PANIMULANG LINGGWISTIKA

BSEd FILIPINO II 2009

PASASALAMAT Buong-puso naming pasasalamat kay Bb.Elsie V. Tillor, ang napakaaktibo naming guro sa Filipino Major 2 – Panimulang Linggwistika, sa kanyang paghikayat na isakatuparan ang aklat na ito. At gayundin sa aming mga magulang, kaibigan at sa Poong Maykapal na siyang nagbibigay lakas at inspirasyon na nakatulong nang sa pagkakabuo ng aklat na ito.

PANIMULA Isang pagmamalaki naming mga may-akda ang makatugon sa utos ng aming guro na si Bb. Elsie V. Tillor tungkol sa aming asignaturang Filipino Major 2 – Panimulang Linggwistika . Layunin naming makabahagi sa kinakailangan ng aming mga kapwa mag-aaral sa kasalukuyan at sa hinaharap. Sinikap naming maipaloob sa aklat na ito ang iba’t ibang paksang panglinggwistika. Naniniwala kami sa pamamagitan ng pagsasanib ng makabagong balarila, ang kakayahang (1) bumasa, (2) umunawa, (3) magsalita at (4) sumulat ng mga mag-aaral ay madaling malilinang. Sinadya naming huwag maging saklaw ang pagtatalakay sa ilang paksa upang sa gayo’y maging daan naman ito ng mga mag-aaral na maatasan ang kanilang mga sarili ng wastong pananaliksik. Isa ring paghamon sa mga mag-aaral na gawing mabisa ang pagtatalakay sa mga paksang naririto upang maging kawili-wili at kapaki-pakinabang ang lahat ng nilalaman ng aklat na ito. BSEd – FILIPINO II 2009-2010

PAGTUTUKOY NG KAHULUGAN Denotasyon Ang tawag sa kahulugang galing sa diksyunaryo. Tinatawag din na aktwal na kahulugan. Halimbawa: Ibili mo nga ako ng balimbing sa palengke. Ang salitang balimbing sa pangungusap na ito ay nangangahulugang prutas. Konotasyon Ang tawag sa kahulugang iba sa kahulugang mababasa sa diksyunaryo. Kadalasan, ito ay nagbibigay ng matalinghagang kahulugan. Halimbawa: Huwag mong iboto ang ang pulitikong balimbing. Ang salitang balimbing ay sa pangungusap na ito ay nangangahulugang palipat-lipat o paiba-iba ang kinakampihan. Ang konotasyon ay maari ring tawaging:  Pahayag na Idyomatiko Pahayag na hindi literal ang kahulugan ng mga salita o di-tuwiran ang kahulugan. Halimbawa: magbanat ng buto (nagtatrabaho nang mabuti) hindi masikmura (hindi matanggap)  Patayutay na Pananalita Pahayag na sadyang lumilihis sa karaniwang paraan ng pagpapahayag nang ang pahayag ay magawang maganda at kaakit-akit. Halimbawa: kinakalawang na ang utak (mahina ang kakayahan) kamay na bakal (malupit na pakikitungo)  Eupemistikong Pananalita Pananalitang ipinapalit sa mga salitang maaaring makasakit ng damdamin. Halimbawa: binawian ng buhay (namatay) balat sibuyas (maramdamin)

 Makulay/Masining na Pananalita Pananalitang karaniwang ginagamit ng mga makata na may kakaiba ngunit maganda ang paglalarawan. Halimbawa: mala-makopang pisngi (kulay rosas ang pisngi) Ekstensyon Ito ay Tumutukoy sa lahat ng paksa maging isahan man o maramihan na nagtataglay ng mga katangiang isinasaad ng pangkalahatang kaisipan. Halimbawa:

PILIPINO

TSINO

ASYANO

MALAY

INDONESYO

MUSIKERO

RETRATISTA

ARTISTA

ISKULTOR

MANUNULAT

Ang salitang Asyano ay may mga ekstensyong “Pilipino”, “Tsino”, “Malay” at “Indonesyo”. Ang salitang artista ay may mga ekstensyong “musikero”, “retratista”, “manunulat” at “iskultor”.

 Unang Intensyon Kaisipang inilalahad ang kalikasan o uri ng isang bagay sa kung ano ang malimit na makikita sa pisikal na katotohanan. [ . [. ang salitang babae (girl) ay maaaring magkaroon ng tatlong semantikang katangian. Halimbawa: Ang puso ay punla ng pag-ibig. Tinatawag din itong feature analysis o contrast analysis. Ang leon ay isang mabangis na hayop. Komponensyal Analisis Tumutukoy sa paglalarawan ng kahulugan ng mga salita sa pamamagitan ng nabuong set ng sematikang katangian. tao (human). [+ nasa hustong gulang na ] = [ + lalaki ]. Halimbawa: tao (man) babae (woman) batang lalaki (boy) batang babae (girl) bata (child) = [ + lalaki ].lalaki]. “wala” at “kaibahan” ng katangian ng isang bagay.lalaki ]. Ipinapakita rito ang pagiging “meron”. [. Halimbawa: Ang mga penggwin ay hindi lumilipad.lalaki ].nasa hustong gulang na ] = [+/.  Ikalawang Intensyon Kaisipang inilalahad ang ibang paraan ng pagpapakahulugan kung saan nauunawan ng isipan ang uri o kalikasan ng isang bagay ayon sa lohikal na katotohanan.nasa hustong gulang na ] Sa madaling sabi. . bata (young) at babae (female).nasa hustong gulang na ] = [ . Ang ina ay ilaw ng tahanan.Intensyon Pagpapakahulugan ng isipan ayon sa katotohanan. [ + nasa hustong gulang na ] = [ .

Ito ay magaganap kung ang huling ponemang patinig ng salitang – ugat na hinuhulapian ay nawawala. mayroon ring isa higit pang titik na nakakaltas. Anumang maliit na salitang ikakabit nito ay nakaimpluwensiya sa pagbabagong anyo ng morpema.) Maykaltas ( Sunscope ) – ito ay nangangahulugangang pagkawala ng isang ponema o morpema sa isang salita . anumang pagbabagong mapapansin natin sa isang morpema ay bunga ng impluwensya ng kapaligiran.MGA PANDIWANG DI-KARANIWAN Pandiwang di-karaniwan ang tawag sa mga pandiwang nagkakaroon ng mga pagbabagong morpoponimeko o ito yong mga pandiwang hindi sumusunod sa pangkaraniwang tuntunin ng palapantigan at paglalapi. Paalala: Pagbabagong morpoponimeko ay tumutukoy sa pagbabago ng morpema na taglay ng kanyang kapaligiran. Halimbawa: Ang mga sumusunod na ponema ay nagpapalitan na di nagbabago ang kahulugan gaya ng: Salitang – ugat + panlapi Lakad + in = lakadin Sunod + in = Sunudin Tawa + han = tawahan Halili + han = halilihan Kuha + in = kukunin Di-karaniwang anyo ng pawatas lakarin sunurin tawanan halinhan kunin o 2. Pitong uri 1. . ngunit hindi lang pagpapalit ang nagaganap dito.) Maypalit – ito ay ang pagkakaroon ng pagpapalit ng titik sa loob ng pandiwa.

pagkakaltas ng ponema o mga ponema Salitang – ugat + Panlapi Hali + an = halikan Bili + han = bilihan Palit + an = palitan Sara + han = sarahan Takip + an = takipan Buhos + an = buhusan Dumi + han = dumihan Di – karaniwang anyo ng pawatas halkan bilhan paltan sarhan takpan busan dumhan 3. At mayroon din titik na nawawala. Halimbawa: Magpadala Pakahigpitan Magpahanap Padala Higpitan Pahanap 5. Tinatawag din itong paglilipat. Narito ang ilang hal. Halimbawa: Salitang – ugat + Panlapi Tanim + an = taniman Talab + an = talaban Silid + an = sidlan Atip + an = atipan Lagay + in = linagay ( l ) + in+ agay Yari + in -y + in + ari = yinari Yaya + in = yinaya Lipad + in = linipad Di – karaniwang anyo ng pawatas tamnan tablan sidlan aptan nilagay niyari niyaya nilipad 4.) Maylipat (Metathesis) Ito ay paglilipat ng titk sa loob ng isang salita.) Maypungos ( Apostrope ) – May nawawalang titik o pantig sa unahan na berb.) Maytulad ( Paragoge ) – May nawawalang titik sa hulihan ng pandiwa / berb.ng mga pandiwang di – karaniwan na ma. Makikita ito sa paglilipatan ng posisyon ng ponema. Ang mga salitang ugat na nagsisimula sa / I / at / y / na ginigitlapian ng / in / ay magkakaroon ng paglilipat ng posiston ng / n / at ng / I / at / y /. .

Halimbawa: Kilalahin --Abalahin --Pagkakaisahan --Kilalahin Abalahin Pagkakaisahan 7.Halimbawa: Halkan Takpan Buksan _ Halki Takpi buksi 6.han Maging ito man ay nag – iisa o may kasamahang iba pang panlapi… .) May-angkop ( hypology ) – makikita ditto ang pag-iisa ng dalawang magkasunod na berb at nagkakaroon ng kaltas o palit sa anumang berb.) May paningit ( epenthesis ) – Mga pandiwa / berb na nagkakaroon ng paningit na titik na salita. Halimbawa: Tayo na – kana Hintay ka – teka Hayaan mo – namo Paalala: Sa talaan ng mga halimbawa na ibinigay sa itaas ay mapapansing nagaganap lamang sa mga pandiwang di Karaniwan ang mga pagbabagong morpoponemiko kung ito ay ginagamitan ng panlaping – an / .

mainit-maalinsangan Di-wasto: Ang silid nina Karen at Judy ay mainit. Wasto: Ang silid nina Karen at Judy ay maalinsangan. Wasto: Ang batang si Lito ay matalas kung mag-isip. matingkad-maliwaang Di-wasto: Lubhang matingkad ang mga ebidensiya ng abogado. Halimbawa: mataas-matangos Di-wasto: Mataas ang ilong ng pinsang kong Amerikano. mataas-matangkad Di-wasto: Higit na mataas si Raul kaysa kay Robert. matalas-matalim Di-wasto: Ang batang si Lito ay matalim kung mag-isip. Wasto: Lubhang maliwanag ang mga ebidensiya ng abogado. Wasto: Matangos ang ilong ng pinsan kong Amerikano.MORPOSINTAKS Ang pagpili ng wasto at angkop na salitang gagamitin sa isang pahayag na hindi lumilihis sa tunay na nakis ipahayag ng pangungusap. Ito ay ang paglakip ng tumpak na salita upang mas maging kaaya-aya at kaakit-akit pakinggan ang isang pahayag. . Wasto: Higit na matangkad si Raul kaysa kay Robert.

Masayang-masaya si Inday nang dumating ang matandang si Allen. lunan o pangyayari. Tatlong baroto ang dala ni Matet. Dalawang libo ang kinita nina Adel. 2.MGA PANURING PANG-URI Ito ay bahagi ng pananalita na nagbibigay-turing sa pangngalan at panghalip. tiyak man o hindi ng mga pangngalan at panghalip Halimbawa: Tiyak 1. 3. Pulutong ng mga kadete ang sumalubong. *Pamilang Ito ay nagpapahayag ng bilang o halaga. 2. Halimbawa: 1. 2. Halimbawa: isa Labingwalo Dalawampu Tatlumpu’t isa apatnapu dalawang daan isang angaw pitong daan . Malungkot si Adel sa nangyari sa kapatid. tao. Ipinakikita ang katangian o bilang ng isang bagay. Di-Tiyak 1. URI NG PAMILANG *Pamilang Na Patakaran O Pamilang Na Kardinal Ito ang likas at basal na mga bilang na pinagbabatayan ng tawag ng iba’t ibang uri ng pagbibilang. URI NG PANG-URI *Panlarawan Ito ang mga likas na pang-uri na iniuugnay sa mga pangngalan na nagpapahayag ng katangiang taglay ng salitang binibigyang turing. Buwig ng saging ang pasalubong niya. Si Juan ay mapagsamantala at abusado.

May panlapi itong ika-. tulad ng ma-. Halimbawa: 1.at –ka. magsing-. *Dalawahan Ito ay ginagamit kung dalawa ang inilalarawan. Kapalagayang-loob ko siya.*Pamilang Na Panunuran O Pamilang Na Ordinal Ito’y ginagamit sa pagpapahayag ng pagkakasunud-sunod ng tao. Magkakasimbilis ang mga kabayo na alaga niya. Ang anyong isahan ay naipapakita sa paggamit ng panlaping pang-isa. Kapwa dalubhasang mangingisda ang mga binatang iyon.at magkasing-. . Ginagamit ang pantukoy na mga. magkasing-. ng walang pag-uulit ng salitang-ugat o walang panandang mga. Halimbawa: Ikalima Ikasiyam Ikalabing-isa Ikaisang daan at isa panglima pansiyam panlabing-isa pang-isang daan at isa KAILANAN NG PANG-URI *Isahan Ito ay ginagamit kung iisa lamang ang inilalarawan. o sa paggamit ng sallitang nagsasaad ng bilang na higit sa dalawa. 2.atbp. Mga mapagkakatiwalaang kawaksi sa bahay ang mga iyan.atbp. o iba pang salitang nagsasaad ng bilang na higit sa isa.sa mga panlaping magka. 2. *Maramihan Ito ay ginagamit kung higit sa dalawa ang inilalarawan. Maligayang pamilya ang pamilyang malusog. o pang. pang-. Ginagamit ang mga panlaping magka-. Magkamukha ang magkapatid na Mike at Choy. sa pag-uulit ng pantig na -na. Halimbawa: 1. o sa paggamit ng pamilang na dalawa o ng salitang kapwa. ka-. bagay atbp. 2. Halimbawa: 1.

Pag-uulit na Di-Ganap Maliliit ang alaga kong pusa. Ang bahay namin ay malapit sa punong Akasya. Ang tiyan ng matanda ay malalobo sa laki. Halimbawa: 1. Halimbawa: 1. 2.salitang-ugat o salitang maylapi na may pag-uulit. Ang mga ganitong uri ay maaaring may kahulugang karaniwan o patalinghaga. Halimbawa: Pag-uulit na Ganap Ang puti-puti ng damit ni Tolits. Pinakagamitin ang mga panlaping ka-. *Tambalan . *Inuulit . Mataba ang alaga naming baboy. pang- .ang pang-uri kung binubuo ng likas na salita lamang o salitang walang lapi.ang pang-uri kung binubuo ng dalawang salitang pinag-isa. Panlaping makauri ang tawag sa mga panlaping ginagamit sa pagbubuo ng pang-uri. 2. *Maylapi .KAYARIAN NG PANG-URI *Payak . kay-.ang pang-uri kung binubuo ng salitang –ugat na may panlapi. at mala-. ma-. masasabi kong siya ay makakalikasan. Halimbawa: Karaniwang kahulugan Biglang-yaman ang pamilya ko nang manalo si nanay sa lotto. Maaaring ganap o di-ganap ang pag-uulit. Dahil sa pag-ibig niya sa kalikasan. Patalinghagang kahulugan Balat-sibuyas ang nakababata kong kapatid. maka-.

. ginagamit ang magsing-.2. Halimbawa: Ubod ng yabang ang taong iyan. atbp. Palamang – nakahihigit ng katangian sa pinagtutularan. at pinaka-. Ginagamit ang panlaping napaka-. at mga salitang tulad. B. Walang paghahambing na nangyari. *Pahambing -kung ang pang-uri ay nagtutulad sa dalawang tao o bagay. Magkatulad – patas at walang lamangan. Pasahol – sahol o kulang o may kaliitan at kababaan sa pinagtutularan.1. A. Halimbawa: Di-lubhang mataas ang marka ko na gaya ng marka mo. Halimbawa: Maligayang lahat ang mga busero at mangangabog. Halimbawa: Higit na marunong si Linda kaysa kay Nene. *Pasukdol . labis. kasing.KAANTASAN NG PANG-URI *Lantay* .nagpapahayag ng kataasang uri o katangiang namumukod sa lahat. B. pag-uulit ng salita at mga katagang ubod ng. at sukdulan ng. kawangis atbp. at wala ng iba. B. hari ng.ito’y tuwirang nagbibiga-turing sa pangngalan o panghalip na inaabayan. ang paghahambing ay maaaring magkatulad o di-magkatulad. Halimbawa: Kasingganda ng birhen si Nora. Di-Magkatulad – maaaring palamang o pasahol.

Ang masipag at determinado ay nagtatagumpay . Ito ang nagbibigay diwa sa isang pangungusap. um . 2. hin. PANDIWANG KATAWANIN (intransitive verb) Kung ang pandiwa’y hindi na kailangan ng tuwirang layon at nagtataglay ng kahulugang buo sa ganang sarili kaya’t hindi na kailangan ang tagatanggap ng kilos. Nakinig kay Elvis Presley ang mga bata bago sila sumayaw. maki.ang pandiwa ay nakatatayong mag.isa. Ang tubero ay nag-aayos ng tubo sa aming bahay. Ito’y binubuo ng salitang-ugat at panlaping makadiwa tulad ng mga. Katawanin Ang mga pandiwa kapag walang tuwirang layong tumatanggap ng kilos. 2. kay. PANDIWANG PALIPAT(transitive verb) Ang mga parirala ay nasa tuwirang layon at pinangungunahan ng pang-ukol na ng. Kapag ang pandiwa ay may tuwirang layon. ito ay pandiwang palipat Palipat Ang pandiwa kapag ito ay may tuwirang layon na tumatanggap ng kilos.PANDIWA (VERB) • • • Bahagi ng pananalitang nagsasaad ng kilos o galaw. 3. mga. han. Pareho silang naghahanap. 2. ma. Bumili ng baging telebisyon ang nanay sa Makati. magsi. an. Naglinis ng kwarto si Delia. sa at kay. at iba pa. Ang layong itoy pinangungunahan ng. Mga halimbawa: 1. mak. Mga Uri ng Pandiwa ayon sa Kaukulan 1. Ito ay may simuno at tuwirang layon. ito ay tintawag na pandiwang katawanin. Gumagawa sina Mang Ben at Mang Lino. 3. sa.in. at kinang. Nag-ipon sin sila. 4. 4. sa mga. Ito ay may simuno ngunit walang layong tumatanggap Mga halimbawa: 1.

. Halimbawa: Nagsasaliksik ako tungkol sa AIDS.ASPEKTO NG PANDIWA Perpektibo Nasimulan na at natapos na ang kilos. Imperpektibo Nasimulan na subalit hindi pa tapos ang kilos. Halimbawa: Nagsaliksik ako tungkol sa AIDS. Kontemplatibo Hindi pa nasisimulan ang kilos . Halimbawa: Magsasaliksik ako tungkol sa AIDS.

na Ginagamit ito kung ang inaangkupan ay nagtatapos sa ponemang katinig maliban sa /n/.ANGKOP   Ay mga katagang nag-uuganay sa panuring at salitang tinuturingan. Halimbawa: 1. Ito ang katuturang pangkayarian nito. Ang huling ponema. May mga bagong alkaldeng hinirang ang Pangulo ng Bansa.MGA PANG. Para sa matatag na ekonomiya ng bansa. 2.angang at halamang ay amy pagbabagong morpoponemikong naganap. ang – ng   nag simbolong (–) sa – ng ay nangangahulugang ang pang-angkop ay ikinakabit sa salitang inaangkupan. Ginagamit ito kung ang inaangkupan ay nagtatapos sa tunog na patinig o sa ponemang /n/. ang simbolong (+) sa + na ay nangangahulugang ang pang-angkop na ay hindi ikinakabit sa salitang inaangkupan. kailangang maging higit na malaki ang produksyon ng pagkain. ng mga salitang ito ay naasimilang pangangkop na –ng. Dapat na magtanim pa ng mga halamang namumunga. . /n/. ang + na   2. 3. Mapapansing sa mga salitang kail. Ang dalawang pang-angkop sa Filipino : 1.

TEMATIK NA TUNTUNIN (PAMPAKAY PAPEL) Ito ay semantikong relasyon sa pagitan ng isang tambalan at ng isang argumento ng isang pangungusap. 4. PASYENTE Isang kalahok na kung saan ang isang bagay ay nangyari na at bilang maapektuhan na kung ano ang mangyayari sa mga ito. TEMA Isang kalahok na nagbibigay ng pagbabago sa kanyang posisyon o kondisyon. Sumulat si Lito ng liham para kay Lloyd. EXPERIENCER Isang kalahok na nagbibigay kamalayan ng isang bagay. Ang susing ito ang gagamiting pambukas ng pinto sa bahay. 5. AGENTS Isang kalahok na kung saan ang kahulagan ng pandiwa ay tumutukoy bilang paggawa o nagiging sanhi ng isang bagay. Tumugtog si ng Torete gamit ang kanyang gitara. 2. Mga uri ng Tematik na Tuntunin: 1. INSTRUMENT Isang kalahok na ginagamit upang isagawa ang aksyon. Halimbawa: Maraming tao ang takot sa ahas. Nagkaroon ng malakas na ulan datapwa’t sinuspende ang klase. Halimbawa: Kinain ni Shira ang sorbetes. Halimbawa: Gustong ipadala ni Cecile ang sobre sa simbahan. Sumakay si Joanna ng dyipney papuntang paaralan. o bilang ng isang istado o posisyon. 3. . Halimbawa:. Halimbawa: Nahulog ang naglalakihang bato kung kaya’t nasira ang karsada. Masaya si Rochie sa pagdating ni Kyle.

7. MAGING SANHI NGMindlessly gumaganap ng aksyon. Halimbawa: Ang caravan ay patuloy na nagtungo sa malalayong lugar. Halimbawa: Nasira ng Avalanche ang lumang templo. Si Rose ay nagpunta sa palengke. Halimbawa: Ang libro ay ibenenta ng Rex bookstore. 9. PINAGMULAN Kung saan buhat ang aksyon. . Halimbawa: Si Lovereign at Jehreign ay nag-aaral sa Cebu Normal University. Namatay lahat ng Kamatis dahil sa pagsulpot ng epidemya. 8. Laging nakatingin sa malayo si Jan. LOKASYON Saan nangyari ang aksyon. Ang rocket ay inilunsad ng Central Command. LAYUNIN Kung ano ang itinuturo ng aksyon.6.

Minsan lamang ang pagbabagong naganap. Asimilasyong Parsyal Ito ay mapapansin sa sa pagbabagong naganap sa isang morpema sanhi ng posisyong pinal na sinusundan ng mga salitang nagsisimula sa bigkas na pailong. Ang /n/ ng /pang/ ay nagging /m/ o /n/ at mangyayari ay manatili /n/ ayon sa kasunod na tunog. sa halip na bigkasing pampatay ay nagging pamatay.s.s.PAGPAPALIT NG PONEMA Ang mga sumusunod na mga ponema ay nagpapalitan na hindi nagbabago ang kahulugan gaya ng: /o/ at /u/ Bago + bago = bagung-bago Damo + damo = damung-damo /e/ at /i/ Putahe + ng Pan + lalaki = putahing-putahe/ putahi = panlalake/ panlalaki /d/ at /r/ ma + dami ma + damot = marami = maramot /h/ at /n/ tawa + han = tawanan talo + han = talunan . Ito ay nagpapakita ng asimilasyong ganap. /pang/ + takas = pantakas /pang/ + lagay = panlagay /pang/ + babae = pambabae Mapapansin sa mga halimbawa sa itaas ang asimilasyong nangyari ay di-ganap o asimilasyong parsyal. ASIMILASYON Nagbabago ang panlaping pang kapag kinakabitan ng mga salitang-ugat na nagsisimula sa letrang d. Ang mga salitang-ugat na inuunlapian ay mananatili ang anyo nito gaya ng: pampalakas = hindi pamalakas pambarko = hindi pamarko 2. mananatiling pang ang panlaping ito kapag ang salitang-ugat ay nagsisimula sa mga letrang hindi nabanggit. /pang/ + takot = pantakot = PANAKOT /pang/ + sukat = pansukat = PANUKAT Hindi lahat ng mga salitang nagsisimula sa /p.l.t/ ay nagkakaroon ng asimilasyong ganap. Mapapamnsin ito sa panlaping /pam/ na inuunlapian sa ponemang /p/ tulad ng patay o pasigla. 1.PAGBABAGONG MORPOPONEMIKO = tawag sa anumang pagbabago ng morpema na taglay ng kanyang kapaligiran. a. ito ay magiging pam kapag ang ikinakabit sa mga salitang-ugat ay nagsisimula sa p at b. at ito’y magiging pan.t. Asimilasyong Ganap Taglay ang asimilasyong ganap kung ang unang ponemang inuunlapian ay naasimilang ganap ng tunog ng panlapi. Ang mga salitang pantakot at pansukat ay mga parsyal samakatuwid. Ang pagbabagong nangyari sa salita ay tinatawag na asimilasyon. Ang anumang maliit na sa salitang ikakabit nito ay nakaimpluwensiya sa pagbabagong anyo ng morpema. dalawang beses ang pag-aasimila sa asimilasyong ganap. Sa kabilang dako naman.r. b. Ang tunog na /p/ sa patay ay naasimila ng ponemang /m/ ng /pam/ kaya.b.

Ito ay magaganap kung ang huling patinig ng salitang-ugat na hinuhunlapian ay nawawala. Ka + totoo + han + an Alala + han + in = KATOTOHANAN = ALALAHANIN 7. Ana. Hintay + ka Hayaan + mo SOURCE: Leyson. dalawang parirala. pinagsama ang dalawang salita upang makabuo ng isang bagong salita. Lagay + in >l + in + agay > linagay = NILAGAY Yari + in > y + in + ari > yinari = NIYARI Tanim + an > taniman = TAMNAN 4. PAGLILIPAT-DIIN Nagbabago ang diin sa pagbabago ng mga panlaping ginagamit. o dalawang sugnay. Ka+ ginhawa + an Ka + tapat + an = KAGINHAWAAN = KATAPATAN 6. METATESIS Ito ay paglilipat ng titik sa loob ng isang salita. Manila: ACCORD Printing Press PANG-UGNAY = ito ay salitang nagpapakita ng relasyon ng dalawang yunit sa pangungusap. Hindi maiiwasan na magkaroon ito ng pagkakaltas upang mapaikli ang anyo ng nabuong bagong salita. PAGKAKALTAS NG PONEMA Ito ay nangangahulugang pagkawala ng isang ponema o morpema sa isang salita. Ito ay magaganap kung ang huling ponema o morpema sa isang salita. PAGSUSUDLONG Nanganhulugan ito ng pagdaragdag ng isa pang morpema sa hulihan ng salitang-ugat. PAG-AANGKOP Sa pagbabagong ito. al. Maaaring salita. = TEKA = HAMO . Godfrey M. Maari itong malipat ng isa o dalawang pantig tungo sa huling pantig o isang pantig sa unahan ng salita. Tinatawag din itong paglilipat. 2008. Komunikasyon sa Akademikong Filipino.. et. Ang mga salitang-ugat na nagsisimula sa /l/ at /y/ ginigitlapian ng posiyon ng /in/ ay magkaroon ng paglilipat ng pusisyon ng /n/ at ng /l/ at /y/. Makikita ito sa pagpapalitan ng posisyon ng ponem. Sta.3. Dakip + in > dakipin Takip + an > takipan = DAKPIN = TAKPAN 5.

kahiman. mangyari ] ♥ Namaos siya dahil sa pagkanta. samantala. kapag. sanhi sa. ♥ Naghihirap sila ngayon sapagkat nasunug ang kanilang bahay. May 7 Uri Ng Pangatnig: 1. Pamukod 2. [ o. pagtatakwil. disin sana ] ♥ Kung uulan. ni man. sa lahat ng ito. Panagot sa tanong na BAKIT at nagbibigay ng katuwiran o kadahilanan. PANAPOS = Nagpapahuwatig ng nalalapit na katapusan sa pagsasalita [ upang. . ♥ Sa di kawasa ang pulong ay tinapos na. hindi nalang kami tutuloy. Pang-angkop 3. ♥Gustuhin ko man. datapwat. PANUBALI = Nagsasabi ito ng pag-aalinlangan. hindi ako sasama. Panubali 3. Pangatnig 2. hindi pwede may lakad ako mamaya. Panlinaw 7. sa bagay na ito ] ♥ Hindi na siya nagsalita upang matapos ang lahat. pagbubukod o pagtanggi. sapagkat.3 Ang Mga Pang-ugnay: 1. subalit. Nangangailangan din ng paliwanag [ kung. Pang-ukol PANGATNIG = ito ang tawag sa kataga na nag-uugnay ng isang salita sa kapwa salita. maging ] ♥ Siya ba o ikaw ang tutulungan ko. Paninsay 4. bagaman. sakali. Panimbang PAMUKOD = Ginagamit ito sa pagpili. kahit ] ♥ Gwapo nga siya subalit suplado naman. Pananhi 5. sa di kawasa. ♥ Kahit wala siyang pera. para sa pagkanap ng kilos. parirala sa kapwa parirala at sugnay sa kapwa sugnay. PANINSAY = Ginagamit ito kapag sinasalungat ng unang bahagi ng pangungusap ang ikalawa [ ngunit. pag. nalusutan nya ang kanyang mga problema. [ dahil sa. Panapos 6. PANANHI = Nagbibigay ito ng dahilan o katuwiran. ♥ Sakaling may bayad.

kung gayon. Nora D. kaya.. kung gayon magsasama na silang muli. samakatuwid. AILENE L.et.PANLINAW = Ginagamit ito upang ipaliwang ang bahagi o kabuuan ng isang banggit. ARDIZA Source: Javier. TIMBULAN II Batayang Aklat. . ♥ Maunlad na si Tom ngayon. ♥ Nagkasundo na ang mag-asawa.1999. saka. INC. pati ] ♥ Wala na syang kaibigan at mapagkakatiwalaan. may trabaho saka may sariling bahay na. PANIMBANG = Ginagamit sa pahayag ng karagdagang isipan [ at. [ anupa’t. sa kabilang dako ] ♥ Marami akong pera at bahay samakatuwid ako ay mayaman. Marikina City: FOUR J ARTS.al.

7.Madali ang pag aaral kung ikaw ay matiyaga. at kabuuan din ito ng mga sagisag sa paraang binibigkas. 10.Ang wika ay nahahati sa apat na uri. . Sa pamamagitan nito. damdamin at mga hangarin sa pamamagitan ng isang kaparaanang lumilikha ng tunog. may antas . 5. (may masistemang ayos ang mga salita sa isang pangungusap) 2. makapangyarihan . tunog. 6. arbitraryo . nagkakaunawaan at nagkakaisa ang mga kaanib ng isang pulutong ng mga tao. Kalipunan ito ng mga simbolo.Ang wika ay parte ng pang araw-araw na buhay natin. 9. Mga katangian ng wika: 1.Gumagamit ang mga tao ng piling tunog upang magkaroon ng kahulugan ang wika. Ginagamit ang pamamaraang ito sa pagpapaabot ng kaisipan at damdamin sa pamamagitan ng pagsasalita at pagsulat.may pulitika . at mga kaugnay na batas upang maipahayag ang nais sabihin ng kaisipan. pinipili at isinasa-ayos . kagila-gilagis . nagkakaugnayan.Nakakahatak ng impluwensya ang pagsasalita. 4.Tagalog ang isa sa pinaka ginagamit na wika ditto sa Pilipinas.Ang wika ay nakaka-kontrol ng pagiisip ng isang indibidual. binubuo ng makahulugang tunog . Isa rin itong likas na makataong pamamaraan ng paghahatid ng mga kaisipan. ginagamit . may balangkas .Ang wika ay may kakayahan na umakit ng mga tao. nakabatay sa kultura .Laging nagbabago ang wika ayon sa panahon.Ako ay nag aaral sa de la sale college of saint benilde. 3. 8.Wika Ang wika ay isang bahagi ng pakikipagtalastasan.

lahat tayo ay gumagamit ng wika upang maipahay natin ang atin mga layunin araw-araw.10. . Ginagamit araw-araw .

Binabahala ng linggwistikang teoretiko ang mga framework para isalarawan ang kanya-kanyang wika at teoriya tungkol sa unibersal na aspekto ng wika samantala ang nilalapat ng linggwistikang nilapat ang mga teoriyang ito sa ibang larangan. • • . Kontekstwal at malaya . maliban sa panlabas na kaugnay na wika. paano ito nilikha at namataan. Maaaring isadiwa ang pag-aaral ng linggwistika sa tatlong malalaking aksis.Linggwistika Ang linggwistika ay ang pag-aaral sa wika ng tao at tinatawag na isang linggwista ang mga dalubhasa dito. Teoretiko at nilapat . isinisalarawan ang kanyang mga dulo ng sumusunod: • Synchronic at diachronic . Binabahala naman ng malayang linggwistika ang wika para sa kanyang sariling kapakinabangan. paano ito nakuha.Binabahala ng linggwistikang kontekstwal kung papaano iangkop ang wika sa mundo: ang kanyang tungkulin sa lipunan.Binabahala ng synchronic na pag-aaral ng wika ang kanyang anyo sa isang bigay na sandali samantala sinasakop ng diachronic na pag-aaral ang kasaysayan ng isang (grupo ng) wika at ang pagbabago ng kayarian sa palipas ng panahon.

antas ng pag-aaral.org/wiki/Ethnolinguistics Sosyolinggwistiks • • ay ang pag-aaral ng epekto ng anumang aspeto ng lipunan. at sa konteksto. habang ang focus sa huli ay sa bisa ng wika sa ang lipunan. Sociolinguistics ay ang sangay . at kung paano binuo at malasakit sa mga tuntunin ay ginagamit upang bigyan ang mga tao ng lipunan o socioeconomic classes.MGA GAMIT NG WIKA Etnolinggwistiks • ay isang larangan ng wikang panganthropolohiya na pag-aaral ang relasyon sa pagitan ng mga wika at kultura. inaasahan. atbp. at ang paraan ng iba't-ibang grupo ng etniko mahalata ng mundo Isang kilalang (ngunit pinagtatalunan) ethnolinguistic na paksa ay ang Sapir-Whorf haka. Ito rin ay pag-aaral kung paano ang wikang varieties sa pagitan ng mga grupo ay pinaghihiwalay ng mga tiyak na sosyal na variable. naiiba mula sa sosyolohiya ng mga wika na ang mga sentro ng sociolinguistics ay ang epekto ng lipunan sa mga wika. • http://en.wikipedia. edad. halimbawa. kasarian. dahil unangunadahil sa kakulangan ng datus sa kung paano ang utak ng tao ay gumagana Sa ngayon may mga pananaliksik sa paggamit ng biology. edukasyon. sa wika na paraan ay ginamit. relihiyon. Yi-Fu Tuan 1974). relihiyon. maunawaan at gumawa ng mga wika. katayuan. cognitive science. gamitin. na nagsasabing pang-unawa ay limitado lamang sa pamamagitan ng kung ano ang maaaring inilalarawan sa sariling wika. neuroscience. . Ang isang halimbawa ay ang paraan ng malapad orientation ay ipinahayag sa iba't-ibang kultura (Bernd Heine 1997. katayuan. kabilang ang mga kultura kaugalian. lahi. at impormasyon ng teorya sa pag-aaral kung paano ang utak ang proseso ng wika. at ipakita kung paano ito naaayon sa iba't ibang kultura at lipunan.wikipedia. na pinag-aaralan ang epekto ng lipunan sa mga wika nito sa mga tuntunin ng lahi. kasarian. edad.org/wiki/Sociolinguistics Saykolinggwistiks • sikolohiya ng wika ay ang pag-aaral ng sikolohiya at neurobiological sa kadahilanan na paganahin ang mga tao para makakuha. pag-aaral sa paraan sa pang-unawa at konseptong impluwensya ng wika. atbp • • http://en. Paunang forays sa psycholinguistics ay higit na pangpilosopo .

text. Developmental psycholinguistics pag-aaral ng kakayahan ng mga bata upang malaman ang wika . pati na rin ang proseso na ito posible na maunawaan utterances.wikipedia.org/wiki/Psycholinguistics . http://en. etc. salita.• Psycholinguistics sumasaklaw sa proseso ng pag-unawa na gumawa ng mga posible sa pagbuo ng isang panggramatika at makahulugang pangungusap sa labas ng bokabularyo at panggramatika istruktura.

Ang morpemang di-malaya ay tinatawag ding panlapi.Morpemang Di-malaya + Salitang Ugat Unlaping nag. -in 2.Morpemang Malaya galing. mag-. sipag. Ang salita ay binubuo ng pinagsama-samang pantig. Hindi lahat ng pinagsama-samang pantig ay makakabuo ng salita. linis.+ salitang ugat = bumili Hulaping -in + salitang ugat = linisin . dasal 3. Ang morpemang malaya ay tinatawag ding salitang ugat.+ salitang ugat = nagdasal Gitlaping –um. -um-.Ang Morpema Ang morpema ay pinakamaliit na yunit ng isang salita na nagtataglay ng kahulugan.Morpema di-malaya ma-. linaw. Halimbawa: 1. dilim.

Pinangunahan ito ng marker na ang Parirala ang tawag salipon ng mga salitang walang simuno't panaguri. pagpapanaguri/pridekeyt at 2.panguri.Ang panaguriang nagsasaad ng tungkol sa simuno. di-pagpapanaguri/non-predikeyt A. Ang Panaguri ..SINTAKS Ang pagaaral ng pagbubuo ng mga pangungusap o sentens ang tinatawag na sintaks.Dalawang uri ang pangungusap sa Filipino. Maaring Pariralang nominal (pangngalan at panghalip).pandiwa. ekstensyal.) Pariralang Nominal Nagkaisa ang mga taong bayan Nagkaisa sina Juan b)Pariralang Panguri kailangan ang matalino Si haring Solomon ang matalino c)Pariralang Pang-ukol Awa ang nasa Diyos Gawa ang nasa tao d)Pariralang Eksistensyal Mabuti rin ang may sasakyan Mainam ang may sariling bahay e)Pariralang Pandiwa Madali ang magsalita Mahirap ang gumawa f)Pariralang Pangabay Paghandaan natin ang bukas Kalimutan natin ang kahapon (Itinuturi na ring parirala ang isang salita dahil sa pagbabalangkas ng mga pangungusap makikita ay pang-ilalim na istruktura noon sa hindi talagang iisang salita iyon.pangabay. a. 1.) B. Ang simuno Napag aralan na sa dakong una ng aklat una ng aklat na ang ay nagpapakilala sa simuno at ipinakita na rin ang mga panghalili sa nga panghalip panao at pamatlig.Ang Pagpapanaguri Tinatawag na pagpapanaguri ang pangungusap na may simuno/sabjekt/tapik/paksa at panaguri/koment/predikeyt. o pang-ukol ang simuno.

nababago ang anyo batay sa aspekto. Sa kanila ang pangaral 4)Pariralang Pang-ukol Nasa tao ang gawa Sa kanila ang pangaral 5)Pariralang Pang-abay Patalikod ang lapit niya Patingkayad ang lapit niya. 1)Pariralang Pangngalan Anawnser si Rey Langit Presidente si Gng.(4)direksyunal na siyang pinag-uukulan. a.Maaring pariralang berbal o di-berbal ang panag-uri ng mga pangungusap.(2) gol na siyang tumatanggap ng kilos (3) lokatib na siyang pook na pinangyarihan. pangabay. .Pariralang Di-berbal Tinatawag na pariralang di-berbal ang mga pariralang pangngalan o panghalip. depende sa pokus ang nagiging panlapi nito.reyes 2)Pariralang Panghalip Ikaw ang may sala Ito ang katarungan 3)Pariralang Pang-uri Masinop si Deny.Kabilang sa komplenton na pangungusap ang (1) aktor na siyang gumagawa ng kilos. pang-uk0ol at ekistensyal. (6) instrumental na siyang kagamitan sa pagsasakilos at (7) kawsatib na siyang kadahilanan ng kilos at (8) resiprokal. 6)Pariralang Ekestensyal Mayroon nga sila Wala na ang pag-asa ' nya. pang-uri. Sa pariralang berbal dapat talakayin ng muli abg tungkol sa pokus at komplemento ng paniwa Naiiba ang pandiwa dahil nababanghay ito. (5) benepaktib na siyang pinaglalaanan.

Si Gil ay siyang layon ng pang-ukol na kay. gayon din. Si Dora ay siyang layon ng pang-ukol na ni. o panghalip sa ibang salita sa loob ng pangungusap. Ang salaysay ay siyang layon ng pang-ukol na ng. Sa unang pangungusap. para kay. Sa ikaapat na pangungusap. Sila ay sumulat ng salaysay. sa tabi ni. ipinakikilala na pang-ukol na ng ang kaugnayan ng sumulat ng salaysay. ipinakikilala ng pang-ukol na sa ang kaugnayan ng lapis sa kahon. ipinakikilala ng pang-ukol na ni ang kaugnayan ng damit ni Dora. ayon kina sa gilid ng laban sa. sa tabi nina alinsunod sa. And damit ni Dora ay bago. Sa ikalawang pangungusap . ipinakikilala ng pang-ukol na kay ang kaugnayan ng piso kay Gil. Ang lapis sa kahon ay akin. ayon kay. 3. May mga pang-ukol na mahigit sa isa. sa kabila ng . ngunit karaniwang sinasamahan ng sa o ng sa at ng. para kina sa tabi ng ukol sa. laban kay. alinsunod kay hinggil sa. hinggil kay labag sa. ukol kay. Mga halimbawa na pang-ukol: sa kina ay nina ng ni kay 1. laban kina sa likuran ng para sa. Sa ikatlong pangungusap. 4. ng kay o sa at ni. 2. ukol kina sa tabi ng. Ang kahon ay siyang layon ng pang-ukol na sa.PANG-UKOL Ang pang-ukol ay bahagi ng panalitang nagpapakilala ng kaugnayan ng isang pangngalan. Ang piso kay Gil ay nawala. Mga Halimbawa: ayon sa.

ang ng bagong damit ang pariralang pang-ukol dito. Sa ikalimang pangungusap.. Sa unang pangungusap. At ang layon ng pang-ukol naman ay ang mesa. ang ng labag sa batas ang pariralang pang-ukol dito. At ang layon ng pang-ukol naman ay ang wika. Sa ikatlong pangungusap. At ang layon ng pang-ukol naman ay ang bagong damit. 2. Tinuruan kami ng aming magulang ng ayon sa kagandahang asal. At ang layon ng pang-ukol naman ay ang kagandahang asal. ukol sa sa harap ng ayon kay. ang sa ibabaw ng mesa ang pariralang pang-ukol dito. Ang layon ng pang-ukol ay maaaring pangngalan o panghalip. Hindi gumagawa ng labag sa batas ang aming pamilya. Sa ikalawang pangungusap.ukol kay. 3. sa ibabaw ng PARIRALANG PANG-UKOL Ang pariralang pang-ukol ay binubuo ng pang-ukol at layon nito. ang ng tungkol sa wika ang pariralang pang-ukol dito. . Ang aming guro ay nagtatalumpati ng tungkol sa wika. ang ng ayon sa kagandahang asal ang pariralang pang-ukol dito. Sa ikaapat na pangungusap. Bumili si Karen ng bagong damit. 5. Halimbawa: 1. Ang prutas ay inilagay sa ibabaw ng mesa ni Karen. 4. At ang layon ng pang-ukol naman ay ang batas.

Komunikasyong Intrapersonal • Ito ay komunikasyong nagaganap sa internal nating katauhan gaya ng pagbubulong sa sarili. pagsusulat o pagsenyas ayon sa American College Dictionary nina Barnheart. Ito ay pagpapahayag at pagpapalitan ng ideya. Ito ay pakikibahagi ng tao sa mga Gawain at kalakaran ng buhay sa pamamagitan ng umiiral na mga tuntunin ayon sa mga dalubwika. Saklaw ng proseso ng komunikasyon ang sumusunod na mga uri: A. pag-iisip. pagbabasa ng magazine. Narito ang ilan sa kanila. pati na ang saloobin. Ito ay napiling pagtugon ng organismo sa anumang bagay na nangangailangan ng pagkilos o reaksyon ayon sa isang sikologo. Kominikasyong Interpersonal • Ito ay komunikasyong nagaganap sa pagitan ng dalawang tao at maliit na pangkat. B. MGA URI NG PROSESONG PANGKOMUNIKASYON Ang komunikasyon ay proseso ng pagpapadala at pagtanggap ng mensahe sa pamamagitan ng simbolikong cues na maaring berbal o di berbal. kuro-kuro at damdamin. Iba-iba ang pagpapakahulugan ng mga manunulat at mga dalubhasa sa pakikipagtalastasan o komunikasyon. pag-aalala. aklat o dyaryo. Ito ay pagpapahayag. Ito rin ang pinakakaraniwang uri ng komunikasyong nagaganap sa ating paligid. isang pakikipag-uganayan. ang komunikasyon ay isang proseso ng pagbibigay at pagtanggap ng mga impormasyon. pakikipagpalagayan o pakikipag-unawaan batay sa katuturan ni Webster. kaisipan. DEPINISYON NG KOMUNIKASYON Napakahalaga ng komunikasyon sa buhay bawat individual. pagpapabatid o pagbibigay ng impormasyon sa mabisang paraan. kaalaman. o inpormasyon sa pamamgitan ng pagsasalita. opinion. at ibang pakiramdam. impresyon. panonod ng telebisyon o pelikula. • Ang salitang komunikasyon ay pagsasa-Filipino ng salitang Ingles na communication na hango sa salitang Latin na “communis” at nangangahulugang panlahat o para sa lath ng tao ang komunikasyon. .I. pakikinig sa radio. • • • • Samakatuwid. Komunikasyong Pangmadla o Pampubliko • Ito ay komunikasyong nagaganap sa pagitan ng isa o malaking pangkat ng mga tao gaya ng pagtatalumpati sa harap ng mga tao. C.

pagtango. Ito ay ginagamitan ng mga tunog at pingasama-samang mga salitang tao na nakapagpapalitan ng mga pahayag o pangungusap sa komunikasyon. ang mga simbolo at senyas. Karaniwang ginagawa sa pag-uusap o dayalog. upang tuklasin sa sarili ang kakayahang makapagpapahayag ng ideya dahil ito’y mekanikal lamang at basta lalabas ang . PROSESO NG PAGSULAT Isang proseso ang pagsusulat at dalawa ang direksyon nito : una. II. Ang komunikasyong berbal ay tumutukoy sa lahat ng uri ng nasusulat at sinasalita samantalang ang di-berbal naman au tumutugon sa lahat ng aspetong hindi ginagamitan ng salita.ay ang paggamit ng wikang sinasalita o sinusulat. paggalaw ng mga mata gaya ng pagkinda. .Ito’y isang prosesong pangkaisipan na nangangailangan ng maingat na pagpili at pag-ayos ng kaisipan at karanasang naaayon sa layunin ng nagpapahayag.URI NG KOMUNIKASYON Madaling makikilala ang pagkakaiba ng dalawang uri ng komunikasyon. paglelektyur. . - DI-BERBAL . galaw ng mga kamayat iba pang paraang ginagamit upang maipahatid natin ang gusting maiparating.ay isang kontinuwum ng mga Gawain sa pagitan ng mekanikal o pormal na aspekto ng pagsulat sa isang banda at nang mas kompleks na Gawain ng paglikha sa kabilang dulo . .ito ay maaring sa paggamitng galaw o kilos ng katawan. pagmulagat. . kulay.isang anyo o kasanayang komunikasyon. tunog. ekspresyon ng mukha gaya ngpagpangiti. pag-iling. MAKRONG KASANAYAN SA PAGSULAT Katutran at Kahalagahan ng Pagsulat Makrong kasanayan sa pagsulat : . pagsmangot. . pagngiwi. pagbabati. pagpapaliatan at pakikipag-uasp sa pamamgitan ng pasalitang pagpapahayag.ay isang gawaing nag-uugat mula sa pagtamo ng kasanayan (skill –getting) hanngang ang mga kasanayang ito ay aktwal na magagamit (skill-using). BERBAL . pagtatalumpati.ito ay isang multidimensyonal na proseso. pag-aaway at iba pa.Ito ay isang sistema para sa komunikasyog interpersonal na gumagamit na simbolo.

Pagrebisa 2. pag-eedit at pagsulat muli sa nabuong sulatin. Pag-eedit D. Kasangkot ditto ang manunulat sa pag-iisip. Alamin ang tiyak na layunin sa pagsulat at ang tiyak na babasa nito. upang makabuo ng sulating naaayon sa pagkasunod-sunod at pagkakaugnay-ugnayan ng mga kaisipan. tama ang baybay ng mga salita. pagbabasa.ang prewriting ay isang istratehiya tungo sa pormal na pagsulat. Pumili ng paksa b. Sinasabi niyang mahirap ang magsulat at lalong mahirap ito kung hindi natin alam an gating isusulat. pagsusulat. pagtatalakay. Ito ang unang hakbang na isasagawa sa pagpapaunlad ng paksang isusulat. pagmamalaking titik sa mga ngalang tangi. Pagsulat ng Burador (Draft Writing) . Bago Sumulat (Prewriting) . Sa pagsulat natin ng teksto ay nagsisimula tayo sa isang blankong papel patungo sa isang kumpletong sulatin. . ikalawa. Ang gawaing ito ay maaring ginagawa nang isahan o nang pangkatan.alam ng gustong sabihin. Ang pagsulat ay isang prosesong paulit-ulit na pagsulat at pagkatapos ay pagsulat muli hanggang sa mabuo ang sulatin. MGA YUGTO SA PROSESO NG PAGSULAT A. Muling Pagsulat (Rewriting ) 1.dito isinagawa ang maingat ng magpatnubay-wasto (proofread) kung kontento na sa nilalaman ng katha. nagkakaroon tayo ng suliranin kung paano at saan kukuha ng mga kailangang impormasyon na siyang pupuno sa mga pahina. Kaya lang. bantas at baybay. Itama ang maling gramatika at gamit ng mga salita. Panghuling Pagsulat . C. B. Ang proseso ng pagsulat ay hindi lamang nakapokus sa akto ng pagsulat. Konsultahin ang diksyunaryo kung nagdududa. Ang unang yugto ng pagsulat ay naisasagawa ayon sa sumusunod na paraan: a.ito’y aktwal na pagsulat nang tuloy-tuloy na hindi isinaalang-alang ang maaaring pagkakamali. pagpaplano. Mga Patnubay sa Huling Pagsulat a.

Kabilang sa Gawain ito ang mga sumusunod: • • • • • Pagbabasa sa klase ng kanilang sinulat Pakikinig sa pagbasa ng iba Paggawa ng isang buklet o album ng kalipunan ng mga sinulat Pagdidispley sa bulletin bord na mga naisulat na akda. Quezon City: Adriana Printing Co. E. Paglalathala ng mga napiling sulatinsa pahayagang pangkampus. Inc. iasaalang-alang ang mga bantas. ang paggamit ng malaking titik sa mga pangangalang pantangi d. 2003.. al. Leyson. 2005. Komunikasyon sa Akademinkong Filipino. tama ba ang kayarian ng mga pangungusap ? c. Filipino I Komunikasyon sa Akademikong Filipino. Lededica D. et.b. et. al. . BIBLIOGAFI : Alcaraz. Manila: Accord Printing Press. Paglalathala (Publishing) -ang paglalathala ay pakikibahagi ng nabuong sulatin sa mga target na tagabasa. Cid V.

ito’y dapat payabungin at pagyamanin pa salig sa umiiral na mga wika ng Pilipinas at sa iba pang mga wika. • Saligang-Batas ng 1935 – Ang Kongreso ay gagawa ng mga hakbang tungo sa pagpapaunlad at pagpapatibay ng isang wikang pambansa na batay sa isa sa mga umiiral na katutubong wika.Kasaysayan Page history last edited by GREG 1 yr ago Mga Probisyong Pangwika sa Saligang-Batas • Saligang-Batas ng Biyak-na-Bato (1896) – Ang Wikang Tagalog ang magiging opisyal na wika ng Pilipinas. • Saligang-Batas ng 1973 – Ang Batasang Pambansa ay dapat gumawa ng mga hakbang tungo sa paglinang at pormal na adopsyon ng isang panlahat na wikang pambansa na tatawaging Filipino • Saligang-Batas ng 1987 – Ang Wikang Pambansa ng Pilipinas ay Filipino. Hanggang hindi nagtatadhana ng iba ang batas. Samantalang nililinang. Ang Kasaysayan ng Komisyon sa Wikang Filipino . ang Ingles at Kastila ay patuloy ng gagamiting mga wikang opisyal.

de Veyra ang naging unang direktor. at noong 1940. at ito ay nanahanan sa gusali ng Edukasyon sa Arroceros. 1937. lumipat ang SWP sa ikatlo at ikaapat na palapag ng Gusaling LDCI sa kanto ng EDSA at East Avenue. inilipat ang pangangasiwa ng SWP sa Kagawaran ng Pagtuturo. Tumagal ito roon ng 34 na taon. nalipat sa Philippine Columbian. napunta sa gusali ng UP Alumni sa Padre Faura. Kultura at Isports sa Palacio del Gobernador. 1936. 94 at ang Batas ng Pagbabagong Tatag ng 1947. . Noong 1984. 326 ng Kongreso. Si Jaime C. Ang batas ay pag-alinsunod sa Konstitusyon ng 1935 na nagtatadhanang “ang Kongreso ay gagawa ng hakbang upang linangin at palaganapin ang wikang pambansa sa isang wikang katutubo. Ang pangunahing layunin ng Surian ay piliin ang katutubong wika na gagamiting batayan ng pagpapalaganap at pagpapatibay ng wikang pambansa ng Pilipinas. nagkaroon ng silid sa Malacañang. Nang itadhana ang Kautusang Tagapagpaganap Blg. si Manuel L. napunta naman ito sa Philippine Normal School (naging College at ngayo’y University) bago napalipat sa “radio room” ng Mataas na Paaralang Mapa noong 1946. nagpalipat-lipat ito: napatira sa Silid Blg. Maynila. Noong 1942. Nagkaroon din ito ng opisina sa isang “Japanese Temple” sa kalye Lipa. hinirang ng Pangulo ang mga kagawad ng SWP. Pagkaraan.Itinatag ang Surian ng Wikang Pambansa (SWP) alinsunod sa Batas Komonwelt Blg. Ang naging unang tahanan ng Surian ay ang isang maliit na silid sa Department of Public Information. 184 na nilagdaan ng Pangulo ng Komonwelt. nang buwagin ang nasabing gusali at nalipat ang noo’y Ministri (ngayo’y Kagawaran) ng Edukasyon. Nagbalik ito sa Malacañang noong 1947 bago napunta sa Philippine School at Arts and Trade. Quezon noong Nobyembre 13. Lungsod Quezon.” Noong Enero 13.

Sa kasalukuyan. May atas ang Komisyon na magsagawa. 117 ng Pangulong Corazon C. Kinikilala ng KWF ang . 1991 nang likhain sa bisa ng Batas Republika Blg. Linangan ng mga Wika sa Pilipinas at Komisyon sa Wikang Filipino RICARDO MA. Sek. Guro. Maynila. mga plano at mga programa ng iniuugnay sa iba’t ibang tanggapang pampamahalaan at maging pribado man (RA 7104. Ang katwiran nito ay ibinatay sa pagiging multilinggwal at pagiging multikultural ng mga Pilipino. ang SWP ay pinalitan ng Linangan ng mga Wika ng Pilipinas na pagkaraan ay binuwag naman nang buuin ang Bagong Konstitusyon ng Pilipinas noong 1987. Ang natural na kundisyon ng karaniwang Pilipino at ng karaniwang mamamayan sa daigdig ay hindi lang iisa ang alam na wika. pagpapalaganap at preserbasyon ng Filipino at ng iba pang mga wika ng Pilipinas. Aquino. Ang pagpapabilis ng pagsasakatuparan ng atas ay isinagawa sa pamamagitan ng pagbabalangkas ng mga patakaran. San Miguel. Petsa Agosto 14. magugnay at magtaguyod ng mga pananaliksik para sa pagpapaunlad. 14-g).Noong Enero taong 1987. batay sa nilagdaang Kautusang Tagapagpaganap Blg. Ang kasalukuyang administrasyon ng KWF ay naniniwala sa napakalaking bentahe ng pagkakaroon ng Pilipinas ng mahigit na 170ng wika sa halip na isang disbentahe. ang komisyon sa Wikang Filipino ay nasa ilalim ng Tanggapan ng Pangulo ng Pilipinas at nakabahay sa ikalawang palapag (second floor) ng Gusaling Watson. 7104 ang Komisyon sa Wikang Filipino. Laurel Street. DURAN NOLASCO(2006-Kasalukuyan). Mga Naging Direktor/Tagapangulo Surian ng Wikang Pambansa. Nakatuon sa ang komitment sa multilinggwal na adhikain.P. 1610 J. iskolar at linggwista.

Binigyang tuon ang pagpapatibay sa mga proyekto ng mga Panrehiyong Sentro sa Wikang Filipino (PSWF) sa bawat etnolinggwistikong rehiyon na nakabase sa isang pang-estadong unibersidad o kolehiyo. . pakikipag-ugnayan at pagkakakilanlan. napataas ang kantidad at kalidad ng mga publikasyon. nagkakaloob ng mga research grants o tinutulungan ang mga stakeholder na makakuha ng mga research grants. tulad ng mga sumusunod: pinalalakas nito ang mga programa sa leksikograpiya. nagdadaos ng mga seminar. programa para sa endangered languages. ponetika at ortograpiya. Binigyang pagpapahalaga at pansin ang mga rehiyunal na wika sa pamamagitan ng paghanda/pagbuo ng mga diksyunaryong traylinggwal. at iba pang aktibidad na pang-edukasyon. workshop. at ang mga wikang pang-ibayong dagat na tutugon sa pangangailangan ng wika ng malawak na komunikasyon (language of wider communication) at wika ng ugnayang pang-internasyonal. NITA P. proyekto sa sa pagmamapa ng mga wika sa Pilipinas. lektyur. Sinisikap ng KWF na itayo ang Library at Archives of Philippine languages. pambansang programa sa pagsasalin.kahalagahan ng mga wikang ginagamit ng mga Pilipino – ang katutubong wika para sa literasiya at edukasyon ng mga mamamayan. nagkaroon ito ng mga bagong programa at proyekto. corpus ng mga wika sa Pilipinas. pinapaganda ang website. ang wikang pambansa para sa pambansang kamalayan. Kaugnay ng bagong bisyon ng KWF. nagtatayo ng mga language councils sa mga rehiyon. programa sa ponolohiya. etnikong pangangailangan at pang-arawaraw na gamit. pinalalakas ang mga kakayahang pang-IT at pampananaliksik. proyekto sa bibliograpiya ng mga wika sa Pilipinas. at higit sa lahat sinisikap na magkaroon ng sarili tahanan at gusali ng wika. BUENAOBRA (1999-2006) Guro at manunulat. programa sa balarila ng Pilipinas. pagkakaunawaan.

Bunga nito ang paggamit ng wikang pambansa sa mga diploma.Tagalog Dictionary na sinimulan sa panahon ng panunungkulan ni Cirio H. Manunulat. atb. PINEDA (1970-1999). ang Wikang Pambansa na batay sa Tagalog ay tinawag na Pilipino. Panganiban. Pinagtuunan ng pansin ang pagpapaunlad ng wika. Noong 1959. Nailathala ang English. CECILIO LOPEZ (1954-1955) . Tatlong rebolusyonaryong pagbabago ang ibinunsod ng SWP sa kanyang pangunguna: ang Edukasyong Bilinggwal noong 1974. JOSE VILLA PANGANIBAN (1955-1970) (1946-1947) Makata. ang wikang Filipino na ang nucleus ay Pilipino (na unang inlunsad noong 1983 at naging batayan ng probisyong pangwika ng Konstitusyon ng 1986) at ang Alpabetong Filipino na pinagtibay noong 1987. at sinimulan ang talasalitaan ng walong pangunahing wika sa Pilipinas. Itinatag ang 12 Panrehiyong Sentro ng Wikang Filipino sa buong kapuluan.P. linggwista at abogada. pasaporte. lexicographer at linggwista.PONCIANO B. Nagdaos ng mga pasanayan sa korespondensya opisyal sa buong bansa. Binalikat ang pagsasalin at pananaliksik. guro.

tulad ng Legal Terms. PANGANIBAN (1948-1954) Manunulat. Pinasimulan ang paghahanda ng mga ispesyalisadong talasalitaan. JULIAN CRUZ BALMACEDA (1947-1948) Mandudula. mandudula. Arithmetical and GeometrIcal Terms at iba pa. makata. makata. nobelista. CIRIO H. Nakapagpalimbag ng mga panayam at inumpisahan ang paggawa ng Diksiyunaryong Tagalog.Iskolar at linggwista. . Binigyang-diin ang linggwistika at pinasigla ang makabagong linggwistikong pag-aaral sa wikang pambansa at iba pang mga katutubong wika sa Pilipinas. abogado. lpinagpatuloy ang diksyunaryong pinasimulan ng kanyang sinundan. Binuong muli ang Lupong Sanggunian ng SWP.

pinag-aralan ang mga wika sa PIlipinas upang piliin ang isa sa mga ito na magiging batayan ng wikang pambansa. JAIME C. • Simula Hunyo 4. 1946. PNU at iba pa. SANTOS (1941-1946) Makata. iprinoklama ng Pangulong Quezon na ang wikang Tagalog ang magiging batayan ng Wikang Pambansa. . Napili ang Tagalog at naghanda ng gramatika at bokabularyo ng nasabing wika na inilathala noong 1940. DE VEYRA (1937-1941) Unang direktor at "tagapagtatag ng wikang pambansa. 570 na nagproklama na ang Wikang Pambansa na tatawaging Wikang Pambansang Pilipino ay isa nang wikang opisyal. mandudula. lider manggagawa at pulitiko. 1937. ipinag-utos ang pagtuturo ng Wikang pambansa sa lahat ng pampubliko at pribadong paaralan sa buong bansa. Ebolusyon ng Wikang Pambansa • Disyembre 30. nobelista. • Noong 1940. nagkabisa ang Batas Komonwelt Blg.LOPE K. Ang mga dokumento at palatastasan ng pamahalaan ay isinalin at ang opisyal na Gazatte ay inilathala sa wikang pambansa." Sa panahon ng kanyang panunungkulan. Magkakabisa ang proklamasyong ito dalawang taon matapos itong mapagtibay. Nagdaos ng mga seminar at pasanayan sa paggamit ng wikang pambansa sa UP. Pinasigla ang pagsusulat sa wikang pambansa.

alinsunod sa Konstitusyon ng 1987 na nagtatadhanang "ang wikang pambansa ng Pilipinas ay Filipino. Pinalitan ito ng mga Kastila ng alpabetong Romano. Matapos ang seryengmga simposyum at sangguniang pulong na dinaluhan ng mga linggwista.• Noong 1959 ibinaba ng Kalihim Jose B. bagkus.1971. nabuo ang sumusunodna Alpabetong Filipino. ang Alibata o Baybayin. Noong 1940. 7 na nagsasaad na ang Wikang Pambansa ay tatawagin nang Pilipino upnag mailagan na ang mahabang katawagang “Wikang pambansang Pilipino” o “Wikang Pambansa Batay sa Tagalog”. ang Pilipino o Tagalog. pagunlad at paglaganap ng wikang pambansa. Filipino na ang ngalan ng wikang pambansa. na binubuo ng 14 katinig at 3 patinig. Ito ay bilang pagtugon sa mabilis na pagbabago." Ito ay hindi pinaghalu-halong sangkap mula sa iba't ibang katutubong wika. Ebolusyon ng Alpabetong Filipino Nang dumating ang mga Kastila noong Dantaon 16. pinagtibay ng Sanggunian ng SWP ang pinayamang alpabeto. sa kanyang Balarila ng Wlkang Pumbansa. na binubuo ng 31 letra: a b c ch d e f g h i j k 1 11 m n ñ ng o p q r rr s t u v w x v z Kaugnay ng pagbago ng Konstitusyon. edukador. binuo ni Lope K. • Ngayon. may sarili nang palatitikan ang ating mga ninuno. Santos ang Abakada. muling nireporma ng SWP ang alpabetong Filipino at mga tuntunin ng palabaybayang Filipino. guro. na may 28 letra: a b c d e f g h i j k I m n ñ ng o p q r s t u v w x y z . na may 20 titik: a b k d e g h i I m n ng o p r s t u w y Noong Oktubre 4. Romero ng Edukasyon ang Kautusang Pangkagawaran blg. ito'y may nukleyus. manunulat at iskolar ng wika.

