ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ.

Page 1

αντίθεση
τεύχος 4

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 2

ΑΝΤΙΘΕΣΗ - περιοδική επιθεώρηση λόγου και δραστηριότητας
έκδοση του Κ.Ο. του ΚΚΕ (μ-λ)

ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΕΚΔΟΣΗΣ:

ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ:

Μανόλης Αρκολάκης

Θοδωρής Φωτόπουλος

τετραμηνιαία περιοδική έκδοση

Προ
ΕΚΔΟΣΕΙΣ

Εκτός των Τειχών, αστική μη κερδοσκοπική εταιρεία
Εμμ. Μπενάκη 43
106 81, Αθήνα
τηλ.: 210 3303639
φαξ: 210 3815597
ηλ. διεύθυνση: pubs@ektostonteixon.gr
ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΔΙΑΘΕΣΗ - ΠΑΡΑΓΓΕΛΙΕΣ

Εκτός των Τειχών, βιβλιοπωλείο
Γραβιάς 10-12
106 78, Αθήνα
τηλ: 210 3303348
ηλ. διεύθυνση: books@ektostonteixon.gr
ΑΛΛΗΛΟΓΡΑΦΙΑ - ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΒΙΒΛΙΩΝ, ΕΝΤΥΠΩΝ

Αντίθεση
Εμμ. Μπενάκη 43
106 81 Αθήνα
ηλ. διεύθυνση: antithesi@ektostonteixon.gr
Σύνολο έκδοσης © εκδόσεις Εκτός των Τειχών, Φλεβάρης 2010
www.ektostonteixon.org
ISSN: 1791-6895
Τιμή: 5 ευρώ
Συνδρομές: 14 ευρώ (1 χρόνος), 25 ευρώ (2 χρόνια)
Για την ενίσχυση της έκδοσης: Εθνική Τράπεζα 129/49845288

ΑΡΘ

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 3

αντίθεση
περιοδική επιθεώρηση λόγου και δραστηριότητας
ΤΕΥΧΟΣ 4 ΦΛΕΒΑΡΗΣ 2010

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ
Της σύνταξης

..................................................................

4

Προς την 7η Συνδιάσκεψη
Για τα ιδεολογικά μέτωπα στη νεολαία
ΚΩΣΤΑΣ ΚΑΜΑΡΕΤΣΟΣ

...........................

7

Η Αριστερά είναι χρήσιμη μόνο όταν είναι επαναστατική
ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ

19

Για το διεθνές επαναστατικό κίνημα
Προσεγγίζοντας τις πρόσφατες εξελίξεις ........................
ΜΑΝΟΛΗΣ ΑΡΚΟΛΑΚΗΣ

53

Για την «Ευρωπαϊκή Αριστερά»: Μια παλιά γραμμή με
καινούρια ρούχα σε ακατάλληλη εποχή ...........................
ΠΑΝΟΣ ΧΟΥΝΤΗΣ

71

ΑΡΘΡΑ
Το Λαλγκάρ και η ριζοσπαστικοποίηση της αντίστασης:
Από τους «απλούς πολίτες» στα πολιτικά υποκείμενα; ...
ΣΑΡΟΤΖ ΓΚΙΡΙ

91

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 4

Της Σύνταξης

Η κυκλοφορία του περιοδικού το Νοέμβριο του 2008 συνδυάστηκε με
την έναρξη της δημοσίευσης κειμένων για την 7η Συνδιάσκεψη του
ΚΚΕ(μ-λ). Με το τέταρτο τεύχος ολοκληρώνεται αυτή η διαδικασία,
αφού η συνδιάσκεψη θα πραγματοποιηθεί στις 26, 27 και 28 Μαρτίου 2010 στην Αθήνα. Η επικέντρωση της συνδιάσκεψης σε ζητήματα
της σύγχρονης Αριστεράς αποδείχθηκε τραγικά επίκαιρη με βάση τις
εξελίξεις σε παγκόσμιο επίπεδο αλλά και την κρίση που ξέσπασε στο
ιμπεριαλιστικό-καπιταλιστικό σύστημα, αναβαθμίζοντας τις απαιτήσεις απ’ αυτήν και τα καθήκοντά της.
Η ήττα του κομμουνιστικού κινήματος, όπως επικυρώθηκε από την
κατάρρευση των αστικοποιημένων καθεστώτων του παλιού σοσιαλιστικού στρατοπέδου, έμελλε να επαναφέρει με δραματικό τρόπο
την εδώ και δεκαετίες υποβόσκουσα κρίση του. Από την άλλη μεριά,
οι διακηρύξεις για το τέλος της ιστορίας και των μεγάλων αφηγήσεων, πρώτα και κύρια της μεγάλης αφήγησης που δηλώθηκε σαν φάντασμα το 1848, διαψεύσθηκαν με τη βαθιά κρίση -οικονομική και ιδεολογική- του πιο ανελέητου εκμεταλλευτικού συστήματος που
γνώρισε η ανθρωπότητα στην ιστορική της διαδρομή. Μοιάζει πλέον
με ματαιοπονία η επιδίωξη για την ανοικοδόμηση μιας ανατρεπτικής
κομμουνιστικής Αριστεράς; Πόσο ουτοπική είναι πια η αναζήτηση
για την υπέρβαση των αιτιών της καπιταλιστικής παλινόρθωσης,
ώστε να σφυρηλατηθούν καλύτερα οι προϋποθέσεις της σοσιαλιστικής οικοδόμησης;
Προέχει όμως η προϋπόθεση της σύνδεσης της Αριστεράς με τις καταπιεσμένες λαϊκές μάζες, η επικαιροποίηση των στόχων και του λόγου της, αλλά και η χάραξη ενός δρόμου κοινής δράσης ώστε να συγκλίνουν όλες οι επιμέρους αντιστάσεις στο ποτάμι της ανατροπής

4

αυτ
γκλ
για
σία
και
και
και
τικο
μου
κατ

Τα τ
τη
τρό
με ό
χόμ
ράμ
καθ
τρα
σημ
νοπ
προ
οι α
ήθε
κάν
κτικ
νών
δικο
και
που
νής
με ό
διαθ

ε με
του
σία,
ρτίατα
τις
στο
τή-

την
σιαόπο
ριά,
σεφάιδεπου
έον
κής
ηση
σης,
στι-

καλόσυπής

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 5

Της σύνταξης

αυτού του σάπιου κόσμου του κεφαλαίου. Μια Αριστερά που θα απεγκλωβιστεί από τις μεταρρυθμιστικές και εκλογικές αυταπάτες, τα όνειρα
για σοσιαλιστικές νησίδες, υποτιθέμενο εργατικό έλεγχο και δυαδική εξουσία καθώς και από την απελπισμένη γοητεία των εκτονωτικών ενεργειών
και της ατομικής εξέγερσης. Ένα πλέγμα δηλαδή συστημικών αιτημάτων
και δράσεων που πολύ λίγη σχέση έχουν με την επαναστατική διαδικασία
και ανατροπή. Η ανασύσταση δηλαδή του εργατικού, λαϊκού, επαναστατικού κινήματος αποτελεί προϋπόθεση για την ανασυγκρότηση της κομμουνιστικής Αριστεράς και η 7η Συνδιάσκεψη του ΚΚΕ(μ-λ) προς αυτήν την
κατεύθυνση θα ήθελε να συμβάλει.
Τα τέσσερα πρώτα τεύχη του περιοδικού, όπως είπαμε, συνδυάστηκαν με
τη δημοσίευση των κειμένων για την 7η Συνδιάσκεψη και κατά κάποιον
τρόπο κάλυψαν μια δοκιμαστική περίοδο για το ίδιο το περιοδικό. Κρίνουμε ότι, παρά τις αδυναμίες, εμφανείς τόσο στη μορφή όσο και στο περιεχόμενο, το εγχείρημα μπορεί να κριθεί ικανοποιητικό και θετικό. Προχωράμε λοιπόν με την τακτική περιοδική έκδοση του περιοδικού, θέτοντας το
καθήκον της συνέπειας της κυκλοφορίας του τρεις φορές ανά έτος. Τετραμηνιαίο λοιπόν περιοδικό, διότι θα θέλαμε να διασφαλίσουμε, με τις
σημερινές υποκειμενικές δυνατότητες, ένα ποιοτικό επίπεδο που να ικανοποιεί τις ανάγκες ενός αριστερού κόσμου για πολιτικές και ιδεολογικές
προσεγγίσεις. Θα τα καταφέρουμε; Αυτό θα το κρίνουν πρώτα και κύρια
οι αναγνώστες του, πόσο δηλαδή τους ικανοποιεί και τι περισσότερο θα
ήθελαν να συμπεριλαμβάνεται στη θεματογραφία του. Γι’ αυτό το λόγο
κάνουμε έκκληση, για άλλη μια φορά για τακτική επικοινωνία με τη συντακτική επιτροπή. Την έχουμε ανάγκη. Επίσης απ’ αυτό το τεύχος ανακοινώνουμε τη δυνατότητα ετήσιας συνδρομής. Οι συνδρομητές ενός περιοδικού δεν καλύπτουν μόνο την ανάγκη για πιο άνετη οικονομική διαχείριση
και προγραμματισμό, αλλά ακόμη περισσότερο καταδεικνύουν τη σχέση
που οικοδομείται ανάμεσα στις δύο πλευρές. Η διεύρυνση αυτής της στενής σχέσης θα είναι τελικώς η απτή απόδειξη της επιτυχίας. Υπενθυμίζουμε ότι το ηλεκτρονικό αρχείο των προηγούμενων τευχών θα είναι μονίμως
διαθέσιμο στον ιστότοπο των εκδόσεων: www.ektostonteixon.org.

5

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 6

Το

ε

Το ξέ
ανοίξ
μια σ
θεση
τητικ
του ν
την α
δημιο
κυρια
μενο
εξετα
καν ο
δία τ
το α
των Μ
το όλ
θε πτ
θυνε
στημ
ότι «

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 7

ΠΡΟΣ ΤΗΝ 7η ΣΥΝΔΙΑΣΚΕΨΗ

Για τα ιδεολογικά μέτωπα στη νεολαία

Κώστας Καμαρέτσος

Το

εδαφοσ Τησ ανΤιΠαραθεσησ

Το ξέσπασμα του Δεκέμβρη, όπως έχουμε τονίσει, ανέδειξε το ρήγμα που έχει
ανοίξει στη συνείδηση της νεολαίας. Το ρήγμα αυτό δημιουργήθηκε μέσα από
μια σειρά κινήματα αντίστασης γεννημένα στο έδαφος της κρίσης και της επίθεσης. Από τα μαθητικά του Αρσένη και τα αντιπολεμικά του 2003 στις φοιτητικές καταλήψεις και τον αγώνα κατά της αναθεώρησης του άρθρου 16 και
του νόμου-πλαίσιο. Ανατράφηκε από την καταπιεστική καθημερινότητα, από
την ανικανότητα του καπιταλισμού να εμπνεύσει τους νέους ανθρώπους, να
δημιουργήσει τέχνη, πολιτισμό, πρότυπα. Ανατράφηκε από τον κυνισμό που
κυριαρχεί, τον ατομισμό, την ανασφάλεια και την αποξένωση του επιβαλλόμενου τρόπου ζωής. Ανατράφηκε από τους εξαντλητικούς ρυθμούς, από τα
εξεταστικά κάτεργα, από την άγευστη γνώση. Στο ρήγμα αυτό αντανακλάστηκαν οι ανησυχίες, τα αδιέξοδα και οι αγώνες του λαού. Αντανακλάστηκε η αηδία της νεολαίας για τους παράγοντες του συστήματος. Για τη δικαιοσύνη που
το αθωώνει και ενοχοποιεί τους αγωνιστές. Για τους επαγγελματίες ψεύτες
των ΜΜΕ που την έστηναν στον τοίχο κάθε φορά που έβγαινε στο δρόμο. Για
το όλο και μεγαλύτερο πνίξιμο κάθε ελευθερίας, για την παρακολούθηση κάθε πτυχής της ζωής της, για την αστυνομική βαρβαρότητα. Το ρήγμα αυτό βάθυνε από την προοπτική της κρίσης, από τη βεβαιότητα που εκπέμπει το σύστημα για τη συνέχιση της επίθεσης. Από τη χυδαιότητα των απολογητών του
ότι «ακόμα λίγα έχουν γίνει», ότι «υπάρχουν ακόμα πολλά δικαιώματα» και

7

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 8

αντίθεση

ότι «χρειάζονται κι άλλες θυσίες». Όλα αυτά θέλησε να θρυμματίσει η νεολαία στις «τζαμαρίες» του Δεκέμβρη. Η γενιά αυτή, που το βέλος που έστρεψε η Ιστορία εναντίον της την πέταγε στα αζήτητα, που είναι καταδικασμένη να είναι η πρώτη που θα ζήσει χειρότερα από την προηγούμενη σε καιρό
ειρήνης(;), εκδικήθηκε. Το ρήγμα αυτό δεν πρόκειται να κλείσει. Βρισκόμαστε σε μια διαδικασία με πολύ δρόμο να διανυθεί ακόμα, η οποία όμως αναγκαστικά θα βαθύνει, και κανείς δεν μπορεί να τα εμποδίσει αυτό. Όχι μόνο αυτό, αλλά το βάθεμα του ρήγματος θέτει στην ημερήσια διάταξη όλα τα
θέματα, όχι σαν απόμακρες φιλολογικές συζητήσεις αλλά σαν υπόθεση κινήματος. Με αυτήν την έννοια, το «τέλος της ιστορίας» έχει ήδη τελειώσει.
Έχοντας μπει σε μια διαδικασία αντιπαράθεσης με το σύστημα, δημιουργείται στη νεολαία που αγωνίζεται και αναζητάει, στον ευρύτερο χώρο
των κινημάτων (και είναι πολύ ποικιλόχρωμος), ένα δυναμικό, μια μαγιά η
οποία αποτελεί την πρωτοπορία του μέλλοντος. Αυτοί οι νέοι άνθρωποι,
μαζί τους και εμείς, από τη μία είναι απαλλαγμένοι από τα βαρίδια του παρελθόντος, δεν κουβαλάνε το βάρος της ήττας. Με φρέσκια ορμή και διάθεση, προσπαθούν και πολλές φορές τα καταφέρνουν να τα βάλουν με την
εποχή τους, να πάνε κόντρα στην υποχώρηση του κινήματος και την αποσυγκρότηση της Αριστεράς. Από την άλλη, αντιλαμβάνονται και αυτοί τις
αδυναμίες του κινήματος, αρχίζουν να ψηλαφούν τα αίτια της ήττας και να
αναζητούν εναγωνίως απαντήσεις. Είναι εντυπωσιακός ο πλούτος των συζητήσεων, των αναζητήσεων και της δεκτικότητας αυτής της μαγιάς να μάθει, να διαβάσει, να ακούσει. Επίσης εντυπωσιακός είναι ο τρόπος που γρήγορα απογοητεύεται όταν αντιλαμβάνεται τα όριά της και τις «αμαρτίες»
που καλείται να πληρώσει.
Όπως και να έχει, η μαγιά αυτή ήδη διαμορφώνει τη συνείδησή της σε
πολλά ζητήματα, και είναι λογικό ότι δεν παίρνει τις καλύτερες των απαντήσεων. Οι απόψεις που κυκλοφορούν στο «χώρο» είναι επηρεασμένες και αυτές από το βάρος την ήττας και της αποσύνθεσης. Προέρχονται από τον κόσμο των ιδεών, με μπόλικη μικροαστική έπαρση και μεταφυσική αδημονία,
ο οποίος καμώνεται ότι έχει τις απαντήσεις «εδώ και τώρα και για όλα». Τις
περισσότερες φορές, όμως, αφήνει διάπλατα τις πόρτες σε ρεφορμιστικά ιδεολογήματα, αταξικές θεωρήσεις που συσκοτίζουν τη φύση του καπιταλισμού-ιμπεριαλισμού. Δημιουργώντας έτσι μια «ρεφορμο-αναρχική» κρούστα που σε κάθε περίπτωση είναι ιδεολογικά αντίθετη στην άποψή μας.
Παρ' όλα αυτά, είναι αναγκαίο να δώσουμε αυτή τη μάχη, να γίνουμε
διακριτοί και να σπάσουμε αυτήν την κρούστα. Αλλά, κυρίως, θα κατανοήσουμε καλύτερα την άποψή μας, θα την εμπλουτίσουμε με νέα υλικά. Γιατί
η επαναστατική Αριστερά θα αποτελέσει τη λύση για αυτό το δυναμικό,
αλλά και αυτό με τη σειρά του είναι η πρώτη ύλη για τη δημιουργία της. Με

8

αυτ
και
των
ποθ
που
πόν

η

Π

ανα
φαν
της
ανθ
Κυρ
πρό
μάχ
και
σύν
πολ
εκα
δειξ
πιο
λησ
ανθ

απε
αγρ
βου
stag
γήσ
παί
τημ
μικρ
σπά
αντ
την
λά
λόγ
που

νεοτρεσμέιρό
μαναμόα τα
κισει.
ημιώρο
άη
ποι,
παάθετην
ποτις
να
συμάρήίες»

ς σε
ντήαυκόνία,
Τις
ιδεαλιού-

υμε
οήατί
ικό,
Με

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 9

Για τα ιδεολογικά μέτωπα στη νεολαία

αυτήν την έννοια, τα μέτωπα αυτά δεν πρέπει να υποτιμώνται, αλλά ούτε
και να υποτιμάται η άποψή μας, που πολλές φορές σκονίζεται στα ράφια
των γραφείων ή «χαντακώνεται» στα σχόλια και τους αστερίσκους των τοποθετήσεών μας, αντί να αναζωογονηθεί στο φρέσκο αέρα της κατάστασης
που έχει δημιουργηθεί (και ας «πουντιάσει» και καμιά φορά). Ας δούμε λοιπόν «δειγματοληπτικά» μερικά από αυτά τα μέτωπα:

η

ΠρωΤοΠορια

Άσχετα με τα όσα λέγονται, υπάρχουν ήδη σημάδια στη νεολαία για την
αναζήτηση τόσο της πολιτικής όσο και της ταξικής πρωτοπορίας. Η πρωτοφανής αλληλεγγύη στο πρόσωπο της Κ. Κούνεβα και η καθολική αποδοχή
της από όλη τη νεολαία (προοδευτική και μη) δεν είναι απλά μια ένδειξη
ανθρωπισμού ή συμπόνιας, άσχετα αν προωθούνται και αυτές οι πτυχές.
Κυρίως είναι η αγωνιώδης προσπάθεια των νέων να δημιουργήσουν τα
πρότυπα της γενιάς τους. Είναι η ενστικτώδικη προσπάθεια να βρουν συμμάχους. Ιδιαίτερα στο φοιτητικό κίνημα, η εμπειρία της απομόνωσής του
και του χτυπήματος από την καταστολή ανέδειξε την αναγκαιότητα της
σύνδεσης με το λαό. Ταυτόχρονα, το μεγαλύτερο μέρος της νεολαίας λίγο ως
πολύ εργάζεται με τις νέες ελαστικές σχέσεις εργασίας. Τέλος, και παρά τα
εκατοντάδες ψέματα περί του αντιθέτου, οι μετανάστες είναι η τρανή απόδειξη ότι η εργατική τάξη όχι μόνο υπάρχει, αλλά είναι το αντικείμενο της
πιο σκληρής εκμετάλλευσης, του ρατσισμού και των διώξεων. Η μεγάλη θέληση για να στηριχτεί το κομμάτι αυτό της εργατικής τάξης δεν είναι ούτε
ανθρωπιστική ούτε ζήτημα «αταξικής αλληλεγγύης».
Οι αγώνες για το ασφαλιστικό, τα κινήματα των εκπαιδευτικών, οι
απεργίες στα λιμάνια, ο αγώνας των μεταναστών στη Ν. Μανωλάδα, τα
αγροτικά ξεσπάσματα, ο αγώνας των καθαριστριών ενάντια στους εργολάβους πανελλαδικά, οι απεργίες στις τηλεπικοινωνίες, οι κινητοποιήσεις των
stagieurs είναι σημάδια μιας ευρύτερης κοινωνικής έκρηξης που δεν θα αργήσει να έρθει. Απέναντι στην όσμωση που θα υπάρξει, κανένα ρεύμα δεν
παίρνει στάση ουδετερότητας. Από τη μία η Αριστερά αντιμετωπίζει το ζήτημα (σε όλες της τις εκφάνσεις) αποσπασματικά, αλλά όχι μόνο λόγω του
μικρού της μεγέθους. Λόγω της πολιτικής επιδίωξης να υπηρετήσουν τα ξεσπάσματα τους μικροπολιτικούς σχεδιασμούς, πράγμα που γίνεται αμέσως
αντιληπτό. Από την άλλη, η αναρχία προσπαθεί έντεχνα να δημιουργήσει
την αίσθηση της μη αναγκαιότητας ύπαρξης πρωτοπορίας (αν και σε πολλά ζητήματα «μας τα χώνει» εργατίστικα, π.χ. στο αντιιμπεριαλιστικό!). Ο
λόγος είναι ότι ούτε θέλει ούτε μπορεί να αποτελέσει την πολιτική δύναμη
που θα αναλάβει το ρόλο να ενώσει τη νεολαία με το λαό, ότι θέλει να δρα
9

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 10

αντίθεση

απαλλαγμένη από την ευθύνη της πρωτοπορίας, χωρίς να απολογείται για
τις (μη) πράξεις της προς μια κατεύθυνση που γι’ αυτήν δεν πρέπει υπάρχει.
Ακριβώς γι’ αυτό, είναι ευθύνη μας να μην αναφερόμαστε δημοσιογραφικά και από «υποχρέωση» για αυτά τα ξεσπάσματα, γιατί εμείς είμαστε η
πολιτική δύναμη που πιστεύουμε και στηρίζουμε τις ελπίδες μας σε αυτή
την ένωση! Γιατί η νεολαία αναζητεί όχι μόνο τα γεγονότα των κινημάτων
αυτών, αλλά την πολιτική τους σημασία και προοπτική. Να υπερασπιστούμε την πολιτική αξία των αγώνων που υποτιμώνται σαν «συντεχνιακοί» ή
«ενσωματώσιμοι» ή «αμυντικοί». Να εξηγούμε όχι την ανάγκη «υλικής» ή
«συναισθηματικής» τους στήριξης, αλλά την ανάγκη να ταχθούμε πολιτικά
στο πλευρό τους. Την ανάγκη για το κίνημα της νεολαίας να αντιληφθεί το
ρόλο πυροδότη που έχει. Αλλά και πόσο μπορεί να βοηθήσει η ύπαρξη του
λαϊκού κινήματος στους όρους μέσα στους οποίους δίνει τη μάχη, ας πούμε,
το φοιτητικό κίνημα. Συνολικά να αντιληφθεί τη θέση της στην κοινωνία,
την ταξική της προέλευση και προοπτική, ακόμα και το ρόλο της εκπαίδευσης σε αυτό το πλαίσιο. Η πάλη στο πλευρό του λαού, ειδικά σε μια περίοδο που εγκυμονεί τη λαϊκή έκρηξη, είναι αναντικατάστατο στοιχείο της
κομμουνιστικής κατεύθυνσης στη νεολαία.

συγκρουσεισ

και «συγκρουσεισ»
συνελεyσεισ και «συνελευσεισ»

Δεν είναι λίγες οι φορές που η οργή και η ζωντάνια της νεολαίας εκφράζεται ενάντια στις λαομίσητες δυνάμεις καταστολής, στις κάμερες, σε συμβολικούς στόχους κ.τ.λ. Κατ' αρχάς οφείλουμε να ξεκαθαρίσουμε ότι πρόκειται για μια θετική εξέλιξη και ότι δεν «καταδικάζουμε τη βία από όπου
και αν προέρχεται», λες και η νεολαία πρέπει να δέχεται παθητικά τη βία
του συστήματος χωρίς να αντιδρά. Ούτε εκτιμούμε ότι δεν βοηθούν το κίνημα συμβολικές ενέργειες, όταν γίνονται με σκοπό να το μαζικοποιήσουν
(για παράδειγμα, το πανό που προβλήθηκε μέσα από την κρατική τηλεόραση). Ταυτόχρονα όμως ανθούν στο χώρο πολιτικές αντιλήψεις της «σύγκρουσης για τη σύγκρουση». Κατά κανόνα, αφορούν εφετζίδικες ενέργειες, τις οποίες πραγματοποιούν ομάδες ή συλλογικότητες χωρίς τη
συμμετοχή ή τη συνεργασία του κόσμου και μάλιστα χωρίς να αναλαμβάνεται η πολιτική ευθύνη. Ενέργειες που δεν εντάσσονται σε κάποιον πολιτικό σχεδιασμό ούτε φιλοδοξούν να υπηρετήσουν το κίνημα, αλλά σε μια
λογική «διεγερτικής βίας», που θα πολιτικοποιήσει το πλήθος, «θα κάνει
τον κόσμο να σκεφτεί» κ.τ.λ.
Την ίδια στιγμή υπάρχει μεγάλη παραίτηση από τις δυνάμεις της Αριστεράς να περιφρουρήσουν πολιτικά τις διαδηλώσεις και να συγκρουστούν με
10

αυτ
κή τ
«τη
Αρ
κρα
χής
συσ
δρο

ανά
ένν
του
στά
σεις
σης
λαϊ
νομ
που
δεν
γκρ
ξεσ
Ί
συχ
βάλ
νος
συγ
του
πρω
ζήτ
πολ
σου
κή η
σε μ
ρακ
απο
«ορ
νήμ
φάσ

ντά

για
χει.
ρατε η
υτή
των
ούί» ή
»ή
ικά
ί το
του
ύμε,
νία,
δευρίοτης

ράυμρόπου
βία
κίουν
ρασύγειτη
βάολιμια
άνει

στεν με

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 11

Για τα ιδεολογικά μέτωπα στη νεολαία

αυτήν την αντίληψη. Αυτό πρώτα και κύρια οφείλεται στη συνήθη πρακτική τους να υιοθετούν και αυτοί καρικατούρες συγκρούσεων, πολλές φορές
«τηλεοπτικού» ενδιαφέροντος. Η παραίτηση από αυτή την υποχρέωση της
Αριστεράς απέναντι στον κόσμο ήδη έχει κάνει πολύ κακό στο μέτωπο της
κρατικής τρομοκρατίας. Η φετιχοποίηση των μέσων και η άρνηση αποδοχής των συσχετισμών (που ειδικά σε «στρατιωτικό» επίπεδο είναι υπέρ του
συστήματος) είναι χαρακτηριστικές της ανωριμότητας των δυνάμεων που
δρουν στο κίνημα.
Η δική μας αντίληψη είναι ότι η κάθε ενέργεια πρέπει να αξιολογείται
ανάλογα με το αν προωθεί ή όχι τους στόχους του κινήματος. Με αυτή την
έννοια, αντιλαμβανόμαστε την περιφρούρηση σαν μια πολιτική διαδικασία
του κινήματος που πρέπει να γίνει υπόθεση του κόσμου, κρατώντας μια
στάση που δέχεται μια ευρύτερη αποδοχή, ιδιαίτερα σε δύσκολες καταστάσεις. Από την άλλη, η όξυνση της ταξικής πάλης και της πολιτικής σύγκρουσης δημιουργεί τις συνθήκες όπου βίαιες συγκρούσεις λαμβάνουν μεγάλη
λαϊκή αποδοχή (όπως οι επιθέσεις των μαθητικών μπλοκ ενάντια σε αστυνομικά τμήματα το Δεκέμβρη) ή και συμμετοχή (Λευκίμμη). Συγκρούσεις
που δεν συγκαλύπτουν αλλά αναδεικνύουν το ρόλο της καταστολής, που
δεν είναι εκτόνωση αλλά στοιχείο των λαϊκών αντιστάσεων. Τέτοιες συγκρούσεις θα αποτελέσουν αναπόσπαστο στοιχείο των κινημάτων που θα
ξεσπάσουν.
Ίδια θολούρα επικρατεί στο ζήτημα των μορφών οργάνωσης. Ο κόσμος
συχνά βρίσκει τρόπους να ξεπερνά τις ιδεοληψίες των δυνάμεων και να επιβάλλει με την πάλη του την κοινή δράση (κάποιες φορές συνεπικουρούμενος και από τη δικιά μας βοήθεια). Έτσι, και λαμβάνοντας υπόψη την αποσυγκρότηση του συνδικαλιστικού κινήματος και τη δυσφήμιση της έννοιας
του σωματείου, είναι θετική η διάθεση ενός κόσμου να συζητάει μέσα από
πρωτοβουλίες, ανοιχτά μαζέματα, στέκια, συνελεύσεις γειτονιάς κ.τ.λ. Το
ζήτημα είναι να έχουν αυτές οι μορφές οργάνωσης το στόχο να θέσουν την
πολιτική τους κατεύθυνση στους συλλόγους και όχι να τους υποκαταστήσουν (ή και να τους ξεπεράσουν!). Με αυτήν την έννοια είναι καταχρηστική η χρήση του όρου «συνέλευση» για τις διαδικασίες που δεν αναφέρονται
σε μαζικούς χώρους και πολλές φορές αποτελούν μαζέματα αγωνιστών. Χαρακτηριστική είναι η ανοχή της Αριστεράς σε τέτοιες λογικές, αλλά και η
αποδοχή των ιδεολογημάτων της «συναινετικής αμεσοδημοκρατίας» ή των
«οριζόντιων δομών», και αποτελούν παραίτηση από την οργάνωση του κινήματος. Ταυτόχρονα χαρακτηριστική είναι η de facto αποδοχή των αποφάσεων ενός ΔΣ (ΠΕΚΟΠ) στο χώρο της αναρχοαυτονομίας!
Η ανάπτυξη τέτοιων μορφών πάλης πρέπει να πάει χέρι χέρι με το ζωντάνεμα των σωματείων και των οργάνων τους, γιατί αλλιώς είναι καταδι-

11

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 12

αντίθεση

κασμένες να μην κάνουν τον πλούτο των συζητήσεών τους κτήμα του λαού.
Επίσης η δράση μέσα από τους συλλόγους και τα συνδικαλιστικά όργανα
είναι αναγκαία προϋπόθεση για την ανάληψη της πολιτικής ευθύνης και τη
λογοδοσία του κάθε χώρου στο κίνημα.

η

ανΤιιμΠεριαλισΤικη καΤευθυνση

Είναι γεγονός ότι είμαστε από τις λίγες δυνάμεις που «θυμόμαστε» το ζήτημα της αντιιμπεριαλιστικής πάλης όχι μόνο σε καιρούς πολέμων αλλά
στην καθημερινή μας πάλη. Υπάρχει πληθώρα απόψεων για το θέμα: ότι η
Ελλάδα είναι ιμπεριαλιστική και σχεδιάζει από κοινού τις επεμβάσεις μαζί
με ΝΑΤΟ και ΕΕ (εξ ου και το τραγελαφικό σύνθημα σε πανό συλλόγων
«Έξω το ΝΑΤΟ από τη Θεσσαλονίκη και από παντού»). Αυτή η άποψη δικαιολογείται από παραδείγματα ελληνικών επιχειρήσεων που έχουν πάρει
«πολυεθνικό χαρακτήρα» (Κόκκαλης, Βγενόπουλος κ.τ.λ.). Έτσι λοιπόν το
ζήτημα είναι να «διαλυθούν από τα μέσα» οι ιμπεριαλιστικοί σχηματισμοί,
όπως η ΕΕ ή το ΝΑΤΟ. Είναι φανερή η επιρροή της παγκοσμιοποίησης στις
απόψεις αυτές, και ας μην αναφέρεται ως όρος, όπως και το πού καταλήγουν
οι απόψεις περί «καπιταλιστικών ολοκληρώσεων», «ιμπεριαλιστικού πλέγματος», «διεθνοποίησης του κεφαλαίου» κ.τ.λ. Υπάρχει και η αναρχική αντίληψη ότι το έθνος είναι εφεύρημα του κράτους για να αποπροσανατολίζει
τους λαούς από την ταξική πάλη. Ότι υπάρχει το παγκόσμιο κεφάλαιο, και
το αντιιμπεριαλιστικό κίνημα συσκοτίζει το ρόλο του. Ότι το αντιιμπεριαλιστικό κίνημα αφήνει ανοιχτές τις πόρτες για τον εθνικισμό, συγκαλύπτει
τις ταξικές αντιθέσεις. Όπως αναφέρει στον τίτλο της και η μπροσούρα της
Φάμπρικας Υφανέτ (αναρχική συλλογικότητα στη Θεσσαλονίκη), «ο αντιιμπεριαλισμός είναι το κατώτατο στάδιο του αντικαπιταλισμού».
Το σημείο που συναντώνται οι απόψεις αυτές είναι ότι το σύνθημα
«ΕΞΩ Η ΕΛΛΑΔΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΕ ΚΑΙ ΤΟ ΝΑΤΟ» είναι ξεπερασμένο ή
αντιδραστικό.
Εδώ πρέπει να τονίσουμε ότι εμείς αντιλαμβανόμαστε τον ιμπεριαλισμό
ως σύστημα που δεν σχετίζεται μόνο με το εθνικό ζήτημα. Ποιος μπορεί να
αρνηθεί το ρόλο της ΕΕ όχι μόνο στην οικονομική πολιτική, αλλά και σε
αντιμεταρρυθμίσεις στην εκπαίδευση και το ασφαλιστικό; Ποιος μπορεί να
αρνηθεί το ρόλο της ΕΕ στην καταστροφή του κοινωνικού ιστού της υπαίθρου, στην αποβιομηχάνιση και την εσωτερική μετανάστευση; Τα σχέδια
για μητροπολιτικούς δήμους που θα «στοιβάξουν» τον πληθυσμό; Τη συμμετοχή της ΕΕ στις διώξεις των μεταναστών; Ή το ρόλο της ΚΑΠ στο ξεκλήρισμα των αγροτών; Το γνωστό ρόλο των αμερικανικών μυστικών υπηρεσιών στο φακέλωμά μας; Τη χρησιμοποίηση της Ελλάδας σαν
12

στρ
λαο

σμα
λιστ
για
λισμ
γερ
τε θ
τα,
μετα
και
μα
ται
182
έχο
αγω
κοιν
λαώ
λην
συν
φορ
εθν
σού

ανα
στίν
να
του
ντα
το ο
ρατ
λαό
νεο
συν
ταξ
είνα

αού.
ανα
ι τη

ζήλλά
τι η
αζί
γων
διάρει
το
μοί,
στις
ουν
λέγντίίζει
και
ριαπτει
της
τιι-

ημα
οή

σμό
ί να
ι σε
ί να
παίδια
υμξεπησαν

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 13

Για τα ιδεολογικά μέτωπα στη νεολαία

στρατιωτικής βάσης, με ό,τι συνεπάγεται για το λαό (και φυσικά για τους
λαούς που μακελεύονται);
Είναι βαθιά ιδεαλιστικό να βλέπουμε σε αυτές τις εξελίξεις το ξεπέρασμα του έθνους-κράτους, να παρακάμπτουμε το ρόλο των μεγάλων ιμπεριαλιστικών κρατών, λες και το κράτος δεν είναι ο συλλογικός καπιταλιστής
για το «πολυεθνικό κεφάλαιο» -της Δύσης. Όσο για τον ελληνικό ιμπεριαλισμό των τηλεπικοινωνιών στα Βαλκάνια, πουλήθηκε σε μία νύχτα στο
γερμανικό κράτος! Η ουσία είναι ότι για μας το εθνικό ζήτημα δεν έχει ούτε θα μπορούσε να έχει λυθεί από το κεφάλαιο. Και, όπως όλα τα ζητήματα, οριοθετείται στη σύγκρουση της εργασίας με το κεφάλαιο. Φαεινές που
μεταθέτουν την επανάσταση σε «πανευρωπαϊκό-παγκόσμιο επίπεδο» (ως
και η επανάσταση οφείλει να είναι εισαγόμενη!) δεν απαντούν στο ερώτημα αν ο μικρός αυτός λαός, όπως και κάθε λαός, «δικαιούται» να ονειρεύεται να γίνει αφέντης στον τόπο του. Όλες οι μεγάλες εξεγέρσεις, από το
1821 ως την Αντίσταση, τον «Εμφύλιο» και το Πολυτεχνείο είχαν (και
έχουν!) κοινωνικό έδαφος να αναπτυχθούν και μάλιστα εξέφρασαν τις
αγωνίες των κατώτερων στρωμάτων ενάντια στα ανώτερα. Όλες οι μεγάλες
κοινωνικές αλλαγές στην ιστορία επιταχύνθηκαν λόγω της απαίτησης των
λαών για εθνική ανεξαρτησία. Η δόμηση του εξαρτημένου, ραγιάδικου ελληνικού κράτους ήταν ανέκαθεν τέτοια ώστε η εθνική απελευθέρωση να
συνδέεται με την κοινωνική απελευθέρωση. Ακριβώς αυτή είναι και η διαφορά μας με σοσιαλπατριωτικές απόψεις που βλέπουν θετικά το ρόλο της
εθνικής αστικής τάξης, της εκκλησίας, απορρίπτουν το διεθνισμό, αναμασούν την ιδέα της «εθνικής ομοψυχίας και ενότητας».
Όσο για το αντιπολεμικό κίνημα, χαρακτηριστική είναι η απαίτηση του
αναρχικού χώρου (όχι στο σύνολό του) να ξεκαθαρίσουν πρώτα οι Παλαιστίνιοι το κοινωνικό τους ζήτημα (να γίνουν δηλαδή αντιεξουσιαστές!) για
να τους στηρίξουν μετά. Αφήνοντας και έδαφος σε εξοργιστικές απόψεις
του τύπου «ο αντισιωνισμός είναι αντισημιτισμός!». Αλήθεια, δεν συγκινούνται τότε από την αυθόρμητη κάθοδο στο δρόμο χιλιάδων νεολαίων, από
το οργισμένο «φονιάδες των λαών Αμερικάνοι»; (Και όχι, κύριοι, δεν είναι
ρατσιστικό και κανείς από τους διαδηλωτές δεν εννοεί τον αμερικάνικο
λαό!) Ή από το «νίκη στην ιντιφάντα» που τόσο ενθουσιώδικα φωνάζει η
νεολαία γιατί νιώθει ότι πολεμάει τον ίδιο εχθρό; Μάλλον θα είναι κάποια
συνωμοσία του παγκόσμιου κεφαλαίου για να εκτρέψει το κίνημα από τον
ταξικό-αντιεξουσιαστικό του δρόμο (και η όποια ομοιότητα με το ΚΚΕ δεν
είναι συμπτωματική)…

13

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 14

αντίθεση

η

ισΤορια και η ΠροοΠΤικη Του κινημαΤοσ

Σε αυτό το ζήτημα ίσως η κρούστα ενάντια στην άποψή μας να είναι
σκληρότερη, αλλά ο πλούτος και η συγκρότηση των θέσεών μας λαμβάνει
μεγάλη αποδοχή. Αυτό συμβαίνει γιατί δίνουμε μια αξιόλογη κόντρα ενάντια στα ιδεολογήματα που κυκλοφορούν. Είναι εμφανές ότι όλοι σχεδόν
οι πολιτικοί χώροι της Αριστεράς έχουν παραιτηθεί από την υπεράσπιση
του σοσιαλισμού και του κομμουνιστικού κινήματος και συμβάλλουν κι αυτοί στη γενικότερη αντικομμουνιστική σούπα. Από την άλλη, το σύστημα
όχι μόνο εξαπολύει οχετούς λάσπης αλλά και επιβάλλει μια γενικότερη
«αμορφωσιά» στη νεολαία, σε βαθμό που πολλά πράγματα που θεωρούνταν δεδομένα να αμφισβητούνται. Έτσι απαξιώνονται ακόμα και οι πιο
λαμπρές σελίδες της ιστορίας του κομμουνιστικού κινήματος. Παρ' όλα αυτά, η μεγάλη αποδοχή από τη νεολαία των ντοκιμαντέρ της Α. Δημητρίου
είναι ένα παράδειγμα ότι η πολιτική μνήμη του λαού μας δεν έχει ατονήσει.
Επίσης, όσο βαθαίνει η αντιπαράθεση της νεολαίας με το σύστημα τόσο πιο
δεκτική είναι να ακούσει και να αναζητήσει μια άλλη προοπτική. Και τόσο
πιο απαιτητική γίνεται να μάθει τα αίτια της ήττας και της παλινόρθωσης.
Η οργάνωσή μας έχει παραγάγει ένα αξιόλογο ιστορικό-πολιτικό υλικό
(ειδικά με το τελευταίο βιβλίο για την Αριστερά), που μάλιστα στην ανάλυση των αιτιών της παλινόρθωσης και του πολιτικού ζητήματος της αντιμετώπισής της είναι αρκετά «μπροστά». Αυτό το υλικό οφείλουμε να το
ανοίξουμε μέσα στην οργάνωση, γιατί δεν έχει κατακτηθεί ακόμα. Αλλά
και με αποφασιστικό τρόπο να ανοίξουμε ζητήματα ιστορίας και προοπτικής στη νεολαία και με εκλαϊκευτικές εκδόσεις (όπως το «'68»), λαμβάνοντας υπόψη ότι υπάρχουν ανοιχτά αφτιά.
Συνεχίζει, πάντως, να εκκρεμεί η ανάδειξη της Πολιτιστικής Επανάστασης, ίσως προσδίδοντάς μας ένα «παλαιοσοβιετικό» προφίλ. Η κατανόηση
και αποτίμηση της ΜΠΠΕ και της συνέχισης της ταξικής πάλης μέσα στο
σοσιαλισμό είναι αναγκαίο συμπλήρωμα μιας αντίληψης που θεωρεί το σοσιαλισμό μια συνεχή πάλη προς τα μπρος. Είναι αναγκαία σαν πολιτική
πρόταση (όχι σαν αντιγραφή, αλλά σαν πηγή έμπνευσης) της αντίληψης
που αναγνωρίζει το κοινωνικό έδαφος της ανάπτυξης του ρεβιζιονισμού.
Αλλά είναι και η μόνη απάντηση του κομμουνιστικού κινήματος που πήρε
μαζικά κινηματικά χαρακτηριστικά.
Επίσης, σωστά αναδεικνύουμε ότι ανήκουμε σε ένα διεθνές ρεύμα με μεγάλη προσφορά αλλά και λαμπρό μέλλον. Μαοϊκά και μαρξιστικά-λενινιστικά κόμματα σε πολλά μέρη του κόσμου είναι μια ζωντανή απόδειξη ότι η
προοπτική του σοσιαλισμού έχει σάρκα και οστά στο σήμερα. Η μεγάλη

14

απο
σμε
που
ματ
να
γκρ
λώς
«Κό
την

να

και
ο ιδ
απο
την
ή θά
αυτ
της
δεν
λο ν
λιστ
ΧΡΟ
κού
για
μπο

δομ
ρικ
κή
εξη
παρ
«αν
γνω
γεί
«επ
των
ται
την

ίναι
άνει
νάδόν
ιση
αυημα
ερη
ούπιο
αυίου
σει.
πιο
όσο
σης.
ικό
νάντιτο
λλά
πτινο-

ταηση
στο
σοική
ψης
μού.
ήρε

μεινιτι η
άλη

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 15

Για τα ιδεολογικά μέτωπα στη νεολαία

αποδοχή των Ζαπατίστας δείχνει την ανάγκη της νεολαίας να ψάξει στο δυσμενή παγκόσμιο συσχετισμό για μια κοιλάδα ελευθερίας και ανεξαρτησίας
που να αψηφά την παντοδυναμία του ιμπεριαλισμού και που στέλνει μηνύματα αλληλεγγύης στην εξεγερμένη Αθήνα. Δεν έχει άραγε την ίδια ανάγκη
να ακούσει για τις ζώνες των θυελλών; Για τους αντάρτες του Νεπάλ που
γκρέμισαν τη μοναρχία και συνεχίζουν τον αγώνα, ενώ απαξιώθηκαν επιμελώς από τις διάφορες τροτσκιστικές οργανώσεις – γιατί άραγε; Ή για τον
«Κόκκινο Διάδρομο» των φτωχών φυλών της Ινδίας που αντιμετωπίζουν
την πιο βάρβαρη καταστολή, για να παραδώσουν τα όπλα και τη γη τους;

να

οικοδομησουμε Προφιλ κομμουνισΤη

Αυτά τα μέτωπα είναι ένα δείγμα μόνο αυτών που συζητιούνται αλλά
και των ιδεολογημάτων που κυκλοφορούν. Είναι γεγονός ότι πολλές φορές
ο ιδεολογικός συσχετισμός φαντάζει απροσπέλαστος και ότι η άποψή μας
απομονώνεται. Ότι επιλέγουμε να τονίζουμε τη «συνδικαλιστική» και όχι
την ιδεολογική πλευρά των ζητημάτων. Ότι δεν αναδεικνύουμε με θράσος
ή θάρρος πλευρές της πραγματικότητας που μας δικαιώνουν πλήρως «γιατί
αυτά δεν αφορούν την πλατιά παρέμβαση». Ότι δεν εμφανίζουμε τα υλικά
της οργάνωσης στους μαζικούς χώρους, γιατί «δεν είναι πιασάρικα». Ότι
δεν αναφερόμαστε στο ζήτημα της παλινόρθωσης γιατί «είναι πολύ δύσκολο να κατανοηθεί τι λέμε». Ότι δεν έχουμε στην ημερήσια διάταξη τη σοσιαλιστική προοπτική γιατί αφορά «το βαθύ μέλλον». Με άλλα λόγια, ο
ΧΡΟΝΟΣ ΔΕΙΧΝΕΙ ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΜΑΣ. Έτσι πολλές φορές «αρκούμαστε» στο ρόλο του ακούραστου, τίμιου αγωνιστή, που βάζει πλάτη
για το κίνημα και την κοινή δράση -κατάκτηση διόλου αμελητέα!-, αλλά δεν
μπορεί να κεφαλαιοποιήσει -με την καλή έννοια- τη δράση του.
Κι όμως! Οι συνθήκες όχι μόνο επιτρέπουν αλλά και απαιτούν να οικοδομήσουμε ένα προφίλ ζωντανού αγωνιστή, που σκέφτεται και δρα σφαιρικά. Που γνωρίζει τι γίνεται στην Ελλάδα, που έχει επαφή με την κεντρική πολιτική επικαιρότητα. Που παρακολουθεί τις διεθνείς εξελίξεις και
εξηγεί γιατί συμβαίνουν αυτά που συμβαίνουν. Που πρώτος αυτός ανοίγει
παράθυρα σε αθέατους κόσμους τους οποίους το σύστημα αναγκάζεται να
«ανακαλύψει» αργότερα. Που διαβάζει τα υλικά των άλλων δυνάμεων,
γνωρίζει τις θέσεις τους, τις αδυναμίες τους. Που είναι αυτός ο οποίος εξηγεί το αίτιο κάθε μέτρου, αναλύει τη σημασία κάθε μάχης, προβλέπει την
«επόμενη στροφή». Που έρχεται να κάνει κινηματικό απολογισμό με γνώση
των λαθών και των αδυναμιών του. Που έχει την κουλτούρα να τοποθετείται σε κάθε ζήτημα που ανοίγει, σε κάθε ευκαιρία που του δίνεται. Που έχει
την ικανότητα να εντάσσει κάθε πολιτικό γεγονός στο δικό του σκεπτικό
15

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 16

αντίθεση

για τον κόσμο.
Σίγουρα τα περισσότερα από αυτά μένουν προς κατάκτηση. Πόσω μάλλον όταν η άποψή μας ούτε αλάνθαστη είναι ούτε ολοκληρωμένη. Αξίζει,
όμως, να την παλέψουμε, όχι για να την επιβεβαιώσουμε, αλλά για να την
κατανοήσουμε και να την εμπλουτίσουμε. Και μέσα από τη δοκιμασία της,
τα στραπάτσα που θα φάμε και τις νίκες που θα έχουμε, να γίνουμε κομμουνιστές στην εποχή μας. Σίγουρα όχι τέλειοι, αλλά απρόθυμοι να σκύψουμε
το κεφάλι και δεχθούμε τους συσχετισμούς. Και κυρίως πράττοντας στο παρόν, κοιτώντας προς το μέλλον. Με αυτήν την έννοια, Ο ΧΡΟΝΟΣ ΔΕΝ
ΕΧΕΙ ΣΗΜΑΣΙΑ ΣΤΗΝ ΥΠΟΘΕΣΗ ΜΑΣ.

16

άλίζει,
την
της,
ουυμε
παΕΝ

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 17

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 18

εγκ
σΤο

Αμέσ
οργα
τρόπ
βιετι
ρόλο
20ό Σ
διαμ
βασί
μαζί
αποτ
και έ
ΚΚΕ
υπηρ
πτώσ
Σ

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 19

Η αριστερά είναι χρήσιμη μόνο όταν
είναι επαναστατική
Γρηγόρης Κωνσταντόπουλος

Μέρος δεύτερο

εγκαινιaζεΤαι η Περιοδοσ Του ρεβιζιονισμου
σΤο ελληνικο κομμουνισΤικο κινημα
Αμέσως μετά την αποκαλούμενη 6η πλατιά Ολομέλεια της ΚΕ του ΚΚΕ, που
οργανώθηκε και επιβλήθηκε έξω από κάθε νομιμότητα και με προβληματικό
τρόπο από τους οπορτουνιστές του κόμματος και με τη βοήθεια των νέων σοβιετικών αποστατών, η νέα ηγεσία του ΚΚΕ ξεκινάει τον καταστροφικό της
ρόλο: να μετατρέψει το ΚΚΕ από επαναστατικό σε ρεφορμιστικό κόμμα. Το
20ό Συνέδριο του ΚΚΣΕ και η 6η Ολομέλεια της ΚΕ του ΚΚΕ γέννησαν και
διαμόρφωσαν τα χαρακτηριστικά του σημερινού ΚΚΕ. Όλη αυτή η πορεία του
βασίστηκε στις δυνάμεις του διεθνούς ρεβιζιονιστικού ρεύματος, συντάχτηκε
μαζί του στη δυσφήμιση του επαναστατικού κομμουνιστικού κινήματος και
αποτέλεσαν τη δύναμη εκείνη που οδήγησε σε ήττα το κομμουνιστικό κίνημα
και έφερε την καπιταλιστική παλινόρθωση. Όλα αυτά τα χρόνια, η ηγεσία του
ΚΚΕ που ξεπήδησε από την 6η Ολομέλεια υπήρξε ο πιο ένθερμος και πιστός
υπηρέτης των σοβιετικών χρουτσοφικών αποστατών μέχρι και την τελική
πτώση τους.
Σήμερα, 50 χρόνια μετά, έρχονται να κάνουν αυτοκριτική όχι φυσικά για
19

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 20

αντίθεση

την πολιτική τους γραμμή, αυτή που εφάρμοζαν για πολλές δεκαετίες, αλλά
για το ότι δεν μπόρεσαν να αντιληφθούν πού το πήγαινε ο Χρουτσόφ αρχικά και ο Γκορμπατσόφ τελικά. Και γιατί δεν το αντιλήφθηκαν; «Γιατί είχαμε», λένε, «μεγάλη εμπιστοσύνη στο σοβιετικό κόμμα». Η ηγεσία του
ΚΚΕ ούτε θέλει ούτε μπορεί να κάνει ουσιαστική, πραγματική αυτοκριτική. Και δεν μπορεί για τον πολύ απλό λόγο ότι θα υπονομεύσει το ρόλο της,
την ύπαρξή της. Γι' αυτό είναι υποχρεωμένη να δικαιολογεί την ουσία της
ρεφορμιστικής γραμμής του ΚΚΕ. Ακόμη και όταν αναγκάζεται να πει κάποια πράγματα, τότε αντί να τα φωτίζει τα συσκοτίζει. Ας δούμε ένα σύντομο παράδειγμα από τον τρόπο που η ηγεσία του ΚΚΕ επιχειρεί να φωτίσει κάποια πράγματα στις Θέσεις για το 18ο Συνέδριο, σελ. 34:
«Έτσι, ΚΚ επέλεξαν πολιτική συμμαχιών και με δυνάμεις της αστικής τάξης,
αυτές που χαρακτήρισαν ως ‘‘εθνικώς σκεπτόμενες’’ σε διάκριση από τις λεγόμενες ‘‘ξενόδουλες’’».

Καταρχήν, εδώ ασκείται γενικώς κριτική σε κάποια κομμουνιστικά κόμματα που συμμαχούσαν με την αστική τάξη, την οποία θεωρούσαν «εθνικώς
σκεπτόμενη», χωρίς να κατονομάζονται τα κόμματα αυτά. Στο ζήτημα αυτό θα επανέλθουμε αμέσως πιο κάτω.
Η νέα ηγεσία του ΚΚΕ αμέσως μετά την 6η Ολομέλεια, αφού είχε επικρατήσει στο ηγετικό επίπεδο με βία και τρομοκρατία σε βάρος των μελών
και στελεχών των πολιτικών προσφύγων, έχοντας την πλήρη στήριξη των
κομμουνιστικών κομμάτων της ΣΕ και της Ανατολικής Ευρώπης, αφού διέγραψε τη μεγάλη πλειοψηφία των μελών του κόμματος, έπρεπε να επιβληθεί και στο εσωτερικό της χώρας, δηλαδή στους Έλληνες κομμουνιστές. Εδώ
χρειάζεται να υπογραμμίσουμε τα εξής: Πρώτον, ότι το ΚΚΕ στην Ελλάδα
είχε τεθεί εκτός νόμου από την αντίδραση. Δεύτερον, ότι τα ξερονήσια ήταν
γεμάτα από κομμουνιστές πολιτικούς εξόριστους καθώς και ότι οι κομμουνιστές και γενικότερα οι αριστεροί άνθρωποι βρίσκονταν υπό καθημερινό
διωγμό. Σ' αυτές, λοιπόν, τις συνθήκες η νέα οπορτουνιστική ηγεσία το
πρώτο που έκανε ήταν να εξειδικεύσει σε κατεύθυνση και πολιτική γραμμή
τις αποφάσεις του 20ού Συνεδρίου του ΚΚΣΕ και τις θέσεις και αποφάσεις
της αποκαλούμενης 6ης Πλατιάς Ολομέλειας. Έτσι, ένα χρόνο μετά, δηλαδή το 1957, η ηγεσία του ΚΚΕ συγκροτεί το βασικό ιδεολογικό και πολιτικό της προσανατολισμό. Το νέο πλαίσιο έπρεπε για την ηγεσία αυτή να εκφράζει τις αποφάσεις του 20ού Συνεδρίου, οι οποίες μπορούν να
συμπυκνωθούν στα εξής: συνεργασία με την αστική τάξη και ειρηνικό πέρασμα στο σοσιαλισμό μέσα από εκλογές.
Ωστόσο, στην Ελλάδα η αστική τάξη και όλες οι αντιδραστικές δυνά-

20

μεις
διέπ
θημ
νιστ

απέ
τη γ
βου
τάξ
Ελλ
ξη,
γρά
τές
Ευρ

μής
σε σ
στρ
(πο

τ

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 21

Η Αριστερά είναι χρήσιμη μόνο όταν είναι επαναστατική

λλά
αρί είτου
ιτιτης,
της
κάσύφω-

όμκώς
αυ-

επιλών
των
διέληΕδώ
άδα
ταν
ουινό
το
μμή
σεις
λαιτιεκνα
πέ-

μεις, κάτω και από την κυριαρχία των ιμπεριαλιστών (κυρίως των ΗΠΑ),
διέπονταν από έξαλλο αντικομμουνισμό και ασκούσαν στο επίπεδο της καθημερινής ζωής μια καθολική τρομοκρατία σε βάρος όχι μόνο των κομμουνιστών αλλά και όλων των αριστερών και προοδευτικών ανθρώπων.
Κατ' αυτόν τον τρόπο η ηγεσία του ΚΚΕ δίνει τις πρώτες της εξετάσεις
απέναντι στις δυνάμεις της αντίδρασης, στα ξένα και ντόπια αφεντικά, για
τη γραμμή που πρόκειται να ακολουθήσει, τη γραμμή του ειρηνικού κοινοβουλευτικού δρόμου στο πλαίσιο συμμαχιών της με τμήματα της αστικής
τάξης. Στη βάση αυτής της κατεύθυνσης έπρεπε να «ανακαλύψει» ότι στην
Ελλάδα υπάρχει ένα μέρος της αστικής τάξης, που είναι η εθνική αστική τάξη, και ένα άλλο κομμάτι της, η ξενόδουλη. Είναι έτσι ακριβώς όπως περιγράφεται στις θέσεις του ΚΚΕ για το 18ο Συνέδριο, μόνο που οι θέσεις αυτές δεν αναφέρονται στο ίδιο το ΚΚΕ αλλά σε κάποια άλλα κόμματα της
Ευρώπης.
Ας παρακολουθήσουμε τα πρώτα βήματα της νέας ρεφορμιστικής γραμμής του ΚΚΕ, μια γραμμή που κράτησε για πολλές δεκαετίες και κυριάρχησε στο αριστερό, εργατικό και λαϊκό κίνημα της χώρας με όλες τις καταστροφικές της συνέπειες. Από τις στήλες του περιοδικού «Νέος Κόσμος»
(πολιτικό και θεωρητικό όργανο του ΚΚΕ) αντιγράφουμε:
«Το ΚΚΕ, αναλύοντας τις συγκεκριμένες συνθήκες της Ελλάδας, διαπίστωσε
στην προγραμματική του διακήρυξη πως ‘‘η Δημοκρατική αλλαγή είναι δυνατόν να πραγματοποιηθεί ειρηνικά, χωρίς εμφύλιο πόλεμο’’ και διακήρυξε
πως ‘‘θα διαθέσει όλες τις δυνάμεις του για να γίνει η δυνατότητα αυτή πραγματικότητα’’. Την πεποίθησή του αυτή το ΚΚΕ τη στηρίζει στον κοινό πόθο
που ριζώνει ολοένα σε πλατύτερα λαϊκά στρώματα, ανεξάρτητα από την πολιτική τους τοποθέτηση στον καιρό του εμφυλίου πολέμου, να μπει μια για
πάντα τέρμα στα παλιά μίση και πάθη και να μονοιάσει ο λαός» ... «Με βάση τις διαπιστώσεις αυτές το ΚΚΕ κατέληξε, στην 7η Ολομέλεια της ΚΕ του
1957, στο συμπέρασμα ότι η εργατική τάξη έχει τη δυνατότητα, στηριζόμενη
στη συμμαχία με την αγροτιά, να συγκεντρώσει γύρω της τη μεγάλη πλειοψηφία του λαού μαζί με την εθνική αστική τάξη και να πραγματοποιήσει την
εθνική δημοκρατική αλλαγή ειρηνικά, επειδή μπρος στον όγκο και την αποφασιστικότητα όλων αυτών των δυνάμεων η κυρίαρχη ολιγαρχία είναι δυνατόν να εξαναγκαστεί να υποχωρήσει και να μην καταφύγει στην ένοπλη
βία. Κι όσο για τον στρατό, στον οποίο υπολογίζουν η ολιγαρχία και οι ξένοι, η συνένωση τόσων λαϊκών δυνάμεων σ’ ένα ενιαίο μέτωπο δεν μπορεί
παρά να ασκήσει επίδραση πάνω του. Γιατί εκτός από την αντιδραστική μερίδα των αξιωματικών, τους κινηματίες και ορισμένα ειδικά τμήματα ο στρατός αποτελείται από παιδιά της εργατικής τάξης, της αγροτιάς και των άλλων εργαζόμενων στρωμάτων...» (Νέος Κόσμος, σ. 45, τεύχος 8, 1958).

νά-

21

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 22

αντίθεση

Πριν περάσουν 10 χρόνια, πριν καν η ρεφορμιστική ηγεσία συγκροτήσει κάποιο μέτωπο, όπως υπολόγιζε, έρχονται οι Αμερικάνοι και με τη ντόπια αντίδραση και το στρατό στήνουν την εφτάχρονη φασιστική τυραννία
του λαού. Καμία αυτοκριτική και κανένα σοβαρό συμπέρασμα δεν έβγαλαν
από το καταστροφικό τους έργο που αφόπλισε ιδεολογικά, πολιτικά και
οργανωτικά το αριστερό και δημοκρατικό κίνημα, έτσι ώστε αυτό δεν μπόρεσε όχι μόνο να αντισταθεί και να αποτρέψει την επιβολή της φασιστικής
δικτατορίας αλλά ούτε να πάρει κάποια στοιχειώδη μέτρα προφύλαξης
των μελών και στελεχών του, με αποτέλεσμα δεκάδες χιλιάδες αριστεροί
και προοδευτικοί άνθρωποι να βρεθούν στις φυλακές και στις εξορίες.
Βέβαια, κάποια συμπεράσματα η οπορτουνιστική ηγεσία έβγαλε, πλην
όμως σε αντίθετη κατεύθυνση, σ' αυτή της πιο δεξιάς μετατόπισής της. Συμπεριέλαβε στο ενιαίο μέτωπο -που τώρα είχε στόχο τη χούντα- και δυνάμεις της δεξιάς παράταξης!!!

που
κλω
του
νατ
ανα

κή Δ
χώρ

«Το ΚΚΕ και η ΕΔΑ, για να διευκολύνουν τη συμμετοχή σ’ ένα αντιδικτατορικό μέτωπο πάλης όσο γίνεται ευρύτερων δυνάμεων, από την Αριστερά ως
και τη Δεξιά, όλων όσων είναι εναντίον της χούντας, δεν θέτουν σήμερα σαν
όρο το θέμα της μοναρχίας.» («Νέος Κόσμος», σελ. 6, τεύχος 12, 1967).

Ένα χρόνο αργότερα καλούσαν και τον τότε βασιλιά να ενταχθεί στο
αντιχουντικό μέτωπο!!! Η νέα ηγεσία του ΚΚΕ που προέκυψε από την περιβόητη 6η Ολομέλεια ποτέ δεν έθεσε όρια στη γραμμή του συμβιβασμού και
της συνθηκολόγησης. Παντού και πάντα αναζητούσε ....σύμμαχες δυνάμεις.
Αυτό οφείλεται και στην ανεμπιστοσύνη της στη δύναμη του λαού και της
πάλης του. Έτσι, ανακαλύφθηκαν και αντιθέσεις στο εσωτερικό της δικτατορίας και συνεργασία με το «ήπιο» κομμάτι της !!!
Σε άρθρο του, ο Λ. Στρίγκος, ηγετικό στέλεχος του ΚΚΕ, μέλος του ΠΓ
την περίοδο Κ. Κολιγιάννη αλλά και επί Χαρ. Φλωράκη, γράφει:
«Η δικτατορία κατατρώγεται από εσωτερικές αντιθέσεις» [...] «θα ήταν λάθος να υποτιμήσει κανείς τους κινδύνους που εγκυμονεί για τη χώρα μας, αλλά και για την Ευρώπη, το γεγονός ότι βρίσκεται στην εξουσία μια αδίστακτη στρατοκρατική χούντα, όργανο των πιο επιθετικών κύκλων των ΗΠΑ
και του ΝΑΤΟ. Αλλά θα ήταν επίσης λάθος να μη δει κανείς τις αντιθέσεις
της δικτατορίας που αναφέραμε, τις κεντρόφυγες δυνάμεις που αναπτύσσονται και να μη χρησιμοποιήσει όλες τις δυνατότητες που προσφέρει η κατάσταση για τη δημιουργία ενός πλατύτερου αντιδικτατορικού μετώπου της
Αριστεράς μέχρι τη Δεξιά...» («Νέος Κόσμος», σελ. 79, τεύχος 12, 1967).

Να, λοιπόν, η συνεργασία της Αριστεράς και με κομμάτια της χούντας

22

τ

τ

τος
τολ
λύπ
ανε

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 23

Η Αριστερά είναι χρήσιμη μόνο όταν είναι επαναστατική

οτήντόνία
λαν
και
πόκής
ξης
ροί

λην
Συνά-

στο
ερικαι
εις.
της
ταΠΓ

τας

που είναι φιλοευρωπαϊκά και εναντιώνονται σ' αυτά των «επιθετικών κύκλων των ΗΠΑ». Ας επανέλθουμε, όμως, στο αρχικό στάδιο της ηγεσίας
του ΚΚΕ, εκεί όπου αναζητάει το νέο ιδεολογικό και πολιτικό της προσανατολισμό. Στην κατεύθυνση αυτή, η Προγραμματική Διακήρυξη του 1957
αναφέρει:
«Η εργατική τάξη με την πείρα της, τους αγώνες της προορίζεται να παίξει
ηγετικό ρόλο στην αλλαγή, η αγροτιά, φυσικός σύμμαχος της εργατιάς στον
αγώνα για ανεξαρτησία και προκοπή, τα μεσαία στρώματα των πόλεων, η
εθνική διανόηση, οι πατριώτες αξιωματικοί, ο πατριωτικός κλήρος, η εθνική
αστική τάξη.» («Νέος Κόσμος», σελ. 26, τεύχος 8, 1958)

Ας παρακολουθήσουμε ένα ακόμη απόσπασμα από την Προγραμματική Διακήρυξη του 1957, όπου αναλύεται το ζήτημα της αστικής τάξης της
χώρας:
«Μέσα στα πλαίσια της κύριας αντίθεσης ανάμεσα στο ξένο μονοπωλιακό
κεφάλαιο και την ελληνική μεγαλοπλουτοκρατία από τη μια, και σ’ ολόκληρο το έθνος από την άλλη, οξύνεται και η αντίθεση ανάμεσα στη μονοπωλιακή αστική τάξη και την εθνική αστική τάξη. Πρόκειται για την αντίθεση
ανάμεσα στη μερίδα εκείνη της αστικής τάξης, τη μεγάλη πλουτοκρατία, που
τα συμφέροντά της είναι στενά συνυφασμένα με το ξένο κεφάλαιο, που παίζει κυρίως το ρόλο του μεσίτη του ξένου κεφαλαίου στην καταλήστευση της
χώρας και του λαού και βγάζει τα κέρδη της από τη μεσιτεία αυτή, και στην
μερίδα εκείνη, την εθνική αστική τάξη, που συνδέεται με την εθνική παραγωγή και την εθνική αγορά, έχει συμφέρον να περιφρουρηθεί η εσωτερική
αγορά από την επιδρομή των ξένων βιομηχανικών και αγροτικών προϊόντων
και ενδιαφέρεται να αναπτυχθεί παραπέρα η εθνική παραγωγή και μαζί όλη
η οικονομία της χώρας, με την προώθηση της ανάπτυξης των παραγωγικών
της δυνάμεων, με την προώθηση της εκβιομηχάνισης. Η εθνική αστική τάξη
που θίγεται οικονομικά από την επιδρομή του ξένου κεφαλαίου, από τον μονόπλευρο εξωτερικό προσανατολισμό της χώρας, δείχνει τάσεις αντίστασης
στην ξένη εξάρτηση και, κάτω από ορισμένες συνθήκες, και διαθέσεις συνεργασίας με το λαϊκό κίνημα.» («Νέος Κόσμος», σελ. 43-44, τεύχος 8, 1958).

Και τι προτείνει η ηγεσία του ΚΚΕ; Μα, συνεργασία του λαϊκού κινήματος με τη λεγόμενη εθνική αστική τάξη, ενάντια στο μονόπλευρο προσανατολισμό της χώρας. Δηλαδή, ο μονόπλευρος προσανατολισμός να γίνει πολύπλευρος! Ας θαυμάσουμε στη συνέχεια τη γραμμή της εθνικής
ανεξαρτησίας που προτείνει το ΚΚΕ:
«Η Ελλάδα εξακολουθεί να παραμένει χώρα οικονομικά εξαρτημένη από το

23

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 24

αντίθεση

ξένο κεφάλαιο, χώρα αγροτικά και βιομηχανικά καθυστερημένη. Το γεγονός
αυτό αποχτά ιδιαίτερη σημασία σήμερα που ορισμένες ιμπεριαλιστικές δυνάμεις, με πρωταγωνιστές τις ΗΠΑ και τη Δυτική Γερμανία, δημιουργούν την
Κοινή Ευρωπαϊκή Αγορά και την Ευρωπαϊκή Ζώνη Ελεύθερων Συναλλαγών
(ΕΖΕΣ). Με τη δημιουργία της Κοινής Ευρωπαϊκής Αγοράς και της ΕΖΕΣ η
Ελλάδα βρίσκεται, εφόσον συνεχίζεται ο σημερινός μονόπλευρος οικονομικός
προσανατολισμός της, μπρος στο δίλημμα: ή να προσχωρήσει στους οργανισμούς αυτούς, οπότε, σύμφωνα με το υπόμνημα του Εμπορικού και Βιομηχανικού Επιμελητηρίου Αθηνών, θα καταστραφεί η μισή και πάνω σημερινή ελληνική βιομηχανία, ή να μείνει έξω, οπότε θα κλείσουν είτε θα περιοριστούν
μια σειρά αγορές για μερικά από τα σημαντικότερα εξαγώγιμα προϊόντα της.
Για να μη βρεθεί η Ελλάδα μπροστά σ’ ένα τέτοιο δίλημμα πρέπει να βάλει
τέρμα στο μονόπλευρο οικονομικό προσανατολισμό της και ν’ αναπτύξει
ελεύθερα τις οικονομικές της σχέσεις με τις χώρες του σοσιαλιστικού στρατοπέδου που όχι μόνο αποτελούν κατά την έκφραση υπεύθυνων αστών οικονομικών παραγόντων «απύθμενες αγορές» για τα προϊόντα της, αλλά και είναι
σε θέση και έχουν τη διάθεση, σύμφωνα με τις δηλώσεις του Χρουστσόφ, να
της δώσουν κάθε οικονομική και τεχνική βοήθεια για την ανασυγκρότηση της
οικονομίας της.» («Νέος Κόσμος», σελ. 35, τεύχος 8, 1958).

Για την ηγεσία του ΚΚΕ, η πάλη του λαού μας για εθνική ανεξαρτησία
δεν συνδέεται με την ανάγκες και τις επιθυμίες του για το σπάσιμο της ιμπεριαλιστικής εξάρτησης γενικά και από τον αμερικάνικο ιμπεριαλισμό ιδιαίτερα, αλλά με το να εξαρτηθεί η χώρα και από τη Σοβιετική Ένωση. Και μ'
αυτή τη θέση πορεύεται για πολλές δεκαετίες, στο πλευρό της αστικής τάξης
της χώρας και του πολιτικού προσωπικού της, και κυρίως των λεγόμενων κεντρώων δυνάμεων. Σε κάθε δυσκολία που συναντούσε η αστική τάξη σαν
αποτέλεσμα της εξάρτησής της από το ξένο ιμπεριαλιστικό κεφάλαιο, το
ΚΚΕ απαντούσε με την περιβόητη πρόταση που είχε γίνει και σύνθημα:
«Πάρτε βοήθεια από τη Μόσχα»!!!

ειρηνικο

δρα

τ

την
κομ
ΕΔΑ
ΚΕ

σμό
τον
Ρώμ
πης

Περασμα και συνεργασια με Την ασΤικη Ταξη

Η θεωρία του ειρηνικού περάσματος απαιτεί σαν βασικό άξονα πάλης
τον κοινοβουλευτικό δρόμο καθώς και την πολιτική των σταδίων, μέσω των
οποίων θα οδηγηθεί η χώρα στο σοσιαλισμό. Αυτήν ακριβώς τη γραμμή συγκροτεί και αρχίζει να εφαρμόζει μετά το 1956 η ηγεσία του ΚΚΕ. Ταυτόχρονα πιστεύει πως το διεθνές πλαίσιο, όπως έχει διαμορφωθεί στα πλαίσια
της λεγόμενης ειρηνικής συνύπαρξης και συνεργασίας ΗΠΑ-Σοβιετικής
Ένωσης (όπως εκτέθηκε σε προηγούμενο κεφάλαιο), ευνοεί στο εσωτερικό
της χώρας τη συνεργασία του ΚΚΕ με τη λεγόμενη εθνική αστική τάξη και

24

τα π
τη ν
και
κρα
σπά
νέα
χρό

τ

Έ
πημ

σία
μπειαίι μ'
ξης
κεσαν
το
μα:

λης
των
συυτόσια
κής
ικό
και

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 25

Η Αριστερά είναι χρήσιμη μόνο όταν είναι επαναστατική

τα πολιτικά της κόμματα. Αυτή είναι η βασική γραμμή που υιοθετείται από
τη νέα ρεβιζιονιστική ηγεσία. Έτσι, η πολιτική των σταδίων προϋποθέτει
και ένα υποστάδιο, αυτό της Δημοκρατίας και των αποκαλούμενων δημοκρατικών κυβερνήσεων. Σχετικά με αυτό, ας χρησιμοποιήσουμε τρία αποσπάσματα από το «Νέο Κόσμο», που υπογραμμίζουν και ξεκαθαρίζουν τη
νέα γραμμή που αποτέλεσε το βασικό πλαίσιο κίνησής της για 40 σχεδόν
χρόνια και -με κάποιες διορθώσεις- παραμένει μέχρι και σήμερα.
Αναφέρουν, λοιπόν, ότι οι ιμπεριαλιστές των ΗΠΑ και η ντόπια αντίδραση προβάλλουν τον μπαμπούλα του κομμουνισμού
«για να αποτρέψουν τη συνεργασία των δημοκρατικών στοιχείων της αστικής
τάξης με τους κομμουνιστές, για να απομονώσει τους τελευταίους και να τους
χτυπήσει πιο σίγουρα και αποτελεσματικά.» («Νέος Κόσμος», τεύχος 4, 1959)

Βέβαια η νέα ηγεσία του ΚΚΕ, για να διευκολύνει τη συνεργασία της με
την αστική τάξη, είχε ήδη προχωρήσει ένα χρόνο νωρίτερα στη διάλυση των
κομματικών οργανώσεων του ΚΚΕ και στην ένταξή τους στις γραμμές της
ΕΔΑ, ενώ για τις συνθήκες της διεθνούς κατάστασης ο τότε πρόεδρος της
ΚΕ του ΚΚΕ Απ. Γκρόζος, σε πρωτοχρονιάτικο μήνυμά του, αναφέρει:
«Μεγάλωσαν οι ελπίδες ειρηνικής λύσης των διεθνών διαφορών με διαπραγματεύσεις. Γίνεται όλο και πιο κατανοητή η μόνη δυνατή πολιτική της εποχής
μας, η πολιτική της ειρηνικής συνύπαρξης και της ειρηνικής άμιλλας των διαφορετικών κοινωνικών καθεστώτων.» («Νέος Κόσμος», σ.3, τεύχος 1, 1960)

Να, λοιπόν, ποια είναι η νέα εποχή, όπως την ερμηνεύει ο οπορτουνισμός και ο ρεβιζιονισμός της χώρας μας: συνεργασία με την αστική τάξη και
τον ιμπεριαλισμό! Ας δούμε και το τρίτο απόσπασμα από τη συνάντηση στη
Ρώμη 17 κομμουνιστικών κομμάτων των καπιταλιστικών χωρών της Ευρώπης το 1959:
«Όλα αυτά κάνουν ώστε σ’ όλες τις χώρες της Ευρώπης να ωριμάζει το ίδιο
πρόβλημα: το πρόβλημα του σχηματισμού δημοκρατικών κυβερνήσεων που,
στηριζόμενες στις εργαζόμενες μάζες, θα εφαρμόσουν ένα πρόγραμμα δημοκρατικής ανανέωσης της χώρας. Η καπιταλιστική Ευρώπη, με την μία ή την
άλλη μορφή, ανάλογα με τις ιδιομορφίες της κάθε χώρας, θα περάσει από μια
περίοδο τέτοιων δημοκρατικών κυβερνήσεων.» («Νέος Κόσμος», σ. 20-21,
τεύχος 1, 1960)

Έτσι, για μια δεκαετία (ανακόπηκε το 1967 με το στρατιωτικό πραξικόπημα) οι ηγεσίες του ΚΚΕ και της ΕΔΑ εφαρμόζουν τη γραμμή του συμβι-

25

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 26

αντίθεση

βασμού και της υποταγής στην αστική τάξη και στα κόμματα του κέντρου
μέχρι το ’61, και στη συνέχεια με την Ένωση Κέντρου (Ε.Κ.) την οποία δημιούργησαν τα κόμματα του κέντρου.
Για να παρακολουθήσουμε και να κατανοήσουμε καλύτερα τη διαμόρφωση και εξέλιξη της γραμμής του ρεβιζιονισμού και τις καταστροφικές της
συνέπειες για το αριστερό και το λαϊκό κίνημα, είναι αναγκαία μια σύντομη περιγραφή των πολιτικών συνθηκών εκείνης της περιόδου:
Η χώρα είναι εξαρτημένη από τους ιμπεριαλιστές της Αγγλίας και των
ΗΠΑ, με τους τελευταίους να παίζουν όλο και πιο κυρίαρχο ρόλο. Η χώρα
εντάσσεται στο ΝΑΤΟ και ευθυγραμμίζεται πλήρως με κάθε τυχοδιωκτική
ενέργεια των ΗΠΑ. Δεκάδες χιλιάδες κομμουνιστές και αριστεροί αγωνιστές βρίσκονται στις φυλακές και στα ξερονήσια. Οι διώξεις των αγωνιστών και η τρομοκρατία αποτελούν καθημερινό φαινόμενο. Το κυρίαρχο
πολιτικό κόμμα που αναδεικνύεται για χρόνια στην εξουσία είναι η ΕΡΕ,
που εκπροσωπεί τη μεγαλοαστική τάξη, τη ντόπια αντίδραση και είναι όργανο των ιμπεριαλιστών. Αντίστοιχο ρόλο (και χαρακτήρα), ως κέντρο
εξουσίας, έπαιζε και το παλάτι. Οι δυνάμεις του κέντρου είναι διασπασμένες σε μικρά κόμματα και με ισχυρότερο το κόμμα των Φιλελευθέρων.
Η ΕΔΑ, κόμμα της Αριστεράς στο οποία ανήκαν τα μέλη και οι οπαδοί
του ΚΚΕ, παρέμενε μια ισχυρή και μαζική πολιτική δύναμη. Την ίδια περίοδο, παρά την τρομοκρατία και τις διώξεις, η Αριστερά κερδίζει έδαφος,
αναπτύσσει αγώνες και αντιστάσεις, αυξάνει την επιρροή της στην εργατική τάξη και στα φτωχά λαϊκά στρώματα. Αυτή η δυναμική του κινήματος
εκφράστηκε στις εκλογές του 1958, όταν η Αριστερά έρχεται δεύτερο κόμμα με 25% των ψήφων και 79 έδρες. Βέβαια, οι ηγεσίες του ΚΚΕ και της
ΕΔΑ (η νέα ρεβιζιονιστική ηγεσία), αντί να αξιοποιήσουν το θετικό εκλογικό αποτέλεσμα, να οργανώσουν από καλύτερες θέσεις τους εργατικούς
και λαϊκούς αγώνες και να αντισταθούν στην αφηνιασμένη αντικομμουνιστική τρομοκρατία που -με πρωτεργάτες τους αμερικάνους ιμπεριαλιστέςεξαπέλυσε η αντίδραση μετά τις εκλογές, άρχισαν να θριαμβολογούν για
τη νέα τους γραμμή του ειρηνικού και κοινοβουλευτικού δρόμου.

η

ηγεσια Τησ

αρισΤερασ γινεΤαι
ενωσησ κενΤρου

ΠολιΤικη ουρα Τησ

Η ηγεσία του ΚΚΕ και της ΕΔΑ αρνείται να δώσει στην Αριστερά και
στο κίνημα έναν ανεξάρτητο ρόλο σε αντιπαράθεση με τα κόμματα της
αστικής τάξης και τον ιμπεριαλισμό. Αντίθετα, εναποθέτει τις ευθύνες του
κινήματος των δημοκρατικών μαζών στην ηγεσία της Ε.Κ. Όσο η αντίδραση ξεσηκώνεται και χτυπάει μανιασμένα τους κομμουνιστές, τόσο η ηγεσία
26

του
εκλ
δρα
195
αυτ
δημ

196
ρα,
επίπ
μπρ
και
μετα
πήρ
ρά.
φαν
γή»
τον
φιλ

λέχ
ηΕ
στη
εύκ
θέσ
από
ενά
νιστ

πολ
αντ
Ε.Κ
Ε.Κ
γκε
ται,
ανά
κέν
απο
Παρ
ΕΔΑ

ρου
δη-

όρτης
ντο-

των
ώρα
ική
ωνιωνιρχο
ΡΕ,
όρτρο
σμέ-

δοί
ρίοφος,
ατιτος
όμτης
λοούς
υνιτέςγια

και
της
του
ρασία

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 27

Η Αριστερά είναι χρήσιμη μόνο όταν είναι επαναστατική

του ρεβιζιονισμού γίνεται δεκανίκι της Ε.Κ. Μάλιστα, μετά το φασιστικό
εκλογικό πραξικόπημα του 1961 (το οποίο είχαν οργανώσει η ντόπια αντίδραση και οι Αμερικάνοι και είχαν σχεδιάσει αμέσως μετά τις εκλογές του
1958) σταματάει κάθε κριτική στην Ε.Κ., προβάλλοντας ως κεντρική θέση
αυτή της νίκης των αντικαραμανλικών κομμάτων και του σχηματισμού μιας
δημοκρατικής πλειοψηφίας στη βουλή.
Με τη δολοφονία του αγωνιστή της Αριστεράς Γρηγόρη Λαμπράκη το
1963 και όλα όσα ακολούθησαν, η συμπεριφορά της αποκαλύπτει ξεκάθαρα, πλέον, το διαλυτικό της ρόλο στο ιδεολογικό, πολιτικό και οργανωτικό
επίπεδο του κινήματος και των εργαζόμενων μαζών. Η δολοφονία του Λαμπράκη μεγάλωσε την οργή των αριστερών και δημοκρατικών ανθρώπων
και προκάλεσε την έντονη αντίδραση των μαζών, που γρήγορα άρχισε να
μετατρέπεται σε λαϊκό κίνημα. Στην κηδεία του δολοφονημένου αγωνιστή
πήραν μέρος 500.000 κόσμου για να τιμήσουν τον αγωνιστή και την Αριστερά. Αυτή τη μαζική συμμετοχή του κόσμου η ηγεσία της Αριστεράς την εμφανίζει σαν μια «πολιτισμένη εκδήλωση». Έγραφε την επόμενη μέρα η «Αυγή»: «Εκατοντάδες χιλιάδες δεξιών, κεντρώων και αριστερών συνόδευσαν
τον Γρηγόρη Λαμπράκη στην τελευταία του κατοικία.» Η γραμμή του συμφιλιωτισμού σε όλο της το μεγαλείο!
Ας δούμε ακόμα δύο γεγονότα: Στις βουλευτικές εκλογές του 1963, στελέχη της ΕΔΑ κυκλοφορούσαν κείμενο-διακήρυξη με το οποίο απαιτούσαν
η ΕΔΑ να κατεβάσει υποψηφίους μόνο στην Αθήνα και στον Πειραιά, ενώ
στην υπόλοιπη χώρα να «παραιτηθεί υπέρ της Ένωσης Κέντρου». Δεν ήταν
εύκολο σ’ εκείνη τη φάση η ηγεσία της ΕΔΑ να υιοθετήσει δημόσια αυτή τη
θέση. Την εφάρμοσε, όμως, στην πράξη. Την ίδια περίοδο ο Γ. Παπανδρέου,
από τη θέση του αρχηγού της Ε.Κ., συνέχιζε το «διμέτωπο» αγώνα τόσο
ενάντια στη δεξιά όσο και ενάντια στην Αριστερά, με έξαλλα αντικομμουνιστικά κηρύγματα.
Αντί, λοιπόν, η ηγεσία της Αριστεράς να οργανώσει και να εξαπολύσει
πολιτική αντιπαράθεση στην Ε.Κ. και να αποκαλύψει πλατιά στο λαό τον
αντιδραστικό και βρόμικο ρόλο του Γ. Παπανδρέου και της ηγεσίας της
Ε.Κ., απαξιοί και σχεδιάζει διάφορες φόρμουλες εκλογικής ενίσχυσης της
Ε.Κ. Το αποτέλεσμα ήταν στις εκλογές του Νοέμβρη του 1963 η Ε.Κ. να συγκεντρώσει το 44% των ψήφων, η ΕΡΕ το 41,5% και η ΕΔΑ το 14,5%. Γίνεται, πλέον, φανερό ότι η βασική πολιτική αντιπαράθεση στη χώρα γίνεται
ανάμεσα στην ΕΡΕ και την Ε.Κ., ενώ η ΕΔΑ γίνεται ουρά και δεκανίκι του
κέντρου. Η τρίμηνη διάρκεια της κυβέρνησης της Ε.Κ. υπήρξε αρκετή για να
αποκαλυφθεί στο λαό ο αντιλαϊκός και αντιδραστικός της χαρακτήρας.
Παρότι ο Γ. Παπανδρέου είχε στρέψει την κύρια αιχμή του ενάντια στην
ΕΔΑ, χλευάζοντάς την και λέγοντας πως οδηγείται σε διάλυση και άλλα

27

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 28

αντίθεση

παρόμοια, η ηγεσία της ΕΔΑ καλούσε τους οπαδούς της και τα μέλη της να
ψηφίσουν την Ε.Κ., ενώ δεν κατέβασε συνδυασμούς σε 24 εκλογικές περιφέρειες της χώρας. Έτσι, στις εκλογές του Φλεβάρη του 1964, με τη βοήθεια της
Αριστεράς, η Ε.Κ. ανέβασε το ποσοστό της σε πρωτοφανή επίπεδα (στο
53%) ενώ η ΕΔΑ είναι υπεύθυνη για την ακόμα μεγαλύτερη πτώση της στις
εκλογές αυτές.
Τι είδους κόμμα ήταν τελικά η Ε.Κ. και ποιος ήταν ο αρχηγός της, ο Γ.
Παπανδρέου, για τους οποίους οι ηγεσίες του ΚΚΕ και της ΕΔΑ πίστευαν
ότι θ’ αποτελούσαν το όχημα της δημοκρατικής αλλαγής που θα είχε κατεύθυνση το σοσιαλισμό; Ας πούμε δυο λόγια ακόμα:
Το κόμμα της Ε.Κ., σαν πολιτικός οργανισμός, έκφραζε έναν αντιδραστικό συμβιβασμό ανάμεσα σε μια μερίδα της μεγαλοαστικής τάξης της χώρας με τη μεσαία αστική τάξη και την κορυφή της μικροαστικής τάξης. Σ΄
αυτό το μπλοκ κυριαρχεί και ηγεμονεύει η μερίδα της μεγαλοαστικής τάξης,
η οποία συνδέει την τύχη της με συγκεκριμένα ξένα ιμπεριαλιστικά συμφέροντα που υπηρετεί. Όταν βρέθηκε στην εξουσία, αυτά ακριβώς τα συμφέροντα υπηρέτησε, του ιμπεριαλισμού και της ντόπιας πλουτοκρατίας.

μου
σημ
ζί τ
Ε.Κ

οπο
πρα
από
δικώ
έκα
για
νησ
Παρ
Παπ
νεο
ρίζο
θρα
λία

«Τα κόμματα του Κέντρου που είναι συνασπισμένα σήμερα στην Ε.Κ. εκπροσωπούν βασικά τα συμφέροντα της εθνικής αστικής τάξης.» (Άρθρο του περιοδικού «Νέος Κόσμος» που αναδημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Αυγή»,
στις 22 Γενάρη 1965.)

