You are on page 1of 67

YAPIM YÖNETĠMĠ ve EKONOMĠSĠ

2009-2010 Bahar Yarıyılı

Mimarlık Meslek Etiği

5/12/2010
“Etik” Kavramı...
ETHOS
Alışkanlık, töre, gelenek anlamlarına gelen ahlak yasası (Yunanca-I)
Eylem kuralları ve değer ölçülerinin sorgulanarak ve üzerinde
düşünülerek talep edilen iyiyi gerçekleştirme (Yunanca-II)
Töre/Karakter (Latince)

ETHICS (etik)
uygun davranış
davranışları yöneten ve yönlendiren ahlaki kurallar

2 5/17/2010
“Etik Düşünce” nin evrimi...

“İyi hayat nedir?”


Antik Yunan – Roma

“Bir insan,Tanrı ile ilişkisini nasıl kurmalı?


Hristiyanlığın Etkisi

“Bir insan diğer insanlara nasıl davranmalı?


Çağdaş Batı Toplumları

3 5/17/2010
Günümüzde “Etik” Kavramı...

“Etik, davranışların doğruluğunu veya yanlışlığını yargılamak


için standartlar geliştirmek üzere yapılan çalışmalardır”
BarbaraWhitehead

“Etik, iyi davranış kaygımıza verdiğimiz isimdir”


Albert Schweitzer

4 5/17/2010
Kısaca...

“Etik, insanların kurduğu bireysel ve toplumsal ilişkilerin


temelini oluşturan değerleri, kuralları doğru-yanlış ya da iyi-
kötü gibi ahlaksal açılardan araştıran bir felsefe disiplinidir.”

5 5/17/2010
“Etik” Kavramını Ele Alan Disiplinler

 Sosyoloji
 Teoloji
 Felsefe
 Antropoloji
 Yönetim Bilimleri...vb.

6 5/17/2010
Etik Kavramının Yönetim Bilimleri Bağlamı
Yönetim bilimleri

İş Etiği

 İş etiği, iş dünyasındaki davranışları yönlendiren, onlara rehberlik


eden etik prensiplerin ve standartların toplamıdır.

 Başka bir ifadeyle iş etiği, iş dünyasında hüküm süren doğru ve


yanlış davranışları ele almaktır.

7 5/17/2010
Birey/Örgüt/Toplum
 Özellikle son yıllarda iletişim kanalları örgütlerde bireylerin etik dışı
davranışlarını sık sık gündeme getirerek, toplumu bu konuda uyarmayı
hedeflemektedir.

 Bir davranışın etiğe uygun olup olmadığı, yalnızca bireylerin kişisel etik ve
değerleri tarafından değil, kitle iletiĢim organları, çıkar grupları ve
örgütleri de içine alan toplum tarafından belirlenmektedir.

 Bu yargılar örgütlerin etkinliklerinin, toplum tarafından kabulünü ya da reddini


etkilemektedir.

8 5/17/2010
İş Etiği
 İş etiği kavramı çerçevesinde geliştirilen görüşlerin
önemli bir bölümünün hareket noktası işletmelerin
günümüz toplumlarında, özel bir ahlaki
sorumluluğunun olduğunun kabul edilmesidir.

9 5/17/2010
Teorik Yaklaşımlar
 Etik Olanı Ġktisadi Olanla UzlaĢtıran YaklaĢım
Örgüt Etiği, örgüt yönetimi açısından ahlak ile kazanç arasındaki ilişkiyi konu alır ve
modern ekonomi bağlamında, işletmelerin hangi ahlaki normları ve idealleri
uygulayabileceği sorusu ile uğraşır.

 Etik Olana Öncelik Tanıyan YaklaĢım


Klasik iktisadın işletmelerin önüne koyduğu „en çok kazanç‟ amacının yerini, çok boyutlu
yeni bir amaç sistemi almalıdır. Bu yeni amaç sistemi işletme rasyonelliği ile ahlaki
boyutu birbiriyle uzlaştırmalıdır.

 Pragmatik YaklaĢım
Fiili davranışların etik açısından analizi ve fiili durumlara bağlı etik gerekliliklere uygun
davranış önerilerinin geliştirilmesi yaklaşımıdır. Bireysel vicdanı öne çıkarma ve etik
açıdan alternatif bireysel hareket alanlarının tartışılması, pragmatik yaklaşımı karakterize
etmektedir.

10 5/17/2010
Örgütlerde Etik Kavramının Önemi
İş etiği konuları,
 çevre felaketleri,

 mali skandallar,

 rüşvet vs. kirli birtakım olaylarla bağdaştırılır.

Gerçekte ise etik olaylar sadece bunlarla sınırlı değildir. Etik


konular iş aktivitelerinin her alanını ilgilendirir. Çünkü insan
faaliyetlerinin tümünde etik davranışları görürüz.

11 5/17/2010
Problem Çözme Aracı olarak “Etik”
 Örgütlerde etik konular genellikle problemler, durumlar veya fırsatlarla ilgilidir.
Genelde bunlar birey veya örgütün çeşitli faaliyetler arasından seçtiği doğrular
veya yanlışlara odaklanır.

Seçim yapma Karar Verme

Etik Kaygılar

 Birini işe almak ya da çıkarmak, ihalelere karar vermek, fiyatları ayarlamak,


hedefleri belirlemek, kaynakları tahsis etmek, kâr payını belirlemek,
çalışanları disipline etmek, zaman tablosunu planlamak ve kontratları
değerlendirmek gibi faaliyetlerin hepsi etiksel kararları içerir.

12 5/17/2010
İŞ DÜNYASINDA ETİK…
 Etik karar verme kaygısının ortaya çıktığı başlıca konular;

 Rekabet ortamı
 Çıkar Çatışması
 Özel Bilginin Kötüye Kullanılması
 Ofis Malzemelerinin Özel İşlerde Kullanılması

13 5/17/2010
Özel Bilginin Kötüye Kullanılması…

 Grafikler, bir şahsa ve ya şirkete ait tasarımlar, finansal


bilgi ve veriler, müşteri liste ve bilgileri, şirketin
ekonomi politikaları gibi bilgiler özel bilgilerdir.

 Bu bilgilerin sahibi olan kişi ya da şirket, çalışanının ve


ya herhangi bir kimsenin bunların rakiplerinin eline
geçmesini istemeyecektir.

14 5/17/2010
Kaynak Kullanımı
 Şirket sahibi tarafından sağlanan ofis kaynaklarının kişisel
amaçlarla kullanılması….

15 5/17/2010
Etik Dışı Davranışlar...
 İş dünyası bir yandan mal, öte yandan hizmet alım satımıyla uğraşmaktadır. İş
aynı zamanda “para, kâr ve başarı” demektir. Bazı kimseler için iş dünyası sadece
bunlardan ibarettir ve bu kimseler iş dünyası ile ilgili olarak genelde şu
görüşleri öne sürmektedirler:

“Gemisini kurtaran kaptan...”

“Yakalanmadığın sürece ne yaparsan yap...”


“Dürüstlük şimdiye kadar kimi zengin etmiş?”
“Herkes yapıyor ben niye yapmayayım?”

16 5/17/2010
Neden bazı insanlar etik davranmazlar?

1. kişisel çıkarların ön planda tutulması


2. dikkatsizlik/umursamazlık
3. yapılanın herhangi zararı olduğunu düşünülmemesi
(Brown ve Sukys , 2005)

17 5/17/2010
Neden bazı insanlar etik davranmazlar? (2)

→ serbest pazar

→ yüksek rekabet ortamı

→ etik sınırların gevşetilmesi

→ müşteri kazanmak

18 5/17/2010
“Başkalarının size nasıl davranmasını
istiyorsanız, siz de başkalarına öyle
davranın.”

19 5/17/2010
Örgütlerde Etik Davranışların Kontrolü
A. Örgütsel Standartlar ve Etik Kodlar (Kurallar)

Etik davranışı kontrol, örgütsel standartların oluşturulması ile teşvik edilebilir.


Etik kodlar her etik ikilemini çözemez ama çalışanlara yol gösteren kurallar
koyar. Etik bir koda sahip olmanın sağlayacağı yararlar bir çalışmada şöyle
sıralanmıştır:

 Tüm yönetici ve çalışanlara doğru davranışın ne olduğunu gösteren,


beklenen davranış standartlarını açıklayan, onların ahlaklı davranışlarını
teşvik eden düzenleme ve kalıcı rehbere sahip olmak,

 Yöneticilerin çalışma hayatında karşılaştıkları etik sorunları, ikilemleri


çözümleyerek, doğru ve iyi kararlar verebilmelerine yardımcı olmak,

 Toplumun güven ve saygınlığını kazanmak, iyi bir imaj ve üne kavuşmak.

20 5/17/2010
Örgütlerde Etik Davranışların Kontrolü (2)...

B. Performans Ölçümü

Kontrolün diğer bir görevi de çalışanların performanslarını


örgütün etik standartlarına göre kıyaslamaktır.

C. İyileştirici Faaliyetler

İyileştirici faaliyetler, örgüt ilke ve standartlarına uyan çalışanların


ödüllendirilmesi ve uymayanların cezalandırılmasını içerir.

21 5/17/2010
Meslek Etiği
 Meslek: “sürekliliği olan iş”

 Eğitim ve hukuki tanınırlılık

 “Meslek” kavramının bileşenleri:


Topluma karşı özel görevler
Üyelerin sahip olması gereken özelleşmiş bilgiler ve yetenekler bütünü
Meslek üyelerinin birbiriyle ve müşterileriyle özel bir ilişki biçiminin olması
Üyeler için yüksek derecede otonom kontrol sistemi
Etik kuralları
Örgütlenme düzeyi

22 5/17/2010
Örgütlenme
 …mesleğin kalifiye elemanları örgüt kurmaya
eğilimlidirler. Doğal olarak kendi yeterliliklerini de
garantilemek amaçları da vardır. Bir diğer etken ise,
düzenli bir mesleki standart kontrol organizasyonunun
kurulması ve işlemesidir.

23 5/17/2010
İnşaat Sektöründe Etik
 1820: Sivil Alandaki Mühendislerin Örgütlenmesi (Almanya)

 1870: Mimarlık Alanında Mesleki Rekabet Kurallarının Tanımlanması (AIA-

Amerika)

 1910: İlk Mühendislik Mesleki Davranış Kurallarının Kabulu (İngiltere)

 1968: İnşaat Sektöründeki Tüm Meslekler için Ortak Etik Kurallarının

Tanımlanma Çabası (Avrupa Birliği)

24 5/17/2010
Türkiye’de...
 1956 yılında "6235 Sayılı TMMOB Kanunu Hakkında Birlik

ve Oda Çalışmaları" çerçevesinde "USA Engineers, Council for


Professional Development" (1947) tarihli belgeden derlenen
"Mühendislerin Ahlak Kaideleri" adlı bir çalışma
yayınlanmıştır.

25 5/17/2010
Bugünkü Uygulama...
 6235 sayılı yasa TMMOB'ye

"…mesleğin genel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak, meslek


mensuplarının birbirleriyle ve halk ile olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hakim
kılmak üzere meslek disiplinini ve ahlakını korumak için gerekli gördüğü bütün teşebbüs
ve faaliyetlerde bulunmak…"

görevini verdiği için bugüne dek TMMOB'ye bağlı odalar, üyelerinin


tüzüklerine uymayan durumlarını onur kurullarına götürdüler ve onur kurulları
tüzüklerin çerçevesinde yasa tarafından da verilmiş olan bu görevi yerine
getirmeye çalıştılar.

26 5/17/2010
Mimarlar...
 Mimarlar Odasının 41.Dönem Olağanüstü Genel Kurulu‟nda kabul ettiği “MESLEKİ
DAVRANIŞ KURALLARI YÖNETMELİĞİ” mimarlarının uymak zorunda oldukları
kuralları belirlemektedir.

 Ayrıca doğrudan doğruya etik kuralların belirlenmesi amacı ile 7 - 9 Ekim 1993
tarihinde Türkiye Mimarlığı Sempozyumunda "Kimlik Meşruiyet, Etik" konusu ele
almıştır.

27 5/17/2010
Mimarlık Meslek Pratiği ve Etik
 Mimarlık mesleğinin iyi, doğru ve güzel bir şekilde icra
edilmesi aynı zamanda etik bir ihtiyacın karşılanması
anlamına da gelmektedir.
 UIA (Union International Des Architects), ACE (The
Architects‟ Council of Europe), AIA (The American
Institute of Architects), RIBA (Royal Institute of British
Architects) veya Türkiye‟deki Mimarlar Odası gibi
mimarlık örgütleri mimarın meslek pratiğini “mimarlık
hizmetlerinin sunulması” şeklinde nitelendirmişlerdir.
 Etik ve Davranış Kuralları

28 5/17/2010
TMMOB Mimarlar Odası
Mesleki Davranış Kuralları Yönetmeliği
 Topluma Karşı Yükümlülükler
 Meslektaşlara Karşı Yükümlülükler
 İş Sahiplerine Karşı Yükümlülükler
 Mimarlık Mesleğine Karşı Yükümlülükler
 Meslek Odasına Karşı Yükümlülükler

29 5/17/2010
Topluma Karşı Yükümlülükler
 Mimar, mesleki çalışmalarını yürütürken, topluma karşı
aşağıdaki yükümlülüklere uygun davranır;
a) Mimar, mesleki uygulamalarında ırk, dil, milliyet, inanç ve
cinsiyet ayrımı yapamaz, insan haklarına saygıyı temel alır.
b) Mimar, mesleğini uygularken doğal ve kültürel mirasın,
kentsel ve çevresel değerlerin korunması, kamu ve toplum
yararının önceliği ilkelerini gözetir.
c) Mimar, topluma, bütün bilgi ve birikimi ile mesleki
sorumluluk ve görev anlayışı ile hizmet sunar.

30 5/17/2010
Meslektaşlara Karşı Yükümlülükler
 Mimar, meslektaşlarıyla ilişkilerinde aşağıdaki esaslara uygun
davranır;
a) Mimar, meslektaşlarına doğrudan ya da dolaylı olarak ve
bilerek zarar verecek davranışlardan kaçınır.
b) Mimar, bir işi alabilmek için başka meslektaşlarını mesleki
bakımdan kötüleyici, küçümseyici tarzda hareket edemez.
c) Mimar, eser sahibi mimarın izni olmadan projesini
kullanamaz, değişiklik ya da ilaveler yapamaz. Mimar, kendi
eserleri üzerindeki telif haklarını kötüye kullanamaz.

31 5/17/2010
Meslektaşlara Karşı Yükümlülükler (2)
d) Mimar, başka bir meslektaşı tarafından tasarlanmış bir
yapı ve mekânın, herhangi bir mesleki hizmet sorumluluğunu
üstlenmeden önce o meslektaşının iznini almak zorundadır.
Proje müellifi belli değilse ya da bulunamıyorsa bu durumu
çalışma yapmadan önce Mimarlar Odasına bildirmek
zorundadır.
e) Mimar meslektaşlarının eserlerini ve çalışmalarını, tahkir
edici olmadan, mimarlık bilimi ve sanatının verileri
çerçevesinde dürüst, nesnel ve yapıcı olarak eleştirebilir.
Kendi çalışmalarına yönelik bu tarz eleştirileri de hoşgörüyle
karşılar.
32 5/17/2010
Meslektaşlara Karşı Yükümlülükler (3)
f) Belli bir mesleki hizmetin başka mimar tarafından
üstlenilmiş olduğunu veya bu konuda çalışma yapıldığını
bilen ya da makul bir araştırma sonucu bunu öğrenebilecek
durumda olan mimar, iş sahibinin kendisine aynı işi önermesi
durumunda, bu teklifi ilgili meslektaşına ve Mimarlar
Odasına bildirmek zorundadır.
g) Mimar, başkasına ait mimarlık eserlerini kendine mâl
edemez. Mesleki başarısını kendi çalışmaları üzerine kurar.
Meslektaşlarını küçümseyerek ya da kötüleyerek kendini ön
plana çıkaramaz. Meslektaşlarının eser ve hizmetlerine karşı,
tutumunda mesleki saygıyı temel alır.
33 5/17/2010
Meslektaşlara Karşı Yükümlülükler (4)
h) Her ne şartla olursa olsun, bir mimar başka bir mimar
hakkında küçük düşürücü davranışlarda ve hakarete varan
açıklamalarda bulunamaz. Bu açıklamaları basın yayın
organları ya da başka araçlar ile topluma yayamaz.
ı) Mimar, meslektaşlarının mesleki ve özlük haklarını korur,
kendisinin yada başka bir mimarın mesleki ve özlük
haklarının ihlaline izin vermez. Engel olunamamışsa derhal
Mimarlar Odasına durumu bildirir.

34 5/17/2010
İş Sahiplerine Karşı Yükümlülükler
 Mimar, iş sahipleriyle ilişkilerinde aşağıdaki esaslara uygun
davranır;
a) Mimar üstlendiği iş veya hizmetin kapsamını,
sorumluluklarını, ücretini, ödeme aşamaları ve iş ilişkilerinin
sona erdirilmesi hakkında koşullarını iş sahibiyle yapacağı
yazılı bir sözleşmeyle belirler. Mimar yapmış olduğu
sözleşme şartlarına uymak, hizmetin kaliteli yürütülmesinde
azami gayret ve iyi niyeti sarf etmekle yükümlüdür.
b) Mimar, iş sahibine verdiği mimarlık hizmetine ilişkin veya
işle bağlantılı sırlarını iş sahibinin iznini almadan, ya da yasal
gereklilik dışında açıklayamaz, kişisel çıkarları için
35 kullanamaz. 5/17/2010
İş Sahiplerine Karşı Yükümlülükler (2)
c) Mimar, iş sahibine yanıltıcı bilgiler vererek veya işi
olduğundan farklı göstererek onun bilgi eksikliğini kötüye
kullanamaz. Kamu yararına aykırı olarak özel haklar ve
ayrıcalıklar sağlama vaadinde bulunamaz ya da bu yolları bir
iş alma aracı olarak kullanamaz.
d) Mimar, üstlendiği iş veya hizmetleri, eksiksiz ve meslek
kuralları ve etiğine uygun hazırlamak, gereksiz gecikmelere
yol açmadan tarafların anlaştıkları sözleşmede belirtilmiş
olan süre içinde tamamlamak, hizmetiyle ilgili yazılı ve çizili
belgeleri kesin, açık ve her türlü bilgiyi içerecek şekilde
yürürlükte bulunan ilgili yasa ve mevzuata uygun olarak
36 düzenlemekle yükümlüdür. 5/17/2010
İş Sahiplerine Karşı Yükümlülükler (3)
e) Mimar, iş sahibinin isteklerine saygı göstermeli, üstlendiği
işlerin ve hizmetlerin ilerleyişi hakkında, özellikle kalite ve
maliyet konusunda belirli sınırlamalar konulmuş olması
halinde hizmetin kalite ve maliyetini etkileyebilecek konularla
ilgili olarak iş sahibini bilgilendirmelidir. İş sahibinin onayı
olmadan, projesinde herhangi bir arttırma ya da eksiltme
yapamaz.
f) Mimar, işi almak için iş sahibine herhangi bir özendirici
teklifte bulunamaz. İş sahibinden veya iş sahibinin bilgisi
dahilinde ya da bilgisi dışında kayıt dışı gelir getirecek
herhangi bir özendirici teklif veya ödemeyi kabul edemez.
37 5/17/2010
Mimarlık Mesleğine Karşı
Yükümlülükler
 Mimar, mesleğine karşı kişisel yükümlülüklerinde aşağıdaki
esaslara uygun davranır;
a) Mimar mesleğin itibarını zedeleyecek her türlü tutum ve
davranıştan kaçınmak zorundadır.
b) Mimar, mesleki faaliyetlerini bağımsızlık, tarafsızlık, gizlilik,
dürüstlük, doğruluk ve adalet ilkeleri çerçevesinde yürütür.
Mesleki sorumluluğu ile uyuşmayacak ve dürüstlüğünden kuşku
uyandıracak davranışlardan kaçınır.
c) Mimar, proje ve uygulamaları için gerçeğe aykırı olarak
kendisinin kaliteli ve ucuz bina yaptığını ya da zamandan tasarruf
sağladığını, ucuz ve süratli hizmet yaptığını ya da buna benzer bir
38
hususu ileri sürerek ilan vermez. Hiçbir şekilde reklam yapamaz.
5/17/2010
Mimarlık Mesleğine Karşı
Yükümlülükler (2)
d) Mimar, mimarlık mesleğinden yasaklanan kişilerle mesleki
ortaklık kuramaz, mimarlık mesleğini onlarla birlikte icra
edemez.
e) Mimar, yasalarca kendisine verilmiş olan unvanlar dışında
başka bir unvan kullanamaz.
f) Mimar, daha önce kısmi ya da genel yarışması yapılmış
yahut teklif alma işi idarece tamamlanarak sonuca bağlanmış
ve dolayısıyla en uygun proje müellifi belli olmuş bir iş için iş
sahibi tarafından daha sonra kendisine yapılan iş teklifini
Mimarlar Odasına haber vermek zorundadır.

39 5/17/2010
Meslek Odasına Karşı Yükümlülükler
 Mimar, Mimarlar Odasına karşı aşağıdaki yükümlülüklere uygun
davranır;
a) Mimar, mesleğini uygularken toplum içinde meslek topluluğunun
bir temsilcisi durumundadır ve yürürlükte bulunan meslek alanıyla
ilgili bütün yasa, tüzük ve yönetmeliklere, mesleğin uygulanması
konusundaki Oda kararlarına uymak zorundadır.
b) Mimar, yarışma sonucunda elde edilecek iş veya hizmetin kalite
değerlendirmesinin veya seçilecek mimarın mesleki nitelik
değerlendirmesinin ön planda olmadığı anlaşılan ya da Oda
politikalarıyla yönetmeliklerine aykırı olduğu tespit edilen ve bu
nedenle Oda tarafından boykot edilmesine karar verilmiş olan bir
tasarım yarışmasına danışman, asli-yedek jüri üyesi ve yarışmacı olarak
5/17/2010
40 katılamaz, bu tür ihalelere teklif veya öneri veremez.
Meslek Odasına Karşı Yükümlülükler (2)
c) Mimar, sorumluluğunu üstlendiği mesleki görevi yürütürken iş sahibi
kurum ve kuruluş tarafından kamu yararına aykırı yönlendirilmesi
halinde, bu konuda karşılaştığı istek ve zorlamaları Mimarlar Odasına
bildirir.
d) Mimarlar Odasının herhangi bir kurul ya da organında seçimle göreve
gelen ya da görevlendirilen mimar, bu görevi yürüttüğü esnada yasa ve
yönetmelikler ile genel kurul ve yönetim kurulu kararlarına uymak,
harcamalarını genel kurullarda ve yönetim kurullarında kabul edilmiş
bütçeye uygun şekilde ve belgeli olarak yapmak, tüm üyelere her konuda
eşit davranmak, Oda organlarına aday olan üyelere eşit mesafede durmak,
alt birimlerdeki organ seçimlerinde taraf olmamak ve seçimleri
etkileyecek çalışmalarda bulunmamak, üst birim veya kurullara
gönderilmesi gereken tüm bilgi, belge ve evrakın zamanında, tam ve
5/17/2010
41
eksiksiz olarak iletilmesini sağlamak zorundadır.
Meslek Odasına Karşı Yükümlülükler (2)
 Mimarlar Odasının herhangi bir organında seçimle göreve gelen
mimar, bu görevi yürüttüğü esnada yerel yönetim seçimlerine aday
olduğu taktirde Mimarlar Odasındaki görevinden çekilmiş sayılır.
Adaylık sürecinde ve seçildikten sonra Mimarlar Odasındaki
görevini propaganda aracı olarak kullanamaz.

42 5/17/2010
Uluslararası ve Ulusal Etik ve
Davranış Kuralları
 UIA (Uluslararası Mimarlar Birliği) – Etik ve Davranış
Kuralları
 ACE (Avrupa Mimarlar Konseyi) – Etik ve Davranış Kuralları
 RIBA (Britanyalı Mimarlar Kraliyet Enstitüsü) – Etik ve
Davranış Kuralları
 AIA (Amerikan Mimarlar Enstitüsü) – Etik ve Davranış
Kuralları

43 5/17/2010
Uluslararası ve Ulusal Etik ve
Davranış Kuralları
 UIA – Etik ve Davranış Kuralları
 Genel Yükümlülükler
 Topluma Karşı Yükümlülükler
 İşverene Karşı Yükümlülükler
 Mesleğe Karşı Yükümlülükler
 Meslektaşa Karşı Yükümlülükler

44 5/17/2010
Uluslararası ve Ulusal Etik ve
Davranış Kuralları
 ACE – Etik ve Davranış Kuralları
 Genel Yükümlülükler
 Topluma Karşı Yükümlülükler
 İşverene Karşı Yükümlülükler
 Mesleğe Karşı Yükümlülükler

45 5/17/2010
Uluslararası ve Ulusal Etik ve
Davranış Kuralları
 RIBA – Etik ve Davranış Kuralları
 Genel Yükümlülükler
 Topluma Karşı Yükümlülükler
 İşverene Karşı Yükümlülükler
 Mesleğe Karşı Yükümlülükler
 Meslektaşa Karşı Yükümlülükler
 Çevreye Karşı Yükümlülükler
 Dürüstlük,Yetkinlik ve İlişkiler olmak üzere üç prensip
altında incelenmekte.

46 5/17/2010
Uluslararası ve Ulusal Etik ve
Davranış Kuralları
 AIA – Etik ve Davranış Kuralları
 Genel Yükümlülükler
 Topluma Karşı Yükümlülükler
 İşverene Karşı Yükümlülükler
 Mesleğe Karşı Yükümlülükler
 Meslektaşa Karşı Yükümlülükler
 Çevreye Karşı Yükümlülükler

47 5/17/2010
Etik ve Davranış Kurallarının İlgilendiği
Konu Başlıkları
 Genel Yükümlülükler
 Sürekli Mesleki Gelişim
 Mesleğin Gelişimine Katkıda Bulunma
 Kalite Yönetimi (Profesyonel Ölçme ve Değerlendirme)
 Denetim (Özdenetim)
 Yetkinlik (Teknik ve Mesleki Bilgi Yeterliliği)
 Sorumluluk (Yetki dağılımı ve kontrolünün Sağlanması)
 Tarafsızlık
 Dürüstlük
 Şeffaflık

48 5/17/2010
Etik ve Davranış Kurallarının İlgilendiği
Konu Başlıkları
 Topluma KarĢı Yükümlülükler
 Çevresel/Toplumsal Etkinin Gözetimi
 Kültürel Mirasın Korunumu
 Tarafsızlık/Eşitlik/Adalet
 Sürdürülebilirlik
 Şeffaflık
 Dürüstlük
 Yasallık
 Mesleki Tanıtım, Toplumsal Bilgilendirme, İletişim
Yükümlülüğü
 Sosyal Sorumluluk
5/17/2010
49  İnsan Hakları
Etik ve Davranış Kurallarının İlgilendiği
Konu Başlıkları
 ĠĢverene KarĢı Yükümlülükler
 Yetkinlik
 Tarafsızlık
 Teknik ve Mesleki Yeterlik
 İş Süresinin Gözetimi
 Profesyonel Bilgilendirme, Maliyet, Süre, Kalite Yönetimi
 İletişim
 Yasallık
 Sorumluluk –Yetki Dağılımında Şeffaflık
 Fiyatlandırmada Şeffaflık
 Gizlilik, Gizli belgelere ve Mahremiyete Saygı
50  Çıkar Çatışmalarının Bilgilendirilmesi 5/17/2010
Etik ve Davranış Kurallarının İlgilendiği
Konu Başlıkları
 Mesleğe KarĢı Yükümlülükler
 Mesleğin Gelişimine Katkıda Bulunma
 Tarafsızlık
 Dürüstlük
 Yasallık, Mesleki Örgüt Kurallarına Uygunluk
 Güvenilirlik
 Sürekli Mesleki Gelişim

51 5/17/2010
Etik ve Davranış Kurallarının İlgilendiği
Konu Başlıkları
 MeslektaĢa KarĢı Yükümlülükler
 Profesyonel Mesleki Çevrenin Katkılarına Saygı
 Tarafsızlık/Eşitlik/Adalet
 Başkalarının Haklarının Gözetimi
 Fikri ve Telif Haklarının Korunumu
 Profesyonel İletişim
 Rekabetin Korunumu
 Yasallık, (İşsel Haklara Saygı,Yarışma Düzenlerine Uygunluk,
Mesleki Örgüt Kurallarına Uygunluk)
 Teknik ve Mesleki Yeterlik
 Ücret
52 5/17/2010
Etik ve Davranış Kurallarının İlgilendiği
Konu Başlıkları
 Çevreye KarĢı Yükümlülükler
 Çevresel Etkilerin Gözetimi
 Sürdürülebilir Yapısal ve Çevresel Tasarım
 Sürdürülebilirliğin Geliştirilmesine Katkı (Tasarım,Yapım ve
İşletim)
 Sürdürülebilirliğin Uygulanması için Teşvik Çalışmaları
 Mesleki Kapasite Şeffaflığı
 Teknik ve Bilgi Yetkinliği
 Çıkar Taleplerinin Dengelenmesi

53 5/17/2010
Etik ve Davranış Kurallarının İlgilendiği
Konu Başlıkları
 Oda’ya KarĢı Yükümlülükler
 Mesleki Örgüt Kurallarına Uygunluk, Bağlılık
 Dürüstlük
 Tarafsızlık
 Yasallık
 Bilgilendirme Yükümlülüğü
 Yetki/Sorumluluk Dağılımı

54 5/17/2010
Karşılaştırma
GENEL TOPLUMA ĠġVERENE MESLEĞE MESLEKTA ÇEVREYE ODA’YA
YÜK. KARġI KARġI KARġI ġA KARġI KARġI KARġI

UIA

ACE

AIA

TMMOB

55 5/17/2010
Karşılaştırma
 RIBA hariç kurallar oluşturulurken baz alınan ortak sistem
“mimar”ın sorumlu olduğu taraflar.
 RIBA mimarın meslek pratiğinde davranış biçimlerini
benimsemesini “taşıması gereken bir takım değerler
ışınğında” tanımlarken UIA, AIA, ACE ise mesleğin
ilişkilerinden ve sonuçlarından etkilenen tarafları ve unsurları
doğrultusunda ortaya koymaktadır.
 AIA ve RIBA çevreye karşı yükümlülüklerden
bahsetmektedir.

56 5/17/2010
NCARB (National Council of Architectural Registration
Board – ABD Mimarlık Kayıt Kurulları Ulusal Konseyi)

Ethics and Proffessional Rules of Conduct


(Etik ve Profesyonel DavranıĢ Kuralları)
 Kural I –Yeterlik (Yetkinlik) (Competence)
 Kural II – Çıkar Çatışması (Conflict of Interest)
 Kural III – Eksiksiz Bilgi (Full Disclosure)
 Kural IV – Yasalara Uygunluk (Compliance with Rules)
 Kural V – Profesyonel Davranış (Professional Conduct)

57 5/17/2010
İnşaat Sektöründe Etik Üzerine Yapılan Bir
Çalışma (2003)
 CMAA- Construction Management Association of America

 FMI: Corporation Concultants for the Construction Industry

 Örneklem (Toplam 270 kişi)


 %29 Ana Yükleniciler
 %30 Alt Yükleniciler
 %23 Yapım Yöneticileri
 %8 Mimar/Mühendisler
 %8 Mal Sahipleri
 %2 Diğer

58 5/17/2010
Amaç
 Etik uygulamalardaki ana problem alanlarının
belirlenmesi
 Etik olmayan uygulamalar sebebiyle firma/endüstrinin
ününün zarar gördüğü durumların belirlenmesi
 Etik kuralların yeterliliğinin sorgulanması

59 5/17/2010
Soru 1
 “Son 12 ayda etik olmayan bir davranışla karşılaştınız mı?

 % 50: Evet, 3‟ten az olay

 % 34: Evet, bir çok kez

 % 13: Hayır

60 5/17/2010
Soru 2
 “İnşaat endüstrisi etik uygulamalar konusunda çok
yetersizdir” görüşüne katılıyor musunuz?

 % 52 Evet Katılıyorum

 % 15 Kesinlikle Katılıyorum

61 5/17/2010
Soru 3
 “İnşaat endüstrisi yasa dışı uygulamaların sık
karşılaşıldığı bir sektördür” görüşüne katılıyor musunuz?

 %34: Evet, katılıyorum

 % 6: Kesinlikle katılıyorum

 %42: Hayır, katılmıyorum

62 5/17/2010
Soru 4
 En sık karşılaşılan etik problemler nelerdir?

 Tekliflerin satılması

 İş değişiklikleri
 Ödemeler

 Müteahhitlerin güvenilmezliği

63 5/17/2010
TEDMER’in Yaptığı Araştırmalar
 Türkiye Etik Değerler Merkezi (TEDMER) (www.tedmer.org.tr)
 Etik Barometre Araştırması - Nisan 2007
 Türk İş Gücünün İş Etigine Yaklaşımı 2002

64 5/17/2010
İkilem... 1
 Bir inşaat firmasında çalışıyorsunuz. İşvereninizin sizden
yapmanızı istediği iĢ kentin mimari dokusunu allak bullak
edecek. Kentin dokusunun ve tarihsel değerlerin yara alacağını
mesleki bilgi ve deneyiminiz sonucunda kestirebiliyorsunuz.
İşverene uyarıda bulunuyorsunuz, ama o uyarılarınıza kulak
asmıyor. İşin bu şekilde yapılması mesleki ve ahlaki
inançlarınıza son derece ters geliyor. Ancak görüşlerinizde
ısrar ederseniz de işinizi yitirebilirsiniz.
 Bu durumda ne yapmanız gerekir? İşi mi bırakacaksınız? Yetkili
makamlara, meslek örgütlerine mi başvuracaksınız?

65 5/17/2010
İkilem... 2
 Bir mimar, müşterisinin projesinin belli bölümlerini iĢ güvenliği
açısından riskli buluyor, müşteri bu görüşe katılmıyor.
Sonunda mimar iĢi sürdürmeyi reddediyor, bu arada,
karĢılığını almıĢ olmakla birlikte, yaptığı çizimleri de
müĢteriye vermiyor.
 Mimarın davranışı meslek ahlakına uygun mu? Çizimleri
müşterisine vermemesi haklı bir davranış mı?

66 5/17/2010
14/05/2010 TARİHLİ ÖDEV KONUSU

Ethics and Proffessional Rules of Conduct

Case Study

67 5/17/2010