Gayunpaman. z. Ipinagagamit ang mga ito sa ispeling ng lahat ng hiram na salita anuman ang barayti nito kasama ang hindi pormal at hindi teknikal na barayti. 2007. superbisor sa Filipino at sa mga larangang ito sa buong bansa noong 2007 hanggang 2007. 2006 ang Kagawaran ng Edukasyon sa kahilingan ng KWF ay nagpalabas ng isang memorandum na pansamantalang nagpapatigil sa implementasyon ng “2001 Revisyon ng Alfabeto at patnubay sa Ispeling ng Wikang Filipino”. sinasabi na pinaluwag ang paggamit ng walong dagdag na letra. Itinaguyod ng rebisyong ito ang leksikal na pagpapayaman ng Filipino sa pamamagitan ng pagluluwag sa panghihiram ng salita at pagsasalin. gamit ang walong karagdagang letra ng alpabeto. nagkaroon ng maraming negatibong reaksyon at feedback mula sa mga guro. ang pinal na bersyon ng patnubay ay ipalalabas ng KWF bago matapos ang 2007. karamihan mula sa Ingles at Kastila. magulang at iba pang tagagamit ng wika sa 2001 rebisyon sa ispeling. x. ang mga letrang c. . f. dalubhasa sa wika. ñ. Sa rebisyong ito. inilabas ng KWF ang borador ng Ortograpiya ng Wikang Pambansa na binuo ng KWF sa pamamagitan ng serye ng mga konsultasyon sa mga guro. Noong Agosto. muling nagkaroon ng rebisyon sa alpabetong Filipino upang tugunan ang patuloy na development at/o istandardisasyon ng sistema ng pagsulat sa Filipino. estudyante. q. v. o iyong tinatawag na karaniwang salita.Noong 2001. noong Oktubre 9. Kaugnay nito. j.

ay. Resonador (Resonator) . okoy. I. M Pangipin (sounds produced by the teeth) . N.Ponolohiya (Phonology) . E.L.D. G. Ang Filipino ay may 20 ponema. P. Ang bibig at guwang ng ilong ang itinuturing na resonador (modifies the sound. Ng.Tatlong Salik sa Pagsasalita (Three factors in Speaking) 1. . baliw Kayarian ng mga Salita [baguhin] Payak Ito ay ang salitang-ugat lamang. O. iw. S Pangngalangala (sounds produced by the throat) . W Pasutsot (sounds produced by exhaling) . T Panggilagid (sounds produced by the gums) . Halimbawang salita (Example word): bahaw.H Mga Patinig: A.nagmomodipika ng tunog.) Ponolohiya ng Filipino PONEMA (Phoneme) . 15 ang katinig at 5 ang patinig "katinig means consonant and patinig means vowel" Mga katinig: Panlabi (sounds produced by the lips) . The mouth and nasal passageway are considered as resonators. init [baguhin] Inuulit Ito ay kung inuulit ang kabuuan nito ang isa o higit pang patinig. iy. R.nilikhang presyon ng papalabas na hiningang galing sa baga (pressure created when exhaling) 2. tulog.alin man patinig na sinusundan ng malapatinig na w at y. Halimbawa (Example): aw. Halimbawa: basa. ey. Dalawa ang uri ng pag-uulit. Enerhiya (Energy) .isang makabuluhang tunog. U Diptonggo (Dipthong) .B. bahay.K. Artikulador (Articulator) . oy at uy.nagpapakatal sa mga babagtingang pantinig (Vocal) 3.

. [baguhin] Unlapi ito naman ay ang mga salitang mayroong panlapi sa unahan ng salita. etc.-han.) [baguhin] Hulapi ito ay mga salita na dinadagdagan ng mga panlapi tulad ng ng -in.[baguhin] Pag-uulit na ganap Ito ay ang inuulit ang salitang-ugat.-an. (ma-. ni-. Halimbawa: kakanta lalakad lulundag ] [baguhinMaylapi Ito ay binubuo ng salitang-ugat na may isa o higit pang panlapi. Halimbawa: araw-araw gabi-gabi [baguhin] Pag-uulit na di-ganap Ito ay ang inuulit ay bahagi lamang ng salita.

HALIMBAWA: 1. Hindi sumipot ang kausap ko kahapon. Maraming salita sa Filipino ang nagkakapalitan ng gamit. D AKADEMIKONG FILIPINO SA EPEKTIBONG KOMUNIKASYON Bernales. Dahil kung pagbabasihan natin ang kahulugan sa unang pangungusap. Kapag maayos ang gamit ng salita sa isang pangungusap. Rolando A. REFERENCE: BATAYANG LINGGWISTIKA EDISYON 2005 Irma V.2007 RETORIKA MASINING NA PAGPAPAHAYAG Bernales. Rolando A. e. talagang naroroon ang diwa na wala talagang nakipagkita kaysa pangalawa na pwede naming magkaroon ng kahulugan na maaring nandyan subalit sa hindi sa pasulpot na paraan. Ito ay bunga ng kakulangan ng pag-uunawa sa kahulugan ng salita at gamit nito sa pangungusap. mauunawaan ng tagapakinig at tagabasa kung ano ang ipakahulugan ng nagawang pangungusap. Mas makakabuti kung ang salitang sumipot ang gagamitin sapagkat ang salitang yaon ay mas angkop at mas magandang pakinggan at mas maiintindihan at mas maunawaan kung ano and dapat ipabatid. . Hindi sumulpot ang kausap ko kahapon. Dahil semantik na relasyon ng kahulugan ng salita at pangungusap ang pinag-uusapan. Ed. B. Ugot.Semantik na Relasyon na Kahulugan ng Salita at Pangungusap . At dahil ditto. . Sa pangungusap.al. . Maaring magbago ang kahulugan ng isang pahayag kung mali ang gamit ng salita. ang bawat salitang ginagamit ay may tiyak na kahulugan. nagkakaroon tuloy ng kamalian at hindi malinaw na pagpakahulugan sa mensahe o pahayag. kailangang maipakita ang pagkakaugnay nila upang maipahayag o maibigay ang tamang diwa o kahulugan ng pangungusap. A.

paglalahad. Maaari nitong aguhin ang kasaysayan. pagpapaliwanag. kailangang maagapan ang mga ito ng isa pang kapangyarihan. Imformativtumutukoy sa pagbibigay ng imformasyon tulad ng pag-uulat. pagbibigay ng opinion o reaksyon at iba pa. Why calls Rizal being a prophet?Alam nyo naman ang . ang komunikasyon ay ang akto ng pagpapahayag ng ideya sa pamamagitan ng pasalita o pasulat na paraan.Nasa loob ng pamilya ang interacting and interdependent personalities 2. upang maging lalong makapangyarihan ang mga ideya. Samakatuwid. Elisiting. Iyon ay mga ideyang nakarating sa isipan ng ibang tao at naging makapangyarihang tagapakilos. Hal.tumutukoy sa paghingi ng sagot sa tanong. Ayon kay Webster. Ang mga ideyang nagkaroon ng gayong kapangyarihan ay hindi nananatili lamang sa isipan ng pinanggalingan niyon. Hal. pagtukoy sa mahaagang pangyayari. kawili-wili at kaakit-akit URI NG PAGPAPAHAYAG 1.ang kapangyarihan ng komunikasyon. Ang mga ideyang nanatili sa isipan ng may likha niyon ay nanatiling inefektibo at kadalasang naglalaho na lamang kalaunan. sa aklat nilang Developing Language Skills ang komunikasyon bilang isang intensyonal o konsyus na paggamit ng anumang simbolong tunog o anumang uri ng simbolo upang makapagpadala ng katotohanan.PAGPAPAHAYAG NG KONSEPTO Makapangyarihan ang isang ideya. ideya. Imformativ at Elisiting/ Elisiting at Imformativ Nagpapahayag ng paghingi ng imformasyon at pagbigay ng imformasyon/pagbigay ng imformasyon at paghingi ng imformasyon Hal. gabayan o baguhin ang kapalaran ng mga tao at mga bansa. Mga Batayan sa matagumpay na Pagpapahayag • Kahandaan ng sarili • May tiyak na ideya o paksa • Lawak ng kaisipan sa paksa o ideyang nais ipahayag • Epektibo. damdamin o emosyon mula sa isang indibidwal tungo sa iba. Kasi hindi iyunfair di ba? Ilan tayong men dito? 3. Inilarawan naman nina Greene at Petty.

Actually. Hal.nagpapahayag ng pag-aalinlangan o hangaring nais mangyari sa hinaharap. pagbibiro at iba pa. 7.propeta noon at ngayon ay iba. . Gusto kong makapagtapos ng pag-aaral to help my family. ganito ang gagawin natin. hindi naman siya ang gumawa noon. pagsang-ayon. maybe he said it kasi nabigla lang siya. Hal. Direktiv ito ay nagpapahayag ng pag-uutos o pakikiusap. Direktang Pahayag. Do you have any reactions? Me reaksyon ba? Narinig mo ba ako. galit. Hal.nagpapahayag ng positivo o negatibong saloobin gaya ng tuwa. 6. “there is something inside. 4. 5.nagpapakitya ng mga pahayag na nagpapahiwatig ng pagsisimula. paghanga.” 9. So. Inferring. Hal.ito ay tuwirang pagsipi o pagbigkas ng pahayag ng isang tao. Do you hear me? 8. pagsalungat.” Sabi nila. pagpapanatili at pagwawakas ng isang usapan Hal. Kontak. He’s cute parang siyang si Rainer Castillo. Pag-uulit –nagpapahayag ng pagbibigay-diin o paglilinaw sa mensahe o pagtanggap sa mensahe Hal. Expresiv. Sabi na “ what men can do women can do. What? Pakiulit mo. Well.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful