เอกสารประกอบการเรียนวิชาฟิสิกส์ ว30201

เรื่องการเคลื่อนที่หนึ่งมิติ

ปริมาณทางฟิสิกส์ (Physical quantities)
ปริมาณทางฟิสิกส์ แบ่งออกเป็น 2 ลักษณะคือ
1. ปริมาณสเกลาร์ (Scalar quantity)

2. ปริมาณเวกเตอร์ (Vector quantity)

ปริมาณสเกลาร์ (Scalar quantity) คือ ปริมาณที่
กาหนดแต่เพียง ขนาด ก็มี ความหมาย ตัวอย่างของ
ปริมาณสเกลาร์ ได้แก่ จานวนนับของสิ่งของ
โดยทั่วไป ระยะทาง เวลา พื้นที่ งาน พลังงาน
กระแสไฟฟ้า เป็นต้น การคานวณปริมาณสเกลาร์
สามารถดาเนินการ บวก ลบ คูณ หาร เหมือนกับการ
คานวณในระบบจานวนทั่ว ๆ ไป จานวน
0 ของ
ปริมาณสเกลาร์ เป็น 0 อ้างอิง ไม่ได้หมายความว่ามีค่า
เป็นศูนย์จริง เช่น อุณหภูมิ
0 เซลเซียส ไม่ได้
หมายความว่าวัดอุณหภูมิไม่ได้ แต่กาหนดให้อุณหภูมิ
ขณะนั้นเป็นศูนย์ และอุณหภูมิ - 1 เซลเซียสเป็น
อุณหภูมิที่ต่ากว่าศูนย์เซลเซียสอยู่ 1 เซลเซียส เป็นต้น
ปริมาณสเกลาร์ที่เป็นลบจึงเป็น ปริมาณที่มีค่าน้อยกว่า
ศูนย์

ปริมาณเวกเตอร์ (Vector quantity) คือ ปริมาณที่
ต้องกาหนดทั้ง ขนาด และทิศทาง จึงจะมีความหมาย
ตัวอย่างของปริมาณเวกเตอร์ ได้แก่ แรง การกระจัด
ความเร็ว ความเร่ง เป็นต้น เนื่องจากปริมาณ
เวกเตอร์มีทั้งขนาดและทิศทาง การคาน วณจึงต้องมี
วิธีการที่แตกต่างออกไปจากการคานวณในระบบ
จานวน ไม่สามารถดาเนินการบวก ลบ คูณ หารแบบ
ธรรมดาได้ จึงต้องใช้วิธีการคานวณเวกเตอร์
โดยเฉพาะ จานวน 0 ในปริมาณเวกเตอร์ เป็น
ปริมาณที่ไม่มีค่าจริง ๆ ปริมาณเวกเตอร์จึงไม่มีค่าเป็น
ลบ เครื่องหมายในปริมาณเวกเตอร์ใช้บอกทิศทาง
ของเวกเตอร์ เวกเตอร์ที่มีเครื่องหมายเหมือนกัน
ทิศทางเดียวกัน เวกเตอร์ที่มีเครื่องตรงกันข้ามทิศทาง
ตรงกันข้าม

ปริมาณเวกเตอร์ (Vector quantity)
ส่วนประกอบของเวกเตอร์ (Vector component)
ถ้านักเรียนเริ่มเดินออกจากจุด A ไปยังจุด C ซึ่งอยู่ทางทิศ
ตะวันออกเฉียงเหนือจากจุดเริ่มต้น นักเรียนสามารถเลือกเดินได้สองเส้นทาง
วิธีแรก เดินจากจุด A ไปที่จุด B และเดินจากจุด B ไปถึงจุด C หรือวิธีที่สอง
เดินจากจุด A ตรงไปยังจุด C ได้โดยตรง ดังนั้นเวกเตอร์ AC สามารถแทน
ด้วยเวกเตอร์ AB บวกกับเวกเตอร์ BC ได้ เราจึงเรียกเวกเตอร์ทั้งสองนี้ว่า
ส่วนประกอบของเวกเตอร์ AC

1

เอกสารประกอบการเรียนวิชาฟิสิกส์ ว30201
เรื่องการเคลื่อนที่หนึ่งมิติ

จากรูป เวกเตอร์ Ax เป็นส่วนประกอบแกน x และ
เวกเตอร์ Ay เป็นส่วนประกอบแกน y ของ
เวกเตอร์ 𝐴 เขียนความสัมพันธ์ได้ดังนี้
(1)

เราสามารถหาส่วนประกอบของเวกเตอร์ 𝐴 ได้จาก
ฟังก์ชันตรีโกณมิติ 𝒄𝒐𝒔𝜽
= 𝑨𝒙 𝑨

และ 𝒔𝒊𝒏𝜽 = 𝑨𝒚 𝑨

(2)

ดังนั้น จะได้ว่า

(3)

จากสมการ (3) ช่วยในการหาส่วนประกอบของเวกเตอร์บนแกน x และ y ในทางกลับกันถ้าทราบ
แต่ Ax และ Ay ก็สามารถคานวณไปหา 𝐴 ได้ โดยใช้ทฤษฎีของปีทาโกรัสและความสัมพันธ์ของ
tangent
(4)

(5)

และหามุมได้จาก
tan θ = 𝐴𝑦 𝐴𝑥

และ

tan−1 𝜃 = 𝐴𝑥 𝐴𝑦

มุม θ จากสมการ (5) มีปัญหาอยู่เหมือนกัน สมมติว่า Ax = 2 m และ Ay = -2 m จะได้
tan 𝜃 = −1 มีมุมที่เป็นไปไดอยู่ 2 มุม คือ 135๐ และ 315๐ (-45๐) แต่ว่าคาตอบจะได้เพียงมุมเดียว
เท่านั้น ให้ดูว่าค่าของ Ax เป็นบวก และ Ay เป็นลบ มุม θ ตกอยู่ในพิกัดมุมฉาก xy ไปช่องที่ 4

2

เอกสารประกอบการเรียนวิชาฟิสิกส์ ว30201
เรื่องการเคลื่อนที่หนึ่งมิติ

ดังนั้นมุมที่ถูกต้องคือ 315๐ (-45๐), -45๐ มีความหมายว่าวัดตามเข็มนาฬิกาจาก +x ไป 45 องศา ปกติ
ค่ามุมที่เป็นบวกจะวัดทวนเข็มนาฬิกาจากแกน +x แต่ถ้าวัดทวนเข็มนาฬิกาจะต้องใส่เครื่องหมาย
ลบ
การรวมเวกเตอร์
คือ การบวกหรือลบกันของเวกเตอร์ตั้งแต่ 2 เวกเตอร์ขึ้นไป ผลลัพธ์ที่ได้เป็นปริมาณเวกเตอร์
เรียกว่า เวกเตอร์ลัพธ์ ( Resultant Vector ) ทาได้ 2 วิธี คือ
1. วิธีวาดรูป
2. วิธีการทางคณิตศาสตร์
1. วิธีวาดรูป ( วิธีหางต่อหัว )
ทาได้โดยวาดเวกเตอร์ที่เป็นตัวตั้ง มีขนาดและทิศทางที่กาหนดให้ แล้วนาเวกเตอร์ที่เป็นตัวบวกมาต่อ
กับหัวของเวกเตอร์ตัวตั้ง โดยเขียนให้ถูกต้องทั้งขนาดและทิศทาง หากมีเวกเตอร์ที่นามาบวกอีกก็เขียนลูกศร
ต่อไปอีกจนครบ เวกเตอร์ลัพธ์หาได้จากการวาดเส้นเวกเตอร์ลัพธ์จากหางเวกเตอร์แรก ไปยังหัวเวกเตอร์สุดท้าย
วัดความยาวของเส้นที่ลากนี้ จะได้ขนาดของเวกเตอร์ที่เป็นผลลัพธ์

ส่วนการลบเวกเตอร์ให้ทาคล้าย ๆ กันกับการบวกเวกเตอร์เพียงแต่ให้กลับทิศทางของเวกเตอร์ตัวลบ

2) วิธีการทางคณิตศาสตร์ ( วิธีการสร้างสี่เหลี่ยมด้านขนาน )
วิธีคานวณ แยกเป็นวิธีย่อย ๆ ได้ดังนี้
1. เวกเตอร์ที่ขนานกัน ถ้ามีทิศทางเดียวกันนาขนาดมาบวกกัน ทิศทางของเวกเตอร์ลัพธ์ไปทางเดิม

เวกเตอร์มีทิศทางตรงกันข้ามนาขนาดของเวกเตอร์มาลบกัน เวกเตอร์ลัพธ์มีทิศทางไปทางเวกเตอร์ที่มีค่า
มากกว่า

ถ้า

3

เอกสารประกอบการเรียนวิชาฟิสิกส์ ว30201
เรื่องการเคลื่อนที่หนึ่งมิติ
2. เวกเตอร์ที่ตั้งฉากกัน ให้นาเวกเตอร์ทั้งมาบวกกัน โด ยชุดที่ทิศทางขนานกันไว้ด้วยกัน

จะได้ผลบวก
ของเวกเตอร์สองชุดตั้งฉากกัน นาผลบวกทั้งสองชุดมาคานวณโดยใช้ทฤษฎีพีทากอรัส ดังสูตรต่อไปนี้
ให้ เป็นผลบวกของเวกเตอร์ในแนวแกน X
เป็นผลบวกของเวกเตอร์ในแนวแกน Y
ขนาดของเวกเตอร์ลัพธ์ เท่ากับ

ทิศทางของเวกเตอร์ลัพธ์จะทามุมกับแกน X ซึ่งมีค่า tan ของมุมนั้นเท่ากับ
ในกรณีนี้จะต้องทราบขนาดของมุมระหว่างเวกเตอร์กับแกน X หรือแกน Y
จึงจะคานวณได้ วิธีการคือ หาองค์ประกอบของเวกเตอร์ในแนวแกน X และแกน Y ของแต่ละเวกเตอร์ ดังรูป
3. เวกเตอร์ที่ไม่ตั้งฉากกัน

การหาขนาดของเวกเตอร์ลัพธ์หาได้จาก
หลังจากนั้นนาองค์ประกอบแต่ละแกนมารวมกัน จะเหลือเวกเตอร์เพียงสองเวกเตอร์ตั้งฉากกัน หลังจากนั้นจึง
หาผลบวกของเวกเตอร์ตามวิธีที่เวกเตอร์ตั้งฉากกัน

4

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful