You are on page 1of 19

Ó×ÅÍÈ×ÅÑÊÈ ÈÍÑÒÈÒÓÒ ÏÎ ÌÀÒÅÌÀÒÈÊÀ È

ÈÍÔÎÐÌÀÒÈÊÀ

ÄÅÑÅÒÀ Ó×ÅÍÈ×ÅÑÊÀ ÑÅÊÖÈß

ÓÑ'10

Óðàâíåíèÿ íà Ïåë

Àâòîðè:
Èâàí Âèõðåíîâ Ãåí÷åâ, IX êëàñ, ÍÏÌà Àêàä. Ë. ×àêàëîâ
Èâàí Äèíåâ Ìå÷êîâ, X êëàñ, ÍÏÌà Àêàä. Ë. ×àêàëîâ

Íàó÷åí ðúêîâîäèòåë:
äîö. ä-ð Èâàí Òîíîâ, ÑÓ Ñâ. Êëèìåíò Îõðèäñêè, Ñîôèÿ
Ñúäúðæàíèå
1 Ðåçþìå 3

2 Abstract 3

3 Óâîä 4

4 Êðàòêà èñòîðèÿ 5

5 Íÿêîè îñíîâíè ôàêòè çà óðàâíåíèåòî íà Ïåë 6


5.1 Òåîðåìà íà Äèðèõëå çà ïðèáëèæåíèå íà ðåàëíèòå ÷èñëà ñ
ðàöèîíàëíè . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6
5.2 Äîêàçàòåëñòâî çà ñúùåñòâóâàíå íà ðåøåíèå íà óðàâíåíèåòî
íà Ïåë . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6
5.3 Ðåøåíèÿ íà óðàâíåíèåòî íà Ïåë . . . . . . . . . . . . . . . . 7

6 Íàìèðàíå íà ìèíèìàëíî ðåøåíèå íà óðàâíåíèåòî íà Ïåë 9


6.1 Íàìèðàíå íà ìèíèìàëíî ðåøåíèå ÷ðåç âåðèæíè äðîáè . . . 9
6.2 Íàìèðàíå íà ìèíèìàëíî ðåøåíèå ÷ðåç ìåòîäà ÷àêðàâàëà 9

7 Óðàâíåíèÿ îò òèïà íà Ïåë 11

8 Çàäà÷è 12
8.1 Òðàäèöèîííè çàäà÷è èçïîëçâàùè óðàâíåíèå íà Ïåë . . . . 12
8.2 Ïðèëîæåíèå íà óðàâíåíèåòî íà Ïåë â åäíà ãåîìåòðè÷íà
çàäà÷à . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14
8.3 Ïðèëîæåíèå íà óðàâíåíèåòî íà Ïåë â åäíà êîìáèíàòîðíà
çàäà÷à . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16

9 Çàêëþ÷åíèå 18

10 Áëàãîäàðíîñòè 18

2
1 Ðåçþìå
2
 òàçè ðàçðàáîòêà ñìå ðàçãëåäàëè äèîôàíòîâèòå óðàâíåíèÿ îò âèäà x −
dy 2 = 1, êúäåòî d íå å òî÷åí êâàäðàò (èçâåñòíè êàòî óðàâíåíèÿ íà
2 2
Ïåë), òåõíèòå îáîáùåíèÿ x − dy = k êàêòî è ïðèëîæåíèÿòà èì â
ðåøàâàíå íà çàäà÷è ïî òåîðèÿ íà ÷èñëàòà. Çà öåëòà ñìå ðàçãëåäàëè
òåîðåòè÷íàòà îñíîâà íà óðàâíåíèÿòà íà Ïåë êàòî òåîðåìàòà íà Äèðèõëå
çà ïðèáëèæåíèå íà ðåàëíèòå ÷èñëà ñ ðàöèîíàëíè.

2 Abstract
2
In this development we've considered diophantine equations of the form x −
dy 2 = 1 (popular as Pell equations), their generalisations x2 − dy 2 = k , as
well as their applications in solving of number theoretic problems. For this
reason we've considered the theoretical grounding of Pell equations such as
Dirichlet's approximation theorem.

3
3 Óâîä
Óðàâíåíèÿòà íà Ïåë ñà íåëèíåéíè äèîôàíòîâè óðàâíåíèÿ (óðàâíåíèÿ â
2 2
öåëè ÷èñëà) îò âèäà x − dy = 1, êúäåòî d å åñòåñòâåíî ÷èñëî, êîåòî íå
å òî÷åí êâàäðàò.
Óðàâíåíèÿòà íà Ïåë ñà èíòåðåñíè ñàìè ïî ñåáå ñè, íî íóæäàòà îò
òÿõíîòî ðåøàâàíå âúçíèêâà ïðè íàé - ðàçíîîáðàçíè çàäà÷è. Àâòîðèòå ñà
ñè ïîñòàâèëè äâå îñíîâíè öåëè:
- äà ðàçãëåäàò òåîðåòè÷íàòà îñíîâà íà óðàâíåíèÿòà íà Ïåë è äà ÿ
ïðåäñòàâÿò ïî íà÷èí äîñòúïåí çà ó÷åíèöè, êîèòî öåëÿò äà íàâëÿçàò â
òåîðèÿòà íà ÷èñëàòà è ïî - ñïåöèàëíî - òåîðèÿòà íà íåëèíåéíèòå äèî-
ôàíòîâè óðàâíåíèÿ;
- äà ïðåäñòàâÿò ÷àñò îò ñèòóàöèèòå, â êîèòî âúçíèêâà íóæäà îò ðå-
øàâàíå íà óðàâíåíèå íà Ïåë.

4
4 Êðàòêà èñòîðèÿ
Íÿêîëêî âåêà ïðåäè íîâàòà åðà äðåâíèòå ãúðöè îáðúùàò ñïåöèàëíî âíè-
2 2
ìàíèå íà óðàâíåíèåòî x − 2y = 1, çàùîòî ïðè ïî - √ãîëåìè x è y
x
÷èñëîòî
y
äàâà äîáðî ïðèáëèæåíèå êúì ñòîéíîñòòà íà 2, à ïðåç VII
âåê Áðàõìàãóïòà (èíäèéñêè ìàòåìàòèê è àñòðîíîì) óñïÿâà äà ðåøè òîâà
óðàâíåíèå êàêòî è óðàâíåíèåòî íà Ïåë çà íÿêîè äðóãè ñòîéíîñòè íà d.
Òîé óñïÿâà ñúùî äà äîêàæå, ÷å àêî çà äàäåíî d ñúùåñòâóâàò òàêèâà x
2 2
è y , çà êîèòî x − dy = k , êúäåòî |k| ≤ 4, òî ñúùåñòâóâà è ðåøåíèå
2 2
íà óðàâíåíèåòî x − dy = 1. Ïðåç XII âåê Áõàñêàðà II äîðàçðàáîòâà
ìåòîäà ÷àêðàâàëà (áåç îáà÷å äà ãî äîêàæå) - àëãîðèòúì çà íàìèðàíå
íà ðåøåíèÿ ïðè âñÿêàêâè âúçìîæíè ñòîéíîñòè íà d.
Ïðåç 1657 ã. Ïèåð äüî Ôåðìà, íåçàïîçíàò ñ ðåçóëòàòèòå íà èíäèéñêèòå
ìàòåìàòèöè (êàêòî âñè÷êè åâðîïåéöè òîãàâà), îòïðàâÿ ïðåäèçâèêàòåëñòâî
êúì åâðîïåéñêèòå ìàòåìàòèöè - äà íàìåðÿò ðåøåíèÿòà íà äèîôàíòîâîòî
2 2
óðàâíåíèå 61x + 1 = x . Ïðåç 1658 ëîðä Óèëèÿì Áðàóíêúð óñïÿâà äà
ãî ðåøè èçïîëçâàéêè ìåòîä ñ âåðèæíè äðîáè. Âñúùíîñò ñ ïîìîùòà íà
òîçè ìåòîä ìîæå äà ñå ðåøè âñÿêî óðàâíåíèå íà Ïåë, êîåòî å äîêàçàíî
ñëåä îêîëî âåê îò Ëàãðàíæ. Ëåîíàðä Îéëåð ïîãðåøíî ñìÿòà, ÷å ìåòîäúò
ñ âåðèæíèòå äðîáè å ðàçðàáîòåí îò Äæîí Ïåë è êðúùàâà óðàâíåíèåòî
x2 − dy 2 = 1 óðàâíåíèå íà Ïåë.

5
5 Íÿêîè îñíîâíè ôàêòè çà óðàâíåíèåòî íà
Ïåë
 òàçè ãëàâà ùå ðàçãëåäàìå óðàâíåíèåòî x2 − dy 2 = 1, äîêàçàòåëñòâî, ÷å
èìà áåçêðàéíî ìíîãî íåòðèâèàëíè ðåøåíèÿ (ðåøåíèÿ, â êîèòî y 6= 0) è
äâà ìåòîäà çà íàìèðàíåòî íà ìèíèìàëíèòå òàêèâà.

5.1 Òåîðåìà íà Äèðèõëå çà ïðèáëèæåíèå íà ðåàëíèòå


÷èñëà ñ ðàöèîíàëíè

Òåîðåìà 1. (Äèðèõëå) Íåêà n å åñòåñòâåíî, à x - ðåàëíî ÷èñëî. Ñú-


ùåñòâóâàò òàêèâà öåëè p è q, çà êîèòî 1 ≤ q ≤ n è |x − pq | ≤ nq
1
.

Äîêàçàòåëñòâî:
Íåêà ðàçãëåäàìå ÷èñëàòà kx − [kx], êúäåòî 0 ≤ k ≤ n. Òå âñè÷êè ñà â
èíòåðâàëà [0, 1] n+1
íà áðîé. Íåêà ðàçäåëèì èíòåðâàëà [0, 1] íà n
è ñà
1
ïîäèíòåðâàëà. Òàêà âñåêè îò òÿõ ùå áúäå ñ äúëæèíà . Òúé êàòî k èìà
n
n+1 âúçìîæíè ñòîéíîñòè, îò ïðèíöèïà íà Äèðèõëå ñëåäâà, ÷å çà äâå îò
ñòîéíîñòèòå íà k kx − [kx] ùå áúäå â åäèí è ñúù èíòåðâàë. Íåêà òåçè
ñòîéíîñòè ñà r è s. Èìàìå, ÷å:
(∗)|rx − sx − [rx] + [sx]| ≤ n1
Òúé êàòî r 6= s ìîæåì äà ïðèåìåì á.î.î. r > s.Íåêà q = r − s è
p = [rx] − [sx]. Òàêà p è q ñà öåëè è 1 ≤ q ≤ n. Òîãàâà (∗) èìà âèäà
|qx − p| ≤ n1 . Êàòî ðàçäåëèì èçðàçà íà q ïîëó÷àâàìå, ÷å |x − pq | ≤ nq
1
.

Îò òåîðåìàòà è n ≥ q äèðåêòíî ñëåäâà, ÷å çà ïðîèçâîëíî ðåàëíî x


ñúùåñòâóâàò áåçáðîé ìíîãî q, òàêèâà ÷å çà âñÿêî îò òÿõ ñúùåñòâóâà p,
òàêà ÷å:
(1)|x − pq | ≤ 1
q2
.

5.2 Äîêàçàòåëñòâî çà ñúùåñòâóâàíå íà ðåøåíèå íà


óðàâíåíèåòî íà Ïåë

Íåêà ïúðâî äîêàæåì:

Òåîðåìà 2. Ñúùåñòâóâàò áåçáðîé


√ ìíîãî äâîéêè îò öåëè ÷èñëà (õ, ó)
2 2
òàêèâà, ÷å |õ − dy | < 1 + 2 d.

Äîêàçàòåëñòâî:
Îò (1) ñëåäâà, ÷å èìàìå áåçáðîé ìíîãî y, çà âñÿêî îò êîèòî ñúùåñòâóâà
òàêîâà x, ÷å:

6

(2) | xy − d| ≤ y12
√ √ √ √ √
(3) | xy + d| = | xy − d + 2 d| ≤ | xy − d| + 2 d
2 √
Êàòî óìíîæèì ïî÷ëåííî (2) ñ (3) ïîëó÷àâàìå, ÷å | xy2 − d| ≤ y12 ( y12 + 2 d).
2 2
Ñåãà óìíîæàâàìå äâåòå ñòðàíè íà íåðàâåíñòâîòî ïî y è ïîëó÷àâàìå |x −
2 1
√ √
dy | ≤ y2 + 2 d ≤ 1 + 2 d.
Òúé êàòî èìàìå áåçáðîé ìíîãî äâîéêè (x, ó), çà êîèòî òîâà å èçïúëíåíî

è êðàåí áðîé åñòåñòâåíè ÷èñëà ïî - ìàëêè îò 1 + 2 d îò ïðèíöèïà íà
2 2
Äèðèõëå ñëåäâà, ÷å ùå èìà áåçáðîé ìíîãî äâîéêè (x, ó), çà êîèòî x − dy
ïðèåìà åäíà è ñúùà ñòîéíîñò. Íåêà òàçè ñòîéíîñò å ðàâíà íà k . ßñíî å,

÷å k 6= 0, çàùîòî èíà÷å èðàöèîíàëíîòî d ùå å ðàâíî íà xy , êîåòî å
ðàöèîíàëíî. Èìà êðàåí áðîé âúçìîæíè êîíãðóåíöèè íà äâîéêèòå (x, y)
ïî ìîäóë k è áåçêðàéíî ìíîãî äâîéêè. Îòíîâî îò ïðèíöèïà íà Äèðèõëå
ñëåäâà, ÷å èìà áåçêðàéíî ìíîãî äâîéêè (x, y) ñ åäíè è ñúùè îñòàòúöè ïî
ìîäóë k . Íåêà (x1 , y1 ) è (x2 , y2 ) ñà òàêèâà äâîéêè, ò.å. x1 ≡ x2 (mod k) è
y1 ≡ y2 (mod k) √. Íåêà ðàçãëåäàìå
√ èçðàçèòå:

(4) (x1 + y1 √d)(x2 − y2 √d) = x1 x2 − y1 y2 d + √d(y1 x2 − x1 y2 )
(5) (x1 − y1 d)(x2 + y2 d) = x1 x2 − y1 y2 d − d(y1 x2 − x1 y2 )
x1 x2 − y1 y2 d ≡ x1 2 − dy1 2 = k ≡ 0 (mod k) è y1 x2 − x1 y2 ≡ y1 x1 − x1 y1 ≡
(mod k) => ìîæåì äà çàïèøåì x1 x2 − y1 y2 d è y1 x2 − x1 y2 êàòî√ku è kv
ñúîòâåòíî. Êàòî óìíîæèì ïî÷ëåííî (4) ñ (5) ïîëó÷àâàìå (x1 +y1 d)(x2 −
√ √ √
y2 √d)(x1 − y1 √d)(x2 + y2 d) = (x1 2 − dy1 2 )(x2 2 − dy2 2 ) = k 2 = (ku −
kv d)(ku + kv d) = k 2 (u2 − dv 2 ) => u2 − dv 2 = 1 => (u, v) å ðåøåíèå íà
óðàâíåíèåòî íà Ïåë. Òúé êàòî èìàìå áåçáðîéíî ìíîãî äâîéêè (x1 , y1 ) è
(x2 , y2 ), èìàìå áåçáðîéíî ìíîãî ðåøåíèÿ íà óðàâíåíèåòî íà Ïåë.

5.3 Ðåøåíèÿ íà óðàâíåíèåòî íà Ïåë



Íåêà ðàçãëåäàìå ÷èñëàòà îò ìíîæåñòâîòî
√ Z[ d],
ò.å. ÷èñëàòà îò âèäà
x+ y d , êúäåòî x, y ∈ Z. Ñáîðúò è ïðîèçâåäåíèåòî íà äâå ÷èñëà îò
√ √ √
Z[√ d] ñúùî ñà ÷èñëà îò Z[ d]. Ñïðåãíàòî íà äàäåíî z ∈ Z[ d] = x +

y d íàðè÷àìå ÷èñëîòî z = x − y d. Íåêà äåôèíèðàìå N (z) = z.z =
√ √
(x + y d)(x − y d) = x2 − dy 2 . Ôóíêöèÿòà N (z) ñå íàðè÷à íîðìà íà
z è å îñíîâåí åëåìåíò îò òåîðèÿòà çà êâàäðàòè÷íèòå ðàçøèðåíèÿ íà
ðàöèîíàëíèòå ÷èñëà. Òàêà óðàâíåíèåòî íà Ïåë ìîæå äà ñå ïðåäñòàâè êàòî
N (z) = 1. Ëåñíî ñå âèæäà, ÷å ñïðåãíàòîñòòà è íîðìàòà ñà ìóëòèïëèêàòèâíè,
ò.å. z1 .z2 = z1 z2 è N (z1 )N (z2 ) = N (z1 z2 ). Îò òîâà ñëåäâà, ÷å àêî z0 å
n
ðåøåíèå íà óðàâíåíèåòî N (z) = 1, òî ÷èñëàòà îò âèäà z0 (n ∈ N) ñúùî
ñà ðåøåíèÿ. Â ñèëà å:

Òåîðåìà 3. Àêî çà äàäåíî åñòåñòâåíî


√ d, êîåòî íå å òî÷åí êâàäðàò,
√ z0
å ìèíèìàëíîòî ÷èñëî îò Z d, êîåòî å íåòðèâèàëíî (z0 6= 1 + 0 d)

7
ðåøåíèå íà óðàâíåíèåòî N (z) = 1, òî âñè÷êè ðåøåíèÿ ñà îò âèäà z0 n ,
êúäåòî n ∈ N.

Äîêàçàòåëñòâî:
Íåêà z å ðåøåíèå íà óðàâíåíèåòî. Òîãàâà èìà òî÷íî îïðåäåëåíî åñòåñòâåíî
k , çà êîåòî z0 k ≤ z < z0 k+1 . Òúé êàòî n0 å ðåøåíèå íà óðàâíåíèåòî íà Ïåë,
n0 n0 = 1. Ò.å. n0 −1 = n0 . Íåêà ðàçãëåäàìå ÷èñëîòî z1 = z.(z0 )−k = z.(z0 )k .
k
Çà íåãî âàæè 1 ≤ z1 < z0 . Ñúùî òàêà N (z1 ) = N (z).N (z0 ) = 1 => z1 å
ðåøåíèå íà óðàâíåíèåòî íà Ïåë. Òúé êàòî z0 å ìèíèìàëíîòî íåòðèâèàëíî
k
ðåøåíèå, à z1 < z0 , z1 = 1, ò.å. z = z0 .

8
6 Íàìèðàíå íà ìèíèìàëíî ðåøåíèå íà óðàâíåíèåòî
íà Ïåë
Ïîñëåäíàòà òåîðåìà îò ìèíàëàòà ãëàâà ïîêàçâà, ÷å àêî çíàåì ìèíèìàëíîòî
ðåøåíèå, ìîæåì äà èçðàçèì âñè÷êè ðåøåíèÿ ÷ðåç ïîâäèãàíåòî ìó íà
åñòåñòâåíà ñòåïåí èëè ÷ðåç ðåêóðåíòíàòà âðúçêà xi+1 = x1 xi − dy1 yi ,
yi+1 = x1 yi + y1 xi . Ðåêóðåíòíàòà âðúçêà ñëåäâà äèðåêòíî îò ìóëòèïëèêà-
òèâíîñòòà íà ôóíêöèÿòà N.

6.1 Íàìèðàíå íà ìèíèìàëíî ðåøåíèå ÷ðåç âåðèæíè


äðîáè
x2 −1
√ √
Óðàâíåíèåòî íà Ïåë ìîæå äà ñå ïðåäñòàâè è âúâ âèäà
y
. d =
Ïðåç 1658 ã. òîâà äîâåæäà ëîðä Óèëèÿì Áðàóíêúð äî èäåÿòà äà ðàçãëåäà
x

äðîáòà
y
êàòî ïðèáëèæåíèå íà d. Òàçè èäåÿ âîäè äî ìåòîä çà íàìèðàíå
íà ìèíèìàëíîòî ðåøåíèå íà óðàâíåíèåòî íà Ïåë ÷ðåç âåðèæíè äðîáè,
êîéòî îáà÷å å äîêàçàí çà âåðåí åäâà âåê ïî - êúñíî îò Æîçåô Ëóè
Ëàãðàíæ.
Âñÿêî ðåàëíî ÷èñëî ìîæå äà ñå ïðåäñòàâè êàòî âåðèæíà äðîá, ò.å.
äðîá îò âèäà a0 + a1 + 1 1 . Àêî èñêàìå äà ïðåäñòàâèì êàòî âåðèæíà äðîá
1 a2 + ...
1 1
äàäåíî ðåàëíî ÷èñëî x, a0 ùå áúäå ðàâíî íà [x], a1 = [ x−a0
], a2 = [ 1
−a1
].
x−a0
1
Òîåñò r1 = x, rk+1 =
rk −ak
, êúäåòî ak = [rk ]. Àêî ðàçãëåäàìå âåðèæíàòà
äðîá íà êâàäðàòåí êîðåí íà åñòåñòâåíîòî ÷èñëî d, ðåäèöàòà a1 , a2 , a3 , ...
ùå áúäå ïåðèîäè÷íà. Íåêà ïîâòàðÿùàòà ñå ïîäðåäèöà å a1 , a2 , ...ak+1 . Àêî
r
ðàçãëåäàìe ðàöèîíàëíîòî ÷èñëî
s
= a0 + a + 1 1 . Ëàãðàíæ óñïÿâà äà
1
a2 +... a1
k
2 2
äîêàæå, ÷å r − ds = 1, êàòî äâîéêàòà (r, s) å ìèíèìàëíîòî ðåøåíèå íà
óðàâíåíèåòî íà Ïåë çà äàäåíîòî d.

6.2 Íàìèðàíå íà ìèíèìàëíî ðåøåíèå ÷ðåç ìåòîäà


÷àêðàâàëà

Çà äà ïðèëîæèì ìåòîäà ùå èçïîëçâàìå:

Ëåìà 1. Áõàñêàðà II Àêî çà öåëèòå íåíóëåâè ÷èñëà x, y, d è k âàæè


mx+dy 2
2
x − d = k, òî çà ïðîèçâîëíî åñòåñòâåíî m âàæè k
− d( my+x
k
)2 =
m2 −d
k
.

Äîêàçàòåëñòâî:
Óìíîæàâàìå äâåòå ñòðàíè íà òúæäåñòâîòî ñ m2 − d, ïðèáàâÿìå d 2 x2 +

9
2dmxy+dy 2 è ïîëó÷àâàìå (m2 x2 +2dmxy+d2 y 2 )−(dm2 y 2 +2dmxy+dx2 ) =
k(m2 − d). Ñåãà îòäåëÿìå òî÷íè êâàäðàòè: (mx + dy)2 − d(my + x)2 =
k(m2 − d). Ñåãà îñòàâà ñàìî äà ðàçäåëèì íà k è äîñòèãàìå äî æåëàíîòî
òúæäåñòâî.
Íåêà èçáåðåì ïðîèçâîëíè x è y. Òîãàâà x2 − dy 2 ùå áúäå ðàâíî íà
íÿêàêâî öÿëî k . Ìåòîäúò "÷àêðàâàëà"ñå ñúñòîè â ñâåæäàíåòî íà k äî 1-öà
÷ðåç íåêîëêîêðàòíî ïðèëàãàíå íà ëåìàòà íà Áõàñêàðà çà m > 0, m− d 6=
0 è êàòî öåëèì âñåêè ïúò äà ìèíèìèçèðàìå àáñîëþòíàòà ñòîéíîñò íà
m2 − d. Ùîì òîâà ñòàíå, íîâîïîëó÷åíèòå x è y ñà ìèíèìàëíè. Ìåòîäúò
å áèë íàðå÷åí "Íàé - âåëèêîòî íåùî ñëó÷èëî ñå íà òåîðèÿòà íà ÷èñëàòà
ïðåäè ïîÿâàòà íà Ëàãðàíæ"îò Õåðìàí Õàíêåë. Çà æàëîñò ìåòîäúò å áèë
äîêàçàí çà êîðåêòåí ÷àê ïðåç 30-òå ãîäèíè íà XX âåê.
Íåêà ðàçãëåäàìå êàòî ïðèìåð óðàâíåíèåòî:

Çàäà÷à 1. Äà ñå ðåøè â åñòåñòâåíè ÷èñëà óðàâíåíèåòî x2 − 67y 2 = 1

Ðåøåíèå:
Ïðè x = 8, y = 1 x2 − dy 2 = 64 − 67 = −3. Ñëåä ïðèëàãàíå íà ëåìàòà
2
íà Áõàñêàðà ïîëó÷àâàìå (
−3
) − 67( m+8
8m+67 2
−3
)2 = m k−67 . Öåëèì äà ïîëó÷èì
2 2
âúçîæíî íàé - ìàëêà àáñîëþòíà ñòîéíîñò íà m − d, êàòî m 6= d è m > 0
m+8
è å öÿëî. Òîâà å èçïúëíåíî ïðè m = 7 (m = -8 íå íè èíòåðåñóâà,
3
2
çàùîòî òîãàâà ïîëó÷àâàìå òðèâèàëíîòî 1 − 67.0 = 1). Êàòî çàìåñòèì è
2 2
ïðåñìåòíåì ïîëó÷àâàìå 41 − 67.5 = 6.
41m+67.5 2
Îòíîâî ïðèëàãàìå ëåìàòà íà Áõàñêàðà: (
6
) − 67( 5m+416
)2 =
m2 −67 2
. Îò òîâà ïîëó÷àâàìå m = 5. Êàòî çàìåñòèì ïîëó÷àâàìå 90 −
6
2
67.11 = −7.
90m+67.11 2 2 −67
Ñëåä ïðèëàãàíå íà ëåìàòà: (
−7
) − 67( 11m+90k
)2 = m −7 => m =
2 2
9, à k ñòàâà ðàâíî íà 2: 221 − 67.27 = −2.
221m+67.27 2
Ñëåä ïðèëàãàíå íà ëåìàòà ïîëó÷àâàìå (
−2
) − 67( 27m+221
−2
)2 =
m2 −67 2 2
. Íîâîòî m e ðàâíî íà 9 è 1889 − 67.232 = −7.
−2
2
Êàòî èçïîëçâàìå ëåìàòà èìàìå (
1899m+67.232 2
−7
) − 67( 232m+1899
−7
)2 = m−7−d .
m = 5, à 35772 − 67.4322 = 6.
2
Îò ëåìàòà ñëåäâà (
3577m+67.437 2
6
) − 67( 437m+3577
6
)2 = m 6−d . m = 7 è
90532 − 67.11062 = −3.
9053m+67.1106 2
Ïðè íîâî ïðèëàãàíå íà ëåìàòà ïîëó÷àâàìå (
−3
) −67( 1106m+9053
−3
)2 =
m2 −d
. Âåäíàãà ñå âèæäà, ÷å m = 8 âîäè äî k = 1 è ðåøåíèå íà óðàâíåíèåòî
−3
2 2
íà Ïåë: 48842 − 67.5967 = 1.

10
7 Óðàâíåíèÿ îò òèïà íà Ïåë
Åñòåñòâåíî îáîáùåíèå íà óðàâíåíèåòî íà Ïåë ñà óðàâíåíèÿòà x2 −dy√2 = k ,
k ∈ Z. Íåêà îòíîâî ðàçãëåäàìå óðàâíåíèåòî ÷ðåç ôóíêöèÿòà N : Z[ d] →
Z.  òåêóùèÿ ñëó÷àé òî èçãëåæäà òàêà: N (z) = k . Íåêà z0 å ìèíèìàëíîòî
ðåøåíèå íà N (z) = 1, à z1 å ðåøåíèå íà N (z) = k . Òúé êàòî íîðìàòà å
r
ìóëòèïëèêàòèâíà N (z1 .z0 ) (r ∈ N0 ) ñúùî å ðàâíî íà k . Òàêà, ÷å àêî
íàìåðèì ìèíèìàëíèòå ðåøåíèÿ íà N (z) = 1 è N (z) = k , ùå ìîæåì äà
èçðàçèì âñè÷êè ðåøåíèÿ íà N (z) = k .
2
Ïîëåçíî çà íàìèðàíåòî íà ìèíèìàëíî ðåøåíèå íà óðàâàíåíèåòî x −
dy 2 = k ùå áúäå, àêî íàìåðèì ãîðíà ãðàíèöà íà ìèíèìàëíèòå x è y :

Òåîðåìà 4. Àêî k å òàêîâà, ÷å óðàâíåíèåòî x2 −dy 2 = k èìà öåëî÷èñëåíî


q
k(u+1)
ðåøåíèå è k ≥ 1, òî çà ìèíèìàëíèòå x è y âàæè |x| ≤ 2
è
q
k
|y| ≤ v 2(u+1)
, êúäåòî äâîéêàòà (u, v) å ìèíèìàëíòîòî ðåøåíèå íà

x2 − dy 2 = 1.

Äîêàçàòåëñòâî:
Íåêà (r, s) å ìèíèìàëíîòî ðåøåíèå íà x2 − dy 2 = k . Íåêà ðàçæëåäàìå
(r, s).(u, −v) = (ur − dvs, us − vr). Èìàìå, ÷å r2 = k + ds2 è u2 = 1 + dv 2 .
2 2 2 2 2
Êàòî ãè óìíîæèì ïî÷ëåííî ìîæåì äà çàêëþ÷èì, ÷å r y > d v s =>
2 2
ur > dvs ur − dvs å ïîëîæèòåëíî è å ðåøåíèå íà x − dy = k => òî å ïî
- ãîëÿìî èëè ðàâíî íà r . Òúé êàòî us − vr å îòðèöàòåëíî è å ðåøåíèå íà
óðàâíåíèåòî, us − vr ≤ −s. Ñåãà íåêà äîêàæåì, ÷å
(6) r2 (u − 1) ≥ (u + 1)(r2 − k)
r2 −k = ds2 => r2 (u−1) ≥ (u+1)ds2 => ur.r−r2 ≥ (u+1)ds2 , ur−dvs ≥ r
=> dvsr + r2 − r2 ≥ ds2 (u + 1), íåêà ðàçäåëèì íà ds: vr ≥ su + s, ò.å
su − vr ≤ −s.
2 2
Îò (6) äèðåêòíî ñëåäâà: 2r ≤ k(u + 1). Ñåãà íåêà äîêàæåì, ÷å s ≤
kv 2 2 2
. Èçðàçúò ìîæå äà ñå çàïèøå âúâ âèäà (r − k)2(u + 1) ≤ (dkv ) =>
2(u+1)
2r (u + 1) ≤ dkv 2 + k(2u + 2). Òúé êàòî 2r2 ≤ k(u + 1), òðÿáâà äà äîêàæåì,
2
2 2 2 2 2 2
÷å dv + 2u + 2 = (u + 1) <=> dv + 2u + 2 = u + 2u + 1 <=> u − dv = 1.
s å ìèíèìàëíàòà ñòîéíîñò íà y , çà êîÿòî èìà√ðåøåíèå, ò.å. ñúùåñòâóâà
2 2
ðåøåíèå íà óðàâíåíèåòî x − dy = k ñ y ≤ v k2(u + 1). Îöåíêàòà çà x
ñëåäâà äèðåêòíî îò òàçè çà y .

Çàäà÷à 2. Äà ñå ðåøè â åñòåñòâåíè ÷èñëà óðàâíåíèåòî x2 − 7y 2 = 2.

Ðåøåíèå:
√ Î÷åâèäíî å, ÷å ìèíèìàëíîòî ðåøåíèå å (x, y) = (3, 1),
ò.å. z1 = 3 + 7. Íåêà íàìåðèì ìèíèìàëíîòî ðåøåíèå è íà óðàâíåíèåòî
íà Ïåë x2 − 7y 2 = 1. Çà ùàñòèå íÿìà äà ñå íàëîæè äà ïðèëàãàìå ìåòîäà

11
"÷àêðàâàëà"èëè ìåòîäà ñ âåðèæíèòå äðîáè, çàùîòî ìèíèìàëíîòî ðåøåíèå

å ëåñíî çà íàìèðàíå äîðè è íà óì - òî å (x, y) =√(8, 3), ò.å.√z0 = 8 + 3 d
=> âñè÷êè ðåøåíèÿ íà N (z) = 2 ñà îò âèäà (3 + 7)(8 + 3 7)r (r ∈ N0 ).

8 Çàäà÷è
8.1 Òðàäèöèîííè çàäà÷è èçïîëçâàùè óðàâíåíèå íà
Ïåë

Íóæäàòà îò ðåøàâàíå íà óðàâíåíèå íà Ïåë ñå ïðîÿâà íàé - ÷åñòî â çàäà÷è


êàòî ïðåäëîæåíèòå â òàçè ïîäãëàâà:

Çàäà÷à 3. Ðåøåòå â öåëè ÷èñëà óðàâíåíèåòî x2 + y 2 − 1 = 4xy .

Ðåøåíèå:
2 2
Êàòî ïîëîæèì u = y − 2x ñâåæäàìå óðàâíåíèåòî äî
√ √ u n = 3x + 1, ÷èåòî
ðåøåíèå â îáùèÿ ñëó÷àé èìàìå îò x + u 3 = (2 + 3) .

Çàäà÷à 4. Íåêà (x,y)=(a,b), êúäåòî a è b ñà åñòåñòâåíè ÷èñëà, áúäå íàé-


ìàëêîòî öåëî÷èñëåíî ðåøåíèå íà x2 − dy 2 = 1. Èìàìå ñëåäíàòà ðåäèöà
y0 = 0, y1 = b, yn+1 = 2ayn − yn−1 çà n ≥ 1. Äîêàæåòå ÷å ay22 + 1 å
2
êâàäðàò çà âñÿêî n. Äîêàæåòå, ÷å àêî ay + 1 å êâàäðàò çà íÿêîå y ∈ N,
òîãàâà y = yn çà íÿêîå n.

Ðåøåíèå: √
Íåêà xn + yn0 = (a + b d)n . Âñè÷êè ðåøåíèÿ (x,y) çà x2 = ay 2 √ + 1 ñà
0 0 1 n
ïðåäñòàâåíè ñ (x, y) = (xn , yn ) çà íÿêîå n. Èìàìå, ÷å yn = √ ((a+b d) −
√ n √ 1 d
(a − b d) ). (1) Òúé êàòî a ± b d ñà ðåøåíèÿ íà êâàäðàòíîòî óðàâíåíèå
0 0
x2 − 2ax + 1 = 0, îò óðàâíåíèå (1) ÿñíî ñå âèæäà, ÷å yn+2 − 2ayn+1 + yn =
0
0. Ñëåäîâàòåëíî ðåäèöèòå (yn ) è (yn ) óäîâëåòâîðÿâàò ñúùèòå óñëîâèÿ è
ðåêóðåíòíè îòíîøåíèÿ è òðÿáâà äà ñà ðàâíè. Îò òîâà ñëåäâà èñêàíîòî â
çàäà÷àòà.

Çàäà÷à 5. Äîêàæåòå, ÷å àêî m = 2 + 2 28n2 + 1 å öÿëî ÷èñëî çà íÿêîå
n ∈ N,òîãàâà m å òî÷åí êâàäðàò.

Ðåøåíèå:
m
Ïúðâî íàìèðàìå òåçè n, çà êîèòî m å öÿëî ÷èñëî. Äâîéêàòà (
2
− 1, n)
2 2
òðÿáâà äà å ðåøåíèå íà óðàâíåíèåòî íà Ïåë x − 28y = 1, ÷èéòî íàé-
m

ìàëêî ðåøåíèå å (x0 , y0 ) = (127, 24); ñëåäîâàòåëíî − 1 + n 28 = (127 +
√ k 2 √ k
24√28) çà íÿêîå k ∈ N. Âå÷å èìàìå, √ ÷å m = 2√+ (127 + 24 28) + (127 −
24 28)k = A2 , êúäåòî A = (8 + 3 7)k + (8 − 3 7) å öÿëî ÷èñëî.

12
Çàäà÷à 6. Äîêàæåòå, ÷å àêî ðàçëèêàòà íà äâà ïîñëåäîâàòåëíè êóáà å
n2 , n ∈ N , òîãàâà 2n-1 å êâàäðàò.

Ðåøåíèå:
Íåêà (m + 1)3 − m3 = 3m2 + 3m + 1 = n2 . Òîãàâà(2n)2 = 3(2m + 1)2 +
2 2
1,çàòîâà (2n,2m+1) å ðåøåíèå íà óðàâíåíèåòî íà Ïåë x − 3y = 1.
√ √ l
Ïîëó÷àâàìå, ÷å 2n + (2m + 1) 3 = (2 + √ 3) .Çà äà ìîæå √ n äà áúäå öÿë, l
2k+1
òðÿáâà äà å íå÷åòíî. Ñëåäâà, ÷å 4n = (2 + 3)
√ 2 √ 2k √ 2
+ (2 − 1 3)2k+1 . Íàêðàÿ
√ 2k
(1+ 3) (1+ 3) +(1− 3) (1− 3)
íàìèðàìå, ÷å 2n − 1 = = N 2 , îò êúäåòî N å
1
√ √ 4 √ √
öÿëî ÷èñëî: N = ((1 +
2
3)(1 + 3)k ) + (1 − 3)(1 − 3)k ).

Çàäà÷à 7. Íåêà p å ïðîñòî ÷èñëî. Äîêàæåòå,÷å óðàâíåíèåòî x2 − py 2 =


−1 èìà ðåøåíèÿ â öåëè ÷èñëà òîãàâà è ñàìî òîãàâà, êîãàòî p=2 èëè
p ≡ 1(mod4).

Ðåøåíèå:
Çà p = 2, x = y = 1 å ðåøåíèå. Ùå ïîêàæåì, ÷å èìà ðåøåíèå çà
âñÿêî ïðîñòî ÷èñëî p = 4t + 1. Ëîãè÷íî å äà ðàçãëåäàìå óðàâíåíèå íà
2 2
Ïåë îò âèäà x − py = 1 ñ ìèíèìàëíî ðåøåíèå (x0 , y0 ), êàòî x è y ñà
2 2
åñòåñòâåíè ÷èñëà. Âèæäàìå, ÷å x0 å íå÷åòíî, èíà÷å y0 ≡ py0 ≡ 3(mod4).
2 2
Îò óðàâíåíèåòî x0 −1 = (x0 −1)(x0 +1) = py0 è ôàêòúò, ÷å (x0 −1) (x0 +1)
èìàò íàé-ãîëÿì îáù äåëèòåë 2, ñëåäâà, ÷å åäèíèÿò îò òÿõ å óäâîåí êîðåí è
2
ãî îáîçíà÷àâàìå êàòî 2x , à äðóãèÿò å 2p ïúòè êâàäðàò è ãî îáîçíà÷àâàìå
2py . Ñëó÷àÿò, â êîéòî x0 + 1 = 2x2 ,x0 − 1 = 2py 2 èìàìå ïðîòèâîðå÷èå
2
2 2
ñ ìèíèìàëíîñòòà íà óðàâíåíèåòî íà Ïåë x − py = 1 . Ñëåäîâàòåëíî
x0 + 1 = 2py 2 ,x0 − 1 = 2x2 è çàòîâà x2 − py 2 = −1.

Çàäà÷à 8. Àêî p å ïðîñòî ÷èñëî îò âèäà 4k+3, äîêàæåòå, ÷å òî÷íî 1


îò óðàâíåíèÿòà x2 − py 2 = ±2 èìà ðåøåíèå â öåëè ÷èñëà.

Ðåøåíèå:
Òàçè çàäà÷à å ïîäîáíà íà ïðåäõîäíàòà. Èìàìå íàé-ìíîãî 1 ðåøåíèå. Íåêà
(x0 , y0 ) å íàé-ìàëêîòî ðåøåíèå çà ñúîòâåòíîòî óðàâíåíèå íà Ïåë, è àêî
x±1 íå ñà âçàèìíî ïðîñòè, òîãàâà îò óðàâíåíèåòî (x0 −1)(x0 +1) = py02 ñè
2 2 2 2
ïðàâèì èçâîäà, ÷å x0 ±1 = 2x è x0 ∓1 = 2py , ñëåäîâàòåëíî x −py = ±1,
êîåòî å íåâúçìîæíî è â äâàòà ñëó÷àÿ. Çàòîâà x ± 1 ñà âçàèìíî ïðîñòè,
2 2 2 2
îò êîåòî ðàçáèðàìå, ÷å x0 ± 1 = x , x0 ∓ 1 = py è x − py = ±2.

Çàäà÷à 9. ÌÎÌ 2001 Íàìåðåòå íàé-ãîëÿìîòî ðåàëíî ÷èñëî k, òàêîâà


÷å àêî a,b,c,d ñà ïîëîæèòåëíè öåëè ÷èñëà, òàêèâà ÷å a+b=c+d, 2ab=cd,
a
è a>b, òîãàâà b ≥ k .

13
Ðåøåíèå: √ 2
Îòãîâîðúò å k = 3 + 2 2. Îò óñëîâèÿòà ñëåäâà, ÷å 8ab = 4cd ≤ (c + 2) =
(a+b)2 , êîåòî å åêâèâàëåíòíî íà ( ab )2 −6 ab +1 ≥ 0. Êâàäðàòíîòî óðàâíåíèå
√ √ a a

èìà 2 ðåøåíèÿ 3+2 2 è 3−2 2, è òúé êàòî
b
≥ 1, ñëåäâà, ÷å
b
≥ 3+2 2.
a
Ñåãà íåêà ãî äîêàæåì â îáðàòíàòà ïîñîêà, òîåñò, ÷å ìîæå äà ïðèäîáèå
√ b
ñòîéíîñò ïðîèçâîëíî áëèçêà äî 3 + 2 2. Êàòî ñìåòíåì âñè÷êî òî÷íî, áåç
2 2 2
íåðàâåíñòâà, ïîëó÷àâàìå a − 6ab + b = (c − d) . Òúé êàòî èñêàìå äà å
2 2
âúçìîæíî íàé-ìàëúê êâàäðàòa − 6ab + b . Î÷åâèäíèÿò èçáîð å c-d=0,
2 2 2 2
îò êúäåòî a − 6ab + b = 1 èëè (a − 3b) − 2(2b) = 1. Óðàâíåíèåòî
2 2
√ √ 2
íà Ïåë n − 2p = 1 èìà ðåøåíèå n + p 2 = (1 + 2) , è p ùå áúäå
÷åòíî çà ÷åòíî ê (è n ùå áúäå íå÷åòíî). Ïîëó÷àâàìå áåçáðîéíî ìíîãî
âúçìîæíîñòè a = (2n + 3p)/2 è b = p/2. Òúé êàòî c + d = a + b = n + 2p
è c − d = 0, ñúîòâåòíèòå ñòîéíîñòè íà c è d ñà (n + 2p ± 1)/2 .(Êîåòî
ñëåäâà îò óðàâíåíèÿòà îò óñëîâèåòî èëè ÷ðåç äèðåêòíî ïðåñìÿòàíå, ÷å

4cd = (n + 2p)2 − 1 = 4np6 p2 = 8ab) Çà ãîëÿìî p np ≈ 2, ñëåäîâàòåëíî
a

b
= 3 + 2 np ≈ 3 + 2.

8.2 Ïðèëîæåíèå íà óðàâíåíèåòî íà Ïåë â åäíà ãåîìåòðè÷íà


çàäà÷à

Óðàâíåíèåòî íà Ïåë èìà ïðèëîæåíèå íå ñàìî â ÷èñòî àëãåáðè÷íè çàäà÷è


èëè â òàêèâà ïî òåîðèÿ íà ÷èñëàòà. Íåêà ðàçãëåäàìå êàòî ïðèìåð åäíà
ãåîìåòðè÷íà çàäà÷à:

Çàäà÷à 10. ñï. Êâàíò:


a)Äîêàæåòå, ÷å ñúùåñòâóâàò áåçêðàéíî ìíîãî óñïîðåäíèöè, íà êîèòî
åäèíèÿò îò âúðõîâåòå ëåæè íà÷àëîòî íà êîîðäèíàòíàòà ñèñòåìà,
äðóãèòå äâå ëåæàò íà õèïåðáîëàòà xy=1, à ÷åòâúðòàòà íà õèïåðáîëàòà
xy=-1.
b)Ðàçãëåæäàìå ðåøåòêà ñúñòåâåíà îò åäíàêâè íà OABC óñïîðåäíèöè,
−→ −→ −→
òîåñò ìíîæåñòâî îò òî÷êè P , òàêèâà ÷å OP = mOA + nOC ,êúäåòî
m, n ñà öåëè ÷èñëà. Äîêàæåòå, ÷å â êðúñòà, îãðàíè÷åí îò õèïåðáîëèòå
xy = ±1, ñúäúðæà ñàìî 1 òî÷êà îò òàçè ðåøåòêà - (0; 0), íî ÷å ñàìèÿò
êðúñò ñúäúðæà áåçêðàéíî ìíîãî òî÷êè îò ðåøåòêàòà.

14
Ðåøåíèå:

a) Ðàçãëåæäàìå òî÷êèòå A(a; a1 ) è C(c; − 1c )


è ñ íà÷àëî íà êîðäèíàòíàòà
1
ñèñòåìà O(0; 0).Âúðõúò B íà óñïîðåäíèêà OABC å ñ êîîðäèíàòè (a+c; −
a
1
c
). Òîé ëåæè íà õèïåðáîëàòà xy=1 ïðè óñëîâèå, ÷å (a +√c)( a1 − 1c ) = 1,
êîåòî ìîæå äà ñå çàïèøå âúâ âèäà
c
a
− ac = 1, òîåñò ac = 1±2 5 . Ïîñëåäíîòî
óñëîâèå âàæè çà áåçêðàéíî ìíîãî äâîéêè ÷èñëà a è c.

b) Ðàçãëåæäàìå ðåøåòêà îò óñïîðåäíèöè êàòî òåçè íà ôèãóðà 1 (ôèãóðà


−→ −→ −→
2). Çà ïðîçèâîëíè òî÷êè P (x; y) òàçè ðåøåòêà OP = mOA+nOC = (ma+
nc; ma
− nc ), êúäåòî m, n ñà öåëè ÷èñëà, èìàìå |xy| = |(ma + nc)( m
a
− nc )| =
2 c a 2 2 2
|m + mn( a − c ) − n | = |m + mn − n |. Çà âúòðåøíîñòòà íà õèïåðáîëèòå
xy = ±1 èìàìå íåðàâåíñòâîòî |xy| < 1. Íî ïðè öåëè x è y ñòîéíîñòòà íà
|m2 + mn − n2 | ñúùî å öÿëî ÷èñëî. Åäèíñòâåíîòî öÿëî ÷èñëî, êîåòî ïî
ìîäóë å ðàçëè÷íî îò åäíî, å íóëà. Ñëåäîâàòåëíî çà ëåæàùèòå â êðúñòà
m
òî÷êè èìàìå |(ma + nc)(
a
− nc )| = 0, îò êîåòî âèæäàìå, ÷å ma + nc = 0
èëè mc − na = 0. Òîçè âèä èðàöèîíàëíî îòíîøåíèå a/c å âúçìîæíî ñàìî
ïðè m = n = 0. Ñëåäîâàòåëíî â "êðúñòà"ëåæè ñàìî 1 òî÷êà, êîÿòî äà å
âðúõ íà óñïîðåäíèê íà ðåøåòêàòà - O(0, 0).

15
Ñåãà ðàçãëåæäàìå ðåøåòêà îò óñïîðåäíèöè êàòî íà ðèñóíêà 3, ïðè êîåòî
−→
ðåøåíèåòî ìó å àíàëîãè÷íî, çàòîâà ùå íàïèøåì ñàìî ôîðìóëèòå OP =
−→ −→
mOA+nOC = (ma+nc; m a
+ nc ) è |xy| = |(ma+nc)( m
a
+ nc )| = |m2 +mn( ac +
a
c
+ n2 )| = |m2 − 3mn + n2 | = |(m − n)2 − (m − n)n − n2 | = |k 2 − kn − n2 |,
êúäåòî k = m − n. È òàêà âèæäàìå, ÷å â êðúñòà íå ëåæè íèòî òî÷êà, ñ
èçêëþ÷åíèå íà íà÷àëíàòà.
Íåêà ñåãà ðàçãëåäàìå òî÷êèòå ïî ñàìàòà õèïåðáîëà. Çà äà äîêàæåì,
2
÷å òå ñà áåçêðàéíî ìíîãî, å äîñòàòú÷íî äà äîêàæåì, ÷å óðàâíåíèåòî m +
2
mn − n = ±1 èìà áåçêðàéíî ìíîãî ðåøåíèÿ â åñòåñòâåíè ÷èñëà. Íåêà
2 2
ðàçãëåäàìå íåëèíåéíîòî äèîôàíòîâî óðàâíåíèå x − xy − y = ±1. Òî
2 2
íÿìà x − dy = 1, íî àêî ãî óìíîæèì ïî 4, ìîæåì äà ãî ñâåäåì äî
(2x − y)2 − 5y 2 = ±4, êîåòî å óðàâíåíèå îò òèïà íà Ïåë. Íåêà ñúñòàâèì
òàáëèöà íà ïî - ìàëêèòå ðåøåíèÿ:

Âñåêè áè âèäÿë ðåäèöàòà íà Ôèáîíà÷è â òàáëèöàòà. Íåêà äîêàæåì:

Ëåìà 2. Àêî x2 − xy − y 2 = ±1, òî äâîéêàòà (x1 , y1 ) = (x + y, x)


2 2
óäîâëåòâîðÿâà óñëîâèåòî x1 − x1 y1 − y1 = ∓1.

Äîêàçàòåëñòâî:
(x+y)2 −(x+y)x−x2 = x2 +2xy +y 2 −x2 −xy −x2 = −(x2 −xy −y 2 ) = ∓1.
Ñ òîâà çàäà÷àòà å ðåøåíà.

8.3 Ïðèëîæåíèå íà óðàâíåíèåòî íà Ïåë â åäíà êîìáèíàòîðíà


çàäà÷à

Ìíîãî ÷åñòî, ïðè áðîåíå â ðåøàâàíå íà êîìáèíàòîðíè çàäà÷è âúçíèêâà


íóæäàòà îò ðåøàâàíå íà óðàâíåíèå â åñòåñòâåíè ÷èñëà. Íåêà ðàçãëåäàìå
êàòî ïðèìåð åäíà ëåñíà è äîíÿêúäå òðèâèàëíà, íî ïîêàçàòåëíà çà ðàçíîîáðàçèåòî
íà ïðèëîæåíèÿòà íà óðàâíåíèåòî íà Ïåë çàäà÷à.

n(n+1)
Çàäà÷à 11. Íàìåðåòå âñè÷êè òðèúãúëíè ÷èñëà (÷èñëà îò âèäà 2
,
n ∈ N), êîèòî ñà òî÷íè êâàäðàòè.

Ðåøåíèå:
n(n+1)
Èìàìå, ÷å
2
= m2 => n2 + n = 2m2 => 4n2 + 4n + 1 = 8m2 + 1 =>

16
(2n + 1)2 = 8m2 + 1 => (2n + 1)2 − 8m2 = 1. Íåêà ïîëîæèì x = 2n + 1
2 2
è y = m, ïîëó÷àâàìå óðàâíåíèåòî x − 8y = 1. ßñíî å, ÷å çà âñè÷êè
ðåøåíèÿ (x, y) x ùå áúäå íå÷åòíî => âñÿêî ðåøåíèå íà óðàâíåíèåòî ùå
áúäå ðåøåíèå è íà çàäà÷àòà. Ìèíèìàëíîòî ðåøåíèå å (x, y) = (3, 1). Ò.å.
p
ìèíèìàëíîòî ðåøåíèå íà N (z) = 1 å z0 = 3 + 2 (2) è âñè÷êè äðóãè
k
ðåøåíèÿ ùå ñà îò âèäà z0 , k ∈ N.

17
9 Çàêëþ÷åíèå
Íóæäàòà îò ðåøàâàíå íà óðàâíåíèå íà Ïåë ìîæå äà âúçíèêíå â íàé -
ðàçíîîáðàçíè çàäà÷è. Àâòîðèòå ïîêàçàõà òîâà ðàçãëåæäàéêè åäíà ìàëêà
÷àñò îò ñèòóàöèèòå, â êîèòî ïîÿâàòà íà óðàâíåíèå íà Ïåë íå å î÷åâèäíà
íà ïðúâ ïîãëåä. Ãîëÿìà ÷àñò îò çàäà÷èòå âêëþ÷âàùè óðàâíåíèå íà Ïåë
èçèñêâàò ñúîáðàçèòåëíîñò è ìàòåìàòè÷åñêà ìèñúë, ÷ðåç êîèòî ñå "óñåùà"êîè
õàðàêòåðèñòèêè çàäàäåíè â óñëîâèåòî íà çàäà÷àòà òðÿáâà äà ñå ïðåäñòàâÿò
êàòî ïàðàìåòðè íà óðàâíåíèåòî. Çà â áúäåùå àâòîðèòå ñìÿòàò äà íàâëÿçàò
îùå ïî - íàäúëáîêî â òåîðèÿòà íà óðàâíåíèÿòà íà Ïåë ðàçãëåæäàéêè òåìè
êàòî êâàäðàòè÷íè ðàçøèðåíèÿ è âðúçêà ìåæäó ïîëèíîìè íà ×åáèøåâ îò
ïúðâè è âòîðè òèï ñ óðàâíåíèåòî.

10 Áëàãîäàðíîñòè
Èñêàìå äà áëàãîäàðèì íà íàøèÿ íàó÷åí ðúêîâîäèòåë äîö. ä-ð Èâàí Òîíîâ,
êîéòî íè ïîäêðåïè ñ èäåè è ìàòåðèàëè çà ïîäãîòîâêà è íà Ãåîðãè Ñèìèä÷èåâ
- ïðåïîäàâàòåë â ÍÏÌà Àêàä. Ë. ×àêàëîâ, êîéòî çàïîçíà àâòîðèòå ñ
îñíîâíàòà òåîðèÿ íà óðàâíåíèÿòà íà Ïåë. Áèõìå èñêàëè äà áëàãîäàðèì
è íà Ó÷ÈÌÈ çà âúçìîæíîñòòà äà ñå èçÿâèì.

18
Ëèòåðàòóðà
[1] Ïðèíöèï íà Äèðèõëå, Èâàí Ïðîäàíîâ, Íàðîäíà ïðîñâåòà, 1988

[2] Pell's equation,Edward J. Barbeau

[3] http://www.mathlinks.ro/

[4] http://www.imomath.com/

[5] http://www.mccme.ru/

[6] ñïèñàíèå Êâàíò, 2002/03

19