Στην περίοδο της ένοπλης αγγλικής επέμβασης το Δεκέμβρη του 1944 και
του ματοκυλίσματος του λαού της Αθήνας, η πολιτική εκπροσώπηση των
δυνάμεων της αντίδρασης βρισκόταν στα χέρια των ηγετικών παραγόντων
της «φιλελεύθερης παράταξης» Γ. Παπανδρέου και Ν. Πλαστήρα. Αυτές οι
δυνάμεις, ενεργώντας σαν πειθήνια όργανα του αγγλικού ιμπεριαλισμού,
προκάλεσαν την ένοπλη επέμβαση και επέβαλαν στη χώρα την κυριαρχία
της ξένης και εσωτερικής αντίδρασης.
Οι ίδιες αυτές δυνάμεις (κυβέρνηση Πλαστήρα) με εντολή των ξένων
αφεντικών τους δολοφόνησαν τον κομμουνιστή ηγέτη Νίκο Μπελογιάννη
το 1952. Με άλλα λόγια, η Ε.Κ. αποτέλεσε το προϊόν της συνένωσης των λεγόμενων βενιζελικών πολιτικών ομάδων και τη συνέχεια του παλιού κόμματος των Φιλελευθέρων.
Έτσι, μπορούμε να πούμε πως ο έξαλλος αντικομμουνισμός του Γ. Παπανδρέου έρχεται από μακριά και στιγματισμένος στη συνείδηση των αριστερών και προοδευτικών ανθρώπων εκείνης της περιόδου. Η νέα ηγεσία
του ΚΚΕ που βγήκε από την περιβόητη 6η Ολομέλεια και το 20ό Συνέδριο,
τυφλωμένη από τη γραμμή της ειρηνικής συνύπαρξης και του ειρηνικού δρό-

28

διο.
απο
πρα
στε
κτή
της
σεις
κυβ
κές
ταδ
οι υ
νε ν
σε α
δια

ς να
φέτης
στο
στις

Γ.
υαν
τεύ-

ραχώ. Σ΄
ξης,
φέφέ-

και
των
των
ς οι
ού,
χία

νων
ννη
λεμα-

Πααρισία
ριο,
ρό-

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 29

Η Αριστερά είναι χρήσιμη μόνο όταν είναι επαναστατική

μου, δηλαδή τη γραμμή της ταξικής συνεργασίας, μοίραζε δημοκρατικά εύσημα σ΄ αυτούς τους ηγέτες του κέντρου για να μπορεί να συνεργάζεται μαζί τους για τη λεγόμενη δημοκρατική αλλαγή και μάλιστα με επικεφαλής την
Ε.Κ.
Ας δούμε ένα ακόμα γεγονός της πλήρους υποταγής των ρεβιζιονιστών
οπορτουνιστών στον Γ. Παπανδρέου και στην Ε.Κ.: Τον Απρίλη του 1964
πραγματοποιείται εργατική συγκέντρωση στην οποία συμμετείχαν πάνω
από 100.000 εργαζόμενοι, που διαδήλωναν στους δρόμους της Αθήνας διεκδικώντας την ικανοποίηση των αιτημάτων τους. Η ηγεσία της Αριστεράς
έκανε τα πάντα για να ακυρώσει τη μαχητική διάθεση των εργαζομένων,
για να μην πάρει η διαδήλωση αντικυβερνητικό χαρακτήρα, μιας και κυβέρνηση ήταν η Ε.Κ., μια… δημοκρατική κυβέρνηση, όπως την αποκαλούσαν.
Παρ’ όλα αυτά, η λεγόμενη δημοκρατική κυβέρνηση και ο αρχηγός της Γ.
Παπανδρέου, ανησυχώντας από τη διαδήλωση των εργαζομένων και της
νεολαίας, επιτέθηκαν στο δικαίωμά τους να οργανώνουν πορείες χαρακτηρίζοντάς το…. φασισμό! Ποια ήταν η αντίδραση της Αριστεράς σ' αυτή τη
θρασύτατη δήλωση του Γ. Παπανδρέου; Ο εκπρόσωπος της ΕΔΑ, στην ομιλία του στη βουλή σχετικά με το θέμα, είπε:
«Κακώς, κύριε Πρόεδρε, χαρακτηρίσατε τις πορείες ως φασισμό... Δεν έχω
καμίαν διαφωνία μαζί σας, κ. Πρόεδρε, ότι φυσικά πρέπει λόγοι σοβαροί,
λόγοι έκτακτοι και, επομένως, λόγοι σπάνιοι πρέπει να είναι εκείνοι οι οποίοι, τυχόν, θα υπαγορεύουν και δικαιώνουν μια πορεία. Πορείες δια το ψύλλου πήδημα, κάθε μέρα επαναλαμβανόμενες, απλώς οδηγούν σε αποδυνάμωση και σε εκφυλισμό.» («Αυγή», 2 Ιουνίου 1964)

Στη συνέχεια, η κυβέρνηση φέρνει στη Βουλή ένα αντεργατικό νομοσχέδιο. Οι συνδικαλιστικές οργανώσεις που επηρεάζονται από την Αριστερά
αποφασίζουν 24ωρη απεργία, αλλά, μέχρι να οριστεί η ημερομηνία και να
πραγματοποιηθεί η απεργία, το νομοσχέδιο είχε ήδη συζητηθεί και ψηφιστεί στη Βουλή. Τελικά η απεργία ματαιώθηκε, αφού πρώτα άλλαξε χαρακτήρα. Πρόκειται για μια συνειδητή προσπάθεια της ηγεσίας του ΚΚΕ και
της ΕΔΑ να υπονομεύσουν το μαχητικό πνεύμα και τις αγωνιστικές διαθέσεις των αγωνιστών του αριστερού και εργατικού κινήματος. Και όταν η
κυβέρνηση της Ε.Κ. χτυπούσε, σε πολλές περιπτώσεις βάναυσα, τις εργατικές απεργίες και διαδηλώσεις, οι οπορτουνιστές της Αριστεράς, αντί να καταδικάσουν την κυβερνητική και αστυνομική τρομοκρατία, θεωρούσαν ότι
οι υποκινητές τους ήταν δάκτυλοι της Δεξιάς και πράκτορές της που θέλανε να δημιουργήσουν ζητήματα και να φέρουν τη δημοκρατική κυβέρνηση
σε αντίθεση με το λαό. (Το ίδιο ακριβώς έκαναν και τα πρώτα χρόνια της
διακυβέρνησης της χώρας από το ΠΑΣΟΚ, τη δεκαετία του ’80, όταν θεω29

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 30

αντίθεση

ρούσαν ότι πίσω από τις απεργίες του 1983 βρίσκονταν οι βιομήχανοι που
ήθελαν να υπονομεύσουν την «κυβέρνηση της αλλαγής» για να ξαναφέρουν
στην κυβέρνηση τη δεξιά. Ο «Ριζοσπάστης» εκείνης της εποχής ήταν γεμάτος τέτοιες τοποθετήσεις).
Όλη εκείνη την περίοδο η ηγεσία του ΚΚΕ και η Αριστερά έχουν γίνει
ουρά της Ε.Κ. και του Γ. Παπανδρέου, προσφέροντας πολύτιμες υπηρεσίες
με τη διαμόρφωση μιας σύγχυσης σχετικά με τα όρια μεταξύ κέντρου και
Αριστεράς. Ας δούμε κάποιες τοποθετήσεις ηγετικών στελεχών του ΚΚΕ
σχετικά με το πώς αντιμετώπιζαν την Ε.Κ., ενδεικτικές του ανάλογου κλίματος που διαμόρφωναν στους οπαδούς της Αριστεράς και στους λαϊκούς
αγωνιστές. Αμέσως μετά τις εκλογές του 1963, σε δήλωσή του ο Κ. Κολιγιάννης (γραμματέας της ΚΕ του ΚΚΕ) αναφέρει:
«Στις εκλογές της 3 Νοεμβρίου η ξενόδουλη Δεξιά, που επί 11 χρόνια είχε το
μονοπώλιο της εξουσίας και δυνάστευε το λαό, ηττήθηκε. Η αντεθνική πολιτική της αποδοκιμάστηκε από το λαό. Νίκησαν οι δυνάμεις της δημοκρατίας.
Τα κόμματα της αντιπολίτευσης συγκέντρωσαν πάνω από 60% των ψήφων
και την πλειοψηφία των εδρών στη Βουλή. Η επιτυχία αυτή είναι αποτέλεσμα
της πάλης του λαού, στην οποία πρωτοστάτησε η Αριστερά, αποτέλεσμα της
πάλης των κομμάτων της αντιπολίτευσης» ... «Βέβαια, η νίκη αυτή θα ήταν πιο
μεγάλη αν ταυτόχρονα η Αριστερά έβγαινε πιο ενισχυμένη από τις εκλογές
της 3 του Νοέμβρη και σε ψήφους.» («Νέος Κόσμος», τεύχος 11, 1963)

Να, λοιπόν, το μήνυμα που περνάει στον κόσμο της Αριστεράς ο γραμματέας του ΚΚΕ! Ότι η Ε.Κ. είναι κόμμα της δημοκρατίας και ότι τα κόμματα της αντιπολίτευσης με την πάλη τους οδήγησαν την ΕΡΕ σε πτώση.
Εμφανίζει την Ε.Κ. και την Αριστερά με τον ίδιο στόχο και στον ίδιο αγώνα. Αυτό το μήνυμα στέλνει, όταν τονίζει ότι «νίκησαν οι δυνάμεις της δημοκρατίας ... νίκησαν τα κόμματα της αντιπολίτευσης». Και κλείνει τη δήλωσή του λέγοντας πως: «Ο ελληνικός λαός περιμένει από την Ένωση
Κέντρου, που ήρθε και πρώτο κόμμα στη Βουλή, να εφαρμόσει μια τέτοια
πολιτική που είναι σύμφωνη και με τις προεκλογικές της διακηρύξεις». Αυτή ήταν η γενική γραμμή της ηγεσίας του ΚΚΕ που παρουσίαζε το κόμμα
της Ε.Κ. σαν μια πολιτική δύναμη δημοκρατική και φιλολαϊκή. Να, λοιπόν,
γιατί μέσα σε 5 χρόνια η Αριστερά έχασε το 50% της εκλογικής της δύναμης. Να γιατί οπαδοί της Αριστεράς περνούσαν στην επιρροή της Ε.Κ.
Η δεξιά στροφή της ηγεσίας του ΚΚΕ όμως επιταχύνεται, με αποτέλεσμα
τα όρια μεταξύ της Ε.Κ. και της Αριστεράς να γίνονται όλο και πιο δυσδιάκριτα και να επικρατεί σύγχυση σχετικά με το πού διαφοροποιούνται.
Ακόμη και η ηγεσία του ΚΚΕ αναγκάστηκε να το αναγνωρίσει αυτό. Κι αυτό το έκανε λόγω της κριτικής που δέχτηκε η νέα οπορτουνιστική και ρεβι30

ζιον
περ

τ

ρη
άρθ
και
λου

τ

ματ
κυβ

τίθε
ρίπ
συμ

Ε.Κ

που
ουν
μά-

ίνει
σίες
και
ΚΕ
κλίούς
ολι-

αμμαώση.
γώδηδήωση
οια
Αυμμα
πόν,
να-

σμα
διάται.
αυεβι-

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 31

Η Αριστερά είναι χρήσιμη μόνο όταν είναι επαναστατική

ζιονιστική γραμμή από τους μαρξιστές-λενινιστές, μέσα από τις στήλες του
περιοδικού «Αναγέννηση». Να τι διατύπωναν:
«Σ’ ορισμένες περιπτώσεις αλλοιώνεται το περιεχόμενο της τακτικής μας
απέναντι στην Ε.Κ. και την κυβέρνησή της και δημιουργείται ο κίνδυνος να
χάνονται, και μέσα στις νέες συνθήκες, τα όρια ανάμεσα στις δυνάμεις της
Αριστεράς και του Κέντρου, με σοβαρές γενικότερες επιπτώσεις. Όσο σαφέστερα τηρούνται τα όρια αυτά, όσο συνεπέστερα εφαρμόζεται η πολιτική
μας απέναντι στην Ε.Κ., όσο πιο επίμονη γίνεται η δουλειά στις μάζες και μέσα στους οπαδούς και τα στελέχη της Ε.Κ. για την πραγματοποίηση της πιο
πλατιάς λαϊκής ενότητας, τόσο θα μεγαλώνουν οι δυνατότητες και αυξάνουν
οι προϋποθέσεις για την πλατύτερη συνεργασία και ενότητα των δημοκρατικών δυνάμεων» («Νέος Κόσμος», τεύχος 3, σ.12, 1965).

Το άρθρο αυτό - όπως σημειώνει το περιοδικό- γράφτηκε στις 15 Φλεβάρη και δημοσιεύτηκε τέλος Μάρτη. Σ’ αυτό το τεύχος υπάρχει ένα ακόμη
άρθρο που μιλάει για τα δυσδιάκριτα όρια μεταξύ Αριστεράς και κέντρου
και προτείνει ανάλογη προσαρμογή της νέας τακτικής τους. Ας το παρακολουθήσουμε:
«Παλεύοντας σήμερα ν’ απομακρύνουμε την επίθεση της Δεξιάς και να βγούμε από την αποτελμάτωση της σημερινής κατάστασης, πρέπει ανάλογα να
προσαρμόσουμε την τακτική μας. Ας τη συνοψίσουμε ακόμα μια φορά: Προβάλλοντας το πρόγραμμά μας και χωρίς να μας διαφεύγει ο χαρακτήρας της
Ε.Κ., οργανώνουμε τη λαϊκή πάλη για την πραγματοποίηση των εξαγγελιών
της κυβέρνησης, για την ικανοποίηση των λαϊκών και εθνικών αιτημάτων,
για πραγματικό εκδημοκρατισμό σ’ όλους τους τομείς της δημόσιας ζωής.»

Να οργανώσουμε, λέει η ηγεσία του ΚΚΕ, τη λαϊκή πάλη για την πραγματοποίηση των «εξαγγελιών της κυβέρνησης», δηλαδή το πρόγραμμα της
κυβέρνησης. Και συνεχίζει:
«Υποστηρίζουμε κάθε κυβερνητικό μέτρο, που είναι προς όφελος του λαού,
κάθε κυβερνητική ενέργεια που στρέφεται κατά της Δεξιάς και των αντιδημοκρατικών και νεοφασιστικών της επιδιώξεων.»

Τα παραπάνω προβάλλονται σα τη νέα τακτική που δεν μπερδεύει, υποτίθεται, τα όρια μεταξύ Αριστεράς και κέντρου. Θα λέγαμε πως σε κάθε περίπτωση η μοναδική φυσιογνωμία της Αριστεράς που προβάλλεται είναι ο
συμβιβασμός και η υποταγή της στο κόμμα της Ε.Κ.
Ας παρακολουθήσουμε και τη συνέχεια της τακτικής τους προς την
Ε.Κ.:
31

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 32

αντίθεση

«Επικρίνουμε (σ.σ.: θαυμάστε διατύπωση!) τις παραλείψεις της κυβέρνησης,
καταδικάζουμε και αντιπαλεύουμε κάθε ασύμφορο για το λαό μέτρο της».

Δεν τολμάει η ηγεσία του ΚΚΕ ούτε στα λόγια να χρησιμοποιήσει τον
όρο «αντιλαϊκό» μέτρο και στη θέση του μιλάει για «ασύμφορο» μέτρο. Και
καταλήγει:
«...εκείνο που πρέπει ιδιαίτερα να τονίσουμε εδώ είναι ότι δεν πετύχαμε ακόμα να πάρουμε τα απαραίτητα μέτρα, ώστε στην εφαρμογή της τακτικής μας
να υπάρχει πάντα η δική μας αυτόνομη πολιτική φυσιογνωμία και να μην γίνονται λάθη που έχουν σαν συνέπεια να την επηρεάζουν αρνητικά και, ορισμένες φορές, να αλλοιώνουν το περιεχόμενό της και να δημιουργούν τον
κίνδυνο να χάνονται και μέσα στις νέες συνθήκες τα όρια ανάμεσα στις δυνάμεις της Αριστεράς και του Κέντρου, με σοβαρές γενικότερες επιπτώσεις.»
(«Νέος Κόσμος», τεύχος 3, σ.41-43, 1965)

Είναι, πλέον, ολοφάνερη η δεξιόστροφη πολιτική γραμμή της ηγεσίας
του ΚΚΕ και η με κάθε τρόπο υποχώρηση να φέρει το αριστερό κίνημα της
χώρας στο δρόμο του συμβιβασμού και της υποταγής στα λεγόμενα δημοκρατικά κόμματα του κέντρου. Κόμματα που υπηρετούσαν ένα τμήμα της
μεγαλοαστικής τάξης της χώρας και τα ξένα ιμπεριαλιστικά συμφέροντα.
Δεν πρόκειται απλώς για λαθεμένη τακτική (αυτό θα ήταν το μικρότερο κακό) αλλά για μια ολοκληρωτικά λαθεμένη γραμμή πάνω στη στρατηγική
του κινήματος. Και αυτό αποτυπώνεται στο παρακάτω απόσπασμα:
«Το κόμμα μας διευκρινίζει επανειλημμένα ότι επιδιώκει τη σύμπραξη και
συνεργασία με τα άλλα δημοκρατικά κόμματα, παράγοντες και ομάδες, όχι
μόνο για την απαλλαγή του τόπου από το καθεστώς της υποτέλειας και την
ολοκλήρωση της δημοκρατικής αναγέννησης αλλά και παραπέρα, για τον
σοσιαλιστικό μετασχηματισμό.» («Νέος Κόσμος», τεύχος 4, σ.109, 1965).

Εδώ θα λέγαμε πως η ρεβιζιονιστική βλακεία πάει σύννεφο και ότι ο δεξιός οπορτουνισμός της ηγεσίας του ΚΚΕ ξεπερνάει κάθε όριο. Επιχειρείται, μάλιστα, να εμφανιστεί σύμφωνη με την πείρα του κομμουνιστικού κινήματος! Να τι λένε, στο ίδιο τεύχος, στην ίδια σελίδα, όπου το
προηγούμενο:
«Τέλος, να διευκρινίσουμε ότι η ιδέα για το μονοκομματικό σύστημα δεν είναι παρά θέση που υποστηρίχθηκε ιδιαίτερα από τον Στάλιν και αποτέλεσε
όχι σωστή γενίκευση των ειδικών συνθηκών μέσα στις οποίες ξετυλίχθηκε η
επανάσταση του Οκτώβρη».

32

θα
ήτα
του
Μα
βέρ
και
ένα
«ομ
ποί

Ας
τησ
ρακ
σης
συν
τοδ
19-

τ

τ

τ

τον
Και

σίας
της
μοτης
ντα.
καική

δερείκιτο

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 33

Η Αριστερά είναι χρήσιμη μόνο όταν είναι επαναστατική

Εδώ κάθε σχόλιο περιττεύει!
Ποια ήταν, λοιπόν, τα δημοκρατικά κόμματα που μαζί με την Αριστερά
θα προχωρούσαν στο σοσιαλιστικό μετασχηματισμό της χώρας; Το ένα
ήταν η Ε.Κ. του Γ. Παπανδρέου και το άλλο το κόμμα των Προοδευτικών
του Μαρκεζίνη. Για τους νέους ανθρώπους, ας πούμε δυο λόγια για τον
Μαρκεζίνη. Πρώτον, ότι συμμετείχε τον Ιούλη του 1965 στην πτώση της κυβέρνησης του Γ. Παπανδρέου, με τα πιο δεξιά στοιχεία της Ε.Κ., τη δεξιά
και το παλάτι, με την πλήρη στήριξη των αμερικάνων ιμπεριαλιστών. Για
ένα διάστημα διετέλεσε πρωθυπουργός της χούντας και προώθησε την
«ομαλοποίηση» του φασιστικού καθεστώτος και την πολιτική του νομιμοποίηση με... εκλογές.
Για τον έτερο της παρέας, τον Γεώργιο Παπανδρέου, έχουμε πει αρκετά.
Ας πούμε ένα ακόμη: Το Γενάρη του 1965, βουλευτής της ΕΔΑ έκανε επερώτηση στη βουλή σχετικά με τη συνέχιση (και επί κυβέρνησης Ε.Κ.) της παρακολούθησης από στρατιωτικές και αστυνομικές αρχές της πολιτικής δράσης των πολιτικών κομμάτων, των οργανώσεων της νεολαίας, των
συνδικαλιστικών οργανώσεων, στελεχών και εκπροσώπων της τοπικής αυτοδιοίκησης. Την ίδια μέρα της κατάθεσης της επερώτησης στη Βουλή, στις
19-1-1965, ο Γ. Παπανδρέου, μιλώντας προς τους εκπροσώπους του Τύπου,
«ανέπτυξε την πρωτότυπη “δημοκρατική” θεωρία ότι η Ε.Κ., για να υπερασπίσει τα ιδανικά της, πρέπει να παρακολουθεί με κρατικά όργανα τη δράση
των άλλων κομμάτων! Ο Παπανδρέου δήλωσε, επίσης, ότι οι οργανώσεις των
νομίμων κομμάτων και οι νεολαίες τους είναι ελεύθερες να δρουν μέσα στα
νόμιμα πλαίσια. Αλλά θέμα προς εξέταση από τη Δικαιοσύνη είναι, όπως είπε, αν η Νεολαία Λαμπράκη είναι νεολαία της ΕΔΑ ή “εμφανίζεται ως αυτόνομος και έχει μυστικήν εξάρτησην από το ΚΚΕ”. Παραδέχθηκε ότι μέσα στην
Ε.Κ., ακόμα και μέσα στη Δεξιά, ορισμένοι υποστηρίζουν τη νομιμοποίηση
του ΚΚΕ, αλλά η απόφαση του κόμματος, στην οποία όλοι πειθαρχούν, είναι
να μη νομιμοποιηθεί.» (Από τον «Νέος Κόσμο», τεύχος 2, σ.133, 1965).

Ποια ήταν η απάντηση της Αριστεράς στα παραπάνω;
«Οι δηλώσεις του κ. Παπανδρέου προκάλεσαν απογοήτευση στις ευρύτερες
δημοκρατικές μάζες. Ο κ. Πρωθυπουργός (προσέξτε διατύπωση!) συμπτύσσεται από τις πιο στοιχειώδεις δημοκρατικές θέσεις, καταλήγει στον αντικομουνισμό, τροφοδοτεί τη δεξιά, υπονομεύει βαθύτερα την ενότητα του δημοκρατικού κόσμου.» (Από τον «Νέος Κόσμο», τεύχος 2, σ.133, 1965).

Η απάντηση πράγματι υπήρξε άθλια και μάλιστα απέναντι σε μια τρι-

33

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 34

αντίθεση

σάθλια ηγεσία της Ε.Κ. και απέναντι σ’ έναν αφηνιασμένο αντικομμουνισμό που με την κυβέρνησή του υπηρετούσε τα συμφέροντα της μεγαλοαστικής τάξης της χώρας, της εσωτερικής αντίδρασης και τα συμφέροντα των
ξένων ιμπεριαλιστών.
Εκείνη η περίοδος είναι εκρηκτική. Με τα γεγονότα του Ιούλη (κοινοβουλευτικό πραξικόπημα και πτώση της κυβέρνησης του κέντρου) οι αριστερές και δημοκρατικές μάζες, μαζικά και μαχητικά, πλημμυρίζουν τους
δρόμους της Αθήνας και παλεύουν για δημοκρατική διέξοδο, ενάντια στο
φασιστικά σχέδια της ντόπιας αντίδρασης και των αμερικάνων ιμπεριαλιστών. Η ηγεσία της Αριστεράς βρίσκεται στον αέρα και ανίκανη να προσανατολίσει τη λαϊκή πάλη. Βλέπει τη στρατηγική της (του ειρηνικού περάσματος, της δημοκρατικής αλλαγής, της συνεργασίας της με τα κόμματα του
«δημοκρατικού» κέντρου) να γίνεται σκόνη. Αντί, λοιπόν, να στραφεί στον
αγωνιζόμενο λαό και τη νεολαία και να πάρει την πολιτική πρωτοβουλία
στα χέρια της για να μπει φραγμός στα φασιστικά σχέδια, ικέτευε τα κόμματα της αστικής τάξης να συντονίσουν τις δυνάμεις τους για να μπουν
φραγμός σε «ανώμαλες λύσεις». Ποια ήταν η επιδίωξη της ηγεσίας του ΚΚΕ
και της Αριστεράς;
«Μπρος στην κατάσταση αυτή και τις κρίσιμες στιγμές που περνά το έθνος,
επιβάλλεται, περισσότερο από κάθε άλλη φορά, συνένωση όλων των δημοκρατικών δυνάμεων, που βρίσκουν την έκφρασή τους ακόμα και στους κόλπους της ίδιας της ΕΡΕ. Από την άποψη αυτή, πρέπει να σημειωθούν και να
εξαρθούν οι πρωτοβουλίες της ΕΔΑ, τόσο με τα διαβήματα και τις επαφές
των εκπροσώπων της με τα κόμματα, όσο και με την επιστολή του Προέδρου
της κ. Πασσαλίδη. Πρωτοβουλίες, οι οποίες εκφράζουν τη θέληση του δημοκρατικού λαού να βγάλει τη χώρα από το σημερινό αδιέξοδο, που κρύβει τεράστιους κινδύνους και που στα θολά νερά του ψαρεύουν οι ντόπιοι και ξένοι φιλοφασιστικοί παράγοντες. Απ’ την άποψη αυτή θα πρέπει να
τονιστούν ακόμα μια φορά οι ευθύνες της ηγεσίας της Ε.Κ. που, με τις απαντήσεις της στην αντιπροσωπεία της ΕΔΑ και στην επιστολή του προέδρου
της αλλά και με νεώτερες εκδηλώσεις της, εξακολουθεί να αρνείται τη συνεργασία των δημοκρατικών δυνάμεων για την αντιμετώπιση των κινδύνων
από τους δυναμικούς και φιλοδικτατορικούς κύκλους της Δεξιάς και τους
ξένους κηδεμόνες της, και από καιρό σε καιρό ξαναζεσταίνει την αποτυχημένη στην πράξη θεωρία της αυτοδυναμίας. Στα ζητήματα της συνεργασίας
και της ενότητας των δημοκρατικών δυνάμεων απέφυγε να πάρει θέση και ο
κ. Α. Παπανδρέου.» («Νέος Κόσμος», τεύχος 9, σ.5, 1966)

Και σ' αυτήν την περίπτωση, όπου η κρισιμότητα της πολιτικής κατάστασης ήταν ολοφάνερη (και πολύ περισσότερο φανερό αυτό που μετά από
λίγους μήνες ήρθε, δηλαδή η φασιστική στρατιωτική δικτατορία), η ηγεσία
34

του
μη κ
του
μια
τη γ
ρού
τι τ

τ

Ό
κόμ
τον
για
ΚΚ
νατ
ηγε
κή,
«τη
Αυτ
του
ρας
οι κ
προ
άνθ
στη

καθ
πίσ
ρά
γαλ
της
ηρω
κάδ
καθ
συν
εκτ

υνιστιτων

ινοαριους
στο
αλισαράτου
τον
λία
όμουν
ΚΕ

τάαπό
σία

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 35

Η Αριστερά είναι χρήσιμη μόνο όταν είναι επαναστατική

του ΚΚΕ και της Αριστεράς αρνήθηκε ν’ ακολουθήσει μια δική της αυτόνομη και ανεξάρτητη πορεία, οργανώνοντας τη λαϊκή πάλη. Από τη στροφή
του ’56 και μέχρι το φασιστικό πραξικόπημα του Απρίλη του 1967, δηλαδή
μια ολόκληρη δεκαετία, ήταν έξω από κάθε σκέψη της να κινηθεί έξω από
τη γραμμή της συνεργασίας με τις λεγόμενες δημοκρατικές δυνάμεις. Θεωρούσε, όχι μόνο στα λόγια αλλά και στην πράξη, την Αριστερά σαν κομμάτι της «δημοκρατικής παράταξης».
«Το κόμμα μας, τόνιζε πάντα, τονίζει και σήμερα ότι επωμίζονται τεράστιες
ευθύνες όλοι όσοι με την αρνητική στάση τους απέναντι στο πρόβλημα της
συνεργασίας συντελούν, έτσι είτε αλλιώς, στην αποδυνάμωση της δημοκρατικής παράταξης.» («Νέος Κόσμος», τεύχος 9, σ.21, 1966)

Όλη αυτήν την περίοδο αναγνώριζαν (και μάλιστα παραχωρούσαν) στα
κόμματα της αστικής τάξης (και στη συγκεκριμένη περίπτωση στην Ε.Κ.)
τον κύριο ρόλο του εκφραστή των δημοκρατικών μαζών και κρατούσαν
για τον εαυτό τους ένα ρόλο δεύτερο, αυτόν του κομπάρσου. Η ηγεσία του
ΚΚΕ και της Αριστεράς, με τη δεξιά στροφή τους μετά το ’56, έδωσαν τη δυνατότητα στα κόμματα του κέντρου να βγουν από την αφάνεια. Αυτή η
ηγεσία παρουσίαζε τα κόμματα του κέντρου και την αστική τάξη σαν εθνική, πατριωτική και δημοκρατική. Πως όλοι τους, από κοινού, θα φέρουν
«τη δημοκρατική αλλαγή και το σοσιαλιστικό μετασχηματισμό στη χώρα».
Αυτοί και μόνον αυτοί έκαναν τα πάντα για να δυναμώσουν οι δυνάμεις
του κέντρου και η Ε.Κ. τη στιγμή που η εργατική τάξη και ο λαός της χώρας είχαν δώσει στο ΚΚΕ και στην Αριστερά πρωταγωνιστικό ρόλο. Όταν
οι κομμουνιστές και όλοι οι αριστεροί είχαν επάξια κερδίσει αυτό το ρόλο,
προσφέροντας στη λαϊκή υπόθεση ακόμη και τη ζωή τους. Κανείς σοβαρός
άνθρωπος δεν μπορεί να αμφισβητήσει ότι ο λαός μας θεωρούσε, ακόμη και
στη δεκαετία του ’50, σαν πολιτική του ηγεσία το ΚΚΕ και την Αριστερά.
Οι εκλογές του 1958 το επιβεβαιώνουν περίτρανα, αφού, σε συνθήκες
καθημερινής αστυνομικής και κρατικής τρομοκρατίας, με φυλακίσεις, εκτοπίσεις και εκτελέσεις κομμουνιστών και με χιλιάδες διωκόμενους, η Αριστερά πήρε το 25% των ψήφων, ενώ η πραγματική της δύναμη ήταν πολύ μεγαλύτερη. Και αυτή η δύναμη, η επιρροή της Αριστεράς, ήταν αποτέλεσμα
της ανάδειξης του ΚΚΕ στον ηγετικό ρόλο της εθνικής αντίστασης, του
ηρωικού αγώνα του Δημοκρατικού Στρατού, του αγώνα που έδιναν οι δεκάδες χιλιάδες πολιτικοί κρατούμενοι στις φυλακές και στις εξορίες, των
καθημερινών αγώνων που έδιναν τη δεκαετία του ’50 οι κομμουνιστές σε
συνθήκες άγριας παρανομίας. Ήταν το αποτέλεσμα των δεκάδων χιλιάδων
εκτελεσμένων κομμουνιστών από τους κατακτητές και τους ντόπιους αντι-

35

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 36

αντίθεση

δραστικούς. Ήταν, τέλος, αποτέλεσμα του διεθνούς επαναστατικού κομμουνιστικού κινήματος και του σοσιαλιστικού στρατοπέδου, που ενέπνεε
την πάλη των λαών για ένα καλύτερο μέλλον. Αυτήν την αριστερά και αυτό το κίνημα η νέα ηγεσία του ΚΚΕ, με τη δεξιά στροφή της, τα οδήγησαν
στο δρόμο του συμβιβασμού και της υποταγής.

η

διασΠαση Του κκε

21η Απρίλη 1967 και ο κόσμος της Αριστεράς ξαφνιάζεται. Μέχρι να συνέλθει βρέθηκε στα κρατητήρια της αστυνομίας, στις φυλακές και σε στρατόπεδα συγκέντρωσης. Από τις πρώτες μέρες της φασιστικής δικτατορίας
δεκάδες χιλιάδες αριστεροί και δημοκρατικοί άνθρωποι βρέθηκαν στα
μπουντρούμια και ακόμα περισσότεροι αντιμετώπισαν άγριες διώξεις. Ο
άνεμος του κοινοβουλευτικού δρόμου και οι αυταπάτες τινάχτηκαν στον
αέρα και μαζί τους η πολιτική γραμμή που υπηρετούσαν. Το πρωτοσέλιδο
άρθρο της «Αυγής» στις 21 Απρίλη είχε τίτλο που εξηγούσε τους λόγους
γιατί στην Ελλάδα δεν μπορεί να γίνει φασιστική δικτατορία!!! Αυτό επιβεβαιώνει το μέγεθος του λεγκαλισμού της ηγεσίας του ΚΚΕ και της Αριστεράς αλλά και το πλήρες αδιέξοδο στο οποίο βρέθηκαν απροετοίμαστοι και
χωρίς κομματικές οργανώσεις, αφού τις είχαν διαλύσει από το 1958.
Για την εξέλιξη αυτή το ένα στέλεχος φόρτωνε τις ευθύνες στο άλλο, το
ένα καθοδηγητικό κέντρο στο άλλο κ.τ.λ. Το αδιέξοδο της γραμμής προκάλεσε κρίση. Η κρίση προκάλεσε διάσπαση. Το καθοδηγητικό κέντρο που
βρισκόταν στο εξωτερικό φόρτωσε τις ευθύνες στο Γραφείο εσωτερικού. Το
ίδιο έγινε και αντίστροφα. Ένα χρόνο μετά, το 1968, φτάνουν στη διάσπαση του ΚΚΕ. Η ομάδα Κολιγιάννη χρησιμοποιεί τον τίτλο ΚΚΕ ενώ η ομάδα του Γραφείου εσωτερικού χρησιμοποιεί τον τίτλο ΚΚΕ (εσωτερικού). Το
υβρεολόγιο της μιας πλευράς προς την άλλη συσκοτίζει τις διαφορές σε μια
πρώτη φάση.
Ωστόσο, η στρατιωτική επέμβαση των Σοβιετικών στην Τσεχοσλοβακία,
η ανατροπή της νόμιμης κυβέρνησης της χώρας και η εγκαθίδρυση φιλοσοβιετικής κυβέρνησης και κομματικής ηγεσίας επιτάχυναν διαφοροποιήσεις
σε μια σειρά ζητημάτων στο διεθνές ρεύμα του ρεβιζιονισμού, μεταξύ άλλων
και στον ελληνικό ρεβιζιονισμό. Τα γεγονότα στην Τσεχοσλοβακία έβγαλαν
στην επιφάνεια υπαρκτές διαφορές στο εσωτερικό των ρεβιζιονιστικών κομμάτων, οι οποίες στην πορεία συνέβαλαν στη διαμόρφωση του ρεύματος και
της θεωρίας του «ευρωκομμουνισμού». Το λεγόμενο ΚΚΕ (εσωτερικού)
εντάχθηκε σ' αυτό το ρεύμα. Η ρεβιζιονιστική ηγεσία της ΣΕ και του ΚΚΣΕ
δεν έβλεπε με καλό μάτι αυτό το ρεύμα για δυο λόγους: Ο ένας σχετιζόταν
με το γεγονός ότι ο «ευρωκομμουνισμός» διαμόρφωνε ένα μοντέλο τακτικής
36

και
σμό
ζιον
της
ξεπ
ξάρ
μου
τα
ανα
νολ

ΚΚ
κατ
βιετ
προ
νία
προ
τέπ
γες
ύπα

ανα
δρό
Ένω
κά
απα
ες σ
κυπ
την
έπρ
ντα

ΚΚ
της
συν
για
μέχ
ΚΚ
θέσ
είχα

ομνεε
αυσαν

συραρίας
στα
. Ο
τον
ιδο
ους
ιβεστεκαι

, το
κάπου
Το
παμάΤο
μια

κία,
σοσεις
λων
λαν
ομκαι
ού)
ΚΣΕ
ταν
κής

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 37

Η Αριστερά είναι χρήσιμη μόνο όταν είναι επαναστατική

και στρατηγικής έξω από αυτό που αντιπροσώπευε ο σοβιετικός ρεβιζιονισμός. Αυτό είχε σαν συνέπεια να μην μπορεί να χρησιμοποιεί τις «ευρωρεβιζιονιστικές» δυνάμεις σαν μοχλό πίεσης και εργαλείο διείσδυσης στις χώρες
της Δυτικής Ευρώπης. Ο δεύτερος ήταν ότι αντίστοιχου χαρακτήρα κινήσεις
ξεπηδούσαν και στις χώρες του ανατολικού μπλοκ και ζητούσαν μια ανεξάρτητη από την ΣΕ ευρωπαϊκή πορεία, π.χ. η Τσεχοσλοβακία. Ο «ευρωκομμουνισμός» ενίσχυε αντικειμενικά τέτοιες τάσεις στα ρεβιζιονιστικά κόμματα της Ανατολικής Ευρώπης, σε μια περίοδο, μάλιστα, που η ΣΕ
αναδεικνυόταν σε σοσιαλιμπεριαλιστική δύναμη και απαιτούσε από το σύνολο του ρεβιζιονιστικού κόσμου απόλυτη ευθυγράμμιση και υποταγή.
Κάτω απ' αυτές τις συνθήκες, όπως ήταν αναμενόμενο, η ηγεσία του
ΚΚΕ τόσο με γραμματέα τον Κ. Κολιγιάννη όσο και με τον μετέπειτα αντικαταστάτη του Χαρ. Φλωράκη ευθυγραμμίστηκε ολοκληρωτικά με τους σοβιετικούς σοσιαλιμπεριαλιστές. Ενώ το ΚΚΕ (εσωτερικού) αναζητούσε
προστάτες -πέρα από τις ευρωρεβιζιονιστικές δυνάμεις π.χ. Ιταλίας, Ισπανίας- στη Γιουγκοσλαβία, στη Ρουμανία, στη Β. Κορέα. Όσον αφορά τις
προγραμματικές τους θέσεις, τόσο στη διάρκεια της δικτατορίας όσο και μετέπειτα, δεν είχαν ουσιαστικές διαφορές. Βέβαια έπρεπε και οι δυο πτέρυγες του ρεβιζιονισμού να δικαιολογήσουν το γεγονός της διάσπασης και της
ύπαρξης δυο κομμάτων.
Οι συνθήκες στις οποίες κινήθηκαν ενιαία, από το 1956 μέχρι το 1967,
ανατράπηκαν με την εγκαθίδρυση της φασιστικής χούντας. Ο ειρηνικός
δρόμος, ο κοινοβουλευτικός δρόμος και η πολιτική τους συνεργασία με την
Ένωση Κέντρου για τη... δημοκρατική αλλαγή ανατράπηκαν ολοκληρωτικά από τις νέες συνθήκες. Ακόμη και τα αστικά πολιτικά κόμματα είχαν
απαγορευτεί. Τα πολιτικά και πρακτικά καθήκοντα που έμπαιναν στις νέες συνθήκες ήταν η ανατροπή της χούντας και το καθεστώς που θα προέκυπτε μετά την ανατροπή, ποιες πολιτικές δυνάμεις θα συμμαχούσαν για
την ανατροπή της χούντας. Εάν είχαν ουσιαστικές διαφωνίες, αυτές θα
έπρεπε να εκφραστούν πάνω στα καθήκοντα για την ανατροπή της χούντας. Τέτοιες διαφωνίες όμως δεν είχαν.
Αναφερθήκαμε σε προηγούμενο κεφάλαιο στην άποψη της ηγεσίας του
ΚΚΕ για το ποιες πολιτικές δυνάμεις θα συμμαχήσουν για την ανατροπή
της χούντας και για το καθεστώς που θα προκύψει. Να τις επαναλάβουμε
συνοπτικά: Το ΚΚΕ δεν θέτει σαν όρο ζήτημα κατάργησης της μοναρχίας,
για να διευκολύνει τη συνεργασία και το μέτωπο πάλης από την Αριστερά
μέχρι και τη Δεξιά. Αυτή η θέση είναι του Κ. Κολιγιάννη, γραμματέα του
ΚΚΕ, ενώ ο Λ. Στρίγκος, μέλος του Π.Γ. του ΚΚΕ, υιοθετεί κι αυτός την ίδια
θέση. Μ' αυτή τη θέση πορεύτηκαν μέχρι το τέλος. Την ίδια άποψη, βέβαια,
είχαν και οι του ΚΚΕ (εσωτερικού). Έπρεπε, όμως, να βρουν κάτι που να

37

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 38

αντίθεση

διαφοροποιεί τη θέση τους σε σχέση με αυτή των «εσωτερικών». Ο Δ. Σαρλής, ανώτατο ηγετικό στέλεχος του ΚΚΕ, επιχειρεί να... αποκαλύψει τις διαφορές ανάμεσα στις δυο πλευρές. Γράφει, λοιπόν, στο «Νέο Κόσμο» (τ.4,
1973), όπου αναφερόμενος σε “αναθεωρητική ομάδα” εννοεί αυτούς του
ΚΚΕ εσωτ.:
«Η αντιδικτατορική πολιτική της αναθεωρητικής ομάδας […] είναι η εξής; ένωση όλων των αντιδικτατορικών δυνάμεων μαζί και του Βασιλιά, ανατροπή της
δικτατορίας με ειρηνικά μέσα, επαναφορά του συντάγματος του 1952… Αφού
γίνουν όλα αυτά θα αρχίσει η πάλη για την κατάργηση τη εξάρτησης».

Καταρχήν σε τι διαφέρει η θέση αυτή του ΚΚΕ (εσ.), στην οποία ασκεί
κριτική ο Δ. Σαρλής, από εκείνη που είχε διατυπώσει το κόμμα του, το ΚΚΕ,
στην οποία ήδη αναφερθήκαμε; Αλλά και σε τι διαφέρει από αυτή που διατυπώνεται από τον ίδιο τον αρθρογράφο Δ. Σαρλή, λίγες γραμμές πιο κάτω, στο ίδιο άρθρο; Ας την παρακολουθήσουμε:
«…Φυσικά οι κομμουνιστές, παρ’ όλο που είναι πάντα υπέρ της αβασίλευτης
δημοκρατίας, δεν έχουν κανένα λόγο να βάλουν αυτή τη στιγμή ζήτημα οριστικής κατάργησης του βασιλιά.» (!!!)

Ο ίδιος πάλι αρθρογράφος, λίγους μήνες νωρίτερα, στο «Νέο Κόσμο» (τ.1,
Γενάρης 1973), σε άρθρο του «Προς το 9ο Συνέδριο του ΚΚΕ», σημειώνει:
«Είναι αναμφισβήτητο ότι η πολιτική αυτή της ενότητας, από την στιγμή που
αποβλέπει και σε προσωρινή συμμαχία με μια μερίδα του πολιτικού κόσμου
του μεγάλου κεφαλαίου, αντιπροσωπεύει έναν συμβιβασμό αλλά τέτοιον
που συμφέρει σ’ όλους τους συμβαλλόμενους». Στο ίδιο άρθρο, ο Δ. Σαρλής
αναφέρει ακόμη: «Στη χώρα μας, μετά την εγκαθίδρυση της δικτατορίας,
στην πρώτη γραμμή βρίσκεται όχι η πολιτική αντίθεση μεταξύ αστικής τάξης
και λαϊκής δημοκρατίας αλλά η πολιτική αντίθεση μεταξύ αστικής δημοκρατίας και φασισμού.»

Ολοφάνερη η ομοιότητα και η ταύτιση των βασικών θέσεων μεταξύ των
δυο πτερύγων του ρεβιζιονισμού, με τη διαφορά να βρίσκεται στη χρησιμοποίηση επαναστατικής φρασεολογίας από την πλευρά της ηγεσίας του
ΚΚΕ, ενώ η άλλη πλευρά είναι απαλλαγμένη από κάθε φράση που μπορεί
να δυσκολεύει την προσαρμογή της στον αστικορεφορμιστικό δρόμο.
Ο Δ. Σαρλής εμφανιζόμενος σαν ντούρος κομμουνιστής (αλλά και η υπόλοιπη ηγετική ομάδα του ΚΚΕ) κάνει κριτική στην ομάδα του ΚΚΕ (εσ.) ότι
πιστεύει στην ειρηνική ανατροπή της δικτατορίας. Εδώ χρειάζεται να επισημάνουμε δυο πράγματα: Ο Δ. Σαρλής, ανώτατο ηγετικό στέλεχος του
38

ΚΚ
που
τική
ρην
από
δεν
ηγε
χαν

ράσ
ήτα
κήρ
σιά
μοκ
ή μη
Έ
φων
χού
«Αυ
ντίο
γου
στικ
Ενω
χωρ
νη Α

κα

σΤη

ΚΚ
σολ
ση π
βρή
γρα
φορ
μην
από
αυτ
θεια

αρδιατ.4,
του

σκεί
ΚΕ,
διακά-

τ.1,
ει:

των
μοτου
ορεί

πόότι
επιτου

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 39

Η Αριστερά είναι χρήσιμη μόνο όταν είναι επαναστατική

ΚΚΕ, γνωρίζει τα κείμενα προετοιμασίας για τις θέσεις του 9ου συνεδρίου
που θα πραγματοποιηθεί κάποιους μήνες αργότερα, τα οποία κάνουν κριτική της περιόδου ’61-’67, μεταξύ των οποίων και κείμενα σχετικά με το ειρηνικό πέρασμα. Πάντως, μέχρι τότε -και ενώ εκδιώχθηκε ο Κ. Κολιγιάννης
από τη θέση του γραμματέα του ΚΚΕ- η ηγεσία του κόμματος αυτού (ΚΚΕ)
δεν είχε κάνει καμία δημόσια κριτική εναντίον του ούτε εναντίον της της
ηγεσίας της περιόδου που αυτός ήταν Γενικός Γραμματέας, όταν δηλαδή είχαν μετατρέψει την ΕΔΑ σε αστικορεφορμιστικό κόμμα.
Δεν ήταν εύκολη για την ηγεσία του ΚΚΕ η προβολή του ειρηνικού περάσματος σε συνθήκες φασιστικής δικτατορίας, πολύ δε περισσότερο που
ήταν υποχρεωμένη να χρησιμοποιεί αριστερή φρασεολογία. Έτσι, στη διακήρυξη που συνόδευσε την «ασθένεια» του Κολιγιάννη (γιατί έτσι παρουσιάστηκε η απομάκρυνσή του) αναφέρεται ότι η θεμελίωση της Νέας Δημοκρατίας κάνει αναγκαία την προετοιμασία κάθε μορφής πάλης, ειρηνικής
ή μη ειρηνικής.
Έχουμε, λοιπόν, τις ηγεσίες των δυο οπορτουνιστικών ομάδων να συμφωνούν στα βασικά και να διαφωνούν στα δευτερεύοντα. Με την πτώση τα
χούντας, τον Ιούλη του 1974, μέσα από τις στήλες του «Ριζοσπάστη» και της
«Αυγής» εξαπολύεται ένα ακατάσχετο υβρεολόγιο της μιας πλευράς εναντίον της άλλης. Παρ’ όλα αυτά, αφήνουν το υβρεολόγιο στην άκρη και λίγους μήνες αργότερα -το Νοέμβρη- συγκροτούν ένα «αριστερό-κομμουνιστικό πλαίσιο διακήρυξης» και κατεβαίνουν στις εκλογές με τον τίτλο
Ενωμένη Αριστερά. Έβγαλαν 6 βουλευτές, όλοι τους στελέχη του ΚΚΕ, και
χωρίς κάποιο ουσιαστικό επιχείρημα σε χρόνο ρεκόρ διαλύουν την Ενωμένη Αριστερά, θυμούνται τις διαφορές τους και πάλι απ' την αρχή.

καλΠικη

αυΤοκριΤικη για να συνεχισουν

σΤην ιδια καΤευθυνση

Αν είναι κάτι που πρέπει να αναγνωρίσει κάποιος στην ηγεσία του
ΚΚΕ, είναι ότι έχουν αναγάγει τον οπορτουνισμό σε επιστήμη. Αν δεν μεσολαβούσε η δικτατορία του 1967, θα συνέχιζαν ακάθεκτοι στην κατεύθυνση που είχαν χαράξει χωρίς τα διάφορα ζικ ζακ και τους μπελάδες που τους
βρήκαν. Αφού λοιπόν οι νέες συνθήκες έβγαλαν σκάρτη τη συνολική τους
γραμμή, έπρεπε να πουν κάτι, για να μπορούν να υπάρχουν ως πολιτικός
φορέας. Βέβαια αυτός που θα ηγούνταν της νέας προσπάθειας θα έπρεπε να
μην είχε εμπλακεί σε ό,τι προηγήθηκε. Η αντικατάσταση του Κ. Κολιγιάννη
από τον Χαρ. Φλωράκη στη θέση του γραμματέα ήταν... επιβεβλημένη. Και
αυτό έγινε. Αυτό που δεν μπορούσε να αμφισβητηθεί από τη νέα προσπάθεια ήταν ο βασικός ιδεολογικός προσανατολισμός του κόμματος, δηλαδή
39

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 40

αντίθεση

η οπορτουνιστική ρεφορμιστική του γραμμή και οι σχέσεις υποταγής στους
σοβιετικούς ρεβιζιονιστές. Έτσι κι αλλιώς, ο Χαρ. Φλωράκης ήταν επιλογή
των Σοβιετικών για τη θέση του γραμματέα του ΚΚΕ, αφού πρώτα απευθύνθηκαν σε άλλους, όπως είναι γνωστό. Σχετικά με την υποτιθέμενη αυτοκριτική και κριτική, ο Χαρ. Φλωράκης εγκαινιάζει τη λογική της υποβάθμισης των γεγονότων, της διαστρέβλωσης κάποιων άλλων και της
απόκρυψης άλλων. Ας δούμε, λοιπόν, τι αναφέρουν για τη συγκεκριμένη
περίοδο οι θέσεις του 9ου συνεδρίου, οι οποίες συμπυκνώνουν την εισήγηση του Χαρ. Φλωράκη στο συνέδριο, το οποίο πραγματοποιήθηκε λίγους
μήνες πριν από την πτώση της χούντας και ενώ έχουν ήδη περάσει 5 χρόνια
από τη διάσπασή τους. Η παρουσίαση γίνεται με τη σειρά που αναφέρονται
στην απόφαση. Μετά τη διαδήλωση των 500.000 στην κηδεία του βουλευτή
της Αριστεράς Γρηγόρη Λαμπράκη...

λαδ
τήμ
της
μια
του
και
δικό
μεν

τ

τ

«Το Π.Γ. έριξε σωστά το σύνθημα πολιτικών απεργιών και διαδηλώσεων για
την ανατροπή της κυβέρνησης της ΕΡΕ […] Η αδυναμία του Π.Γ. να εξασφαλίσει επιτόπια την εφαρμογή των συνθημάτων του κόμματος και η αλλαγή
αυτών των συνθημάτων από το τότε Γραφείο Εσωτερικού δεν επέτρεψαν το
ανέβασμα του αγώνα σε ανώτερα επίπεδα.»

Θαυμάστε επίπεδο καθοδήγησης και σοβαρότητας: Έριξε το Π.Γ. το σωστό σύνθημα αλλά δεν ήταν στην Ελλάδα για να το εφαρμόσει, και το Γραφείο Εσωτερικού, δηλαδή η ομάδα που έφτιαξε το ΚΚΕ (εσωτερικού), άλλαξε τα συνθήματα. Ωστόσο, λίγους μήνες αργότερα, η πτώση της
κυβέρνησης Καραμανλή «ήταν αποτέλεσμα της λαϊκής πάλης. Στην πάλη
αυτή ο ρόλος της εργατικής τάξης, του ΚΚΕ και της ΕΔΑ ήταν αποφασιστικός». Εδώ, η ηγεσία του ΚΚΕ, αντί να διευκρινίσει τη θέση της, την μπερδεύει όταν λέει ότι το Γραφείο Εσωτερικού δεν εφάρμοσε τα σωστά συνθήματα που έριξε το Π.Γ. Δεν μας λέει, όμως, με ποια συνθήματα η λαϊκή πάλη
και ο αποφασιστικός ρόλος του κόμματος οδήγησαν στην πτώση της κυβέρνησης. Στη συνέχεια αναφέρεται ότι μετά τις εκλογές του 1964
«…η Κ.Ε. του κόμματος καθόρισε τη στάση του κόμματος απέναντι στη κυβέρνηση της Ε.Κ. με το τρίπτυχο που προέβλεπε την υποστήριξη κάθε θετικού μέτρου της, την κριτική των υποχωρήσεών της και της οργάνωσης της πάλης του
λαού για τα ζητήματά του. Η σειρά στη διατύπωση των σημείων του τρίπτυχου, που έπρεπε να είναι αντίστροφη, δημιούργησε συγχύσεις σχετικά με το
ρόλο της Ένωσης Κέντρου και δεν έδινε σωστό προσανατολισμό.»

Τι μας λέει εδώ ο Χ.Φ. και η απόφαση του 9ου Συνεδρίου; Ότι, εάν η σειρά του τρίπτυχου ήταν αντίστροφη, τότε αυτό θα ήταν σωστό. Αν είχε δη-

40

Πολ
κή σ
τερ
σμα
195
ολο
από
και
νώσ
ρίς
σης
χαρ
για
ρεί
ρείς
νάμ
επα

ους
ογή
πευυτοθμιτης
ένη
γηους
νια
ται
υτή

σωραάλτης
άλη
στιπερθήάλη
βέρ-

σειδη-

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 41

Η Αριστερά είναι χρήσιμη μόνο όταν είναι επαναστατική

λαδή ως πρώτο το τρίτο περί της οργάνωσης της πάλης του λαού για τα ζητήματά του!!! Δεν πρόκειται για ανοησίες αλλά για συνειδητές συγκαλύψεις
της υποτακτικής και αστικορεφορμιστικής γραμμής της ηγεσίας του ΚΚΕ,
μιας γραμμή πολιτικής ουράς στην κυβέρνηση της Ε.Κ. Αυτή είναι η ουσία
του τριπτύχου που τα είχε όλα εκτός από την αποκάλυψη της αντιλαϊκής
και αντιδραστικής πολιτικής της κυβέρνησης και την πάλη ενάντια της. Ειδικότερα για το «τρίπτυχο» έχουμε αναφερθεί αναλυτικότερα σε προηγούμενο κεφάλαιο.
«Τα λάθη που διαπράχθηκαν στην περίοδο 1961-67 συνδέονται με ορισμένες
θέσεις του 8ου συνεδρίου –1961– στις οποίες στηρίχθηκε η δράση του κόμματος. Ενώ το πρόγραμμα καθόριζε σωστά το χαρακτήρα της επανάστασης,
χαρακτήριζε τη μη μονοπωλιακή αστική τάξη σαν “εθνική αστική τάξη” και
τη συμπεριλάβανε στις κινητήριες δυνάμεις της επανάστασης…» Και παρακάτω: «....αυτό το λάθος οδήγησε σε οπορτουνιστικές διαστρεβλώσεις και σε
πολιτική ουράς με την Ένωση Κέντρου. […] Καθόριζε -το 8ο συνέδριο- επίσης λαθεμένα ότι η επανάσταση θα γινόταν κυρίως με τον ειρηνικό δρόμο.
[…] Τέλος, το συνέδριο υιοθέτησε την απόφαση της 8ης ολομέλειας του 1958,
για τη διάλυση των κομματικών οργανώσεων στο εσωτερικό, πράγμα που
αποτέλεσε θεμελιακό λάθος.»

Μια πρώτη παρατήρηση είναι η προσπάθεια που γίνεται να βγει λάδι το
Πολιτικό Γραφείο που είναι ελεγχόμενο από τους ίδιους που ασκούν κριτική στο 9ο συνέδριο και να φορτωθούν τα λάθη στο 8ο συνέδριο. Μια δεύτερη παρατήρηση αφορά τα περί εθνικής αστικής τάξης, το ειρηνικό πέρασμα και όλη τη μετέπειτα σαβούρα που εφαρμόστηκε, αποφασίστηκε το
1957 από το Π.Γ. και προβλήθηκε σαν Προγραμματική Διακήρυξη. Είναι
ολοφάνερος ο λόγος που τα φορτώνουν στο 8ο συνέδριο, όπως και την
απόφαση για τη διάλυση των κομματικών οργανώσεων στην Ελλάδα. Αλλά
και το συγκεκριμένο συνέδριο τι πραγματικά έκφραζε; τις διαλυμένες οργανώσεις; Όχι βέβαια! Όλοι τους διορισμένοι ήταν, μια παρέα στρατηγών χωρίς στρατιώτες, ώστε να μην μπορεί κανείς να τους ελέγξει. Σημειώνει επίσης η κριτική του 9ου συνεδρίου ότι «το πρόγραμμα καθόριζε σωστά το
χαρακτήρα της επανάστασης». Γιατί γίνεται αυτή η αναφορά; Απλούστατα
για να υποβαθμιστεί το αντεπαναστατικό τους έργο. Αλήθεια, τι αξία μπορεί να έχει η σωστή εκτίμηση του χαρακτήρα της επανάστασης, όταν θεωρείς την αστική τάξη ή -πιο σωστά- τη συμπεριλαμβάνεις στις κινητήριες δυνάμεις της επανάστασης; Τι αξία έχει η σωστή εκτίμηση του χαρακτήρα της
επανάστασης όταν διαλύεις το πολιτικό κόμμα της επανάστασης;
Αναφέρεται, επίσης στην απόφαση του 9ου Συνεδρίου:

41

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 42

αντίθεση

«Η Κ.Ε. που εκλέχτηκε από το 8ο Συνέδριο μέχρι την 12η Ολομέλεια (1968)
και το Π.Γ. της ΚΕ καθοδήγησαν τους κομμουνιστές που δούλευαν στην
ΕΔΑ, στην οργάνωση και καθοδήγηση του πλατιού μαζικού κινήματος.»

Πώς, τελικά, τους καθοδηγούσε, όταν δεν είχε οργανωτικές σχέσεις μαζί τους; Αναφέρεται επίσης:
«Η Κ.Ε. δεν μπορούσε να επεξεργάζεται σωστά την πολιτική και τακτική του
κόμματος και να εξασφαλίζει την εφαρμογή των αποφάσεων.»

Και αφού δεν μπορούσε να κάνει όλα τα παραπάνω, τι έγινε;
«Διευκολύνθηκε η διείσδυση και ανάπτυξη αναθεωρητικών και άλλων
οπορτουνιστικών απόψεων.»

Ισχυρίζονται, δηλαδή, πως οι αναθεωρητές και οι οπορτουνιστές ήταν
έξω και... διευκολύνθηκαν να μπουν μέσα. Ανάποδα μας τα λένε: οι μέσα
ήταν οι αναθεωρητές και οι οπορτουνιστές που διαμόρφωναν τέτοια στοιχεία. Καμία ουσιαστική κριτική και αυτοκριτική δεν μπορεί να κάνει ο
οπορτουνισμός και ο ρεβιζιονισμός. Αν μπορούσε να κάνει, δεν θα ήταν τέτοιος, γι’ αυτό καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι:
«Η Κ.Ε. και το Π.Γ. ως την 12η Ολομέλεια δεν πάλεψαν με σταθερότητα και
ουσιαστικά ανέχτηκαν τις δεξιές – οπορτουνιστικές απόψεις και διαστρεβλώσεις σε θέματα πολιτικής και τακτικής. Διευκόλυναν με αυτόν τον τρόπο
αντικειμενικά τη δημιουργία της αναθεωρητικής διασπαστικής ομάδας». Αυτά είναι «του κόσμου τα παράλογα».

Το συμπέρασμα είναι ένα και μοναδικό: Αυτοί που διέλυσαν τις κομματικές οργανώσεις, αυτοί που ανακάλυψαν τη λεγόμενη εθνική αστική τάξη,
αυτοί που την συμπεριέλαβαν στις κινητήριες δυνάμεις, αυτοί που καλούσαν τους αριστερούς να ψηφίσουν το μεγαλοαστικό και αντικομμουνιστικό κόμμα της Ένωσης Κέντρου, αυτοί που μετέτρεψαν την ΕΔΑ σε αστικό
κόμμα, όλοι αυτοί είναι οπορτουνιστές και ρεφορμιστές και δικό τους έργο
είναι η «δημιουργία της αναθεωρητικής – διασπαστικής ομάδας» και όχι
αποτέλεσμα αντικειμενικών λαθών.

υΠοΤαγη

σΤο Πασοκ

Η μεταπολίτευση βρίσκει το ΚΚΕ ενισχυμένο ενώ το ΚΚΕ (εσ.) αποδυναμωμένο. Το ΠΑΣΟΚ στις εκλογές του 1977 διπλασιάζει την εκλογική του
δύναμη και φτάνει στο 25% των ψήφων. Η ηγεσία του ΚΚΕ μπαίνει και πά42

λι σ
βέρ
όπω
προ
γική
νή,
στιο
του
κόμ
στά

ιστο
δίω
των
βλέ
της
προ
κρά
το,
κοι
ντα
συν
πώς
έθετ

Έχο
μερ
ρεφ
μιμό
γεί
ρισ

τ

τ

μα-

ταν
έσα
τοιει ο
τέ-

μαάξη,
ούστιικό
ργο
όχι

δυτου
πά-

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 43

Η Αριστερά είναι χρήσιμη μόνο όταν είναι επαναστατική

λι στην πάγια, πλέον, γραμμή της. Τη γραμμή της συνεργασίας, της διακυβέρνησης με τα κόμματα της αστικής τάξης. Την πρώτη περίοδο με την Ε.Κ.,
όπως αναφέραμε, και στη δεύτερη με το ΠΑΣΟΚ. Έτσι, η ηγεσία του ΚΚΕ
προετοιμάζει την κοινή γραμμή πλεύσης μαζί του στην προοπτική της εκλογικής και κυβερνητικής συνεργασίας, η οποία δεν φάνταζε καθόλου μακρινή, αφού τέσσερα χρόνια μετά το ΠΑΣΟΚ κερδίζει τις εκλογές μ’ ένα τεράστιο -για τις εποχές εκείνες- ποσοστό. Ένα χρόνο αργότερα από τις εκλογές
του 1978, το ΚΚΕ οργανώνει το 10ο Συνέδριο, στο οποίο αναλύει τι είδους
κόμμα είναι το ΠΑΣΟΚ και στη βάση αυτής της ανάλυσης προσδιορίζει τα
στάδια περάσματος στο σοσιαλισμό.
Ανοίγοντας εδώ μια σύντομη παρένθεση να σημειώσουμε -έτσι, για την
ιστορία- πως η ηγεσία του ΚΚΕ ήταν πάντοτε λάτρης της θεωρίας των σταδίων, τα οποία καθόριζε με βασικό κριτήριο την ύπαρξη αστικών κομμάτων που να συσπειρώνουν στις γραμμές τους δημοκρατικές μάζες. Έτσι,
βλέπουμε την περίοδο ‘61-67 να επικαλείται τέσσερα στάδια. Στα χρόνια
της δικτατορίας τα στάδια γίνονται τρία. Εδώ αφαιρείται το πρώτο, που
προέβλεπε την κατάκτηση της Δημοκρατίας και τον εκδημοκρατισμό του
κράτους και των θεσμών. Το 1978 τα κάνει δύο, αφαιρεί και πάλι το πρώτο, το ’87 τα κάνει πάλι τρία και σήμερα πάλι δυο. Για να μην είμαστε άδικοι, κάποιες φορές το ένα στάδιο χωρίζεται σε... υποστάδια κ.τ.λ. Κλείνοντας την παρένθεση, το 1978 στο 10ο συνέδριο αποφασίζεται πως στις νέες
συνθήκες τα στάδια είναι δυο και ο λόγος –παρότι το αρνιόντουσαν– ήταν
πώς οι στόχοι του ΠΑΣΟΚ βρίσκονταν πιο πέρα από το πρώτο στάδιο που
έθετε το ΚΚΕ.
Μπορεί να σκεφτεί κανείς, τι αξία έχουν σήμερα τέτοιες αναφορές;
Έχουν αξία για δύο λόγους. Ο ένας είναι ότι τα στάδια παραμένουν και σήμερα και αποπροσανατολίζουν τη πάλη. Κυρίως επειδή πρόκειται για μια
ρεφορμιστική θεωρία που υποτάσσει το αριστερό κίνημα στην αστική νομιμότητα –ειρηνικός κοινοβουλευτικός δρόμος– και ακόμη πιο πέρα το οδηγεί στην υποταγή στην ίδια την αστική τάξη. Σχετικά, τώρα, με τα χαρακτηριστικά του ΠΑΣΟΚ, στο 10ο Συνέδριο αναφέρεται.
«Το κόμμα του ΠΑΣΟΚ και βασικά ο ηγετικός του πυρήνας προέρχεται από
την παλιά Ένωση Κέντρου. Περιλαμβάνει επίσης έναν αριθμό στελεχών που
προέρχονται από την Εθνική Αντίσταση. Αντανακλά την αγανάκτηση και
τους πόθους κυρίως μεσαίων στρωμάτων της πόλης και των αγροτών που
συνθλίβονται από τα μονοπώλια και τον ιμπεριαλισμό και αναζητούν ριζοσπαστικές λύσεις, κατά ένα ασαφή τρόπο το σοσιαλισμό. Πλαισιώνεται από
σημαντικό αριθμό διανοούμενων, επιστημόνων και τεχνικών. Προβάλλει με
αντιαμερικάνικα και αντιϊμπεριαλιστικά συνθήματα, έχει ταχτεί ενάντια
στο ΝΑΤΟ και τις στρατιωτικές βάσεις καθώς και ενάντια στην ένταξη της

43

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 44

αντίθεση

χώρας στη Κοινή Αγορά. Διακηρύσσει σαν στόχους την ανάκτηση της Εθνικής Ανεξαρτησίας, της λαϊκής κυριαρχίας. Διεκδικεί τη θέση του αποκλειστικού φορέα της αλλαγής με τελικό σκοπό όπως διακηρύσσει το σοσιαλιστικό
μετασχηματισμό της κοινωνίας.»

Πρόκειται για έναν ολοκληρωτικό εξωραϊσμό του ΠΑΣΟΚ και της ηγεσίας του, παρουσιάζοντάς το σαν αριστερό, αντιμπεριαλιστικό και σοσιαλιστικό κόμμα, αποκρύπτοντας τον πραγματικό και ουσιαστικό χαρακτήρα
του: Αυτόν του αστικού κόμματος που έκφραζε το συμβιβασμό μεταξύ της
μεγαλοαστικής τάξης και της μικροαστικής, συμβιβασμό που έγερνε προς
την πλευρά της μεγαλοαστικής τάξης. Υποβαθμίζονται επίσης οι τότε συνθήκες της πάλης του λαϊκού αντιμπεριαλιστικού κινήματος, το μίσος του λαού
προς τους ιμπεριαλιστές των ΗΠΑ, οι συνθήκες της λαϊκής πάλης που είχαν
υποχρεώσει ακόμη και την κυβέρνηση του Καραμανλή και της Νέας Δημοκρατίας να βγάλουν -για ένα διάστημα φυσικά- την Ελλάδα από το στρατιωτικό σκέλος του ΝΑΤΟ! Ακριβώς αυτές τις συνθήκες αξιοποιούσε η ηγεσία του ΠΑΣΟΚ για να δημαγωγεί με τα... εθνικοανεξαρτησιακά της, για να
αποπροσανατολίσει και να περιορίσει τη λαϊκή και αντιμπεριαλιστική πάλη του λαού στα αστικά πλαίσια. Η ηγεσία του ΚΚΕ ήταν πλήρως ταυτισμένη με τις θέσεις και τους στόχους του ΠΑΣΟΚ και η μοναδική της διαφωνία
είχε να κάνει με την άρνηση του ΠΑΣΟΚ να συγκυβερνήσει μαζί του.
Συνέχεια στο 10ο Συνέδριο:
«Το ΠΑΣΟΚ αρνήθηκε τόσο προεκλογικά όσο και κατά τις εκλογές –του’77–
τη σύμπραξη των δημοκρατικών δυνάμεων γύρω από ένα πρόγραμμα αλλαγής» […] «Δείχνει ότι μπορεί κάτω και από την πίεση των οπαδών και στελεχών του, που διαπνέονται από προοδευτικές και σοσιαλιστικές αντιλήψεις,
να εγκαταλείψει την ανεδαφική θέση για αυτοδύναμη πορεία προς την αλλαγή και να συνεργαστεί με τις δυνάμεις που τάσσονται υπέρ της προοδευτικής πορείας του τόπου».

τ

στη
την
την
και
το «

τ

τ

σιο
την

Ανάλογη είναι η συνέχεια, με την ηγεσία του ΠΑΣΟΚ να αρνείται τη συνεργασία «για την αλλαγή» και το ΚΚΕ να επιμένει και να πλασάρει το
σύνθημα «αλλαγή δεν γίνεται χωρίς το ΚΚΕ». Η πολιτική ουράς που ακολουθούσε απέναντι στο ΠΑΣΟΚ ήταν ολοφάνερη, αφού αναγνώριζε στο
ΠΑΣΟΚ τον πρώτο ρόλο και κράταγε για τον εαυτό του τον δεύτερο. Στις
εκλογές του ’81, που τελικά τις κερδίζει το ΠΑΣΟΚ, η ηγεσία του ΚΚΕ συνεχίζει τα παρακάλια:
«Για τους κομμουνιστές έχει προτεραιότητα, ιδιαίτερα σήμερα, η επίμονη
προσπάθεια για συνεργασία και κοινή δράση στα ζητήματα της ειρήνης με

44

του

ηγεαλιήρα
της
ρος
θήαού
χαν
μοραηγενα
πάσμένία

συτο
κοστο
Στις
συ-

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 45

Η Αριστερά είναι χρήσιμη μόνο όταν είναι επαναστατική

τις δυνάμεις του ΠΑΣΟΚ, σ’ όλα τα επίπεδα και πρώτα απ’ όλα στη βάση.
Προϋπόθεση για να πετυχαίνεται αυτό είναι η αξιοποίηση των θετικών διακηρύξεων και πρωτοβουλιών της κυβέρνησης του ΠΑΣΟΚ.» ( «Κομμουνιστική Επιθεώρηση» [ΚΟΜ.ΕΠ.] Τεύχος 10, σ.8, 1983).

Βέβαια η ηγεσία του ΚΚΕ ανησυχούσε από το γεγονός ότι η ίδια η ζωή,
στην οποία εκφραζόταν η πολιτική γραμμή της κυβέρνησης, αποκάλυπτε
την ουσία αυτής της πολιτικής η οποία περιοριζόταν στους αναγκαίους για
την αστική τάξη εκσυγχρονισμούς και αναβάθμιση των όρων εξάρτησης
και εκμετάλλευσης. Έτσι, υποχρεώθηκε στο 11ο Συνέδριο να αναγνωρίσει
το «βάλτωμα της αλλαγής» σημειώνοντας πως:
«Η πολιτική της κυβέρνησης του ΠΑΣΟΚ, και στο περιεχόμενο της και στον
τρόπο άσκησης της, δεν είναι πολιτική πραγματικής αλλαγής. Περιορίζεται
στα πλαίσια μιας εκσυγχρονισμένης διαχείρισης του κρατικο-μονοπωλιακού
καπιταλισμού για τη βελτίωση των όρων της εξάρτησης.»

Και συνεχίζοντας ότι:
«Η πολιτική της κυβέρνησης προσφέρει αντικειμενικά υπηρεσία στα γενικότερα σχέδια της άρχουσας τάξης.»

Μας λέει, δηλαδή, ότι δεν κινείται η πολιτική της κυβέρνησης στο πλαίσιο των συμφερόντων της άρχουσας τάξης, αλλά αντικειμενικά «ζημιώνει
την υπόθεση της αλλαγής». Και τι προτείνει;
«Λυδία λίθος για τη στάση του ΠΑΣΟΚ απέναντι στην πραγματική αλλαγή
θα είναι η θέση του στο πρόβλημα της συνεργασίας του με το ΚΚΕ.»

Επισημαίνει επίσης:
«Πώς δεν πρόκειται να περιοριστεί αποκλειστικά σε μια γενική κριτική της
κυβερνητικής πολιτικής. Προβάλλοντας τους στόχους της πραγματικής αλλαγής, σε σύνδεση με τα άμεσα προβλήματα του λαού, θα υποστηρίζει κάθε
μεταρρύθμιση δημοκρατικού χαρακτήρα που θα ανταποκρίνεται στα λαϊκά
αιτήματα, κάθε διαφοροποίηση από την πολιτική του ιμπεριαλισμού, κάθε
ενέργεια που θα συμβάλει στη διαφύλαξη της ειρήνης. Θα ασκεί κριτική σε
κάθε αρνητική πλευρά της κυβερνητικής πολιτικής και θα αντιτάσσεται σ’
ότι μπλοκάρει την πορεία της χώρας προς τα μπρος.»

Ολοφάνερα, δεν πρόκειται για πλαίσιο αντιπαράθεσης στην κυβέρνηση
του ΠΑΣΟΚ, απεναντίας μάλιστα πρόκειται για ουσιαστική στήριξη. Και

45

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 46

αντίθεση

δεν μπορούσε να είναι διαφορετικά, αφού και το πρόγραμμα του ΚΚΕ για
την «πραγματική αλλαγή» είναι παρόμοιο. Ας δούμε τι αναφέρεται σ' αυτόι:
«Το κόμμα μας αγωνίζεται άμεσα για ένα πρόγραμμα στόχων της πραγματικής αλλαγής. Η υλοποίηση των στόχων αυτών δεν σημαίνει ανατροπή του
καθεστώτος των μονοπωλίων και της ιμπεριαλιστικής εξάρτησης. Πρόκειται
όμως για ουσιαστικές αλλαγές που περικλείουν ρήξεις με τα μονοπώλια και
τον ιμπεριαλισμό.»

Να, λοιπόν, που το λένε ανοιχτά και καθαρά, για να στείλουν και επίσημα, με απόφαση συνεδρίου, μήνυμα στην αστική τάξη και στον ιμπεριαλισμό καθώς και στην ηγεσία του ΠΑΣΟΚ ότι η υλοποίηση των στόχων της
πραγματικής αλλαγής «δεν σημαίνει ανατροπή του καθεστώτος των μονοπωλίων και της ιμπεριαλιστικής εξάρτησης». Και κλείνει η πολιτική απόφαση με το εξής:
«Στο κέντρο των ενωτικών μας προσπαθειών και πρωτοβουλιών πρέπει να
βρίσκονται οι ζωντανές λαϊκές ριζοσπαστικές δυνάμεις που βρίσκονται μέσα
στο χώρο του ΠΑΣΟΚ. Έχει τεράστια σημασία να βρίσκουμε κοινή γλώσσα
μαζί τους. Γι’ αυτό και δεν πρέπει οι υπαναχωρήσεις της κυβέρνησης, ο ηγεμονισμός και οι προκλήσεις του ΠΑΣΟΚ να μας παρασέρνουν σε καθολική
αρνητική στάση ή σε συναισθηματικές αντιδράσεις που θα μας ξέκοβαν από
αυτές τις δυνάμεις.»

Η πολιτική απόφαση του 11ου Συνεδρίου του ΚΚΕ δημοσιεύτηκε στην
ΚΟΜ.ΕΠ. του Γενάρη του 1983. Μια απόφαση που αποκαλύπτει τη ρεφορμιστική γραμμή του, τον συμφιλιωτισμό του προς το ΠΑΣΟΚ και την προσπάθειά του να πείσει τα μέλη του να μην αντιδρούν στην αντιλαϊκή πολιτική του ΠΑΣΟΚ. Σχεδόν ένα χρόνο αργότερα, σε άρθρο στην ΚΟΜ.ΕΠ.
αναφέρεται:
«Η Δεξιά τρέμει μπροστά στο ενδεχόμενο μιας συνεργασίας του ΠΑΣΟΚ με
το ΚΚΕ. Αυτό είναι φυσικό. Το ΚΚΕ σήμερα είναι ο μόνος συνεπής φορέας
των στόχων της πραγματικής αλλαγής. Και μια συνεργασία μαζί του δεν
μπορεί παρά να σημαίνει δέσμευση για την υλοποίηση αυτών των στόχων.
Αυτό το ξέρει η Δεξιά, γι’ αυτό και κάνει ό,τι μπορεί για να αποτρέψει μια
τέτοια συνεργασία.» (ΚΟΜ.ΕΠ., τ.9, σ.13, 1983).

Τελικά, έτρεμε τόσο πολύ η Δεξιά, που αποφάσισε να συνεργαστεί μαζί
του και να οδηγηθούν όλοι μαζί στη συγκυβέρνηση του 1989.

η

μ

θυγ
λή τ
στρ
ΠΑ
στο
με τ
ίδια
ξοδ
αστ
δριο
σύν
γκα
πολ

απα
εγκ
ρας

μόν
στη
Μα
ρωτ

φαν
δεν
46

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 47

Η Αριστερά είναι χρήσιμη μόνο όταν είναι επαναστατική

για
τόι:

επίριατης
νοφα-

η

μεΤαΤροΠη Του κκε σε ασΤικορεφορμισΤικο κομμα

Η ολοκληρωτική δεξιά στροφή του ΠΑΣΟΚ από το ’84 και η πλήρης ευθυγράμμισή του με τους ιμπεριαλιστές της Ευρώπης και των ΗΠΑ, η επιβολή της πολιτικής της λιτότητας που εγκαινίασε από το ’83, η επιτάχυνση της
στροφής αυτής, τίναξε τη βασική γραμμή του ΚΚΕ στον αέρα. Βέβαια το
ΠΑΣΟΚ και ο Α. Παπανδρέου τις εξετάσεις του απέναντι στο σύστημα και
στους ιμπεριαλιστές, τις είχαν δώσει πολύ πριν την ανάληψη της εξουσίας
με τις εκλογές του ’81. Η γκορμπατσοφική περεστρόικα, που ξεκινάει την
ίδια περίοδο, και η σοσιαλδημοκρατική πολιτική της επιταχύνουν τα αδιέξοδα του ΚΚΕ. Έτσι, η δεξιά στροφή του ΚΚΕ και η μετατροπή του σε
αστικορεφορμιστικό κόμμα προχωρά με ταχύτατους ρυθμούς. Το 12ο Συνέδριο έρχεται να επικυρώσει τη σοσιαλδημοκρατική του κατεύθυνση. Μια
σύντομη αναφορά σε κάποιες αποφάσεις του 12ου Συνεδρίου είναι αναγκαίες για το λόγο ότι αποκαλύπτουν την εξέλιξη της ρεφορμιστικής του
πολιτικής.
Αναφερόμενοι στην περεστρόικα:
«Χωρίς αμφιβολία πρόκειται για βαθιές αλλαγές. Ο Γ.Γ. της Κ.Ε. του ΚΚΣΕ
σ. Μ. Γκορμπατσόφ, στην Ολομέλεια του Γενάρη του 1987, τις χαρακτήρισε
“πραγματικά επαναστατικούς και ολοκληρωτικούς μετασχηματισμούς στην
κοινωνία”.»

την
ορροολιΕΠ.

Τέτοιες, θα λέγαμε, που οδήγησαν μέσα σε 3-4 χρόνια από τότε στην
απαγόρευση του κομμουνιστικού κόμματος, με την κατηγορία πως είναι
εγκληματικός οργανισμός, και αμέσως μετά στη διάλυση της ίδιας της χώρας αυτής. Και συνεχίζει:
«Τα κομματικά μας έντυπα έχουν δώσει την πλατύτερη δυνατή δημοσιότητα
στα υλικά του ΚΚΣΕ. Οι λέξεις “περεστρόικα” και “γκλάσνοστ” είναι πια
γνωστές σε πολύ ευρύτερο κόσμο.»

αζί

Πράγματι είναι ευρύτερα γνωστές, όπως και τα υλικά της περεστρόικα,
μόνο η Α. Παπαρήγα και η νέα ηγεσία του ΚΚΕ δεν γνώριζαν τι γινόταν
στη Σ.Ε. τα τελευταία χρόνια, όπως ισχυρίζονται στο 18ο Συνέδριό τους.
Μα, καλά, δεν διάβαζαν τα κομματικά τους έντυπα, θα μπορούσε να αναρωτηθεί κάποιος!
Για το ΠΑΣΟΚ αναφέρεται πως, μετά τις εκλογές του 1985, «σημείωσε
φανερή στροφή σε συντηρητικές κατευθύνσεις» […] «Η δεξιά αυτή στροφή
δεν εμποδίζει την ηγεσία του ΠΑΣΟΚ να μιλά για «μετάβαση στο σοσιαλι47

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 48

αντίθεση

σμό». Εδώ δεν εμποδίζει τον σ. Γκορμπατσόφ να μιλάει για «μετάβαση από
το σοσιαλισμό στο κομμουνισμό», τον Α. Παπανδρέου θα εμποδίσει; Το 12ο
Συνέδριο στην ουσία είναι αφιερωμένο στη διαμόρφωση θέσεων και απόψεων αστικοδημοκρατικών, που επιτρέπουν σε μια συνασπισμένη Αριστερά
να έρθει και μάλιστα σύντομα στην εξουσία. Η ιδέα της δημιουργίας του Συνασπισμού της Αριστεράς και της προόδου είναι διάχυτη στις θέσεις του συνεδρίου, έχοντας μια κρυφή ελπίδα για αποχώρηση κάποιου σοβαρού δυναμικού από το ΠΑΣΟΚ. Μέσα από το συνέδριο, τίθεται το ερώτημα:

ΠΑ
σεις
μπο
δου

«Υπάρχουν κι άλλες αριστερές προοδευτικές δυνάμεις που θέλουν, όπως κι
εμείς, βιομηχανική ανάπτυξη. Μιλούν, όπως και εμείς, για εθνικό δημοκρατικό προγραμματισμό και ανάπτυξη νέου τύπου. Ας μας πουν όμως: Συμφωνούν να παλέψουμε ενάντια στα εμπόδια και τους περιορισμούς της ΕΟΚ;
Ενάντια στις πολύμορφες επιπτώσεις από την ένταξη της χώρας μας σ’ αυτήν; Και το κυριότερο, όταν -όπως εμείς πιστεύουμε ότι θα συμβεί- το μαχαίρι τελικά μπει στο κόκαλο, όταν διαπιστώσουμε πως ο κόμπος έχει φτάσει
στο χτένι, συμφωνούμε να προχωρήσουμε στην αποδέσμευση;» […] «Να γιατί λέμε τολμηρά, καθαρά: Οι διαφορές στο ζήτημα της αποδέσμευσης, όταν
υπάρχει κοινή θέληση για αγώνα για την αλλαγή, για μια ανάπτυξη νέου τύπου, δεν πρέπει να αποτελέσουν σήμερα εμπόδιο στη συμπαράταξη των δυνάμεων της Αριστεράς και της προόδου.»

φρα
Το
συν
άλλ

Και αφού εκτιμάται ότι η εισήγηση προς το συνέδριο πιθανώς να εγείρει κάποιες αντιδράσεις, σημειώνεται:
«Καμιά φορά ακούγονται και φωνές επιφυλακτικές για την πολιτική συμμαχιών του κόμματός μας. Ακούστηκαν και στον προσυνεδριακό διάλογο.
Πρέπει όμως να πούμε ότι η πολιτική και κοινωνικών και πολιτικών συμμαχιών είναι η μοναδική στρατηγική επιλογή για ένα κόμμα όπως το δικό μας
που θέλει να αλλάξει τη κοινωνία.»

ΚΚ
Πόρ
«Αυ
στε
πάν
τικό
πτέ
κομ
συν
επε
που
και
και
Ας
χαρ

Και ποιες είναι αυτές οι δυνάμεις;

48

«Σήμερα γεννιούνται ή διαμορφώνονται νέες πολιτικές δυνάμεις, όπως η
ΣΣΕΚ, η ΛΑΕ, η ΕΣΠΕ, που βάζουν με διαφορετικό η κάθε μια τρόπο την
ανάγκη της αλλαγής. Στα πλαίσια αυτά κινούνται και μια σειρά προσωπικότητες και ομάδες, ενώ βρίσκονται σε διαμόρφωση μια σειρά πρωτοβουλίες,
κινήσεις και πολιτικοί σχηματισμοί σε αυτό το χώρο.»

τ

Όλες οι παραπάνω ομάδες και οργανώσεις που αναφέρθηκαν έχουν φύγει από το ΠΑΣΟΚ και δεν έχουν την παραμικρή επιρροή. Η ηγεσία του
ΚΚΕ ευελπιστούσε, όπως τονίστηκε πιο πάνω, σε μεγάλο κομμάτι του

τ

Κ

από
12ο
ψεερά
Συσυνα-

γεί-

φύτου
του

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 49

Η Αριστερά είναι χρήσιμη μόνο όταν είναι επαναστατική

ΠΑΣΟΚ, πίστευε πως μέσα από τη συνεργασία με τις παραπάνω οργανώσεις και τις σχέσεις που αυτές είχαν με μια σειρά στελέχη του ΠΑΣΟΚ, θα
μπορούσαν να το αποσπάσουν στα πλαίσια της Αριστεράς και της προόδου. Έτσι αναφέρεται:
«Ο αριστερός χώρος του ΠΑΣΟΚ βρίσκεται σε κίνηση. Αποτελεί σοβαρή δύναμη στην πορεία δημιουργίας του νέου συνασπισμού της Αριστεράς.»

Να, λοιπόν, το σχέδιο: Η δημιουργία ενός πολιτικού φορέα που θα εξέφραζε το πολιτικό κενό που είχε δημιουργήσει η δεξιά στροφή του ΠΑΣΟΚ.
Το 12ο Συνέδριο, βεβαίως, άφηνε το ΚΚΕ (εσ.) έξω από τον προβλεπόμενο
συνασπισμό, οι δυνάμεις του οποίου όμως αποτέλεσαν ουσιαστικά τα μόνα
άλλα μέλη του Συνασπισμού μετά την αλλαγή του τίτλου σε ΕΑΡ.
Το Δεκέμβρη του 1988, η ομάδα εργασίας που είχε συγκροτηθεί από το
ΚΚΕ και την ΕΑΡ, καταλήγει σε μια κατ’ αρχήν συμφωνία, το γνωστό ως
Πόρισμα ΚΚΕ-ΕΑΡ, που δημοσιεύεται στα έντυπά τους «Ριζοσπάστη» και
«Αυγή». Αμέσως, με τη νέα χρονιά δημιουργείται ο Συνασπισμός της Αριστεράς και της Προόδου. Το περιεχόμενο της συμφωνίας μεταξύ των παραπάνω φορέων δεν διαφέρει στο ελάχιστο από ένα κλασικό σοσιαλδημοκρατικό κόμμα. Θα λέγαμε, χωρίς καμία υπερβολή, πως η σημερινή ανανεωτική
πτέρυγα του ΣΥΝ, σε σχέση με τις θέσεις του πορίσματος, φαντάζει πολύ...
κομμουνιστική, μόνο με μια διαφορά. Σήμερα η ανανεωτική πτέρυγα θέλει
συνεργασία με το ΠΑΣΟΚ, ενώ ο τότε Συνασπισμός δεν ήθελε. Δεν ήθελε
επειδή, με βάση το γνωστό σκάνδαλο Κοσκωτά και όλη τη σκανδαλολογία
που αναπτύχθηκε, τη σχέση του ΠΑΣΟΚ με αυτό, την κρίση στο ΠΑΣΟΚ
και μια σειρά άλλους παράγοντες, πίστευε στην αποσάθρωση του ΠΑΣΟΚ
και τον απεγκλωβισμό σημαντικού κόσμου και την ένταξή του στον ΣΥΝ.
Ας δούμε κάποια κομμάτια από το κείμενο-πόρισμα που αποτυπώνουν το
χαρακτήρα του νέου φορέα.
«Η μαχητική παρουσία μιας μεγάλης Αριστεράς θα φέρει έναν άνεμο ηθικής
αναγέννησης της πολιτικής και κοινωνικής ζωής. Σε μια νέα βουλή η ύπαρξη
μιας ισχυρής Αριστεράς στηριζόμενης στο λαό, θα δώσει πραγματικό περιεχόμενο στις διαδικασίες κάθαρσης, εξυγίανσης και δημοκρατικού ελέγχου.
Καμία άλλη πολιτική δύναμη δεν μπορεί να φέρει σε πέρας αυτό το εθνικής
σημασίας καθαρτήριο έργο […] Το ΠΑΣΟΚ με τη δεξιά πολιτική του, τον αυταρχισμό της ηγεσίας του και την αποσύνθεσή του αποτελεί πλέον το μεγάλο τροφοδότη της συντηρητικής παράταξης» […] «Η Αριστερά μπορεί να δώσει αποτελεσματικά τη μάχη κατά της συντηρητικής πολιτικής και
ιδεολογίας της ΝΔ, με προγραμματικές θέσεις, επιχειρήματα, ιδέες, αξίες. Με
ταυτόχρονη προσπάθεια ενίσχυσης της δημοκρατικής επικοινωνίας και της

49

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 50

αντίθεση

κοινής δράσης με τους εργαζόμενους που την ακολουθούν. Με επιδίωξη επίσης συμβολής όλων των κομμάτων του συνταγματικού πλαισίου, μεταξύ αυτών και της ΝΔ, στην εξασφάλιση ομαλών πολιτικών εξελίξεων. […] Να δώσει νέο, σύγχρονο περιεχόμενο και νέο δυναμισμό στους αγώνες για μια
κοινωνία ελευθερίας, δικαιοσύνης και αλληλεγγύης [...] Οι μεταρρυθμίσεις
του Γκορμπατσόφ και η “νέα σκέψη” θέτουν μια ριζική αμφισβήτηση και συχνά ανατρέπουν “αλήθειες” και βεβαιότητες εδραιωμένες για δεκαετίες, υπογραμμίζουν την ανάγκη άρρηκτης σχέσης μεταξύ δημοκρατίας και σοσιαλισμού, συμβάλλουν στη καθιέρωση νέου θετικότερου κλίματος στις διεθνείς
σχέσεις, προωθούν ριζικές τομές στις σχέσεις του κράτους με την κοινωνία
και την οικονομία, της αγοράς με τον προγραμματισμό.»

Η σημερινή ηγεσία του ΚΚΕ ισχυρίστηκε, στο 18ο συνέδριό της, πως δεν
γνώριζε πού το πάει ο Μ. Γκορμπατσόφ. Το ίδιο ισχυρίζεται και η Α. Παπαρήγα σήμερα, ηγετικό στέλεχος του ΚΚΕ το '89 και ένα χρόνο αργότερα
γενική γραμματέας του ΚΚΕ:
«Φιλοδοξία της Αριστεράς είναι να διατυπώσει έναν “καταστατικό χάρτη”
των δικαιωμάτων και των ελευθεριών των πολιτών που θα αποτελέσει την
πιο προωθημένη και ριζοσπαστική πρόταση για τον εκδημοκρατισμό της δημόσιας ζωής της χώρας [...] Οι δυνάμεις της αγοράς στη χώρα μας μόνες τους
δεν οδηγούν στην παραγωγική αναβάθμιση, εντείνουν τον αντιπαραγωγικό
προσανατολισμό των πόρων, τον παρασιτισμό, την παραοικονομία [...] Η
Αριστερά ενδιαφέρεται για την ανάπτυξη της επιχειρηματικότητας και του
δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα, των συνεταιρισμών και της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, των ίδιων των εργαζομένων. Μέσα όμως σε νέα πλαίσια που
διασφαλίζουν την ένταξη αυτής της επιχειρηματικότητας στην επίτευξη δημοκρατικά καθορισμένων κοινωνικών στόχων [...] Ο στόχος “Ευρώπη κοινό
σπίτι των λαών”, παρά το δρόμο που πρέπει να διανύσουμε για την επίτευξή του, ανταποκρίνεται στους πόθους και τα οράματα των δυνάμεων της εργασίας και της κουλτούρας στην ήπειρό μας.»

Το παραπάνω απόσπασμα –έτσι για να ελαφρύνουμε το θέμα– μάλλον
είναι «σκέψη» Κύρκου. Και να κλείσουμε με το τελευταίο κομμάτι του πορίσματος:
«Η συμφωνία ΕΟΚ-ΣΟΑ μπορεί να γίνει ένας ιστορικός σταθμός που θα
ανοίξει μια νέα σελίδα στη πορεία της πανευρωπαϊκής συνεργασίας. Η προώθηση της ολοκλήρωσης της ΕΟΚ δεν πρέπει να αποτελέσει εμπόδιο στην
Πανευρωπαϊκή συνεργασία, ούτε με τις χώρες του ΣΟΑ, ούτε με τις υπόλοιπες χώρες της Ευρώπης. Ειδικά η συνεργασία της Ευρωπαϊκής Δύσης και
Ανατολής, μπορεί να προχωρήσει γρήγορα μέσα από πολύμορφες διαδικασίες για τα ερευνητικά προγράμματα, την προστασία του περιβάλλοντος,

50

τ

θα φ
ρας
αυτ
Δεξ
ΚΚ
Έτσ
δεκ
ξοδ
του
ρου
το ε
ΣΥΝ
αυτ
ση τ
νής.
κλίμ
δύα
στο
δεξ

και
ντα
αντ

από
προ
τοκ
τική
ρή
πρώ

δεν
Παερα

λον
πο-

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 51

Η Αριστερά είναι χρήσιμη μόνο όταν είναι επαναστατική

την ενέργεια, τις μεταφορές και αλλού, ώστε να ανοίξει ο δρόμος για μια
“Ευρώπη κοινό σπίτι των λαών”.»

Στη χώρα το «σπίτι του λαού» συγκλονίζεται συθέμελα. Το ’89-90, το ’91
θα φέρουν τα πάνω κάτω στο οπορτουνιστικό-ρεβιζιονιστικό ρεύμα της χώρας. Η «νέα σκέψη Γκορμπατσόφ» φέρνει έναν ιδιότυπο αντικομμουνισμό σ'
αυτό το ρεύμα, και το οικοδόμημα καταρρέει. Η συγκυβέρνηση με κόμμα της
Δεξιάς δεν τρωγόταν εύκολα από τον κόσμο της Αριστεράς, εντός ή εκτός
ΚΚΕ. Το ίδιο και η συγκυβέρνηση του ’90 και με το ΠΑΣΟΚ και με τη ΝΔ.
Έτσι, τα δυο κόμματα της αστικής τάξης ΝΔ και ΠΑΣΟΚ και το αριστερό
δεκανίκι τους, ο ΣΥΝ, συγκυβερνούν για να βγάλουν «τη χώρα από τα αδιέξοδα», όπως ισχυρίζονταν. Εκεί που η ηγεσία του ΚΚΕ περίμενε τη διάλυση
του ΠΑΣΟΚ και την αποσύνθεσή του, αυτή άρχισε να συμβαίνει με γρήγορους ρυθμούς στο ίδιο το ΚΚΕ. Αριστερός κόσμος, αηδιασμένος, άρχισε να
το εγκαταλείπει. Το μισό σχεδόν κομμάτι του αποχωρεί και εντάσσεται στον
ΣΥΝ, από τον οποίο είχε αποχωρήσει το επίσημο κομμάτι του ΚΚΕ, δηλαδή
αυτό που διατηρούσε τον τίτλο. Η αντικομμουνιστική υστερία με τη διάλυση της Σ.Ε., την απαγόρευση του ΚΚΣΕ και τη διάλυσή του είναι πρωτοφανής. Οι κομμουνιστικές ιδέες δυσφημίστηκαν, συκοφαντήθηκαν σε μαζική
κλίμακα παντού στον κόσμο. Οι ηγέτες της Σ.Ε., απαλλαγμένοι από το μανδύα του κομμουνισμού, που ήταν υποχρεωμένοι να κουβαλούν, πρωταγωνιστούν στον αντικομμουνισμό, δημιουργούν νέα κόμματα, τα περισσότερα
δεξιά και εθνικιστικά, ακόμα και φασιστικά.
Στη χώρα μας γι’ αυτούς που θέλουν και επιμένουν στον επαναστατικό
και κομμουνιστικό δρόμο, οι συνθήκες της πολιτικής τους δουλειάς γίνονται δυσβάσταχτες. Το εργατικό και λαϊκό κίνημα αποδιοργανώνεται. Η
αντικομμουνιστική υστερία τσακίζει κόκαλα.
Για αυτή την εξέλιξη καμία αυτοκριτική με ουσιαστικό τρόπο δεν έγινε
από τη νέα ηγεσία του ΚΚΕ. Καμία ευθύνη δεν ανέλαβαν για τη ζημιά που
προκάλεσαν στην Αριστερά και το κίνημα. Και δεν μπορούσε να γίνει αυτοκριτική, γιατί υπήρξαν και αυτοί μέρος του προβλήματος. Τελικά η πολιτική ζωή, η ταξική πάλη των λαών, αποδείχθηκε για μια ακόμα φορά ισχυρή και ξαναβάζει το κίνημα μπροστά και τους κομμουνιστές και πάλι στη
πρώτη γραμμή των αγώνων.
Το τρίτο και τελευταίο μέρος θα δημοσιευθεί στο επόμενο τεύχος.

51

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 52

εισα

Η κα
ρο π
είχε
1956
Ευρώ
χωρώ
θέση
κή α
διεργ
επίθε
δικα
εικοσ
την α
γεγον
ωσαν
ζιονι
ξη το
πλευ
νιστι
ωρητ

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 53

Για το διεθνές επαναστατικό κίνημα
Προσεγγίζοντας τις πρόσφατες εξελίξεις
Μανόλης Αρκολάκης

εισαγωγη
Η κατάρρευση του ρεβιζιονιστικού στρατοπέδου το 1993 σήμανε, σε γενικότερο πλαίσιο, την ολοκλήρωση της ήττας του κομμουνιστικού κινήματος, όπως
είχε διαμορφωθεί στη διαδικασία της καπιταλιστικής παλινόρθωσης από το
1956 στη Σοβιετική Ένωση και στις άλλες σοσιαλιστικές χώρες της Ανατολικής
Ευρώπης, της παρόμοιας πορείας της Κίνας από το 1976 και των υπόλοιπων
χωρών στον κόσμο που είχαν προσπαθήσει να οικοδομήσουν το σοσιαλισμό. Η
θέση αυτή του ΚΚΕ(μ-λ), που έχει συναντήσει την αμφισβήτηση και την κριτική από διάφορες πλευρές, έχει φανεί να ερμηνεύει με πιο πειστικό τρόπο τις
διεργασίες που συντελούνται τα τελευταία χρόνια όχι μόνο σε σχέση με την
επίθεση του καπιταλιστικού συστήματος ενάντια στους λαούς και το χάσιμο
δικαιωμάτων που είχαν κατακτηθεί με τόσους αγώνες σε όλη τη διάρκεια του
εικοστού αιώνα, αλλά και με τις σοβαρές δυσκολίες που έχουν προκύψει για
την ανασυγκρότηση του εργατικού και κομμουνιστικού κινήματος. Μπορεί τα
γεγονότα της κατάρρευσης να μην επηρέασαν άμεσα ή ακόμη και να επιβεβαίωσαν τις θέσεις και τους αγώνες των μαρξιστών-λενινιστών ενάντια στο ρεβιζιονισμό, αλλά συγχρόνως δημιούργησαν συνθήκες αρνητικές για την ανάπτυξη του επαναστατικού κινήματος. Οι μαρξιστές-λενινιστές έπρεπε από τη μια
πλευρά να διαρρήξουν την έλλειψη εμπιστοσύνης των μαζών προς την κομμουνιστική προοπτική και από την άλλη να δημιουργήσουν τους όρους για τη θεωρητική και οργανωτική συγκρότηση των νέων επαναστατικών υποκειμένων.
53

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 54

Μια διαδικασία που δεν θα μπορούσε να αποτελεί υπόθεση ενός μόνο κόμματος ή κάποιων ηγετικών μορφών, αλλά απαιτούσε τη συμβολή όσον το δυνατόν περισσότερων κομμουνιστικών οργανώσεων, οι οποίες μέσα από την ταξική πάλη στην κάθε χώρα θα συνέβαλλαν προς αυτήν την κατεύθυνση.
Συγχρόνως, φάνηκε η αναγκαιότητα για αναβαθμισμένη επαφή, επικοινωνία
και συνεργασία μεταξύ των μαρξιστικών-λενινιστικών οργανώσεων και κομμάτων, όπως αυτά διαμορφώθηκαν στις ιδιαίτερες συνθήκες της κάθε χώρας. Η
έλλειψη πλέον όχι μόνο επαναστατικού κέντρου αλλά και σημείου αναφοράς
δημιούργησε κατ’ αρχήν συνθήκες απομόνωσης, αφού τα διάφορα κόμματα και
οργανώσεις βρέθηκαν πρώτα και κύρια στην ανάγκη αντιμετώπισης της κρίσης, και πολλές φορές της ύπαρξής τους, στη δεκαετία του 1980, παρά τις προσπάθειες που έγιναν, προβληματικές από το ξεκίνημά τους, διαιωνίζοντας τα
μειονεκτήματα και τις αδυναμίες του παρελθόντος (RΙΜ).1
Άλλη μία ένδειξη της ολοκλήρωσης της ήττας το 1993 είναι ότι οι διάφορες
ρεβιζιονιστικές τάσεις, παρά τη δεινή θέση στην οποία βρέθηκαν, κατάφεραν
να συνεχίσουν την ίδια ουσιαστικά πολιτική, αφού ο αντιρεβιζιονιστικός χώρος αδυνατούσε, λόγω υποκειμενικών και αντικειμενικών δυσκολιών, να
αντιπαρατεθεί και να καταδείξει ότι η κατάρρευση του σοβιετικού μοντέλου
ήταν απόρροια της κατεύθυνσης της καπιταλιστικής παλινόρθωσης που είχε
επιλεγεί από το 1956 και μετά. Από τα τέλη της δεκαετίας του 1990, η ίδια η
φύση του καπιταλιστικού συστήματος, με την άγρια επίθεση και τα εμφανή
αδιέξοδα για τις λαϊκές μάζες, άρχισε να εμφανίζει διεργασίες ταξικής πάλης
τόσο ενάντια στη λεγόμενη παγκοσμιοποίηση όσο και ενάντια στους ιμπεριαλιστικούς πολέμους με την έκρηξη ενός μαζικού αντιπολεμικού κινήματος. Για
άλλη μια φορά, οι διάφορες αντιρεβιζιονιστικές οργανώσεις και κόμματα φάνηκε ότι αδυνατούσαν να ερμηνεύσουν και να συμμετάσχουν στην ταξική πάλη με όρους που να αναδεικνύουν τον πρωτοπόρο ρόλο των κομμουνιστών, με
αποτέλεσμα την απορρόφηση και την ενσωμάτωση αρκετών σε σοσιαλδημοκρατικά και ρεβιζιονιστικά σχήματα συνεργασιών καθώς και την υποστολή
του αντιρεβιζιονιστικού αγώνα στο όνομα μιας υποτιθέμενης παναριστεράς.
Φαινόμενα που τα είδαμε και στην Ελλάδα και διεθνώς.
Στο κείμενο αυτό θα γίνει προσπάθεια συνοπτικής παρουσίασης των διεργασιών και των εξελίξεων στο διεθνές κομμουνιστικό κίνημα μέχρι σήμερα,
χωρίς να επιδιώκει την αναλυτική προσέγγιση αλλά τουλάχιστον να θέσει κάποια ερωτήματα και προβληματισμούς για θέματα στα οποία θα υποχρεωθούμε στο άμεσο μέλλον να τοποθετηθούμε και να πάρουμε θέση.

1. Revolutionary Internationalist Movement.

54

η

ρ

195
κομ
μα,
στη
κομ
τα τ
τα τ

το
ανα
δος
κή ε
ση
καθ
μια
σα
σε κ
του
αλλ
στικ
κή
μπο
νων
μα
νισ
των
ταν
κό
λιτι

του
να κ
σιά
και
Ζητ
τες

μμαυναταξιυνση.
ωνία
κομας. Η
οράς
α και
κρίπροας τα

ορες
εραν
ς χώ, να
έλου
είχε
δια η
φανή
άλης
εριας. Για
α φάή πάν, με
ημοτολή
εράς.

διερμερα,
ι κάθού-

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 55

Για το διεθνές επαναστατικό κίνημα

η

ρηξη με Το ρεβιζιονισμο

Σήμερα, ανατρέχοντας στη ρεβιζιονιστική ανατροπή του Χρουστσόφ το
1956, γίνεται όλο και πιο καθαρό ότι η ρεβιζιονιστική τάση στο διεθνές
κομμουνιστικό κίνημα υπήρξε αρκετά ισχυρή όλο το προηγούμενο διάστημα, και στα χρόνια της Κομμουνιστικής Διεθνούς, χωρίς να περιορίζεται
στη σοσιαλδημοκρατική παρέκκλιση του Τρότσκι ή του Τίτο. Όχι μόνο σε
κομμουνιστικά κόμματα της Δυτικής Ευρώπης, αλλά και σε νεότερα κόμματα της Ασίας και της Λατινικής Αμερικής (χαρακτηριστικά τα παραδείγματα της Τουρκίας, του Ιράν και της Βραζιλίας).
Η κρίση μέσα στο διεθνές κομμουνιστικό κίνημα ξεκίνησε αμέσως με
το Κομμουνιστικό Κόμμα Κίνας και το Κόμμα Εργασίας Αλβανίας να
αναλαμβάνουν, σταδιακά, το βάρος αυτής της αντιπαράθεσης. Η περίοδος 1956-1964 αποτελεί σημαντική μεταβατική φάση, με τη ρεβιζιονιστική επέμβαση στα περισσότερα κομμουνιστικά κόμματα, τη σταθεροποίηση του ρεβιζιονισμού στη Σοβιετική Ένωση και τις ανατολικές χώρες
καθώς και την ανάπτυξη των επιχειρημάτων της επαναστατικής τάσης,
μια υπόθεση καθόλου εύκολη, αν αναλογιστούμε την πάλη γραμμών μέσα στο ΚΚ Κίνας και το ΚΕ Αλβανίας, τη δυσκολία των κομμουνιστών
σε κάθε κόμμα να κατανοήσουν όχι μόνο τα βαθύτερα χαρακτηριστικά
του νέου ρεβιζιονισμού, που εκφραζόταν πλέον και σε κρατικό επίπεδο,
αλλά και τις ανάγκες για ποιοτικές αλλαγές στο υπό διαμόρφωση μαρξιστικό-λενινιστικό κίνημα. Όπως μπορούμε να πούμε σήμερα, με τη χρονική απόσταση που μας χωρίζει, ο αγώνας των μαρξιστών-λενινιστών δεν
μπορούσε να περιοριστεί απλώς στην ανασυγκρότηση των προηγούμενων κομμουνιστικών κομμάτων, δηλαδή επιστροφή στο λενινιστικό κόμμα νέου τύπου που προέκυψε από τη ρήξη με τη ρεφορμιστική και σοβινιστική στροφή της Δευτέρας Διεθνούς καθώς και στον μπολσεβικισμό
των κομμάτων της Τρίτης Διεθνούς. Οι απαιτήσεις της ταξικής πάλης έθεταν την ανάγκη για ποιοτική αλλαγή και σε θεωρητικό και σε οργανωτικό επίπεδο, όπως κατέδειξε η εμπειρία της Μεγάλης Προλεταριακής Πολιτιστικής Επανάστασης.
Οι αλλαγές που σηματοδοτούνται με το τέλος του Β’ ΠΠ στο εσωτερικό
του διευρυμένου και νικηφόρου σοσιαλιστικού στρατοπέδου ήταν δύσκολο
να κατανοηθούν αμέσως, δηλαδή οι νέες μορφές ταξικής πάλης που παρουσιάστηκαν και άρχισαν να διαμορφώνουν καινούριες κοινωνικές σχέσεις
και κατ’ επέκταση ηγεμονικές τάσεις που επιζητούσαν πολιτική έκφραση.
Ζητήματα που είχε αρχίσει να διαβλέπει ο Στάλιν και άλλοι σοβιετικοί ηγέτες την περίοδο 1945-1953. Τα ντοκουμέντα της εποχής δείχνουν ότι η πολι-

55

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 56

αντίθεση

τική αντιπαράθεση με το ρεβιζιονισμό ούτε εύκολη ήταν ούτε ξεκάθαρη.2 Αν
και το βάρος, φυσιολογικά, είχε πέσει στους κινέζους κομμουνιστές, οι παλινωδίες δεν έλειψαν, λόγω της σφοδρής εσωκομματικής διαπάλης στο ίδιο το
ΚΚΚ σε μια περίοδο που, μετά το Μεγάλο Άλμα προς τα Εμπρός, ο Μάο και
η επαναστατική τάση βρέθηκαν στη μειοψηφία. Ενδείξεις της εσωκομματικής αυτής πάλης σε διεθνές επίπεδο υπάρχουν ήδη από το 1955 στη στάση
που κράτησε η κινεζική αντιπροσωπεία στο Μπαντούνγκ3 ή στα παράπονα
των Σοβιετικών οι οποίοι διαμαρτύρονταν, μάλλον δίκαια, ότι ενώ οι κινεζικές αντιπροσωπείες που πήγαιναν στη Μόσχα συμφωνούσαν απόλυτα μαζί τους, όταν όμως επέστρεφαν πίσω, οι κινεζικές εφημερίδες ασκούσαν δριμεία κριτική στις σοβιετικές επιλογές. Γι’ αυτό δεν πρέπει να εκπλήσσει ότι
ενώ οι αλβανοί κομμουνιστές διαπίστωσαν αμέσως ότι η αντικατάσταση του
Χρουστσόφ το 1964 από την τρόικα των Μπρέζνιεφ, Κοσίγκιν και Ποντγκόρνι ήταν αποτέλεσμα των εσωτερικών συγκρούσεων στο ρεβιζιονιστικό πλέον ΚΚΣΕ, το ΚΚΚ κράτησε στάση αναμονής, υποτίθεται μέχρι να φανεί προς τα πού πηγαίνουν τα πράγματα. Μόνο η έκρηξη της ΜΠΠΕ
δημιούργησε τις συνθήκες για την εμβάθυνση της αντιρεβιζιονιστικής αντιπαράθεσης.
Σε διεθνές επίπεδο, όπως ειπώθηκε παραπάνω, η ρεβιζιονιστική τάση
υπήρξε ισχυρή και κατάφερε να επιβληθεί άλλοτε εύκολα και άλλοτε με
ανοικτό πραξικοπηματικό τρόπο (χαρακτηριστική η ελληνική περίπτωση
με τα γεγονότα της Τασκένδης το 1955 και την 6η Ολομέλεια το 1956). Στην
Ανατολική Ευρώπη, με την εξαίρεση της Αλβανίας, η αντιρεβιζιονιστική
τάση αποδείχθηκε εξαιρετικά αδύναμη, αδυνατώντας να παίξει τον οποιοδήποτε ρόλο (ίσως η τελευταία της εμφάνιση με κάποια σημασία να ήταν
στις εργατικές κινητοποιήσεις του 1970-71 στην Πολωνία). Στην ίδια τη Σοβιετική Ένωση, η πτώση του Χρουστσόφ δημιούργησε αυταπάτες που μάλλον βόλεψαν τα συνταξιοδοτημένα πλέον στελέχη που είχαν εκδιωχθεί στο
2. Πολύ καλή και χρήσιμη συλλογή ντοκουμέντων της περιόδου ετοιμάστηκε από τους ινδούς συντρόφους και κυκλοφορεί στα αγγλικά: The Documents of the Great Debate (Feb.
1956 - Jun. 1963), Νέο Δελχί 2005. Αρκετά από αυτά υπάρχουν διάσπαρτα και στα ελληνικά.
Η δεύτερη συλλογή αφορά την ανταλλαγή των επιστολών μεταξύ ΚΚΣΕ και ΚΚΚ 1963-1964
και είχαν εκδοθεί παλαιότερα στα ελληνικά από τις Ιστορικές Εκδόσεις.
3. Η πρώτη σύσκεψη χωρών από την Αφρική και την Ασία, αρκετές από τις οποίες μόλις είχαν αποτινάξει τον αποικιοκρατικό ζυγό, στο Μπαντούνγκ της Ινδονησίας, ως αντίβαρο
προς τις ΗΠΑ και τη Σοβιετική Ένωση. Αποτέλεσε το πρόπλασμα για το μετέπειτα Κίνημα
των Αδεσμεύτων. Μπορούμε να πούμε ότι ήταν η πρώτη φορά που εκδηλώθηκαν πλευρές
της μετέπειτα θεωρίας των Τριών Κόσμων. Ο Τσου Ενλάι, που διατήρησε τον ουσιαστικό
έλεγχο του υπουργείου Εξωτερικών όλα τα χρόνια, και η κινεζική αντιπροσωπεία συνυπέγραψαν μνημόνια με αντιδραστικούς ηγέτες της Ασίας και της Αφρικής, τα οποία δημιουργούσαν τουλάχιστον πολιτική σύγχυση στα κομμουνιστικά κόμματα των χωρών αυτών.

56

20ό

196
ντα
ΚΚ
ών
περ
ποι
και
της
από
από
τη Μ
δου
περ
στο
ψεις
με ν
δεσ
που

στικ
λες
την
ντά
επα
ρα
ρήξ
προ
αμε
στώ
ρίο
συγ
ΕΚΚ
κή
δυσ
την

την
την

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 57

Για το διεθνές επαναστατικό κίνημα

Αν
αλιο το
και
ατιάση
ονα
ινεμαδριότι
του
ΠοστιφαΠΕ
ντι-

άση
με
ωση
την
ική
οιοταν
Σοάλστο

-

ικά.
964
εί-

μα
ς

έρ-

20ό και στο 22ο Συνέδριο του ΚΚΣΕ.
Στον υπόλοιπο κόσμο, χρειάστηκαν αρκετά χρόνια και μόνο μετά το
1964 αρχίζουν να εμφανίζονται οργανώσεις και κινήσεις που αντιπαρατίθενται ανοικτά με τη ρεβιζιονιστική στροφή, υποστηρίζοντας τις θέσεις του
ΚΚΚ. Σχεδόν σε όλες τις περιπτώσεις πρόκειται για λίγα στελέχη των παλαιών ΚΚ τα οποία αποχωρούν και απευθύνονται στη νεολαία, η οποία στην
περίοδο της δεκαετίας του 1960 πολιτικοποιείται έντονα και επαναστατικοποιείται, αμφισβητώντας την καπιταλιστική πραγματικότητα στην Ευρώπη
και την Αμερική καθώς και την ιμπεριαλιστική επιθετικότητα στους λαούς
της Ασίας και της Αφρικής οι οποίοι επιζητούν την πλήρη απελευθέρωση
από τον αποικιακό ζυγό. Στη Δυτική Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική, μέσα
από τα κινήματα νεολαίας, εμφανίζονται οργανώσεις που εμπνέονται από
τη ΜΠΠΕ και συμμετέχουν ενεργά στις μεγάλες κινητοποιήσεις της περιόδου. Η ένταση της ταξικής πάλης, η ταχύτητα των εξελίξεων και σε αρκετές
περιπτώσεις η κυριαρχία των ρεβιζιονιστών και των σοσιαλδημοκρατών
στο εργατικό κίνημα αναδεικνύουν πολύ γρήγορα τις αδυναμίες, τις ελλείψεις και τις απαιτήσεις για εμπλουτισμό και αναδιοργάνωση του κινήματος
με νέες πολιτικές και θεωρητικές αναλύσεις, ώστε να γίνει κατορθωτή η σύνδεση με τις λαϊκές μάζες και η αντιμετώπιση της επίθεσης του συστήματος
που μπαίνει σε νέα φάση μετά την οικονομική κρίση του 1973.
Επιγραμματικά, φάνηκε ότι στις ΗΠΑ και στη Γαλλία, οι αντιρεβιζιονιστικές οργανώσεις είχαν πιο έντονα «μαοϊκά» χαρακτηριστικά, ενώ σε άλλες χώρες η πρόσδεση με το παλαιότερο μπολσεβικικό μοντέλο επέτρεπε
την εμφάνιση πληθώρας οργανώσεων αρκετές από τις οποίες ήταν πιο κοντά στις αλβανικές θέσεις. Στη Λατινική Αμερική, η επιρροή της κουβανικής
επανάστασης και η γοητεία της ισχυρής προσωπικότητας του Τσε Γκουεβάρα επέτρεψε την ισχυροποίηση ένοπλων κινημάτων που δεν ήρθαν ποτέ σε
ρήξη με το ρεβιζιονισμό (Κολομβία, Νικαράγουα, Ελ Σαλβαδόρ) ή έρρεπαν
προς το φοκοϊσμό (Ουρουγουάη, Βολιβία). Συγχρόνως, η επιβολή από τους
αμερικανούς ιμπεριαλιστές αιμοσταγών στρατιωτικών φασιστικών καθεστώτων σχεδόν σε όλες τις χώρες τις Λατινικής Αμερικής καθ’ όλη την περίοδο του Ψυχρού Πολέμου δημιουργούσε δυσμενέστερες συνθήκες για τη
συγκρότηση των μαρξιστικών-λενινιστικών κομμάτων. Η περίπτωση του
ΕΚΚ Χιλής είναι ενδεικτική. Παρά την άμεση αντίδραση στη ρεβιζιονιστική στροφή της Κίνας, πολύ σύντομα διαλύθηκε λόγω των συσσωρευμένων
δυσκολιών πολιτικής ανάλυσης της εσωτερικής κατάστασης στη Χιλή από
την περίοδο Αλιέντε και της αντιδικτατορικής πάλης στη συνέχεια.
Στην Αφρική τα ένοπλα κινήματα ενάντια στην αποικιοκρατία, σε όλη
την εικοσαετία από το 1960 ώς το 1980, εμπνεύστηκαν περισσότερο από
την κινεζική επανάσταση, αφού η ρεβιζιονιστική Σοβιετική Ένωση, στην

57

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 58

αντίθεση

αντιπαράθεσή της με τον αμερικανικό ιμπεριαλισμό, προτιμούσε να βαπτίζει επαναστάσεις τα στρατιωτικά πραξικοπήματα, μέσα στη λογική προσεταιρισμού τμημάτων της διαμορφούμενης αστικής τάξης στις αφρικανικές
κοινωνίες οι οποίες έβγαιναν από τη φάση του άμεσου αποικιοκρατικού
ελέγχου. Τα ένοπλα κινήματα της Αφρικής στηρίχθηκαν και πολιτικά και
υλικά από τη Λαϊκή Κίνα, αλλά τόσο η ρεβιζιονιστική στροφή της Κίνας το
1976 όσο και η πολιτική ρευστότητα σε όλες σχεδόν τις χώρες, με δομές προκαπιταλιστικές και αποικιοκρατικές, σύνορα διαμορφωμένα από τις αποικιακές δυνάμεις που διατηρούσαν τον ουσιαστικό οικονομικό και πολιτικό
έλεγχο, οδήγησε αυτά τα κινήματα στη διάλυση και την ενσωμάτωση μέσω
της διαδικασίας της νέας ταξικής διαμόρφωσης. Δεν μπορεί να γίνει εδώ ούτε καν επιγραμματική αναφορά στα ένοπλα κινήματα που επηρεάστηκαν
από την κινεζική επανάσταση, λόγω των ιδιαιτεροτήτων της κάθε περίπτωσης, ειδικά στην υποσαχάρια Αφρική: κινήματα σε χώρες με ρατσιστικό καθεστώς (Ν. Αφρική, Ναμίμπια, Ζιμπάμπουε), στις πρώην πορτογαλικές
αποικίες (Αγκόλα, Μοζαμβίκη, Γουινέα-Μπισάου), στην Αιθιοπία και την
Ερυθραία, για να φτάσουμε στην περίπτωση του Κογκό, όπου σήμερα στην
ένοπλη σύρραξη μεταξύ των δύο μεγαλύτερων παρατάξεων, με παρόμοια
πολιτική καταγωγή, η μία υποστηρίζεται από το γερμανικό MLPD και η άλλη από το βελγικό PTB.
Εάν στην Αφρική το ρεύμα του παναφρικανισμού συνδυάστηκε με τη
μαρξιστική επιρροή, στη Μέση Ανατολή κυριάρχησε το ιδεολογικό πλαίσιο
του εθνικιστικού παναραβισμού (νασερισμός, μπάαθ) και σε συνδυασμό με
τη ρεβιζιονιστική στροφή οδήγησε τους κομμουνιστές στην περιθωριοποίηση. Στα ένοπλα κινήματα της Παλαιστίνης, της Υεμένης και του Ομάν, η
επιρροή της κινεζικής επανάστασης άφησε τα σημάδια της, κυρίως όμως
στο παλαιστινιακό κίνημα. Το κύριο πρόβλημα κι εδώ υπήρξε η ταξική
ανάλυση, ο ρόλος δηλαδή των κοινωνικών στρωμάτων σε χώρες που εξέρχονται από τον αποικιοκρατικό δεσμό, κατά πόσο τμήματα της αστικής τάξης μπορούν να παίξουν προοδευτικό ρόλο στην περίοδο της ιμπεριαλιστικής επίθεσης σε βαθμό που να σπάσουν τις σχέσεις εξάρτησης. Οι τραγικές
επιπτώσεις αυτής της ασάφειας φάνηκαν και στην ευρύτερη περιοχή (Ιράν,
Αφγανιστάν), με την εξαίρεση της Τουρκίας όπου η ανάλυση του Ιμπραήμ
Καϊπάκαγια για τον κεμαλισμό και το εθνικό ζήτημα βοήθησε το μαρξιστικό-λενινιστικό κίνημα στην Τουρκία και το Κουρδιστάν να ξεπεράσει σε
σημαντικό βαθμό τη ρεβιζιονιστική επιρροή.
Εκεί όμως που πλήρωσε το κομμουνιστικό κίνημα με ολοκληρωτική ήττα τις αυταπάτες για το ρόλο της ντόπιας αστικής τάξης ήταν στην περίπτωση της Ινδονησίας, όπου το μεγαλύτερο κομμουνιστικό κόμμα εκτός σοσιαλιστικού στρατοπέδου απέτυχε να προετοιμάσει το λαϊκό κίνημα για τη

58

σύγ
γή ε
θνέ
ζιον
φοι
στώ
νήμ
ισλα

κρ

δια
ανα
και
του
κατ
πη,
μπα
συγ
κές
λευ
μπρ
πρα
επα
Πορ
μα
πορ
ξιστ
χή ό
βολ
απο

καε
τικό

4. Ο
στην
θωσ

πτίοσεκές
κού
και
ς το
ροποιικό
έσω
ούκαν
τωκακές
την
την
οια
άλ-

τη
σιο
ό με
οίην, η
μως
ική
ξέρτάστικές
άν,
αήμ
στισε

ήτερίσοα τη

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 59

Για το διεθνές επαναστατικό κίνημα

σύγκρουση με τις αντιδραστικές δυνάμεις, με αποτέλεσμα το 1966 τη σφαγή εκατοντάδων χιλιάδων αγωνιστών. Αποδείχθηκε ότι η στάση του σε διεθνές επίπεδο ήταν μάλλον φιλοκινεζική, λόγω γειτνίασης, παρά αντιρεβιζιονιστική. Θα χρειαστούν πάνω από τριάντα χρόνια, το 1998, με τις
φοιτητικές εξεγέρσεις, για να εμφανιστεί ξανά η νεότερη γενιά κομμουνιστών, οι οποίοι παλεύουν για την ανασυγκρότηση του κομμουνιστικού κινήματος υπό δυσμενέστερες διεθνείς και εσωτερικές (πολιτικός ρόλος των
ισλαμιστών) συνθήκες.4

κριση

και διαδικασεσ υΠερβασησ

Η ρεβιζιονιστική επικράτηση στην Κίνα επέφερε ισχυρότατο πλήγμα στη
διαδικασία συγκρότησης του διεθνούς μαρξιστικού λενινιστικού κινήματος,
αναδεικνύοντας και όλα τα υπόλοιπα ενδογενή προβλήματα σε κάθε κόμμα
και οργάνωση, που απαιτούσαν έτσι κι αλλιώς την ιδιαίτερη προσέγγισή
τους. Οι εξελίξεις στο ελληνικό κίνημα αποτελούν καλό παράδειγμα για να
καταλάβουμε την κρίση στην οποία εισήλθε το διεθνές κίνημα. Στην Ευρώπη, οι περισσότερες οργανώσεις είτε διαλύθηκαν είτε περιθωριοποιήθηκαν,
μπαίνοντας σε μια μακρόχρονη διαδικασία πολιτικής και οργανωτικής ανασυγκρότησης. Ακόμα και σε χώρες με σχετικά μεγαλύτερη επιρροή στις λαϊκές μάζες (στην Πορτογαλία και τη Νορβηγία υπήρξε περίοδος με κοινοβουλευτική εκπροσώπηση) τα μαρξιστικά-λενινιστικά κόμματα βρέθηκαν
μπροστά σε αξεπέραστες δυσκολίες για την ανάλυση της διεθνούς πολιτικής
πραγματικότητας, τη φύση των ενδοϊμπεριαλιστικών αντιθέσεων και της
επαναστατικής προοπτικής. Η έλλειψη διάθεσης -ίσως και αδυναμία- των
Πορτογάλων για επαφές και αλληλογνωριμία με το υπόλοιπο διεθνές κίνημα μετά το 1980 εμποδίζει την πληρέστερη εκτίμηση για τις εξελίξεις στο
πορτογαλικό κίνημα. Η απορρόφηση όμως τμημάτων του παλαιότερου μαρξιστικού-λενινιστικού κινήματος από το Μπλοκ της Αριστεράς ή η συμμετοχή όλων σχεδόν των τάσεων στο Παγκόσμιο Κοινωνικό Φόρουμ και η προβολή του αιτήματος για δημοψήφισμα σε σχέση με το Ευρωσύνταγμα
αποτελούν ενδείξεις που γεννούν ελάχιστα ψήγματα αισιοδοξίας.
Αντίστοιχες υπήρξαν οι εξελίξεις και στη Νορβηγία, όπου το AKP, στη δεκαετία του 1980, προσπάθησε να προσπεράσει ουσιαστικά το κεντρικό πολιτικό πρόβλημα, εστιάζοντας σε σοβαρά μεν αλλά όχι καθοριστικά ζητήματα,
4. Οι περιπτώσεις των κινημάτων στην Ινδοκίνα και την Κορέα, εντάσσονται περισσότερο
στην απαιτούμενη ανάλυση για τη σοσιαλιστική οικοδόμηση και την καπιταλιστική παλινόρθωση, ενώ τις περιπτώσεις Ινδία, Νεπάλ και Φιλιππίνες θα τις δούμε ξεχωριστά παρακάτω.

59

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 60

αντίθεση

όπως η ισότιμη παρουσία των γυναικών στα κομματικά όργανα. Αυτή όμως η
επιλογή δεν εμπόδισε την όξυνση των πολιτικών προβλημάτων, με αποτέλεσμα την αδυναμία ουσιαστικής κριτικής στο Παγκόσμιο Κοινωνικό Φόρουμ
και στη συνέχεια, το 2007, την αυτοδιάλυση και την απορρόφηση από το νέο
κόμμα, το Κόκκινο, αντίστοιχο κομματικό σχηματισμό του Συνασπισμού.
Στη Γερμανία και το Βέλγιο, η οργανωτική συνοχή του MLPD και του
PTB αντίστοιχα δεν εμπόδισε την εμφάνιση προβληματικών αναλύσεων για
την πολιτική κατάσταση, ενώ συνέτεινε στην εκδήλωση ηγεμονιστικών τάσεων σε διεθνές επίπεδο. Οι θέσεις του MLPD για τη μικροαστική διείσδυση στη συνείδηση της εργατικής τάξης στις ιμπεριαλιστικές χώρες, την παγκόσμια επανάσταση και τη φύση των ιμπεριαλιστικών αντιθέσεων
εκφράστηκαν σε διεθνές επίπεδο με την ουσιαστική έλλειψη εμπιστοσύνης
σε κάθε μορφή ένοπλου αγώνα στην Ασία και τη Λατινική Αμερική. Απεναντίας, προτίμησε σχέσεις με οπορτουνιστικές έως ρεφορμιστικές οργανώσεις όπως το ΚΚ Ινδίας (μ-λ) (Απελευθέρωση). Οι τακτικές συσκέψεις μ-λ
κομμάτων στη Γερμανία και στη Λατινική Αμερική (ICMLPO)5 μόνο σαν
ευκαιρίες ανταλλαγής απόψεων μπορούν να εκλειφθούν, χωρίς όμως παραπέρα προοπτική. Οι πρόσφατες προσπάθειες για αναβάθμιση του ICMLPO
δεν εμπνέουν και ιδιαίτερη αισιοδοξία λόγω της ασάφειας του πολιτικού
πλαισίου και της προοπτικής αυτής της κίνησης.
Το PTB, με τριτοκοσμικές καταβολές, γοητευμένο τη δεκαετία του 1980
από την περεστρόικα του Γκορμπατσόφ, δεν κατάφερε ποτέ να υπερβεί τις
οπορτουνιστικές του τάσεις. Η προσπάθεια, στη δεκαετία του 1990, ερμηνείας της σοβιετικής εμπειρίας κατέληξε σε μηχανιστική υπεράσπιση του έργου του Στάλιν, αδυνατώντας να κατανοήσει τις διαδικασίες της ταξικής
πάλης στην περίοδο της σοσιαλιστικής οικοδόμησης, καταλήγοντας σε θεωρίες συνωμοσίας για την καπιταλιστική παλινόρθωση.6 Η αποδοχή της ΕΕ
ως προοδευτικού σχηματισμού ενάντια στους εθνικισμούς στην Ευρώπη, η
υπεράσπιση της υποτιθέμενης σοσιαλιστικής οικοδόμησης στην Κίνα, την
Κούβα, την Κορέα και το Βιετνάμ, η γοητεία που ασκεί πάνω του η Βενεζουέλα του Τσάβες, η δράση του διεθνώς μέσω ΜΚΟ και Κοινωνικού Φόρουμ, η συνεργασία με ισλαμιστές στις βελγικές εκλογές αποτελούν εκφάνσεις της ίδιας κατεύθυνσης που οδήγησε στην πρόσφατη σύσφιξη σχέσεων
με τα κόμματα του μπρεζνιεφικού ρεβιζιονισμού. Η ηγεμονική συμπεριφορά στα ετήσια διεθνή σεμινάρια στις Βρυξέλλες, στη σύσκεψη μ-λ κομμάτων
στη Λατινική Αμερική, στα συνέδρια της ILPS7 αποτελεί παράπλευρη έκ5. International Conference of Marxist Leninist Parties and Organizations.
6. Δεν είναι τυχαία η ελληνική έκδοση του βιβλίου του Λούντο Μάρτενς για τον Στάλιν από
τη Σύγχρονη Εποχή.
7. International League of Peoples' Struggle.

60

φρα

των
επιδ
εμπ
και
της
ιδια
νασ
TKP
αγώ
δια
αντ
απο
ται
την
νια
και
αν
συν
υπο
ιστο
παρ

και
ενό
(RI
με σ
νισθ
ματ
σεις
ηγε
θεί

ανά
παρ
ένο
θηκ
παρ
βέρ

ως η
έλεουμ
νέο

του
για
τάδυπαεων
νης
Απενώμ-λ
σαν
ραLPO
κού

980
τις
ρμηέρκής
εωΕΕ
η, η
την
ενεΦόάνεων
φοτων
έκ-

πό

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 61

Για το διεθνές επαναστατικό κίνημα

φραση στη ρεβιζιονιστική κατρακύλα.
Από τις αρχές της δεκαετίας του 1990 και κυρίως μετά την κατάρρευση
των ρεβιζιονιστικών καθεστώτων στην Ανατολική Ευρώπη, το ΚΚΕ(μ-λ)
επιδίωξε, σε μια προσπάθεια γνωριμίας και ανταλλαγής απόψεων και
εμπειρίας, να έρθει σ’ επαφή με διάφορες οργανώσεις τόσο στη Δυτική όσο
και στην Ανατολική Ευρώπη. Όπως ειπώθηκε και παραπάνω, οι επιπτώσεις
της ολοκλήρωσης της ήττας του κομμουνιστικού κινήματος δημιούργησαν
ιδιαίτερα σκληρές και δύσκολες συνθήκες για την ανασυγκρότηση του επαναστατικού κινήματος. Αν εξαιρέσουμε τους αδελφικούς δεσμούς με το
TKP/ML, οι οποίοι έχουν σφυρηλατηθεί μέσα από μακρόχρονους κοινούς
αγώνες και πάντα σε κλίμα ειλικρινούς διαλόγου, η διαδικασία γνωριμίας,
διαλόγου, ανταλλαγής θέσεων και τελικά συνεργασίας στο επίπεδο της
αντιιμπεριαλιστικής πάλης με άλλες οργανώσεις και κόμματα στην Ευρώπη
αποδείχθηκε επίπονη, αργή και με μεγάλα κενά. Η διαπίστωση αυτή έρχεται και μετά τις διάφορες επαφές, όλα αυτά τα χρόνια, με αγωνιστές από
την πρώην Σοβιετική Ένωση και τις προσπάθειες συνεργασίας στα Βαλκάνια, από την ιμπεριαλιστική επέμβαση για τη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας
και μετά. Η βαλκανική συνάντηση στη Θεσσαλονίκη το Μάρτιο του 2009,
αν και καθυστερημένη, επιβεβαίωσε την αναγκαιότητα και τη θέληση για
συνεργασία, αλλά έδειξε επίσης τις δυσκολίες του εγχειρήματος και την
υπομονή που απαιτείται. Οι κομμουνιστές στα Βαλκάνια έχουν πλούσια
ιστορική εμπειρία και οι περιστάσεις, με την εντεινόμενη ιμπεριαλιστική
παρουσία και παρέμβαση στην περιοχή, απαιτούν την αξιοποίησή της.
Στη δεκαετία του 1980 εκδηλώθηκε η πρώτη προσπάθεια συντονισμού
και συνεργασίας διαφόρων οργανώσεων και κομμάτων, αλλά το εγχείρημα
ενός στην πραγματικότητα υποκατάστατου κομμουνιστικής διεθνούς
(RIM) δεν μπορούσε να έχει μέλλον, παρά την αρχική συμμετοχή κομμάτων
με σημαντική δράση από το Περού, το Νεπάλ και την Ινδία. Όπως έχει τονισθεί πολλές φορές, η ανασυγκρότηση και η ιδεολογική ανέλιξη του κινήματος δεν υλοποιούνται με γραφειοκρατικούς μηχανισμούς και ανακοινώσεις Τύπου υποτιθέμενων διεθνών κέντρων. Πολύ περισσότερο με
ηγεμονικές νοοτροπίες, συνεπικουρούμενες από πολιτική, για να μην ειπωθεί τίποτα άλλο, σύγχυση (RCP USA).
Την ίδια όμως εποχή εκδηλώθηκε και η πρώτη σοβαρή προσπάθεια
ανάπτυξης ένοπλου αγώνα, ακολουθώντας την ανάλυση του Μάο για τον
παρατεταμένο πόλεμο. Από το Μάη του 1980, το ΚΚ Περού ξεκίνησε την
ένοπλη πάλη του στην αγροτική ενδοχώρα, η οποία πολύ γρήγορα πλαισιώθηκε με χιλιάδες αγωνιστές, έχοντας την υποστήριξη των αγροτικών μαζών,
παρά το πρωτοφανές κύμα τρομοκρατίας και μαζικών δολοφονιών της κυβέρνησης Φουτζιμόρι και την αμέριστη υλική βοήθεια εκ μέρους των αμερι-

61

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 62

αντίθεση

κανών ιμπεριαλιστών. Η ανάπτυξη του ένοπλου αγώνα συνδυάστηκε με
την προσπάθεια ιδεολογικού εμπλουτισμού με βάση τις συγκεκριμένες συνθήκες που επικρατούσαν στο Περού. Παρά το γενικότερο αρνητικό διεθνές
κλίμα, με την επιθετικότητα του δυτικού στρατοπέδου υπό την ηγεσία των
Ρίγκαν και Θάτσερ, την παραπέρα δυσφήμιση της σοσιαλιστικής προοπτικής από την περεστρόικα του Γκορμπατσόφ και την ταχύρρυθμη καπιταλιστικοποίηση της Κίνας από τον Τεν Χσιάοπινγκ, οι περουβιάνοι κομμουνιστές επιδίωξαν το άλμα προς τα εμπρός κόντρα στο ρεύμα. Σ’ αυτήν τους
την προσπάθεια, όμως, αντί να προσπαθήσουν να αναλύσουν σωστά την
παγκόσμια κατάσταση και την εξέλιξη των αντιθέσεων, αντί να επιδιώξουν
τον απολογισμό και τη μελέτη της προηγούμενης εμπειρίας του κομμουνιστικού κινήματος και κυρίως τους λόγους για την αδυναμία υπέρβασης της
ρεβιζιονιστικής στροφής, προτίμησαν τη διατύπωση ενός νεφελώδους ιδεολογικού σχήματος το οποίο ονόμασαν «μαοϊσμό», ένα τρίτο δηλαδή στάδιο
μετά το μαρξισμό και το λενινισμό ως θεωρητικό οπλοστάσιο για τις επερχόμενες επαναστάσεις.
Για ποιο όμως τρίτο στάδιο μπορούμε να μιλάμε σήμερα, όταν το ίδιο το
κυρίαρχο καπιταλιστικό σύστημα παραμένει και δεν μπορεί να πάει παραπέρα από το στάδιο του ιμπεριαλισμού; Και γιατί το επαναστατικό κίνημα
θα έπρεπε να ανακαλύψει για το ίδιο ένα νέο στάδιο πριν ακόμη δημιουργήσει τους όρους ανασυγκρότησής του; Η προβολή του συνθήματος «κυρίως μαοϊσμός» αποδείχθηκε ουσιαστικά διαστρέβλωση στην αναγκαιότητα της διαλεκτικής εκτίμησης για την οικοδόμηση του σοσιαλισμού με τα
θεωρητικά εργαλεία που μας πρόσφερε η εμπειρία της ΜΠΠΕ. Η γενική και
αόριστη αναφορά στα λάθη του Στάλιν έφτασε στην εκμηδένιση σχεδόν της
προσφοράς του, χωρίς την παραμικρή εμβάθυνση στα ζητήματα που ανέδειξε η ταξική πάλη στη Σοβιετική Ένωση. Η τάση αυτή φάνηκε καθαρά στα
πρώτα τουλάχιστον κόμματα που υιοθέτησαν τον όρο μαοϊσμό (Περού,
ΗΠΑ, Νεπάλ). Η επακόλουθη αποδοχή του όρου και από άλλα κόμματα
στον κόσμο περιέπλεξε ακόμη περισσότερο την κατάσταση, αφού το καθένα δίνει ουσιαστικά τη δική του εκδοχή.8 Σε τέτοιο βαθμό που κάποιες μαοϊστικές οργανώσεις στην Ευρώπη να εννοούν τον παρατεταμένο λαϊκό πό-

8. Είναι γεγονός ότι από πλευράς ΚΚΕ(μ-λ) δεν έχει γίνει ακόμη ξεκάθαρη και αναλυτική τοποθέτηση τόσο στο εσωτερικό όσο και σε διεθνές επίπεδο. Η απουσία σχετικής συζήτησης
στην Ελλάδα, αφού καμία οργάνωση δεν έχει αποδεχθεί επίσημα τον όρο, δικαιολογεί, ως
ένα βαθμό, την καθυστέρηση. Από τα λίγα πράγματα που δεν αμφισβητήθηκαν στις θέσεις
του ΚΚΕ(μ-λ) για το 2ο Συνέδριο ήταν η αφαίρεση του όρου «σκέψη Μάο Τσετούνγκ», θέση
που υιοθετήθηκε στην πράξη και μετά την 1η Συνδιάσκεψη. Οι διεθνείς συγκυρίες και η ενεργή συμμετοχή του ΚΚΕ(μ-λ) απαιτούν πλέον ολοκληρωμένη τοποθέτηση. Η έλλειψη αυτή δη-

62

λεμ

«σκ
γότ
Από
το 1
ρό ε
πολ
Λιν
στά
ρασ
επίπ
κλη
που
αδυ
για
εξω
ρισ
γκε
η πα
θέρ

και
ναμ
ματ
του
κυβ
των
λαϊ
τη Β
στη
βρέ
τικέ

μιου
Τα κ
ματα
σμού
Γι’ α
«μαο

με
υνθνές
των
πτιαλιυνιους
την
ουν
υνιτης
δεοδιο
περ-

ο το
ραημα
υρκυότητα
και
της
δειστα
ού,
ατα
αθέμαπό-

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 63

Για το διεθνές επαναστατικό κίνημα

λεμο σαν τη μόνη επαναστατική προοπτική στις ιμπεριαλιστικές χώρες.
Οι Περουβιάνοι προχώρησαν ακόμη περισσότερο με την προβολή της
«σκέψης Γκονζάλο» για τις συγκεκριμένες συνθήκες στο Περού. Αν και αργότερα άρχισαν να υποστηρίζουν την εφαρμογή της και σε διεθνές επίπεδο.
Από τα λίγα κείμενα του ΚΚΠ που είναι διαθέσιμα, κι αυτά κυρίως μέχρι
το 1992 που συνελήφθη η ηγεσία του κόμματος, το μόνο που γίνεται καθαρό είναι η άποψη για τη στρατιωτικοποίηση του κόμματος, θέση όμως που
πολέμησε επίμονα ο ίδιος ο Μάο, ενώ, απεναντίας, είχε υιοθετηθεί από τον
Λιν Πιάο. Γεγονός πάντως είναι ότι όταν ο ένοπλος αγώνας έφτασε στο
στάδιο επέκτασης στις πόλεις, εκδηλώθηκαν έντονα οι δυσκολίες για το πέρασμα στη στρατηγική ισορροπία, που δεν περιορίζονται σε στρατιωτικό
επίπεδο αλλά ήταν απόρροια των πολιτικών αδυναμιών. Η σύλληψη ολόκληρης σχεδόν της ηγεσίας, περίπτωση μοναδική για ένα ένοπλο κίνημα
που μέχρι τότε δεν είχε υποστεί σοβαρές στρατιωτικές ήττες, η μετέπειτα
αδυναμία αναπλήρωσης του ηγετικού κενού, η σύγχυση με τις προτάσεις
για ειρηνευτικές συνομιλίες, η διάλυση του κινήματος συμπαράστασης στο
εξωτερικό αποτελούν ενδείξεις για τα όρια του εγχειρήματος και πολύ περισσότερο για την αναγκαιότητα πολιτικής ανάλυσης που ερμηνεύει τις συγκεκριμένες συνθήκες με διαλεκτικό τρόπο. Γι’ αυτό και δεν μπορεί να γίνει
η παραμικρή εκτίμηση χωρίς περισσότερα δεδομένα για την πρόσφατη αναθέρμανση του ενόπλου αγώνα στο Περού.
Τα όρια της πολιτικής δράσης διαφόρων αντιρεβιζιονιστικών κομμάτων
και οργανώσεων στη Λατινική Αμερική φάνηκαν επίσης στις εμφανείς αδυναμίες να κατανοήσουν και να ερμηνεύσουν την αλλαγή του πολιτικού κλίματος. Δηλαδή, από τη μία πλευρά την επιλογή ή αν θέλετε την αδυναμία
του αμερικανικού ιμπεριαλισμού να επιβάλλει πραξικοπηματικά αρεστές
κυβερνήσεις, αν και διευρύνεται η στρατιωτική παρουσία του με επέκταση
των στρατιωτικών βάσεων, και από την άλλη με την άνοδο στην εξουσία
λαϊκιστών ηγετών σε αρκετές χώρες: πρώτα και κύρια στη Βενεζουέλα και
τη Βολιβία και κατά δεύτερο λόγο στη Βραζιλία και τον Ισημερινό. Ειδικά
στη Βολιβία και τον Ισημερινό, κόμματα με αντιρεβιζιονιστικές καταβολές
βρέθηκαν στη θέση της ενεργούς υποστήριξης και συμμετοχής στις κυβερνητικές αποφάσεις, ακόμα κι όταν αποδείχθηκαν ανοικτά αντιλαϊκές. Βρέθη-

το-

ς
ση
νερδη-

μιουργεί επίσης και σύγχυση στη χρήση των όρων στα ελληνικά.
Τα κόμματα διεθνώς που προσθέτουν στον τίτλο τους το διακριτικό «Maoist» δεν είναι κόμματα που αποδέχονται απλώς τη συνεισφορά του Μάο στην εξέλιξη του μαρξισμού λενινισμού, αλλά κόμματα που θέλουν να τονίσουν την υιοθέτηση από πλευράς τους του μαοϊσμού.
Γι’ αυτό και στη συνέχεια αυτού του κειμένου χρησιμοποιούνται οι όροι «μαοϊστικό» και
«μαοϊστές» για να γίνεται εμφανής η διάκριση.

63

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 64

αντίθεση

καν δηλαδή να ακολουθούν παρόμοια τακτική με τους φιλοσοβιετικούς ρεβιζιονιστές, όταν αυτοί στήριζαν χωρίς όρους κάθε σοσιαλδημοκρατική κυβέρνηση. Στη σημερινή εκδοχή, οι λαϊκιστές ηγέτες, που εκφράζουν τα συμφέροντα μεσοστρωμάτων της υπαίθρου και της πόλης και δημαγωγούν για τους
φτωχούς αγρότες, επιδιώκουν ουσιαστικά να διαρρήξουν την παλιά συμμαχία
αστών και τσιφλικάδων, εκφράζοντας ένα νέο αστικό συνασπισμό. Η προσπάθεια συμμετοχής στο αστικό πολιτικό παιχνίδι μόνο τα λαϊκά συμφέροντα
των φτωχών αγροτών και των εξαθλιωμένων μαζών των πόλεων δεν εξυπηρετεί, γι’ αυτό και στον Ισημερινό το φιλοχοτζικό ΚΚΙ(μ-λ) βλέπει να μειώνεται
η σημαντική επιρροή του στους ινδιάνους αγρότες, ενώ στη Βολιβία αυτοαποκαλούμενοι μαοϊκοί έφτασαν ώς τον ανοιχτό χαφιεδισμό. Εν αντιθέσει, στη
Βραζιλία και την Παραγουάη το επαναστατικό κίνημα έχει αποφύγει αυτού
του είδους τις αυταπάτες.

ο

ενοΠλοσ αγωνασ σΤην

ασια

Η επιτυχία της κινεζικής επανάστασης αλλά και ο μακρόχρονος αγώνας του
βιετναμικού λαού για ανεξαρτησία και κοινωνική απελευθέρωση ενέπνευσαν
μια σειρά ένοπλα κινήματα σε ολόκληρη τη Νότια και Νοτιοανατολική Ασία,
τα περισσότερα από τα οποία όμως υποχώρησαν και διαλύθηκαν στη δεκαετία του 1980. Εξαίρεση αποτέλεσαν τα κινήματα στις Φιλιππίνες και την Ινδία,
ενώ ο ένοπλος αγώνας στο Νεπάλ εκδηλώθηκε στη δεκαετία του 1990. Το Κομμουνιστικό Κόμμα Φιλιππίνων αναδιοργανώθηκε σε αντιρεβιζιονιστική κατεύθυνση το 1968 και τον επόμενο χρόνο ξεκίνησε ένοπλο αγώνα ο οποίος, περνώντας από διάφορες φάσεις, αντέχοντας την περίοδο της δικτατορίας του
Μάρκος και τη σοβαρή εσωκομματική κρίση 1987-1994, συνεχίζεται μέχρι σήμερα. Σε γενικές γραμμές μπορούμε να πούμε ότι το φιλιππινέζικο κόμμα, όπως
και όλα σχεδόν τα μαρξιστικά-λενινιστικά κόμματα στην Ασία, επηρεάστηκε
έντονα από τη θεωρία των τριών κόσμων, ενώ δεν έλειψαν και οι τάσεις που
γοητεύτηκαν από την περεστρόικα του Γκορμπατσόφ. Η περίοδος της εσωκομματικής κρίσης συνδυάστηκε με την αποτυχημένη απόπειρα επέκτασης του
ένοπλου αγώνα σε ολόκληρη τη χώρα και κυρίως στα αστικά κέντρα. Είναι χαρακτηριστικό ότι η ηγετική ομάδα που ευθυνόταν γι’ αυτήν την κατεύθυνση,
αμέσως μετά, όταν εκδιώχθηκε από το κόμμα, ακολούθησε συμβιβαστική πολιτική, αποκηρύσσοντας τον ένοπλο αγώνα, ενώ αρκετά από αυτά τα στελέχη
έχουν ενσωματωθεί στον κρατικό μηχανισμό και κάποια άλλα πρωτοστατούν
στο δίκτυο των ΜΚΟ και το Κοινωνικό Φόρουμ. Παρατηρούμε ότι οι φιλιππινέζοι κομμουνιστές αντιμετώπισαν τα ίδια σοβαρά προβλήματα που βρήκαν
μπροστά τους και οι Περουβιάνοι λίγο αργότερα -όπως θα δούμε και οι Νεπα-

64

λέζο
τος
δεν
του
τις
θλιω
κό)

ση τ
του
δυν
λειά
τία.
βρίσ
αφο
και
(απ
Τσά
του
ρία
από
να κ

συμ
ήτα
την
λέζο
του
σοβ
γάλ
με τ
(εθν
απλ
ρισ
στο

9. Π
εξωτ
Ένδ
του

ρεβιυβέρφέροτους
αχία
προοντα
πηρενεται
αποστη
υτού

ς του
υσαν
Ασία,
εκαενδία,
Κοματεύπερτου
ι σήόπως
τηκε
που
κομτου
ι χαυνση,
πολιλέχη
τούν
ιππιήκαν
Νεπα-

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 65

Για το διεθνές επαναστατικό κίνημα

λέζοι στις αρχές της επόμενης δεκαετίας- δηλαδή την επέκταση ενός κινήματος κατά βάση αγροτικού στα αστικά κέντρα. Όπως φάνηκε, το πρόβλημα
δεν ήταν μόνο η συγκέντρωση των πολιτικών και στρατιωτικών δυνάμεων
του εχθρού στις πόλεις, αλλά κυρίως οι αδύναμοι δεσμοί του κινήματος με
τις λαϊκές μάζες των πόλεων (προλεταριάτο, σπουδάζουσα νεολαία, εξαθλιωμένο υποπρολεταριάτο των παραγκουπόλεων, υπαλληλικό προσωπικό).
Η τακτική που ακολουθεί το ΚΚΦ από το 1994 και μετά είναι η συνέχιση του ένοπλου αγώνα σε συνδυασμό με τη νόμιμη δουλειά στις πόλεις και
τους εργατικούς χώρους. Ένας συνδυασμός αρκετά δύσκολος και ριψοκίνδυνος, αφού τα στελέχη της συνδικαλιστικής και της νόμιμης πολιτικής δουλειάς είναι μονίμως εκτεθειμένα στην κρατική και παρακρατική τρομοκρατία. Επίσης, η ιδιομορφία με την ιστορική ηγεσία του κόμματος να
βρίσκεται στο εξωτερικό έχει δημιουργήσει την αίσθηση της διάστασης,
αφού οι επιλογές της ταλανίζονται μεταξύ της επαναστατικής προοπτικής
και της συνεργασίας με κάθε είδους ρεβιζιονιστές και σοσιαλδημοκράτες
(από τους παλιούς φιλοσοβιετικούς ρεβιζιονιστές και την Κούβα μέχρι τον
Τσάβες και το Κοινωνικό Φόρουμ).9 Στην τελευταία πάντως ανακοίνωση
του κόμματος στις Φιλιππίνες στα τέλη της περασμένης χρονιάς, επ’ ευκαιρία της επετείου της ανασυγκρότησης του κόμματος, τονίζεται περισσότερο
από κάθε άλλη φορά η αναγκαιότητα της ενδυνάμωσης του ένοπλου αγώνα και της επέκτασής του σε όσο το δυνατόν περισσότερες επαρχίες.
Ο ένοπλος αγώνας στο Νεπάλ ξεκίνησε το 1996, ύστερα από σύντομη
συμμετοχή στην κοινοβουλευτική πολιτική σκηνή, η οποία έτσι κι αλλιώς
ήταν πολύ πρόσφατη (οι πρώτες εκλογές έγιναν το 1991). Ξεκινάει δηλαδή
την εποχή ακριβώς που υποχωρεί ο αγώνας στο Περού, τον οποίο οι Νεπαλέζοι είχαν παρακολουθήσει στενά όλο το προηγούμενο διάστημα ως μέλη
του RIM. Όπως φαίνεται και στα κείμενά τους, τους απασχολούσε πάντα
σοβαρά να μην κάνουν τα ίδια λάθη τακτικής και πολιτικής εκτίμησης. Η μεγάλη επιτυχία των νεπαλέζων κομμουνιστών ήταν η γρήγορη σύνδεσή τους
με τις αγροτικές μάζες, εμπνέοντας τα πλέον καταπιεσμένα τμήματά τους
(εθνικές μειονότητες, γυναίκες και νεολαία). Μέχρι το 2003 το κίνημα είχε
απλωθεί σε όλες τις επαρχίες της χώρας, υποχρεώνοντας το στρατό να περιοριστεί στα αστικά κέντρα και δημιουργώντας αξεπέραστη πολιτική κρίση
στο εσωτερικό του μοναρχικού κρατικού μηχανισμού καθώς και των αστι-

9. Παρεπιμπτόντως, όσες φορές οι Περουβιάνοι είχαν προσπαθήσει να στείλουν στελέχη στο
εξωτερικό, πολύ σύντομα μετατρέπονταν σε υποστηρικτές των ειρηνευτικών συνομιλιών.
Ένδειξη, εκτός των άλλων, της διάστασης μεταξύ της εσωτερικής συγκυρίας με τη δυναμική
του κινήματος και της γενικότερης δυσμενούς κατάστασης σε διεθνές επίπεδο.

65

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 66

αντίθεση

κών και ρεβιζιονιστικών κομμάτων. Παρ’ όλα αυτά, σ’ αυτό ακριβώς το σημείο διαπίστωσαν τις σοβαρές δυσκολίες επέκτασης της επιρροής και του
αγώνα όχι μόνο στην πρωτεύουσα Κατμαντού αλλά και στα υπόλοιπα αστικά κέντρα. Αν και οι Νεπαλέζοι απέφυγαν απόψεις περί στρατιωτικοποίησης του κόμματος, το ιδεολογικό πλαίσιο του μαοϊσμού που είχαν διαμορφώσει τα περισσότερα κόμματα του RIM αποδείχθηκε ανεπαρκές στην
πράξη. Σε συνδυασμό με τις εμφανείς αδυναμίες ανάλυσης της διεθνούς κατάστασης, που ξεκινούσαν από τη μηχανιστική υποστήριξη της εκτίμησης
ότι ζούμε στην εποχή των λαϊκών επαναστάσεων και κατέληγαν στην άποψη για παντοκρατορία του ιμπεριαλισμού χωρίς ουσιαστικά εσωτερικές
αντιθέσεις (μονοπολικό παγκόσμιο σύστημα). Αυτό είχε ως συνέπεια, από
τη μία πλευρά, την προβολή μιας εκδοχής περί παγκόσμιας επανάστασης και
από την άλλη την αναγκαιότητα για διαβουλεύσεις με τις αστικές δυνάμεις
στο εσωτερικό της χώρας και τις μεγάλες γειτονικές χώρες Ινδία και Κίνα.
Δεν θα γίνει εδώ εκτεταμένη αναφορά στις εξελίξεις στο Νεπάλ τα τελευταία χρόνια. Έτσι κι αλλιώς υπάρχει πλούσια αρθρογραφία στην Προλεταριακή Σημαία και τα σημαντικότερα κείμενα ηγετικών στελεχών του
ΚΚΝ(Μ)10 υπάρχουν διαθέσιμα στην κομματική ιστοσελίδα. Αυτό που
μπορεί να ειπωθεί συνοπτικά είναι ότι οι νεπαλέζοι κομμουνιστές κατάφεραν να καθοδηγήσουν ένα μεγαλειώδες κίνημα και στην πρωτεύουσα της
χώρας το 2006, που οδήγησε στην αλλαγή του πολιτικού σκηνικού με την
ανατροπή της μοναρχίας και τη μεγάλη νίκη στις εκλογές που ακολούθησαν το 2008. Οι επιτυχίες αυτές όμως είχαν και το αντίτιμό τους: ουσιαστική διάλυση της παράλληλης εξουσίας στην ύπαιθρο και παροπλισμός σε
σημαντικό βαθμό του αντάρτικου στρατού. Η πρόσφατη αποχώρηση από
την κυβέρνηση και οι συνεχείς αιματηρές διαδηλώσεις καταδεικνύουν το
πέρασμα σε μια νέα, ιδιαίτερα κρίσιμη περίοδο.
Οι νεπαλέζοι κομμουνιστές δεν προσπάθησαν ποτέ, όπως τουλάχιστον
ισχυρίζονται, να αποκρύψουν την εσωτερική πάλη γραμμών. Επιμένουν ότι
αποτελεί έκφραση της εσωκομματικής δημοκρατίας και αντανακλά την
αντίληψή τους για πολυκομματική υπόσταση της μελλοντικής προλεταριακής δημοκρατίας. Αν πριν από μερικά χρόνια η αντιπαράθεση είχε οδηγήσει στην προσωρινή απομάκρυνση μελών του ΠΓ (Μπαμπουράμ Μπαταράι) και τη σιωπηρή απόσυρση του πολιτικού όρου «μονοπάτι
Πρατσάντα» (κάτι αντίστοιχο με τη «σκέψη Γκονζάλο»), σήμερα η αρκετά
έντονη αντιπαράθεση για την προοπτική της επαναστατικής διαδικασίας
περιορίζεται, για την ώρα, σε συμβιβασμούς που προσθέτουν επιθετικούς

10. Μετά τις πρόσφατες συγχωνεύσεις μικρότερων κομμάτων, ονομάζεται πλέον Ενοποιημένο
Κομμουνιστικό Κόμμα Νεπάλ (Μαοϊστικό).

66

προ
νέδ
πάλ
σθή

χή τ
στη
νέα
αρκ
CCO
δείχ
τακ
επέ
ανο
φέρ
ρήσ
ένο
και

μετά
μερ
τις
χε ε
κόλ
που
οι α
οργ
Κόμ
ξει
αγρ
συν
πλο
τις
περ

11. C
12. Τ
με τ
επίσ
έχει

σητου
στιοίηορτην
κασης
ποικές
από
και
μεις
α.
τεΠροτου
που
φετης
την
θηστισε
από
το

τον
ότι
την
ριαγήταάτι
ετά
σίας
ούς

ένο

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 67

Για το διεθνές επαναστατικό κίνημα

προσδιορισμούς στα μεταβατικά στάδια και αναβάλλουν το επικείμενο συνέδριο ανά δίμηνο. Σε μια στιγμή που ο αστικός στρατός εξοπλίζεται και
πάλι και η λευκή τρομοκρατία απλώνεται, όλα αυτά μόνο αισιόδοξες διαισθήσεις δεν δημιουργούν.
Σε αντίθεση με του Περουβιάνους, οι Νεπαλέζοι επιδίωξαν από την αρχή τόσο τη διεθνή συμπαράσταση όσο και την περιφερειακή συνεργασία
στην ινδική υποήπειρο (CCOMPOSA).11 Τα τελευταία χρόνια, όμως, με τη
νέα τακτική που ακολουθούν, έχουν εκφραστεί σοβαρές επιφυλάξεις από
αρκετές οργανώσεις, ενώ το RIM έχει ουσιαστικά διαλυθεί και το
CCOMPOSA έχει αδρανοποιηθεί. Ο διεθνής διάλογος που έχει ξεκινήσει
δείχνει ότι οι επιφυλάξεις ξεκινάνε από την προσπάθεια κατανόησης της
τακτικής που ακολουθεί το ΕΚΚΝ(Μ) μπροστά στον κίνδυνο της ανοικτής
επέμβασης του ινδικού στρατού και των ιμπεριαλιστών και φτάνουν στην
ανοικτή καταγγελία για ρεβιζιονιστική στροφή. Περισσότερο όμως ενδιαφέρον, και μάλλον πολιτική βαρύτητα, έχουν οι επιφυλάξεις και οι αντιρρήσεις των ινδών συντρόφων του ΚΚΙ(Μ), οι οποίοι διεξάγουν το δικό τους
ένοπλο αγώνα και οι πολιτικές εξελίξεις σε κάθε χώρα επηρεάζουν άμεσα
και τα δύο επαναστατικά κινήματα.12
Το μαρξιστικό-λενινιστικό κίνημα στην Ινδία άρχισε να αναπτύσσεται
μετά τη μεγάλη αγροτική εξέγερση στο Ναξαλμπαρί το 1967 (ακόμα και σήμερα οι μ-λ αγωνιστές αποκαλούνται Ναξαλίτες), αποκτώντας δεσμούς με
τις λαϊκές μάζες το επόμενο διάστημα, παρά το κύμα τρομοκρατίας που είχε εξαπολύσει στη δεκαετία του 1970 η κυβέρνηση του Κογκρέσου. Η επακόλουθη πολυδιάσπαση δημιούργησε δεκάδες οργανώσεις και κόμματα
που μπορεί να αναφέρονταν στον Μάο και την κινεζική επανάσταση, αλλά
οι αποκλίσεις μεταξύ τους αποδείχθηκαν σημαντικές. Για παράδειγμα, οι
οργανώσεις που σχημάτισαν τα τελευταία χρόνια το ενιαίο Κομμουνιστικό
Κόμμα Ινδίας (Μαοϊστικό) ήδη από τη δεκαετία του 1970 είχαν αποκηρύξει την κοινοβουλευτική διαδικασία και δημιουργήσει ένοπλες ομάδες σε
αγροτικές περιοχές της Ανατολικής και Κεντρικής Ινδίας. Μετά το ενωτικό
συνέδριο το 2004 και αξιοποιώντας την εμπειρία και τη δυναμική του ένοπλου αγώνα στο Νεπάλ, οι ινδοί κομμουνιστές κατάφεραν να επεκτείνουν
τις βάσεις τους και να ελέγξουν αρκετά μεγάλες εκτάσεις, έστω κι αν αυτές
περιορίζονται κυρίως σε περιοχές με ζούγκλα και ιθαγενή πληθυσμό. Η

11. Coordination Committee of Maoist Parties and Organisations of South Asia.
12. Το ΚΚΕ(μ-λ) είχε διαπιστώσει από νωρίς τα βασικά σημεία στα οποία ήταν επιφυλακτικό
με τις θέσεις του ΚΚ Περού, αλλά ποτέ δεν έκφρασε ολοκληρωμένη άποψη δημοσίως. Σήμερα
επίσης, ενώ η παρακολούθηση των εξελίξεων γίνεται στενότερα και σε διάφορα επίπεδα, δεν
έχει πάρει μέχρι στιγμής θέση ανοικτά, έστω και σε κάποιες πλευρές του διεθνούς διαλόγου.

67

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 68

αντίθεση

πρόσφατη επιτυχία στο Λαλκάρ δείχνει όχι μόνο τη στρατιωτική ενδυνάμωση του αντάρτικου, αλλά κυρίως τους στενούς δεσμούς που αναπτύσσονται με τις αγροτικές μάζες. Αυτό είναι που ανησυχεί περισσότερο τόσο την
κεντρική κυβέρνηση όσο και τους ρεβιζιονιστές που κυβερνούν σε ομοσπονδιακές πολιτείες εδώ και δεκαετίες στις περιοχές όπου έχει φουντώσει
το αντάρτικο.
Όπως επισημαίνουν αστοί αναλυτές, έχει πλέον δημιουργηθεί μία ζώνη
που ξεκινάει από τα βόρεια σύνορα με το Νεπάλ και φτάνει ώς το νότο, κόβοντας τη χώρα στα δύο. Η ινδική κυβέρνηση δεν περιορίζεται πλέον στις
τοπικές αστυνομικές δυνάμεις, αλλά καταφεύγει στην αποστολή επίλεκτων
στρατιωτικών μονάδων. Ο ένοπλος αγώνας του ΚΚΙ(Μ) θεωρείται πια
ανοικτά ως το σοβαρότερο πρόβλημα που αντιμετωπίζει η αστική τάξη. Γίνεται μάλλον κατανοητή η τεράστια πολιτική σημασία που αποκτά η ενδυνάμωση του λαϊκού αγώνα σε μια χώρα όπως η Ινδία και πόσο μπορεί να
επηρεάσει τις πολιτικές εξελίξεις τόσο στην ευρύτερη περιοχή της ινδικής
υποηπείρου όσο και διεθνώς. Η διακριτική μέχρι στιγμής στάση της Κίνας
και η στρατιωτική της παρουσία στον Ινδικό Ωκεανό δεν μπορεί να αποκρύψει τις σοβαρές της ανησυχίες για τις επιπτώσεις που μπορεί να υπάρξουν και στην ευρύτερη περιοχή και στο εσωτερικό της, όπου η κληρονομιά της ΜΠΠΕ παραμένει άσβηστη.
Σίγουρα δεν μπορούμε να συγκρίνουμε εντελώς τις περιπτώσεις του Νεπάλ και της Ινδίας, και φυσικά δεν είναι απλώς θέμα μεγέθους. Η αυστηρή
κριτική που ασκούν τα τελευταία δύο τουλάχιστον χρόνια οι Ινδοί στους
Νεπαλέζους και έχει πάρει ολοκληρωμένη μορφή με την ανοικτή επιστολή
που κυκλοφόρησε πριν από μερικούς μήνες αποτελεί εξέλιξη που απαιτεί
την προσοχή, τη μελέτη και την ανάλυση από την πλευρά του διεθνούς επαναστατικού κινήματος. Η ανάπτυξη του κινήματος στην Ινδία δεν έχει φτάσει ακόμη σε επίπεδα που να τεθούν ανώτερου βαθμού ζητήματα. Παρ’ όλα
αυτά, όμως, είναι εμφανής η αναντιστοιχία των δεσμών με τις λαϊκές μάζες
στην ύπαιθρο και τις πόλεις. Ένα πρόβλημα το οποίο οι ινδοί σύντροφοι το
νιώθουν έντονα, το παραδέχονται, αλλά δεν είναι ακόμη σε θέση να το
αντιμετωπίσουν. Διαπιστώνουμε δηλαδή, και σ’ αυτήν την περίπτωση, ότι
η γενική, και ελλιπής κατά βάση, αποδοχή του παρατεταμένου πολέμου ως
ειδοποιού στοιχείου ενός νέου ιδεολογικού μορφώματος που αποκαλείται
μαοϊσμός δεν αρκεί για να δημιουργήσει τους όρους και για την ανάπτυξη
και για την επίτευξη του επαναστατικού σκοπού στις συγκεκριμένες σημερινές συνθήκες της ιμπεριαλιστικής βαρβαρότητας. Απαιτείται βαθύτερη
ερμηνεία των σημερινών πολιτικών και κοινωνικών εξελίξεων στις ιμπεριαλιστικές και τις εξαρτημένες χώρες.

68

εΠ

και
στρ
απο
κινή
με ο
ξε ό
εμπ
θέρ
δειξ
σης
εμφ
Φόρ
νασ
κτή
δια
ακό
σια
μέχ
απο
λού
ράς
λαϊ
επίθ
πρα

νάσοτην
μοώσει

ώνη
κόστις
των
πια
Γίδυνα
κής
νας
ποάρνο-

Νεηρή
ους
ολή
ιτεί
πατάόλα
άζες
ι το
το
ότι
ως
ίται
υξη
ημεερη
ρια-

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 69

Για το διεθνές επαναστατικό κίνημα

εΠιλογοσ
Η πορεία του μαρξιστικού-λενινιστικού κινήματος όλα αυτά τα χρόνια
και ειδικά μετά τη σοβαρή κρίση που αντιμετώπισε με τη ρεβιζιονιστική
στροφή της Κίνας δείχνει ότι, παρά τις ταλαντεύσεις και τις ελλείψεις του,
αποτελεί σοβαρό παράγοντα για την αναδιοργάνωση του κομμουνιστικού
κινήματος που απαιτούν οι σημερινές συνθήκες. Σε εποχές τόσο δύσκολες,
με ολόπλευρη την επίθεση του ιμπεριαλισμού ενάντια στους λαούς, απέδειξε ότι όχι μόνο μπορεί να συνδεθεί με τις λαϊκές μάζες αλλά και να τις
εμπνεύσει για τον επίπονο και γεμάτο θυσίες αγώνα για κοινωνική απελευθέρωση. Η κατάρρευση του ρεβιζιονισμού στην Ανατολική Ευρώπη κατέδειξε όχι μόνο την ορθότητα της ρήξης αλλά και την αναγκαιότητα συνέχισης αυτού του αγώνα ενάντια στις σύγχρονες ρεβιζιονιστικές εκφάνσεις. Η
εμφάνιση διαφόρων κινημάτων (ισλαμικός φονταμενταλισμός, Κοινωνικά
Φόρουμ) ή αστικών μορφωμάτων (ΜΚΟ) που ήρθαν να καλύψουν το επαναστατικό κενό πολύ γρήγορα έδειξαν είτε τον αντιδραστικό τους χαρακτήρα είτε τα ρεφορμιστικά τους όρια. Η μη εμπιστοσύνη στις αγωνιστικές
διαθέσεις των λαϊκών μαζών είναι αυτή που οδηγεί μια σειρά οργανώσεις,
ακόμα και του μ-λ χώρου, στον εύκολο δρόμο της συνεργασίας με τη σοσιαλδημοκρατία και το ρεβιζιονισμό κάθε μορφής. Από την άλλη μεριά, η
μέχρι τώρα εμπειρία δείχνει ότι τα ιδεολογικά και πολιτικά εφόδια που
αποκτήθηκαν μέσα από την ταξική πάλη των τελευταίων δεκαετιών αποτελούν τη βάση για τη θεωρητική και οργανωτική ενδυνάμωση μιας Αριστεράς που θα εμπνέει και θα αποτελεί πρωτοπόρο κομμάτι των εξεγερμένων
λαϊκών μαζών. Είναι εμφανές ότι, μπροστά στην ολόπλευρη ιμπεριαλιστική
επίθεση, ο προλεταριακός διεθνισμός και η διεθνής αλληλεγγύη αποκτούν
πραγματικό νόημα.

69

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 70

Πολ
θεια
τε τ
τις τ
ράς
για
λικό
μα τ

ματ
μού
ρετι
αιώ
άλλ
ρες
τους
των

(οι υ

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 71

Για την «Ευρωπαϊκή Αριστερά» :
Μια παλιά γραμμή με καινούργια
ρούχα σε ακατάλληλη εποχή
Πάνος Χουντής

Πολύς θόρυβος έχει γίνει τα τελευταία χρόνια για το –ισχυροποιούμενο είναι αλήθεια για την ώρα- ρεύμα των κομμάτων της λεγόμενης Ευρωπαϊκής Αριστεράς. Ούτε το φιάσκο της Κομμουνιστικής Επανίδρυσης στην Ιταλία ήταν ικανό να διδάξει
τις τάσεις εκείνες (ακόμα και τις πρώην ή και νυν) της εξωκοινοβουλευτικής Αριστεράς που αναμασούν με αμείωτο ενθουσιασμό τις… ένδοξες σελίδες που ανοίγονται
για την πολιτική αυτή τάση με μπροστάρηδες το γερμανικό Die Linke, το πορτογαλικό Μπλόκο, το Ολλανδικό Σοσιαλιστικό Κόμμα, το Νέο Αντικαπιταλιστικό Κόμμα της Γαλλίας, ασφαλώς τον ΣΥΡΙΖΑ και πολλά άλλα.
Θα ήταν λάθος, βέβαια, να ισχυριστεί κανένας ότι όλοι αυτοί οι πολιτικοί σχηματισμοί βρίσκονται σε απόλυτη ευθυγράμμιση και ταύτιση μεταξύ τους. Θα τολμούσαμε όμως να πούμε ότι οι αποχρώσες διαφορές τους πηγάζουν από τη διαφορετική αποτύπωση της ταξικής πάλης στις διάφορες χώρες όλον τον προηγούμενο
αιώνα και όχι από διαφορετικές επιδιώξεις των καθοδηγητικών τους ομάδων. Με
άλλα λόγια, οι «αριστερές» εκδοχές της Ευρωπαϊκής Αριστεράς βρίσκονται σε χώρες που έχουν πλούσιο αγωνιστικό παρελθόν το οποίο αναγκάζει τις καθοδηγήσεις
τους να είναι λιγότερο κυνικές και λίγο πιο «διακριτικές» σε σχέση με την έκφραση
των πραγματικών τους προθέσεων.
Πριν όμως από το σχολιασμό της τάσης αυτής, ας δώσουμε στους ίδιους το λόγο
(οι υπογραμμίσεις είναι δικές μας):
«Εμάς δεν μας αρκεί μόνο οι κυβερνώντες να εξανίστανται στο Pittsburg για
το ύψος των αμοιβών των μάνατζερ, επειδή τελευταία αυτό είναι του συρμού.
Εμείς χρειαζόμαστε δεσμευτικούς κανόνες για τη διεθνή χρηματοπιστωτι71

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 72

αντίθεση

κή αγορά και περισσότερη δημοκρατία στην οικονομία.
Στη Γερμανία προσπαθούν οι πολιτικοί μας αντίπαλοι να πείσουν τον κόσμο ότι οι απαιτήσεις της αριστεράς για κοινωνική δικαιοσύνη δεν είναι ρεαλιστικές, μιας και το κράτος δεν θα είχε τη δυνατότητα να τις χρηματοδοτήσει. Αναθέσαμε σε ειδικούς να κάνουν τους υπολογισμούς και
τεκμηρίωσαν ότι:
Εάν εφαρμόζαμε το φορολογικό σύστημα που προτείνουμε, θα υπήρχαν τα
χρήματα για μια ζωή σε συνθήκες κοινωνικής ασφάλειας για όλες και για
όλους [...]
[...] Μια δυνατή αριστερά αλλάζει και τις δυνάμεις μέσα στα άλλα κόμματα και τα αναγκάζει να κάνουν κοινωνική πολιτική γιατί βλέπουν ότι όλο
και μεγαλύτερα τμήματα του πληθυσμού απαιτούν περισσότερη κοινωνική
δικαιοσύνη [...]
[...] Το SPD υπέστη μια καταστροφική εκλογική ήττα και ελπίζουμε ότι τώρα θα ξαναγίνει σοσιαλδημοκρατικό.
[...] Χρειαζόμαστε μηχανισμούς για ειρηνικές λύσεις των συγκρούσεων.
Θέλουμε το ΝΑΤΟ να πάρει τη μορφή ενός συλλογικού συστήματος ασφάλειας [...]
[...] Διαθέτουμε τη βούληση να αλλάξουμε την κυρίαρχη πολιτική και έχουμε εναλλακτικές προτάσεις για να το πετύχουμε [...]»
Ομιλία του Lothar Bisky, προέδρου του Κόμματος της Ευρωπαϊκής Αριστεράς και προέδρου του κόμματος DIE LINKE (η Αριστερά) της Γερμανίας
στην προεκλογική συγκέντρωση του ΣΥΡΙΖΑ, Αθήνα 29 Σεπτεμβρίου 2009.
«[...] Με ηγέτη τον χαρισματικό οικονομολόγο και μέλος της 4ης Διεθνούς
Φρανσίσκο Λούτσα και επικεφαλής της ευρωλίστας του τον διανοούμενο
(και αδελφό του ηγέτη της κεντροδεξιάς) Μιγκέλ Πόρτας, το κόμμα ζητούσε
την ψήφο των Πορτογάλων με 4-5 πολύ απλές αράδες: "Είμαστε ευρωπαϊστές της αριστεράς, σοσιαλιστές στις προτάσεις και αλληλέγγυοι στη συμπεριφορά. Η ώρα των “από κάτω” έφτασε. Οι νέοι, οι φτωχοί, ο κόσμος της
εργασίας, της κουλτούρας και της επιστήμης χρειάζονται μια Ευρώπη στην
οποία θα επιστρέψει η ελπίδα. Αυτή είναι η υποψηφιότητα που εκπροσωπούμε"».
«Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία», Κυριακή 14 Ιουνίου 2009
«[...] Το Μπλόκο της Αριστεράς αγωνίζεται να αλλάξει βασικές πολιτικές
που εφαρμόζονται τα τελευταία χρόνια. Δεν θα μπούμε επομένως στο "χορό
των συνεργασιών". Το Μπλόκο παρουσιάζει συγκεκριμένες προτάσεις για
την προστασία των ανέργων, για την αναθέρμανση της οικονομίας και τη
βελτίωση της χαοτικής κατάστασης που επικρατεί σήμερα στην Πορτογαλία
στους τομείς της παιδείας και της δικαιοσύνης. Στο κοινοβούλιο προσπαθούμε πάντοτε να στρέψουμε την πολιτική της κάθε κυβέρνησης προς τα αριστερά. Αυτό θα κάνουμε και με την επόμενη. Και σε αυτές τις εκλογές, η απόλυτη πλειοψηφία του Σοσιαλιστικού Κόμματος σαφώς και ηττήθηκε.

72

τ
τ

τ

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 73

Για την «Ευρωπαϊκή Αριστερά»

Ελπίζουμε ότι το εκλογικό αποτέλεσμα θα μας επιτρέψει να προκαλέσουμε
θετικές αλλαγές που θα βελτιώσουν τις συνθήκες ζωής των ανθρώπων. Θα είναι ένας συνδυασμός προτάσεων και κοινωνικού αγώνα.
[...] Σε αντίθεση με αυτή τη λογική, η αριστερά οφείλει να καταθέσει τις δικές της εναλλακτικές προτάσεις. Να θέσει ως προτεραιότητα τις άμεσες κοινωνικές ανάγκες, να αγωνιστεί για δημόσιες επενδύσεις, να διεκδικήσει χαμηλά επιτόκια που θα θέσουν ξανά την οικονομία σε κίνηση, να πετύχει την
απαγόρευση των απολύσεων σε κερδοφόρες επιχειρήσεις και να καταπολεμήσει την εργασιακή ανασφάλεια. Για να εγγυηθεί την επιτυχία αυτού του
προγράμματος, η αριστερά θα πρέπει να αγωνιστεί για μια δίκαιη οικονομική πολιτική, για την κατάργηση των εταιρειών οφσόρ και για τη φορολόγηση των συναλλαγών στο χρηματιστήριο [...]».
Από δήλωση του εκπροσώπου του Πορτογαλικού Μπλόκου, Μιγκέλ Πόρτας
http://syn12.pblogs.gr/2009/10/migkel-portas-eimaste-akomh-sthn-arhh.html
«Πέντε μόνο μέρες μένουν ως τις εκλογές για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Η
Ευρωπαϊκή Αριστερά σάς καλεί να ψηφίσετε και να ψηφίσετε για να αλλάξουν οι ευρωπαϊκές πολιτικές – με κατεύθυνση μια Ευρώπη της ειρήνης,
της δημοκρατίας, της κοινωνικής δικαιοσύνης.
Ναι, μπορούμε να αλλάξουμε την Ευρώπη, αυτό το είπαμε πρώτοι εμείς, η
Ευρωπαϊκή Αριστερά, πολύ πριν ο αμερικανός Πρόεδρος Ομπάμα προβάλει
αυτή την πρόταση προεκλογικά. Τονίσαμε αυτό το μήνυμα γιατί θέλουμε
μιαν Ευρώπη με υψηλά κοινωνικά στάνταρ, με τα ίδια δικαιώματα για όλους
τους εργαζόμενους, γιατί δεν χρειαζόμαστε μια Ευρώπη της επισφάλειας για
τους εργαζόμενους, τη νεολαία και τους συνταξιούχους. Γιατί θέλουμε μια
συντονισμένη ευρωπαϊκή οικονομική πολιτική που θα βάλει τέλος σε κάθε
κοινωνικό και φορολογικό ντάμπινγκ, βάζοντας έτσι τέλος στην εκμετάλλευση των ανθρώπων και του περιβάλλοντος [...] Είμαστε υπέρ της δημοκρατικής συμμετοχής των πολιτών στη λήψη των αποφάσεων για τη μελλοντική
ανάπτυξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Θέλουμε μια αλλαγή πολιτικής στην Ευρωπαϊκή Ένωση, μια πολιτική που θα αναπτύσσεται, θα γίνεται αντικείμενο επεξεργασίας, θα αποφασίζεται και θα πραγματοποιείται από τους πολίτες και όλους όσοι ζουν στην Ευρωπαϊκή Ένωση.»
Λόταρ Μπίσκι, Πρόεδρος του Die Linke
http://www.syn.gr/gr/keimeno.php?id=14925
«Δεν διαφωνούμε γενικά με τους σοσιαλιστές. Διαφωνούμε μετωπικά και
κάθετα με τη δεξιά γραμμή που ελέγχει την πολιτική του PS.
[...] Μια συζήτηση για συμμετοχή σε κυβέρνηση πρέπει να εκτιμά την πραγματικότητα κάθε χώρας. Εμείς βιαζόμαστε να αναλάβουμε ευθύνες, όχι
όμως και να συμμετάσχουμε σε μια κυβέρνηση όπου θα είμαστε μια δύναμη
που θα υποτάσσεται κι όχι μια δύναμη που θα επιβάλλει λύσεις.
Το ουσιώδες είναι (η αντικαπιταλιστική αριστερά) να εντείνει την πολιτική
πάλη, να αφήσει την προπαγάνδα και την ξύλινη γλώσσα που αφορά τους

73

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 74

αντίθεση

μυημένους και να περάσει στη δράση, μεταμορφώνοντας τα συνθήματα σε
συγκεκριμένες, δίκαιες και εφικτές προτάσεις, που αλλάζουν αποτελεσματικά την καθημερινότητα των πολιτών. Εμείς μακριά από σεχταρισμούς αναζητούμε πλειοψηφίες για να αλλάξουμε την ποιότητα ζωής των ανθρώπων.»
Συνέντευξη του Μιγκέλ Πόρτας (Πορτογαλικό Μπλόκο) στη Χριστίνα Πάντζου
http://dosepasa.wordpress.com/2009/09/28/σημαντική-εκλογική-νίκη-της-αριστεράς
«Κ.Λ. (Ολλανδία): Είναι πολύ σημαντικό να συντονίσουν τη δράση τους
όλες οι δυνάμεις της αριστεράς. Εμείς διαφωνούμε με τους σοσιαλδημοκράτες ριζικά σε μερικά ζητήματα, τόσο εδώ στο ευρωκοινοβούλιο όσο και στην
Ολλανδία. Θεωρώ, όμως, ότι είναι σημαντικό να μπορέσει η αριστερά να
συμφωνήσει σε μερικά βασικά ζητήματα, ώστε έτσι να εργαστεί ενωμένη. Θα
πρέπει να αγωνιστούμε μαζί για τη διατήρηση των δημόσιων υπηρεσιών, να
αγωνιστούμε κατά της φτώχειας. Ασφαλώς είναι σημαντικό η εναλλακτική
αριστερά να αποκτήσει μεγαλύτερη εκλογική δύναμη από τους σοσιαλδημοκράτες. Θα πρέπει όμως επίσης να βρούμε τις κοινές θέσεις, ώστε να δείξουμε δημοσίως ότι η αριστερά ενωμένη είναι ικανή να προτείνει μια εναλλακτική λύση για τη διέξοδο από την κρίση.
Μ.Π. (Πορτογαλία): Είναι σημαντικό να ξέρουμε ποια είναι η πρότασή μας
για τη μεταρρύθμιση και τη χειραφέτηση. Και πράγματι, θα πρέπει να αποσαφηνίσουμε τη θέση της ΕΕ σ’ αυτή την διαδικασία. Θα δώσω ένα άλλο παράδειγμα που αφορά τα ζητήματα στις εθνικές υπηρεσίες υγείας. Τώρα προετοιμάζεται μια οδηγία με την οποία δίνεται το δικαίωμα σε έναν πολίτη να
ξοφλήσει (το χρέος) στη χώρα του εάν έχει κάνει χρήση των ιατρικών υπηρεσιών σε μια τρίτη χώρα. Το δικαίωμα αυτό είναι αρκετά ενδιαφέρον. Θέτει όμως ένα πρόβλημα για τις υπηρεσίες υγείας των πιο αδύναμων χωρών.
Πληρώνουν πιο ακριβά και χάνουν τη δυνατότητα εξειδίκευσής τους προς
όφελος των βασικών χωρών της ΕΕ. Σε αυτήν την περίπτωση η απάντηση είναι η υπεράσπιση της εθνικής υπηρεσίας της υγείας ενάντια στην οδηγία που
θέλει να τη μειώσει.
Εάν δεν θέλουμε οι διαφορές στο κοινωνικό επίπεδο ανάμεσα στα κράτη να
αναπαράγονται ασταμάτητα, όπως αναπαράγονται στους μισθούς, είναι
απαραίτητο να σκεφτούμε το πρόβλημα σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Είναι ουσιαστικό εάν θέλουμε να οδηγήσουμε τα πράγματα σε μια πραγματική σοσιαλιστική κατεύθυνση. Δεν μπορούμε να συλλάβουμε μια αυθεντική διεθνιστική πολιτική αλληλεγγύης εάν περιοριστούμε να θεωρούμε ότι "το κάθε
κράτος κάνει ό,τι θέλει".
Κ.Λ. (Ολλανδία): Η ΕΕ και το ευρωκοινοβούλιο συνιστούν ένα πεδίο στο
οποίο εμείς μπορούμε να επιχειρήσουμε να δείξουμε πώς η αριστερά εννοεί
να καταπολεμήσει τον νεοφιλελευθερισμό. Εμείς όμως μπορούμε να καταλάβουμε ότι δεν αποτελεί έναν χώρο πολύ εύκολο για τους αγώνες επειδή είμαστε υποχρεωμένοι να συγκρουστούμε με πολυάριθμους τεχνοκράτες.

74

τ

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 75

Για την «Ευρωπαϊκή Αριστερά»

Χ.Σ. (Γερμανία): Ορισμένοι λαοί προσδοκούν να ενταχθούν στην ΕΕ, ελπίζοντας ότι έτσι θα λυθούν τα προβλήματα των χωρών τους. Ασφαλώς η ένταξη των νέων χωρών ενδιαφέρει τις οικονομικές ελίτ και το χρηματοπιστωτικό κεφάλαιο. Όμως ταυτόχρονα σημαίνει, σε κάθε περίπτωση, ότι η ΕΕ είναι
το πλαίσιο για να αντιμετωπιστούν τα σχέδια της παγκοσμιοποιημένης οικονομίας. Όσοι εννοούν να απαντήσουν στην πρόκληση για την οικοδόμηση
μιας νέας κοινωνίας, με μια σαφή αντιφιλελεύθερη αντίληψη, μετακαπιταλιστική, πρέπει να επενδύσουν σ’ αυτό το πεδίο. Προφανώς, όμως, η ΕΕ δεν
είναι παρά ένα μέρος του πεδίου. Του πεδίου της παγκοσμιοποιημένης οικονομίας, όπως επίσης η Αφρική, η Αμερική και η Κίνα.
Μ.Π. (Πορτογαλία): Θα πρέπει να αγωνιστούμε για μια ευρωπαϊκή φορολογική πολιτική η οποία θα μπορεί να φορολογήσει την υπεραξία της χρηματοπιστωτικής συναλλαγής. Είμαι υποχρεωμένος να δω την κοινωνική μεταρρύθμιση σε κοινωνικό επίπεδο σε συνδυασμό με τη μεταρρύθμιση στην
Ευρώπη, εδώ προκύπτει η ανάγκη ενός ευρωπαϊκού σχεδίου [...]»
Εφημερίδα «Εποχή», 29/11/09Αριστερά: Ποιο πρόγραμμα για την Ευρώπη;
Συζητούν οι ευρωβουλευτές Καρτίκα Λιονάρντ (Σοσιαλιστικό Κόμμα Ολανδίας), Βίλι Μέγερ (Ενωμένη Αριστερά Ισπανίας), Μιγκέλ Πόρτας (Μπλόκο
Πορτογαλίας) και Χέλμουτ Σουλτς (Η Αριστερά Γερμανίας), απαντώντας σε
ερωτήματα της γαλλικής «Ουμανιτέ».
«Δεν υπάρχει καμία πιθανότητα και δυνατότητα επιστροφής στη ΛΔΓ. Δεν
τίθεται ζήτημα επιστροφής στην εθνικοποίηση των μέσων παραγωγής».
Γκ. Γκίζι, κορυφαίο στέλεχος της Die Linke, στην Εκπομπή « Πανόραμα », 14
Φεβρουαρίου 2008 
«Αυτή, ακριβώς, η αντίσταση βρίσκεται στο επίκεντρο των συζητήσεων τις
τελευταίες εβδομάδες στο Βερολίνο, καθώς έχει αναπτυχθεί ένας εξαιρετικά
έντονος διάλογος στο εσωτερικό της Die Linke σχετικά με τη στάση που πρέπει να υιοθετηθεί απέναντι στις μισθολογικές διεκδικήσεις και τις απεργίες
των δημοσίων υπαλλήλων, αλλά και για τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να
αντιδράσει το κόμμα τους -το οποίο συγκυβερνάει το Βερολίνο μαζί με το
SPD- στα αιτήματα των δημοσίων υπαλλήλων οι οποίοι, έπειτα από χρόνια
παραίτησης, διεκδικούν αυξήσεις 12%. Μερικές φορές, την ίδια μέρα εκδίδονται δύο διαφορετικά δελτία Τύπου: για παράδειγμα, στο ένα ο εκπρόσωπος
του κόμματος στο Βερολίνο που είναι αρμόδιος για τα συνδικαλιστικά ζητήματα εκφράζει τη συμπαράστασή του στους απεργούς των μέσων μαζικής μεταφοράς. Στο άλλο, ο εκπρόσωπος της κοινοβουλευτικής ομάδας στη Γερουσία του Βερολίνου και αρμόδιος για τα οικονομικά ζητήματα απαιτεί να
ληφθεί εξίσου υπόψη τόσο η άποψη των εργαζομένων όσο και η άποψη του
εργοδότη, δεδομένου ότι ο Δήμος του Βερολίνου οφείλει να συνεχίσει την
προσπάθεια για την εξυγίανση των οικονομικών του.»
http://www.monde-diplomatique.gr/spip.php?article143
«-Ποιο κεντρικό σύνθημα ή αίτημα προβάλλει η Αριστερά στη χώρα σας
75

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 76

αντίθεση

σήμερα;
Κοινωνική δικαιοσύνη. Ο όρος αυτός βέβαια έχει πολλές πλευρές. Μπορεί ο
καθένας να τον αντιλαμβάνεται με κάπως διαφορετικό τρόπο. Και στο εσωτερικό του κόμματος συνυπάρχουν ακόμα διαφορετικές προσλήψεις εννοιών
τέτοιου είδους [...] Με δυο λόγια, να βάλουμε στο επίκεντρο της οικονομίας
και της πολιτικής τις ανάγκες των ανθρώπων!»
Εφημερίδα «Αριστερά!» 20/11/2009, Συνέντευξη με τον Χορστ Καρς, επικεφαλής του Τμήματος Στρατηγικής και Πολιτικής του κόμματος Die Linke
«Ο Φερνάντο Ρόσας, ο εκπρόσωπος του Μπλόκου, έκρινε ως "ανευθυνότητα"
να τεθεί ψήφος εμπιστοσύνης στη νέα κυβέρνηση, γιατί θα οδηγούσε τη χώρα "σε τεράστια πολιτική και θεσμική σύγχυση".
Ο Μπερναντίνο Σοάρες, ο κοινοβουλευτικός εκπρόσωπος του ΚΚ της Πορτογαλίας, υπογράμμισε ότι "αυτή τη στιγμή είναι η στιγμή της συζήτησης και
η κυβέρνηση θα πρέπει να αρχίσει να κυβερνά".
Το Μπλόκο, το ΚΚ της Πορτογαλίας, οι Πράσινοι και τμήμα των δεξιών σοσιαλδημοκρατών ψήφισαν πάντως  την επανεκλογή του σοσιαλιστή Ζάιμε
Γκάμα στη θέση του προέδρου της βουλής.»
http://www.epohi.gr/index.php?option=com_content&task=view&id=3842&Ite
mid=1

τ
τ

«Η δημοτικότητα και οι ελπίδες που εγείρει (η εκλογή Ομπάμα) είναι σε διαβάθμιση µε την απώλεια κύρους και ακόμα και την αποστροφή που η πολιτική του Μπους άφησε πίσω. Οπότε, ας μην αρνηθούμε δύστροπα να δείξουμε την ικανοποίησή µας που επιτέλους βλέπουμε μια ολοκληρωτική
καταδίκη αυτού που ήταν κάποτε µία από τις πιο αντιδραστικές κυβερνήσεις των Ηνωμένων Πολιτειών. Καλύτερα αργά παρά ποτέ.»
Αλέν Κριβίν, ΝΑΚ Γαλλίας, εφημερίδα «Rouge» 22 Ιανουαρίου 2008
«Πρέπει να ξανασυζητήσουμε τα στρατηγικά ζητήματα της Αριστεράς, για
να ορίσουμε την έννοια του σοσιαλισμού στον 21ο αιώνα: το ζήτημα της
εξουσίας, την έννοια της δημοκρατίας, του διεθνισμού, του φεμινισμού, της
οικολογίας. Ψάχνουμε ένα τρίτο μοντέλο κοινωνίας. Εως τώρα γνωρίζουμε
δύο είδη κοινωνιών, τις κοινωνίες του καπιταλισμού της Δύσης και τις κοινωνίες της γραφειοκρατίας της Ανατολής. Και στις δύο, μία μειοψηφία αποφασίζει για την πλειοψηφία: η μειοψηφία των πλουσίων στις καπιταλιστικές
κοινωνίες και η μειοψηφία του γραφειοκρατικού μηχανισμού στις κοινωνίες
της Ανατολής. Εμείς προτείνουμε ένα τρίτο μοντέλο, όπου η πλειοψηφία θα
αποφασίζει για τον εαυτό της [...]
[...] Συχνά, διαφορετικοί όροι, διαφορετικές λέξεις για την κοινωνία έχουν το
ίδιο περιεχόμενο. Άλλοι λένε "κομμουνισμός", άλλοι λένε "ελευθεριακή αυτοδιαχείριση", άλλοι λένε "οικοσοσιαλισμός". Θα προσπαθήσω να προσδιορίσω αυτό που εγώ καταλαβαίνω ως "σοσιαλιστική δημοκρατία", δημοκρατία
που λειτουργεί από κάτω προς τα επάνω και όχι αντίστροφα. Να αποκεντρώσουμε την εξουσία όσο το δυνατόν περισσότερο, ώστε ο λαός να μπο76

σου
με π
και

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 77

Για την «Ευρωπαϊκή Αριστερά»

ρεί να αποφασίζει για αυτά που τον αφορούν, στον τόπο που βρίσκεται, στις
συνοικίες αλλά και στις επιχειρήσεις. Ο λαός πρέπει να μπορεί να αποφασίζει, μέσα από συνελεύσεις και συμβούλια, για ό,τι μπορεί να αποφασιστεί σε
αυτό το επίπεδο. Δεν κάνουμε δημαγωγία, δεν λέμε ότι μπορούν να αποφασίζονται όλα σε τοπικό επίπεδο. Προτείνουμε οι συνελεύσεις και τα συμβούλια να στέλνουν εκπροσώπους σε επίπεδο περιφερειακό, εθνικό, ευρωπαϊκό
και διεθνές. Να γίνεται σεβαστή η θέληση του λαού, ακόμα και με δημοψηφίσματα σε περιφερειακά επίπεδα, και να υπάρχει δυνατότητα ανάκλησης
των εκπροσώπων όταν ο λαός αισθάνεται ότι δεν γίνεται σεβαστή η θέλησή
του. Η αποζημίωση των εκλεγμένων να μην υπερβαίνει τον μέσο όρο του εισοδήματος της πλειονότητας, ώστε η πολιτική να μη γίνεται επάγγελμα. Όχι
πάνω από δυο-τρεις θητείες για κάθε εκλεγμένο.
Να λοιπόν ορισμένες συγκεκριμένες προτάσεις που προσπαθούμε να επεξεργαστούμε [...]»
Ο Ολιβιέ Μπεζανσενό (ΝΑΚ Γαλλίας) δίνει το στίγμα τού Νέου Αντικαπιταλιστικού Κόμματος στην πρώτη συνέντευξή του μετά το ιδρυτικό συνέδριο,
εφημερίδα «Εποχή» 15/2/09
«Μια δημοκρατική Ευρώπη των εργαζομένων και των λαών, ενωμένη και οικολογική, όπου θα καταργηθούν οι συνθήκες της Λισσαβόνας, της Βαρκελώνης, του Σέγκεν και θα μπει κάτω από τον έλεγχο των πληθυσμών η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα».        
«Υπερασπιζόμαστε την ιδέα μιας εναλλακτικής προοπτικής για κοινωνική
δικαιοσύνη. Η Ευρώπη που θέλουμε είναι μια δημοκρατική Ευρώπη των εργαζομένων και των λαών, κοινωνική, οικολογική, αντικαπιταλιστική και
αντιιμπεριαλιστική. Μια Ευρώπη που να υπερασπίζεται τα δικαιώματα του
παλαιστινιακού λαού, για παράδειγμα. Οι κοινωνικές και οικολογικές κινητοποιήσεις και η πάλη για μια συντακτική συνέλευση μέσα από την οποία οι
λαοί της Ευρώπης θα μπορέσουν να αποφασίσουν οι ίδιοι τη συνεργασία
τους αποτελούν στοιχεία στα οποία θεμελιώνουμε την καμπάνια μας. Δεν είναι παρά μόνο μέσα από αυτούς τους νικηφόρους αγώνες που η ένωση θα
μπορούσε να αλλάξει χαρακτήρα».
Συνέντευξη Ολιβιέ Μπεζανσενό στο «Πριν» 23/5/2009
«Είμαστε σύμφωνοι στον πρώτο γύρο να δώσουμε τη μάχη όλα τα κόμματα
με τις αυτόνομες λίστες, στο δεύτερο γύρο είμαστε υπέρ της ένωσης, ώστε να
ηττηθεί η δεξιά».
Πιερ Φρανσουά Γκρον (στέλεχος του ΝΑΚ), εφημερίδα «ΕΠΟΧΗ» 26/11/09

Στα παραπάνω αποσπάσματα δεν θεωρούμε ότι έχει νόημα να προσθέσουμε θέσεις της ελληνικής εκδοχής του εγχειρήματος, του ΣΥΡΙΖΑ. Εχουμε πολλές φορές αναφερθεί στην εφημερίδα μας στις πολιτικές θέσεις του
και εδώ έχει μια αξία να φανεί η κοινή κατεύθυνση στα βασικά ζητήματα

77

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 78

αντίθεση

ανάμεσα σε όλα αυτά τα κόμματα, πέρα από επιμέρους διαφοροποιήσεις
τους. Ας ανακεφαλαιώσουμε τα βασικά σημεία που χαρακτηρίζουν τα κόμματα της «Ευρωπαϊκής Αριστεράς»:
-Στόχος είναι κάποιος θολός… τρίτος δρόμος (ναι! ξανά!) με… καθόλου
προοπτική ανατροπής της κυριαρχίας του ιμπεριαλισμού και του καπιταλισμού, αλλά με μπόλικη αποκέντρωση και «κοινωνική δικαιοσύνη».
-Ισχυρός κυβερνητισμός και πληθώρα «εφικτών λύσεων» για να «αναθερμανθεί η οικονομία» και να «καλυτερέψει η καθημερινότητα του πολίτη».
-Τόμοι προτασεολογίας για τη λειτουργία του καπιταλιστικού χρηματοπιστωτικού συστήματος, για το περιβάλλον, για την παιδεία αλλά και για
κάθε ζήτημα. Θα έλεγε κανένας ότι οι καθοδηγήσεις των κομμάτων της «Ευρωπαϊκής Αριστεράς» είναι σε κατάσταση μόνιμης φαντασίωσης ότι το σύστημα θα τους καλέσει να τους δώσει τα ηνία της πολιτικής διακυβέρνησης.
-Αδιαπραγμάτευτη υπεράσπιση της ΕΕ και απόκρυψη του ιμπεριαλιστικού χαρακτήρα της. Κριτική γίνεται στον «υπάρχοντα συσχετισμό» που ευνοεί τις «νεοφιλελεύθερες δυνάμεις». Ένας άλλος συσχετισμός μπορεί –σύμφωνα με τα κόμματα αυτά- να αλλάξει τα πράγματα. Η πιο αντιΕΕ
συνιστώσα (το Ολλανδικό Σοσιαλιστικό Κόμμα) δηλώνει ότι η ΕΕ δεν είναι χώρος… εύκολος για αγώνες γιατί σε αυτήν «βρίσκονται πολυάριθμοι
τεχνοκράτες»! - τέτοια βαθιά ανάλυση! (Και ας μη χαιρόμαστε για το
Ολλανδικό Σοσιαλιστικό Κόμμα. Είναι το ίδιο κόμμα που προτείνει ποσόστωση στην είσοδο μεταναστών!)
-Καμία αναφορά σε καθήκοντα εξόδου από την ΕΕ ή το ΝΑΤΟ. Η μεν
ΕΕ «πρέπει να αλλάξει συσχετισμό», το δε ΝΑΤΟ «να αλλάξει χαρακτήρα».
Και για τους πιο «αριστερούς» η ευχή να διαλυθεί (ποιοι θα το διαλύσουν
άραγε;).
-Το σχήμα ανάλυσης παραμένει η θεωρία της παγκοσμιοποίησης ακόμα
και σήμερα που έχει καταρρεύσει θορυβωδώς. Θα έλεγε κανείς ότι χρησιμοποιείται εκ του πονηρού η θεωρία αυτή για να μπορούν οι καθοδηγήσεις
των κομμάτων αυτών να παρακάμψουν τα καθήκοντα της αντιιμπεριαλιστικής πάλης και της εξόδου των χωρών από τους ιμπεριαλιστικούς μηχανισμούς ΝΑΤΟ-ΕΕ.
-Οι διεθνείς κινηματικές αναφορές των κομμάτων αυτών κάνουν πως περιλαμβάνουν απ' όλα (έχουμε ακούσει πολλές φορές να κομπάζουν για πλήθος κινημάτων, από το Σιάτλ μέχρι την «αντιπαγκοσμιοποίηση»), αλλά
στην πραγματικότητα δεν επιδεικνύουν καθόλου τέτοιο πλουραλισμό. Όλα
τα επαναστατικά κινήματα στον κόσμο απλώς… δεν υπάρχουν για το ρεύμα αυτό. Οι επαναστάτες Ινδοί, Νεπαλέζοι, Φιλιππινέζοι, Τούρκοι είναι

78

προ
στά
Ίδια
στο
και

από
έξω
χωρ

της.
πάν
στό
ντα
τη μ

στο
«νά
της
κών
ηD
δια

στο
στα
πρό

ση
–α
σου
χή σ

μου
τα κ
«Ευ
στικ
του
σκη

Πορ

σεις
όμ-

λου
αλι-

ναολί-

ατογια
Ευσύσης.
στιευύμιΕΕ
είμοι
το
σό-

μεν
α».
ουν

όμα
μοσεις
αλιανι-

πελήλλά
Όλα
ρεύίναι

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 79

Για την «Ευρωπαϊκή Αριστερά»

προφανώς πολύ φτωχοί, σκούροι, αμόρφωτοι και… (τελικά) πολύ επαναστάτες για τους ντελικάτους και εναλλακτικούς ευρωπαίους ρεφορμιστές.
Ίδια απαξίωση για τις ένοπλες FARC, τις διάφορες επαναστατικές τάσεις
στο Περού, τη Βραζιλία και την υπόλοιπη Λατινική Αμερική. Ενώ ακόμα
και το παλαιστινιακό κίνημα γνωρίζει την εχθρότητα της Die Linke!
-Το διώξιμο των ιμπεριαλιστικών στρατιωτικών βάσεων έχει εξοβελιστεί
από τα λαλίστατα κείμενα της «Ευρωπαϊκής Αριστεράς». Προφανώς είναι
έξω από τα όρια νομιμότητας που έχουν θέσει οι μεγαλοαστικές τάξεις των
χωρών.
-Καμία αναφορά στην εργατική τάξη, τα χαρακτηριστικά και το ρόλο
της. Αντικατάσταση της ταξικής ανάλυσης από το διαχωρισμό των «από
πάνω» με τους «από κάτω» και παρόμοιες θολούρες που εξυπηρετούν τους
στόχους ευελιξίας των κομμάτων αυτών μπροστά στις εξελίξεις που έρχονται και στις κοινωνικές και πολιτικές συμμαχίες που θέλουν να χτίσουν με
τη μεγαλοαστική (και ιμπεριαλιστική σε αρκετές χώρες) τάξη.
-Διατήρηση του ανοιχτού παράθυρου με την επίσημη σοσιαλδημοκρατία
στο πλαίσιο του «επίδικου» καθήκοντος της πρότασης διακυβέρνησης. Τα
«νάζια» της «Ευρωπαϊκής Αριστεράς» έχουν να κάνουν με τις απαιτήσεις
της επίσημης σοσιαλδημοκρατίας που ως επίσημος εκπρόσωπος των αστικών τάξεων δεν είναι διατεθειμένη να δώσει τίποτα. Αλλά, ακόμα κι έτσι,
η Die Linke δεν διστάζει να συγκυβερνήσει με το SPD σε γερμανικά κρατίδια και στην πρωτεύουσα.
-Γενικό (και εντυπωσιακά κοινό ακόμα και στις διατυπώσεις) είναι το
στοιχείο της επίκλησης ενότητας που τεχνηέντως διαχέεται –με αδιευκρίνιστα όρια- από το πεδίο της κοινής δράσης στο κίνημα μέχρι το πεδίο της
πρότασης κυβερνητικής εξουσίας.
-Με την έννοια αυτή, οι αναφορές στα κινήματα γίνονται πάντα σε σχέση με την ανάγκη να διευκολυνθεί η δημιουργία κυβερνητικής προοπτικής
– αποτελούν δηλαδή το μοχλό που θα βοηθήσει τα κόμματα αυτά να πιέσουν το σύστημα για να αναγκαστεί να τους δώσει ρόλο. Δηλαδή συμμετοχή στην κουτάλα της εξουσίας σε ΑΥΤΟ το κοινωνικό σύστημα.
-Σε ιδεολογικό επίπεδο, κοινός είναι ο τόπος ανάμεσα στην «αποκομμουνιστικοποίηση» και στον ανοιχτό αντικομμουνισμό. Τα πολλά ψαρέματα και η μπόλικη διγλωσσία δεν μπορούν να κρύψουν ότι τα επιτελεία της
«Ευρωπαϊκής Αριστεράς» ανατριχιάζουν με την υπεράσπιση του κομμουνιστικού κινήματος, ενώ ο αντισταλινισμός παραμένει ένα από τα βασικά
τους εισιτήρια για να γίνουν αποδεκτοί και νόμιμοι στο επίσημο πολιτικό
σκηνικό.
Πολύ… νέα, αλήθεια, όλα αυτά! Ο ΣΥΡΙΖΑ, η Die Linke, το Μπλόκο
Πορτογαλίας, το Ολλανδικό Σοσιαλιστικό Κόμμα, το ΝΑΚ Γαλλίας (με τις

79

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 80

αντίθεση

ιδιαίτερες ταχύτητές τους) με μπόλικες τυμπανοκρουσίες και άπειρη αυταρέσκεια περιφέρουν απλώς την πολιτική ατζέντα που προωθεί εδώ και δεκάδες χρόνια ο πολιτικός–ιδεολογικός χώρος που βρίσκεται ανάμεσα στη
σοσιαλδημοκρατία και τον ευρωκομμουνισμό. Με δυο λόγια, οι μοντέρνοι
ρεφορμιστές της Ευρώπης ουσιαστικά βροντοφωνάζουν «Εδώ η συνεπής
σοσιαλδημοκρατία! Εδώ ο καπιταλισμός με ανθρώπινο πρόσωπο! Οι παλιοί σοσιαλδημοκράτες τα πούλησαν – εμείς θα καλύψουμε το κενό»! Μιλάμε
προφανώς για τα πολιτικά επιτελεία και όχι για τον κόσμο της Αριστεράς
που –πιεσμένος και απελπισμένος- στηρίζει όπου βλέπει λίγο φως, ακόμα
και αν μέρος του φωτός αυτού προέρχεται από τον αντίπαλο.
Με βάση τα παραπάνω, δημιουργεί πραγματική αγανάκτηση να μας γίνεται επίθεση ότι αυτά που λέμε εμείς είναι «παλιά», «δεν λαμβάνουν υπόψη τις νέες συνθήκες» και άλλα τέτοια εντυπωσιακά από έναν πολιτικό χώρο που κάθε τόσο ντύνει τη χρεοκοπία και την υποταγή του με καινούρια
ρούχα για να δώσει νέα πνοή (με τις πλάτες του συστήματος, ασφαλώς) στις
αθεράπευτες ρεφορμιστικές αυταπάτες του. Αποτελεί μια ωμή αντιστροφή
της πραγματικότητας.
Ταυτόχρονα, η όλη πολιτική λογική των κομμάτων αυτών αποτελεί ευθεία επίθεση στην καρδιά της πολιτικής σκέψης και πράξης, καθώς η ταξική τοποθέτηση αντικαθίσταται από γενικά ευχολόγια και η πολιτική αντιπαράθεση (ακόμα και στο εσωτερικό τους) είναι τέτοια που κανένας δεν
ξέρει ποιος λέει τι πολιτικά. Προς τι, όμως, όλα αυτά; Ποιο κενό έρχονται
να καλύψουν τα κόμματα αυτά σε κοινωνικό και πολιτικό επίπεδο;

η

αναΤροΠη Των συμβολαιων και η ρευσΤοΤηΤα

Των νεων συνθηκων

Μέχρι τη δεκαετία του ’70 οι μεγαλοαστικές τάξεις των χωρών της Δυτικής Ευρώπης (με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε χώρας, ασφαλώς) είχαν
κινηθεί στην κατεύθυνση της σύναψης άτυπων κοινωνικών συμβολαίων με
τμήματα της μεσοαστικής τάξης και με κάποιες παραχωρήσεις σε άλλα μεσο-μικροαστικά στρώματα. Τον καθοριστικό –βέβαια- λόγο τον είχαν οι
ίδιες οι μεγαλοαστικές τάξεις που κράτησαν ασφαλώς για τον εαυτό τους
το δικαίωμα να αναιρέσουν όποια στιγμή έκριναν πλευρές του «συμβολαίου» αυτού ή και, τελικά, την ίδια την ουσία του.
Πηγή της κοινωνικής και πολιτικής αυτής επιλογής αποτέλεσε ο συσχετισμός που είχε προκύψει ως αποτέλεσμα της ταξικής πάλης σε όλο τον πλανήτη όλες τις προηγούμενες δεκαετίες. Το εργατικό κίνημα ήταν αρκετά
ισχυρό, οι λαοί πάλευαν σε διάφορα σημεία της γης με σοβαρές επιτυχίες

80

και
τα
του

τερ
πης
στικ
ψίχ
συμ
νων
λή
έξω
χαρ

πιτα
και
τατ
που
’90,
τολ
ψου
σου
κερ
από
ες σ
τημ
τη έ
της

ρία
σει.
«ο σ
συμ
μοκ
πιτα

κής
που
ξη α
σοσ

ταδεστη
νοι
πής
αλιάμε
ράς
όμα

γίπόχώρια
στις
οφή

ευαξιντιδεν
ται

υτιχαν
ν με
μεν οι
ους
λαί-

σχελαετά
χίες

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 81

Για την «Ευρωπαϊκή Αριστερά»

και το κομμουνιστικό κίνημα –παρά την πορεία της Σοβιετικής Ένωσης και
τα τελευταία χρόνια της Κίνας- είχε μέχρι περίπου τα τέλη της δεκαετίας
του ’70 αρκετή λάμψη στα μάτια των λαών και της εργατικής τάξης.
Η πιεστική αυτή πραγματικότητα επέβαλε την όσο το δυνατόν μεγαλύτερη ελαχιστοποίηση των εσωτερικών κραδασμών στην καρδιά της Ευρώπης και αυτό με τη σειρά του πριμοδότησε τη μεγαλοψυχία των μεγαλοαστικών στρωμάτων να «δώσουν» ρόλο σε μεσοστρώματα και κάποια
ψίχουλα σε στρώματα μικροαστικά και διανόησης. Πολιτική έκφραση των
συμβολαίων αυτών αποτέλεσε η σοσιαλδημοκρατία και η γραμμή του «κοινωνικού κράτους». Γραμμή που -αν και με μπόλικη υποκρισία και υπερβολή σε σχέση με το τι σημαίνει πραγματικά κοινωνικό κράτος- βρισκόταν
έξω από τα πραγματικά χαρακτηριστικά του καπιταλισμού και άρα είχε
χαρακτηριστικά «προσωρινής» και «αναγκαστικής» λύσης.
Από τις αρχές της δεκαετίας του ’80 άρχισε να γίνεται φανερό ότι ο καπιταλισμός ένιωθε ασφυκτικά στο υπάρχον πλαίσιο που είχε παραχωρήσει
και διαισθανόταν ότι ο πραγματικός συσχετισμός όδευε προς γρήγορες μετατοπίσεις σε πιο καθαρές και σύμφωνες με τη φύση του λύσεις. Η επίθεση
που άρχισε από τη δεκαετία του ’80 γνώρισε αποθράσυνση τη δεκαετία του
’90, όπου ο λαϊκός παράγοντας έδειχνε εντελώς χαμένος και αποπροσανατολισμένος. Τα κέντρα εξουσίας αποφάσισαν πως ήταν η ώρα να ανατρέψουν οποιαδήποτε δέσμευση απέναντι σε άλλα στρώματα και να προχωρήσουν σε αποφασιστικές λύσεις διάλυσης οποιασδήποτε κατάκτησης είχε
κερδηθεί τις προηγούμενες δεκαετίες - οι κατακτήσεις αυτές αφορούσαν
από την εργατική τάξη μέχρι μικροαστικά στρώματα. Ταυτόχρονα, οι βίαιες συγκεντρώσεις κεφαλαίων, η ακόμα μεγαλύτερη εκμετάλλευση των εξαρτημένων χωρών από τις ιμπεριαλιστικές μητροπόλεις και, τέλος, η πρόσφατη έκρηξη της οικονομικής κρίσης έθεσαν θέμα ύπαρξης ακόμα και μερίδων
της ίδιας της αστικής τάξης,
Οι μεγαλοαστικές τάξεις εδώ και μερικά χρόνια στέλνουν με κάθε ευκαιρία το μήνυμα ότι η εποχή της συναίνεσης και των συμβολαίων έχει περάσει. Και έχει δώσει τη θέση της στην εποχή της ανοιχτής καταστολής και του
«ο σώζων εαυτόν σωθήτω». Το «κοινωνικό κενό» της έλλειψης κοινωνικών
συμβολαίων αντιστοιχίστηκε στο πολιτικό κενό του θανάτου της σοσιαλδημοκρατίας (όχι κατ’ όνομα αλλά ως διαφορετική τάση διαχείρισης του καπιταλισμού).
Σε αυτά τα κενά φιλοδοξούν να απαντήσουν τα κόμματα της «Ευρωπαϊκής Αριστεράς». Φιλοδοξούν να εκφράσουν πολιτικά τα μεσοστρώματα
που θέλουν να γκρινιάξουν (έως και να φωνάξουν) που η μεγαλοαστική τάξη αθέτησε τις «υποσχέσεις της» και δεν τους αφήνει κανένα ρόλο. Τα μεσοστρώματα αυτά με κάθε ευκαιρία δηλώνουν ότι δεν στοχεύουν σε καμία

81

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 82

αντίθεση

ανατροπή της κατάστασης, αλλά σε επανάκτηση του ρόλου που είχαν. Πολιτικά, θρηνούν για το στρίψιμο της σοσιαλδημοκρατίας σε νεοφιλελεύθερες επιλογές και επιζητούν την επανασύστασή της. Γι’ αυτό και η εμμονή σε
«αντινεοφιλελεύθερο μέτωπο», γι’ αυτό και η απαίτηση «τα σοσιαλδημοκρατικά κόμματα να ξαναγίνουν σοσιαλδημοκρατικά».
Τα υψηλότερα από αυτά τα στρώματα συνεχίζουν να επενδύουν στην
ομπρέλα της μεγαλοαστικής τάξης -στην ύπαρξη του ιμπεριαλισμού και του
καπιταλισμού δηλαδή- γιατί δεν μπορούν να σκεφτούν τον εαυτό τους έξω
από μια ταξική κοινωνία. Από την άλλη, τα μικροαστικά στρώματα και η
διανόηση δεν είναι σε θέση να έρθουν σε ολοκληρωτική ρήξη γιατί αντιλαμβάνονται ότι, σήμερα, ο άλλος πόλος –η εργατική τάξη- είναι σε μεγάλο
βαθμό χτυπημένη πολιτικά, ιδεολογικά και οργανωτικά, ώστε δεν είναι
ακόμα σε θέση να αναλάβει τις ιστορικές της ευθύνες. Με βάση τα παραπάνω, τα στρώματα αυτά θέλουν να εκφράσουν τη δυσαρέσκεια και την
«εποικοδομητική» γκρίνια τους.
-Και «συμβουλεύουν» τη μεγαλοαστική τάξη ότι μια κοινωνία δεν προχωρά χωρίς συναινέσεις.
-Και της προτείνουν ότι πρέπει να διαφυλάξει το εισόδημα των εργαζομένων όχι γιατί είναι δικαίωμά τους αλλά για να «αναθερμανθεί» η οικονομία και η αγορά.
-Και την καλούν να ασφαλίζει στα ασφαλιστικά ταμεία τους μετανάστες όχι γιατί η ασφάλιση αποτελεί κατάκτηση της εργατικής τάξης και ευρύτερα των εργαζομένων αλλά «για να βρεθεί λύση στο πρόβλημα των ταμείων».
-Και την καλούν να αντιμετωπίσει την οικονομική κρίση με «κοινωνική
ευαισθησία» γιατί αλλιώς θα «ξεσπάσουν κοινωνικές εκρήξεις και εξεγέρσεις».
Οι καθοδηγήσεις των κομμάτων της «Ευρωπαϊκής Αριστεράς» ξέρουν
όμως ότι κοινωνικά και πολιτικά δεν μπορούν να εκφράσουν μια αυτόνομη προοπτική. Γι' αυτό και με κάθε ευκαιρία τονίζουν την ανάγκη «να επιστρέψουν τα σοσιαλδημοκρατικά κόμματα στις πηγές τους» ώστε να μπορέσουν να συγκυβερνήσουν, για μια πολιτική που θα εκφράζει ένα νέο
κοινωνικό συμβόλαιο. Μια μικρή παρένθεση εδώ: Στο ζήτημα που έχει προκύψει με βάση την επίθεση του κεφαλαίου στις κατακτήσεις σε ασφάλιση
και περίθαλψη, ήταν φανερή η αντιστοιχία της πολιτικής γραμμής των κομμάτων αυτών με τα κοινωνικά συμφέροντα που θέλουν να εκφράσουν. Με
άλλα λόγια, τη γραμμή «να σώσουμε τα ταμεία ΜΑΣ» και την αυταπάτη
ότι σε συνθήκες καπιταλισμού μπορεί τα ταμεία να είναι «δικά μας» δεν
μπορεί παρά να την είχαν στρώματα που για χρόνια «φτιάχνονταν» με την
αυταπάτη της συνδιαχείρισης και της συγκυβέρνησης με τη μεγαλοαστική

82

τάξ
έζησ
από
αστ

παρ

αδι
απο
ντα
ματ
μάζ
στρ
ση θ

«νέω
απο
στρ
έχο
τή η
ανα
καθ
τολ
παρ
μία
που
πτο
εύκ

Τα

περ
καθ
ματ
(«α
κτές
να
ανα
πιτα

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 83

Για την «Ευρωπαϊκή Αριστερά»

Πούθεή σε
μο-

την
του
έξω
αι η
αμάλο
ίναι
πάτην
ρο-

αζονονάευτα-

ική
γέρ-

ουν
νοεπιπονέο
ροιση
ομΜε
άτη
δεν
την
ική

τάξη. Η εργατική τάξη, ακόμα και σε εποχές ισχύος και κατακτήσεων, δεν
έζησε ποτέ το όνειρο να της δίνει ο καπιταλισμός ένα ρόλο διαφορετικό
από του παραγωγού πλούτου και τη ληστεία του πλούτου αυτού από την
αστική τάξη.
Δυο ακόμα επισημάνσεις στο σημείο αυτό, για να αποφευχθούν πιθανές
παρανοήσεις:
1. Τα παραπάνω δεν αποτελούν ούτε κάποιο φλερτάρισμα προς έναν
αδιέξοδο «εργατισμό» ούτε και υποδηλώνουν κάποια αφ’ υψηλού ματιά ή
αποστασιοποίηση από μικροαστικά στρώματα που κινούνται και ψάχνονται κάτω από το βάρος των ανατροπών που φέρνει η επίθεση του συστήματος. Ίσα ίσα, η πραγματική ζωή είναι που δημιουργεί τα δεδομένα και οι
μάζες κινούνται ιστορικά στη βάση των υλικών τους συμφερόντων. Τα
στρώματα, όμως, που ηγεμονεύουν σε κάθε πολιτική λογική και κατεύθυνση θέτουν και τα πραγματικά όρια σε αυτήν την κατεύθυνση.
2. Θα ήταν λάθος να θεωρήσει κανένας ότι η σχετική ισχυροποίηση των
«νέων» αυτών ρεφορμιστικών σχηματισμών σε ευρωπαϊκό επίπεδο είναι
αποτέλεσμα μόνο του ειδικού βάρους που έχουν στην κοινωνία τα μεσοστρώματα που τους στηρίζουν και του σπρωξίματος και της προβολής που
έχουν κατά καιρούς από αστικά κέντρα και ΜΜΕ (όχι πως δεν υπάρχει αυτή η πλευρά). «Υπεύθυνες» πάνω από όλα είναι οι ίδιες οι δυνάμεις που
αναφέρονται στον κομμουνισμό και στην επανάσταση και των οποίων οι
καθυστερήσεις και οι ανεπάρκειες αφήνουν χώρο για εκ νέου αποπροσανατολισμούς από τους συνήθεις υπόπτους, τους ρεφορμιστές. Πρέπει, όμως, να
παρατηρήσουμε ότι οι δικές μας αναλύσεις και προοπτικές μπορεί από τη
μία να πατάνε στην πραγματικότητα και να αναγνωρίζουν τις δυνατότητες
που γεννάει η πραγματική κατάσταση, αλλά από την άλλη δεν αποκρύπτουν τις σοβαρές δυσκολίες του κινήματος ούτε και σπέρνουν απάτες για
εύκολες και χαρωπές λύσεις.

Τα

αδιεξοδα Του ρεφορμισμου σΤη φαση Που διανυουμε

Αν δεχτούμε ότι σε κοινωνικό και πολιτικό πεδίο τα πράγματα είναι όπως
περίπου περιγράψαμε παραπάνω, τότε τα κόμματα αυτά δεν βρίσκονται σε
καθόλου ευχάριστη θέση. Αν διάφορες κοινωνικές και πολιτικές τάσεις οραματίζονται την εκ νέου γέννηση μιας σοσιαλδημοκρατίας του 21ου αιώνα
(«αριστερής σοσιαλδημοκρατίας», όπως λέει ο Αλαβάνος και οι υποστηρικτές του), ο καπιταλισμός από την άλλη δεν δείχνει καθόλου διατεθειμένος
να στηρίξει μια τέτοια τάση. Το ξέσπασμα της καπιταλιστικής κρίσης, ενώ
αναπτέρωσε αρχικά τις ελπίδες του πολιτικού αυτού προσωπικού ότι «ο καπιταλισμός «για να επιβιώσει θα επιστρέψει σε κεϊνσιανού τύπου κατευθύν83

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 84

αντίθεση

σεις» και θα αναγκαστεί να στηριχτεί σε ευρύτερες (που λέει ο λόγος) συμμαχίες, δείχνει τελικά να οδηγεί στην ακριβώς αντίθετη κατεύθυνση. Ο διαγκωνισμός των ιμπεριαλιστικών κρατών να πληρώσουν λιγότερο την κρίση από
το γείτονά τους, παρέα με τη δυσκολία να αναδιαταχθούν οι σφαίρες επιρροής όσο δραστικά θα «ήταν αναγκαίο», οδηγεί στα μανιασμένη ένταση της
επίθεσης στα γνωστά θύματα. Αυτή η επίθεση στα εργατικά και ευρύτερα
λαϊκά δικαιώματα ανατρέπει εκ βάθρων το εργασιακό καθεστώς και ό,τι περιλαμβάνει αυτό (μονιμότητα, ασφάλιση, περίθαλψη, αριθμητική μείωση του
εισοδήματος, «εθελοντική» δουλειά χωρίς πληρωμή). Έτσι, το γεγονός της
αναβίωσης μιας τάσης που έχει να κάνει με την παρέμβαση του κράτους στην
«ελεύθερη οικονομία» (και που έκανε κάποιους να μιλούν για «αναβίωση»
του Κέινς) δεν αμφισβητεί καθόλου την κατεύθυνση της ολομέτωπης επίθεσης
στις κατακτήσεις των εργαζομένων και της εργατικής τάξης. Η κατεύθυνση
αυτή αποτελεί μονόδρομο για το σύστημα και το πολιτικό του προσωπικό.
Σε τέτοιο περιβάλλον, ο ιμπεριαλισμός–καπιταλισμός δεν σηκώνει ρεφορμισμούς. Όποιος αντιστέκεται στις επιλογές του βγαίνει ουσιαστικά
εκτός νόμου και όποιος κάνει νερά δέχεται ασφυκτικές πιέσεις. Το γεγονός
αυτό αναγκάζει το (υποτίθεται αριστερό) Μπλόκο Πορτογαλίας να ζητάει
απαγόρευση των απολύσεων στις… κερδοφόρες επιχειρήσεις. Τον ΣΥΡΙΖΑ
να τρέχει από συνάντηση σε συνάντηση με τον ΠΟΑΣΥ και να καταπίνει
τις εφόδους της αστυνομίας σε βιβλιοπαρουσιάσεις όπου βρίσκονται στελέχη του επειδή πέρσι το Δεκέμβρη δεν ήταν τόσο ανοιχτά καθεστωτικός όσο
απαιτούσε η αστική τάξη. Η κατάσταση αυτή δημιουργεί, εκ των πραγμάτων, σοβαρά αδιέξοδα στο πολιτικό προσωπικό των κομμάτων της «Ευρωπαϊκής Αριστεράς». Γιατί, καλοί οι ρεφορμισμοί, αρκεί να τους… επιτρέπει
ο καπιταλισμός. Αλλιώς, τι να τις κάνεις τις ώριμα επεξεργασμένες προτάσεις ειδικών (που λέει και η Die Linke) αν αυτός στον οποίον απευθύνεσαι
(το σύστημα) δεν κάνει τον κόπο ούτε να τις δει;
Άλλη υλική υπόσταση είχε η μεταρρυθμιστική γραμμή σε συνθήκες των
δεκαετιών του '60 και του '70 –όταν το σύστημα «έδινε» κάτι- και άλλη σήμερα που το σύστημα τα παίρνει όλα. Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι τα πολιτικά αδιέξοδα μιας μεταρρυθμιστικής γραμμής στην εποχή των αντιμεταρρυθμίσεων θα οδηγήσει με αυτόματο τρόπο στην απελευθέρωση κόσμου
από την επιρροή του ρεφορμισμού. Πόσω μάλλον που η πραγματική πίεση
που νιώθουν όλο και ευρύτερα τμήματα του πληθυσμού απαιτεί λύσεις και
πραγματικά αποτελέσματα. Όσο αυτά δεν αρχίζουν να έρχονται από δυνάμεις σαν τις δικές μας τόσο ο κόσμος αυτός θα επανεπενδύει –με λιγότερη
ορμή, με περισσότερες απογοητεύσεις ίσως- σε σχήματα που μπορεί να είναι
τελικά το ίδιο αναποτελεσματικά, αλλά του δίνουν τουλάχιστον την ηθική
ομπρέλα ενός 5% στις εκλογές.

84

ο

κ

τη σ
πρα
σμό
δια
σοβ
ντη
δες:
γκρ
πνε
αγω

πλή
πίεσ
Σε
χώρ
βρη
χαν
(όπ
Σε κ
μάλ
Δεκ
του
να ξ
μότ
απε
συν
απε
δίο
από
τα π
μεν
ματ
πόδ
ξει

θηκ

μακωαπό
πιρτης
ερα
πετου
της
την
ση»
σης
νση
κό.
ρεικά
νός
άει
ΖΑ
ίνει
ελέόσο
μάρωέπει
τάσαι

των
σήποαρμου
εση
και
νάερη
ίναι
ική

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 85

Για την «Ευρωπαϊκή Αριστερά»

ο

κινημαΤικοσ κυβερνηΤισμοσ και οι μεΤαΤοΠισεισ Του

Τα στελέχη των κομμάτων της «Ευρωπαϊκής Αριστεράς» επαίρονται για
τη συμμετοχή τους σε διάφορα κινήματα που έχουν ξεσπάσει. Ωστόσο, η
πραγματικότητα δεν είναι έτσι. Αναφέραμε και παραπάνω ότι ο ρεφορμισμός (πάντα) χρησιμοποιούσε το κίνημα και τις προσβάσεις του σε αυτό ως
διαπραγματευτικό χαρτί στο παζάρι του με το σύστημα για τη διεκδίκηση
σοβαρού ρόλου στο πλαίσιό του. Θα μπορούσε κανένας να δώσει την απάντηση θέτοντας ένα ερώτημα με τον τρόπο που θα το έθεταν οι πιτσιρικάδες: «πού είναι το Φόρουμ, οεο;». Επαιξε τον «κινηματικό» του ρόλο, συγκρότησε πολιτικά τα (νέο;)ρεφορμιστικά αυτά μορφώματα και παρέδωσε
πνεύμα. Τόση κινηματική ευαισθησία – τόσο χυδαία εκμετάλλευση των
αγωνιών ενός αγωνιστικού δυναμικού.
Η αντίφαση είναι ότι, στη σημερινή περίοδο που το σύστημα απαιτεί
πλήρη ευθυγράμμιση, και αυτή ακόμα η κινηματική πλευρά βρίσκεται υπό
πίεση και εν πάση περιπτώσει εντός του πλαισίου που ορίζει ο αντίπαλος.
Σε όλα τα σημαντικά κινήματα που έχουν γίνει τα τελευταία χρόνια στη
χώρα μας (απεργία δασκάλων, ασφαλιστικό, φοιτητικοί αγώνες, Δεκέμβρης), οι δυνάμεις του ΣΥΡΙΖΑ στην καλύτερη περίπτωση απλώς συμμετείχαν και στη χειρότερη έπαιξαν αποπροσανατολιστικό–διαλυτικό ρόλο
(όπως, ας πούμε, με τη γραμμή του δημοψηφίσματος για το ασφαλιστικό).
Σε κάθε περίπτωση, πάντως, δεν έπαιξαν ρόλο συγκρότησης του αγώνα και
μάλιστα σε κατεύθυνση πολιτικής ρήξης με το σύστημα. Ακόμα και για το
Δεκέμβρη που τόσο επαίρονται, ας θυμίσουμε δύο σημαντικές επιλογές
τους. Στις 9 Δεκέμβρη αποδέχτηκαν βεβαίως την πρόσκληση Καραμανλή για
να ξεπεραστεί η έκρυθμη κατάσταση, δίνοντας με την παρουσία τους νομιμότητα στον κυβερνητικό διάλογο–απάτη και την άλλη μέρα (στη γενική
απεργία της 10 Δεκέμβρη) συνέβαλαν στην ευθυγράμμιση του επίσημου
συνδικαλιστικού κινήματος με την έκκληση Καραμανλή για ματαίωση της
απεργιακής πορείας, μη συμμετέχοντας στην απεργιακή πορεία από το Πεδίο του Άρεως και συμβάλλοντας έτσι στην απόσταση των εργαζομένων
από το ξέσπασμα του Δεκέμβρη. Η συμμόρφωση αυτή δεν ήταν αρκετή για
τα πολιτικά κέντρα του συστήματος στην Ελλάδα και κλιμάκωσαν το επόμενο διάστημα την πίεση στον ΣΥΡΙΖΑ. Η κλιμάκωση αυτή είχε τόσο θεαματικά αποτελέσματα που το σύστημα αποφάσισε να τον ξαναστήσει στα
πόδια του πριν από τις βουλευτικές εκλογές του Οκτώβρη και να τον σπρώξει με τα χίλια.
Με άλλα λόγια, όταν το σύστημα έθεσε τα όρια, ο ΣΥΡΙΖΑ συμμορφώθηκε. Αντίστοιχη κατάσταση (παρά την ελλιπή πληροφόρηση) δείχνει να
85

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 86

αντίθεση

επικρατεί και στις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες όπου οι αγώνες ξεσπούν
κάτω από το βάρος της επίθεσης και τα κόμματα της «Ευρωπαϊκής Αριστεράς» παρακολουθούν ή είναι απέναντι (όπως είδαμε παραπάνω για την Die
Linke). Η συμμόρφωση αυτή θα αποτελεί γενικά τον κανόνα όσο αγριεύουν
τα πράγματα. Και τα κέντρα του συστήματος θα στέλνουν το μήνυμα στα
κόμματα αυτά ότι η συνέχιση της ύπαρξής τους (χρήσιμης, πάντως, για το
σύστημα) βρίσκεται σε ευθεία συνάρτηση με τη συμμόρφωση αυτή. Με την
αντίφαση, βεβαίως, ότι η απόλυτη συμμόρφωση ουσιαστικά αναιρεί τους
ίδιους τους λόγους ύπαρξης των κομμάτων αυτών στα μάτια των μαζών.
Ωστόσο, είναι και αυτό ένα μέρος του παζλ των αδιεξόδων που έχουν να
επιλύσουν οι καθοδηγήσεις των κομμάτων αυτών. Και στη βάση αυτών των
αδιεξόδων άλλωστε (εκτός από την εκούσια και σχεδιασμένη διασπορά
σύγχυσης) πρέπει κανένας να ερμηνεύσει τις αντιφατικές δηλώσεις, τις παλινωδίες, τις εναλλαγές πολιτικών ρόλων (οι «δεξιοί γίνονται «αριστεροί»
και το αντίστροφο, χωρίς κανένας να καταλάβει πώς) ανάμεσα σε διάφορες
τάσεις και παράγοντες των κομμάτων αυτών.

για

Την εΠικληση Τησ ενοΤηΤασ

Είναι πραγματικά εντυπωσιακό να διαπιστώσει κανένας πόσο ίδια είναι η ρητορική των διαφόρων κομμάτων της «Ευρωπαϊκής Αριστεράς» σε
σχέση με το ζήτημα της ενότητας. Επίκληση στην ανάγκη (λες και η επίκληση στην ανάγκη απαντά αυτόματα και την ανάγκη αυτή), πολιτική πολυγλωσσία, σβήσιμο του παρελθόντος, σύγχυση της ενότητας στη δράση με
την πολιτική ενότητα (δηλαδή του κινήματος με το κόμμα), εύκολες «λύσεις»… πληθυντικής Αριστεράς που το μόνο που της μένει είναι να προβάλει εναλλακτικό πρόγραμμα διακυβέρνησης (λες και έχει λύσει το καθήκον
συγκρότησης νικηφόρων αντιστάσεων) και άλλα trendy και ευχάριστα στα
αφτιά του ταλαιπωρημένου λαού. Δεν είναι εδώ σκόπιμο να επαναλάβουμε την τοποθέτησή μας για το ζήτημα αυτό. Αλλά να κάνουμε κάποιες λίγες
επισημάνσεις:
-Όταν κάποιος σπέρνει τη θολούρα και τη σύγχυση για να τσιμπήσει σε
μια εποχή πολιτικής διάλυσης, δεν θα αργήσει η ώρα να περάσει από το ταμείο να πληρωθεί. Το κακό εκλογικό αποτέλεσμα του ΝΑΚ Γαλλίας στις ευρωεκλογές ήταν αποτέλεσμα χρέωσης «αντιενωτικής» στάσης, καθώς αρνήθηκε στη φάση αυτή να συνεργαστεί με το ΓΚΚ με επιχείρημα ότι το
τελευταίο δεν αποκλείει τη συνεργασία με το Σοσιαλιστικό Κόμμα! Έτσι είναι! Όταν συμβάλλεις στην κυριαρχία απολίτικων απόψεων και επενδύεις
σε… πλειοψηφικά και χαζοχαρούμενα επιχειρήματα ότι ο πλατύς κόσμος
δεν ξέρει (ας πούμε) τις διαφορές ανάμεσα στο ΚΚΕ(μ-λ) και στο ΜΛ-ΚΚΕ,
86

θα
το Γ
κόσ

τής
τάσ
μη β
Αλλ
κίνη
κίνη

τητ
νετα
ρήμ
«βα
κόσ
ξο.

