khŸi ni Îm vË khÏ trong phong thðy

PGs LÅ Ki Ëu


KhÏ l ¡ khŸi ni Îm cÜ t hÌ gài l ¡ phä bi Æn v¡ bao t rïm cða phong
t hðy. Trong ½éi sâng h¡ng ng¡y t hÖ khÏ ho´c hçi l ¡ mæt t r−ng t hŸi cða vºt
ch¶t cÜ mºt ½æ l o¬ng, t háng t hõéng l ¡ l ç l øng t rong kháng gi an. Ngo¡i ra khÏ
cÜ t hÌ chöa t rong nhùng kho¨ng kháng gi ùa cŸc h−t r°n, hÝa t an t rong t hÌ
l Þng. Nhõng khÏ t rong phong t hðy l −i t r÷u t õìng hçn vÖ phong t hðy cho r±ng
khÏ t ãn t −i ê mài nçi v¡ c¶u t −o nÅn v−n vºt . KhÏ kháng ng÷ng bi Æn hÜa,
kháng ng÷ng vºn ½æng. KhÏ chuyÌn ½æng t −o ra gi Ü ( phong). KhÏ t Ï ch t ò sÁ
bi Æn t h¡nh nõèc( t hðy) ch¨y t rong m−ch ng·m, t rong sáng ngÝi ho´c t ò t rong
ao hã. Cho nÅn nghi Ån cöu Phong Thðy t hÖ chÏ nh l ¡ nghi Ån cöu sú bi Æn hÜa
cða khÏ m¡ t hái . ‡¶y l ¡ nhùng khŸi ni Îm duy vºt vË khÏ . Phong t hðy l −i cÜ
nhùng l uºn l û duy t μm vË khÏ khi xem x¾t nhùng khŸi ni Îm nhõ si nh khÏ , t ø
khÏ , dõçng khÏ , μm khÏ , t hä khÏ , ½Ù a khÏ , t h÷a khÏ , n−p khÏ , khÏ m−ch . . . l ¡
nhùng suy di Ín s¨n ph¸m cða t õ duy t r÷u t õìng vË sú bi Æn hÜa cða khÏ . Lû
khÏ - t huºt xø l û vË khÏ - l ¡ sú suy ½oŸn cða t h¡y phong t hðy vË sú vºn ½æng
cða khÏ t heo nhùng cç sê hi Ìu bi Æt cða t h¡y ½Ì l uºn ra si nh khÏ , t rŸnh l õéng
t ø khÏ .

Phong t hðy quan ni Îm r±ng t hÆ gi èi t ÷ kháng ½Æn cÜ. KhÏ l ¡ nguyÅn
gâc. T÷ khÏ si nh ½ái t h¡nh μm dõçng. Sau ½Ü l −i phμn t h¡nh n¯m vºt ch¶t l ¡
ki m, mæc, t hðy, hÞa, t hä. Sú t hÙ nh, suy, cÝn m¶t cða nhùng vºt ch¶t n¡y cÜ
nhùng qui l uºt cða nÜ. Ngo¡i ra nhùng vºt ch¶t n¡y l −i g°n vèi nhùng ½i Ëu
may m°n v¡ ½i Ëu t ai h−i v¡ cÜ t hÌ dú bŸo ½õìc nhùng ½i Ëu may m°n hay t ai
h−i n¡y.

Si nh khÏ l ¡ ½i Ëu mong õèc v¡ ½i Ëu ph¨i ½−t nÆu muân ½õìc l ¡nh. Tø khÏ
l ¡ ½i Ëu dù c·n t rŸnh v¡ t Ö m mài cŸch ½Ì t rŸnh. Måi t hŸng, t heo phõçng vÙ ,
si nh khÏ ho´c t ø khÏ xu¶t hi În ê phõçng vÙ khŸc nhau. ‡æng t hä ê phõçng vÙ
si nh khÏ t hÖ t ât l ¡nh, nÆu ½æng t hä ê phõçng vÙ cÜ t ø khÏ t hÖ chÙ u ½i Ëu dù.

Phong t hðy quan ni Îm r±ng khÏ μm dõçng t hê d¡i l ¡ gi Ü, bay l Ån l ¡
mμy, rçi xuâng l ¡ mõa, di chuyÌn t rong l Ýng ½¶t l ¡ si nh khÏ . Si nh khÏ t −o ra
v−n vºt . Thúc ch¶t t hÖ quan ni Îm n¡y phŸt si nh t ÷ nhùng quan sŸt t há sç vË
sú chuyÌn hÜa cða nõèc m¡ t hái . T−i sao ngõéi xõa cho r±ng khÏ di chuyÌn
t rong l Ýng ½¶t t −o ra si nh khÏ . ‡Ü l ¡ do quan sŸt khi cÜ dÝng ng·m dõèi ½¶t ,
cμy cÞ t rÅn m´t ½¶t ½õìc t õçi t ât hçn. Cò T¨ Ao xõa khuyÅn r±ng, khi l uºn
½Ù nh l ong m−ch, t öc l ¡ nhÖ n nhºn m−ch khÏ t rong ½¶t ph¨i quan sŸt t hÆ ½¶t ½Ì
bi Æt hõèng m−ch di chuyÌn. Nhi Ëu khi m−ch ½i kháng ph¨i ch× l æ ra bË m´t
½¶t m¡ nhÖ n cμy cÞ t rÅn m´t ½¶t cÜ t hÌ l uºn ½oŸn m−ch ng·m. CÜ m−ch si nh
khÏ ch¨y ng·m t hÖ cμy cÞ bÅn t rÅn t õçi t ât , nÆu m−ch t ø khÏ t hÖ khá c±n chŸy
x¾m. M−ch l −i cÜ m−ch cõéng, m−ch nhõìc, m−ch si nh, m−ch t ø. ThÆ m−ch
hïng vØ , t o l èn, t hðy ½·u l ¡ m−ch cõéng. M−ch nhÞ nhÂ, t hanh nh¬ l ¡ m−ch
nhõìc. M−ch nhÖ n l i nh ½æng nhõ rãng t rõén t hμn, v¹y ½uái l ¡ m−ch si nh.
M−ch ½uãn ½uån ngay ½ç bºp bËnh nhõ cŸ chÆt näi t rÅn dÝng nõèc l é ½é l ¡
m−ch t ø.

Khi quan sŸt t Ö m m−ch ph¨i am t õéng ½Ù a l û, ½Ù a ch¶t , ½Ù a m−o, t hðy
v¯n v¡ ½Ù a ch¶t t hðy v¯n. Nhùng ki Æn t höc cða cŸc l Ø nh vúc n¡y nhu·n
nhuyÍn t h¡nh mæt d−ng t äng hìp ½Æn bi Æn t h¡nh c¨m t hò t hi Ån nhi Ån. Xem
xong mæt t hÆ ½¶t , ngõéi quan sŸt sau khi l uºn ½oŸn b±ng ki Æn t höc v¡ l ági c
ph¨i bi Æn t h¡nh mæt t hö t Ö nh c¨m rung ½æng b±ng t rŸi t i m ½Ì t h¶y ½¶t t réi vèi
con ngõéi hÝa nhºp t h¡nh mæt t hö hÝa ½ãng.

Trõèc hÆt ph¨i nh°c l −i û ni Îm cç b¨n cða DÙ ch hàc l ¡: ThŸi cúc v¡
Lõëng nghi . “DÙ ch hùu ThŸi cúc, t hÙ si nh Lõëng nghi , Lõëng nghi si nh Tö
t õìng, Tö t õìng si nh BŸt quŸi ”. Chù “si nh” ½μy ½õìc hi Ìu nhõ “bi Æn hÜa
t h¡nh”. Phong t hðy t hÖ nhºn t höc r±ng ThŸi cúc l ¡ mæt t hö “khÏ t i Ån t hi Ån”
vá cïng huyËn di Îu t rong ½Ü t i Ëm ¸n nguyÅn l û „m Dõçng. Lõëng nghi l ¡
„m v¡ Dõçng. „m v¡ Dõçng hÝa quyÎn kháng t Ÿch réi m¡ ch× cÜ t ý l Î t ÷ng
t hö t rong ½Ü bi Æn ½äi m¡ t −o t h¡nh v−n vºt . ‡μy cñng l ¡ khŸi ni Îm r¶t cç b¨n
½Ì bi Æn hÜa t i Æp ra cŸch s°p ½´t phõçng vÙ t rong t héi Trung hoa cä.

‡Ì xŸc ½Ù nh phõçng vÙ khi ½i kh¨o sŸt ½¶t ½ai , nghË phong t hðy dïng
dòng cò gài l ¡ l a b¡n. La b¡n l èn gài l ¡ La ki nh. La b¡n nhÞ gài l ¡ t râc l ong.
TrÅn l a b¡n, l a ki nh hay t râc l ong vÁ nhi Ëu vÝng t rÝn v¡ cŸc v−ch xuyÅn t μm
chi a phõçng vÙ .

‡éi Mi nh cÜ T÷ chi M−c so−n " La ki nh ½× nh mán t rμm" cÜ 2 quyÌn ch×
nam t rμm. SŸch n¡y cho r±ng l a ki nh l îc ½Ü cÜ 24 hõèng , bÞ quÅn 12 chi cða
t i Ån t hi Ån, nÅn t hÅm 12 chi , chi a l ¡m 33 t ·ng, t rÖ nh b¡y b±ng chù v¡ hÖ nh vÁ.
Ngo¡i ra, sŸch cÝn mæt phò l òc do Chu Chi Tõçng vÁ.
Th¸m Th¯ng ½éi Mi nh cñng so−n "La ki nh t i Åu n−p chÏ nh t áng" b¡n vË
t i Åu n−p khÏ t rong 72 l ong m−ch.

ChÏ nh gi ùa l a b¡n g°n mæt ki m nam chμm cÜ t rò quay. Ph·n dõèi ki m
l ¡ cŸc vÝng t rÝn ½ãng t μm v¡ nhùng t i a ½i qua t ròc ki m nam chμm ghi
phõçng vÙ . Trong cŸc vÝng t rÝn ( t hõéng l ¡ ba vÝng) t hÖ vÝng t rong cïng l ¡
vÝng ½Ù a b¡n, vÝng gi ùa l ¡ vÝng nhμn b¡n v¡ vÝng ngo¡i cïng l ¡ vÝng t hi Ån
b¡n. La ki nh cÜ t hÌ cÜ t èi 13 vÝng.
NÆu ch× cÜ ba vÝng t hÖ vÝng t hi Ån b¡n dïng xem hõèng nõèc t ò, nõèc
ch¨y. VÝng ½Ù a b¡n ½Ì ¶n ½Ù nh l ong m−ch. VÝng nhμn b¡n ½Ì l uºn sú t ât x¶u
cða cŸc gÝ ½âng ( m¡ phong t hðy gài l ¡ cŸc sa). VÝng t rÝn ½õìc chi a t h¡nh
24 á, måi á öng vèi 15
o
( t o¡n vÝng 360
o
).

NÆu l ¶y vÝng ½Ù a b¡n l ¡m gâc t hÖ vÝng t hi Ån b¡n l Îch vË ph¨i nøa á v¡
vÝng nhμn b¡n l Îch vË t rŸi nøa á.
T−i t μm t hõéng l ¡m mæt vÝng nhÞ, chi a t h¡nh hÖ nh μm, dõçng. Nhºn
t höc l ¡ ThŸi cúc si nh Lõëng nghi . Lõëng nghi si nh Tö t õìng. Tö t õìng l ¡
ThŸi dõçng, ThŸi μm, Thi Æu dõçng, Thi Æu μm. ‡Ü chÏ nh l ¡ bân phõçng ‡áng,
Tμy, Nam , B°c. CŸch xŸc ½Ù nh phõçng vÙ t rõèc t héi T·n ch¾p: Khi ½i , t rõèc
m´t l ¡ chu t õèc, t hÖ sau l õng l ¡ huyËn vñ, cÝn bÅn t ¨ l ¡ t hanh l ong t hÖ bÅn
hùu, b−ch hä. ‡i Ëu n¡y cÜ nghØ a l ¡, t rõèc m´t l ¡ nam t hÖ sau l õng l ¡ b°c, bÅn
t rŸi l ¡ ½áng t hÖ bÅn ph¨i l ¡ t μy.

ChÏ nh B°c ghi chù Tû, chÏ nh Nam ghi chù Ngà, chÏ nh ‡áng ghi chù
M¬o, chÏ nh Tμy ghi chù Dºu. KÌ t heo chi Ëu ki m ½ãng hã t hÖ l ·n l õìt 24 á
nhõ sau: M¬o, …t , ThÖ n, Tân, Tÿ, BÏ nh, Ngà, ‡i nh, Mïi , Khán, Thμn, Canh,
Dºu, Tμn, Tu¶t , C¡n, Hìi , Nhμm, Tû, Quû, Søu, C¶n, D·n, Gi Ÿp.

Tö t õìng si nh BŸt quŸi , ngo¡i t ö t õìng ½¬ cÜ l ´p l −i t rong bŸt quŸi cÝn
t hÅm bân hõèng cða BŸt quŸi l ¡ : C¡n , Khán, C¶n, Tân. ‡Ü chÏ nh l ¡ cŸc
hõèng Tμy b°c, Tμy nam, ‡áng nam, ‡áng b°c.

Nhõ t hÆ, phõçng ‡áng cÜ Gi Ÿp, M¬o, …t . ‡áng Nam cÜ ThÖ n, Tân, Tÿ.
Nam cÜ BÏ nh, Ngà, ‡i nh. Tμy Nam cÜ Mïi , Khán, Thμn. Tμy cÜ Canh, Dºu,
Tμn. Tμy B°c cÜ Tu¶t , C¡n, Hìi . B°c cÜ Nhμm, Tû, Quû. ‡áng B°c cÜ Søu,
C¶n, D·n.
CŸc hõèng t huæc ‡Ù a chÏ l ¡ : Tû, Søu, D·n, M¬o, ThÖ n, Tÿ, Ngà, Mïi ,
Thμn, Dºu, Tu¶t , Hìi ( 12 hõèng ½Ù a chÏ ). TŸm hõèng t huæc t hºp can l ¡ :
Gi Ÿp, …t , BÏ nh, ‡i nh, Canh, Tμn , Nhμm, Quû ( bÞ Mºu, Ký t rong t hºp can).
CŸc hõèng xÆp ½âi xöng gài l ¡ bŸt sçn ½âi di În gãm: C¡n-Tân, Kh¨m-
Ly, C¶n-Khán, Ch¶n-‡o¡i . B°c t huæc Kh¨m, ‡áng t huæc Ch¶n, Nam t huæc
Ly, Tμy t huæc ‡o¡i .

Phμn vÙ t heo Ngñ h¡nh t hÖ chÏ nh gi ùa l ¡ h¡nh Thä, B°c t huæc h¡nh
Thðy, ‡áng t huæc h¡nh Mæc, Nam h¡nh HÞa, Tμy h¡nh Ki m. CÝn cŸch gài
khŸc : Thðy l ¡ Nhuºn h−, HÞa l ¡ Vi Ån t hõìng, Mæc l ¡ Khîc t rúc, Ki m l ¡ TÝng
cŸch, Thä l ¡ Gi a t õéng.

TrÅn ½μy t a ch× x¾t ½Æn ChÏ nh ngñ h¡nh dïng phä bi Æn t rong phong
t hðy. Ngo¡i ra cÝn BŸt quŸi ngñ h¡nh v¡ Hãng ph−m ngñ h¡nh cñng l ¡ l o−i
ngñ h¡nh t hõéng dïng. CÝn Tö ki nh ngñ h¡nh, Tam hìp ngñ h¡nh, Tö si nh
ngñ h¡nh, Song sçn ngñ h¡nh, HuyËn kháng ngñ h¡nh, Hõèng t hõìng ngñ
h¡nh, N−p μm ngñ h¡nh . . . kháng t hÌ kÌ hÆt ½õìc.

Cò t hÌ cða phong t hðy t hÖ t hÆ ½¶t t rÝn l ¡ Ki m, t hÆ d¡i l ¡ Mæc, t hÆ nhàn
l ¡ HÞa, t hÆ vuáng l ¡ Thä. t hÆ nhõ sÜng gìn l ¡ Thðy.

Khi chàn ½¶t ph¨i dúa v¡o ngñ h¡nh t õçng si nh m¡ l uºn ½oŸn. TrŸnh
ngñ h¡nh t õçng kh°c l ¡ ½i Ëu t h¡y phong t hðy t μm ni Îm h¡ng ng¡y.

Ngo¡i ra quan hÎ gi ùa Thi Ån, ‡Ù a, Nhμn cÝn cÜ quy õèc: Tû l ¡ Nhμn
huyÎt , C¶n l ¡ Quý mán, Tân l ¡ ‡Ù a hæ, BÏ nh l ¡ ‡Ù a huyÎt , Khán l ¡ Nhμn
mán, Canh l ¡ Thi Ån huyÎt , C¡n l ¡ Thi Ån mán.

Trong quŸ t rÖ nh xem x¾t phõçng vÙ t hÖ t i Ån t hi Ån bŸt quŸi cða Phòc hi
½Ì phâi hìp „m Dõçng. Hºu t hi Ån bŸt quŸi cða V¯n võçng ½Ì xÆp cŸc H¡o
Tõìng.

Nhõ t rÅn ½¬ bi Æt , dï dõçng t r−ch l ¡ phong t hðy ½Ì xem vË nh¡ cøa hay
μm t r−ch ½Ì xem vË mã m¨ ½Ëu ph¨i chî û ½Ün nhºn si nh khÏ , t rŸnh t ø khÏ .
Måi t hŸng t rong n¯m vÙ t rÏ si nh khÏ , t ø khÏ xu¶t hi În t hay ½äi .
ThŸng Gi Ång si nh khÏ t −i Tû, QuÏ , t ø khÏ t −i Ngà, ‡i nh.
ThŸng Hai si nh khÏ t −i Søu, C¶n , t ø khÏ t −i Mïi , Thμn.
ThŸng Ba si nh khÏ t −i D·n, Gi Ÿp, t ø khÏ t −i Thμn Canh.
ThŸng Tõ si nh khÏ t −i M¬o, …t , t ø khÏ t −i Dºu, Tμn.
ThŸng N¯m si nh khÏ t −i ThÖ n, Tân, t ø khÏ t −i Mºu, Can.
ThŸng SŸu si nh khÏ t −i TÙ , BÏ nh, t ø khÏ t −i TÏ , QuÏ .
ThŸng B¨y si nh khÏ t −i Ngà, ‡i nh, t ø khÏ t −i TÏ , QuÏ .
ThŸng TŸm si nh khÏ t −i Mïi , Khán, t ø khÏ t −i Søu, C¶n.
ThŸng ChÏ n si nh khÏ t −i Thμn, Canh, t ø khÏ t −i D·n, Gi Ÿp.
ThŸng Mõéi si nh khÏ t −i Dºu, Tμn, t ø khÏ t −i M¬o, …t .
ThŸng Mõéi mæt si nh khÏ t −i Mºu, Can, t ø khÏ t −i ThÖ n, Tân.
ThŸng Mõéi hai si nh khÏ t −i Hìi , Nhμm, t ø khÏ t −i Ký, BÏ nh.

Khi l uºn vË l û khÏ , t rõèc t i Ån l ¡ ½âi chi Æu m´t ½¶t cò t hÌ vèi l a b¡n ½Ì
½Ù nh phõçng vÙ rãi t heo ½Ü t ra cöu xem öng vèi t héi gi an ½Ì bi Æt si nh khÏ , t ø
khÏ . CÝn t ïy yÅu c·u cáng vi Îc c·n dú bŸo m¡ xem h¡o t õìng ( cŸc quÀ) ½Ì
phŸn ½oŸn t i Æp.

Thúc ra t hÖ t huyÆt l û khÏ cÝn r¶t máng l ung, chõa ½ð c¯n cö khoa hàc
½Ì xŸc ½Ù nh sai ½îng. NÜ t ãn t −i nhõ mæt d−ng s¨n ph¸m t i nh t h·n ½õìc gài
l ¡ hi În t õìng v¯n hÜa. Hi Ìu nÜ cñng l ¡ ½i Ëu t hî vÙ . / .














PHUOXG VI TROXG PHOXG THU\

Gs. LÅ Ki Ëu

Phong t hðy t ãn t −i t rÅn hai nghÖ n n¯m m¡ cúc t hÙ nh l ¡ t héi Mi nh ,
Thanh bÅn Trung quâc, kho¨ng n¯m 1369 ½Æn ½·u t hÆ ký n¡y.
Phong t hðy nghi Ån cöu vË t hi Ån v¯n , vË sao t réi , vñ t rò , vË t rŸi ½¶t ,
vË khÏ t õìng, vË ½Ù a t hÆ l ¡m nh¡, ½´t mã m¨ nÅn v÷a g·n vèi con ngõéi l −i
v÷a xa con ngõéi . Lû l uºn cç b¨n cða phong t hðy ( ki nh dÙ ch, μm dõçng ngñ
h¡nh) t hÖ r¶t t r÷u t õìng, t huºt ngù sø dòng t hÖ khŸc l − vèi ngán t ÷ dïng h¡ng
ng¡y t −o ra cho phong t hðy mæt d−ng vÀ bÏ hi Ìm. ‡àc phong t hðy v¡ nghe vË
phong t hðy t h¶y mæt kháng khÏ sâng, chÆt ½an xen , ½¶t t réi hÝa nhºp, rß
kháng ra rß, mé kháng ra mé l ¡m cho qu·n chîng t i n t hÖ cÜ t hÌ t i n, cÜ t hÌ
kháng t i n t hÖ cñng sì. Th·y phong t hðy l −i t hÅu dÎt bao chuyÎn l y kü, gŸn
mæt sâ quan ni Îm phong t hðy v¡o cŸc sú ki În l Ù ch sø, t á vÁ cho phong t hðy
cÜ bæ m´t t h·n bÏ .

Lû l uºn v¡ t húc t i Ín cða phong t hðy vá cïng phöc t −p. ‡Ì xem mæt t hÆ
½¶t ½´t m¨ ph·n l èn t h¡y ½Ù a l û ph¨i ê nh¡ gi a chð c¨ n¯m t réi , sŸng cçm
rõìu rãi ½i ng°m nghÏ a ½¶t t réi rong ruäi ngo¡i ½ãng. Chi Ëu vË ½àc sŸch (
ch²ng hi Ìu sŸch gÖ ), khÌnh duåi t õ duy ½Ì rãi s¸m chi Ëu l −i cçm rõìu. N¯m
nay ngõéi chÆt , xem ½¶t mæt n¯m ché n¯m sau c¨i t Ÿng ½´t v¡o nçi ½¶t chàn.
Th¡nh kÏ nh v¡ ½ìi ché ½¶t phŸt . Ché m¬i kháng t h¶y phŸt l −i ng¹m suy t −i
mÖ nh t μm chõa t h¡nh, l Ýng chõa kÏ nh hay t hºm chÏ hâi vÖ ½¬i t h¡y chõa hºu.

Ngay v¡i n¯m g·n ½μy t rong cμu chuyÎn l ¡m nh¡ ê t a, ch°c kháng Ï t
ngõéi c−y t h¡y phong t hðy. V¡o nhùng n¯m 1991-1993 nh¡ ½¶t v¡o cçn t hÙ nh
võìng t hÖ nhi Ëu ngõéi l ¡m nÅn ¯n ra t õêng ½μu nhõ vÖ nhé t h¡y m¡ phŸt .
Nhõng sang 1995-1996 nh¡ vay t i Ën l ¡m, nhùng mong t μy t huÅ ½Ì t hu hãi
vân nhõng bi Ìn t reo " house for rent " c¨ t héi gi an d¡i d¡i ch²ng ai ngÜ hÞi .
Nì v¹n ch¶t chãng, l ¬i m ½À l ¬i con, ch°c cñng ch²ng ai ½i t rŸch t h¡y phong
t hðy. Th¡y phong t hðy n¡o ch²ng nÜi nhõ t ¾p nh¨y, l −i ½Îm nhùng t ÷ nhõ
mi nh ½õéng, huyËn vñ, b−ch hä, t hanh l ong, chð nh¡ ch× cÝn cŸch gºt ½·u l i a
l Ù a xuût xoa khen t h¡y v¡ t ú h¡o mÖ nh ½¬ ½õìc ½´t ngang mÖ nh cïng t h¡y ½−o
cao ½öc t ràng.

Nõèc Trung hoa t ÷ sau 1949 t huºt phong t hðy bÙ ½¨ kÏ ch n´ng nË,
kháng dŸm cáng khai l æ di În nhõng nÜ l −i ½õìc Hãng cáng, ‡¡i l oan nμng
½ë. NÜ cö dai d²ng t ãn t −i cÜ l îc rß hÖ nh, cÜ l îc l u mé, kÏ n ½Ÿo.

‡i Ëu kh²ng ½Ù nh l ¡ nÜ t ãn t −i dai d²ng. Vºy cŸi l û ½Ì nÜ t ãn t −i l ¡ cŸi
gÖ . CÜ ngõéi xÆp phong t hðy nhõ mæt hi În t õìng v¯n hÜa, vÖ nÜ sâng t rong
ph·n hãn cða con ngõéi .

Trong phong t hðy v¡ t huºt phong t hðy cÜ cŸi l û gi ¨i ½õìc t heo khoa
hàc l ¡ ½Ù a hÖ nh, ½Ù a t hÆ l ¡m nh¡ chÙ u ¨nh hõêng cða ½Ù a ch¶t cáng t rÖ nh, ½Ù a
ch¶t t hðy v¯n, vi khÏ hºu. Xem t hÆ ½¶t l ¡m nh¡ chÏ nh l ¡ chàn cho ngái nh¡
t heo cŸc ½i Ëu ki În t huºn l ìi vË phõçng vÙ , khÏ hºu, ½Ù a ch¶t cáng t rÖ nh t ât ,
½Ù a ch¶t t hðy v¯n phï hìp. ‡μy chÏ nh l ¡ khμu ½i Ëu t ra cç b¨n ½Ì chàn ½Ù a
½i Ìm xμy dúng. T÷ mái t rõéng vi khÏ hºu t ât m¡ chð nh¡ cÜ söc khÞe t ât , tμm
l û t ât , l ¡m nÅn ¯n ra. ‡¶y l ¡ nhùng nhμn t â t Ï ch cúc.

L¡m cho phong t hðy t h·n bÏ , vß ½oŸn nhõ t hÆ ½¶t n¡y t hÖ ½au m°t , t hÆ
½¶t ki a con gŸi l −i gÜa chãng l ¡ ½i Ëu nh¨m nhÏ .

‡àc phong t hðy, t Ö m hi Ìu phong t hðy ½Ì t Ö m ra yÆu t â ½Ì nÜ t ãn t −i
nhõ hi În t õìng v¯n hÜa, dïng nh¬n quan khoa hàc ½Ì khen cŸi ½õìc, chÅ cŸi
bÙ a ½´t l ¡ ½i Ëu c·n l ¡m. ‡âi chi Æu nhùng ½i Ëu ½¬ cÜ t rong phong t hðy v¡
t huºt phong t hðy, g−n ½òc khçi t rong vèi phong t hðy l ¡ ½i Ëu cÜ t hÌ l ¡m
½õìc.

‡Ì xŸc ½Ù nh phõçng vÙ khi ½i kh¨o sŸt ½¶t ½ai , nghË phong t hðy dïng
dòng cò gài l ¡ l a b¡n. La b¡n l èn gài l ¡ La ki nh. La b¡n nhÞ gài l ¡ t râc l ong.
TrÅn l a b¡n, l a ki nh hay t râc l ong vÁ nhi Ëu vÝng t rÝn v¡ cŸc v−ch xuyÅn t μm
chi a phõçng vÙ .

‡éi Mi nh cÜ T÷ chi M−c so−n " La ki nh ½× nh mán t rμm" cÜ 2 quyÌn ch×
nam t rμm. SŸch n¡y cho r±ng l a ki nh l îc ½Ü cÜ 24 hõèng , bÞ quÅn 12 chi cða
t i Ån t hi Ån, nÅn t hÅm 12 chi , chi a l ¡m 33 t ·ng, t rÖ nh b¡y b±ng chù v¡ hÖ nh vÁ.
Ngo¡i ra, sŸch cÝn mæt phò l òc do Chu Chi Tõçng vÁ.
Th¸m Th¯ng ½éi Mi nh cñng so−n "La ki nh t i Åu n−p chÏ nh t áng" b¡n vË
t i Åu n−p khÏ t rong 72 l ong m−ch.

ChÏ nh gi ùa l a b¡n g°n mæt ki m nam chμm cÜ t rò quay. Ph·n dõèi ki m
l ¡ cŸc vÝng t rÝn ½ãng t μm v¡ nhùng t i a ½i qua t ròc ki m nam chμm ghi
phõçng vÙ . Trong cŸc vÝng t rÝn ( t hõéng l ¡ ba vÝng) t hÖ vÝng t rong cïng l ¡
vÝng ½Ù a b¡n, vÝng gi ùa l ¡ vÝng nhμn b¡n v¡ vÝng ngo¡i cïng l ¡ vÝng t hi Ån
b¡n. La ki nh cÜ t hÌ cÜ t èi 13 vÝng.
NÆu ch× cÜ ba vÝng t hÖ vÝng t hi Ån b¡n dïng xem hõèng nõèc t ò, nõèc
ch¨y. VÝng ½Ù a b¡n ½Ì ¶n ½Ù nh l ong m−ch. VÝng nhμn b¡n ½Ì l uºn sú t ât x¶u
cða cŸc gÝ ½âng ( m¡ phong t hðy gài l ¡ cŸc sa). VÝng t rÝn ½õìc chi a t h¡nh
24 á, måi á öng vèi 15
o
( t o¡n vÝng 360
o
).

NÆu l ¶y vÝng ½Ù a b¡n l ¡m gâc t hÖ vÝng t hi Ån b¡n l Îch vË ph¨i nøa á v¡
vÝng nhμn b¡n l Îch vË t rŸi nøa á.
T−i t μm t hõéng l ¡m mæt vÝng nhÞ, chi a t h¡nh hÖ nh μm, dõçng. Nhºn
t höc l ¡ ThŸi cúc si nh Lõëng nghi . Lõëng nghi si nh Tö t õìng. Tö t õìng l ¡
ThŸi dõçng, ThŸi μm, Thi Æu dõçng, Thi Æu μm. ‡Ü chÏ nh l ¡ bân phõçng ‡áng,
Tμy, Nam , B°c. CŸch xŸc ½Ù nh phõçng vÙ t rõèc t héi T·n ch¾p: Khi ½i , t rõèc
m´t l ¡ chu t õèc, t hÖ sau l õng l ¡ huyËn vñ, cÝn bÅn t ¨ l ¡ t hanh l ong t hÖ bÅn
hùu, b−ch hä. ‡i Ëu n¡y cÜ nghØ a l ¡, t rõèc m´t l ¡ nam t hÖ sau l õng l ¡ b°c, bÅn
t rŸi l ¡ ½áng t hÖ bÅn ph¨i l ¡ t μy.

ChÏ nh B°c ghi chù Tû, chÏ nh Nam ghi chù Ngà, chÏ nh ‡áng ghi chù
M¬o, chÏ nh Tμy ghi chù Dºu. KÌ t heo chi Ëu ki m ½ãng hã t hÖ l ·n l õìt 24 á
nhõ sau: M¬o, …t , ThÖ n, Tân, Tÿ, BÏ nh, Ngà, ‡i nh, Mïi , Khán, Thμn, Canh,
Dºu, Tμn, Tu¶t , C¡n, Hìi , Nhμm, Tû, Quû, Søu, C¶n, D·n, Gi Ÿp.

ChuyÎn l õu t ruyËn, khi Qu¨n Læ ( ½éi Tam quâc) ½i vË phÏ a Tμy g´p
mæ Vá Hõu Ki Îm t hÖ t han t hê , kháng vui m¡ nhºn x¾t : Cμy câi t uy nhi Ëu m¡
t ÷ l μu kháng cÜ bÜng, bi a mæ l éi ghi hoa mþ nhõng kháng cÜ hºu ½Ì gi ù
gÖ n, huyËn vñ khu¶t m¶t ½·u, t hanh l ong kháng cÜ chμn, b−ch hä ½ang ngºm
xŸc chÆt , chu t õèc ½ang rËn rØ , mâi nguy ½¬ phòc kh°p bân bË, hàa di Ît t æc
°t l ¡ s°p ½Æn, kháng quŸ hai n¯m sÁ öng nghi Îm.

QuŸch PhŸc t rong “ TŸng ki nh” d´n r±ng: Thanh l ong bÅn t rŸi , b−ch hä
bÅn ph¨i , chu t õèc ½¡ng t rõèc, huyËn vñ ½¡ng sau, muân ½õìc mã yÅn m¨
½Âp t hÖ huyËn vñ ph¨i cîi ½·u, chu t õèc dang cŸnh, t hanh l ong uân khîc, b−ch
hä quy t huºn. Khi nhÖ n t hÆ ½¶t ½ãng t héi ph¨i nhÖ n m¡u ½¶t . NÆu t a t h¯m ½¡n
t Æ x¬ t °c ê cáng vi Ån Trung Sçn B°c Ki nh t hÖ t h¶y phõçng ‡áng t hanh l ong,
½¶t m¡u xanh cμy cÞ, phõçng Tμy B−ch hä m¡u ½¶t t r°ng b−c, phõçng Nam
chu t õèc ½¶t ½Þ m¡u hãng, phõçng B°c huyËn vñ ½¶t cÜ m¡u ½en. Gi ùa ½¡n
cîng, ½¶t m¡u v¡ng t õìng t rõng cho Ngõéi .

Tö t õìng si nh BŸt quŸi , ngo¡i t ö t õìng ½¬ cÜ l ´p l −i t rong bŸt quŸi cÝn
t hÅm bân hõèng cða BŸt quŸi l ¡ : C¡n , Khán, C¶n, Tân. ‡Ü chÏ nh l ¡ cŸc
hõèng Tμy b°c, Tμy nam, ‡áng nam, ‡áng b°c.

Nhõ t hÆ, phõçng ‡áng cÜ Gi Ÿp, M¬o, …t . ‡áng Nam cÜ ThÖ n, Tân, Tÿ.
Nam cÜ BÏ nh, Ngà, ‡i nh. Tμy Nam cÜ Mïi , Khán, Thμn. Tμy cÜ Canh, Dºu,
Tμn. Tμy B°c cÜ Tu¶t , C¡n, Hìi . B°c cÜ Nhμm, Tû, Quû. ‡áng B°c cÜ Søu,
C¶n, D·n.
CŸc hõèng t huæc ‡Ù a chÏ l ¡ : Tû, Søu, D·n, M¬o, ThÖ n, Tÿ, Ngà, Mïi ,
Thμn, Dºu, Tu¶t , Hìi ( 12 hõèng ½Ù a chÏ ). TŸm hõèng t huæc t hºp can l ¡ :
Gi Ÿp, …t , BÏ nh, ‡i nh, Canh, Tμn , Nhμm, Quû ( bÞ Mºu, Ký t rong t hºp can).
CŸc hõèng xÆp ½âi xöng gài l ¡ bŸt sçn ½âi di În gãm: C¡n-Tân, Kh¨m-
Ly, C¶n-Khán, Ch¶n-‡o¡i . B°c t huæc Kh¨m, ‡áng t huæc Ch¶n, Nam t huæc
Ly, Tμy t huæc ‡o¡i .

Phμn vÙ t heo Ngñ h¡nh t hÖ chÏ nh gi ùa l ¡ h¡nh Thä, B°c t huæc h¡nh
Thðy, ‡áng t huæc h¡nh Mæc, Nam h¡nh HÞa, Tμy h¡nh Ki m. CÝn cŸch gài
khŸc : Thðy l ¡ Nhuºn h−, HÞa l ¡ Vi Ån t hõìng, Mæc l ¡ Khîc t rúc, Ki m l ¡ TÝng
cŸch, Thä l ¡ Gi a t õéng.

TrÅn ½μy t a ch× x¾t ½Æn ChÏ nh ngñ h¡nh dïng phä bi Æn t rong phong
t hðy. Ngo¡i ra cÝn BŸt quŸi ngñ h¡nh v¡ Hãng ph−m ngñ h¡nh cñng l ¡ l o−i
ngñ h¡nh t hõéng dïng. CÝn Tö ki nh ngñ h¡nh, Tam hìp ngñ h¡nh, Tö si nh
ngñ h¡nh, Song sçn ngñ h¡nh, HuyËn kháng ngñ h¡nh, Hõèng t hõìng ngñ
h¡nh, N−p μm ngñ h¡nh . . . kháng t hÌ kÌ hÆt ½õìc.

Cò t hÌ cða phong t hðy t hÖ t hÆ ½¶t t rÝn l ¡ Ki m, t hÆ d¡i l ¡ Mæc, t hÆ nhàn
l ¡ HÞa, t hÆ vuáng l ¡ Thä. t hÆ nhõ sÜng gìn l ¡ Thðy.

Khi chàn ½¶t ph¨i dúa v¡o ngñ h¡nh t õçng si nh m¡ l uºn ½oŸn. TrŸnh
ngñ h¡nh t õçng kh°c l ¡ ½i Ëu t h¡y phong t hðy t μm ni Îm h¡ng ng¡y.

Theo Hãng Vñ c¶m t hõ l uºn vË ngñ h¡nh t õçng ngæ t hÖ t hðy gi ao t hðy,
nam nù t ¶t dμm. Phõçng B°c t huæc Thðy. NÆu cÜ nõèc t h¶m nhºp t ÷ phõçng
B°c v¡o khu ½¶t t a ê hay mæ ph·n t hÖ con cŸi kháng än t hÞa. NÆu dúng nh¡
quay m´t hõèng Nam t hÖ sau nh¡ l ¡ huyËn vñ. HuyËn vñ ph¨i l ¡ t hÆ ½¶t nhá
cao , cÜ gÝ t ho¨i mèi t huºn, mèi ½Âp. GÝ t ho¨i l ¡ t hÆ huyËn vñ cîi ½·u. NÆu
sau nh¡ l −i l ¡ ½·m nõèc ho´c vŸch nîi dúng t hÖ cÜ khŸc gÖ huyËn vñ m¶t ½·u
m¡ Qu¨n Læ chÅ bai ê t rÅn.
Phõçng Nam l ¡ HÞa m¡ t hÆ ½¶t l−i nhàn khŸc n¡o nhõ l øa g´p l øa, t heo
phong t hðy t hÖ ê ½¶t ¶y hay g´p ½i Ëu ki În t òng. Phõçng Tμy cða mi Æng ½¶t
½Üi t õìng xem x¾t l ¡ Ki m m¡ cÜ t hÆ t rÝn ( Ki m ) t hÖ gi a chð sÁ gi ¡u cÜ,
t hÙ nh võìng. PhÏ a ‡áng nh¡ l ¡ hõèng Mæc l −i cÜ t hÆ ½¶t d¡i l ¡ mæc t hÖ mæc
mæc t õçng si nh, t rai gŸi t rong nh¡ gi ¡u sang, phî quû.

Ngo¡i ra quan hÎ gi ùa Thi Ån, ‡Ù a, Nhμn cÝn cÜ quy õèc: Tû l ¡ Nhμn
huyÎt , C¶n l ¡ Quý mán, Tân l ¡ ‡Ù a hæ, BÏ nh l ¡ ‡Ù a huyÎt , Khán l ¡ Nhμn
mán, Canh l ¡ Thi Ån huyÎt , C¡n l ¡ Thi Ån mán.

Trong quŸ t rÖ nh xem x¾t phõçng vÙ t hÖ t i Ån t hi Ån bŸt quŸi cða Phòc hi
½Ì phâi hìp „m Dõçng. Hºu t hi Ån bŸt quŸi cða V¯n võçng ½Ì xÆp cŸc H¡o
Tõìng.

Ra ½Æn ½Ù a hÖ nh cò t hÌ t hÖ khu ½¶t cÜ t hÆ b±ng ph²ng l ¡ dõçng t hÖ gÝ
½âng näi cao l −i l ¡ μm. ‡¶t sçn cõèc nhi Ëu gÝ cao, nîi l èn l ¡ μm t hÖ t hung
l ñng b¬i b±ng t rong khung c¨nh ½ãi nîi l −i l ¡ dõçng. Chàn t hÆ ½¶t l ¡m nh¡
hay ½´t mæ t rõèc hÆt ph¨i t ràng khμu cμn b±ng μm dõçng. ‡¶t sçn cõèc
cõéng dñng nÅn chàn l ¡m nh¡ , ½´t mæ ê nçi cÜ m−ch nhÞ ( l ong g·y). ‡¶t
bÖ nh dõçng b±ng ph²ng nÅn chàn vÙ t rÏ hçi cao ½Ì t àa l −c ( khêi ½æt ). Khu
½¶t ½Âp bÅn t rŸi cÜ t hanh l ong ( m−ch nõèc) , bÅn ph¨i cÜ b−ch hä ( ½õéng
d¡i ), t hÆ ½¶t ½¡ng t rõèc cÜ ao ½·m t Þa ræng ( chu t õèc), ½¡ng sau cÜ gÝ t rÝn
t úa l õng ( huyËn vñ) . Long l ¡ dõçng, Hä l ¡ μm. Long-Hä t õçng nhõìng t hÖ
gi a ½Ö nh hÝa t huºn, t rai gŸi xum v·y.

Nîi chð t Ø nh ( ½öng yÅn) l ¡ μm t hÖ nõèc ch¨y ( chð ½æng) l ¡ dõçng.
ThÆ ½¶t ½Âp l ¡ t hÆ ½¶t cÜ nîi chð t Ø nh quay ½·u nhõ ½æng. Nõèc chð ½æng
l ùng l é nê ræng nhõ ch¨y, nhõ kháng, l õu l uyÆn dïng d±ng. Nîi v¡ nõèc hi Ën
hÝa bÅn nhau , c´p k¿ vèi nhau, b¨o vÎ nhau, nuái dõëng nhau l ¡ t hÆ ½¶t ½Âp.
Ki Ìu l uºn l û nhõ t hÆ l ¡ dúa v¡o cç sê t rong dõçng cÜ μm, t rong μm cÜ dõçng.
‡i Ëu hÝa μm dõçng l ¡ ½i Ëu quan t ràng. Luºn μm dõçng rãi t oŸn ngñ h¡nh sao
cho mài suy t Ï nh kháng t rïng ½i Ëu x¶u.

Chàn cŸc t hÆ ½¶t , cŸch chàn hõèng , suy cho cïng sau khi l o−i bÞ
nhùng ½i Ëu t h·n bÏ v¡ mÅ t Ï n t hÖ cñng l ¡ chàn ½Ù a ½i Ìm hìp vèi ½i Ëu ki În ½Ù a
hÖ nh , ½Ù a ch¶t cáng t rÖ nh, ½Ù a ch¶t t hðy v¯n , vi khÏ hºu cho mái t rõéng sâng
½õìc t hÞa ½Ÿng.

Thuºt phong t hðy nghi Ån cöu nhùng vºn ½æng t ú nhi Ån cða mái t rõéng
sâng cða con ngõéi ½Ì mõu c·u sú t i În nghi cho cuæc sâng g°n l i Ën vèi t hi Ån
nhi Ån. Bμy gi é ½¶t chºt , ngõéi ½áng l ¶y ½μu ra ½¶t ræng ½Ì t Ö m t hanh l ong,
b−ch hä. G´p hõèng nghÙ ch t hÖ dïng gi ¨i phŸp che n°ng, ch°n gi Ü. NÜng böc
quŸ t hÖ bºt ½i Ëu hÝa nhi Ît ½æ.

Phong t hðy ghi l −i d¶u cða mæt hi În t õìng v¯n hÜa xõa. ‡éi nay bi Æt
m¡ xem ngõéi xõa mõu c·u t i În nghi cuæc sâng ra sao. Thúc ra t hÖ ngõéi xõa
chÆ t Ÿc ra t huºt phong t hðy cñng ch× l ¡ cŸch t Ö m hi Ìu t hi Ån nhi Ån v¡ sú vºn
½æng cða t hi Ån nhi Ån rãi t Ö m cŸch h−n chÆ t Ÿc ½æng t i Åu cúc cða t hi Ån nhi Ån
½Ì cuæc chung sâng vèi mái t rõéng sao cÜ l ìi cho con ngõéi . NÆu l o−i nhùng
½i Ëu mÅ t Ï n v¡ sú l ìi dòng phong t hðy l Ýe bÙ p t hi Ån h− ½Ì ki Æm cçm t hÖ
phong t hðy ½μu cÜ ch× l ¡ dÙ ½oan. / .
























khÏ v¡ lû khÏ
LÅ Ki Ëu

KhÏ l ¡ khŸi ni Îm r¶t t r÷u t õìng t héi cä ½−i Trung hoa. KhÏ l ¡ vñ t rò
quan cç b¨n cða t huºt phong t hðy. Nguãn gâc ban ½·u cða khÏ l ¡ mæt khŸi
ni Îm duy t μm: ngõéi xõa cho r±ng khÏ l ¡ vºt phŸt si nh t ÷ t i nh t h·n ½À ra v¡
nÜ l ¡ gâc cða v−n vºt . Sau khi ½¬ ½õa ra û ni Îm ban ½·u cða khÏ t hÖ sú vºn
½æng bi Æn hÜa cða nÜ l −i ½õìc xem x¾t mæt cŸch r¶t bi În chöng.

Thuºt phong t hðy cho r±ng khÏ bi Æn hÜa vá cïng. Sú bi Æn hÜa cða khÏ
hi Ìu t heo t héi xõa l ¡ dúa v¡o nhùng nhºn x¾t t hi Ån nhi Ån ½çn sç v¡ nhùng
khŸi ni Îm n´ng vË quan sŸt m¡ chõa cÜ nhùng phμn t Ï ch vË m´t b¨n ch¶t hÜa
l û cða sú vºt . ThÏ dò t huºt phong t hðy quan ni Îm r±ng : ” khÏ l ¡ m cða nõèc,
nõèc l ¡ con cða khÏ . KhÏ chuyÌn ½æng, nõèc chuyÌn ½æng t heo: nõèc d÷ng,
khÏ cñng d÷ng. M con xo°n xuût bÅn nhau. Nhõ t hÆ t hÖ näi l Ån m´t ½¶t ½Ì
t h¶y ½õìc l ¡ nõèc cÝn dÙ ch chuyÌn t rong l Ýng ½¶t kháng cÜ vÆt t Ï ch ½Ü l ¡
khÏ . Nhõng do khÏ v¡ nõèc quyÎn l ¹n vèi nhau nÅn quan sŸt nõèc ch¨y t rÅn
m´t ½¶t m¡ l uºn ra khÏ dõèi l Ýng ½¶t , ho´c ngõìc l −i l uºn vË khÏ dõèi ng·m
m¡ bi Æt ½õìc nõèc t rÅn m´t ½¶t .

Thuºt phong t hðy cho r±ng khÏ quyÆt ½Ù nh hàa phîc cða con ngõéi . CÜ
½¶t l ¡ cÜ khÏ . Con ngõéi si nh ra l ¡ ½õìc khÏ , ngõéi sâng l ¡ ½õìc khÏ ngõng t ò
t h¡nh xõçng cât , khi chÆt l ¡ t rê vË vèi khÏ , t an bi Æn t h¡nh khÏ , hÝa quyÎn vèi
khÏ . TŸng, chán l ¡ ½Ì t i Æp nhºn si nh khÏ , ph¨n khÏ næi cât t −o ra phîc ¶m.
KhÏ vºn ½æng t rong ½¶t t hÌ hi În t h¡nh ½Ù a t hÆ. KhÏ t ò l −i do t hÆ d÷ng. Nîi
½ãi l ¡ t hμn khÏ , gÝ ½âng l ¡ c¡nh nÅn khÏ di chuyÌn t ÷ t hμn ½Æn c¡nh. KhÏ g´p
gi Ü sÁ t ¨n ra, g´p nõèc t hÖ t ò l −i . Ph¾p nghi Ån cöu phong t hðy l ¡ t ò khÏ
kháng cho t ¨n ½i , l ¡m sao ph¨i l uºn ½õìc khÏ v¹n vºn h¡nh m¡ l −i t ò ½îng
½i Ìm mong muân.

Si nh khÏ ban ½·u ch× cÜ mæt ( nguyÅn khÏ ) sau khi bi Æn hÜa vºn ½æng
m¡ t h¡nh vá cïng vá t ºn. Tréi kháng cÜ khÏ t hÖ kháng cÜ gÖ cho ½¶t . ‡¶t
kháng cÜ khÏ t hÖ kháng cÜ gÖ ½Ì chöa. Si nh khÏ ¸n t rong l Ýng ½¶t , nhÖ n kháng
t h¶y m¡ ph¨i l ¶y l û ½Ì t Ö m ra nÜ. ‡Ü l ¡ ph¾p l uºn ½Ì t h¶y khÏ , cÝn gài l ¡ l û
khÏ . Lºp l uºn l ¡ l û ngò t rong khÏ , khÏ câ ½Ù nh t h¡nh ra hÖ nh, quan sŸt hÖ nh cÜ
t hÌ l uºn ra khÏ . Ngõéi xõa cho r±ng h¡i cât cha m l ¡ gâc cða con chŸu.
HÖ nh t hÌ cða con chŸu l ¡ c¡nh nhŸnh cða cμy cha mÂ. Gâc v¡ c¡nh t õçng
öng. TŸng ho´c ngò ê nçi ½¶t l ¡nh t hÖ t h·n l i nh yÅn än, con chŸu t hÙ nh
võìng.

Trong bŸo n¡y sâ t rõèc, chîng t ái cÜ nÅu: si nh khÏ , t ø khÏ xu¶t hi În
t heo t hŸng cða n¯m öng vèi phõçng vÙ . Khi nÜi ½Æn phõçng vÙ ph¨i chî û t a
½ang ½öng t −i ½μu ½Ì quan sŸt m¡ xŸc ½Ù nh, bêi vÖ gài l ¡ t rŸi t hÖ cÜ ph¨i so
vèi t ròc t hμn t a. Gài l ¡ t rÅn t hÖ cÜ dõèi so vèi chå t a ½ang ½öng. Gài l ¡ ½áng
t hÖ cÜ t μy so vèi ½Ù a ½i Ìm xem x¾t . ‡Ü l ¡ nhùng khŸi ni Îm t õçng ½âi vË vÙ
t rÏ .
Theo cŸch l uºn si nh khÏ v¡ t ø khÏ phò t huæc t hŸng t rong n¯m, t a t h¶y
cÜ nhùng ½i Ëu m¡ ngõéi xõa ½¬ quan sŸt sú t huºn nghÙ ch cða cŸc ½i Ëu ki În
t héi t i Æt . ‡i Ëu ki În t héi t i Æt chÏ nh l ¡ ph¨n Ÿnh sú vºn ½æng cða t rŸi ½¶t
chung quanh m´t t réi . ‡Ì rß hçn, chîng t a t h¶y nhõ t hŸng Gi Ång ( μm l Ù ch)
phong t hðy cho r±ng si nh khÏ ê Tû, Quû v¡ t ø khÏ ê Ngà, ‡i nh. Ta nhè cμu
ca dao nÜi vË gi Ü t rŸi t héi t i Æt gμy khÜ chÙ u cho con ngõéi : “‡·u n¯m sõçng
muâi , cuâi n¯m gi Ü nãm”. ‡·u n¯m cÜ t hŸng Gi Ång μm l Ù ch. ThŸng n¡y gi Ü
B¶c t huºn v¡ gi Ü Nãm nghÙ ch. Gi Ü B¶c v¡o t hŸng n¡y t uy l −nh nhõng ½îng
t i Æt nÅn con ngõéi dÍ chÙ u cÝn gi Ü Nãm t uy ¶m nhõng t rŸi gi Ü, dÍ l ¡m cho
ngõéi nhõìc âm. B¶c hay B°c l ¡ phõçng vÙ chöa Tû-Quû. Nãm hay Nam l ¡
phõçng vÙ chöa Ngà-‡i nh. Hay l −i l ¶y t hŸng SŸu, si nh khÏ t −i TÙ -BÏ nh, t ø khÏ
t −i Tû-Quû. Chîng t a dÍ d¡ng t hâng nh¶t vèi gi Ü t hŸng SŸu t ÷ TÙ -BÏ nh t èi l ¡
gi Ü t huºn cñng nhõ gi Ü t èi t ÷ Tû-Quû l ¡ gi Ü nghÙ ch. V¡ cö t heo sú hìp vèi
t héi t i Æt t rong n¯m t hÖ cŸch suy l uºn si nh khÏ -t ø khÏ l ¡ t hÏ ch hìp vèi cŸc si nh
vºt t heo ½i Ëu ki În t héi t i Æt cða B°c BŸn c·u. CÝn vi Îc ½æng t hä t heo phõçng
vÙ cÜ si nh khÏ v¹n l ¡ ½i Ëu mç hã. Nghi Ån cöu phong t hðy kháng t hÌ ch× l ¡
nhùng ½i Ëu t húc dòng cò t hÌ vÖ ph·n l èn ph¨i “l û khÏ ”. Ph¨i t h¶u ½Ÿo l û
t huyÆt t hÖ mèi cÜ t hÌ nhÖ n rß ½õìc cŸi cò t hÌ. CŸi cò t hÌ cða phong t hðy
cñng l −i r¶t mç hã bêi nÜ l ¡ kÆt qu¨ cða l uºn l û m¡ ra.

SŸch phong t hðy cÜ ghi l ¶y t i Ån t hi Ån bŸt quŸi cða Phòc Hy ½Ì phâi
hìp μm dõçng, l ¶y hºu t hi Ån bŸt quŸi cða V¯n võçng ½Ì s°p xÆp h¡o t õìng.
Cñng nhõ nhi Ëu nËn v¯n hÜa khŸc cða Trung hoa cä, cŸi gâc, cŸi cç sê v¹n l ¡
Ki nh DÙ ch v¡ t huyÆt ThŸi cúc - „m dõçng- Ngñ h¡nh. Phòc Hy l ¡ mæt vÙ vua
t h·n t ho−i Trung hoa cä. Phòc Hy cÝn gài B¡o Hy kháng bi Æt v¡o ½éi cŸch
½μy m¶y nghÖ n hay m¶y v−n n¯m nhõng ngõéi Trung hoa cä v¹n coi l ¡ t hðy
t ä cða ki nh DÙ ch. T÷ Phòc Hy ½Æn t rõèc V¯n võçng chð yÆu Ki nh DÙ ch v¹n
ch× bi Ìu di Ín b±ng nhùng v−ch l i Ën v¡ v−ch ½öt . V−ch l i Ën l ¡ v−ch l À l ¡m phï
hi Îu cho khÏ Dõçng. V−ch ½öt l ¡ v−ch ch³n l ¡ phï hi Îu cho khÏ „m.
Cât t ðy cða Ki nh DÙ ch l ¡ “DÙ ch hùu ThŸi cúc, t hÙ si nh Lõëng nghi ,
Lõëng Nghi si nh Tö t õìng, Tö t õìng si nh BŸt quŸi ”( DÙ ch cÜ ThŸi cúc, t ÷
½¶y si nh Lõëng nghi , rãi Lõëng nghi si nh Tö t õìng, ½Ì Tö t õìng si nh BŸt
quŸi ). “Si nh” ½μy cÜ nghØ a l ¡ “ bi Æn t h¡nh”. Bi Æn t h¡nh t ÷ cŸi ½¬ cÜ t h¡nh ra
cŸi khŸc chö kháng ph¨i t ÷ cŸi kháng cÜ t h¡nh cŸi cÜ.

ThŸi cúc cða Ki nh DÙ ch ½õìc t huºt Phong t hðy xÆp l ¡ KhÏ , mæt t hö
“KhÏ Ti Ån Thi Ån” m¡ t rong b¨n t hμn nÜ chöa ½úng Lõëng Nghi l ¡ „m v¡
Dõçng. NÆu KhÏ l ¡ mæt khŸi ni Îm t i Ån t hi Ån, l ¡ duy t μm, t hÖ b¨n t hμn KhÏ
chöa ½úng „m-Dõçng ( Lõëng Nghi ) , t heo cŸch gi ¨i t hÏ ch l ¡ t rong Dõçng cÜ
„m v¡ t rong „m cÜ Dõçng, hai nhμn t â mμu t hu¹n t i Ëm ¸n ngay t rong mæt
t húc t hÌ. ‡Æn ½μy l −i r¶t duy vºt bi În chöng.

Khi ½¬ khŸi ni Îm ra „m-Dõçng t hÖ mài sú bi Æn hÜa sÁ t rê nÅn vá cïng,
vá t ºn. M¡ khŸi ni Îm nhõ ½¬ nÅu, t rong Dõçng cÜ „m, t rong „m cÜ Dõçng
t hÖ chuåi bi Æn hÜa t rê nÅn si nh ½æng.

Quy l uºt Mμu t hu¹n t rong Duy vºt Bi În chöng ghi nhºn b¨n t hμn næi
t −i vºt ch¶t chöa ½úng nguãn gâc cða mμu t hu¹n. QuŸ t rÖ nh phŸt t ri Ìn cða sú
vºt l ¡ quŸ t rÖ nh phŸt t ri Ìn cða cŸc m´t mμu t hu¹n, l õìng ½äi , ch¶t ½äi ½Æn
khi ½æt bi Æn t h¡nh sú vºt mèi m¡ næi t −i l −i chöa ½úng nguãn gâc mμu t hu¹n
mèi .
DÙ ch hàc nhºn r±ng: ”CŸc hùu ThŸi cúc” nghØ a l ¡ kháng cÜ sú vºt n¡o
m¡ t ú nÜ kháng ph¨i l ¡ ThŸi cúc. Ngay t rong ThŸi cúc Lõëng nghi t hÖ måi
Nghi cñng l ¡ mæt ThŸi cúc, t uy Dõçng t rong „m hay „m t rong Dõçng t hÖ khi
ph·n n¡o quŸ l èn t rong hai t hö ½Ü l −i ½õìc coi nhõ l ¡ mæt ThŸi cúc. Nhõ t hÆ,
dï l ¡ mæt ph·n t ø b¾ nhÞ, réi r−c ½Æn búc n¡o ½i nùa t hÖ cñng chöa ½úng ½·y
½ð mæt t o¡n t hÌ nhõ cŸi ½−i t o¡n t hÌ cða vñ t rò ( Chaque at ome a pour
vol ume, l e vol ume de l ’Uni vers. L’At ome n’est pl us l e monde mi croscopi que
et cl os que nous i magi nons peut -Åt re. Il est l e cent re i nfi ni t ¾si mal du monde
l ui -mÅme - P. Tei l l ard de Chardi n , t −m dÙ ch : Måi h−t nguyÅn t ø ½Ëu gãm c¨
cŸi vÜc dŸng cða cŸi vÜc dŸng cða vñ t rò. NguyÅn t ø kháng ch× cÝn l ¡ mæt
cŸi t i Ìu c¡n khán ri Ång l À v¡ kh¾p kÏ n nhõ chîng t a t õêng t õìng . NÜ cÝn
chÏ nh l ¡ mæt t rung t μm cúc t i Ìu cða vñ t rò). Ph¨i ch¯ng ½μy chÏ nh l ¡ NguyÅn
l û Phâi hìp ( pri nci pe de correspondance) t rong Tri Æt hàc Duy vºt ?

Chîng t a ½¬ bi Æt vË „m Dõçng Lõëng Nghi cñng c·n l õu û khi gi ¨i
quyÆt mæt t hÆ ½¶t cho Dõçng t r−ch ( Nh¡ ê) hay „m ph·n ( Mã m¨) l ¡ ph¨i
l ¶y sú h¡i hÝa „m Dõçng l ¡m gâc.

Ra ½Æn ½Ù a hÖ nh cò t hÌ t hÖ khu ½¶t cÜ t hÆ b±ng ph²ng l ¡ dõçng t hÖ gÝ
½âng näi cao l −i l ¡ μm. ‡¶t sçn cõèc nhi Ëu gÝ cao, nîi l èn l ¡ μm t hÖ t hung
l ñng b¬i b±ng t rong khung c¨nh ½ãi nîi l −i l ¡ dõçng. Chàn t hÆ ½¶t l ¡m nh¡
hay ½´t mæ t rõèc hÆt ph¨i t ràng khμu cμn b±ng μm dõçng. ‡¶t sçn cõèc
cõéng dñng nÅn chàn l ¡m nh¡ , ½´t mæ ê nçi cÜ m−ch nhÞ ( l ong g·y). ‡¶t
bÖ nh dõçng b±ng ph²ng nÅn chàn vÙ t rÏ hçi cao ½Ì t àa l −c ( khêi ½æt ). Khu
½¶t ½Âp bÅn t rŸi cÜ t hanh l ong ( m−ch nõèc) , bÅn ph¨i cÜ b−ch hä ( ½õéng
d¡i ), t hÆ ½¶t ½¡ng t rõèc cÜ ao ½·m t Þa ræng ( chu t õèc), ½¡ng sau cÜ gÝ t rÝn
t úa l õng ( huyËn vñ) . Long l ¡ dõçng, Hä l ¡ μm. Long-Hä t õçng nhõìng t hÖ
gi a ½Ö nh hÝa t huºn, t rai gŸi xum v·y.
Nîi chð t Ø nh ( ½öng yÅn) l ¡ μm t hÖ nõèc ch¨y ( chð ½æng) l ¡ dõçng.
ThÆ ½¶t ½Âp l ¡ t hÆ ½¶t cÜ nîi chð t Ø nh quay ½·u nhõ ½æng. Nõèc chð ½æng
l ùng l é nê ræng nhõ ch¨y, nhõ kháng, l õu l uyÆn dïng d±ng. Nîi v¡ nõèc hi Ën
hÝa bÅn nhau , c´p k¿ vèi nhau, b¨o vÎ nhau, nuái dõëng nhau l ¡ t hÆ ½¶t ½Âp.
Ki Ìu l uºn l û nhõ t hÆ l ¡ dúa v¡o cç sê t rong dõçng cÜ μm, t rong μm cÜ dõçng.
‡i Ëu hÝa μm dõçng l ¡ ½i Ëu quan t ràng. Luºn μm dõçng rãi t oŸn ngñ h¡nh sao
cho mài suy t Ï nh kháng t rïng ½i Ëu x¶u. / .
LK.

mæt sâ thuºt ngù thõéng dïng trong phong thðy
LÅ Ki Ëu

Nhõ nhi Ëu b¡i t rõèc, chîng t ái ½¬ t rÖ nh b¡y, cÜ mæt sâ ngõéi câ l ¡m
cho phong t hðy cÜ m¡u s°c huyËn bÏ ½Ì mong ki Æm l ìi , cÜ t hÌ l ¡ l ìi vË vºt
ch¶t , ho´c cñng cÜ khi ch× l ¡ l ìi vË danh. ‡Ì dÍ hÖ nh dung ra næi dung cða
phong t hðy, c·n t hâng nh¶t mæt sâ khŸi ni Îm t háng qua nhùng t huºt ngù
t hõéng ½õìc nh°c ½Æn nhi Ëu t rong phong t hðy.

BŸt sçn, cÜ t hÌ hi Ìu l ¡ t Ÿm ngàn nîi . Nîi n±m ê t Ÿm hõèng bŸt quŸi
ho´c cÜ nîi n¡o t heo hõèng cða bŸt quŸi t hÖ ½´t t Ån nîi t ïy t heo hõèng.
Trong b¡i “La ki nh, l a b¡n , mæt cáng cò cða phong t hðy” ½¬ ½¯ng t rÅn t −p
chÏ n¡y, chîng t ái ½¬ gi èi t hi Îu bŸt quŸi öng vèi cŸc phõçng B°c, Nam,
‡áng, Tμy, ‡áng B°c, ‡áng Nam, Tμy B°c, Tμy Nam. Theo cŸch gài cða Chu
DÙ ch t hÖ ½Ü l ¡ cŸc hõèng t õçng öng Kh¨m, Ly, Ch¶n, ‡o¡i , C¶n, Tân, C¡n,
Khán. Nhõ t hÆ , bŸt sçn sÁ l ¡ Kh¨m sçn, Ly sçn, Ch¶n sçn, ‡o¡i sçn, C¶n
sçn, Tân sçn, C¡n sçn, Khán sçn. BŸt sçn ½âi di În l ¡ cŸc vÙ t rÏ ½âi di În nhau
t rong bŸt quŸi l ¡ C¡n-Tân , Kh¨m- Ly, C¶n -Khán, Ch¶n -‡o¡i . Dïng bŸt
quŸi phâi hìp vèi Sçn ½Ì ½oŸn sú l ¡nh dù khi xem phõçng hõèng phong t hðy.

BŸt phong ch× t Ÿm l o−i gi Ü t häi . Gi Ü t häi t heo hõèng so vèi vÙ t r Ï
½öng l ¡m mâc cða con ngõéi . Khi ngõéi ½öng, phong t hðy õèc l Î cÜ gi Ü phÏ a
t rõèc, phÏ a sau, bÅn ph¨i , bÅn t rŸi , ½æ cao ngang vai cÜ hai hõèng l ¡ ê ½æ cao
ngang vai t rŸi , ½æ cao ngang vai ph¨i , ½æ cao ngang hai chμn cñng cÜ gi Ü
t heo hõèng chμn t rŸi v¡ chμn ph¨i . Nhõ t hÆ cÜ t Ÿm ki Ìu hõèng gi Ü. Nhõ vºy
t hÖ vË bÅn t rŸi cÜ ba l o−i gi Ü , vË bÅn ph¨i cñng cÜ ba l o−i gi Ü.

H− t hð sa l ¡ nçi xu¶t t hðy t heo mæt phõçng. Nçi cÜ nõèc ch¨y ra m¡
cÜ sa ( má, gÝ ½¶t nhá cao) l ¡ nçi ½¶t phŸt . DÝng nõèc ch¨y m¡ cÜ nîi ½Ün l ¡
nçi kÆt phŸt . Nõèc ch¨y t rõèc huyÎt m¡ rÁ t rŸi hay ph¨i t hÖ bÅn t rŸi hay ph¨i
¶y l ¡ h− t hð. ThÆ ½¶t cÜ h− t hð t rïng ½i Îp t hÖ ½Ü chÏ nh l ¡ nçi ½¶t kÆt t o.













ThuyÆt khÏ khi xem ½¶t l¡m nh¡

LÅ Ki Ëu

Chîng t a ½¬ l ¡m quen vèi mæt sâ khŸi ni Îm vË phong t hðy t heo quan
½i Ìm cða ngõéi l ¡m cáng t Ÿc khoa hàc. ‡i v¡o mæt sâ v¶n ½Ë cò t hÌ nhõ l ¡
t huyÆt khÏ dïng t rong vi Îc chàn ½¶t l ¡m nh¡ cða ngõéi xõa t hÖ cÝn nhi Ëu chå
mç hã, t uy nhi Ån cñng cÜ mæt sâ ½i Ìm gi ¨i t hÏ ch nghe ½õìc.
ThuyÆt khÏ t rong khi t Ö m ½¶t l ¡m nh¡ ½õìc gài t heo t huºt ngù HŸn Vi Ît
l ¡ “dõçng t r−ch khÏ ”. Chð yÆu t rong vi Îc t Ö m ½¶t l ¡m nh¡ cÜ sø dòng t huyÆt
n−p khÏ v¡ t huyÆt s°c khÏ .
N−p khÏ ½Ë cºp ½Æn khÏ t rong ½¶t ( ½Ù a khÏ ) v¡ khÏ t heo cøa ½Æn, ho´c
½i (mán khÏ ). KhÏ l ¡ khŸi ni Îm t r÷u t õìng nhõ l ¡ t i Ån ½Ë cða l û khÏ . Dï ½Ù a
khÏ hay mán khÏ cñng l ¡ suy l uºn m¡ t h¶y, t hºm chÏ c¨m nhºn m¡ t h¶y chö
kháng t hÌ dïng gi Ÿc quan t háng t hõéng m¡ nhºn t höc ½õìc.
Chð t huyÆt cða n−p khÏ l ¡ muân nçi ê ½Ì gi a chð l ¡m ¯n phî quÏ ½õìc
t hÖ c¨ ½Ù a khÏ l ¹n mán khÏ ph¨i cïng võìng. Mæt t rong hai t hö khÏ ¶y m¡ suy
t hÖ kháng t rŸnh khÞi l òn b−i khi ê t −i ½Ù a ½i Ìm n¡y.
L¶y cç sê cða t huyÆt Ngñ h¡nh ½Ì l uºn khÏ t hÖ khÏ t ÷ phõçng si nh ½Æn,
t rong nh¡ ½õìc si nh khÏ ( khÏ t −o nguãn sâng). KhÏ t ÷ phõçng kh°c ½Æn t hÖ
t rong nh¡ nhi Ím t ø khÏ ( khÏ gμy ½i Ëu rði ro).
Khi l ¶y ½õéng ½i m¡ l uºn x¾t t hÖ ½õéng ½μm xæc v¡o nh¡, ½Ü l ¡ l ai
m−ch. ‡õéng ½i ngang t rõèc nh¡, ½Ü l ¡ gi èi t hðy.
KhÏ ½Æn nh¡ t ÷ phõçng n¡o t rong bŸt quŸi t hÖ gh¾p t Ån phõçng ¶y
t h¡nh t Ån khÏ . Ta nhè l −i , bŸt quŸi l ¡ cŸc hõèng B°c, Nam, ‡áng, Tμy, ‡áng
B°c, ‡áng Nam, Tμy Nam, Tμy B°c. Theo phõçng vÙ phong t hðy t hÖ ½Ü t õçng
öng l ¡ Kh¨m, Ly, Ch¶n, ‡o¡i , C¶n, Tân, Khán, C¡n. Nhõ vºy cÜ Kh¨m khÏ ,
Ly khÏ , Ch¶n khÏ , ‡o¡i khÏ , C¶n khÏ , Tân khÏ , Khán khÏ , C¡n khÏ .
Nh¡ ê, nÆu ½õìc võìng khÏ cða t réi , quÏ khÏ cða ½¶t t hÖ gi a chð t ¶t ½−t phî
quÏ .
‡i Ëu mç hã ê n−p khÏ l ¡ l ¡m sao nhºn ra ½õìc khÏ ? VÖ nhõ phong t hðy
l uºn t hÖ khÏ l ¡ gâc cða v−n vºt , khÏ bi Æn hÜa vá cïng, khÏ t ò t hÖ t −o hÖ nh, khÏ
t ¨n t hÖ t h¡nh gi Ü, khÏ näi bÅn t rÅn l ¡ nõèc, khÏ chÖ m ê dõèi l ¡ ½¶t . Vºy ch× cÜ
t hÌ c¨m nhºn ½õìc khÏ qua khŸi ni Îm r¶t duy t μm: khÏ l ¡ vºt ch¶t do t i nh
t h·n si nh ra, cÝn khi nÜ bi Æn hÜa l −i t heo nhùng suy ½oŸn l uºn l û t ÷ cç sê
cða μm dõçng, ngñ h¡nh m¡ bi Æn hÜa. N−p khÏ ê ½μy, l ¡ võìng hay l ¡ hung
cñng do t h¡y phong t hðy l ¶y c¨m nhºn cða mÖ nh, l ¶y t ri t höc l uºn l û t heo μm
dõçng, t heo ngñ h¡nh cða mÖ nh ½Ì bi În gi ¨i , t hºm chÏ l ¶y ki Æn t höc x¬ hæi
½õçng t héi m¡ phŸn ½Ù nh cho chð nh¡ t i n m¡ t hái .
Tý nhõ cÜ ngái nh¡ t rong ngß, ½õéng v¡o chºt hÂp, m´t t i Ën Ÿn ngù
nh¡ cao. Khi v¡o nh¡ t öc anh Ÿch, nhõng t h¡y phong t hðy l −i phŸn, ngái nh¡
cÜ võìng khÏ bi Æt bao. Ch²ng qua vÖ t h¡y cÜ t háng t i n t rõèc chð nh¡ vË quy
ho−ch mê ½õéng cŸi l èn m¡ ngái nh¡ sÁ l æ m´t t i Ën ra phâ, nÆu kháng hõng
võìng l ¡m ¯n t hÖ cÜ nhõìng ½i cñng ½õìc gi Ÿ t hºt héi ½Ì t h¡y phŸn ½−i .
ChuyÎn T¡u n¯m t rõèc ½¯ng t rÅn t u·n bŸo Tu·n t i n t öc vË con ½õéng
quy ho−ch l ¡m t h²ng ½i qua khu mæ Tä, con chŸu muân gi ù mæ Tä kháng
ph¨i chuyÌn nÅn t rÖ nh vèi cç quan duyÎt l uºn chöng r±ng nÅn cho ½õéng ½i
vÝng v¿o quanh mæ ½Ì ngõéi ½i t h¶y ½õìc c¨nh ½Âp non sáng, du khŸch t h¶y
cŸi vØ ½−i cða t ä quâc. V¡ ngõéi t a ½¬ l ¡m ½õéng ½i vÝng t hºt . V¡ nÆu ½õéng
l õìn bÅn ph¨i ngái mæ Tä t hÖ t h¡y phong t hðy l −i ½õìc t hÌ nÜi r±ng ngái nh¡
cða Tä cÜ B−ch hä, ½õéng d¡i , t o, ræng, con chŸu t ha hã m¡ sÅnh sang.

S°c khÏ l ¡ xem vÀ cða khÏ m¡ l uºn cŸt , hung. Phong t hðy nÜi r±ng nh¡
t ãi t ¡n nhõng s°c khÏ sŸng sða, r−ng rë t hÖ ngõéi ê t rong nh¡ sÁ ¯n nÅn l ¡m
ra. Nh¡ mèi m¡ ¨m ½−m, mé nh−t t hÖ l ¡m ¯n l òn b−i . V¡o nh¡, dï chð ½i v°ng
m¡ v¹n t h¶y ¶m cîng t hÖ chð nh¡ sÁ l ¡m ¯n t hÙ nh võìng. V¡o nh¡ nhõ t h¶y
Ÿnh h¡o quang, chð nhμn ch°c sÁ ½−t cú phî. V¡o nh¡ m¡ t h¶y b¡ng b−c nhõ
sõçng, nhõ khÜi t hÖ t ai hàa ºp ½Æn ch²ng cÝn xa.
ChuyÎn l õu t ruyËn khi Qu¨n Læ ( ½éi Tam quâc bÅn T¡u) ½i vË hõèng
Tμy g´p mæ Vá Hõu Ki Îm t hÖ t han vèi hàc t rÝ r±ng : Ngái mæ n¡y cμy câi t uy
nhi Ëu m¡ t ÷ l μu ½¬ kháng cÜ bÜng. TrÅn bi a mæ ghi l éi hoa mþ nhõng kháng
cÜ hºu ½Ì gi ù gÖ n si nh khÏ . HuyËn vñ t hÖ khu¶t m¶t ½·u, t hanh l ong kháng cÜ
chμn, b−ch hä ngºm xŸc chÆt , chu t õèc ½ang rËn rØ , mâi nguy ½¬ phòc bân
bË, hàa di Ît t æc °t l ¡ s°p ½Æn, kháng quŸ hai n¯m sÁ öng nghi Îm.
Ch°c r±ng Qu¨n Læ l ¡ ngõéi cÜ quan ½i Ìm nhμn si nh b¶t ½ãng vèi Vá
Hõu Ki Îm ho´c gi ¨ l ¡ ngõéi ½ãng hõèng vèi Vá Hõu Ki Îm, vân s³n l Ýng
nhμn t ÷, ½a c¨m, t h¶y Vá Hõu Ki Îm t h¶t l æc khi t h¶t t hÆ m¡ c¨m t hŸn ch¯ng?
Cñng cÜ t hÌ l ¡ khi Qu¨n Læ ½i ngang qua mæ Vá Hõu Ki Îm v¡o l îc t hu t ¡n,
½áng t èi nÅn cμy khá t rç c¡nh kháng cÜ l Ÿ, c¡nh nhi Ëu nhõng l Ÿ ròng hÆt ,
cÝn ½μu m¡ kÆt t Ÿn, t −o bÜng.
S°c khÏ hay l ¡ l ¶y t μm l i nh c¨m nhºn t hay nhºn t höc t húc t −i ½Ì l uºn
vË nh¡, vË ½¶t t hÖ t húc l ¡ mç hã. Chð nh¡ cÜ söc khÞe, chð nh¡ l ¡m ¯n t h¡nh
½−t t hõéng cÜ t μm l û cêi mê vèi b−n b¿. Chung quanh anh t a rúc rë kháng
khÏ l −c quan, t ú t i n. Ngõéi ngo¡i t h¶y cŸi l Üe sŸng hay cŸi ¨m ½−m l ¡ t r−ng
t hŸi t μm l û khi ½Æn t h¯m nh¡, kÆt hìp dŸng vÀ, cŸi hÖ nh cò t hÌ cða ngái nh¡,
cða phÝng âc vèi nhºn t höc chð quan vË kháng khÏ quanh chð nh¡, nhùng t hö
½Ü hÝa t h¡nh cŸi c¨m nhºn chð quan cŸ nhμn. ‡i Ëu l uºn ½oŸn dúa v¡o ½i Ëu
ki În t μm l û chð nh¡ ¶y cÜ t hÌ ½îng ½Æn t Ÿm chòc ph·n t r¯m.
CÝn nhõ t hÅu dÎt quŸ ½i cho phong t hðy t hÅm t h·n bÏ t hÖ ngõéi t a cÝn
b¨o: v¡o nh¡ t h¶y Ÿnh h¡o quang nhõ l øa bºp bïng t hÖ hÞa t ai s°p ½Æn, t rong
nh¡ khÏ t r°ng b¡ng b−c t hÖ s°p cÜ t ang, nh¡ ½en μm t h·m m¡ t hoŸng cÜ khÏ
m¡u t hÖ t ai õçng s°p hÆt , cøa nh¡ l −i vui vÀ bÖ nh an. . . Nhùng ½i Ëu l uºn ½oŸn
dúa v¡o t r−ng t hŸi t μm l û cða chð nh¡ cñng l ¡ cŸch ½oŸn dúa, ½oŸn phÞng m¡
t hái .

Chù HŸn Vi Ît t hÖ t r−ch l ¡ nh¡. Nhõng t r−ch cÝn cÜ nghi ¬ l ¡ l úa chàn,
nhõ “t r−ch l μn sø” ( chàn l Ÿng gi Ëng m¡ ê). Phong t hðy r¶t chî û ½Æn mái
t rõéng ½´t ngái nh¡, hay ½îng hçn, mái t rõéng cho con ngõéi sâng. Phõçng
vÙ ½´t ngái nh¡ r¶t quan t ràng. ChuyÎn xõa ch¾p r±ng Lå Ai cáng muân l ¡m
nh¡ hõèng Tμy. Sø quan can ng¯n nÜi r±ng hõèng Tμy l ¡ nçi cŸc bºc t án kÏ nh
ê. MÖ nh cÝn l ¡ ngõéi t r·n m°t t hÙ t kháng ½õìc ½Ì nh¡ mê ra hõèng Tμy. Vèi
½¶t nõèc Vi Ît nam t a t hÖ l éi sø quan hay ho quŸ. NÜ hay vÖ hõèng Tμy n°ng
chi Ëu gay g°t , t ÷ 11 gi é t rõa ½¬ khÜ chÙ u rãi . NÆu mê ½õìc nh¡ ra hõèng
Nam hay ‡áng Nam ½Ün gi Ü mŸt mïa h¿, che gi Ü b¶c mïa ½áng, t rŸnh gi Ü
nÜng mïa h¿ t ât bi Æt m¶y.
Phõçng vÙ ngái nh¡ cho ½Âp, chîng t ái ½¬ b¡n khi nÜi vË La ki nh v¡ sú
t õçng nhõìng μm dõçng. ‡Âp phõçng vÙ chÏ nh l ¡ l ¶y mái t rõéng v¡ c¨nh
quan nçi xμy dúng sao hìp vèi vÙ t rÏ ½Ù a l û, vèi ½Ù a hÖ nh cða khu vúc xμy
dúng, vèi vi khÏ hºu cða vÙ t rÏ l ¡m nh¡. ‡´t ngái nh¡ t rong ½i Ëu ki În mái
t rõéng cò t hÌ, khi t hi Æt kÆ ki Æn t rîc, quy ho−ch ph¨i t −o cho cuæc sâng t i În
nghi nh¶t cho ngõéi sø dòng, nhõ t hÆ t hÖ ½−i bæ phºn û t õêng vË dõçng t r−ch
sÁ t rïng hìp gi ùa ki Æn t rîc sõ vèi t h¡y phong t hðy.

Th¡y phong t hðy cñng nhõ ki Æn t rîc sõ ½Ëu nh¶t quŸn l ¡ cáng t rÖ nh
ki Æn t rîc ph¨i h¡i hÝa vèi t hi Ån nhi Ån. Nh¡ v¡ mái t rõéng chöa ½úng ngái
nh¡ g°n bÜ vèi nhau, t án t hÅm dŸng vÀ v¡ t i În nghi cho nhau l ¡ ½i Ëu t uyÎt
véi . Th¡y phong t hðy xõa muân l ¡m nh¡ bÅn sáng, kË nîi . Chîng t a kháng cÜ
½i Ëu ki În t ú l úa chàn ½¶t l ¡m nh¡ cho mÖ nh t heo ki Ìu t ú chàn nhõ t hÆ ,
nhõng khi t hi Æt kÆ nhùng nçi ngh× ngçi , gi ¨i t rÏ , chîng t a cñng chàn vÙ t rÏ
t heo cŸch ngõéi xõa. Nh¡ t hç ‡å Mòc ½éi ‡õéng nÜi vË nîi Cøu Hoa, chïa
¸n t rong mμy, sáng Thanh Qua, c·u vén c¡nh l i Íu. BÅn t a t hÖ : “kÖ a non non
nõèc nõèc mμy mμy, ½Î nh¶t ½æng hÞi r±ng ½μy cÜ ph¨i ” nh¡ t hç Dõçng KhuÅ
nÜi vË Chïa Hõçng nhõ t hÆ.
Khi xem ½¶t l ¡m nh¡, ½i Ëu cç b¨n cða phong t hðy xõa l ¡ xem t hÆ nîi
t hÆ nõèc. M−ch v¡ khÏ l ¡ hai t hö cç b¨n. Ngo¡i ra, sú t õçng quan vË ½¶t ê,
½õéng xŸ, sáng suâi cÜ quan hÎ mºt t hi Æt , chîng t ái kháng ½Ë cºp l −i vÖ ½¬
cÜ t Ÿc gi ¨ vi Æt rãi ( xem t hÅm Chàn hõèng nh¡ v¡ bâ t rÏ næi t h¶t t heo t huºt
phong t hðy cða NguyÍn H¡ dÙ ch, NXB Xμy dúng, 1996).
Phong t hðy nÜi vË nh¡ l ¡m nhi Ëu cŸi kË nhau ( nhõ ki Ìu t rong phâ) l −i
nghi Åm hçn chîng t a ½ang xμy nh¡ ê phâ hi În nay. ThÏ dò ê H¨i Chμu bÅn
T¡u, t h¡y phong t hðy khuyÅn dμn l ¡m nh¡ nÆu cïng mæt d¬y t hÖ m´t t i Ën ¯n
cïng mæt ½õéng t h²ng cho t hâng nh¶t mæt “l ong”. Nh¡ l ¡m kË nhau ph¨i cao
t h¶p b±ng nhau. Nh¡ l ¡m nhá ra khÞi m´t t i Ën cða c¨ d¬y l μm v¡o t hÆ “cá
nh−n xu¶t ½·u”( con chi m nh−n l Ü ½·u ra phÏ a t rõèc) t hÖ chð nh¡ °t bÙ ½çn
bÜng, ch²ng chÆt chãng t hÖ cñng gÜa vì. Nh¡ l −i l ïi so vèi d¬y chung h¡ng
phâ gài l ¡ t hÆ “ t hŸc nha” ( r¯ng khÌnh) , vì chãng l uán l òc ½òc. Nh¡ l ¡m
t rong cïng d¬y cao t h¶p kháng ½Ëu t hÖ nh¡ cao ½¿ khÏ cða nh¡ t h¶p. Nh¡ bÅn
t rŸi cÜ t hÌ cao hçn nh¡ bÅn ph¨i , t uyÎt ½âi nh¡ bÅn ph¨i kháng ½õìc cao hçn
nh¡ bÅn t rŸi . Lû do cða ½i Ëu n¡y l ¡ : bÅn t rŸi l ¡ rãng xanh ( t ¨ t hanh l ong),
bÅn ph¨i l ¡ hä t r°ng ( hùu b−ch hä). Rãng v¡ hä cïng ngang t rÅn mæt ½æ cao
m¡ ½ïa rën vèi nhau t hÖ dμn yÅn, phâ ¶m. NÆu höng khêi m¡ bay cao t hÖ rãng
bay cao l ¡ t huºn. Hä nh¨y rën l Ån cao t rÅn rãng l ¡ ½i Ëu nghÙ ch, ngõìc. Dμn
phâ sÁ ch²ng sâng hÝa t huºn ½õìc vèi nhau.
Cøa cða ngái nh¡ ½õìc t h¡y phong t hðy hÆt söc coi t ràng. Phong t hðy
quan ni Îm r±ng cøa l ¡ bæ m´t cða ngái nh¡, l ¡ yÆt h·u cða ngái nh¡. VÙ t rÏ ,
kÏ ch t hõèc cøa quyÆt ½Ù nh sú t hÙ nh suy cða chð nh¡. BÅn t rÅn cøa t i Æp t hi Ån
khÏ , bÅn dõèi cøa t i Æp ½Ù a khÏ . Cøa ph¨i sao ½Ì ½Ün khÏ l ¡nh m¡ ng¯n khÏ dù.
Hai nh¡ ½âi di În cøa t hÖ nÅn l ¡m cŸc cøa b±ng nhau v¡ cÜ ½æ cao b±ng
nhau. NÆu kháng sÁ t ÿ n−nh nhau m¡ h¡ng phâ si nh b¶t hÝa. Phong t hðy cho
r±ng möc bºu dõèi cøa cða nh¡ n¡o cao t hÖ sÁ bÙ ngh¿o hçn nh¡ cÜ cøa ½´t
t h¶p hçn. Nh¡ n¡o cÜ cøa t o hçn t hÖ sÁ gi ¡u hçn. Nh¡ kháng mê cøa ra ½âi
di În vèi cáng sê, cäng t h¡nh, cøa nh¡ t ï. NÆu mê nhõ t hÆ sÁ rçi v¡o ½õéng
quan t òng, ki În cŸo, t ï ½·y.
Cøa sä l ¡m sao ½Ì cÜ t hÌ chi Åm ngõëng ½õìc c¨nh quan t hi Ån nhi Ån
mèi l ¡ ½i Ëu t ât . Qua song cøa, d¡u ban ng¡y t Ø nh mÙ ch hay ban ½Åm nh¡n
nh−t Ÿnh t r¯ng, t hÖ c¨nh ngo¡i song cøa l ¡m cho chð nhμn xao xuyÆn hãn
t hç, yÅn l Ýng vèi cŸi t −o hÜa ½¬ ban cho mÖ nh. Cäng mê kÏ ch cë v÷a ph¨i ,
t õçng xöng vèi nh¡. Phõçng vÙ mê cäng t hÖ t heo cŸt hung cða phõçng vÙ v¡
phõçng si nh khÏ .
Kháng nÅn cÜ vºt c¨n t ·m m°t khÜ chÙ u khi mê cŸc l o−i cøa. NÆu bÙ vºt
c¨n t hÖ dÙ ch chuyÌn cøa. B¶t quŸ t hÖ bÙ t l −i . NhÖ n vºt c¨n ½Ì gμy khÜ chÙ u
t rong xuât c¨ ½éi ngái nh¡ t hÖ sâng t rong nh¡ sao t ho¨i mŸi ½õìc. / .
LK.
























PHOXG THU\, CHU\ÊX XGUÒI XUA CHOX ÐÂT LÀM XHÀ

PGs. LÅ Ki Ëu
Tr õéng ‡−i hàc Ki Æn t r îc

Phong t hðy t ãn t −i t rÅn hai nghÖ n n¯m m¡ cúc t hÙ nh l ¡ t héi cŸc t ri Ëu
nh¡ Mi nh , nh¡ Thanh bÅn T¡u, v¡o kho¨ng n¯m 1369 ½Æn ½·u t hÆ ký n¡y.

Hai khŸi ni Îm m¡ nhi Ëu ngõéi hÝa t ræn t h¡nh mæt , ho´c l ¡ vá t Ö nh hay
hùu û kháng phμn bi Ît , ½Ü l ¡ phong t hðy v¡ t huºt phong t hðy. Phong t hðy l ¡
½Ù a t hÆ, ½Ù a hÖ nh , l ¡ ½¶t , l ¡ nõèc quanh t a. Phong t hðy l ¡ mái t rõéng sâng
m¡ con ngõéi t ãn t −i t rong ½Ü. Thuºt phong t hðy l ¡ nhùng l uºn l û, nhùng suy
nghØ cða con ngõéi v¡ cŸch t hÏ ch öng cuæc sâng cða con ngõéi khi n±m t rong
cŸi phong t hðy ¶y. Nhõ t hÆ, phong t hðy l ¡ t ãn t −i khŸch quan cÝn t huºt
phong t hðy l ¡ s¨n ph¸m cða û t höc l i Ån quan ½Æn phong t hðy.
Phong t hðy cÝn cÜ nghØ a ræng l ¡ nhùng ho−t ½æng nghi Ån cöu vË t hi Ån
v¯n , vË sao t réi , vñ t rò , vË t rŸi ½¶t , vË khÏ t õìng, vË ½Ù a t hÆ l ¡m nh¡, ½´t
mã m¨ nÅn v÷a g·n vèi con ngõéi l −i v÷a xa con ngõéi . Lû l uºn cç b¨n cða
phong t hðy ( ki nh dÙ ch, μm dõçng ngñ h¡nh) t hÖ r¶t t r÷u t õìng, t huºt ngù sø
dòng t hÖ khŸc l − vèi ngán t ÷ dïng h¡ng ng¡y t −o ra cho phong t hðy mæt d−ng
vÀ bÏ hi Ìm. ‡àc phong t hðy v¡ nghe vË phong t hðy t h¶y mæt kháng khÏ sâng,
chÆt ½an xen , ½¶t t réi hÝa nhºp, rß kháng ra rß, mé kháng ra mé l ¡m cho
qu·n chîng t i n t hÖ cÜ t hÌ t i n, cÜ t hÌ kháng t i n t hÖ cñng sì. Th·y phong t hðy
l −i t hÅu dÎt bao chuyÎn l y kü, gŸn mæt sâ quan ni Îm phong t hðy v¡o cŸc sú
ki În l Ù ch sø, t á vÁ cho phong t hðy cÜ bæ m´t t h·n bÏ .

Lû l uºn v¡ t húc t i Ín cða phong t hðy vá cïng phöc t −p. ‡Ì xem mæt t hÆ
½¶t ½´t m¨ ph·n l èn t h¡y ½Ù a l û ph¨i ê nh¡ gi a chð c¨ n¯m t réi , sŸng cçm
rõìu rãi ½i ng°m nghÏ a ½¶t t réi rong ruäi ngo¡i ½ãng. Chi Ëu vË ½àc sŸch (
ch²ng hi Ìu sŸch gÖ ), khÌnh duåi t õ duy ½Ì rãi nhºp nho−ng t âi l −i cçm rõìu.
N¯m nay ngõéi chÆt , xem ½¶t mæt n¯m ché n¯m sau c¨i t Ÿng ½´t v¡o nçi ½¶t
chàn. Th¡nh kÏ nh v¡ ½ìi ché ½¶t phŸt . Ché m¬i kháng t h¶y phŸt l −i ng¹m suy
t −i mÖ nh t μm chõa t h¡nh, l Ýng chõa kÏ nh hay t hºm chÏ hâi vÖ ½¬i t h¡y chõa
hºu.

Ngay v¡i n¯m g·n ½μy t rong cμu chuyÎn l ¡m nh¡ ê t a, ch°c kháng Ï t
ngõéi c−y t h¡y phong t hðy. V¡o nhùng n¯m 1991-1993 nh¡ ½¶t v¡o cçn t hÙ nh
võìng t hÖ nhi Ëu ngõéi l ¡m nÅn ¯n ra t õêng ½μu nhõ vÖ nhé t h¡y m¡ phŸt .
Nhõng sang 1995-1996 nh¡ vay t i Ën l ¡m, nhùng mong t μy t huÅ ½Ì t hu hãi
vân nhõng bi Ìn t reo " house for rent " c¨ t héi gi an d¡i d¡i ch²ng ai ngÜ hÞi .
Nì v¹n ch¶t chãng, l ¬i m ½À l ¬i con, ch°c cñng ch²ng ai ½i t rŸch t h¡y phong
t hðy. Th¡y phong t hðy n¡o ch²ng nÜi nhõ t ¾p nh¨y, l −i ½Îm nhùng t ÷ nhõ
mi nh ½õéng, huyËn vñ, b−ch hä, t hanh l ong, chð nh¡ ch× cÝn cŸch gºt ½·u l i a
l Ù a xuût xoa khen t h¡y v¡ t ú h¡o mÖ nh ½¬ ½õìc ½´t ngang mÖ nh cïng t h¡y ½−o
cao ½öc t ràng.

Nõèc Trung hoa t ÷ sau 1949 t huºt phong t hðy bÙ ½¨ kÏ ch n´ng nË,
kháng dŸm cáng khai l æ di În nhõng nÜ l −i ½õìc Hãng cáng, ‡¡i l oan nμng
½ë. NÜ cö dai d²ng t ãn t −i cÜ l îc rß hÖ nh, cÜ l îc l u mé, kÏ n ½Ÿo. M¶y n¯m
g·n ½μy, t rong kháng khÏ c¨i cŸch chung vË ki nh t Æ ê Trung quâc ngõéi t a l−i
nghi Ån cöu v¡ b¡n l uºn vË phong t hðy t rÅn sŸch vê.

‡i Ëu kh²ng ½Ù nh l ¡ nÜ t ãn t −i dai d²ng. Vºy cŸi l û ½Ì nÜ t ãn t −i l ¡ cŸi
gÖ . CÜ ngõéi xÆp phong t hðy nhõ mæt hi În t õìng v¯n hÜa, vÖ nÜ sâng t rong
ph·n hãn cða con ngõéi .

Trong phong t hðy v¡ t huºt phong t hðy cÜ cŸi l û gi ¨i ½õìc t heo khoa
hàc l ¡ ½Ù a hÖ nh, ½Ù a t hÆ l ¡m nh¡ chÙ u ¨nh hõêng cða ½Ù a ch¶t cáng t rÖ nh, ½Ù a
ch¶t t hðy v¯n, vi khÏ hºu. Xem t hÆ ½¶t l ¡m nh¡ chÏ nh l ¡ chàn cho ngái nh¡
t heo cŸc ½i Ëu ki În t huºn l ìi vË phõçng vÙ , khÏ hºu, ½Ù a ch¶t cáng t rÖ nh t ât ,
½Ù a ch¶t t hðy v¯n phï hìp. ‡μy chÏ nh l ¡ khμu ½i Ëu t ra cç b¨n ½Ì chàn ½Ù a
½i Ìm xμy dúng. T÷ mái t rõéng vi khÏ hºu t ât m¡ chð nh¡ cÜ söc khÞe t ât , tμm
l û t ât , l ¡m nÅn ¯n ra. ‡¶y l ¡ nhùng nhμn t â t Ï ch cúc.

L¡m cho phong t hðy t h·n bÏ , vß ½oŸn nhõ t hÆ ½¶t n¡y t hÖ ½au m°t , t hÆ
½¶t ki a con gŸi l −i gÜa chãng l ¡ ½i Ëu chõa h²n dÍ t i n.

‡àc phong t hðy, t Ö m hi Ìu phong t hðy ½Ì t Ö m ra yÆu t â ½Ì nÜ t ãn t −i
nhõ hi În t õìng v¯n hÜa, dïng nh¬n quan khoa hàc ½Ì khen cŸi ½õìc, chÅ cŸi
bÙ a ½´t l ¡ ½i Ëu c·n l ¡m. ‡âi chi Æu nhùng ½i Ëu ½¬ cÜ t rong phong t hðy v¡
t huºt phong t hðy, g−n ½òc khçi t rong vèi phong t hðy l ¡ ½i Ëu cÜ t hÌ l ¡m
½õìc.
Phong t hðy g°n l i Ën vèi ½¶t ½ai , vèi phõçng vÙ . Tri t höc vË phong t hðy
kháng t hÌ t Ÿch réi vèi nhùng khŸi ni Îm cç b¨n vË phõçng vÙ hi Ìu t heo cŸch
cða ngõéi T¡u cä.
‡Ì xŸc ½Ù nh phõçng vÙ khi ½i kh¨o sŸt ½¶t ½ai , nghË phong t hðy dïng
dòng cò gài l ¡ l a b¡n. La b¡n l èn gài l ¡ La ki nh. La b¡n nhÞ gài l ¡ t râc l ong.
TrÅn l a b¡n, l a ki nh hay t râc l ong vÁ nhi Ëu vÝng t rÝn v¡ cŸc v−ch xuyÅn t μm
chi a phõçng vÙ .

‡éi Mi nh cÜ T÷ chi M−c so−n " La ki nh ½× nh mán t rμm" cÜ 2 quyÌn ch×
nam t rμm. SŸch n¡y cho r±ng l a ki nh l îc ½Ü cÜ 24 hõèng , bÞ quÅn 12 chi cða
t i Ån t hi Ån, nÅn t hÅm 12 chi , chi a l ¡m 33 t ·ng, t rÖ nh b¡y b±ng chù v¡ hÖ nh vÁ.
Ngo¡i ra, sŸch cÝn mæt phò l òc do Chu Chi Tõçng vÁ.
Th¸m Th¯ng ½éi Mi nh cñng so−n "La ki nh t i Åu n−p chÏ nh t áng" b¡n vË
t i Åu n−p khÏ t rong 72 l ong m−ch.

ChÏ nh gi ùa l a b¡n g°n mæt ki m nam chμm cÜ t rò quay. Ph·n dõèi ki m
l ¡ cŸc vÝng t rÝn ½ãng t μm v¡ nhùng t i a ½i qua t ròc ki m nam chμm ghi
phõçng vÙ . Trong cŸc vÝng t rÝn ( t hõéng l ¡ ba vÝng) t hÖ vÝng t rong cïng l ¡
vÝng ½Ù a b¡n, vÝng gi ùa l ¡ vÝng nhμn b¡n v¡ vÝng ngo¡i cïng l ¡ vÝng t hi Ån
b¡n. La ki nh cÜ t hÌ cÜ t èi 13 vÝng.
NÆu ch× cÜ ba vÝng t hÖ vÝng t hi Ån b¡n dïng xem hõèng nõèc t ò, nõèc
ch¨y. VÝng ½Ù a b¡n ½Ì ¶n ½Ù nh l ong m−ch. VÝng nhμn b¡n ½Ì l uºn sú t ât x¶u
cða cŸc gÝ ½âng ( m¡ phong t hðy gài l ¡ cŸc sa). VÝng t rÝn ½õìc chi a t h¡nh
24 á, måi á öng vèi 15
o
( t o¡n vÝng 360
o
).

NÆu l ¶y vÝng ½Ù a b¡n l ¡m gâc t hÖ vÝng t hi Ån b¡n l Îch vË ph¨i nøa á v¡
vÝng nhμn b¡n l Îch vË t rŸi nøa á.
T−i t μm t hõéng l ¡m mæt vÝng nhÞ, chi a t h¡nh hÖ nh μm, dõçng. Nhºn
t höc l ¡ ThŸi cúc si nh Lõëng nghi . Lõëng nghi si nh Tö t õìng. Tö t õìng l ¡
ThŸi dõçng, ThŸi μm, Thi Æu dõçng, Thi Æu μm. ‡Ü chÏ nh l ¡ bân phõçng ‡áng,
Tμy, Nam , B°c. CŸch xŸc ½Ù nh phõçng vÙ t rõèc t héi T·n ch¾p: Khi ½i , t rõèc
m´t l ¡ chu t õèc, t hÖ sau l õng l ¡ huyËn vñ, cÝn bÅn t ¨ l ¡ t hanh l ong t hÖ bÅn
hùu, b−ch hä. ‡i Ëu n¡y cÜ nghØ a l ¡, t rõèc m´t l ¡ nam t hÖ sau l õng l ¡ b°c, bÅn
t rŸi l ¡ ½áng t hÖ bÅn ph¨i l ¡ t μy.

ChÏ nh B°c ghi chù Tû, chÏ nh Nam ghi chù Ngà, chÏ nh ‡áng ghi chù
M¬o, chÏ nh Tμy ghi chù Dºu. KÌ t heo chi Ëu ki m ½ãng hã t hÖ l ·n l õìt 24 á
nhõ sau: M¬o, …t , ThÖ n, Tân, Tÿ, BÏ nh, Ngà, ‡i nh, Mïi , Khán, Thμn, Canh,
Dºu, Tμn, Tu¶t , C¡n, Hìi , Nhμm, Tû, Quû, Søu, C¶n, D·n, Gi Ÿp.

ChuyÎn l õu t ruyËn, khi Qu¨n Læ ( ½éi Tam quâc) ½i vË phÏ a Tμy g´p
mæ Vá Hõu Ki Îm t hÖ t han t hê , kháng vui m¡ nhºn x¾t : Cμy câi t uy nhi Ëu m¡
t ÷ l μu kháng cÜ bÜng, bi a mæ l éi ghi hoa mþ nhõng kháng cÜ hºu ½Ì gi ù
gÖ n, huyËn vñ khu¶t m¶t ½·u, t hanh l ong kháng cÜ chμn, b−ch hä ½ang ngºm
xŸc chÆt , chu t õèc ½ang rËn rØ , mâi nguy ½¬ phòc kh°p bân bË, hàa di Ît t æc
°t l ¡ s°p ½Æn, kháng quŸ hai n¯m sÁ öng nghi Îm.

QuŸch PhŸc t rong “ TŸng ki nh” d´n r±ng: Thanh l ong bÅn t rŸi , b−ch hä
bÅn ph¨i , chu t õèc ½¡ng t rõèc, huyËn vñ ½¡ng sau, muân ½õìc mã yÅn m¨
½Âp t hÖ huyËn vñ ph¨i cîi ½·u, chu t õèc dang cŸnh, t hanh l ong uân khîc, b−ch
hä quy t huºn. Khi nhÖ n t hÆ ½¶t ½ãng t héi ph¨i nhÖ n m¡u ½¶t . NÆu t a t h¯m ½¡n
t Æ x¬ t °c ê cáng vi Ån Trung Sçn B°c Ki nh t hÖ t h¶y phõçng ‡áng t hanh l ong,
½¶t m¡u xanh cμy cÞ, phõçng Tμy B−ch hä m¡u ½¶t t r°ng b−c, phõçng Nam
chu t õèc ½¶t ½Þ m¡u hãng, phõçng B°c huyËn vñ ½¶t cÜ m¡u ½en. Gi ùa ½¡n
cîng, ½¶t m¡u v¡ng t õìng t rõng cho Ngõéi .

Tö t õìng si nh BŸt quŸi , ngo¡i t ö t õìng ½¬ cÜ l ´p l −i t rong bŸt quŸi cÝn
t hÅm bân hõèng cða BŸt quŸi l ¡ : C¡n , Khán, C¶n, Tân. ‡Ü chÏ nh l ¡ cŸc
hõèng Tμy b°c, Tμy nam, ‡áng nam, ‡áng b°c.

Nhõ t hÆ, phõçng ‡áng cÜ Gi Ÿp, M¬o, …t . ‡áng Nam cÜ ThÖ n, Tân, Tÿ.
Nam cÜ BÏ nh, Ngà, ‡i nh. Tμy Nam cÜ Mïi , Khán, Thμn. Tμy cÜ Canh, Dºu,
Tμn. Tμy B°c cÜ Tu¶t , C¡n, Hìi . B°c cÜ Nhμm, Tû, Quû. ‡áng B°c cÜ Søu,
C¶n, D·n.
CŸc hõèng t huæc ‡Ù a chÏ l ¡ : Tû, Søu, D·n, M¬o, ThÖ n, Tÿ, Ngà, Mïi ,
Thμn, Dºu, Tu¶t , Hìi ( 12 hõèng ½Ù a chÏ ). TŸm hõèng t huæc t hºp can l ¡ :
Gi Ÿp, …t , BÏ nh, ‡i nh, Canh, Tμn , Nhμm, Quû ( bÞ Mºu, Ký t rong t hºp can).
CŸc hõèng xÆp ½âi xöng gài l ¡ bŸt sçn ½âi di În gãm: C¡n-Tân, Kh¨m-
Ly, C¶n-Khán, Ch¶n-‡o¡i . B°c t huæc Kh¨m, ‡áng t huæc Ch¶n, Nam t huæc
Ly, Tμy t huæc ‡o¡i .

Phμn vÙ t heo Ngñ h¡nh t hÖ chÏ nh gi ùa l ¡ h¡nh Thä, B°c t huæc h¡nh
Thðy, ‡áng t huæc h¡nh Mæc, Nam h¡nh HÞa, Tμy h¡nh Ki m. CÝn cŸch gài
khŸc : Thðy l ¡ Nhuºn h−, HÞa l ¡ Vi Ån t hõìng, Mæc l ¡ Khîc t rúc, Ki m l ¡ TÝng
cŸch, Thä l ¡ Gi a t õéng.

TrÅn ½μy t a ch× x¾t ½Æn ChÏ nh ngñ h¡nh dïng phä bi Æn t rong phong
t hðy. Ngo¡i ra cÝn BŸt quŸi ngñ h¡nh v¡ Hãng ph−m ngñ h¡nh cñng l ¡ l o−i
ngñ h¡nh t hõéng dïng. CÝn Tö ki nh ngñ h¡nh, Tam hìp ngñ h¡nh, Tö si nh
ngñ h¡nh, Song sçn ngñ h¡nh, HuyËn kháng ngñ h¡nh, Hõèng t hõìng ngñ
h¡nh, N−p μm ngñ h¡nh . . . kháng t hÌ kÌ hÆt ½õìc.

Cò t hÌ cða phong t hðy t hÖ t hÆ ½¶t t rÝn l ¡ Ki m, t hÆ d¡i l ¡ Mæc, t hÆ nhàn
l ¡ HÞa, t hÆ vuáng l ¡ Thä. t hÆ nhõ sÜng gìn l ¡ Thðy.

Khi chàn ½¶t ph¨i dúa v¡o ngñ h¡nh t õçng si nh m¡ l uºn ½oŸn. TrŸnh
ngñ h¡nh t õçng kh°c l ¡ ½i Ëu t h¡y phong t hðy t μm ni Îm h¡ng ng¡y.

Theo Hãng Vñ c¶m t hõ l uºn vË ngñ h¡nh t õçng ngæ t hÖ t hðy gi ao t hðy,
nam nù t ¶t dμm. Phõçng B°c t huæc Thðy. NÆu cÜ nõèc t h¶m nhºp t ÷ phõçng
B°c v¡o khu ½¶t t a ê hay mæ ph·n t hÖ con cŸi kháng än t hÞa. NÆu dúng nh¡
quay m´t hõèng Nam t hÖ sau nh¡ l ¡ huyËn vñ. HuyËn vñ ph¨i l ¡ t hÆ ½¶t nhá
cao , cÜ gÝ t ho¨i mèi t huºn, mèi ½Âp. GÝ t ho¨i l ¡ t hÆ huyËn vñ cîi ½·u. NÆu
sau nh¡ l −i l ¡ ½·m nõèc ho´c vŸch nîi dúng t hÖ cÜ khŸc gÖ huyËn vñ m¶t ½·u
m¡ Qu¨n Læ chÅ bai ê t rÅn.
Phõçng Nam l ¡ HÞa m¡ t hÆ ½¶t l−i nhàn khŸc n¡o nhõ l øa g´p l øa, t heo
phong t hðy t hÖ ê ½¶t ¶y hay g´p ½i Ëu ki În t òng. Phõçng Tμy cða mi Æng ½¶t
½Üi t õìng xem x¾t l ¡ Ki m m¡ cÜ t hÆ t rÝn ( Ki m ) t hÖ gi a chð sÁ gi ¡u cÜ,
t hÙ nh võìng. PhÏ a ‡áng nh¡ l ¡ hõèng Mæc l −i cÜ t hÆ ½¶t d¡i l ¡ mæc t hÖ mæc
mæc t õçng si nh, t rai gŸi t rong nh¡ gi ¡u sang, phî quû.

Ngo¡i ra quan hÎ gi ùa Thi Ån, ‡Ù a, Nhμn cÝn cÜ quy õèc: Tû l ¡ Nhμn
huyÎt , C¶n l ¡ Quý mán, Tân l ¡ ‡Ù a hæ, BÏ nh l ¡ ‡Ù a huyÎt , Khán l ¡ Nhμn
mán, Canh l ¡ Thi Ån huyÎt , C¡n l ¡ Thi Ån mán.

Trong quŸ t rÖ nh xem x¾t phõçng vÙ t hÖ t i Ån t hi Ån bŸt quŸi cða Phòc hi
½Ì phâi hìp „m Dõçng. Hºu t hi Ån bŸt quŸi cða V¯n võçng ½Ì xÆp cŸc H¡o
Tõìng.

Ra ½Æn ½Ù a hÖ nh cò t hÌ t hÖ khu ½¶t cÜ t hÆ b±ng ph²ng l ¡ dõçng t hÖ gÝ
½âng näi cao l −i l ¡ μm. ‡¶t sçn cõèc nhi Ëu gÝ cao, nîi l èn l ¡ μm t hÖ t hung
l ñng b¬i b±ng t rong khung c¨nh ½ãi nîi l −i l ¡ dõçng. Chàn t hÆ ½¶t l ¡m nh¡
hay ½´t mæ t rõèc hÆt ph¨i t ràng khμu cμn b±ng μm dõçng. ‡¶t sçn cõèc
cõéng dñng nÅn chàn l ¡m nh¡ , ½´t mæ ê nçi cÜ m−ch nhÞ ( l ong g·y). ‡¶t
bÖ nh dõçng b±ng ph²ng nÅn chàn vÙ t rÏ hçi cao ½Ì t àa l −c ( khêi ½æt ). Khu
½¶t ½Âp bÅn t rŸi cÜ t hanh l ong ( m−ch nõèc) , bÅn ph¨i cÜ b−ch hä ( ½õéng
d¡i ), t hÆ ½¶t ½¡ng t rõèc cÜ ao ½·m t Þa ræng ( chu t õèc), ½¡ng sau cÜ gÝ t rÝn
t úa l õng ( huyËn vñ) . Long l ¡ dõçng, Hä l ¡ μm. Long-Hä t õçng nhõìng t hÖ
gi a ½Ö nh hÝa t huºn, t rai gŸi xum v·y.

Nîi chð t Ø nh ( ½öng yÅn) l ¡ μm t hÖ nõèc ch¨y ( chð ½æng) l ¡ dõçng.
ThÆ ½¶t ½Âp l ¡ t hÆ ½¶t cÜ nîi chð t Ø nh quay ½·u nhõ ½æng. Nõèc chð ½æng
l ùng l é nê ræng nhõ ch¨y, nhõ kháng, l õu l uyÆn dïng d±ng. Nîi v¡ nõèc hi Ën
hÝa bÅn nhau , c´p k¿ vèi nhau, b¨o vÎ nhau, nuái dõëng nhau l ¡ t hÆ ½¶t ½Âp.
Ki Ìu l uºn l û nhõ t hÆ l ¡ dúa v¡o cç sê t rong dõçng cÜ μm, t rong μm cÜ dõçng.
‡i Ëu hÝa μm dõçng l ¡ ½i Ëu quan t ràng. Luºn μm dõçng rãi t oŸn ngñ h¡nh sao
cho mài suy t Ï nh kháng t rïng ½i Ëu x¶u.

Chàn cŸc t hÆ ½¶t , cŸch chàn hõèng , suy cho cïng sau khi l o−i bÞ
nhùng ½i Ëu t h·n bÏ v¡ mÅ t Ï n t hÖ cñng l ¡ chàn ½Ù a ½i Ìm hìp vèi ½i Ëu ki În ½Ù a
hÖ nh , ½Ù a ch¶t cáng t rÖ nh, ½Ù a ch¶t t hðy v¯n , vi khÏ hºu cho mái t rõéng sâng
½õìc t hÞa ½Ÿng.

Thuºt phong t hðy nghi Ån cöu nhùng vºn ½æng t ú nhi Ån cða mái t rõéng
sâng cða con ngõéi ½Ì mõu c·u sú t i În nghi cho cuæc sâng g°n l i Ën vèi t hi Ån
nhi Ån. Bμy gi é ½¶t chºt , ngõéi ½áng l ¶y ½μu ra ½¶t ræng ½Ì t Ö m t hanh l ong,
b−ch hä. G´p hõèng nghÙ ch t hÖ dïng gi ¨i phŸp che n°ng, ch°n gi Ü. NÜng böc
quŸ t hÖ bºt ½i Ëu hÝa nhi Ît ½æ.

Phong t hðy ghi l −i d¶u cða mæt hi În t õìng v¯n hÜa xõa. ‡éi nay bi Æt
m¡ xem ngõéi xõa mõu c·u t i În nghi cuæc sâng ra sao. Thúc ra t hÖ ngõéi xõa
chÆ t Ÿc ra t huºt phong t hðy cñng ch× l ¡ cŸch t Ö m hi Ìu t hi Ån nhi Ån v¡ sú vºn
½æng cða t hi Ån nhi Ån rãi t Ö m cŸch h−n chÆ t Ÿc ½æng t i Åu cúc cða t hi Ån nhi Ån
½Ì cuæc chung sâng vèi mái t rõéng sao cÜ l ìi cho con ngõéi . NÆu l o−i nhùng
½i Ëu mÅ t Ï n v¡ sú l ìi dòng phong t hðy l Ýe bÙ p t hi Ån h− ½Ì ki Æm cçm t hÖ
phong t hðy ½μu cÜ ch× l ¡ dÙ ½oan. / .
LK.





XGÜ HÀXH VÀ PHOXG THU\

LÅ Ki Ëu

Ngñ h¡nh l ¡: Thðy , HÞa , Mæc , Ki m , Thä.

Phõçng vÙ t heo Ngñ h¡nh t hÖ chÏ nh gi ùa l ¡ h¡nh Thä, B°c t huæc h¡nh
Thðy, ‡áng t huæc h¡nh Mæc, Nam h¡nh HÞa, Tμy h¡nh Ki m. CÝn cŸch gài
khŸc : Thðy l ¡ Nhuºn h−, HÞa l ¡ Vi Ån t hõìng, Mæc l ¡ Khîc t rúc, Ki m l ¡ TÝng
cŸch, Thä l ¡ Gi a t õéng. ‡Ü l ¡ ChÏ nh-Ngñ-h¡nh.
HÞa( Nam)


Mæc ( ‡áng) Ki m(Tμy)
Thä

Thðy( B°c)

Nhõ hÖ nh n¡y t hÖ Thä kháng ê cŸc phõçng m¡ n±m ngay chÏ nh gi ùa.
Thuºt phong t hðy chî û ½Æn t àa sçn, hõèng t hõìng, t húc t Æ ngñ h¡nh ch× sø
dòng t ö h¡nh cho nÅn cÝn cÜ t Ån cða ngñ h¡nh l ¡ t ö ki nh ngñ h¡nh.
D·n, Ngà, Tu¶t hìp t h¡nh nhÜm HÞa. TÙ Dºu Søu hìp t h¡nh nhÜm Ki m.
Thμn TÏ ThÖ n hìp t h¡nh nhÜm Thðy. Tμn M¬o Mïi hìp t h¡nh nhÜm Mæc. Måi
nhÜm cÜ ba phõçng : si nh, võìng, mæ hìp t h¡nh nÅn gài l ¡ t am hìp ngñ
h¡nh.
BŸt quŸi ngñ h¡nh phμn bi Ît khŸc vèi chÏ nh ngñ h¡nh v¡ cŸc l o−i ngñ
h¡nh khŸc.
BŸt quŸi ngñ h¡nh chð t rõçng l ¶y hÖ nh t hÌ gh¾p t h¡nh còm m¡ l uºn
ngñ h¡nh. BŸt quŸi l ¡ C¡n, Khán, Ch¶n, C¶n, Ly, Kh¨m, ‡o¡i , Tân.
Theo ½ã t i Ån t hi Ån bŸt quŸi t hÖ C¡n ê Nam, Khán ê B°c; Ly ê ‡áng,
Kh¨m ê Tμy; ‡o¡i ê ‡áng Nam, Ch¶n ê ‡áng B°c; Tân ê Tμy Nam v¡ C¶n ê
Tμy B°c. ‡Æn hºu t hi Ån bŸt quŸi t hÖ ½Ù a vÙ cða t Ÿm quÀ ho¡n t o¡n t hay ½äi .
Sú t hay ½äi n¡y do l uºn l û „m ‡õçng gi ao hìp m¡ t h¡nh nÅn.
C¡n l ¡ Dõçng t hu·n, hît khÏ μm cða Khán bi Æn t h¡nh Tân. C¡n bi Æn
hÜa l ·n hai t h¡nh Ly; bi Æn hÜa l ·n ba t h¡nh ‡o¡i . Khán l ¡ „m t hu·n ½o−t
dõçng khÏ cða C¡n bi Æn l ·n ½·u t h¡nh Ch¶n, l ·n hai t h¡nh Kh¨m, l ·n ba
t h¡nh C¶n. Luºn v¡o ngñ h¡nh t hÖ Ch¶n t huæc Mæc, Canh gh¾p vèi Ch¶n, Hìi
Mïi phâi hìp vèi Ch¶n do ½Ü Canh, Hìi , Mïi ½Ëu t huæc Mæc. Tân t huæc
Mæc, Tμn gh¾p vèi Tân do ½Ü Tμn cñng t huæc Mæc. C¡n t huæc Ki m, Gi Ÿp
gh¾p vèi C¡n nÅn Gi Ÿp cñng t huæc Ki m. ‡o¡i t huæc Ki m. ‡i nh gh¾p vèi
‡o¡i , Tÿ Søu phâi hìp vèi ‡o¡i nÅn ‡i nh, Tÿ, Søu ½Ëu t huæc Ki m. Kh¨m
t huæc Thðy, Kh¨m phâi hìp vèi Quû. Quû t huæc Thðy. Thμn, ThÖ n phâi hìp
vèi Kh¨m nÅn cñng t huæc Thðy.
Li t huæc HÞa. C¡n phâi hìp vèi Nhμm t huæc HÞa. D·n, Tu¶t hìp vèi Li nÅn
cñng t huæc HÞa. Khán t huæc Thä. …t gh¾p vèi Khán nÅn …t cñng t huæc Thä.
BÏ nh gh¾p vèi C¶n nÅn BÏ nh cñng t huæc Thä.
Tõìng t rõng cða bŸt quŸi t hÖ C¡n l ¡ Tréi , Khán l ¡ ‡¶t , C¶n l ¡ Nîi ,
Kh¨m l ¡ Nõèc, ‡o¡i l ¡ ‡·m nõèc, Ly l ¡ l øa, Ch¶n l ¡ S¶m v¡ Tân l ¡ Gi Ü.
BŸt quŸi chð yÆu dïng mi nh ½Ù nh phõçng vÙ . Chu DÙ ch ch× rß: V−n vºt ra ½éi
t ÷ Ch¶n, Ch¶n l ¡ phõçng ‡áng, bÖ nh t −i Tân. Tân l ¡ ‡áng Nam. Ly l ¡ sŸng
sða, v−n vºt g´p nhau nÅn Ly l ¡ phõçng Nam. ThŸnh nhμn quay m´t vË
phõçng Nam ½Ì x¾t vi Îc t hi Ån h−. Khán l ¡ ‡¶t nuái v−n vºt . ‡o¡i l ¡ gi ùa
mïa Thu, l ¡ sê t huyÆt cða v−n vºt . C¡n ch× phõçng Tμy B°c, nçi „m Dõçng
sŸt kË nhau. Kh¨m l ¡ nõèc, l ¡ phõçng chÏ nh B°c, l ¡ nçi quy t ò cða v−n vºt .
C¶n ch× ‡áng B°c, l ¡ nçi kÆt t hîc cñng l ¡ nçi mê ½·u cða mài vi Îc.
Hãng ph−m ngñ h¡nh phμn bi Ît khŸc t rÅn nhõ sau:
Gi Ÿp D·n ThÖ n Tân Mºu Kh¨m Tμn Thμn t huæc Thðy
Ch¶n C¶n Tÿ t huæc Mæc
Li Nhμm BÏ nh …t t huæc HÞa
‡o¡i ‡i nh C¡n Ho−i t huæc Ki m
Sø QuÏ Khán Canh Mïi t huæc Thä.
TrÅn ½μy l ¡ v¡i l o−i ngñ h¡nh t háng dòng. Ngo¡i ra cÝn r¶t nhi Ëu l o−i
ngñ h¡nh khŸc nhõ Tö si nh ngñ h¡nh, Song sçn ngñ h¡nh, HuyËn kháng ngñ
h¡nh, Hõèng t hõìng ngñ h¡nh, N−p μm ngñ h¡nh, Ti nh ½æ ngñ h¡nh, Hån
t hi Ån ngñ h¡nh, Thi Ån can ngñ h¡nh, ‡Ù a chÏ ngñ h¡nh . . . nhi Ëu vá kÌ.

Cò t hÌ cða phong t hðy t hÖ t hÆ ½¶t t rÝn l ¡ Ki m, t hÆ d¡i l ¡ Mæc, t hÆ nhàn
l ¡ HÞa, t hÆ vuáng l ¡ Thä, t hÆ nhõ sÜng gìn l ¡ Thðy.





Ki m hÖ nh Mæc hÖ nh Thðy hÖ nh HÞa hÖ nh Thä hÖ nh

Khi chàn ½¶t ph¨i dúa v¡o ngñ h¡nh t õçng si nh m¡ l uºn ½oŸn. TrŸnh
ngñ h¡nh t õçng kh°c l ¡ ½i Ëu t h¡y phong t hðy t μm ni Îm h¡ng ng¡y.
Tuy t hÆ sú vºn dòng ngñ h¡nh t rong phong t hðy r¶t l ung t ung. Th·y
phong t hðy cho r±ng ngñ h¡nh l ¡ cõçng l Ø nh cða „m-Dõçng, l ¡ quyËn cða
T−o HÜa cho nÅn mài vi Îc t rong nghË phong t hðy ½Ëu ph¨i dúa v¡o ngñ
h¡nh.
Mài phõçng Ÿn l ºp t h¡nh ½Ëu do l uºn l û dúa v¡o ngñ h¡nh m¡ phŸn
½oŸn. Hi În nay t a cÜ t hÌ coi r±ng nhi Ëu l uºn ½oŸn l ¡ vß ½oŸn. Tuy t hÆ, cÜ
mæt sâ l uºn ½oŸn l ¡ kh¨ t Ï n.
Luºn ½oŸn ki Ìu ngñ h¡nh t õçng ngæ, ½−i l o−i xem sú si nh-kh°c ra sao,
xem khi phâi hìp sÁ d¹n ½Æn kÆt qu¨ t hÆ n¡o. Xi n d¹n ra ½μy ½Ì mi nh chöng
nhùng ½i Ëu l uºn ½oŸn cða t h¡y phong t hðy, ½Ì chîng t a t h¶y mæt cŸch l uºn
l û, kháng ph¨i ½μy l ¡ cŸch l uºn l û chung nh¶t v¡ ½i Ëu ½îng sai cÝn ph¨i b¡n.
Khi t hðy g´p t hðy t hõéng d¹n ½Æn ½i Ëu kháng t ât , gi a ½Ö nh dμm l o−n.
Phõçng B°c l ¡ t hðy m¡ cÜ nõèc ng¶m v¡o nh¡, v¡o mã t hÖ kháng t ât . Phõçng
Nam l ¡ HÞa m¡ cÜ t hÆ ½¶t hÖ nh t am gi Ÿc nhàn, nhõ t hÆ HÞa g´p HÞa t h¡y
phong t hðy ½oŸn r±ng ê nçi ½¶t ¶y t hõéng si nh ki În t òng. Phõçng Tμy t huæc
Ki m m¡ cÜ t hÆ ½¶t dŸng t rÝn ( Ki m hÖ nh) t hÖ nh¡ nhõ t hÆ cða c¨i ïn ïn k¾o
½Æn. Phõçng ‡áng t huæc Mæc m¡ t hÆ ½¶t l −i cÜ hÖ nh d¡i (Mæc hÖ nh), gi a chð
sÁ cÜ con cŸi ½Ë huË, gi ¡u sang phî quû.
‡âi vèi m¨nh ½¶t l ¡m nh¡ hay nçi huyÎt t Ÿng, nÆu l ¶y vÙ t rÏ ngái nh¡
hay ngái mæ l ¡m mâc phõçng vÙ t hÖ phong t hðy gài bÅn t rŸi l ¡ t hanh l ong,
bÅn ph¨i l ¡ b−ch hä, ½¡ng t rõèc l ¡ chu t õèc, mi Æng ½¶t sŸt ngay t rõèc nh¡ l ¡
mi nh ½õéng, ½¡ng sau l ¡ huyËn vñ.
Tât nh¶t t hÖ bÅn t rŸi cÜ dÝng nõèc nhÞ ch¨y l ùng l é cho ½îng nghØ a
t hanh l ong( con rãng xanh). BÅn t rŸi cÜ nõèc ch¨y t heo dÝng, cha v¡ con t rai
vi nh hi Ìn mŸt m´t vèi ½éi . BÅn ph¨i cÜ b−ch hä ( hä t r°ng) l −i cÜ ½õéng d¡i
men t heo rÖ a ½¶t t hÖ con gŸi t rong nh¡ ½¨m ½ang, sung sõèng. B−ch hä m¡ l −i
cÜ ½Ö nh chïa, mi Æu m−o ho´c l ¡ vñng îng ngºp l ¡ ½i Ëu ki Ång kÿ. ‡¶t ê nhõ
t hÆ dÍ si nh t ø bi Ît t rong nh¡. Trõèc nh¡ cÜ ao hã ám ½¨o nhÞ hÖ nh t rÝn t hÖ
con cŸi t rong nh¡ vÀ vang, phî quÏ . Chu t õèc cÜ sáng d¡i bao bàc l ¡m t h¡nh
Ÿn t hõ nhõ hÖ nh cŸi b¡n kÅ t rõèc nh¡, t rõèc mæ t hÖ con chŸu t rong nh¡ gi ¡u
sang vi nh hi Ìn. ThÆ ½¶t n¡y gài l ¡ Thi Ån cŸc( cÜ l ·u gŸc nh¡ t réi ). Sau nh¡
t hÆ ½¶t ½ïn t rÝn nhõ mμy ½ïn, xîm xÏ t xum v·y gài l ¡ huyËn vñ cÜ t hÆ bÏ ch
½¡i ( ½¡i bi Æc), l æc hõêng l μu d¡i , t ruyËn gi a m¬i m¬i . ‡i Ëu kÿ cù l ¡ cÜ hâ
sμu ê huyËn vñ. Sau nh¡, sau mæ, nh¶t t hi Æt kháng ½õìc ½Ì hâ sμu. TruyËn
t huyÆt kÌ r±ng sau mæ t ä Khu¶t NguyÅn bÅn T¡u cÜ hâ sμu nÅn áng n¡y chÆt
uäng.

Nîi non, sáng nõèc t hi Ån nhi Ån, gÝ ½âng, l ong m−ch s°p xÆp t rÅn m´t
½¶t ½¬ t −o nÅn hàa phîc cho ngõéi l õu t èi . Th¡y phong t hðy cho r±ng mÖ nh
cÜ nhi Îm vò t Ö m ra ½õìc chå ê, chå t Ÿng cho ngõéi ê, con chŸu ngõéi t Ÿng
½õìc ½i Ëu l ¡nh, ½õìc phîc ¶m. Muân cÜ t hÆ ½¶t nhõ û ph¨i hàc qua l û khÏ m¡
t h¶u t Ö m. ‡i Ëu hÆt söc quan t ràng t rong phong t hðy b¨n t hμn ngõéi t h¡y ph¨i
t u nhμn t Ï ch ½öc. Ti Ån t Ï ch ½öc, hºu t ·m l ong : cŸi gâc cða t Ö m ½¶t l ¡ t h¡y
ph¨i ¯n ê, nghØ suy cho cÜ nhμn b¨n, cÜ ½−o l û l ¡m ngõéi . ‡¬ gài l ¡ t Ï ch ½öc
t hÖ kháng ph¨i ng¡y mæt , ng¡y hai m¡ cÜ ngay ½õìc. Ch× h¯m hê t Ö m ½¶t t hÖ
sÁ bÙ t réi che m¶t m°t , l Ýng d− t âi t ¯m, ½¶t ½Âp t rõèc m°t m¡ nhõ mï, kháng
t h¶y ½õìc. ‡öc sŸng t hÖ khi cÜ t hÆ ½¶t hay, ch²ng c·n l uºn l û c·u kü m¡ t μm
½öc vèi t hi Ån nhi Ån ½¬ ½ãng c¨m, l Ýng t h·y ng¶t ngμy t ºn hõêng. M¡ khi ½¬
t Ï ch ½öc, t u nhμn t −m cho l ¡ ½ð t hÖ l −i ch²ng c·n ½¶t ½Âp x¶u l ¡m gÖ . Nhùng
ngõéi ½¬ ½−t ½−o l û ¶y, t ú t hμn nhºn t höc cŸi cÜ vèi cŸi kháng h·u nhõ hÝa
quyÎn. ‡Æn ½μy, cμu chuyÎn phong t hðy d¹n t h¡nh t ri Æt l û cuæc sâng, kháng
cÝn ½çn t hu·n l ¡ ph¾p ½Ù a l û t húc h¡nh nùa. Ti Æp t òc b¡n kháng ph¨i l ¡ ½âi
t õìng cða b¡i vi Æt n¡y. / .





vÒ phong thuû vμ må m¶ c¸c vua,
c¸c hËu nhμ minh , nhμ Thanh

Lª KiÒu

Trong l Þ ch sö Trung quèc t h× t huyÕt phong t huû cùc t hÞ nh vµo t hêi
nhµ Mi nh, nhµ Thanh. Cã hai kh¸i ni Öm mµ nhiÒu ng−êi th−êng hoµ t rén
l µm mét ®ã l µ phong t huû vµ t huËt phong t huû. Duy danh ®Þ nh nghÜ a t h×
phong t huû l µ gi ã vµ n−íc. Gi ã vµ n−íc t ¹o nªn nh÷ng nhËn t høc s¬ khëi
vÒ vò t rô quanh t a. Cô t hÓ t h× phong t huû ®−îc hiÓu lµ ®Êt ®ai, ®Þa thÕ,
®Þa h×nh, ®Þa m¹o, t huû v¨n, ph−¬ng h−íng, t r¹ng t h¸i vi khÝ hËu quanh
ta. Cã thÓ nãi kh¸i qu¸t phong thuû lµ m«i tr−êng vËt chÊt chøa con
ng−êi si nh t ån t rong ®ã. ThuËt phong t huû l µ nh÷ng suy nghÜ , l uËn l ý
cña con ng−êi vµ c¸ch t hÝ ch øng cña con ng−êi khi n»m t rong m«i
tr−êng phong t huû Êy.

Nh÷ng nhµ nghi ªn cøu Trung quèc häc cho r»ng t hêi Ti ªn TÇn b¾t
®Çu t hai nghÐn, ®Õn TÇn H¸n b¾t ®Çu ph¸t si nh t huËt phong t huû nh−ng
ph¶i qua ®êi Nguþ TÊn t huËt phong t huû míi ®−îc t ruyÒn b¸.
B¾t ®Çu ®êi Tèng, t huËt phong t huû b¾t ®Çu t hÞ nh hµnh. Nh−ng
ph¶i ®Õn Mi nh, Thanh t huËt phong t huû míi ®−îc c«ng nhËn chÝ nh t høc
vµ ®−îc phæ bi Õn c«ng khai , hîp ph¸p.

Tr−íc ®©y phong t huû bao hµm ©m d−¬ng häc, ®Þ a l ý häc vµ t huËt
sè. ¢m d−¬ng häc nghi ªn cøu vÒ t hi ªn v¨n, t i nh t−îng. ¢m d−¬ng häc
còng nghi ªn cøu vÒ ®Þa l ý l µ n¬i con ng−êi si nh, t r−ëng vµ nh× n t hÊy
trêi. Ph−¬ng ph¸p l uËn c¬ b¶n cña ©m d−¬ng häc l µ ©m d−¬ng ngò hµnh.
¢m d−¬ng häc ®−îc c«ng nhËn chÝ nh t høc t õ t ri Òu Nguyªn (ChÝ Nguyªn,
n¨m t hø 28) mµ ®èi t−îng ®−îc c«ng nhËn l µ c«ng vi Öc nghi ªn cøu ,
quan s¸t sù vËn hµnh cña vò t rô, xem t rêi , xem sao ®o¸n vi Öc l µnh d÷
cña hiÖn t−îng t hi ªn v¨n, dù b¸o t hêi t i Õt, xem ®Êt l µm nhµ, xem ®Êt ®Æt
må, m¶, ®Þ nh l Þ ch phôc vô t Õ l Ô, gi óp ®Þ nh t hêi vô s¶n xuÊt n«ng nghi Öp.
§Õn ®êi Mi nh Hång Vò, n¨m BÝ nh dÇn, ngµy 5 t h¸ng 5 ©m l Þ ch, vua
Hång Vò nhµ Mi nh quyÕt ®Þ nh ®Æt chøc quan coi vÒ ©m d−¬ng häc,
chuyªn l o qu¶n l ý vµ ®µo t ¹o c¸c ®èi t−îng cña ©m d−¬ng häc nh− võa
nãi t rªn.

Thêi Mi nh t rë ®i , t õ vi Öc chän ®Êt l µm ®« t hÞ , ki nh ®« ®Õn l µm
nhµ, ®Æt må m¶ ®Òu ®−îc xem xÐt cÈn t hËn. Nhi Òu ng−êi nhê cã hi Óu
bi Õt , ham l ý gi ¶i phong t huû mµ vi nh hi Ón. Ng−îc l ¹i cã nhi Òu ng−êi v×
chän sai ngµy, chän t hÕ ®Êt vua kh«ng −a mµ kh«ng nh÷ng b¶n t h©n
t hi Öt m¹ng l µm l i ªn l uþ ®Õn chÝ n hä bÞ chÆt ®Çu.


Må m¶ l µ t hµnh t è quan t räng bËc nhÊt ®èi víi cuéc sèng t i nh t hÇn
l óc t rÞ v× còng nh− khi x¶y ra c¸i chÕt cña vua chóa t õ khi cã t huËt
phong t huû. Ngay sau khi l Ëp xong nhµ Mi nh, Chu nguyªn Ch−¬ng l i Òn
héi quÇn t hÇn t ¹i Nam Ki nh bµn viÖc x©y l ¨ng mé. T¹i Nam ki nh l óc ®ã
cã Chung S¬n l µ ®Êt cã t hÕ ®Ñp ®Ó ®Æt må m¶ nh−ng l ¹i dµy ®Æc l ¨ng mé
®· ch«n. Chu nguyªn Ch−¬ng cø quyÕt ®Þ nh ®Æt l ¨ng t Èm t ¹i Chung S¬n.
Tuy cã dÞ ch khu mé chÝ nh cña dßng hä m× nh xuèng phÝ a Nam nh−ng hä
Chu ®· cho di chuyÓn ®i hÕt c¸c l ¨ng mé t rªn nói Chung S¬n nµy ®i .
§ån r»ng hä Chu chØ gi ÷ l ¹i mé Ng« v−¬ng T«n quyÒn ( mét trong ba
ch©n v¹c Tam quèc) vµ Ng« v−¬ng chØ ®−îc coi nh− kÎ g¸c mé cho dßng
hä Chu nhµ Mi nh.

Sau ®ã cã Li ªu Qu©n Khanh l µ t hÇy phong thuû kh¸ t i nh t h«ng
gi íi t hi Öu cho Mi nh Thµnh Tæ ( 1403-1426) mét qu¶ nói cÊu t ¹o t õ ®Êt
sÐt hoµng t hæ ë huyÖn X−¬ng B× nh, B¾c Ki nh ®Ó x©y hoµng l ¨ng. Chu
§Ö ( Mi nh Thµnh Tæ) rÊt −ng vµ ®æi t ªn nói ®Êt ®ã t hµnh Thi ªn Thä S¬n.
§Õn cuèi t ri Òu Mi nh, t ¹i ®©y ®· t ¸ng 13 vÞ hoµng ®Õ Nhµ Mi nh nªn gäi
l µ ThËp Tam L¨ng.

L¨ng mé ë ThËp Tam L¨ng xÕp ®óng t heo t r× nh t ù t hÕ hÖ, c¨n cø
vµo ngò hµnh t−¬ng si nh Méc, Ho¶, Thæ, Ki m, Thuû mµ ®Æt t ªn t heo t hø
t ù nh− Chøc , §Ö, C¬, TrÊn, Ngäc, Th©m, §−êng, Chi Õu , Th«ng, HËu,
Qu©n, Hi Öu, Ki Óm ( t ªn c¸c Hoµng ®Õ ®−îc t ¸ng t rong ThËp Tam L¨ng).

Trong khi phong ki Õn nhµ Mi nh l o x©y l ¨ng mé cho Hoµng t éc nhµ
m× nh nh−ng l¹i sî nhµ HËu Kim sÏ h−ng v−îng vµ t hay t hÕ dßng hä
m× nh nªn cho t ay ch©n l ªn nói Phßng S¬n ®µo ®øt l ong m¹ch, di Öt l ong
khÝ cña mé t æ ng−êi Kim. ThÕ mµ HËu Kim vÉn ph¸t t ri Ón l ín m¹nh,
t hµnh nhµ §¹i Thanh sau nµy thèng t rÞ Trung quèc t rªn 200 n¨m.

§êi nhµ Thanh, vua Thanh ThÕ Tæ ( 1643-1661), ni ªn hi Öu ThuËn
t rÞ , l óc cuèi ®êi cho x©y dùng må m¶ cho c¸c vua dßng hä m× nh t ¹i
ch©n nói X−¬ng Thuþ, huyÖn Tu©n Ho¸, t Ø nh Hµ B¾c. §©y l µ t hÕ ®Êt rÊt
®Ñp, s¬n m¹ch uèn khóc nh− ph−îng móa, rång bay. Bªn t r¸i cã nói
chÇu vÒ phï ®ì, bªn ph¶i còng cã nói h−íng t ùa, uèn chÇu. Tr¸i , ph¶i l ¹i
cã s«ng ch¶y kÌm hai bªn råi t ô héi n¬i Long Hæ Cèc. N¬i nµy l óc ®Çu
chØ l µ Hi Õu L¨ng, sau më réng t hµnh Thanh §«ng L¨ng. T¹i ®©y ®· t ¸ng
c¸c vua nhµ Thanh lµ ThuËn trÞ, Khang Hy, Cµn l ong, Hµm Phong, cña
c¸c hËu vµ phi l µ Tõ Hi , C¶nh phi , C¶nh song phi , Dô phi , §Þ nh phi ,
HuÖ phi vµ mét l ¨ng c«ng chóa.

Khu Thanh §«ng L¨ng c¸ch B¾c ki nh 125 km. Chi Òu réng cña khu
vùc l ¨ng t heo h−íng §«ng T©y l µ 26 km, t heo h−íng B¾c Nam l µ 125
km di Ön t Ý ch khu ®Êt l ¨ng xÊp xØ 3000 km2 bao gåm c¸c huyÖn Tu©n
Ho¸, KÕ, MËt , V©n . . . D©n chóng tuyÖt ®èi kh«ng ®−îc x©m ph¹m ®©t
®ai cña l ¨ng. ThËm chÝ vµo ki Õm cñi còng bÞ t rÞ t éi rÊt nÆng. Ng−êi ®Þa
chÊt ®· t hÊy gi ¸p khu vùc l ¨ng cã má b¹c nh−ng khi t Êu xi n khai t h¸c ,
vua Thanh Hµm Phong , n¨m 1853, ®· ban phª l êi t õ chèi , kh«ng cho
khai th¸c:
" Tuy Tang Vi ªn S¬n cã má b¹c, l ¹i kh«ng cïng l ong m¹ch víi
Vô Li nh S¬n cña §«ng l ¨ng, nh−ng dï sao còng gÇn víi khu vùc phong
t huû cña l ¨ng ph¶i b¶o t ån, kh«ng ®−îc khai má".

Khu vùc Thanh §«ng L¨ng ®−îc s¾p xÕp rÊt ®Ñp, xÐt t heo c¸ch
nh× n cña Ki Õn t róc s−. §©y l µ c¸i ®Ñp c©n xøng, nghi ªm chØ nh, cã t rôc,
cã hµng ®øng ®¾n. Mçi l ¨ng cña Hoµng ®Õ ®Òu x©y dùng t heo t− duy
nghi ªm chØ nh, l Êy t rôc chÝ nh gi ÷a t heo h−íng B¾c Nam song song víi
®−êng ki nh t uyÕn l µm t rôc ®èi xøng. C¸c ki Õn t róc vËt ®Òu quay mÆt
nh× n h−íng Nam. §Çu B¾c cña c¸c c«ng t r× nh b¸m t heo t rôc t rung t ©m l µ
Long ¢n ®i Ön n»m t rong t hµnh h× nh vu«ng. Hai bªn ®−êng t rôc nµy l µ
t õng cÆp h¹ng môc c«ng t r× nh ki Õn t róc ®èi xøng qua t rôc. Vµo xem
l ¨ng mµ nh− vµo t h¨m cung ®× nh t rang nghi ªm, t−ëng nh− vua cßn sèng.

Mét ®Æc ®iÓm râ nÐt cña c¸c l¨ng t ri Òu nhµ Thanh l µ sù kÕt hîp
hµi hoµ gi ÷a c¸c h¹ng môc c«ng t r× nh víi t hi ªn nhi ªn. Mçi l ¨ng ®Òu cã
m¹ch nói ch¹y ngang phÝ a t r−íc xa xa l µm l ¸ ch¾n. PhÝ a sau l ¨ng l ¹i cã
nói cao h¬n l µm ra t hÕ huyÒn vò t ùa ®Çu. Kªnh m−¬ng kh¬i nh©n t ¹o ®Ó
tho¸t n−íc, l µm t hµnh dßng ch¶y l u«n cã n−íc rãc r¸ch. Hai bê m−¬ng
kÌ ®¸. V¾t qua m−¬ng uèn l−în l µm nh÷ng cÇu nhá t uú t heo ®Þ a h× nh mµ
t ¹o d¸ng cho ¨n nhËp. Cã s½n nói nhá cµng t èt , nÕu t heo phong c¶nh vµ
®Þ a t hÕ cÇn t hi Õt t h× ®¾p t hªm nói nhá. Trªn nói nhá l µm c¸c nhµ ®× nh vò
t heo ki Óu nhµ t ho¸ng, cét ®ì m¸i cong, mçi c¸i mét ki Óu, khÐo l Ðo t µi
hoa.

S¾p xÕp ki Õn t róc l ¨ng t Èm nhµ Thanh t hÓ hi Ön nh÷ng t rung t ©m
kh¸ ®Ëm nÐt . Trong Thanh §«ng l ¨ng th× HiÕu l¨ng, l¨ng vua ThuËn trÞ
®−îc l Êy l µ t rung t ©m . Bªn phÝ a T©y l µ C¶nh l ¨ng, l ¨ng cña vua Khang
hy, vµ phÝ a §«ng l µ Dô l ¨ng, l ¨ng cña vua Cµn l ong.

Tuy l ¨ng t Èm ®· ®Æt vµo quy ho¹ch nh−ng ®Õn ®êi vua nµo l ¹i
chän cho m× nh vÞ t rÝ t heo ý t hÝ ch. Nh− vua Cµn l ong ch¼ng h¹n, Khi
®øng t uæi , vua Cµn l ong b¾t ®Çu nghÜ ®Õn chç n»m l óc vÒ gi µ. Vua Cµn
l ong ®· chän cho m× nh khu ®Êt cã t ªn "Th¾ng Thuû Cèc" ®Ó x©y Dô l ¨ng
cho m× nh. Theo t hÇy phong t huû t h× Th¾ng Thuû Cèc cã t hÕ l ong bµn hæ
cø, t i nh cung v©n l i ªn mµ nh− l uËn ®o¸n t h× t èt l µnh ®Õn v¹n n¨m.

Tõ Hi t h¸i hËu rÊt t i n phong t huû. Khi chän chç cho m× nh l óc vÒ
gi µ, nhi Òu l Çn t h¸i hËu ®· ®Õn ki Óm t ra vi Öc x©y t ¸ng ®Þ a cho m× nh. Th¸i
hËu ®· t õng cëi chuçi h¹t ®Ý nh 18 viªn ngäc t r©n ch©u nÐm xuèng huyÖt
®Ó t rÊn t µ ma sÏ nhòng nhi Ôu. Khi bµ chÕt , t rong mé ch«n t ¸ng rÊt nhi Òu
vµng, b¹c, ch©u b¸u. ChuyÖn kÓ r»ng khi chÕt måm bµ ngËm vi ªn ngäc
d¹ mi nh ch©u mµ nÕu ch−a ®−a vµo t rong quan t µi t h× c¸ch t r¨m b−íc,
nhê ¸nh s¸ng cña vi ªn ngäc mµ cã t hÓ nh× n t hÊy nh÷ng sîi t ãc t rªn ®Çu.

Vµo nh÷ng n¨m cuèi nhµ Thanh, ®Çu D©n quèc, T«n Di Ön Anh,
nhµ qu©n phi Öt Trung hoa ®· ®µo m¶ Tõ Hi ®Ó l Êy cña. Sau ®ã qu©n t hæ
phØ còng ®· ®µo hÕt c¸c l ¨ng c¸c vua Khang Hy, Hµm Phong, §ång TrÞ
®Ó l Êy cña c¶i .

Ngµy nay nh÷ng l ¨ng t Èm ®· ®−îc t u bæ l ¹i . Thanh §«ng L¨ng
t hµnh n¬i t h¾ng c¶nh, t hu hót kh¸ nhi Òu kh¸ch du l Þ ch. Lªn ®Ø nh gi ÷a
cña X−¬ng Thuþ S¬n nh× n chung quanh, nói non l−în uèn, nh× n xuèng
t hÊp c«ng t r× nh ki Õn t róc nhÊp nh« t õng hµng, t õng d·y. Thi ªn nhi ªn
mªnh mang, søc l ao ®éng cña con ng−êi v« t Ën. Phong c¶nh t hËt hµo
hïng. Kh¸ch t ham quan khen ®Ñp nh−ng còng khã t r¸nh khái ngËm ngïi
c¶m kh¸i tr−íc l Ï huyÒn di Öu vµ v« t × nh cña t hêi gi an. / .


































phong thuû vµ nhµ cöa

PGs Lª Ki Òu
§¹i häc Ki Õn t róc Hµ néi

Thêi x−a, nh÷ng gi a ®× nh cã häc, cã t i Òn, hoÆc l µ quan chøc, khi
l µm nhµ cÇn xem phong t huû rÊt cÈn t hËn. VÞ t rÝ ®Æt ng«i nhµ t h−êng
chän n¬i cã dßng n−íc uèn quanh, ®µng sau xa xa cã ®åi hoÆc l µ nói
t hÊp ¸n gi ÷. Ng«i nhµ g¾n víi t hi ªn nhi ªn , cã mµu xanh c©y l ¸, cã dßng
n−íc m¸t dÞ u, nhµ t «n c¶nh, c¶nh l µm næi bËt nhµ. §Þ a t hÕ l µm nhµ nh−
vËy l µ ®Ó nhËn khÝ t hi ªng s«ng nói , t i nh hoa cña mÆt t rêi , mÆt t r¨ng.
Kh«ng gi an kho¸ng ®¹t thuËn l îi cho vi Öc di d−ìng t i nh t hÇn, rÌn l uyÖn
ý chÝ . Nh÷ng chuyÖn nh− t hÕ, ngµy nay t × m ®©u ra víi c¶nh ®Êt chËt ,
ng−êi ®«ng.
VÞ t rÝ l µm nhµ ngµy x−a chän n¬i : " Nói Cöu Hoa, chïa Èn t rong
m©y, s«ng Thanh Qua cÇu vên nhµnh l i Ôu". Th«n xãm n»m gän t rong
vßng «m cña hµng l i Ôu, cã dßng n−íc uèn l−în, phÝ a B¾c xa xa cã nói
xanh nh− b× nh phong ch¾n ng÷. §éng vµ t Ü nh hµi hoµ l µm cho con ng−êi
si nh sèng t rong m«i t r−êng t hËt l µ dÔ chÞ u.
Phong t huû cã c¶ mét kho l ý t huyÕt dµi dßng ®Ó chØ dÉn c¸ch t × m
®Êt l µm nhµ. Nhµ l µm t rªn vïng nói t h× xem t hÕ nói , l uËn l ong m¹ch ®Ó
x¸c ®Þ nh ®óng vÞ t hÕ nhµ. Vïng gã ®åi ë n¬i réng t ho¸ng t h× bèn phÝ a
ph¶i nh− qui chÇu. Kh«ng ®−îc qu¸ t rèng t r¶i , kh«ng cã vùc hoÆc nh−
t hÕ ®Êt t rôt , t r−ît . Vïng ®ång b»ng ph¶i cã l ong m¹ch, cã ®−êng quanh
bªn ph¶i , cã ngßi n−íc bªn tr¸i, tr−íc nhµ cã s©n vµ v−ên réng, xa n÷a
l µ hå, l µ ao. Sau nhµ ®Êt t ¹o t hÕ nh− m©y ®ïn, khãi t o¶.
Mét c¸ch kh¸i qu¸t t h× l uËn vÒ nhµ cöa còng cÇn dùa vµo l ý t huyÕt
c¬ b¶n cña phong t huû l µ khÝ vµ lý khÝ.
KhÏ l ¡ khŸi ni Îm cÜ t hÌ gài l ¡ phä bi Æn v¡ bao t rïm cða phong
t hðy. Trong ½éi sâng h¡ng ng¡y t hÖ khÏ ho´c hçi l ¡ mæt t r−ng t hŸi cða
vºt ch¶t cÜ mºt ½æ l o¬ng, t háng t hõéng l ¡ l ç l øng t rong kháng gi an.
Ngo¡i ra khÏ cÜ thÌ chöa t rong nhùng kho¨ng kháng gi ùa cŸc h−t r°n,
hÝa t an t rong t hÌ l Þng. Nhõng khÏ t rong phong t hðy l−i t r÷u t õìng hçn
vÖ phong t hðy cho r±ng khÏ t ãn t−i ê mài nçi v¡ c¶u t−o nÅn v−n vºt . KhÏ
kháng ng÷ng bi Æn hÜa, kháng ng÷ng vºn ½æng. KhÏ chuyÌn ½æng t−o ra
gi Ü ( phong). KhÏ t Ï ch t ò sÁ bi Æn t h¡nh nõèc( t hðy) ch¨y t rong m−ch
ng·m, t rong sáng ngÝi ho´c t ò t rong ao hã. Cho nÅn nghi Ån cöu Phong
Thðy t hÖ chÏ nh l ¡ nghi Ån cöu sú bi Æn hÜa cða khÏ . ‡¶y l ¡ nhùng khŸi
ni Îm duy vºt vË khÏ . Phong t hðy l −i cÜ nhùng l uºn l û duy tμm vË khÏ
khi xem x¾t nhùng khŸi ni Îm nhõ si nh khÏ , t ø khÏ , dõçng khÏ , μm khÏ ,
t hä khÏ , ½Ù a khÏ , t h÷a khÏ , n−p khÏ , khÏ m−ch . . . l ¡ nhùng suy di Ín s¨n
ph¸m cða t õ duy t r÷u t õìng vË sú bi Æn hÜa cða khÏ . Lû khÏ - t huºt xø l û
vË khÏ - l ¡ sú suy ½oŸn cða t h¡y phong t hðy vË sú vºn ½æng cða khÏ t heo
nhùng cç sê hi Ìu bi Æt cða t h¡y ½Ì l uºn ra si nh khÏ , t rŸnh l õéng t ø khÏ .
Phong t hðy quan ni Îm r±ng t hÆ gi èi t ÷ kháng ½Æn cÜ. KhÏ l ¡
nguyÅn gâc. T÷ khÏ si nh ½ái t h¡nh μm dõçng. Sau ½Ü l−i phμn t h¡nh n¯m
vºt ch¶t l ¡ ki m, mæc, t hðy, hÞa, t hä. Sú t hÙ nh, suy, cÝn m¶t cða nhùng
vºt ch¶t n¡y cÜ nhùng qui l uºt cða nÜ. Ngo¡i ra nhùng vºt ch¶t n¡y l−i
g°n vèi nhùng ½i Ëu may m°n v¡ ½i Ëu t ai h−i v¡ cÜ t hÌ dú bŸo ½õìc
nhùng ½i Ëu may m°n hay t ai h−i n¡y.
Si nh khÏ l ¡ ½i Ëu mong õèc v¡ ½i Ëu ph¨i ½−t nÆu muân ½õìc l ¡nh. Tø
khÏ l ¡ ½i Ëu dù c·n t rŸnh v¡ t Ö m mài cŸch ½Ì t rŸnh. Måi t hŸng, t heo
phõçng vÙ , si nh khÏ ho´c t ø khÏ xu¶t hiÎn ê phõçng vÙ khŸc nhau. ‡æng
t hä ê phõçng vÙ si nh khÏ t hÖ t ât l ¡nh, nÆu ½æng t hä ê phõçng vÙ cÜ t ø
khÏ t hÖ chÙ u ½i Ëu dù.
Phong t hðy quan ni Îm r±ng khÏ μm dõçng t hê d¡i l ¡ gi Ü, bay l Ån
l¡ mμy, rçi xuâng l ¡ mõa, di chuyÌn t rong l Ýng ½¶t l ¡ si nh khÏ . Si nh khÏ
t−o ra v−n vºt . Thúc ch¶t t hÖ quan ni Îm n¡y phŸt si nh t ÷ nhùng quan sŸt
t há sç vË sú chuyÌn hÜa cða nõèc m¡ t hái . T−i sao ngõéi xõa cho r±ng
khÏ di chuyÌn t rong l Ýng ½¶t t−o ra si nh khÏ . ‡Ü l ¡ do quan sŸt khi cÜ
dÝng ng·m dõèi ½¶t , cμy cÞ t rÅn m´t ½¶t ½õìc t õçi t ât hçn. Cò T¨ Ao
xõa khuyÅn r±ng, khi l uºn ½Ù nh l ong m−ch, t öc l ¡ nhÖ n nhºn m−ch khÏ
trong ½¶t ph¨i quan sŸt thÆ ½¶t ½Ì bi Æt hõèng m−ch di chuyÌn. Nhi Ëu khi
m−ch ½i kháng ph¨i ch× l æ ra bË m´t ½¶t m¡ nhÖ n cμy cÞ t rÅn m´t ½¶t cÜ
t hÌ l uºn ½oŸn m−ch ng·m.
Thuºt phong t hðy cho r±ng khÏ bi Æn hÜa vá cïng. Sú bi Æn hÜa cða
khÏ hi Ìu t heo t héi xõa l ¡ dúa v¡o nhùng nhºn x¾t t hi Ån nhi Ån ½çn sç v¡
nhùng khŸi ni Îm n´ng vË quan sŸt m¡ chõa cÜ nhùng phμn t Ï ch vË m´t
b¨n ch¶t hÜa l û cða sú vºt . ThÏ dò t huºt phong t hðy quan ni Îm r±ng : ”
khÏ l ¡ m cða nõèc, nõèc l ¡ con cða khÏ . KhÏ chuyÌn ½æng, nõèc chuyÌn
½æng t heo: nõèc d÷ng, khÏ cñng d÷ng. M con xo°n xuût bÅn nhau. Nhõ
t hÆ t hÖ näi l Ån m´t ½¶t ½Ì t h¶y ½õìc l ¡ nõèc cÝn dÙ ch chuyÌn t rong l Ýng
½¶t kháng cÜ vÆt t Ï ch ½Ü l¡ khÏ . Nhõng do khÏ v¡ nõèc quyÎn l ¹n vèi
nhau nÅn quan sŸt nõèc ch¨y t rÅn m´t ½¶t m¡ l uºn ra khÏ dõèi l Ýng ½¶t ,
ho´c ngõìc l −i l uºn vË khÏ dõèi ng·m m¡ biÆt ½õìc nõèc t rÅn m´t ½¶t .
Thuºt phong t hðy cho r±ng khÏ quyÆt ½Ù nh hàa phîc cða con
ngõéi . CÜ ½¶t l ¡ cÜ khÏ . Con ngõéi si nh ra l ¡ ½õìc khÏ , ngõéi sâng l ¡
½õìc khÏ ngõng t ò t h¡nh xõçng cât , khi chÆt l ¡ t rê vË vèi khÏ , t an bi Æn
t h¡nh khÏ , hÝa quyÎn vèi khÏ . TŸng, chán l ¡ ½Ì t i Æp nhºn si nh khÏ , ph¨n
khÏ næi cât t−o ra phîc ¶m. KhÏ vºn ½æng trong ½¶t t hÌ hi În t h¡nh ½Ù a
t hÆ. KhÏ t ò l−i do t hÆ d÷ng. Nîi ½ãi l ¡ t hμn khÏ , gÝ ½âng l ¡ c¡nh nÅn
khÏ di chuyÌn t ÷ t hμn ½Æn c¡nh. KhÏ g´p gi Ü sÁ t ¨n ra, g´p nõèc t hÖ t ò
l−i . Ph¾p nghi Ån cöu phong t hðy l ¡ t ò khÏ kháng cho t ¨n ½i , l ¡m sao
ph¨i l uºn ½õìc khÏ v¹n vºn h¡nh m¡ l −i t ò ½îng ½i Ìm mong muân.

Si nh khÏ ban ½·u ch× cÜ mæt ( nguyÅn khÏ ) sau khi biÆn hÜa vºn
½æng m¡ t h¡nh vá cïng vá t ºn. Tréi kháng cÜ khÏ t hÖ kháng cÜ gÖ cho
½¶t . ‡¶t kháng cÜ khÏ t hÖ kháng cÜ gÖ ½Ì chöa. Si nh khÏ ¸n t rong l Ýng
½¶t , nhÖ n kháng th¶y m¡ ph¨i l ¶y l û ½Ì t Ö m ra nÜ. ‡Ü l ¡ ph¾p l uºn ½Ì
t h¶y khÏ , ®ã chÝ nh l ¡ l û khÏ . Lºp l uºn kiÓu nh− l û ngò t rong khÏ , khÏ câ
½Ù nh t h¡nh ra hÖ nh, quan sŸt hÖ nh cÜ t hÌ l uºn ra khÏ . Ngõéi xõa cho r±ng
h¡i cât cha m l ¡ gâc cða con chŸu. HÖ nh t hÌ cða con chŸu l ¡ c¡nh
nhŸnh cða cμy cha mÂ. Gâc v¡ c¡nh t õçng öng. TŸng ho´c n¬i c− ngò ê
nçi ½¶t l ¡nh t hÖ t h·n l i nh yÅn än, con chŸu t hÙ nh võìng.
ThuyÕt khÝ vÒ nhµ ë chñ yÕu l µ thuyÕt n¹p khÝ vµ t huyÕt s¾c khÝ .
N¹p khÝ gåm ®Þ a khÝ vµ m«n khÝ . §Þ a khÝ l µ khÝ t rong ®Êt t ¹i n¬i l µm
nhµ. M«n khÝ l µ khÝ t õ cæng ®−a vµo, t õ cöa vµo nhµ. S¾c khÝ l µ mµu
s¾c c¶m nhËn ®−îc qua ng«i nhµ. CÇn nãi râ cho kh¸ch quan l µ chóng t a
ch−a ph©n t Ý ch ®óng sai mµ chØ míi ®−a ra nh÷ng l uËn ®i Óm c¬ b¶n cña
phong t huû sö dông khi l µm nhµ.
§Ó l uËn ra ®Þ a khÝ t rong t h«n Êp hay phè x¸ l µ ®i Òu m¬ hå. Khi
l µm nhµ kh«ng t hÓ bá qua ph−¬ng vÞ . §Þ a khÝ l uËn ®−îc t õ ph−¬ng vÞ
dÉn khÝ . Ch¼ng h¹n nh− Méc t i nh, Ki m t i nh, Thæ t i nh, l µm nhµ ë ®©y t h×
con ch¸u l µm nªn , ¨n ra. Ho¶ t i nh l µ l ong t hÇn cÇn b¸c ho¸n ( di dÞ ch,
ho¸n c¶i ), nÕu kh«ng ë ch¼ng ra g× . Thuû t i nh cÇn t ô héi t h× cña c¶i ®Õn
nhµ. Mi nh ®−êng ( t r−íc nhµ) cÇn réng vµ b»ng ph¼ng.
Tõ ph−¬ng vÞ ( vÞ t rÝ t heo h−íng), t õ l uËn vÒ t hanh l ong ( m¹ch
n−íc), b¹ch hæ (®−êng c¸i c¹nh nhµ ), mi nh ®−êng, chu t−íc ( ®Êt ®ai ,
hå n−íc tr−íc nhµ ), huyÒn vò ( ®¸t sau nhµ), phong t huû cã nh÷ng ®i Òu
l−u ý quan t räng nh−:
Lèi ra vµo cña s−ên nói hoÆc t hung l òng, t r¸nh l µm nhµ. Tr−íc nhµ ph¶i
cã mi nh ®−êng réng, t ho¸ng. HuyÒn vò kh«ng ®−îc qu¸ cao. Bªn t r¸i
nhµ cã dßng n−íc quanh co, n−íc kh«ng ®−îc t ï t óng mµ còng kh«ng
®−îc ch¶y xi Õt . Bªn ph¶i nhµ cã ®−êng ®i ®ñ réng nh−ng còng kh«ng
ph¶i l µ l èi ®i t Êp nËp, ån µo, d÷ déi. Nhµ kh«ng l µm t rªn nÒn gi Õng l Êp.
Nhµ t r¸nh ë ng· ba ®−êng c¸i mµ cã læi xéc th¼ng ®©m vµo mÆt tiÒn.
Nhµ kh«ng l µm n¬i ngâ côt . Kh«ng chän vÞ t rÝ nhµ gÇn ®Òn chïa, mi Õu
m¹o. . . . Phong t huû cã t hÓ gi ¶i t hÝ ch t heo quan ®i Óm cña m× nh nh÷ng
®i Òu cÇn t r¸nh võa nªu. Ch¼ng h¹n nhµ l µm n¬i cöa nói , cöa t hung l òng
t h× gi ã ®éc vµo nhµ, gi a ®× nh l y t ¸n. Lµm nhµ t rªn nÒn gi Õng cò t h× gi a
chñ èm ®au. Lµm nhµ t rong ngâ côt gi a chñ ®¬n c«i . Lµm nhµ gÇn ®Òn
mi Õu gi a chñ t ©m t hÇn bÊt ®Þ nh. Lµm nhµ mµ phÝ a sau cã nói cao chñ
nhµ cuång ch÷. . .
KÝ ch th−íc cña ng«i nhµ , cña c¸c bé phËn nhµ cöa t heo phong
t huû còng cã qui t ¾c kh¸ chÆt chÏ. §Ó ®o chi Òu dµi , ng−êi x−a sö dông
"bé" t hay cho " t h−íc" ( xÝch). ChÝn th−íc lµ hai bé. Mçi th−íc xÊp xØ
40 cm ngµy nay. Sè l−îng "bé" ®Þ nh cho t õng bé phËn nhµ hoÆc t oµn
nhµ còng cã phÐp t ¾c. Mét "bé" gäi l µ ki Õn, hai "bé" l µ t rõ, ba ' bé' l µ
m·n, bèn " bé" l µ b× nh, n¨m "bé" l µ ®Þnh, s¸u "bé" l µ chÊp, b¶y "bé" l µ
ph¸, t ¸m "bé" l µ nguy, chÝ n "bé" l µ t hµnh, m−êi "bé" lµ t hu, m−êi mét
"bé" lµ khai, m−êi nai "bé" l µ bÕ. §Õn "bé" t hø 13 t h× l Æp l ¹i chu kú
trªn.
Ki Õn l µ kÝch t h−íc c¬ b¶n, t rõ l µ bá bít, m·n l µ ®Çy ®ñ, b× nh l µ
võa ph¶i , ®Þ nh l µ kh«ng cã t hay ®æi , chÊp l µ nªn n¾m l Êy, ph¸ l µ t an vì,
nguy l µ kh«ng yªn æn, t hµnh l µ ®¹t ®−îc ®i Òu hay, t hu l µ nhËn l Êy, khai
l µ më míi , bÕ l µ dõng, l µ t ¾c. Theo nh− t hÕ mµ chän l Êy ®i Òu mong
muèn khi ®Þ nh kÝ ch t h−íc nhµ vµ c¸c bé phËn nhµ. KÝ ch t h−íc l ¹i ®−îc
l uËn ®o¸n t heo l µnh d÷ rÊt khi ªn c−ìng. Ch¼ng h¹n nh− ki Õn l µ nguyªn
c¸t ( gèc cña ®i Òu l µnh), t rõ l µ s¸ng sña, m·n l µ t hi ªn h× nh, b× nh l µ
quyÒn t hi Öt ( uèn l−ìi ), ®Þ nh l µ ki m quü( t h−íc vµng), chÊp l µ t hi ªn ®øc,
ph¸ l µ xung s¸t , nguy l µ ngäc ®−êng, t hµnh l µ t am hîp, t hu l µ t Æc ki Õp(
c−íp gi Ët ), khai l µ si nh khÝ , bÕ l µ t ai ho¹. Nªn chän kÝ ch t h−íc t heo
ki Õn, m·n, b× nh, t hu . KÝ ch t h−íc chÊp nhËn ®−îc l µ t rõ, nguy, ®Þ nh,
chÊp. Thµnh, khai dïng t èt . HÕt søc t r¸nh c¸c kÝ ch t h−íc t rong bé bÕ,
ph¸. Chi Òu réng nhµ kh«ng chän m·n, b× nh, t hu, bÕ. Chi Òu dµi nhµ l Êy
t heo t rõ, ®Þ nh, chÊp, khai . Sè "bé" cña nhµ hîp víi qui t ¾c t rõ, ®Þ nh,
chÊp, nguy, khai , ki Õn t h× ë t rong nhµ Êy sím si nh quÝ t ö. Nhµ cã sè
"bé" hîp víi qui t ¾c t rõ, ®Þ nh, nguy, khai , chÊp, ki Õn t h× ng−êi t rong
nhµ mau t h¨ng quan t i Õn chøc.
ThuËt phong thuû hÕt søc coi träng sù më cöa cña nhµ. Cöa, cæng,
®ãn ®−a m«n khÝ mµ nh− lý khÝ luËn th× m«n khÝ cïng víi ®Þa khÝ lµ hai
t i ªu chÝ quan t räng nhÊt cña ng«i nhµ. Cöa cã t hÓ t i Õp t hi ªn khÝ nÕu
h−íng lªn trªn, h−íng xuèng d−íi t h× t i Õp ®Þ a khÝ , ®ãn l µnh, t r¸nh d÷.
§Ó quyÕt ®Þ nh cöa cña ng«i nhµ, cÇn c©n nh¾c ph−¬ng vÞ cña cöa, xem
cöa nªn më ra kh«ng gi an nµo, chi Òu cao, bÒ réng cña cöa, vËt ®èi di Ön
víi cöa ®Òu hÕt søc quan t räng. Cöa nh× n ra kh«ng gi an t ho¸ng ®·ng ®Ó
cã t hÓ, khi ng−íc l ªn t h× ng¾m t r¨ng, nh×n m©y , coi ngang t Çm m¾t t h×
ng¾m c©y, nh× n hoa, ®Ñp bi Õt mÊy.
Sù t rÇn t hi Õt t rong nhµ còng cã nh÷ng qui t ¾c t heo phong t huû.
N¬i ®Æt bµi vÞ t hê cóng t r¸nh ®èi di Ön víi ph−¬ng Th¸i TuÕ. §Æt bµi vÞ
vµo c¸c n¨m TÝ , Söu, DÇn, Hîi ki ªng quay mÆt h−íng B¾c. §Æt bµi vÞ
vµo c¸c n¨m M·o, Th× n ph¶i ki ªng quay mÆt h−íng §«ng. C¸c n¨m Tþ,
Ngä, Mïi ki ªng quay mÆt h−íng Nam. C¸c n¨m Th©n, DËu, TuÊt ki ªng
quay mÆt h−íng T©y. Nh− t hÕ, t heo phong t huû, mçi n¨m ph¶i ®Æt l ¹i
bµi vÞ mét lÇn. X−a nay, nhiÒu nhµ chØ ®Æt h−íng bµi vÞ mét l µn ®©u cã
ph¶i hä l µm ¨n sa sót .
Cßn t æ chøc kh«ng gi an t rong ki Õn t róc mÆt b»ng cÇn t heo nh÷ng
qui ®Þ nh còng kh¸ chÆt chÏ nh− cÇn ®¶m b¶o c¸c qui t ¾c ®èi xøng, ngay
ng¾n, réng hÑp. C©y cèi t rong ki Õn t róc s©n v−ên cña khu«n vi ªn nhµ ë
còng cÇn cÈn t hËn. Trång c©y d©u t r−íc nhµ l µ ®i Òu ki ªng kþ v× ®i Òu ®ã
®ång nghÜ a víi t ang m«n t hÇn. §ã ch¼ng qua v× t i Õng TÇu, t ang l µ d©u,
®ång ©m víi t ang l µ nhµ cã ®¸m nªn ki ªng mµ t h«i . Sau nhµ l ¹i kh«ng
nªn t rång c©y hoÌ mµ ph¶i t rång ë n¬i ®ãn kh¸ch. §ã v× muèn t r× nh ra
c¸i chÝ t am c«ng nguyÖn −íc. TruyÖn x−a kÓ V−¬ng Dô t hêi Tèng t rång
ba c©y hoÌ ë s©n t r−íc vµ nãi : " HËu t hÕ cña t a sÏ cã ng−êi l µm ®Õn t am
c«ng ( t− m·, t− ®å, t− kh«ng) t hËt l µ t ho¶ chÝ cña t a".
Phong Thuû b¾t ®Çu ph¸t si nh t õ Ti ªn TÇn bªn TÇu, dai d¼ng kÐo
dµi ®Õn b©y giê cßn nhi Òu ng−êi bÞ ¶nh h−ëng.
ThuËt phong t huû, t rªn t h× xem t hi ªn v¨n, d−íi xÐt ®Þ a l ý. Lý t huyÕt c¬
b¶n t õ häc t huyÕt t h¸i cùc, ©m d−¬ng, ngò hµnh, t i nh t−îng cùc kú bÝ
hi Óm. Thµy phong t huû t hªu dÖt chuyÖn l i k× , g¸n ghÐp nhi Òu sù ki Ön
l Þ ch sö, t hæi phång sù t rïng hîp ngÉu nhi ªn t « cho phong t huû mµu s¾c
kú ¶o, l µm cho d©n chóng c¶m t hÊy t hÇn bÝ .
H·y hái cã vua chóa nµo x©y cung, ®Æt mé mµ kh«ng vêi thµy
phong t huû t ham m−u chÝ nh cho m× nh. Nh−ng cã ®êi vua chóa nµo vÜ nh
h»ng t ån t ¹i . Khi t huËn t hêi, nhµ x©y cho t huª khen ®−îc t hµy ®Æt ®Êt ,
coi h−íng l µm nhµ. Khi Õ Èm kh¸ch t huª nh− mÊy n¨m nay, gi a chñ ai
nì t r¸ch t ¹i t hµy phong t huû.
ThiÕt kÕ kiÕn tróc gi¶i quyÕt t èt c«ng n¨ng, kÕt cÊu bÒn v÷ng,
®−êng d¸ng hµi hoµ, gi a chñ phÊn khëi l µm nªn ¨n ra. §ã l µ c¸i phong
t huû t èt nhÊt cho ng−êi s¾p l µm nhµ vËy. / .
































vÒ phong thuû vμ må m¶ c¸c vua,
c¸c hËu nhμ minh , nhμ Thanh

Lª KiÒu

Trong l Þ ch sö Trung quèc t h× t huyÕt phong t huû cùc t hÞ nh vµo t hêi
nhµ Mi nh, nhµ Thanh. Cã hai kh¸i ni Öm mµ nhiÒu ng−êi th−êng hoµ t rén
l µm mét ®ã l µ phong t huû vµ t huËt phong t huû. Duy danh ®Þ nh nghÜ a t h×
phong t huû l µ gi ã vµ n−íc. Gi ã vµ n−íc t ¹o nªn nh÷ng nhËn t høc s¬ khëi
vÒ vò t rô quanh t a. Cô t hÓ t h× phong t huû ®−îc hiÓu lµ ®Êt ®ai, ®Þa thÕ,
®Þa h×nh, ®Þa m¹o, t huû v¨n, ph−¬ng h−íng, t r¹ng t h¸i vi khÝ hËu quanh
ta. Cã thÓ nãi kh¸i qu¸t phong thuû lµ m«i tr−êng vËt chÊt chøa con
ng−êi si nh t ån t rong ®ã. ThuËt phong t huû l µ nh÷ng suy nghÜ , l uËn l ý
cña con ng−êi vµ c¸ch t hÝ ch øng cña con ng−êi khi n»m t rong m«i
tr−êng phong t huû Êy.

Nh÷ng nhµ nghi ªn cøu Trung quèc häc cho r»ng t hêi Ti ªn TÇn b¾t
®Çu t hai nghÐn, ®Õn TÇn H¸n b¾t ®Çu ph¸t si nh t huËt phong t huû nh−ng
ph¶i qua ®êi Nguþ TÊn t huËt phong t huû míi ®−îc t ruyÒn b¸.
B¾t ®Çu ®êi Tèng, t huËt phong t huû b¾t ®Çu t hÞ nh hµnh. Nh−ng
ph¶i ®Õn Mi nh, Thanh t huËt phong t huû míi ®−îc c«ng nhËn chÝ nh t høc
vµ ®−îc phæ bi Õn c«ng khai , hîp ph¸p.

Tr−íc ®©y phong t huû bao hµm ©m d−¬ng häc, ®Þ a l ý häc vµ t huËt
sè. ¢m d−¬ng häc nghi ªn cøu vÒ t hi ªn v¨n, t i nh t−îng. ¢m d−¬ng häc
còng nghi ªn cøu vÒ ®Þa l ý l µ n¬i con ng−êi si nh, t r−ëng vµ nh× n t hÊy
trêi. Ph−¬ng ph¸p l uËn c¬ b¶n cña ©m d−¬ng häc l µ ©m d−¬ng ngò hµnh.
¢m d−¬ng häc ®−îc c«ng nhËn chÝ nh t høc t õ t ri Òu Nguyªn (ChÝ Nguyªn,
n¨m t hø 28) mµ ®èi t−îng ®−îc c«ng nhËn l µ c«ng vi Öc nghi ªn cøu ,
quan s¸t sù vËn hµnh cña vò t rô, xem t rêi , xem sao ®o¸n vi Öc l µnh d÷
cña hiÖn t−îng t hi ªn v¨n, dù b¸o t hêi t i Õt, xem ®Êt l µm nhµ, xem ®Êt ®Æt
må, m¶, ®Þ nh l Þ ch phôc vô t Õ l Ô, gi óp ®Þ nh t hêi vô s¶n xuÊt n«ng nghi Öp.
§Õn ®êi Mi nh Hång Vò, n¨m BÝ nh dÇn, ngµy 5 t h¸ng 5 ©m l Þ ch, vua
Hång Vò nhµ Mi nh quyÕt ®Þ nh ®Æt chøc quan coi vÒ ©m d−¬ng häc,
chuyªn l o qu¶n l ý vµ ®µo t ¹o c¸c ®èi t−îng cña ©m d−¬ng häc nh− võa
nãi t rªn.

Thêi Mi nh t rë ®i , t õ vi Öc chän ®Êt l µm ®« t hÞ , ki nh ®« ®Õn l µm
nhµ, ®Æt må m¶ ®Òu ®−îc xem xÐt cÈn t hËn. Nhi Òu ng−êi nhê cã hi Óu
bi Õt , ham l ý gi ¶i phong t huû mµ vi nh hi Ón. Ng−îc l ¹i cã nhi Òu ng−êi v×
chän sai ngµy, chän t hÕ ®Êt vua kh«ng −a mµ kh«ng nh÷ng b¶n t h©n
t hi Öt m¹ng l µm l i ªn l uþ ®Õn chÝ n hä bÞ chÆt ®Çu.


Må m¶ l µ t hµnh t è quan t räng bËc nhÊt ®èi víi cuéc sèng t i nh t hÇn
l óc t rÞ v× còng nh− khi x¶y ra c¸i chÕt cña vua chóa t õ khi cã t huËt
phong t huû. Ngay sau khi l Ëp xong nhµ Mi nh, Chu nguyªn Ch−¬ng l i Òn
héi quÇn t hÇn t ¹i Nam Ki nh bµn viÖc x©y l ¨ng mé. T¹i Nam ki nh l óc ®ã
cã Chung S¬n l µ ®Êt cã t hÕ ®Ñp ®Ó ®Æt må m¶ nh−ng l ¹i dµy ®Æc l ¨ng mé
®· ch«n. Chu nguyªn Ch−¬ng cø quyÕt ®Þ nh ®Æt l ¨ng t Èm t ¹i Chung S¬n.
Tuy cã dÞ ch khu mé chÝ nh cña dßng hä m× nh xuèng phÝ a Nam nh−ng hä
Chu ®· cho di chuyÓn ®i hÕt c¸c l ¨ng mé t rªn nói Chung S¬n nµy ®i .
§ån r»ng hä Chu chØ gi ÷ l ¹i mé Ng« v−¬ng T«n quyÒn ( mét trong ba
ch©n v¹c Tam quèc) vµ Ng« v−¬ng chØ ®−îc coi nh− kÎ g¸c mé cho dßng
hä Chu nhµ Mi nh.

Sau ®ã cã Li ªu Qu©n Khanh l µ t hÇy phong thuû kh¸ t i nh t h«ng
gi íi t hi Öu cho Mi nh Thµnh Tæ ( 1403-1426) mét qu¶ nói cÊu t ¹o t õ ®Êt
sÐt hoµng t hæ ë huyÖn X−¬ng B× nh, B¾c Ki nh ®Ó x©y hoµng l ¨ng. Chu
§Ö ( Mi nh Thµnh Tæ) rÊt −ng vµ ®æi t ªn nói ®Êt ®ã t hµnh Thi ªn Thä S¬n.
§Õn cuèi t ri Òu Mi nh, t ¹i ®©y ®· t ¸ng 13 vÞ hoµng ®Õ Nhµ Mi nh nªn gäi
l µ ThËp Tam L¨ng.

L¨ng mé ë ThËp Tam L¨ng xÕp ®óng t heo t r× nh t ù t hÕ hÖ, c¨n cø
vµo ngò hµnh t−¬ng si nh Méc, Ho¶, Thæ, Ki m, Thuû mµ ®Æt t ªn t heo t hø
t ù nh− Chøc , §Ö, C¬, TrÊn, Ngäc, Th©m, §−êng, Chi Õu , Th«ng, HËu,
Qu©n, Hi Öu, Ki Óm ( t ªn c¸c Hoµng ®Õ ®−îc t ¸ng t rong ThËp Tam L¨ng).

Trong khi phong ki Õn nhµ Mi nh l o x©y l ¨ng mé cho Hoµng t éc nhµ
m× nh nh−ng l¹i sî nhµ HËu Kim sÏ h−ng v−îng vµ t hay t hÕ dßng hä
m× nh nªn cho t ay ch©n l ªn nói Phßng S¬n ®µo ®øt l ong m¹ch, di Öt l ong
khÝ cña mé t æ ng−êi Kim. ThÕ mµ HËu Kim vÉn ph¸t t ri Ón l ín m¹nh,
t hµnh nhµ §¹i Thanh sau nµy thèng t rÞ Trung quèc t rªn 200 n¨m.

§êi nhµ Thanh, vua Thanh ThÕ Tæ ( 1643-1661), ni ªn hi Öu ThuËn
t rÞ , l óc cuèi ®êi cho x©y dùng må m¶ cho c¸c vua dßng hä m× nh t ¹i
ch©n nói X−¬ng Thuþ, huyÖn Tu©n Ho¸, t Ø nh Hµ B¾c. §©y l µ t hÕ ®Êt rÊt
®Ñp, s¬n m¹ch uèn khóc nh− ph−îng móa, rång bay. Bªn t r¸i cã nói
chÇu vÒ phï ®ì, bªn ph¶i còng cã nói h−íng t ùa, uèn chÇu. Tr¸i , ph¶i l ¹i
cã s«ng ch¶y kÌm hai bªn råi t ô héi n¬i Long Hæ Cèc. N¬i nµy l óc ®Çu
chØ l µ Hi Õu L¨ng, sau më réng t hµnh Thanh §«ng L¨ng. T¹i ®©y ®· t ¸ng
c¸c vua nhµ Thanh lµ ThuËn trÞ, Khang Hy, Cµn l ong, Hµm Phong, cña
c¸c hËu vµ phi l µ Tõ Hi , C¶nh phi , C¶nh song phi , Dô phi , §Þ nh phi ,
HuÖ phi vµ mét l ¨ng c«ng chóa.

Khu Thanh §«ng L¨ng c¸ch B¾c ki nh 125 km. Chi Òu réng cña khu
vùc l ¨ng t heo h−íng §«ng T©y l µ 26 km, t heo h−íng B¾c Nam l µ 125
km di Ön t Ý ch khu ®Êt l ¨ng xÊp xØ 3000 km2 bao gåm c¸c huyÖn Tu©n
Ho¸, KÕ, MËt , V©n . . . D©n chóng tuyÖt ®èi kh«ng ®−îc x©m ph¹m ®©t
®ai cña l ¨ng. ThËm chÝ vµo ki Õm cñi còng bÞ t rÞ t éi rÊt nÆng. Ng−êi ®Þa
chÊt ®· t hÊy gi ¸p khu vùc l ¨ng cã má b¹c nh−ng khi t Êu xi n khai t h¸c ,
vua Thanh Hµm Phong , n¨m 1853, ®· ban phª l êi t õ chèi , kh«ng cho
khai th¸c:
" Tuy Tang Vi ªn S¬n cã má b¹c, l ¹i kh«ng cïng l ong m¹ch víi
Vô Li nh S¬n cña §«ng l ¨ng, nh−ng dï sao còng gÇn víi khu vùc phong
t huû cña l ¨ng ph¶i b¶o t ån, kh«ng ®−îc khai má".

Khu vùc Thanh §«ng L¨ng ®−îc s¾p xÕp rÊt ®Ñp, xÐt t heo c¸ch
nh× n cña Ki Õn t róc s−. §©y l µ c¸i ®Ñp c©n xøng, nghi ªm chØ nh, cã t rôc,
cã hµng ®øng ®¾n. Mçi l ¨ng cña Hoµng ®Õ ®Òu x©y dùng t heo t− duy
nghi ªm chØ nh, l Êy t rôc chÝ nh gi ÷a t heo h−íng B¾c Nam song song víi
®−êng ki nh t uyÕn l µm t rôc ®èi xøng. C¸c ki Õn t róc vËt ®Òu quay mÆt
nh× n h−íng Nam. §Çu B¾c cña c¸c c«ng t r× nh b¸m t heo t rôc t rung t ©m l µ
Long ¢n ®i Ön n»m t rong t hµnh h× nh vu«ng. Hai bªn ®−êng t rôc nµy l µ
t õng cÆp h¹ng môc c«ng t r× nh ki Õn t róc ®èi xøng qua t rôc. Vµo xem
l ¨ng mµ nh− vµo t h¨m cung ®× nh t rang nghi ªm, t−ëng nh− vua cßn sèng.

Mét ®Æc ®iÓm râ nÐt cña c¸c l¨ng t ri Òu nhµ Thanh l µ sù kÕt hîp
hµi hoµ gi ÷a c¸c h¹ng môc c«ng t r× nh víi t hi ªn nhi ªn. Mçi l ¨ng ®Òu cã
m¹ch nói ch¹y ngang phÝ a t r−íc xa xa l µm l ¸ ch¾n. PhÝ a sau l ¨ng l ¹i cã
nói cao h¬n l µm ra t hÕ huyÒn vò t ùa ®Çu. Kªnh m−¬ng kh¬i nh©n t ¹o ®Ó
tho¸t n−íc, l µm t hµnh dßng ch¶y l u«n cã n−íc rãc r¸ch. Hai bê m−¬ng
kÌ ®¸. V¾t qua m−¬ng uèn l−în l µm nh÷ng cÇu nhá t uú t heo ®Þ a h× nh mµ
t ¹o d¸ng cho ¨n nhËp. Cã s½n nói nhá cµng t èt , nÕu t heo phong c¶nh vµ
®Þ a t hÕ cÇn t hi Õt t h× ®¾p t hªm nói nhá. Trªn nói nhá l µm c¸c nhµ ®× nh vò
t heo ki Óu nhµ t ho¸ng, cét ®ì m¸i cong, mçi c¸i mét ki Óu, khÐo l Ðo t µi
hoa.

S¾p xÕp ki Õn t róc l ¨ng t Èm nhµ Thanh t hÓ hi Ön nh÷ng t rung t ©m
kh¸ ®Ëm nÐt . Trong Thanh §«ng l ¨ng th× HiÕu l¨ng, l¨ng vua ThuËn trÞ
®−îc l Êy l µ t rung t ©m . Bªn phÝ a T©y l µ C¶nh l ¨ng, l ¨ng cña vua Khang
hy, vµ phÝ a §«ng l µ Dô l ¨ng, l ¨ng cña vua Cµn l ong.

Tuy l ¨ng t Èm ®· ®Æt vµo quy ho¹ch nh−ng ®Õn ®êi vua nµo l ¹i
chän cho m× nh vÞ t rÝ t heo ý t hÝ ch. Nh− vua Cµn l ong ch¼ng h¹n, Khi
®øng t uæi , vua Cµn l ong b¾t ®Çu nghÜ ®Õn chç n»m l óc vÒ gi µ. Vua Cµn
l ong ®· chän cho m× nh khu ®Êt cã t ªn "Th¾ng Thuû Cèc" ®Ó x©y Dô l ¨ng
cho m× nh. Theo t hÇy phong t huû t h× Th¾ng Thuû Cèc cã t hÕ l ong bµn hæ
cø, t i nh cung v©n l i ªn mµ nh− l uËn ®o¸n t h× t èt l µnh ®Õn v¹n n¨m.

Tõ Hi t h¸i hËu rÊt t i n phong t huû. Khi chän chç cho m× nh l óc vÒ
gi µ, nhi Òu l Çn t h¸i hËu ®· ®Õn ki Óm t ra vi Öc x©y t ¸ng ®Þ a cho m× nh. Th¸i
hËu ®· t õng cëi chuçi h¹t ®Ý nh 18 viªn ngäc t r©n ch©u nÐm xuèng huyÖt
®Ó t rÊn t µ ma sÏ nhòng nhi Ôu. Khi bµ chÕt , t rong mé ch«n t ¸ng rÊt nhi Òu
vµng, b¹c, ch©u b¸u. ChuyÖn kÓ r»ng khi chÕt måm bµ ngËm vi ªn ngäc
d¹ mi nh ch©u mµ nÕu ch−a ®−a vµo t rong quan t µi t h× c¸ch t r¨m b−íc,
nhê ¸nh s¸ng cña vi ªn ngäc mµ cã t hÓ nh× n t hÊy nh÷ng sîi t ãc t rªn ®Çu.

Vµo nh÷ng n¨m cuèi nhµ Thanh, ®Çu D©n quèc, T«n Di Ön Anh,
nhµ qu©n phi Öt Trung hoa ®· ®µo m¶ Tõ Hi ®Ó l Êy cña. Sau ®ã qu©n t hæ
phØ còng ®· ®µo hÕt c¸c l ¨ng c¸c vua Khang Hy, Hµm Phong, §ång TrÞ
®Ó l Êy cña c¶i .

Ngµy nay nh÷ng l ¨ng t Èm ®· ®−îc t u bæ l ¹i . Thanh §«ng L¨ng
t hµnh n¬i t h¾ng c¶nh, t hu hót kh¸ nhi Òu kh¸ch du l Þ ch. Lªn ®Ø nh gi ÷a
cña X−¬ng Thuþ S¬n nh× n chung quanh, nói non l−în uèn, nh× n xuèng
t hÊp c«ng t r× nh ki Õn t róc nhÊp nh« t õng hµng, t õng d·y. Thi ªn nhi ªn
mªnh mang, søc l ao ®éng cña con ng−êi v« t Ën. Phong c¶nh t hËt hµo
hïng. Kh¸ch t ham quan khen ®Ñp nh−ng còng khã t r¸nh khái ngËm ngïi
c¶m kh¸i tr−íc l Ï huyÒn di Öu vµ v« t × nh cña t hêi gi an. / .



































MÔT DUXG CU CUA THÀ\ ÐIA LÝ XUA

PGs LÅ Ki Ëu


Trong måi nghË nghi Îp t hõéng dïng mæt sâ dòng cò ho´c t hi Æt bÙ
chuyÅn , ½´c t rõng cho cáng vi Îc . Trong nghË ½Ù a l û xõa , r¶t hay dïng ½Æn
cŸi l a b¡n . La b¡n l ¡ dòng cò gãm mæt ki m nhi Ím t ÷ chÏ nh gi ùa cÜ g°n mæt
t rò quay. Ph·n dõèi ki m l ¡ mæt m´t t rÝn ghi nhùng t háng t i n t rúc t i Æp sø
dòng khi dïng l a b¡n .

Lo−i l a b¡n nhÞ ½õìc gài l ¡ t râc l ong ( t Ö m l ong m−ch )v¡ l èn l ¡ l a
ki nh ho´c l a b¡n .

TrÅn m´t l a b¡n vÁ nhi Ëu vÝng t rÝn m¡ t μm l ¡ t μm quay cða ki m nhi Ím
t ÷ . Thõéng l ¡m ba vÝng ½ãng t μm m¡ vÝng ngo¡i cïng gài l ¡ vÝng Thi Ån
b¡n , vÝng gi ùa l ¡ vÝng Nhμn b¡n , vÝng t rong cïng l ¡ vÝng ‡Ù a b¡n . ‡âi
vèi nhùng l a b¡n l èn ngõéi t a l ¡m sâ vÝng t rÅn 13 vÝng. Thúc ch¶t nhùng
vÝng n¡y l ¡ t háng t i n chöa s³n ½Ì t ra cöu t heo chuyÅn ½Ë m¡ ngõéi sø dòng
c·n t Ö m .

NÆu ch× l ¡ cë ba vÝng t hÖ vÝng Thi Ån b¡n dïng xem hõèng nõèc t ò ,
nõèc ch¨y . VÝng ‡Ù a b¡n dïng ¶n ½Ù nh l ong m−ch . VÝng Nhμn b¡n ½Ì ½Ù nh
sú t ât x¶u cða cŸc sa ( Sa l ¡ cŸc gÝ ½âng , cŸc hÖ nh t hŸi cða m´t ½¶t ). VÝng
t rÝn ½õìc chi a t h¡nh 24 á , måi á öng vèi 15
o
( t o¡n vÝng cÜ 360
o
) . V−ch
chi a nhõ sau : NÆu l ¶y vÝng ‡Ù a b¡n l ¡m gâc t hÖ vÝng Thi Ån b¡n l Îch vË
ph¨i nøa á v¡ vÝng Nhμn b¡n l Îch vË t rŸi nøa á .

Chù ghi t rÅn cŸc vÝng nhõ sau :

ChÏ nh ‡áng t rïng chù M¬o
ChÏ nh Tμy t rïng chù Dºu
ChÏ nh Nam t rïng chù Ngà
ChÏ nh B°c t rïng chö Tû .

NÆu kÌ t heo chi Ëu ki m ½ãng hã t ÷ M¬o t rê ½i t hÖ t a cÜ 24 á ( cøa) nhõ
sau : M¬o , …t , ThÖ n , Tân , Tÿ , BÏ nh , Ngà , ‡i nh , Mïi , Khán , Thμn ,
Canh , Dºu , Tμn , Tu¶t , C¡n , Hìi , Nhμm , Tû , Quû , Søu , C¶n , D·n ,
Gi Ÿp .
Nhõ vºy , phõçng ‡áng cÜ : Gi Ÿp M¬o …t ; ‡áng Nam cÜ ThÖ n Tân Tÿ
, Nam cÜ BÏ nh Ngà ‡i nh ; Tμy Nam cÜ Mïi Khán Thμn ; Tμy cÜ Canh Dºu
Tμn ; Tμy B°c cÜ Tu¶t C¡n Hìi ; B°c cÜ Nhμm Tû Quû ; ‡áng B°c cÜ Søu C¶n
D·n .

CŸc hõèng t huæc ‡Ù a chÏ l ¡ : Tû Søu D·n M¬o ThÖ n Tÿ Ngà Mïi Thμn
Dºu Tu¶t Hìi ( 12 hõèng ‡Ù a chÏ ).
TŸm hõèng t huæc t hºp Can l ¡ : Gi Ÿp …t BÏ nh ‡i nh Canh Tμn Nhμm
Quû ( bÞ Mºu , Ký t rong t hºp can).
Bân hõèng bŸt quŸi l ¡ : C¡n Khán C¶n Tân .
CŸc hõèng s°p xÆp ½âi xöng gài l ¡ BŸt Sçn ‡âi di În l ¡ C¡n - Tân,
Kh¨m - Ly , C¶n - Khán , Ch¶n - ‡o¡i .
B°c t huæc Kh¨m , ‡áng t huæc Ch¶n , Nam t huæc Ly , Tμy t huæc ‡o¡i .
Theo Ngñ h¡nh t hÖ ChÏ nh gi ùa l ¡ h¡nh Thä , B°c t huæc h¡nh Thðy,
‡áng t huæc h¡nh Mæc , Nam h¡nh HÞa , Tμy h¡nh Ki m .

ng vèi Tû l ¡ Nhμn huyÎt , ng vèi C¶n l ¡ Quý mán , ng vèi Tân l ¡
‡Ù a hæ , ng vèi BÏ nh l ¡ ‡Ù a huyÎt , ng vèi Khán l ¡ l ¡ Nhμn mán , ng vèi
Canh l ¡ Thi Ån huyÎt , ng vèi C¡n l ¡ Thi Ån mán .

TrÅn ½μy l ¡ nhùng t háng t i n cç b¨n cho mæt l a b¡n . Vi Îc sø dòng l a
b¡n v¡o mòc t i Åu n¡o yÅu c·u ngõéi sø dòng ph¨i t i nh t háng t huºt l û. NghË
xμy dúng ½æng ch−m nhi Ëu ½Æn t huºt phong t hðy m¡ cŸi gâc ½Ì l uºn phong
t hðy l ¶y μm dõçng , ngñ h¡nh l ¡m c¯n b¨n .

ThÆ ½¶t bÖ nh ph²ng l ¡ dõçng t hÖ gÝ ½âng näi cao hçn l −i l ¡ μm . ‡¶t
sçn cõèc nhi Ëu gÝ cao , nîi cao , l ¡ μm t hÖ t hung l ñng b¬i b±ng t rong khung
c¨nh ½ãi nîi l −i l ¡ dõçng . Chàn t hÆ ½¶t c·n l ¶y sú cμn b±ng μm dõçng l ¡m
t ràng . ‡¶t sçn cõèc cõéng dñng nÅn chàn vÙ t rÏ ê nçi cÜ m−ch nhÞ (Long
g·y ). ‡¶t bÖ nh dõçng t h¶p ph²ng nÅn chàn vÙ t rÏ cao t àa l −c ( khêi ½æt ).
BÅn t ¨ ( t rŸi ) cÜ nõèc ch¨y l ¡ t hÆ Thanh Long , BÅn hùu ( ph¨i ) cÜ
½õéng d¡i l ¡ t hÆ B−ch Hä . ThÆ ½¶t cÜ ao , ½·m ½¡ng t rõèc l ¡ Chu Tõèc . ThÆ
½¶t ½¡ng sau cÜ gÝ ½âng nîi non l ¡ t hÆ HuyËn Vñ .
Long l ¡ dõçng , Hä l ¡ μm . Long Hä ph¨i t õçng nhõìng nhau t hÖ gi a
½Ö nh hÝa t huºn , t rai gŸi xum v·y .
Nîi chð t Ø nh ( ½öng yÅn ) l ¡ μm t hÖ nõèc ch¨y ( chð ½æng ) l ¡ dõçng .
ThÆ ½¶t ½Âp l ¡ t hÆ cÜ nîi chð t Ø nh quay ½·u nhõ ½æng , nõèc chð ½æng nê
ræng l ùng l é nhõ ch¨y , nhõ kháng , l õu l uyÆn dïng d±ng. Nîi v¡ nõèc c´p
k¿ bÅn nhau , b¨o vÎ nhau , nuái dõëng nhau l ¡ t hÆ ½¶t t uyÎt véi .

Ngo¡i phõçng hõèng t heo Ngñ h¡nh t hÆ ½¶t t rÝn l ¡ Ki m , t hÆ d¡i l ¡
Mæc , t hÆ nhàn l ¡ HÞa , t hÆ vuáng l ¡ Thä , t hÆ nhõ sÜng gìn l ¡ Thðy.

La b¡n ch× l ¡ cáng cò , ki Æn t höc v¡ ki nh nghi Îm quyÆt ½Ù nh t ¡i ba cða
ngõéi l ¡m nghË ‡Ù a l û t héi xõa . / .






















. LE KIEU
Professor of Hanoi
Uni versi t y of Ci vi l Engi neeri ng
______________________ Hanoi l e 20 Decembre 1995

Ch¿re Mme Ket t y LE- LAROCHE
Rond Poi nt de Mazargues
13009 Marsei l l e
France


Nous sommes profond¾ment affl i g¾s d' avoi r appri s que Mme DIANE
LETHANG , ma t ant e , est d¾c¾d¾e l e 7 Decembre 1995 . En vous expri mant
comment nous voudri ons part ager avec vous cet t e pert e si i mmensurabl e ,
nous vous pri ons de recevoi r , ch¿re Ket t y , nos t r¿s si nc¿res condol ¾rances .



Ton cousi n









vÒ phong thuû vμ må m¶ c¸c vua,
c¸c hËu nhμ minh , nhμ Thanh

Lª KiÒu

Trong l Þ ch sö Trung quèc t h× t huyÕt phong t huû cùc t hÞ nh vµo t hêi
nhµ Mi nh, nhµ Thanh. Cã hai kh¸i ni Öm mµ nhiÒu ng−êi th−êng hoµ t rén
l µm mét ®ã l µ phong t huû vµ t huËt phong t huû. Duy danh ®Þ nh nghÜ a t h×
phong t huû l µ gi ã vµ n−íc. Gi ã vµ n−íc t ¹o nªn nh÷ng nhËn t høc s¬ khëi
vÒ vò t rô quanh t a. Cô t hÓ t h× phong t huû ®−îc hiÓu lµ ®Êt ®ai, ®Þa thÕ,
®Þa h×nh, ®Þa m¹o, t huû v¨n, ph−¬ng h−íng, t r¹ng t h¸i vi khÝ hËu quanh
ta. Cã thÓ nãi kh¸i qu¸t phong thuû lµ m«i tr−êng vËt chÊt chøa con
ng−êi si nh t ån t rong ®ã. ThuËt phong t huû l µ nh÷ng suy nghÜ , l uËn l ý
cña con ng−êi vµ c¸ch t hÝ ch øng cña con ng−êi khi n»m t rong m«i
tr−êng phong t huû Êy.

Nh÷ng nhµ nghi ªn cøu Trung quèc häc cho r»ng t hêi Ti ªn TÇn b¾t
®Çu t hai nghÐn, ®Õn TÇn H¸n b¾t ®Çu ph¸t si nh t huËt phong t huû nh−ng
ph¶i qua ®êi Nguþ TÊn t huËt phong t huû míi ®−îc t ruyÒn b¸.
B¾t ®Çu ®êi Tèng, t huËt phong t huû b¾t ®Çu t hÞ nh hµnh. Nh−ng
ph¶i ®Õn Mi nh, Thanh t huËt phong t huû míi ®−îc c«ng nhËn chÝ nh t høc
vµ ®−îc phæ bi Õn c«ng khai , hîp ph¸p.

Tr−íc ®©y phong t huû bao hµm ©m d−¬ng häc, ®Þ a l ý häc vµ t huËt
sè. ¢m d−¬ng häc nghi ªn cøu vÒ t hi ªn v¨n, t i nh t−îng. ¢m d−¬ng häc
còng nghi ªn cøu vÒ ®Þa l ý l µ n¬i con ng−êi si nh, t r−ëng vµ nh× n t hÊy
trêi. Ph−¬ng ph¸p l uËn c¬ b¶n cña ©m d−¬ng häc l µ ©m d−¬ng ngò hµnh.
¢m d−¬ng häc ®−îc c«ng nhËn chÝ nh t høc t õ t ri Òu Nguyªn (ChÝ Nguyªn,
n¨m t hø 28) mµ ®èi t−îng ®−îc c«ng nhËn l µ c«ng vi Öc nghi ªn cøu ,
quan s¸t sù vËn hµnh cña vò t rô, xem t rêi , xem sao ®o¸n vi Öc l µnh d÷
cña hiÖn t−îng t hi ªn v¨n, dù b¸o t hêi t i Õt, xem ®Êt l µm nhµ, xem ®Êt ®Æt
må, m¶, ®Þ nh l Þ ch phôc vô t Õ l Ô, gi óp ®Þ nh t hêi vô s¶n xuÊt n«ng nghi Öp.
§Õn ®êi Mi nh Hång Vò, n¨m BÝ nh dÇn, ngµy 5 t h¸ng 5 ©m l Þ ch, vua
Hång Vò nhµ Mi nh quyÕt ®Þ nh ®Æt chøc quan coi vÒ ©m d−¬ng häc,
chuyªn l o qu¶n l ý vµ ®µo t ¹o c¸c ®èi t−îng cña ©m d−¬ng häc nh− võa
nãi t rªn.

Thêi Mi nh t rë ®i , t õ vi Öc chän ®Êt l µm ®« t hÞ , ki nh ®« ®Õn l µm
nhµ, ®Æt må m¶ ®Òu ®−îc xem xÐt cÈn t hËn. Nhi Òu ng−êi nhê cã hi Óu
bi Õt , ham l ý gi ¶i phong t huû mµ vi nh hi Ón. Ng−îc l ¹i cã nhi Òu ng−êi v×
chän sai ngµy, chän t hÕ ®Êt vua kh«ng −a mµ kh«ng nh÷ng b¶n t h©n
t hi Öt m¹ng l µm l i ªn l uþ ®Õn chÝ n hä bÞ chÆt ®Çu.


Må m¶ l µ t hµnh t è quan t räng bËc nhÊt ®èi víi cuéc sèng t i nh t hÇn
l óc t rÞ v× còng nh− khi x¶y ra c¸i chÕt cña vua chóa t õ khi cã t huËt
phong t huû. Ngay sau khi l Ëp xong nhµ Mi nh, Chu nguyªn Ch−¬ng l i Òn
héi quÇn t hÇn t ¹i Nam Ki nh bµn viÖc x©y l ¨ng mé. T¹i Nam ki nh l óc ®ã
cã Chung S¬n l µ ®Êt cã t hÕ ®Ñp ®Ó ®Æt må m¶ nh−ng l ¹i dµy ®Æc l ¨ng mé
®· ch«n. Chu nguyªn Ch−¬ng cø quyÕt ®Þ nh ®Æt l ¨ng t Èm t ¹i Chung S¬n.
Tuy cã dÞ ch khu mé chÝ nh cña dßng hä m× nh xuèng phÝ a Nam nh−ng hä
Chu ®· cho di chuyÓn ®i hÕt c¸c l ¨ng mé t rªn nói Chung S¬n nµy ®i .
§ån r»ng hä Chu chØ gi ÷ l ¹i mé Ng« v−¬ng T«n quyÒn ( mét trong ba
ch©n v¹c Tam quèc) vµ Ng« v−¬ng chØ ®−îc coi nh− kÎ g¸c mé cho dßng
hä Chu nhµ Mi nh.

Sau ®ã cã Li ªu Qu©n Khanh l µ t hÇy phong thuû kh¸ t i nh t h«ng
gi íi t hi Öu cho Mi nh Thµnh Tæ ( 1403-1426) mét qu¶ nói cÊu t ¹o t õ ®Êt
sÐt hoµng t hæ ë huyÖn X−¬ng B× nh, B¾c Ki nh ®Ó x©y hoµng l ¨ng. Chu
§Ö ( Mi nh Thµnh Tæ) rÊt −ng vµ ®æi t ªn nói ®Êt ®ã t hµnh Thi ªn Thä S¬n.
§Õn cuèi t ri Òu Mi nh, t ¹i ®©y ®· t ¸ng 13 vÞ hoµng ®Õ Nhµ Mi nh nªn gäi
l µ ThËp Tam L¨ng.

L¨ng mé ë ThËp Tam L¨ng xÕp ®óng t heo t r× nh t ù t hÕ hÖ, c¨n cø
vµo ngò hµnh t−¬ng si nh Méc, Ho¶, Thæ, Ki m, Thuû mµ ®Æt t ªn t heo t hø
t ù nh− Chøc , §Ö, C¬, TrÊn, Ngäc, Th©m, §−êng, Chi Õu , Th«ng, HËu,
Qu©n, Hi Öu, Ki Óm ( t ªn c¸c Hoµng ®Õ ®−îc t ¸ng t rong ThËp Tam L¨ng).

Trong khi phong ki Õn nhµ Mi nh l o x©y l ¨ng mé cho Hoµng t éc nhµ
m× nh nh−ng l¹i sî nhµ HËu Kim sÏ h−ng v−îng vµ t hay t hÕ dßng hä
m× nh nªn cho t ay ch©n l ªn nói Phßng S¬n ®µo ®øt l ong m¹ch, di Öt l ong
khÝ cña mé t æ ng−êi Kim. ThÕ mµ HËu Kim vÉn ph¸t t ri Ón l ín m¹nh,
t hµnh nhµ §¹i Thanh sau nµy thèng t rÞ Trung quèc t rªn 200 n¨m.

§êi nhµ Thanh, vua Thanh ThÕ Tæ ( 1643-1661), ni ªn hi Öu ThuËn
t rÞ , l óc cuèi ®êi cho x©y dùng må m¶ cho c¸c vua dßng hä m× nh t ¹i
ch©n nói X−¬ng Thuþ, huyÖn Tu©n Ho¸, t Ø nh Hµ B¾c. §©y l µ t hÕ ®Êt rÊt
®Ñp, s¬n m¹ch uèn khóc nh− ph−îng móa, rång bay. Bªn t r¸i cã nói
chÇu vÒ phï ®ì, bªn ph¶i còng cã nói h−íng t ùa, uèn chÇu. Tr¸i , ph¶i l ¹i
cã s«ng ch¶y kÌm hai bªn råi t ô héi n¬i Long Hæ Cèc. N¬i nµy l óc ®Çu
chØ l µ Hi Õu L¨ng, sau më réng t hµnh Thanh §«ng L¨ng. T¹i ®©y ®· t ¸ng
c¸c vua nhµ Thanh lµ ThuËn trÞ, Khang Hy, Cµn l ong, Hµm Phong, cña
c¸c hËu vµ phi l µ Tõ Hi , C¶nh phi , C¶nh song phi , Dô phi , §Þ nh phi ,
HuÖ phi vµ mét l ¨ng c«ng chóa.

Khu Thanh §«ng L¨ng c¸ch B¾c ki nh 125 km. Chi Òu réng cña khu
vùc l ¨ng t heo h−íng §«ng T©y l µ 26 km, t heo h−íng B¾c Nam l µ 125
km di Ön t Ý ch khu ®Êt l ¨ng xÊp xØ 3000 km2 bao gåm c¸c huyÖn Tu©n
Ho¸, KÕ, MËt , V©n . . . D©n chóng tuyÖt ®èi kh«ng ®−îc x©m ph¹m ®©t
®ai cña l ¨ng. ThËm chÝ vµo ki Õm cñi còng bÞ t rÞ t éi rÊt nÆng. Ng−êi ®Þa
chÊt ®· t hÊy gi ¸p khu vùc l ¨ng cã má b¹c nh−ng khi t Êu xi n khai t h¸c ,
vua Thanh Hµm Phong , n¨m 1853, ®· ban phª l êi t õ chèi , kh«ng cho
khai th¸c:
" Tuy Tang Vi ªn S¬n cã má b¹c, l ¹i kh«ng cïng l ong m¹ch víi
Vô Li nh S¬n cña §«ng l ¨ng, nh−ng dï sao còng gÇn víi khu vùc phong
t huû cña l ¨ng ph¶i b¶o t ån, kh«ng ®−îc khai má".

Khu vùc Thanh §«ng L¨ng ®−îc s¾p xÕp rÊt ®Ñp, xÐt t heo c¸ch
nh× n cña Ki Õn t róc s−. §©y l µ c¸i ®Ñp c©n xøng, nghi ªm chØ nh, cã t rôc,
cã hµng ®øng ®¾n. Mçi l ¨ng cña Hoµng ®Õ ®Òu x©y dùng t heo t− duy
nghi ªm chØ nh, l Êy t rôc chÝ nh gi ÷a t heo h−íng B¾c Nam song song víi
®−êng ki nh t uyÕn l µm t rôc ®èi xøng. C¸c ki Õn t róc vËt ®Òu quay mÆt
nh× n h−íng Nam. §Çu B¾c cña c¸c c«ng t r× nh b¸m t heo t rôc t rung t ©m l µ
Long ¢n ®i Ön n»m t rong t hµnh h× nh vu«ng. Hai bªn ®−êng t rôc nµy l µ
t õng cÆp h¹ng môc c«ng t r× nh ki Õn t róc ®èi xøng qua t rôc. Vµo xem
l ¨ng mµ nh− vµo t h¨m cung ®× nh t rang nghi ªm, t−ëng nh− vua cßn sèng.

Mét ®Æc ®iÓm râ nÐt cña c¸c l¨ng t ri Òu nhµ Thanh l µ sù kÕt hîp
hµi hoµ gi ÷a c¸c h¹ng môc c«ng t r× nh víi t hi ªn nhi ªn. Mçi l ¨ng ®Òu cã
m¹ch nói ch¹y ngang phÝ a t r−íc xa xa l µm l ¸ ch¾n. PhÝ a sau l ¨ng l ¹i cã
nói cao h¬n l µm ra t hÕ huyÒn vò t ùa ®Çu. Kªnh m−¬ng kh¬i nh©n t ¹o ®Ó
tho¸t n−íc, l µm t hµnh dßng ch¶y l u«n cã n−íc rãc r¸ch. Hai bê m−¬ng
kÌ ®¸. V¾t qua m−¬ng uèn l−în l µm nh÷ng cÇu nhá t uú t heo ®Þ a h× nh mµ
t ¹o d¸ng cho ¨n nhËp. Cã s½n nói nhá cµng t èt , nÕu t heo phong c¶nh vµ
®Þ a t hÕ cÇn t hi Õt t h× ®¾p t hªm nói nhá. Trªn nói nhá l µm c¸c nhµ ®× nh vò
t heo ki Óu nhµ t ho¸ng, cét ®ì m¸i cong, mçi c¸i mét ki Óu, khÐo l Ðo t µi
hoa.

S¾p xÕp ki Õn t róc l ¨ng t Èm nhµ Thanh t hÓ hi Ön nh÷ng t rung t ©m
kh¸ ®Ëm nÐt . Trong Thanh §«ng l ¨ng th× HiÕu l¨ng, l¨ng vua ThuËn trÞ
®−îc l Êy l µ t rung t ©m . Bªn phÝ a T©y l µ C¶nh l ¨ng, l ¨ng cña vua Khang
hy, vµ phÝ a §«ng l µ Dô l ¨ng, l ¨ng cña vua Cµn l ong.

Tuy l ¨ng t Èm ®· ®Æt vµo quy ho¹ch nh−ng ®Õn ®êi vua nµo l ¹i
chän cho m× nh vÞ t rÝ t heo ý t hÝ ch. Nh− vua Cµn l ong ch¼ng h¹n, Khi
®øng t uæi , vua Cµn l ong b¾t ®Çu nghÜ ®Õn chç n»m l óc vÒ gi µ. Vua Cµn
l ong ®· chän cho m× nh khu ®Êt cã t ªn "Th¾ng Thuû Cèc" ®Ó x©y Dô l ¨ng
cho m× nh. Theo t hÇy phong t huû t h× Th¾ng Thuû Cèc cã t hÕ l ong bµn hæ
cø, t i nh cung v©n l i ªn mµ nh− l uËn ®o¸n t h× t èt l µnh ®Õn v¹n n¨m.

Tõ Hi t h¸i hËu rÊt t i n phong t huû. Khi chän chç cho m× nh l óc vÒ
gi µ, nhi Òu l Çn t h¸i hËu ®· ®Õn ki Óm t ra vi Öc x©y t ¸ng ®Þ a cho m× nh. Th¸i
hËu ®· t õng cëi chuçi h¹t ®Ý nh 18 viªn ngäc t r©n ch©u nÐm xuèng huyÖt
®Ó t rÊn t µ ma sÏ nhòng nhi Ôu. Khi bµ chÕt , t rong mé ch«n t ¸ng rÊt nhi Òu
vµng, b¹c, ch©u b¸u. ChuyÖn kÓ r»ng khi chÕt måm bµ ngËm vi ªn ngäc
d¹ mi nh ch©u mµ nÕu ch−a ®−a vµo t rong quan t µi t h× c¸ch t r¨m b−íc,
nhê ¸nh s¸ng cña vi ªn ngäc mµ cã t hÓ nh× n t hÊy nh÷ng sîi t ãc t rªn ®Çu.

Vµo nh÷ng n¨m cuèi nhµ Thanh, ®Çu D©n quèc, T«n Di Ön Anh,
nhµ qu©n phi Öt Trung hoa ®· ®µo m¶ Tõ Hi ®Ó l Êy cña. Sau ®ã qu©n t hæ
phØ còng ®· ®µo hÕt c¸c l ¨ng c¸c vua Khang Hy, Hµm Phong, §ång TrÞ
®Ó l Êy cña c¶i .

Ngµy nay nh÷ng l ¨ng t Èm ®· ®−îc t u bæ l ¹i . Thanh §«ng L¨ng
t hµnh n¬i t h¾ng c¶nh, t hu hót kh¸ nhi Òu kh¸ch du l Þ ch. Lªn ®Ø nh gi ÷a
cña X−¬ng Thuþ S¬n nh× n chung quanh, nói non l−în uèn, nh× n xuèng
t hÊp c«ng t r× nh ki Õn t róc nhÊp nh« t õng hµng, t õng d·y. Thi ªn nhi ªn
mªnh mang, søc l ao ®éng cña con ng−êi v« t Ën. Phong c¶nh t hËt hµo
hïng. Kh¸ch t ham quan khen ®Ñp nh−ng còng khã t r¸nh khái ngËm ngïi
c¶m kh¸i tr−íc l Ï huyÒn di Öu vµ v« t × nh cña t hêi gi an. / .





































phong thuû vµ nhµ cöa

Gs Méc Thiªn
Thêi x−a, nh÷ng gi a ®× nh cã häc, cã t i Òn, hoÆc l µ quan chøc, khi
l µm nhµ cÇn xem phong t huû rÊt cÈn t hËn. VÞ t rÝ ®Æt ng«i nhµ t h−êng
chän n¬i cã dßng n−íc uèn quanh, ®µng sau xa xa cã ®åi hoÆc l µ nói
t hÊp ¸n gi ÷. Ng«i nhµ g¾n víi t hi ªn nhi ªn , cã mµu xanh c©y l ¸, cã dßng
n−íc m¸t dÞ u, nhµ t «n c¶nh, c¶nh l µm næi bËt nhµ. §Þ a t hÕ l µm nhµ nh−
vËy l µ ®Ó nhËn khÝ t hi ªng s«ng nói , t i nh hoa cña mÆt t rêi , mÆt t r¨ng.
Kh«ng gi an kho¸ng ®¹t thuËn l îi cho vi Öc di d−ìng t i nh t hÇn, rÌn l uyÖn
ý chÝ . Nh÷ng chuyÖn nh− t hÕ, ngµy nay t × m ®©u ra víi c¶nh ®Êt chËt ,
ng−êi ®«ng.
VÞ t rÝ l µm nhµ ngµy x−a chän n¬i : " Nói Cöu Hoa, chïa Èn t rong
m©y, s«ng Thanh Qua cÇu vên nhµnh l i Ôu". Th«n xãm n»m gän t rong
vßng «m cña hµng l i Ôu, cã dßng n−íc uèn l−în, phÝ a B¾c xa xa cã nói
xanh nh− b× nh phong ch¾n ng÷. §éng vµ t Ü nh hµi hoµ l µm cho con ng−êi
si nh sèng t rong m«i t r−êng t hËt l µ dÔ chÞ u.
Phong t huû cã c¶ mét kho l Ý t huyÕt dµi dßng ®Ó chØ dÉn c¸ch t × m
®Êt l µm nhµ. Nhµ l µm t rªn vïng nói t h× xem t hÕ nói , l uËn l ong m¹ch ®Ó
x¸c ®Þ nh ®óng vÞ t hÕ nhµ. Vïng gã ®åi ë n¬i réng t ho¸ng t h× bèn phÝ a
ph¶i nh− quy chÇu. Kh«ng ®−îc qu¸ t rèng t r¶i , kh«ng cã vùc hoÆc t hÕ
®Êt t rôt , t r−ît . Vïng ®ång b»ng ph¶i cã l ong m¹ch, cã ®−êng quanh bªn
ph¶i , cã ngßi n−íc bªn t r¸i , t r−íc nhµ cã s©n vµ v−ên réng, xa n÷a l µ
hå, l µ ao. Sau nhµ ®Êt t ¹o t hÕ nh− m©y ®ïn, khãi t o¶.
Mét c¸ch kh¸i qu¸t t h× l uËn vÒ nhµ cöa còng cÇn dùa vµo l ý t huyÕt
c¬ b¶n cña phong t huû l µ khÝ vµ l Ý khÝ ( T¹p chÝ X©y dùng sè 4/ 1999).
ThuyÕt khÝ vÒ nhµ ë chñ yÕu l µ thuyÕt n¹p khÝ vµ t huyÕt s¾c khÝ .
N¹p khÝ gåm ®Þ a khÝ vµ m«n khÝ . §Þ a khÝ l µ khÝ t rong ®Êt t ¹i n¬i l µm
nhµ. M«n khÝ l µ khÝ t õ cæng ®−a vµo, t õ cöa vµo nhµ. S¾c khÝ l µ mµu
s¾c c¶m nhËn ®−îc qua ng«i nhµ. CÇn nãi râ cho kh¸ch quan l µ chóng t a
ch−a ph©n t Ý ch ®óng sai mµ chØ míi ®−a ra nh÷ng l uËn ®i Óm c¬ b¶n cña
phong t huû sö dông khi l µm nhµ.
§Ó l uËn ra ®Þ a khÝ t rong t h«n Êp hay phè x¸ l µ ®i Òu m¬ hå. Khi
l µm nhµ kh«ng t hÓ bá qua ph−¬ng vÞ . §Þ a khÝ l uËn ®−îc t õ ph−¬ng vÞ
dÉn khÝ . Ch¼ng h¹n nh− Méc t i nh, Ki m t i nh, Thæ t i nh, l µm nhµ ë ®©y t h×
con ch¸u l µm nªn , ¨n ra. Ho¶ t i nh l µ l ong t hÇn cÇn b¸c ho¸n ( di dÞ ch,
ho¸n c¶i ), nÕu kh«ng ë ch¼ng ra g× . Thuû t i nh cÇn t ô héi t h× cña c¶i ®Õn
nhµ. Mi nh ®−êng ( t r−íc nhµ) cÇn réng vµ b»ng ph¼ng.
Tõ ph−¬ng vÞ ( vÞ t rÝ t heo h−íng), t õ l uËn vÒ t hanh l ong ( m¹ch
n−íc), b¹ch hæ (®−êng c¸i c¹nh nhµ ), mi nh ®−êng, chu t−íc ( ®Êt ®ai ,
hå n−íc tr−íc nhµ ), huyÒn vò ( ®¸t sau nhµ), phong t huû cã nh÷ng ®i Òu
l−u ý quan t räng nh−:
Lèi ra vµo cña s−ên nói hoÆc t hung l òng, t r¸nh l µm nhµ. §i Òu nµy dÔ
hi Óu v× nh÷ng l èi nµy t h−êng bÞ h¹n chÕ vÒ kÝch th−íc chi Òu réng. Gi ã
t hæi qua nh÷ng l èi nµy cã vËn t èc l ín h¬n nh÷ng chç kh¸c nªn t uy ®−îc
c¸i m¸t mÎ nhê gi ã l−u t h«ng t èc ®é cao nh−ng còng dÔ v× t hÕ mµ c¬ t hÓ
con ng−êi t rong nhµ dÔ nhi Ôm l ¹nh. Giã l uån l ¸ch vµo nhµ dÔ t ¹o ra
l uång gi ã l ïa, nh− y häc cæ t ruyÒn, dÔ t ¹o ra c¶m m¹o phong hµn. Tr−íc
nhµ ph¶i cã mi nh ®−êng réng, t ho¸ng. §i Òu nµy cã t hÓ hi Óu l µ t r−íc nhµ
cã kh«ng gi an réng ®Ó ®ãn n¾ng, l µm réng t Çm m¾t cho con ng−êi t ho¶i
m¸i . HuyÒn vò kh«ng ®−îc qu¸ cao. Sau nhµ kh«ng bÞ ch¾n c¶n l µm cho
khi m−a, n−íc ®e do¹ x« xuèng sau nhµ, t hËm chÝ ®Êt cã t hÓ sËp óp kÝ n
ng«i nhµ t a ë. Tuy t hÓ, sau nhµ còng kh«ng ®−îc cã hè s©u. Cã hè s©u
sau nhµ, phong t huû rÊt ki ªng kÞ . Bªn t r¸i nhµ cã dßng n−íc quanh co,
n−íc kh«ng ®−îc t ï t óng mµ còng kh«ng ®−îc ch¶y xi Õt . Bªn ph¶i nhµ
cã ®−êng ®i ®ñ réng nh−ng còng kh«ng ph¶i l µ l èi ®i t Êp nËp, ån µo, d÷
déi . Nhµ kh«ng l µm t rªn nÒn gi Õng l Êp. Nhµ l µm t rªn gi Õng l Êp sî ®Êt
lÊp ch−a hoµn t hæ sÏ l ón sôt t rong nhµ hoÆc Ý t ra t ¹o vïng Èm t hÊp do
®Êt xèp chøa n−íc nhi Òu h¬n chç ®Êt nguyªn. Nhµ t r¸nh ë ng· ba ®−êng
c¸i mµ cã l æi xéc t h¼ng ®©m vµo mÆt t i Òn. Nhµ kh«ng l µm n¬i ngâ côt .
Th−êng nh÷ng n¬i nµy hay cã l uång gi ã quÈn, ®−a bôi bÈn vµo
nhµ. Kh«ng chän vÞ t rÝ nhµ gÇn ®Òn chïa, mi Õu m¹o. . . . Phong t huû cã
t hÓ gi ¶i t hÝ ch t heo quan ®i Óm cña m× nh nh÷ng ®i Òu cÇn t r¸nh võa nªu.
Ch¼ng h¹n nhµ l µm n¬i cöa nói , cöa t hung l òng t h× gi ã ®éc vµo nhµ, gi a
®× nh l y t ¸n. Lµm nhµ t rªn nÒn gi Õng cò t h× gi a chñ èm ®au. Lµm nhµ
t rong ngâ côt gi a chñ ®¬n c«i . Lµm nhµ gÇn ®Òn mi Õu gi a chñ t ©m t hÇn
bÊt ®Þ nh. Hµng ngµy con ng−êi cÇn l ao ®éng ®Ó t ån t ¹i mµ l u«n l u«n
t i Õp xóc víi kh«ng khÝ t hÇn t h¸nh, sao mµ æn ®Þ nh t ©m l Ý ®−îc. Lµm nhµ
mµ phÝ a sau cã nói cao chñ nhµ cuång ch÷. . .
KÝ ch th−íc cña ng«i nhµ , cña c¸c bé phËn nhµ cöa t heo phong
t huû còng cã qui t ¾c kh¸ chÆt chÏ. §Ó ®o chi Òu dµi , ng−êi x−a sö dông
"bé" t hay cho " t h−íc" ( xÝch). ChÝn th−íc lµ hai bé. Mçi th−íc xÊp xØ
40 cm ngµy nay. Sè l−îng "bé" ®Þ nh cho t õng bé phËn nhµ hoÆc t oµn
nhµ còng cã phÐp t ¾c. Mét "bé" gäi l µ ki Õn, hai "bé" l µ t rõ, ba ' bé' l µ
m·n, bèn " bé" l µ b× nh, n¨m "bé" l µ ®Þnh, s¸u "bé" l µ chÊp, b¶y "bé" l µ
ph¸, t ¸m "bé" l µ nguy, chÝ n "bé" l µ t hµnh, m−êi "bé" lµ t hu, m−êi mét
"bé" lµ khai, m−êi hai "bé" l µ bÕ. §Õn "bé" t hø 13 t h× l Æp l ¹i chu kú
trªn.
KiÕn lµ kÝch th−íc c¬ b¶n, trõ l µ bá bít , m·n l µ ®Çy ®ñ, b× nh l µ
võa ph¶i , ®Þ nh l µ kh«ng cã t hay ®æi , chÊp l µ nªn n¾m l Êy, ph¸ lµ tan
vì, nguy l µ kh«ng yªn æn, thµnh lµ ®¹t ®−îc ®i Òu hay, thu l µ nhËn l Êy,
khai l µ më míi , bÕ l µ dõng, l µ t ¾c. Theo nh− t hÕ mµ chän l Êy ®i Òu mong
muèn khi ®Þ nh kÝ ch t h−íc nhµ vµ c¸c bé phËn nhµ. KÝ ch t h−íc l ¹i ®−îc
l uËn ®o¸n t heo l µnh d÷ rÊt khi ªn c−ìng. Ch¼ng h¹n nh− ki Õn l µ nguyªn
c¸t ( gèc cña ®i Òu l µnh), t rõ l µ s¸ng sña, m·n l µ t hi ªn h× nh, b× nh l µ
quyÒn t hi Öt ( uèn l−ìi ), ®Þ nh l µ ki m quü( t h−íc vµng), chÊp l µ t hi ªn ®øc,
ph¸ l µ xung s¸t , nguy l µ ngäc ®−êng, t hµnh l µ t am hîp, t hu l µ t Æc ki Õp(
c−íp gi Ët ), khai l µ si nh khÝ , bÕ l µ t ai ho¹. Nªn chän kÝ ch t h−íc t heo
ki Õn, m·n, b× nh, t hu . KÝ ch t h−íc chÊp nhËn ®−îc l µ t rõ, nguy, ®Þ nh,
chÊp. Thµnh, khai dïng t èt . HÕt søc t r¸nh c¸c kÝ ch t h−íc t rong bé bÕ,
ph¸. Chi Òu réng nhµ kh«ng chän m·n, b× nh, t hu, bÕ. Chi Òu dµi nhµ l Êy
t heo t rõ, ®Þ nh, chÊp, khai . Sè "bé" cña nhµ hîp víi qui t ¾c t rõ, ®Þ nh,
chÊp, nguy, khai , ki Õn t h× ë t rong nhµ Êy sím si nh quÝ t ö. Nhµ cã sè
"bé" hîp víi qui t ¾c t rõ, ®Þ nh, nguy, khai , chÊp, ki Õn t h× ng−êi t rong
nhµ mau t h¨ng quan t i Õn chøc.
ThuËt phong thuû hÕt søc coi träng sù më cöa cña nhµ. Cöa, cæng,
®ãn ®−a m«n khÝ mµ nh− lý khÝ luËn th× m«n khÝ cïng víi ®Þa khÝ lµ hai
t i ªu chÝ quan t räng nhÊt cña ng«i nhµ. Cöa cã t hÓ t i Õp t hi ªn khÝ nÕu
h−íng lªn trªn, h−íng xuèng d−íi t h× t i Õp ®Þ a khÝ , ®ãn l µnh, t r¸nh d÷.
§Ó quyÕt ®Þ nh cöa cña ng«i nhµ, cÇn c©n nh¾c ph−¬ng vÞ cña cöa, xem
cöa nªn më ra kh«ng gi an nµo, chi Òu cao, bÒ réng cña cöa, vËt ®èi di Ön
víi cöa ®Òu hÕt søc quan t räng. Cöa nh× n ra kh«ng gi an t ho¸ng ®·ng ®Ó
cã t hÓ, khi ng−íc l ªn t h× ng¾m t r¨ng, nh×n m©y , coi ngang t Çm m¾t t h×
ng¾m c©y, nh× n hoa, ®Ñp bi Õt mÊy.
Sù t rÇn t hi Õt t rong nhµ còng cã nh÷ng qui t ¾c t heo phong t huû.
N¬i ®Æt bµi vÞ t hê cóng t r¸nh ®èi di Ön víi ph−¬ng Th¸i TuÕ. §Æt bµi vÞ
vµo c¸c n¨m TÝ , Söu, DÇn, Hîi ki ªng quay mÆt h−íng B¾c. §Æt bµi vÞ
vµo c¸c n¨m M·o, Th× n ph¶i ki ªng quay mÆt h−íng §«ng. C¸c n¨m Tþ,
Ngä, Mïi ki ªng quay mÆt h−íng Nam. C¸c n¨m Th©n, DËu, TuÊt ki ªng
quay mÆt h−íng T©y. Nh− t hÕ, t heo phong t huû, mçi n¨m ph¶i ®Æt l ¹i
bµi vÞ mét lÇn. X−a nay, nhiÒu nhµ chØ ®Æt h−íng bµi vÞ mét l µn ®©u cã
ph¶i hä l µm ¨n sa sót .
Cßn t æ chøc kh«ng gi an t rong ki Õn t róc mÆt b»ng cÇn t heo nh÷ng
qui ®Þ nh còng kh¸ chÆt chÏ nh− cÇn ®¶m b¶o c¸c qui t ¾c ®èi xøng, ngay
ng¾n, réng hÑp. C©y cèi t rong ki Õn t róc s©n v−ên cña khu«n vi ªn nhµ ë
còng cÇn cÈn t hËn. Trång c©y d©u t r−íc nhµ l µ ®i Òu ki ªng kþ v× ®i Òu ®ã
®ång nghÜ a víi t ang m«n t hÇn. §ã ch¼ng qua v× t i Õng TÇu, t ang l µ d©u,
®ång ©m víi t ang l µ nhµ cã ®¸m nªn ki ªng mµ t h«i . Sau nhµ l ¹i kh«ng
nªn t rång c©y hoÌ mµ ph¶i t rång ë n¬i ®ãn kh¸ch. §ã v× muèn t r× nh ra
c¸i chÝ t am c«ng nguyÖn −íc. TruyÖn x−a kÓ V−¬ng Dô t hêi Tèng t rång
ba c©y hoÌ ë s©n t r−íc vµ nãi : " HËu t hÕ cña t a sÏ cã ng−êi l µm ®Õn t am
c«ng ( t− m·, t− ®å, t− kh«ng) t hËt l µ t ho¶ chÝ cña t a".
Phong Thuû b¾t ®Çu ph¸t si nh t õ Ti ªn TÇn bªn TÇu, dai d¼ng kÐo
dµi ®Õn b©y giê cßn nhi Òu ng−êi bÞ ¶nh h−ëng.
ThuËt phong t huû, t rªn t h× xem t hi ªn v¨n, d−íi xÐt ®Þ a l ý. Lý t huyÕt c¬
b¶n t õ häc t huyÕt t h¸i cùc, ©m d−¬ng, ngò hµnh, t i nh t−îng cùc kú bÝ
hi Óm. Thµy phong t huû t hªu dÖt chuyÖn l i k× , g¸n ghÐp nhi Òu sù ki Ön
l Þ ch sö, t hæi phång sù t rïng hîp ngÉu nhi ªn t « cho phong t huû mµu s¾c
kú ¶o, l µm cho d©n chóng c¶m t hÊy t hÇn bÝ .
H·y hái cã vua chóa nµo x©y cung, ®Æt mé mµ kh«ng vêi thµy
phong t huû t ham m−u chÝ nh cho m× nh. Nh−ng cã ®êi vua chóa nµo vÜ nh
h»ng t ån t ¹i . Khi t huËn t hêi, nhµ x©y cho t huª khen ®−îc t hµy ®Æt ®Êt ,
coi h−íng l µm nhµ. Khi Õ Èm kh¸ch t huª nh− mÊy n¨m nay, gi a chñ ai
nì t r¸ch t ¹i t hµy phong t huû.
ThiÕt kÕ kiÕn tróc gi¶i quyÕt t èt c«ng n¨ng, kÕt cÊu bÒn v÷ng,
®−êng d¸ng hµi hoµ, gi a chñ phÊn khëi l µm nªn ¨n ra. §ã l µ c¸i phong
t huû t èt nhÊt cho ng−êi s¾p l µm nhµ vËy. / .


B¹n cã bi Õt?

ki Õn tróc nhμ ë vμ phong thuû

Gs Méc Thi ªn

Ng−êi Trung Hoa cæ ®Æt ra "nghi l Ô" hÕt søc t «n t räng sù ngay
ng¾n, cã t rôc ®èi xøng t rong mÆt b»ng ki Õn tróc vËt . Nh÷ng ng−êi gi µ ë
n−íc t a t heo Nho häc còng hÕt søc chó t räng qui t ¾c nµy. T«i cã mét kû
ni Öm vÒ «ng cña mét ng−êi b¹n t h©n khi cßn nhá. ThÊy t «i t heo häc
chót Ýt H¸n tù, cô rÊt mÕn. Cã mét tÕt t«i ®−îc hÇu c¬m cô. Ng−êi nhµ
®Æt t rong m©m ®Ü a b¸nh t r−ng c¾t hai nh¸t chÐo t heo bèn ®i Óm gãc b¸nh
vµ hai nh¸t t h¼ng t heo t rôc ®èi xøng c¸c ph−¬ng t õ gi ÷a b¸nh. §©y l µ
c¸ch c¾t b¸nh t r−ng vu«ng th«ng t h−êng ngµy TÕt . Cô b¾t ng−êi nhµ ®æi
chi Õc b¸nh kh¸c vµ nãi : " Anh ®©y ®−îc t a xem nh− ng−êi qu©n tö, vµ
ng−êi qu©n t ö bÊt chÝ nh bÊt t hùc". ý nãi ng−êi qu©n t ö kh«ng chÝ nh
®¸ng, kh«ng ¨n, nh−ng còng cã nghÜ a c¾t chÐo, kh«ng vu«ng vøc, kh«ng
¨n. Ng−êi nhµ ph¶i ®æi chi Õc b¸nh kh¸c vµ c¾t t heo 16 mi Õng vu«ng,
mçi c¹nh 4 mi Õng.
Nhµ cæ Trung hoa ®Òu l µm s©n phÝ a t r−íc vµ cã t−êng rµo v©y
quanh. T−êng rµo l µ bi ªn gi íi ng¨n c¸ch t hÕ gi íi t rong nhµ vµ x· héi
bªn ngoµi. Nã ph¶n ¸nh bé mÆt th¨ng t rÇm cña ®êi sèng bªn t rong ng«i
nhµ. T−êng rµo nªn bao khu ®Êt t rßn chøa ng«i nhµ h× nh vu«ng. §ã l µ v×
ng−êi x−a nghÜ t heo t huyÕt t rêi t rßn, ®Êt vu«ng ®¹t l ý l µ ®Êt t rêi hoµ
hîp, con ng−êi yªn vui . Vµo cæng l µ ®Õn di Ön t Ý ch cã m¸i nh−ng kh«ng
v©y t−êng gäi l µ ®× nh. Qua s©n ®Õn phßng l ín t a hay gäi l µ s¶nh, ng−êi
x−a gäi lµ ®−êng. PhÝa sau ®−êng l µ phßng ngñ gäi l µ tÈm. Bªn tr¸i
còng nh− bªn ph¶i ®−êng l µ s−¬ng , cßn gäi lµ hi ªn nhµ. Bªn t r¸i vµ bªn
ph¶i s©n l µ nhµ häc. Nh− vËy, quanh s©n , phÝ a cæng l µ ®× nh, phÝ a sau l µ
®−êng, bªn ph¶i , bªn t r¸i l µ nhµ häc.
Tuú t heo sù bè t rÝ ki Õn t róc khi l µm nhµ hay khi söa nhµ , t hÇy
phong t huû ®Æt ra c¸ch gäi t hªm c¸c kh«ng gi an cho t æ hîp mÆt b»ng
ki Õn t róc nhµ ë. Ch¼ng h¹n nh− phßng míi c¬i níi vµo t r−íc hoÆc sau
phßng ®· cã t h× gäi l µ phßng míi c¾m c¸nh ( x¸p xÝ phßng). Nhµ c¬i níi
t hªm hai bªn ®−êng gäi lµ cÊy thªm tai cho ®−êng ( song nhÜ phßng).
§µng t r−íc hay s¸t sau ®−êng l µm nhµ nhá t ¸ch ri ªng nh−ng t æng t hÓ
g¾n t rong ki Õn t róc chung gäi l µ nhµ ®Ó cÇu t ù ( bèc ®i nh phßng), v. v. . .

