang idating sa daungan ang bangkay, sumalubong ang lahat ng manggagawa sa pagawaan ng tabako sa atas ni Don Felimon, kasosyo ni Don Ramon, na nagbabalang hindi pasasahurin sa susunod na Sabado ang lahat ng hindi sasalubong. Kasama sa naghatid ng bangkay sa Pilipinas si Ruperto, ang kapatid ni Tentay na malaon nang nawawala. Pagkatapos makapaglibot sa Pilipinas, kasama ng isang Kastilang kinansalaan niya sa maliit na halaga, siya’y ipinagbili o ipinahingi sa isang kaibigang naglilingkod sa isang tripulante. Dahil dito, nakapagpalibot siya sa iba’t ibang bansa sa Aprika at Europa, at pagkatapos ay nanirahan sa Cuba at California, at sa wakas ay namalagi sa New York. Doon siya nakilala at naging kaibigan ng utusang kasama ni Don Ramon na naninirahan sa isang hotel na malapit sa bar na kanyang pinaglilingkuran. Si Ruperto ang nagsabi kay Felipe na kaya pinatay si Don Ramon ay dahil sa kalupitan nito sa kanyang kasamang utusan. Ang libing ni Don Ramon ay naging marangya, kagaya ng kasal ni Talia. Hanggang sa libingan ay dala-dala pa ng mayamang pamilya ni Don Ramon ang ugali ng karangyaan ng pananalat at paghihirap ng maraming mamamayan. Sa libingan ay Naiwan sina Delfin at Felipe na inabot ng talipsilim sa pagpapalitan ng kuro-kuro at paniniwala. Naalaala ni Felipe ang kaawa-awang kalagayan ng mga kasama’t utusan ng kanyang ama. Nasambit ni Delfin ang kawalang pag-asa para sa maralitang mga mamamayan habang namamalagi sa batas ang karapatan ng mga magulang na magpamana ng yaman at kapangyarihan sa mga anak. Nagunita nila ang laganap na kamangmangan at mga pamahiin, ang bulag na pananampalataya. Kakailanganin ang mahaba at walang hanggang paghihimagsik laban sa mga kasamang umiiral. Marami pang bayani ang hinihingi ang panahon. Kailangang lumaganap ang mga kaisipang sosyalista, hindi lamang sa iisang bansa kundi sa buong daigdig bago matamo ang tunay at lubos na tagumpay. Napag-usapan nina Felipe at Delfin ang kasaysayan ng anarkismo at sosyalismo – ang paglaganap nito sa Europa, sa Aprika, at sa Estados Unidos. Sinabi ni Felipe na ang ilang buhay na napuputi sa pagpapalago ng mga ideyang makamaralita ay kakaunti kung ipaparis sa napakamaraming tao na araw araw ay pinahihirapan. Subalit matigas ang paninindigan ni Delfin laban sa ano mang paraang magiging daan ng pagdanak ng dugo. Sa kabila ng pagkakaibang ito ng kanilang paninindigan ay nagkaisa sila sa pagsasabi, sa kanilang pag-alis sa libingan, noong gumagabi na, “Tayo na: iwan nati’t palipasin ang diin ng gabi."