บทที่ 11 วิธกี ารทางพลังงาน

(Energy Methods)
11.1 เกริ่นนํา
11.2 พลังงานความเครียด (Strain Energy)
11.3 ทฤษฎีของคาสติเกลียโน (Castigliano’s Theorem

กลศาสตรของของแข็ง วศ.ก.214 - 11

ภาควิชาวิศวกรรมเครื่องกล มหาวิทยาลัยเชียงใหม

1

11.1 เกริ่นนํา (Introduction)
• การวิเคราะหโครงสรางที่อยูในตําแหนงสมดุล นอกเหนือจากจะใชกฎ
ของนิวตัน (สมการสมดุล) แลว ยังสามารถใชวิธีการทางพลังงานมา
วิเคราะหไดดวยเชนกัน
• วิธกี ารพลังงาน จะใชสมการพลังงาน ซึ่งระบุวา งานที่ทําไดโดยแรง
ภายนอก มีคาเทากับพลังงานความเครียดที่สะสมในวัตถุเนื่องจากผลของ
แรงภายนอกเหลานั้น
• วิธกี ารทางพลังงานนี้ เหมาะสมที่จะใชในการหาระยะการเสียรูปของ
ชิ้นสวนตางๆในโครงสรางปกติ หรือใชหาแรงปฏิกิริยาที่จุดรองรับสําหรับ
ปญหาแบบวิเคราะหไมไดดวยวิธีทางสถิตยศาสตร
กลศาสตรของของแข็ง วศ.ก.214 - 11

ภาควิชาวิศวกรรมเครื่องกล มหาวิทยาลัยเชียงใหม

2

11.2 พลังงานความเครียด (Strain Energy)
• พลังงานความเครียด เปนคาพลังงานที่สะสมในวัตถุอนั เนื่องมาจากการเสียรูปที่เกิด
จากแรงภายนอกชนิดตางๆที่กระทําตอวัตถุนั้น โดยถือวาพลังงานความเครียดมีคา
เทากับงานที่แรงเหลานั้นทําได (ไมมีการสูญเสียพลังงานใดๆทั้งสิ้น)
ก. พลังงานความเครียดของแรงในแนวแกน
เมือ่ แรงในแนวแกนเพิม่ ขึ้นชาๆจากศูนยจนถึงคา P ใดๆ ทําใหวัตถุนั้นมีระยะ
การเสียรูปเปน δ = PL
AE
Pδ 1 P L
จะไดวา
(11.1)
UP =

2

=

2

2 AE

ถาหาก วัตถุนั้นมีการแปรเปลี่ยนของชนิดวัสดุ ขนาดพื้นที่หนาตัด หรือแรง
กระทําในชวงความยาวทั้งหมดทีพ่ จิ ารณา สมการ (11.1) จะเขียนในรูปของ
UP = ∫

L

0

กลศาสตรของของแข็ง วศ.ก.214 - 11

1 P 2 dx
2 AE

หรือ

1 P2L
UP = ∑
2 AE

ภาควิชาวิศวกรรมเครื่องกล มหาวิทยาลัยเชียงใหม

(11.1ก)
3

ข. พลังงานความเครียดของแรงบิด
เมือ่ แรงบิดเพิม่ ขึ้นชาๆจากศูนยจนถึงคา T ใดๆ ทําใหวัตถุนั้นมีการเสียรูป
เชิงมุมเปน θ = TL
JG
Tθ 1 T L
U =
=
จะไดวา
(11.2)
2

T

2

2 JG

ถาหาก วัตถุนั้นมีการแปรเปลี่ยนของชนิดวัสดุ ขนาดพื้นที่หนาตัด หรือแรงบิดที่
กระทําในชวงความยาวทั้งหมดทีพ่ จิ ารณา สมการ (11.2) จะเขียนในรูปของ
UT = ∫

L

0

กลศาสตรของของแข็ง วศ.ก.214 - 11

1 T 2 dx
2 JG

หรือ

1 T 2L
UT = ∑
2 JG

ภาควิชาวิศวกรรมเครื่องกล มหาวิทยาลัยเชียงใหม

(11.2ก)

4

ค. พลังงานความเครียดของโมเมนตดัด
กรณีของคานที่มีสภาพความเคนดัดดังรูป
My
P = σ f dA =
dA
I

โดยการประยุกตใชสมการ (11.1) จะได
dx
M 2 dx 2
1 P dx ⎛ My ⎞
dU =
dA ⎟
y dA
=
=⎜
2
2 (dA) E ⎝ I
⎠ 2(dA) E 2 EI
2

2

ทําการอินติเกร็ทตลอดหนาตัดของคาน เพื่อหาพลังงานความเครียดรวมในหนาตัด
M 2 dx
M 2 dx 2
y dA =
dU =
2 ∫
2 EI
2 EI

และอินติเกร็ทตลอดความยาว เพื่อหาพลังงานความเครียดทั้งหมด
M 2 dx
UM = ∫
2 EI
กลศาสตรของของแข็ง วศ.ก.214 - 11

ภาควิชาวิศวกรรมเครื่องกล มหาวิทยาลัยเชียงใหม

(11.3)
5

11.3 ทฤษฎีของคาสติเกลียโน (Castigliano’s Theorem)
• แทนที่จะใชสมการของพลังงานโดยตรง (งานจากแรงภายนอก = พลังงานความเครียด
ภายใน) ทฤษฎีของคาสติเกลียโนจะใชหลักการที่คลายกันกับหลักการของงานเสมือน
(Virtual work) ในการหาระยะการเสียรูป
• พลังงานความเครียดรวมทั้งระบบ หาไดจาก
U = ∑U = U P + U T + U M

ทฤษฎีของคาสติเกลียโน กลาวไววา “ระยะการเสียรูปที่เกิดจากแรงภายนอกใดๆ มีคา
เทากับอนุพันธแบบแยกสวนของพลังงานความเครียดเมื่อเทียบกับแรงนั้นๆ”
หรือ
∂U
∂U
∂U
δ =
;θ =
;θ =
(11.4)
∂M
∂P
∂T
i

i

i

กลศาสตรของของแข็ง วศ.ก.214 - 11

i

i

ภาควิชาวิศวกรรมเครื่องกล มหาวิทยาลัยเชียงใหม

i

6

• โดยถาเปนอนุพันธเทียบกับแรง การเสียรูปคือ
• ระยะยืด-หด สําหรับแรงในแนวแกน
• ระยะแอนตัว สําหรับคาน
• ถาเปนอนุพนั ธเทียบกับแรงบิด การเสียรูป คือ มุมบิดของหนาตัด
• ถาเปนอนุพนั ธเทียบกับโมเมนตดดั การเสียรูป คือ ความชันของเสนโคงการแอนตัว
P 2 dx
T 2 dx
M 2 dx
+∫
+∫
• สําหรับระบบที่มีแรงหลายชนิดกระทํารวมกัน U = ∫
2 AE
2 JG
2 EI

จะไดวา

∂P
∂T
∂M
P
dx
T
dx
M
dx
∂U
∂Pi
∂Pi
∂Pi
δi =
=∫
+∫
+∫
∂Pi
AE
JG
EI

(11.5)

• ในกรณีที่ไมมีแรงภายนอกกระทํา ณ จุดที่ตองการทราบระยะการเสียรูป จะทําการ
สมมุตแิ รงเทียม (Dummy load) ขึน้ เพื่อใชในการตั้งสมการ กอนทีจ่ ะแทนคาดวยศูนย
ภายหลังจากไดสมการอนุพันธแลว
กลศาสตรของของแข็ง วศ.ก.214 - 11

ภาควิชาวิศวกรรมเครื่องกล มหาวิทยาลัยเชียงใหม

7

ตัวอยางที่ 11.1
ใหหาระยะการแอนตัวที่ปลายอิสระ (A) ของคานแบบปลายฝงแนนดานเดียวที่มีแรงกระทําดังรูป
กําหนดให L = 2 m; w = 4 kN/m; P = 6 kN; EI = 5 MN.m2

กลศาสตรของของแข็ง วศ.ก.214 - 11

ภาควิชาวิศวกรรมเครื่องกล มหาวิทยาลัยเชียงใหม

8

ตัวอยางที่ 11.2
ใหหาระยะการแอนตัวและความชันที่ปลายอิสระ (A) ของคานแบบปลายฝงแนนดานเดียวที่มีแรง
กระทําดังรูป

กลศาสตรของของแข็ง วศ.ก.214 - 11

ภาควิชาวิศวกรรมเครื่องกล มหาวิทยาลัยเชียงใหม

9

ตัวอยางที่ 11.3
ใหหาระยะการเคลื่อนที่ของจุด B ของโครงสรางดังรูป
โดยกาน BC และ BD ทําจากวัสดุชนิดเดียวกัน
และมีขนาดพื้นทีห่ นาตัดเทากัน

กลศาสตรของของแข็ง วศ.ก.214 - 11

ภาควิชาวิศวกรรมเครื่องกล มหาวิทยาลัยเชียงใหม

10

ตัวอยางที่ 11.4
ใหหาระยะการแอนตัวของคานโคง
ซึ่งอยูในแนวระดับและมีแรงกระทํา
ดังรูป

กลศาสตรของของแข็ง วศ.ก.214 - 11

ภาควิชาวิศวกรรมเครื่องกล มหาวิทยาลัยเชียงใหม

11

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful