You are on page 1of 5

‫آموزش ‪PSPICE‬‬

‫‪ SPICE‬چیست ؟‬
‫‪ SPICE‬مخففی است برای عبارت “‪Simulation Program with‬‬
‫‪ . ” Integrated Circuit Emphasis‬همانطور که از نام آن پیداست ‪SPICE ،‬‬
‫برنامه ایست که جهت شبیه سازی مدارهای آنالوگ و خصوصا ً مدارات‬
‫مجتمع ساخته شده است‪.‬‬
‫این برنامه که اولین بار در سال ‪ 1975‬در دانشگاه برکلی کالیفرنیا‬
‫بنیان گذاشته شد‪ ،‬با توسعه ی‬ ‫و‬ ‫توسط‬
‫نسخه ها ی مختلف آن‪ ،‬امروزه به یکی از پرقدرت ترین برنامه های تحلیل و‬
‫شبیه سازی مدارات آنالوگ و دیجیتال تبدیل شده است‪.‬‬

‫‪ ، PSPICE‬نسخه ای خانگی از ‪SPICE‬‬


‫یکی از نسخه های پرطرفدار ‪ SPICE‬که برا ی نصب بر روی ‪ PC‬ها‬
‫مناسب است‪ PSPICE ،‬می باشد‪( .‬سرواژه ی ‪ P‬نیز دقیقا ً به همین خاطر‬
‫انتخاب شده است)‪ .‬این نسخه برای شبیه سازی مدارات آنالوگ و توسط‬
‫شرکت ‪ MicroSim‬طراحی شد‪ .‬بعدها کمپانی ‪ OrCAD‬شرکت ‪ MicroSim‬را‬
‫خرید و بسته ی نرم افزاری ‪ OrCAD‬را که شامل نرم افزار ‪ PSPICE‬و نرم‬
‫افزار های شبیه سازی و پیاده سازی دیگرِ مرتبط با ‪ PSPICE‬بود‪ ،‬ارائه داد‪.‬‬

‫محیط کار در ‪PSPICE‬‬


‫در ‪ ، PSPICE‬برای تحلیل یک مدار باید المان های آن مدار را به کمک‬
‫کدهای خاص این برنامه توصیف کرد‪ .‬البته در بسته ی نرم افزاری ‪OrCAD‬‬
‫‪ family‬امکان رسم مدار به صورت شماتیک وسپس تبدیل آن به کدهای قابل‬
‫فهم و قابل تحلیل توسط ‪ ، PSPICE‬فراهم شده است‪ .‬اما هدف ما در این‬
‫آموختار به صورت کلی معرفی نرم افزار ‪ PSPICE‬و تحلیل مدار بدون رسم‬
‫شماتیک آن است‪.‬‬
‫مطلبی که در هر دو نوع روش تحلیل مدار باید به آن توجه داشت این‬
‫است که ‪ SPICE‬برای تحلیل مدار از روش اصلح شده ی گره استفاده می‬
‫کند‪ .‬لذا تمام گره های مدار دارای نام (شماره) منحصر به فرد می باشند‪.‬‬
‫مثل ً گره زمین در ‪ SPICE‬با عنوان گره ‪ 0‬شناخته می شود‪.‬‬
‫شکل ‪)1-1‬رسم شماتیک مدار به کمک ‪OrCAD‬‬

‫شکل ‪) 1-2‬تحلیل مدار به کمک ‪PSPICE‬‬

‫برای نوشتن کدهای ‪ PSPICE‬می توان از هر برنامه ی ویرایش متنی‬


‫مانند ‪ notepad‬استفاده کرد‪ ،‬اما نکته ی قابل توجه این جاست که فایل‬
‫ورودی قابل تحلیل برا ی ‪ PSPICE‬حتما ً باید با پسوند ‪ cir‬ذخیره شده باشد‪.‬‬
‫برای این کار می توان به یکی از دو روش زیر عمل کرد‪:‬‬
‫‪)1‬در برنامه ی ‪ PSPICE A/D‬از ‪ ، OrCAD family‬از‬
‫‪ File‬را برگزینید‬ ‫منوی ‪،Text File → New‬‬
‫سپس فایل ایجاد شده را با انتخاب ‪ … Save As‬از‬
‫منوی ‪ File‬و انتخاب ‪ )Circuit Files )*.cir‬به عنوان‬
‫‪ Save as type‬و ایجاد نام مناسب برای آن ‪ ،‬ذخیره‬
‫کرد‪.‬‬
‫‪ )2‬در برنامه ی ویرایش متن نظیر ‪ notepad‬فایل متنی‬
‫را با انتخاب ‪ … Save As‬از منوی ‪ File‬و نوشتن نام‬
‫فایل به صورت “‪ ”File_Name.cir‬ذخیره نمود‪.1‬‬

‫اطلعات ورودی در ‪PSPICE‬‬


‫فایل متنی که قرار است توسط ‪ PSPICE‬تحلیل شود ‪ ،‬مسلما ً باید‬
‫دارای اطلعاتی در توصیف مدار و دستوراتی برای مشخص کردن نحوه ی‬
‫شبیه سازی باشد‪ .‬به طور کلی‪ ،‬اطلعات موجود در هر فایل ورودی را می‬
‫توان به چهار دسته زیر تقسیم کرد‪:‬‬
‫•عنوان (‪ : ) Title Card‬خط اول هر فایل ورودی را‬
‫تشکیل می دهد‪ ،‬نام مدار را مشخص می کند و از‬
‫آن برای مشخص کردن خروجی استفاده می شود‪.‬‬
‫•المان ها (‪ : )Element Card‬المان های مدار را‬
‫توصیف می کند ‪.‬در این قسمت نام المان ‪ ،‬شماره‬
‫ی گره هایی که المان به آن متصل است‪ ،‬و سایر‬
‫مشخصات آن تعیین می گردد‪ .‬همچنین حرف اول‬
‫آن نیز مشخص کننده ی نوع المان می باشد‪.‬‬
‫•توضیحات(‪ : )Comment Card‬خطی است که با یک‬
‫علمت * شروع می شود و اطلعات آن مورد‬
‫تحلیل قرار نمی گیرد‪.‬‬
‫•دستورات کنترلی (‪ : )Control Card‬این دسته از‬
‫اطلعات‪ ،‬انتخاب های مختلف در مورد برنامه‪ ،‬مدل‬
‫اجزای مدار و نحوه ی تحلیل (درباره انواع تحلیل‪،‬‬
‫به طور مفصل بحث خواهد شد) را مشخص می‬
‫کنند‪ .‬همه ی این اطلعات باید با یک ‘‪ ’.‬آغاز گردند‪.‬‬

‫توصیف المان های مدار‬


‫برای تحلیل یک مدار‪ ،‬بهتر است که ابتدا آن را بر روی کاغذ رسم‬
‫کرده و گره های آن را شماره گذاری کنیم‪ .‬همانطور که گفته شد به گره‬
‫زمین شماره ی ‪ 0‬می دهیم‪ .‬سپس باید هر کدام از المان های مدار را نام‬
‫گذاری کنیم‪ ،‬توجه داشته باشید که حرف اول نام المان مشخص کننده ی‬
‫نوع آن می باشد‪ .‬به عنوان مثال حرف اول در نام گذاری مقاومت ها باید‬

‫‪1‬‬
‫‪.‬توجه داشته باشیدکه علمت های " در نام فایل باید لحاظ شود‬
‫حتما ً ‪ R‬باشد و در خازن ها ‪ . C‬در نام گذاری المان ها از کاراکتر های = ‪،‬‬
‫فاصله‪ ،‬کاما و ‘و’ نمی توان استفاده کرد‪.‬‬
‫در زیر نحوه ی توصیف چندین المان اصلی مدار آمده است‪ .‬بقیه ی‬
‫المان های مداری را نیز می توان به همین ترتیب با دانستن نوع (حرف اول‬
‫در نام گذاری ) و سایر پارامترهای آن توصیف کرد‪:‬‬

‫مقاومت ‪:‬‬

‫شکل کلی‪:‬‬
‫]]‪RXXXXXXX N1 N2 VALUE [TC=TC1 [,TC2‬‬

‫که در آن ‪ X‬را می توان با هر کاراکتر مجاز برای نام گذاری جایگزین کرد‪،‬‬
‫‪ N1‬و ‪ N2‬گره هایی را که مقاومت به آن متصل است مشخص می کنند‪،‬‬
‫‪ VALUE‬مقدار مقاومت بر حسب اهم است و ‪ TC1‬و ‪ TC2‬که هر دو‬
‫اختیاری هستند ضریب های دمایی مقاومت هستند که اگر منظور نشوند‪،‬‬
‫صفر در نظر گرفته می شوند‪.1‬‬
‫مثال‪:‬‬
‫‪R1 0 1 2.2k‬‬

‫خازن و القاگر‪:‬‬
‫شکل کلی‪:‬‬
‫]‪CXXXXXXX N+ N- VALUE [IC=INCOND‬‬
‫]‪LYYYYYYY N+ N- VALUE [IC=INCOND‬‬

‫که در آن ‪ +N‬و ‪ -N‬به ترتیب گره های مثبت و منفی المان را مشخص می‬
‫کنند و ‪ IC‬نیز مشخص کننده ی شرایط اولیه ی المان هاست‪ .‬توجه داشته‬
‫باشید که ‪ IC‬در خازن بیان گر ولتاژ در سر آن در لحظه ی صفر است که بر‬
‫حسب ولت بیان می شود در حالی که در القاگر معرف جریان عبوری از آن‬
‫در لحظه ی صفر است و بر حسب آمپر بیان می شود‪.‬‬

‫مثال ‪:‬‬
‫‪CFDBCK 3 33 10Pf‬‬
‫‪LLOAD 15 0 20Mh‬‬

‫مثال – می خواهیم مدار زیر را به کمک ‪ PSPICE‬تحلیل کرده و ولتاژ گره‬


‫های آن را به دست آوریم‪:‬‬

‫مقدار مقاومت در هر دما با استفاده از ضرایب دمایی آن به صورت زیر بدست می آید‪:‬‬ ‫‪1‬‬

‫(‬
‫) ‪value)TEMP ) = value)TNOM ) × 1 + TC 1( TEMP − TNOM ) + TC 2( TEMP − TNOM‬‬
‫‪2‬‬
‫)‬
RESISTIVE NETWORK * title card
.LIB “nom.lib” * directing the software to load the standard PSICE libraries
VIN 1 0 DC 10 * describing network elements
R1 1 2 470
R2 2 0 1.5K
R3 2 3 560
R4 3 0 2.2K
.OP *control card for determining the dc operating point

‫ برای‬، )cir.*) ‫پس از نوشتن برنامه ی فوق در یک فایل ورودی‬


‫ در سمت چپ صفحه‬simulation queue ‫تحلیل مدار بر روی دکمه ی‬
‫ کنید و بر روی‬add ‫ فایل ورودی خود را‬File ‫کلیک کنید و یا از منو ی‬
.‫ کلیک کنید‬run simulation ‫دکمه ی‬
View ‫نتایج تحلیل خود را نیز می توانید با استفاده از دکمه ی‬
view ‫ از منوی‬Output File ‫ و یا با انتخاب‬Simulation Output File
.‫مشاهده کنید‬
‫ کد های مدار را به همراه ولتاژ های گره ها‬، ‫فایل خروجی‬
.‫نشان خواهد داد‬

Rate