Phßng èc chi a t heo n¨m h×nh d¸ng t rong ngò hµnh: Ki m, Méc,
Thuû, Ho¶, Thæ.
Phßng cã d¸ng Ki m l µ phßng réng, t ho¸ng, bèn phÝ a quanh phßng
®Òu cã hi ªn vµ t õ c¸c hiªn cã t hÓ nh× n t hÊy nhau qua phßng ( t ø di Ôu).
Phßng d¸ng Méc cã nãc nhµ cao, còng cã hi ªn bèn phÝ a. Phßng d¸ng
Thuû nghi ªm chØ nh, t i nh khi Õt . Phßng d¸ng Ho¶ , cã t −êng v©y ba mÆt
l−u gi ÷ gi ã ( èc vò t µng phong), nãc nhµ kh«ng ®−îc nhän. Phßng d¸ng
Thæ, èc vò vu«ng vøc, ngay ng¾n, bèn m¸i hiªn b»ng nhau, t−êng kh«ng
®−îc låi, lâm. Ng−îc víi ®iÒu võa m« t¶ l µ nghÞ ch, kh«ng t èt . ThÝ dô,
Phßng cã d¸ng Ki m mµ mét phÝ a kh«ng cã hi ªn ®Ó cho kh« c¹n, phßng
d¸ng Méc l ¹i cã mét m¸i cÊt t hß l ªn, phßng cã d¸ng Thuû mµ xi ªu vÑo,
d¸ng Ho¶ mµ t hon nhän, d¸ng Thæ mµ rò xuèng, ®Òu l µ nh÷ng phßng
kh«ng t èt .
ThÇy phong t huû g¾n d¸ng phßng, d¸ng nhµ víi ®i Òu l µnh, d÷.
Chóng t«i ch−a t × m t hÊy c¬ së khoa häc ®Ó gi ¶i t hÝ ch cho nh÷ng ®i Òu
l µnh d÷ ki Óu nµy. ThÝ dô t hµy b¶o nhµ ki Óu ch÷ Kim, ®Çu b»ng, ng−êi ë
®−îc gi µu sang, l ¾m con, nhi Òu ch¸u. Nhµ ki Óu ch÷ b¸t ng−êi sèng t rong
nhµ nghÌo khæ, må c«i . Nhµ h× nh c¸i qu¹t t h× ng−êi chñ nhµ vÊt v¶, lªnh
®ªnh.
Cã nh÷ng ®i Òu mµ t heo chóng t «i t h× t hµy phong t huû ®· l Êy c¶m
nghÜ cña m× nh ®Ó l uËn ®o¸n, ghÐp cho ng−êi chñ nhµ ph¶i chÞ u nh÷ng
suy t−ëng do t hµy nghÜ ra nh− l µ qu¸ gi ang nhµ nhá mµ cét t o qu¸ cì t h×
®Çy t í khi nh chñ nhµ, hay nh− cét nhá, qu¸ gi ang t o t h× chñ nhµ l u«n bÞ
t hi ªn h¹ ¸p ®¶o, b¾t n¹t .
Mét sè qui t ¾c mµ t hµy phong t huû yªu cÇu khi l µm nhµ ph¶i t u©n
t heo, cã l Ï do sù t i Ön nghi sö dông nh−ng l ¹i ®−îc g¾n víi ®i Òu l µnh d÷
nªn l µm cho kh«ng khÝ phong t huû khi x©y dùng nhµ ë t rë nªn t hÇn bÝ .
ThÝ dô cao t r× nh nÒn nhµ t h× t hµy ph¸n l µ phÝ a t r−íc nªn cao ®Ó phÝa sau
t hÊp dÇn. §i Òu nµy ng−îc víi t huËt phong t huû vÒ qui ho¹ch ®é cao
quanh nhµ: t hÕ ®Êt l µm nhµ mµ t r−íc nhµ cao, vµo nhµ t hÊp bÞ gäi l µ thÕ
vÖ thæ c− mµ t hµy phong t huû cho l µ ng−êi ë t r−íc gi µu, sau l ôn b¹i
t hµnh nghÌo dÇn. MÆt b»ng nhµ t h× nªn t r−íc hÑp, sau níi réng ra. Gi a
chñ rÊt sî t hÕ ®Êt t h¾t ®u«i chuét v× nghÜ r»ng cña c¶i t rong nhµ ngµy
mét mßn gi ¶m ®i nh− c¸i ®u«i chuét, cµng dµi cµng t eo l ¹i . MÆt b»ng
khu ®Êt mµ l Ñm ë bèn gãc ph¶i t r¸nh x©y nhµ. §óng l µ mi Õng ®Êt vu«ng
vøc th× dÔ bè trÝ nhµ nh−ng bi Õt ph©n chi a mi Õng ®Êt ra, chän l Êy h× nh
vu«ng vøc l µm nhµ, ®Çu t hõa cho c©y c¶nh , hßn non bé còng ®©u cã
xÊu.
Thµy phong t huû cho r»ng bÒ s©u nhµ dµi h¬n mÆt t i Òn t h× phóc
tr¹ch dµi l©u. MÆt tiÒn réng h¬n chiÒu s©u th× cña c¶i vµo nhµ råi l¹i ra
nhanh. §iÒu nµy ch−a ®ñ luËn cø. Cña c¶i lµ do lµm ¨n sinh ra. Vµo ra
l ©u, nhanh do chÝ nh s¸ch cña ng−êi sö dông. B©y gi ê cã mÆt t i Òn nhµ
réng l µ cã ®i Òu ki Ön t i Õp xóc víi t hÞ t r−êng dÔ dµng, nÕu cã chÝ nh s¸ch
ki nh doanh t èt , l−u gi ÷ cña c¶i ®©u phô thuéc l ßng nhµ n«ng, s©u.
ThuËt phong t huû l ¹i cã nh÷ng c¸ch suy di Ôn khã chÊp nhËn nh−
g¾n sè phßng t rong mét ng«i nhµ víi c¸t hung. ThÝ dô nh− nhµ mét
phßng t h× kh«ng nãi l µm g× , hai phßng chÊp nhËn ®−îc, ba, bèn phßng
t h× kh«ng nªn, n¨m, s¸u , b¶y phßng l µ t èt nh−ng t ¸m phßng l ¹i kh«ng
t èt . Sù nªn hay kh«ng nªn kh«ng cã s¬ së nµo vÒ bè t rÝ ki Õn t róc l ý gi ¶i
®−îc. T¹i sao l ¹i l µ nªn hoÆc kh«ng nªn nh− t hµy phong t huû vâ ®o¸n,
®i Òu nµy cßn m¬ hå.
Ki Õn t róc t heo phong t huû Trung hoa rÊt coi t räng t hµnh t è ng«i
nhµ. Nhµ cã kho chøa l−¬ng t hùc t h× kho t huéc Thæ, nªn bè t rÝ t ¹i
ph−¬ng Thæ sÏ ®−îc sinh v−îng. Theo ngò hµnh chÝ nh ki nh t h× Thæ n»m
gi ÷a nhµ. Cã l Ï v× vÊn ®Ò b¶o vÖ l−¬ng t hùc nu«i sèng gi a chñ mµ t hµy
khuyªn thÕ ch¨ng? Theo chóng t «i ®©y l µ sù l uËn ®o¸n Ngò hµnh t−¬ng
si nh vµ t−¬ng kh¾c mét c¸ch m¸y mãc mµ ra khuyÕn c¸o nµy.
Hi ªn ®−îc phong t huû coi l µ t ay ch©n cña ng«i nhµ. Khi ®· coi
nh− t hÕ, t hµy phong t huû vÝ l u«n, kh«ng cã ch©n t ay t h× t h©n t hµnh v«
dông. Nh− t hÕ, v× t u©n t heo phong t huû mµ nhµ nhÊt t hi Õt ph¶i cã hµnh
l ang, cã hi ªn. Cã hµnh l ang sau ph¶i cã hµnh l ang t r−íc ( v× qui t ¾c ®èi
xøng), ®i Òu ®ã gi èng nh− cã hµnh l ang t r¸i ph¶i cã hµnh l ang ph¶i . §©y
l µ nh÷ng l ý l Ï c©u nÖ t heo mét " nghi l Ô" vu«ng vøc, ®èi xøng, c©n t rôc
mµ ra. Thùc chÊt , nÒn v¨n ho¸ t heo Nho gi ¸o Trung Hoa muèn h× nh
t hµnh khu«n phÐp chuÈn mùc t rong ch÷ " chÝ nh" cho ng−êi qu©n t ö.
Bè t rÝ néi t hÊt còng ®−îc phong t huû chó ý kh¸ cÈn t hËn. Quan
t räng t rong vi Öc t rÇn t hi Õt mét ng«i nhµ l µ sù bè t rÝ ban t hê. §Æt bµi vÞ
vµo c¸c n¨m TÝ , Söu, DÇn, Hîi ki ªng quay vÒ h−íng B¾c. §Æt bµi vÞ vµo
n¨m M·o, Th× n, ki ªng quay vÒ h−íng §«ng. §Æt bµi vÞ vµo c¸c n¨m TÞ ,
Ngä, Mïi , ki ªng quay vÒ h−íng Nam. C¸c n¨m Th©n, DËu, TuÊt , ki ªng
h−íng T©y. Nh− t hÕ, nÕu muèn t èt t h× mçi n¨m ph¶i quay h−íng ban t hê
mét l Çn. ThËt l µ nhi ªu khª, phi Òn t o¸i . L¾m nhµ ch¼ng cã ban t hê mµ hä
vÉn t ån t ¹i , ¨n nªn, l µm ra. §¹i bé phËn c¸c nhµ gi ÷ vÞ t rÝ ban t hê hÕt
n¨m nµy qua n¨m kh¸c mµ ®©u cã l ôn b¹i .
Gi−êng kh«ng nªn kª ®èi diÖn víi cöa buång hoÆc g−¬ng soi . GÇm
gi−êng kh«ng ®Ó c¸c t hø cò n¸t . N»m ë gi−êng nh× n l ªn t rªn kh«ng ®−îc
d−íi xµ ngang. §iÒu nµy nghe còng hîp l ý. §èi di Ön víi cöa dÔ c¶m
l ¹nh, ®èi di Ön víi g−¬ng dÔ cã ¶o gi ¸c, vËt cò n¸t d−íi gÇm lµ æ chuét,
bä, xµ t rªn ®Çu nÕu cã sù cè r¬i t róng mÆt chÕt ngay.
H−íng bÕp kh«ng ®−îc ®èi di Ön víi cöa buång. Cöa bÕp t r¸nh
h−íng nhµ hµng xãm nh× n t h«ng t hèng vµo bÕp. Cöa bÕp kh«ng ®èi di Ön
víi cöa chuång gµ. Cöa bÕp kh«ng nh× n ra ®−êng c¸i . Nh÷ng l êi khuyªn
nµy ch©n t hµnh kh«ng ph¶i v× t huËt phong t huû mµ v× sù an t oµn, vÖ si nh
cho ng−êi sö dông.

Phong t huû bµn vÒ nhµ ë kh«ng chØ nh÷ng ®i Òu t rªn ®©y nh−ng
nh÷ng ®iÒu nµy l µ nh÷ng ý chÝ nh cho nhµ ë. VÒ nhµ ë, t i Õng Trung Hoa
dïng ch÷ tr¹ch. Tr¹ch lµ nhµ ë ®ång nghÜa lµ sù lùa chän. Nh− t hÕ,
t i Õng Trung Hoa ®· bao hµm, l µm nhµ ph¶i l ùa chän t hÕ ®Êt , vÞ t rÝ ®Êt vµ
l ùa chän c¸ch t æ hîp ki Õn t róc, l ùa chän vËt l i Öu còng nh− ph−¬ng t høc
x©y nhµ. ChÝ nh sù l ùa chän c¸c gi ¶i ph¸p t rong nghi ªn cøu ki Õn t róc
còng l µ mét ph−¬ng ph¸p hµnh nghÒ ki nh ®i Ón cña ki Õn t róc s− ngµy
nay. /.








ÐIA LÝ- PHOXG THU\- KHAM DU

PGs L‰ KI‰U

Nh¡ ‡õéng bÅn T¡u b°t ½¡u kho¨ng n¯m 618 dõçng l Ù ch, t i Æp t òc
chi Æm gi ù nõèc t a sau nh¡ Tïy, t rong sø sŸch t −o nÅn t héi kü nõèc t a bÙ B°c
t huæc l ·n t hö ba t rong 336 n¯m. Théi kü n¡y cÜ cŸc l ¬nh t ò nõèc t a nhõ Mai
H°c ½Æ ( 722), Phïng Hõng (791) näi l Ån châng T¡u v¡ l ¡m vua t ÷ng t héi
½o−n ng°n.

TruyËn t huyÆt kÌ r±ng vË ½éi ‡õéng Trung t án cÜ Cao Bi Ën ½õìc
phong An nam Ti Æt ½æ sö sang ½á hæ nõèc t a l ¡ ngõéi gi Þi ½Ù a l û. Ngo¡i
nhi Îm vò cai t rÙ , Cao Bi Ën cÝn ½i Ëu t ra ½¶t ½ai nõèc t a nh±m mòc ½Ï ch yÌm
nhùng t hÆ ½¶t kÆt l èn sÁ si nh ra ngõéi châng T¡u. Vi Îc yÌm phŸ cða Cao
Bi Ën kháng t h¡nh cáng vÖ cŸc vÙ t h·n l i nh cða sáng nîi nõèc Vi Ît ½¬ l ¡m t h¶t
b−i μm mõu n¡y. Ti Åu bi Ìu l ¡ cŸc vÙ t h·n nîi T¨n vi Ån v¡ t h·n sáng Tá l Ù ch.
Cao Bi Ën ½¬ dμng cho vua ‡õéng sŸch " Cao Bi Ën T¶u t hõ ‡Ù a l û Ki Ìu t ú" vË
cŸc t hÆ ½¶t m¡ ngõéi n¡y ½¬ ½i Ëu t ra ½õìc ½Ì xi n ½õìc duyÎt y ½Ì yÌm phŸ.

‡Ù a l û ½õìc ngõéi T¡u hi Ìu l ¡ phong t hðy t rong mæt t héi gi an d¡i . Gài
l ¡ phong t hðy cÜ t Ï nh khŸi quŸt hçn v¡ ch× ½îng ½âi t õìng hçn vË mæt hi În
t õìng v¯n hÜa T¡u , t ãn t −i dai d²ng h¡ng nghÖ n n¯m nay.

Phong t hðy kháng ph¨i nhõ ngõéi t a nghØ l ¡ t huºt ½´t m¨, t Ö m hõèng
nh¡, m¡ l ¡ c¨ mæt bi Ìn ki Æn t höc mÅnh máng. Phong t hðy v÷a l ¡ l û l uºn, v÷a
l ¡ t húc h¡nh , v÷a l ¡ v¯n hÜa, v÷a l ¡ khoa hàc. ThŸi ½æ ½àc phong t hðy
kháng ph¨i ch× l ¡ t hu nhºn t háng t i n mèi m¡ cÝn l ¡ sú c¨m t hò t hi Ån nhi Ån
nhºn bi Æt ½õìc cŸi mÅnh mang cða ½¶t t réi , ra cŸi rung ½æng khi ½öng
t rõèèi cai bao l a cða vñ t rò, cŸi t h¡nh kÏ nh khi nghØ vË ngõéi xõa, cŸi nhμn t ÷
khi nhÖ n ngõéi nay.

Vºy phong t hðy l ¡ gÖ ?

CÜ hai khŸi ni Îm m¡ nhi Ëu ngõéi hÝa t ræn t h¡nh mæt ½Ü l ¡ phong t hðy
v¡ t huºt phong t hðy. Phong t hðy nÆu duy danh ½Ù nh nghØ a l ¡ gi Ü v¡ nõèc.
Gi Ü v¡ nõèc t −o nÅn khŸi ni Îm ½¶t t réi bao l a. Cò t hÌ hçn t hÖ phong t hðy l ¡
½Ù a t hÆ, ½Ù a hÖ nh, ½Ù a m−o, t hðy v¯n, phõçng hõèng, t r−ng t hŸi vi khÏ hºu cða
khu ½¶t l ¡ ½âi t õìng xem x¾t . Phong t hðy l ¡ mæt t ãn t −i khŸch quan cða mæt
kho¨nh n±m t rÅn vÞ t rŸi ½¶t . Phong t hðy l ¡ mái t rõéng vºt ch¶t chöa ½úng
con ngõéi t rong ½Ü. Thuºt phong t hðy l ¡ nhùng suy nghØ , l uºn l û cða con
ngõéi v¡ cŸch t hÏ ch öng cuæc sâng cða mÖ nh khi n±m t rong cŸi phong t hðy
¶y. Nhõ t hÆ phong t hðy l ¡ khŸch quan, t ãn t −i ngo¡i û t höc con ngõéi cÝn
t huºt phong t hðy l ¡ s¨n ph¸m cða û t höc l i Ån quan ½Æn phong t hðy. ‡μy
chÏ nh l ¡ sú c¨m t hò cða con ngõéi vË t hi Ån nhi Ån quanh t a, t Ö m hi Ìu vË nÜ
mong vºn dòng nhùng l uºn l û hay ki nh nghi Îm t Ö m ½õìc ¶y ½em ½Æn mæt
cuæc ½éi cho mÖ nh v¡ ngõéi t hμn cða mÖ nh t ât ½Âp hçn.

Phong t hðy cÝn ½õìc gài dõèi cŸi t Ån khŸc : kham dõ. Kham dõ cÜ
nghØ a l ¡ t réi ½¶t . Kham l ¡ t réi , dõ l ¡ ½¶t . Nhºn t höc ki Ìu t huºt phong t hðy
t hÖ kham l ¡ t hi Ån ½−o ( ½−o cða t réi ), dõ l ¡ ½Ù a ½−o ( ½−o cða ½¶t ). Kham cÝn
cÜ nghØ a nùa l ¡ ½æt ( xuyÅn) ½Ì ch× ph·n ½¶t nhá cao khÞi m´t b±ng. Kham
cñng cÝn cÜ nghØ a l ¡ khŸm ½Ì ch× sú ½i Ëu t ra ½Ù a hÖ nh ½Ù a m−o t rÅn m´t ½¶t ,
m−ch nõèc ch¨y l æ hay ch¨y ng·m dõéi ½¶t . Cñng hi Ìu t heo t huºt phong t hðy
t hÖ kham dõ kháng cÝn ch× cÜ nghØ a l ¡ t réi ½¶t , l ¡ t ãn t −i khŸch quan nhõ
t rÅn ½¬ d¹n m¡ kham dõ ½Ì ch× quý t h·n, ch× ph·n hãn ½´t ra nhºn t höc vË
t réi ½¶t . Nhõ t hÆ, nÜi vË kham dõ l ¡ nÜi vË ½¶t t réi v¡ nhùng xîc c¨m vË ½¶t
t réi .

‡Åm cuâi n¯m μm l Ù ch vèi ngõéi Vi Ît mÖ nh ch²ng h−n, ch²ng khŸc l −
nhi Ëu vèi v¡i ½Åm t rõèc ½Ü, nhõng l ¡ ½Åm cuâi cïng cða mæt n¯m ½¬ qua m¡
cñng l ¡ ½Åm khêi ½·u cða mæt n¯m mèi , vèi phong t òc dμn gi an , vèi sú rung
c¨m t rõèc ½¶t t réi , khi cîng gi ao t h÷a, con ngõéi cÜ mæt c¨m gi Ÿc t h¡nh kÏ nh
l μng l μng ½´c bi Ît . Måi ngõéi cÜ mæt t rÖ nh ½æ hàc v¶n khŸc nhau, ½éi sâng
t i nh t h·n cða måi ngõéi khŸc nhau nÅn sú c¨m nhºn t hi Ån nhi Ån cñng cÜ
nhùng khÏ a c−nh khŸc nhau. Nhõ t hÆ, phong t hðy hay kham dõ cïng vèi t hÆ
gi èi bÅn t rong con ngõéi hÝa quyÎn vèi nhau t h¡nh mæt hi În t õìng v¯n hÜa.
Ph¨i ch¯ng t huºt phong t hðy l ¡ sú t Ï nh t oŸn cða con ngõéi vË nhùng ½i Ëu
ki În cða mái t rõéng t hi Ån nhi Ån mong chàn cho mÖ nh ½i Ëu l ¡nh, t rŸnh ½i Ëu
dù. Phong t hðy ½¬ t h¡nh mæt t ºp t òc dμn gi an l õu t ruyËn l μu ½éi ê nõèc
Trung hoa, ê nËn v¯n hÜa Trung hoa v¡ nhùng nËn v¯n hÜa chÙ u ¨nh hõêng
Trung hoa , mæt l o−i hàc v¶n vË ho¡n c¨nh cÜ l i Ån quan ½Æn con ngõéi , cÜ
phõçng phŸp l uºn ri Ång cða mÖ nh.

Nhºn t höc ½¶t t réi m¡ t húc ch¶t l ¡ nhºn t höc t hi Ån nhi Ån t ïy t huæc ê
måi ngõéi t −o ra vñ t rò quan cða måi ngõéi . Måi ngõéi vÖ l ¡ mæt chð t hÌ
ri Ång nÅn nhºn t höc vË ½¶t t réi cñng r¶t ri Ång. Ngõéi t hÖ t Ö m hi Ìu ê ½¶t t réi
mong t h¶y cŸi khÜa chung ½Ì mang t húc nghi Îm l ¡m cho cuæc sâng khŸ hçn.
L−i cÜ mæt sâ ngõéi t hÖ t ú coi mÖ nh l ¡ t hðy t ä cða nhùng t ri t höc vË ½¶t t réi
½Ì rãi mõu c·u danh l ìi . Nhõng ½¶t t réi t hÖ bao l a m¡ söc ngõéi , t rÏ ngõéi
l −i cÜ h−n, l Ýng ngõéi vá t ºn vá cïng, t ât cÜ, x¶u cÜ, vá t õ cÜ, t ham l am cÜ,
cáng mi nh cÜ, vò l ìi cÜ, ½¬ l ¡m cho sú c¨m nhºn ½¶t t réi cða phong t hðy t rê
t h¡nh mæt mè bÝng bong. Mæt t héi gi an d¡i t huºt phong t hðy bÙ coi l ¡ mÅ
t Ï n. Tuy gi ¶y múc b¡n vË phong t hðy kháng Ï t nhõng nÜ nhi Ëu quŸ, phöc t −p
quŸ. Ngõéi b¡n l −i ½öng t rÅn cŸi t ái cða mÖ nh nÅn cÜ cŸch b¡n t hºt t õéng
mi nh, kháng Ï t ngõéi l ¡m t hÅm cho v¶n ½Ë ½¬ phöc t −p t rê nÅn mÙ t mïng (
man t hõ, man ngán ). VÖ t hÆ, cÜ ngõéi cho phong t hðy l ¡ hàc v¶n, ngõéi
khŸc cho l ¡ hÎ t hâng ½Ÿnh gi Ÿ c¨nh quan, nhõng cñng cÜ nhùng t héi gi an
d¡i , t huºt phong t hðy bÙ c¶m b¡n b−c, bÙ coi l ¡ sai t rŸi .

Mæt t húc t Æ khŸch quan l ¡ t huºt phong t hðy ½¬ t ãn t −i , khi t Þ, khi mé.
Ngõéi vi Æt vË phong t hðy mæt cŸch khŸch quan cñng l °m m¡ kÀ vi Æt nÜ nhõ
mæt t hö gÖ ½Ü t h·n bÏ cñng ch²ng Ï t hçn. Cò T¨ Ao xõa ½õìc coi l ¡ nh¡ ‡Ù a l û
Phong t hðy cÜ t ¡i ê nõèc t a ½¬ nhºn x¾t : Ngõéi l ¡m ½Ù a l û t húc t hÖ Ï t , ngõéi
dúa v¡o ½Ù a l û ½Ì mõu si nh t hÖ nhi Ëu, ngõéi nghi Ën ng¹m uyÅn bŸc, h¡nh
nghË t heo ½îng l õçng t μm t hÖ Ï t , m¡ kÀ ½æi l ât l ÷a ngõéi cñng l °m .
Cò vi Æt t rong ‡Ù a ½−o di Ín ca :

KÖ a ai ½Ù a l û vá t áng
Ch²ng cö ½îng ph¾p cñng dÝng vá sõ.

‡îng sai mºp mé, t hºt gi ¨ l ¹n l æn. Nhõng chîng t a h¬y cïng nhau ½àc
phong t hðy v¡ t huºt phong t hðy t heo mæt cŸch nhÖ n mèi cða phõçng phŸp
l uºn khoa hàc bi În chöng, chîng t a t Ö m ra nhùng khÏ a c−nh cða hi În t õìng
v¯n hÜa v¡ ½ãng t héi cñng nhÖ n ra nhùng ½i Ëu n¡o chõa ½ð c¯n cö bi În mi nh
½Ì mê ræng t ·m nhÖ n cða mÖ nh.

Nhõ t hÆ, t heo cŸch nhÖ n hi În nay t hÖ t rong phong t hðy v¡ t huºt phong
t hðy cÜ nhùng ph·n t ãn t −i khŸch quan ½õìc xÆp v¡o l o−i khoa hàc t húc
nghi Îm. ‡Ü l ¡ nhùng ph·n x¾t ¨nh hõêng cða phong t hðy, cða mái t rõéng
¨nh hõêng ½Æn t μm l û, si nh l û con ngõéi sâng t rong mái t rõéng ¶y. Cñng nhõ
vºt l û hàc, phong t hðy xŸc ½Ù nh sú vi Îc t háng qua quan sŸt cŸc sú ki În v¡
xŸc nhºn cŸc sú vi Îc n¡y t háng qua quan sŸt t i Æp. Sau khi phμn l o−i v¡ phμn
t Ï ch cŸc sú vi Îc n¡y, ngõéi nghi Ån cöu t Ö m ki Æm nhùng mâi l i Ån hÎ nhμn qu¨
m¡ hà t i n l ¡ ½îng. Khi khŸi quŸt hÜa hay l ¡ nhùng gi ¨ t hi Æt ½¬ ½õìc ki Ìm
½Ù nh vË möc chÏ nh xŸc v¡ dõéng nhõ ½îng, ph¨n Ÿnh v¡ gi ¨i t hÏ ch ½õìc t húc
t −i v¡ do ½Ü cÜ gi Ÿ t rÙ dú bŸo cho cŸi gÖ x¨y ra t rong nhùng ho¡n c¨nh t õçng
t ú, chîng sÁ ½õìc gài l ¡ nguyÅn t °c.

Thuºt phong t hðy gi èi t hi Îu mæt sâ nguyÅn t °c m¡ cŸc nguyÅn t °c n¡y
l −i phò t huæc l ¹n nhau t −o nÅn mæt m¨ng ki Æn t höc l èn. Lèn ½Æn möc m¡ cÝn
r¶t nhi Ëu l å häng chõa ½õìc bãi ½°p ho´c ½¬ bãi ½°p h¡ng ng¡n n¯m nay m¡
v¹n nhõ n¾m vi Ån sÞi xuâng hã nõèc ræng. Nhºn t höc phong t hðy kháng ch×
b±ng Üc m¡ cÝn c¨m nhºn phong t hðy b±ng con t i m cða mÖ nh nùa. ‡Ì nhºn
bi Æt t huºt phong t hðy ph¨i d¡y cáng nghi Ën ng¹m. ‡Ì h¡nh nghË phong t hðy
l −i khÜ kh¯n hçn chö kháng ph¨i nhõ man sõ t ú nhºn cho mÖ nh ½õìc cÜ cŸi
t ¡i ri Ång nhºn bi Æt t heo ki Ìu t μm l i nh m¡ khuyÆch danh, vò l ìi . Phong t hðy
l ¡ khoa hàc t húc nghi Îm cho nÅn bi Æt t rong sŸch chõa ½ð m¡ ph¨i bi Æt ngo¡i
½ãng, ph¨i am t õéng t húc ½Ù a. Cò T¨ Ao ½¬ vi Æt :

Ch²ng qua ra ½Æn ngo¡i ½ãng
TÞ m−ch, t Þ nõèc, t Þ l ong mèi t õéng. . .

Nhõ t hÆ, cò T¨ Ao ½¬ ½i v¡o cŸi cò t hÌ t rong phong t hðy. Mæt sâ sŸch
vi Æt hay dÙ ch g·n ½μy cñng ½i v¡o cŸi cò t hÌ n¡y. Cò t hÌ l ¡ cŸi sé ½õìc, t h¶y
½õìc cða phong t hðy, l ¡ cŸi h¡nh t rong cŸi t ri . Nhõ ½¬ ½Ë xu¶t , phong t hðy l ¡
d−ng khoa hàc t húc nghi Îm, t ÷ cŸi h¡nh m¡ t Ö m ra nhùng nguyÅn t °c ½Ì t ri .
T÷ cŸi t ri soi rài cho cŸi h¡nh. QuŸ t rÖ nh nghi Ån cöu phong t hðy l ¡ quŸ t rÖ nh
t ri h¡nh ½an xen, phâi hìp.

NÆu xÆp phong t hðy l ¡ mæt ½´c t rõng v¯n hÜa t hÖ t huºt phong t hðy
cñng cÜ nhùng l û l uºn cç b¨n, cñng cÜ nhùng t ri t höc cç sê.

Gi âng nhõ nguãn gâc cða nhi Ëu v¯n hÜa Trung hoa t hÖ l û l uºn cç b¨n
cða phong t hðy v¹n l ¡ ki nh DÙ ch. Tri t höc cç sê cða phong t hðy v¹n l ¡
t huyÆt μm dõçng, ngñ h¡nh. L¶y cŸi t h¶y ½õìc cða t ãn t −i khŸch quan, ½em
nËn t ¨ng ki Æn t höc cða ki nh DÙ ch, phõçng phŸp cða ngñ h¡nh ½Ì xμy dúng
l uºn l û cða phong t hðy. ‡¶y l ¡ phõçng phŸp l uºn cç b¨n cða phong t hðy.

CŸi khäng l ã vË ki Æn t höc cða ki nh DÙ ch, cŸi bi Æn hÜa khán cïng cða
μm dõçng ngñ h¡nh ½¬ l ¡m cho ngõéi nghi Ån cöu vË phong t hðy t rê nÅn t h¡y
bÜi xem voi , c¡ng nghi Ån cöu c¡ng t h¶y mÖ nh nhÞ b¾, c¡ng t Ö m hi Ìu c¡ng
t h¶y ki Æn t höc cða mÖ nh ch²ng ½Ÿng bao nhi Åu, c¡ng suy ng¹m t hÖ t h¶y mÖ nh
c¡ng phi Æn di În. ‡¶y l ¡ nhùng c¨m nhºn ½·u t i Ån cða ngõéi ½i t Ö m t huºt
phong t hðy. ‡i Ëu n¡y cñng l ¡ nguãn gâc cho phong t hðy t rê nÅn t h·n bÏ .
Thuºt ngù sø dòng khÜ hi Ìu vèi ngõéi Ï t hàc ho´c Ï t quen vèi chù HŸn,
chuyÎn t hÅu dÎt cho l y kü , cho t hÅm huyËn bÏ l −i quŸ nhi Ëu l ¡m cho phong
t hðy t rê t h¡nh cŸi gÖ ½Ü l i nh t hi Ång, t −o t h¡nh khu vúc m¡u më cho nhùng
t h¡y rêm ( man sõ) cÜ ½¶t t ung ho¡nh.

Phong t hðy xõa bao h¡m μm dõçng hàc, ½Ù a l û hàc v¡ t huºt sâ.

„m dõçng hàc nghi Ån cöu vË t hi Ån v¯n, t i nh t õìng. „m dõçng hàc
cñng l uºn vË ½Ù a l û l ¡ nçi con ngõéi si nh t rõêng v¡ nhÖ n t h¶y t réi . Phõçng
phŸp l uºn cða μm dõçng hàc l ¡ μm dõçng ngñ h¡nh. „m dõçng hàc cñng ch×
½õìc cáng nhºn chÏ nh t höc t ÷ t ri Ëu NguyÅn ( ChÏ NguyÅn , n¯m t hö 28) m¡
½âi t õìng l ¡ quan sŸt sú vºn h¡nh cða vñ t rò, dú bŸo t héi t i Æt , ½oŸn l ¡nh dù
cða hi În t õìng t hi Ån v¯n, xem ½¶t l ¡m nh¡, ½´t mã m¨, xem ng¡y, ½Ù nh
l Ù ch. . . ‡Æn ½éi Mi nh, t ÷ Hãng Vñ, n¯m BÏ nh d·n, ng¡y 5 t hŸng 5, Vua Hãng
Vñ cho véi Lû BŸ TruyËn ½Æn l uºn ½¡m vË phong t hðy, Lû BŸ TruyËn dμng
Hãng Vñ C¶m Thõ. T÷ ½¶y t ri Ëu ½Ö nh chÏ nh t höc ½´t chöc quan vË μm dõçng
hàc. Måi phð, chμu, huyÎn cÜ mæt chöc quan chuyÅn l o vË gi ¨ng d−y v¡ qu¨n
l û cŸc cáng vi Îc vË μm dõçng hàc.

Phong t hðy nghØ a hÂp cÜ t hÌ ch× coi l ¡ nhùng t ri t höc vË ½Ù a hÖ nh, ½Ù a
m−o, nîi non, sáng ngÝi . CÜ mæt t héi gi an d¡i ½Æn v¡i t r¯m n¯m, phong t hðy
ê Trung hoa bÙ gom v¡o mán ½Ù a l û. Cñng cÜ nhi Ëu t ri Ëu ½−i l −i coi phong
t hðy nhõ l ¡ t huºt sâ. Ph·n nhi Ëu nhùng ngõéi l ¡m t huºt sâ l −i l ¡ man sõ nÅn
l ¡m ¨nh hõêng ½Æn phong t hðy, l ¡m phong t hðy l u mé mæt t héi . Nhõng
phong t hðy v¹n t ãn t −i vÖ b¨n ch¶t nÜ l ¡ mæt hi În t õìng v¯n hÜa. Måi t héi
½−i cÜ nhùng t hay ½äi t heo t i Æn t ri Ìn khoa hàc cáng nghÎ cða nÜ. Nhõng v¯n
hÜa ghi l −i ½éi sâng t i nh t h·n cða con ngõéi cða mæt t héi , kháng l û gÖ m¡
½éi sau l −i kháng t Ö m hi Ìu. ‡àc l −i phong t hðy t heo mæt t hŸi ½æ khŸch quan
cñng l ¡ ½i Ëu bä Ï ch. Kháng vß ½oŸn, kháng ½Ù nh ki Æn, chõa ½ð möc ½æ vùng
ch°c cða l uºn cö t hÖ chõa t i n. G−n ½òc khçi t rong ½Ì t Ö m hi Ìu mæt hi În t õìng
v¯n hÜa ½¬ t ãn t −i h¡ng ng¡n n¯m l ¡ ½i Ëu cúc kü khÜ. / .