για

Τησ

της
δεν
έξω
τα
(έστ
πλα
λύ τ
πρα
τευ
λιτι
παί
ποθ
ήτα
πειθ

πρα
τια
ντα

ούν
στεDie
ουν
στα
το
την
ους
ών.
να
των
ορά
παοί»
ρες

εί» σε
ληλυμε
«λύβάκον
στα
ουίγες

ι σε
ταευνήτο
ι είύεις
μος
ΚΕ,

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 87

Για την «Ευρωπαϊκή Αριστερά»

θα έρθει η στιγμή να εξηγήσεις ποιες είναι οι διαφορές ανάμεσα στο ΝΑΚ,
το ΓΚΚ και το Σοσιαλιστικό Κόμμα – διαφορές που δεν γνωρίζει ο πλατύς
κόσμος, βεβαίως!
-Η επίκληση της ενότητας αποτελεί όχημα ισχυροποίησης της τάσης αυτής και δεν είναι καθόλου έντιμη και ειλικρινής. Όχι μόνο γιατί οι διάφορες
τάσεις και πολιτικοί παράγοντες μισιούνται θανάσιμα μεταξύ τους και ας
μη βγαίνουν ποτέ ν' αντιπαρατεθούν στα πραγματικά πολιτικά ζητήματα.
Αλλά και γιατί η τάση αυτή χρησιμοποιεί την επίκληση της ενότητας στο
κίνημα όσο θεωρεί ότι δεν διακυβεύεται το πολιτικό της πλαίσιο και ότι η
κίνηση του κόσμου βρίσκεται εντός νομιμότητας.
-Η πίεση που θα δεχόμαστε και στη χώρα μας από την «απαίτηση ενότητας» δεν θα μειωθεί. Αντίθετα, θα εντείνεται όσο η επίθεση θα κλιμακώνεται και όσο το κίνημα δεν θα συναντιέται με νίκες στο δρόμο. Τα επιχειρήματά μας θα φαίνονται σωστά σε προοδευτικό κόσμο, αλλά αποτρεπτικά
«βαριά» και με απαιτητικές και επίπονες αναλήψεις καθηκόντων από τον
κόσμο αυτό, που -λογικό είναι- θα προτιμάει κάτι πιο εύκολο και αισιόδοξο. Αλλά εδώ ας περάσουμε στην τελευταία παράγραφο.

για

Τη σΤαση μασ αΠενανΤι σΤην Ταση

Τησ

«ευρωΠαϊκησ αρισΤερασ»

1. Είναι ευνόητο ότι είμαστε υποχρεωμένοι να ανοίξουμε τη βεντάλια
της ιδεολογικής και πολιτικής αντιπαράθεσης με όλο αυτό το ρεύμα. Και
δεν εννοούμε μόνο με τον ΣΥΡΙΖΑ, αλλά με όλη αυτή τη μεταφερόμενη απ'
έξω κάλπικη λάμψη ότι τάχα κάτι ελπιδοφόρο γεννιέται στην Ευρώπη από
τα κόμματα αυτά. Και να αποκαλύψουμε ότι έχουμε ξανά μπροστά μας
(έστω στις σημερινές διαφορετικές συνθήκες) ξαναζεσταμένο το πολιτικό
πλαίσιο της σοσιαλδημοκρατίας και του ευρωκομμουνισμού που τόσο πολύ ταλαιπώρησαν το κίνημα τις προηγούμενες δεκαετίες. Αυτή είναι η ωμή
πραγματικότητα. Αυτός ο πολιτικός προσανατολισμός είναι αδιαπραγμάτευτος για τις καθοδηγητικές ομάδες των κομμάτων αυτών – και όποια πολιτική οργάνωση ισχυρίζεται ότι ο προσανατολισμός του ρεύματος αυτού
παίζεται και είναι υπό διαμόρφωση λέει συνειδητά ψέματα. Άλλωστε, η τοποθέτηση Τσίπρα πριν από λίγο καιρό απέναντι στις τάσεις του ΣΥΡΙΖΑ
ήταν ενδεικτική: «Κάντε ό,τι θέλετε με την κάρτα μέλους, αλλά δηλώστε
πειθαρχία στον φιλοΕΕ προσανατολισμό του ΣΥΡΙΖΑ».
2. Μια τέτοια αντιπαράθεση δεν είναι εύκολη όχι μόνο εξαιτίας των
πραγματικών δυσκολιών του κινήματοςα, αλλά και γιατί τα βασικά κομμάτια που έχουν παραμείνει στην εξωκοινοβουλευτική Αριστερά δυσκολεύονται να διαχωριστούν πολιτικά από το ρεύμα αυτό. Γι' αυτό το λόγο κά87

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 88

αντίθεση

νουν κριτική στον αδύναμο κρίκο, δηλαδή στις πιο ανοιχτά δεξιές τάσεις
του. Αυτό κάνει ακόμα πιο δύσκολη την αντιπαράθεσή μας. Αλλά και πιο
αναγκαία.
3. Στη χώρα μας, τόσο το ΚΚΕ όσο και ο ΣΥΡΙΖΑ απαντούν με αντίστοιχο τρόπο αλλά διαφορετική κατάληξη το ζήτημα κίνημα–κόμμα. Το μεν
ΚΚΕ το απαντάει με τη λογική «διαχωρισμός παντού», ο δε ΣΥΡΙΖΑ με τη
λογική «ενότητα παντού». Πολύ σωστά, η οργάνωσή μας δεν θεωρεί ότι
υπάρχει αντίφαση ανάμεσα στο καθήκον για κοινή δράση στο κίνημα και
στο καθήκον για όξυνση της αντιπαράθεσης με ρεφορμιστικές απόψεις και
ρεφορμιστικά πολιτικά μορφώματα στο κίνημα και στο κεντρικό πολιτικό
πεδίο. Και οι δύο πλευρές της γραμμής αυτής πρέπει να ενταθούν.
4. Μεγάλο μέρος του δυναμικού που συμμετέχει ή απλώς παρακολουθεί
τις δυνάμεις αυτές σε όλη την Ευρώπη, πέρα από τις ιδεολογικές και πολιτικές συγχύσεις που έχει, πέρα από τις ποικίλες αφετηρίες του, χαρακτηρίζεται από αγωνιστικές διαθέσεις και δυνητικά μπορεί σε μεγάλο βαθμό να
συναντηθεί με άλλους προσανατολισμούς, διαφορετικούς από τον εξωραϊσμό του καπιταλισμού.
5. Η αντιπαράθεση στα χαρτιά είναι «λίγη» και δεν μπορεί να είναι ουσιαστικά αποτελεσματική – όσο και δομημένη και επεξεργασμένη κι αν είναι. Προκύπτει και για μας η ανάγκη (για να παραφράσουμε μια γνωστή
φράση) να περάσουμε από το όπλο της κριτικής στην κριτική της πράξης.
Είναι φανερό ότι, αν είχαμε τη δυνατότητα να παλέψουμε με μάχιμο τρόπο
τη συνέχιση της απεργίας σε έναν σοβαρό κλάδο όταν οι ρεφορμιστικές ηγεσίες έκλειναν τις απεργίες για το ασφαλιστικό, θα κάναμε με αυτόν τον τρόπο εκατό φορές πιο πειστική την αντιπαράθεσή μας στη γραμμή του δημοψηφίσματος του ΣΥΡΙΖΑ. Ταυτόχρονα έχει φανεί ότι στις περιπτώσεις που
παίρνουμε επιθετικά πρωτοβουλίες που βάζουν τον πήχη λίγο πιο ψηλά
από εκεί που θεωρούμε ότι βρισκόμαστε (ακόμα και σε πεδία που δεν είναι
προνομιακά για μας, όπως το περιβαλλοντικό), τότε αποκαλύπτεται η γύμνια της ρεφορμιστικής προτασεολογίας. Αποκαλύπτεται και πόσο σεχταρισμός γίνεται ο «ενωτισμός» εκείνων που βλέπουν πως ο κόσμος κινείται
έξω από τα πολιτικά τους πλαίσια και δεν έχει καμία διάθεση να γίνει το
σκαλί για την αναρρίχηση του ρεφορμισμού στην πολιτική σκακιέρα.

88

σεις
πιο

τοιμεν
ε τη
ότι
και
και
ικό

υθεί
ολιηρίνα
ραϊ-

ουείστή
ξης.
όπο
ηγερόμοπου
ηλά
ίναι
γύταίται
ι το

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 89

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 90

Μια
χάτ
μικέ
φιλ
«νέα
ίδιο
του
«δικ
λου
μοσ
μαο
δεν

στα
καμ
λεσ
λά ε
στα
ριζο
βολ

90

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 91

ΑΡΘΡΑ

Το Λαλγκάρ και η ριζοσπαστικοποίηση
της αντίστασης: Από τους «απλούς
πολίτες» στα πολιτικά υποκείμενα;
Σάροτζ Γκίρι

Μια εικόνα ξεχωρίζει από την αντίσταση του Λαλγκάρ. Ο Τσατραντάρ Μαχάτο, ο επιφανέστερος ηγέτης της Λαϊκής Επιτροπής Ενάντια στις Αστυνομικές Θηριωδίες (PCAPA), να διανέμει φαγητό σε απλούς χωρικούς – όχι ως
φιλανθρωπία υψηλόβαθμου ηγέτη, αλλά ως ένας απ' αυτούς. Είναι αυτή η
«νέα» εικόνα των μαοϊκών; Αλλά ίσως ο Μαχάτο να μην είναι μαοϊκός – ο
ίδιος το αρνείται. Αλλά, εάν δεν είναι, βάσει της δύναμης και της επιρροής
του στην περιοχή, δεν θα έπρεπε να τον είχαν εκκαθαρίσει μέχρι τώρα οι
«δικτατορίσκοι» μαοϊκοί; Τότε ίσως απλά να τον χρησιμοποιούν, να ακολουθεί τα «φιρμάνια» τους από φόβο. Αλλά κάποιος με τέτοιου είδους δημοσιότητα και αγάπη των μαζών θα φοβόταν τους μαοϊκούς; Εντέλει, είναι
μαοϊκός ή σαν μαοϊκός; Αλλά μαοϊκός τόσο δημοφιλής στις μάζες και που
δεν φαίνεται να τους τρομοκρατεί;
Αυτές είναι ερωτήσεις-παγίδα, εώς και ζόρικες για πολλούς. Γιατί η αντίσταση στο Λαλγκάρ αποτελεί ένα μοναδικό πείραμα, που δεν ακολουθεί
καμιά πεπατημένη ή δεδομένο σενάριο. Η αντίσταση στο Λαλγκάρ προκάλεσε τριγμούς στις τοπικές σχέσεις εξουσίας και στις κρατικές δυνάμεις, αλλά επίσης αμφισβήτησε αποδεκτές ιδέες και πρακτικές των κινημάτων αντίστασης, την εσωτερική τους συγκρότηση και πάνω απ' όλα άνοιξε νέες
ριζοσπαστικές δυνατότητες για την πρωτοβουλία των μαζών – εν μέρει συμβολιζόμενες στην αυτοσχέδια εικόνα και αγωνιστική πολιτική ταυτότητα

91

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 92

αντίθεση

του Μαχάτο και βεβαίως της PCAPA έναντι των μαοϊκών. Το Λαλγκάρ υπονομεύει αποφασιστικά συμβατικές ιδέες όσον αφορά τη σχέση ανάμεσα σε
«ειρηνικές» και «βίαιες» μορφές πάλης και εισάγει δυνατότητες αντίστασης
αποδεσμευμένες από δοσμένες αντιλήψεις πολιτικής υποκειμενικότητας ή
υποταγής στο «κράτος δικαίου».
Το Λαλγκάρ αψήφισε τα μακροχρόνια δεσμά των κοινωνικών κινημάτων της χώρας, τα οποία αναπόφευκτα θα περιόριζαν τις μορφές αγώνα
εντός των ορίων που καθορίζονται από τη γραμμή που εκπορεύεται από
το μονοπώλιο βίας του ινδικού κράτους. Το Λαλγκάρ έδειξε πως όταν η
δημοκρατική πάλη των μαζών έρχεται σε σύγκρουση με τον κατασταλτικό μηχανισμό του κράτους –το οποίο έχει χάσει κάθε δημοκρατική νομιμοποίηση– ο αγώνας προσλαμβάνει τη μορφή ενός βίαιου μαζικού κινήματος. Αυτή η βίαιη πράξη, όντας η έκφραση αναβαθμισμένου μαζικού
δημοκρατικού αγώνα, ανατρέπει δομές που ούτως ή άλλως έχουν χάσει
κάθε βάση, είναι από κάθε άποψη πολιτική πάλη, ένοπλη πάλη αν θέλετε,
αλλά δεν έχει τίποτα να κάνει με την υποτιθέμενη «κατάσταση σύγκρουσης» όπου απλοί πολίτες εμφανίζονται ως απλά παγιδευμένοι και δεινοπαθούντες.
Πάρτε τη βίαιη μαζική δράση στο Νταραμπούρ στις 19 Ιουνίου, ένα γεγονός που πολλοί εκ δεξιών και εξ αριστερών στηλιτεύουν ως μαοϊκή κατάληψη [εξουσίας] και λήξη του δημοκρατικού αγώνα. Όταν αυτή η ενέργεια πυροδότησε επίθεση των δυνάμεων ασφαλείας για «ανάκτηση» της
περιοχής, μετατράπηκε η κατάσταση αυτή σε ζώνη σύγκρουσης μεταξύ
κράτους και ένοπλων μαοϊκών, με τους «απλούς πολίτες» παγιδευμένους
και εν αναμονή εξωτερικής βοήθειας. Άρα αυτό είναι το κρίσιμο σημείο: Το
Λαλγκάρ αρνήθηκε να χρησιμοποιηθεί στη συνηθισμένη αφήγηση που παρουσιάζει κάθε ένοπλο αγώνα ως απολίτικη «κατάσταση σύγκρουσης» με
εικόνες γυναικόπαιδων που υποφέρουν, αναμένοντας τη διεθνή κοινότητα
και τη βοήθεια των ΜΚΟ να έρθουν να τους σώσουν.
Η εικόνα του «απλού πολίτη» σε αυτήν την περίπτωση δεν ήταν αυτού
που «αρνείται να διαλέξει πλευρά» και τρέχει να πάρει το πρώτο μέρος
των προμηθειών ανακούφισης, αλλά χαρακτηριστικό δείγμα τέτοιου είναι
κάποιος σαν τη Μαλάτι. Δείχνοντας ξεκάθαρη την πολιτική της συμπάθεια, παρέμεινε στον καταυλισμό που οργανώνει η PCAPA και αρνήθηκε
την ιατρική βοήθεια της διοικητικής αρχής μιας και γέννησε – το ασθενοφόρο που την περίμενε έφυγε άδειο (The Statesman, Καλκούτα, 30 Ιουνίου 2009). Οι «ανθρωπιστικές ανάγκες» της Μαλάτι ολοκληρώθηκαν από
καθαυτή την πάλη που εφάρμοσε τη «βίαιη μαζική πράξη» – μην αφήνοντας χώρο για ΜΚΟ και κράτος κοινωνικής πρόνοιας, αποτελώντας χαρακτηριστικό παράδειγμα του αυτόνομου χαρακτήρα της αντίστασης. Αυτό
που έγινε δεν ήταν απλά ότι οι «απλοί πολίτες» και οι αντιβάσι1 υποστή92

ριξα
ώστ
ρού

«αΠ

ρα
κή.
στη
τον
απλ
κής
ζει
στή
δημ

φυλ
κών
ση,
πολ
ζου

θα σ
ζωτ
κού
μη κ
των
του

δεν
τητ
λή
απλ
χθε
των
Βεγ

1. Π
http

ποα σε
σης
ς ή

μάώνα
από
νη
λτιομιμακού
σει
ετε,
ουνο-

γεκανέρτης
αξύ
ους
Το
πα» με
ητα

τού
ρος
ίναι
πάηκε
νουνίαπό
νοραυτό
στή-

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 93

Το Λαλγκάρ και η ριζοσπαστικοποίηση της αντίστασης

ριξαν τους μαοϊκούς, η ίδια η εικόνα των μαοϊκών υπέστη αλλαγή ούτως
ώστε οποιοσδήποτε, συμπεριλαμβανομένων των γυναικόπαιδων, θα μπορούσε να είναι μαοϊκός.

«αΠλοι

ΠολιΤεσ», μαοϊκοι

Το ερώτημα είναι το εξής: οι απλοί πολίτες στέκονται ενάντια και ξέχωρα απ' τους μαοϊκούς; Αυτό το σημείο γίνεται συναφές από μια άλλη οπτική. Μεγάλα τμήματα των δημοκρατικών δυνάμεων της χώρας αντιτίθενται
στην αντιμετώπιση που θεωρεί κεντρικό σημείο την ασφάλεια όσον αφορά
τον ξεσηκωμό στο Λαλγκάρ, διαλαλώντας την ανάγκη διαχωρισμού των
απλών χωρικών/αντιβάσι από τους μαοϊκούς. Ο πρωθυπουργός [της Δυτικής Βεγγάλης] Μπουνταντέβ Μπατατσάργια δέχεται επίθεση διότι συνδυάζει τα δύο, χρησιμοποιώντας τον «μπαμπούλα των μαοϊκών», για να καταστήσει τους απλούς πολίτες εξιλαστήρια θήματα και να συντρίψει τη
δημοκρατική πάλη των μαζών.
Το Λαλγκάρ συνεπώς θέτει διάφορα ερωτήματα: Μετασχηματίζεται το
φυλετικό σε μαοϊκό; Είναι αυτή η φουσκοθαλασσιά υποστήριξης των μαοϊκών τέτοια που αντιβάσι θα γίνουν κυρίως μαοϊκοί; Στη σημερινή κατάσταση, είναι δυνατό να μην είσαι μαοϊκός και ωστόσο να διεκδικείς το είδος της
πολιτικής αντίστασης και αυτονομίας που οι μάζες του Λαλγκάρ παρουσιάζουν σήμερα;
Το πραγματικό ερώτημα είναι: Πού και πώς οι αντιστεκόμενοι αντιβάσι
θα σταθούν σε σχέση με τους μαοϊκούς; Μήπως ο διαχωρισμός των δύο είναι
ζωτικός για την παρούσα κρατικίστικη προσέγγιση όσον αφορά τους μαοϊκούς, τόσο κεντρικός που πρέπει να εφευρίσκεται και να επιβάλλεται ακόμη κι εκεί που δεν υπάρχει; Τότε η προσέγγιση περί ανθρωπίνων δικαιωμάτων, που καλεί το κράτος να κάνει αυτό το διαχωρισμό και να λυπηθούν
τους «απλούς πολίτες», πιθανόν να είναι ένα επικίνδυνο δίκοπο μαχαίρι.
Το Λαλγκάρ έδειξε πως ο διαχωρισμός των αντιβάσι από τους μαοϊκούς
δεν αποτελεί καμιά σπουδαία δημοκρατική πράξη, αλλά στην πραγματικότητα αυτό που επιτρέπει στο κράτος να εφαρμόζει τόσο σφοδρή καταστολή και ταυτόχρονα να ισχυρίζεται πως έδρασε για τα συμφέροντα των
απλών πολιτών. Συνεπώς, όπου ο διαχωρισμός αυτός δεν μπορεί να επιτευχθεί, το κράτος τον εφευρίσκει. Αυτό ήταν ξεκάθαρο από τις απαντήσεις
των κρατικών αξιωματούχων. Όταν ο υπουργός Εσωτερικών της Δυτικής
Βεγγάλης, Αρντέντου Σεν, παραδέχθηκε ότι «είναι δύσκολο να ξεχωρίσεις
1. Παλαιότερο άρθρο της Προλεταριακής Σημαίας για τους αντιβάσι μπορείτε να βρείτε εδώ:
http://www.kkeml.gr/international/logoi/India_antibasi.htm

93

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 94

αντίθεση

την PCAPA και τους μαοϊκούς», είναι ξεκάθαρο ότι ο διαχωρισμός δεν στέκει (The Statesman, Καλκούτα, 19 Ιουνίου 2009). Ωστόσο, και παρ' ότι
απλοί πολίτες δεν μπορούν να διαχωριστούν από τους μαοϊκούς, ο πρωθυπουργός του κρατιδίου εφηύρε αυτό το διαχωρισμό όταν δήλωσε στην ίδια
ειδησεογραφική αναφορά ότι οι δυνάμεις ασφαλείας «θα διασφαλίσουν
την ασφάλεια των απλών πολιτών». Περαιτέρω, «δήλωσε ότι οι απλοί χωρικοί δεν αναμειγνύονται άμεσα με τη βία, αλλά ότι είναι θύματα των βίαιων ενεργειών των μαοϊκών».
Υπήρξαν αναφορές της «βάσης στήριξης των μαοϊκών στα γυναικόπεδα» (The Statesman, Καλκούτα, 28 Ιουνίου 2009). Βάση στήριξης σημαίνει
πως οι κρατικοί αξιωματούχοι μετά βίας βρίσκουν ντόπιους προκειμένου
να συγκεντρώσουν σημαντικές πληροφορίες για τους μαοϊκούς αφότου το
δίκτυο του ΚΚΙΜ [Κομμουνιστικό Κόμμα Ινδίας Μαρξιστικό] κατέρρευσε.
Ανώτερος κρατικός αξιωματούχος δήλωσε ότι «εκτός εάν έχουμε τοπικές
πηγές, θα είναι τρομερά δύσκολο να αναγνωρίσουμε τους μαοϊκούς που
έχουν αναμιχθεί με τους ντόπιους. Παρ' ότι αυτοί οι (νέοι) άντρες είναι από
το Λαλγκάρ, δεν έχουμε κόσμο από τον πυρήνα της περιοχής. Αυτά τα χωριά βρίσκονται εκτός ορίων» (The Telegraph, Παρασκευή, 26 Ιουνίου 2009).
Υπό αυτό το πρίσμα, όπως και στην περίπτωση της Μαλάτι, δεν αποτελούν οι ένοπλοι μαοϊκοί τον μεγαλύτερο κίνδυνο στο Λαλγκάρ, αλλά οι
«απλοί πολίτες», ο υποστηρικτής της PCAPA που δεν ξεχωρίζει από τον υποστηρικτή των μαοϊκών. Είναι η Μαλάτι μαοϊκή; Αν αρνείται την ιατροφαρμακευτική βοήθεια που της προσφέρεται στην πιο ευάλωτη στιγμή της, τότε
τι θα πρέπει να κάνει το κράτος για να κερδίσει την υποστήριξή της; Αν
«απλοί πολίτες» δεν θέλουν να φύγουν από την «κατάσταση σύγκρουσης»
και θέλουν να διαλέξουν πλευρά, ίσως όχι με δραματικό τρόπο αλλά τουλάχιστον θέλοντας να κάνουν το μικρότερο λάθος διαλέγοντας την πλευρά
των «βίαιων μαοϊκών», τότε η αποστολή να διαχωριστούν οι μαοϊκοί από
τους πολίτες γίνεται δύσκολη – και ακριβέστερα πολιτικά αντιδραστική.
Αυτό που αντιλήφθηκε το κράτος στο Λαλγκάρ είναι πως ο καθένας
μπορεί να είναι μαοϊκός, και αν ο διαχωρισμός δεν αντέξει, τότε ο δρόμος
που μένει, σε μια δημοκρατία, είναι η τεχνητή επιβολή ενός «διαχωρισμού».
Μια τεχνητή λύση: αναφορές μάς λένε ότι οι δυνάμεις ασφαλείας σε τμήματα του Λαλγκάρ ψεκάζουν μια ειδική, εισαγόμενη χρωστική ουσία από ελικόπτερο στις περιοχές όπου υπάρχει παρουσία μαοϊκών. Αυτή η ουσία
αφήνει ένα σημάδι στο δέρμα για περίπου ένα χρόνο. Οπότε τώρα μπορείς
να ξεχωρίσεις ξεκάθαρα τους μαοϊκούς από τους «απλούς πολίτες»!
Επομένως η εφεύρεση και η επιβολή ενός διαχωρισμού επιτρέπει στο
κράτος να καταπιέσει ένα λαϊκό κίνημα στο όνομα του κερδίσματος ή της
υπεράσπισης απλών πολιτών. Αυτός ο επιβαλλόμενος διαχωρισμός είναι τέ-

94

τοιο
του
βάσ
είνα
βερ
ρίζο
δημ

εικ

τον
κάν
προ
γκά
από
και

της
ματ
επισ
εικό
χάν
χικέ
κρα

πρό
δια
της
Αρ
(«έξ
σχη
αντ
επε
γία
καλ

2. Η
του
ρέμβ

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 95

Το Λαλγκάρ και η ριζοσπαστικοποίηση της αντίστασης

στέότι
θυδια
ουν
χωίαι-

τοιος ούτως ώστε ακόμη κι όταν ο αντιβάσι στο Λαλγκάρ θέτει εαυτόν με
τους μαοϊκούς ή είναι μαοϊκός δεν θεωρείται ως χαρακτηριστικό των αντιβάσι στη δεδομένη συγκυρία, ως μέρος τού τι σημαίνει να είσαι αντιβάσι, το
είναι του ή η ζωή του, αλλά κατανοείται αρνητικά ως χρεοκοπία των κυβερνητικών πολιτικών. Κατά συνέπεια, έναν μαοϊκό αντιβάσι τον μεταχειρίζονται σαν να περιμένει να τον σώσουν ή να τον ξανακερδίσει η γενική
δημοκρατική τάση με αγαθές πολιτικές και χάρες.

πείνει
νου
το
υσε.
κές
που
από
χω09).

εικονεσ

οτεά οι
ποαρότε
Αν
ης»
λάυρά
από

νας
μος
ού».
μαελισία
ρείς

στο
της
τέ-

Των ανΤιβασι και μορφεσ Παλησ

Τώρα το στέλεχος των μαοϊκών μπορεί και πρέπει να διαχωριστεί από
τον «απλό χωρικό» ή τον αντιβάσι. Παρ' όλα αυτά, κάποια κλιμάκια δεν
κάνουν απλά αυτή τη διάκριση, αλλά έχουν επενδύσει πάρα πολλά στον
προνοητικό διαχωρισμό των δύο – προσπαθώντας να καταλάβουν το Λαλγκάρ μέσω αυτού. Αυτό συμβαίνει μιας και ο διαχωρισμός αυτός στηρίζεται
από τουλάχιστον δύο μακράν παγιωμένες εικόνες του «απλού χωρικού»
και κυρίως του αντιβάσι.
Στη μία περίπτωση, αυτός ο διαχωρισμός στηρίζεται με την παρουσίαση
της προσφιλούς σήμερα εικόνας του απλού χωρικού ή του αντιβάσι ως θύματος, εκτοπισμένου, μια αρνητική επίπτωση της νεχρουβιανής πίστης στην
επιστήμη και τη βιομηχανική ανάπτυξη2. Στη δεύτερη περίπτωση, υπάρχει η
εικόνα του αντιβάσι να αντιστέκεται στη «μοντέρνα ανάπτυξη και εκβιομηχάνιση» και να παίρνει μέρος σε δημοκρατικές μορφές πάλης, σε μη-ιεραρχικές και αυτόνομες ενέργειες πρόνοιας πέρα κι έξω από την κρατική και
κρατικίστικη λογική.
Η πρώτη εικόνα ενημερώνει κάποιες «φιλόπτωχες» κρατικές πολιτικές
πρόνοιας για την «ανάταση των φυλών και των εκτοπισμένων», αυτά που
διακηρύσσονται στα πακέτα επανένταξης ή στα προγράμματα «άμβλυνσης
της φτώχειας». Η δεύτερη έρχεται από την αντικαθεστωτική, αντικρατική
Αριστερά η οποία, όντας η ίδια περιθωριοποιημένη και υποβαθμισμένη
(«έξω» από τη νεωτερικότητα και το κεφάλαιο), φέρεται ως αυτή που θα
σχηματίσει τη βάση της «πολιτικής» πάλης. Αυτές οι δυο εικόνες, συχνά σε
αντιπαράθεση, παρ' όλα αυτά αρχίζουν να συγκλίνουν, καθώς αρχίζουν να
επενδύουν σ' αυτές και να διαμορφώνουν τη βαρύτητα της επιχειρηματολογίας τους, από την ικανότητά τους να αναμετρηθούν ιδεολογικά με τους
καλοκάγαθους, φιλοδημοκρατικούς «απλούς πολίτες» ή αντιβάσι ενάντια
2. Η πολιτική του Νεχρού, πρώτου πρωθυπουργού της ανεξάρτητης Ινδίας (1947-1964), ηγέτη
του κόμματος του Κογκρέσου. Πρόκειται για σοσιαλδημοκρατική παραλλαγή με κρατική παρέμβαση

95

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 96

αντίθεση

στην υποτιθέμενη βία, τις εξαπλωμένες σε όλα τα επίπεδα τρομοκρατικές
μεθόδους και τον καταπιεστικό χαρακτήρα των μαοϊκών.
Παρ' όλα αυτά, τα γεγονότα στο Λαλγκάρ έχουν δείξει πως αυτός ο διαχωρισμός σπρώχνει τους «απλούς χωρικούς» σε πολιτικά νηπιακή ηλικία, μη
επιτρέποντάς τους να αποκοπούν από την κρατικίστικη λογική και το αδιέξοδο της αστικής δημοκρατίας. Από τη στιγμή που οι «απλοί χωρικοί» ή
αντιβάσι παύουν να είναι απλά θύματα και δρουν αυτόνομα ως πολιτικά
υποκείμενα, πολύ σύντομα έρχονται σε σύγκρουση με τη λογική όχι μονάχα
του κράτους αλλά επίσης και των καταπιεστικών σχέσεων εξουσίας γενικά.
Βαθιά ριζωμένες δομές εξουσίας που έχουν βρει την έκφρασή τους στην αφηρημένη έννοια που λέγεται κράτος δεν εξαφανίζονται σταδιακά μέσα από
δημοκρατική πρακτική και λογική συζήτηση. Υπάρχουν ως αναγκαιότητα,
μια περίπλοκη βάση που δεν ξεδιαλύνεται άνευ προβλημάτων, χωρίς ρήξη.
Το Ντάραμπουρ σημάδεψε αυτή τη ρήξη όπου η δυναμική ανατροπή
των εξασθενημένων πλέον δομών εξουσίας αναμενόταν από τη δημοκρατική πάλη και σημάδεψε την όξυνση και την ποιοτική της επέκταση. Από
πλευράς προοπτικής της μακροχρόνιας πάλης, η χρήση βίας σε αυτό το στάδιο αποτελεί απλώς μια απαλή ώθηση προκειμένου να ανατραπεί το τρομερά εξασθενημένο αλλά πολύπλοκο καταπιεστικό οικοδόμημα – μια ώθηση
για να εξαλείψει τα αφόρητα πλέον όρια που έχουν επιβληθεί στις δημοκρατικές πρακτικές των μαζών. Η μαζική βία στο Ντάραμπουρ ήταν μια τέτοια όξυνση των αυτόνομων πρακτικών των αντιβάσι του Λαλγκάρ. Αυτός
ο «απλός χωρικός» ή αντιβάσι που αρνήθηκε να περιορίσει τις δημοκρατικές πρακτικές και την πάλη του στα επιτρεπτά από το κράτος και τις καταπιεστικές του σχέσεις όρια δράσης αυτή τη στιγμή παρουσιάζεται ως ο μαοϊκός. Στη δεδομένη συγκυρία, ο «μαοϊκός» αποτελεί την άρθρωση του
απλού χωρικού ή αντιβάσι ως πολιτικού υποκειμένου.
Το Λαλγκάρ έδειξε την αλληλεπίδραση και τη συσχέτιση «ειρηνικών»
και «βίαιων» μεθόδων πάλης. Αυτό σημαίνει πως δεν είναι δυνατό να διαχωριστεί η δημοκρατική πάλη από τη μαοϊκή τάση που έχει μέσα της. Όμως
το κράτος ως υπερασπιστής των καταπιεστικών σχέσεων στην πιο γενικευμένη του μορφή απομονώνει τις βίαιες μεθόδους των μαοϊκών και προσπαθεί να τις παρουσιάσει αποκομμένα από τη συνολικότερη πάλη του λαού
ενάντια στην καταπίεση. Σε μια προσπάθεια εξαναγκασμού των «απλών
χωρικών» να περιορίσουν τη δημοκρατική τους πάλη και τις πρακτικές
τους στα όρια που θέτει το κράτος και οι αντιπρόσωποί του, στα όρια της
αστικής δημοκρατίας, το κράτος θέλει να στοχοθετήσει τους μαοϊκούς. Εδώ
είναι που το κράτος και πιθανότατα -όχι αναπάντεχα- οι ακτιβιστές δημοκρατικών δικαιωμάτων κάνουν το διαχωρισμό μεταξύ απλών χωρικών που
περιμένουν να αναμορφωθούν και βίαιων μαοϊκών που εκμεταλλεύονται

96

τα δ

ζετα
ανα
κών
τη σ
των
τήσ
«μπ
απλ
ούτ
κυβ
ληλ
γκά
συμ
σχέ
απλ
άσκ
ως γ
απο
περ
φυλ
πλε

ρικ
«υπ
ρης

3. Βε
Γκαν
επαν
κής
πίσε
παρ
του
πουρ
πολι
Δυτι
με το
Τσα
ψης

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 97

Το Λαλγκάρ και η ριζοσπαστικοποίηση της αντίστασης

κές

δια, μη
διέ» ή
ικά
άχα
κά.
φηαπό
ητα,
ξη.
οπή
ατιΑπό
τάομεηση
μοτέτός
ατιταματου

ών»
διαμως
κευπααού
λών
κές
της
Εδώ
μοπου
ται

τα δεινά τους.
Είμαι ενάντια σε τέτοιες επιδέξιες ιδεολογικές επιχειρήσεις όπου χρειάζεται να επισημανθεί ότι ο «βίαιος μαοϊκός» είναι στην πραγματικότητα μια
αναδυόμενη ποιότητα της δημοκρατικής πάλης και των αυτόνομων πολιτικών πρακτικών του «απλού χωρικού» ή αντιβάσι στο Λαλγκάρ. Διότι, από
τη στιγμή που διαχωρίζεις αυτούς τους δύο, επιστρέφεις στη δημοκρατία
των περίκλειστων εδαφών, την ΜΚΟποίηση. Είναι εδώ που πρέπει να ρωτήσουμε τι σημαίνει να αντιπαρατεθείς στο κράτος που χρησιμοποιεί τον
«μπαμπούλα των μαοϊκών» προκειμένου να σκοτώσει και να καταπιέσει
απλούς χωρικούς και πολίτες. Τώρα το κράτος δεν σκοτώνει πάντα πολίτες,
ούτε καταδιώκει αμέσως όποιον αυτοαποκαλείται μαοϊκός (δεν συνέλαβε η
κυβέρνηση της Βεγγάλης τον Γκουρ Τσακραμπόρτι3 παρά μόνο την κατάλληλη στιγμή). Το κράτος σκοτώνει αδιακρίτως, όπως βλέπουμε στο Λαλγκάρ, όταν πολίτες, απλοί χωρικοί, αντιβάσι, υπεισέρχονται σε μια σχέση
συμβίωσης με τους μαοϊκούς ή όταν οι μαοϊκοί υπεισέρχονται σε μια τέτοια
σχέση με απλούς χωρικούς. Δηλαδή, οι «απλοί χωρικοί» δεν είναι πλέον
απλοί χωρικοί εμπλεκόμενοι στη «συμμετοχική δημοκρατία» ή την «τοπική
άσκηση εξουσίας», αλλά αμφισβητούν το ίδιο το δεδομένο κρατικό πλαίσιο
ως γενικευμένη έκφραση των σχέσεων εξουσίας. Παρομοίως οι μαοϊκοί δεν
αποτελούν μια μικρή συμμορία οπαδών γενικά και αόριστα της βίας, που
περιφέρονται στην ύπαιθρο και στρατολογούν παιδιά και πάμφτωχα μέλη
φυλών για έναν Σκοπό, αλλά τώρα εμπλέκονται σε πραγματική πάλη στο
πλευρό των μαζών.
Ως εκ τούτου το κράτος στην πραγματικότητα δεν σκοτώνει απλούς χωρικούς, λέγοντας ότι σκοτώνει μαοϊκούς. Σκοτώνει αυτούς που αποτελούν
«υποστηρικτές» των μαοϊκών, αυτούς που αποτελούν μέρος μιας μεγαλύτερης, μακρόχρονης πάλης που σε κάποιο σημείο αποκτά το όνομα μαοϊκή.

3. Βετεράνος και ευρέως σεβάσμιος εβδομηντάρης κομμουνιστής. Υπήρξε ηγετική μορφή του
Γκαναπρατιρόντ Μάντσα (Μέτωπο Δημοκρατικής Αντίστασης), μια συμμαχία αριστερών
επαναστατικών ομάδων στην Καλκούτα. Στις 26 Δεκεμβρίου 2008, ο πρωθυπουργός της Δυτικής Βεγγάλης Μπουνταντέμπ Μπατατσάρτζι είπε πως η κυβέρνηση επιθυμούσε να αντιμετωπίσει την εξέγερση του Λαλγκάρ «πολιτικά». Ο Γκουρ Τσακραμπόρτι ανακοίνωσε τότε πως
παραιτήθηκε από το Μέτωπο Δημοκρατικής Αντίστασης για να γίνει δημόσιος εκπρόσωπος
του Κομμουνιστικού Κόμματος Ινδίας (μαοϊκό) στη Δυτική Βεγγάλη, πρότεινε στον πρωθυπουργό συνάντηση και είπε«δίνουμε στο ΚΚ Μαρξιστικό την ευκαιρία να μας αντιμετωπίσει
πολιτικά.» Αλλά, παρ’ όλες τις προσπάθειες άλλων συνιστωσών του Αριστερού Μετώπου της
Δυτικής Βεγγάλης, η ηγεσία του ΚΚ Μαρξιστικού αρνήθηκε να αρχίσει πολιτικές συζητήσεις
με τον Τσακραμπόρτι. Στις 23 Ιουνίου 2009 η κυβέρνηση της Δυτικής Βεγγάλης συνέλαβε τον
Τσακραμπόρτι, χρησιμοποιώντας της διατάξεις του δρακόντειου τρομονόμου -Νόμος Πρόληψης Άνομων Δραστηριοτήτων (ΝΠΑΔ)- ενώ έφευγε από συζήτηση σε τηλεοπτικό σταθμό.

97

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 98

αντίθεση

Ομολογουμένως υπάρχουν ένοπλοι μαοϊκοί μαχητές και άοπλοι πολίτες και
πρέπει κάποιος να κάνει τη διάκριση μεταξύ τους. Παρ' όλα αυτά, αν η δημοκρατική πάλη και η «βίαιη» πάλη διαπλέκονται και διασπείρονται τόσο
συχνά μεταξύ τους, αν η μαοϊκή τάση αποτελεί ενιαία και αναπόσπαστη
τάση της συνολικής πάλης, τότε οι άοπλοι πολίτες αποτελούν ένα ενιαίο και
αναπόσπαστο κομμάτι του μαοϊκού κινήματος.
Το να πει κανείς ότι μαοϊκός είναι το όνομα της άρθρωσης του κάθε
απλού χωρικού/αντιβάσι ως πολιτικού υποκειμένου σημαίνει ότι οι αυτόνομες δημοκρατικές πρακτικές δεν έχουν ισχύ συμβολαίου όταν υπεισέρχεται
το καταπιεστικό κράτος. Οι μορφές πάλης συχνά εναλλάσσονται μεταξύ
«ειρηνικών» και «βίαιων» και οι ένοπλοι επαναστάτες όπως και οι άοπλοι
πολίτες αποτελούν τμήμα της πάλης. Ως εκ τούτου, η αντίσταση στο Λαλγκάρ ήταν τέτοια που ήταν τρομερά δύσκολο να διατηρηθεί ο διαχωρισμός
μεταξύ μαοϊκών και του πληθυσμού των αντιβάσι.

φιλαγαθη

κυβερνηση

Παρ' ότι υπάρχουν συσσωρευμένες αποδείξεις ότι οι απλοί αντιβάσι
αποτελούν μέρος της μαοϊκής πολιτικής στην περιοχή, η κυβέρνηση σήμερα
αναγκάζεται να συμπεριφέρεται με τέτοιον τρόπο λες κι οι αντιβάσι αναμένουν να κερδηθούν μέσω των σωστών αναπτυξιακών πολιτικών και ευκαιριών απασχόλησης. Πρώτα στάλθηκαν δυνάμεις ασφαλείας για να εκδιώξουν τους μαοϊκούς. Χωρίς να συγκρουστούν ουσιαστικά με τους μαοϊκούς,
οι ένοπλες δυνάμεις βασικά προέλαυναν ασταμάτητα από το ένα χωριό στο
επόμενο, διασχίζοντας έρημα χωράφια και χωριά τα οποία είχε εγκαταλείψει όλος σχεδόν ο ανδρικός πληθυσμός. Ο καθένας θα μάντευε πού πήγαν
οι άντρες! Μετά την «επιτυχία» αυτής της επιχείρησης «εκδίωξης», έγιναν ειλικρινείς προσπάθειες προσέγγισης του κόσμου της περιοχής με κάθε είδους
αναπτυξιακά προγράμματα, δημιουργία θέσεων εργασίας, προμήθειες τροφίμων και φαρμάκων. Μετά από ταχύτατες οδηγίες από τον πρωθυπουργό
του κρατιδίου, οι γραμματείς των διαφόρων υπουργών τοποθετήθηκαν σε
διάφορα χωριά, μαθαίνοντας επιτόπου τα προβλήματα και τις ανάγκες του
πληθυσμού.
Δεν πρέπει κανείς να αμφιβάλλει για την ειλικρίνεια του ΚΚΙΜ να ακολουθήσει πραγματικά την προοπτική των δημοκρατικών δικαιωμάτων στο
να διαχωρίσει σε αυτή την περίπτωση τους απλούς χωρικούς από τους μαοϊκούς. Για την ακρίβεια, διακήρυξε ότι θέλει να πολεμήσει πολιτικά τους
μαοϊκούς, αποδεχόμενο με μισή καρδιά την πρόταση του κέντρου για απαγόρευση των μαοϊκών. Σε τέτοιο βαθμό που η κυβέρνηση του κρατιδίου δήλωσε ότι δεν θέλει να εφαρμόσει το Νόμο Πρόληψης Άνομων Δραστηριοτή98

των
έχει
ται

κή
στο
Όμω
γκά
στή
Έ
την
σφο
την
ζου
τη τ
απλ
τρα
αια
Ντά
εφα
στο
πίσ
σφυ
λετό
Tim

συ

Έ
ώμα
επιτ
μα
χρε
τα,
Λαλ
και

4. Ά
δίνε

και
δηόσο
στη
και

άθε
νοται
αξύ
λοι
αλμός

άσι
ερα
αμέκαιδιώούς,
στο
λείγαν
ν ειους
ροργό
ν σε
του

κοστο
μαους
παδήοτή-

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 99

Το Λαλγκάρ και η ριζοσπαστικοποίηση της αντίστασης

των παρά μόνο σε σπάνιες περιπτώσεις και πως επίσης η αστυνομία δεν θα
έχει την αρμοδιότητα να αποφασίζει τη χρήση του, η οποία θα αποφασίζεται από την κυβέρνηση σε ανώτερο επίπεδο.
Τώρα όλες αυτές οι προτάσεις κρατικίστικης πρόνοιας έλκουν τη λογική τους από την πίστη πως οι απλοί χωρικοί/αντιβάσι στέκονται ενάντια
στους μαοϊκούς ή έχουν προσωρινά εξαπατηθεί και τους υποστηρίζουν.
Όμως σε μια πλήρη αντιστροφή αυτής της θεωρίας διαχωρισμού, στο Λαλγκάρ οι απλοί χωρικοί όχι μόνο απέρριψαν το κράτος πρόνοιας, αλλά υποστήριξαν τους μαοϊκούς ακριβώς στην υποτιθέμενη βίαιη ενσάρκωσή τους.
Έτσι, ενώ, από τη μια είχες την περίπτωση της Μαλάτι να απορρίπτει
την πιο φιλάγαθη προσφορά που μπορούσε να κάνει το κράτος, την προσφορά ιατρικής φροντίδας σε μια μάνα και το νεογέννητο παιδί της, από
την άλλη είχες «απλούς πολίτες» να επευφημούν και να γιορτάζουν (αλαλάζουν) τη μαζική δράση στο Ντάραμπουρ, καταστρέφοντας το σπίτι του ηγέτη του ΚΚΙΜ Ανούτζ Παντέι. Πού μπορεί κάνεις να θέσει το όριο μεταξύ
απλών χωρικών και «βίαιων μαοϊκών» όταν γυναίκες που απορρίπτουν μέτρα πρόνοιας παρεχόμενα από το κράτος τουλάχιστον συμμετέχουν στα βίαια προγράμματα των μαοϊκών; Οι Hindustan Times αναφέρουν από το
Ντάραμπουρ: «Ένα τεράστιο πλήθος μαζεύτηκε στην περιοχή όπου τώρα
εφαρμόζεται το άρθρο 1444, επευφημώντας αχόρταγα κάθε χτύπημα πάνω
στο λευκό δίπατο σπίτι, τελείως εκτός τόπου σε αυτή τη γη της στέρησης,
πίσω από το αστυνομικό τμήμα του Λαλγκάρ. Μέχρι τη δύση του ηλίου τα
σφυριά είχαν κατακόψει τον πρώτο όροφο, αφήνοντας πίσω τους ένα σκελετό απ’ ό,τι μέχρι το πρωί ήταν ένα "αριστοκρατικό" σπίτι» (Hindustan
Times, 16 Ιουνίου 2009).

συμΠερασμα
Έτσι, η προσέγγιση που επιχειρεί να υπερασπιστεί τα ανθρώπινα δικαιώματα των «απλών πολιτών» επιχειρηματολογώντας ότι δεν είναι μαοϊκοί
επιτρέπει στο κράτος να νομιμοποιεί την καταπίεση των μαοϊκών στο όνομα της υπεράσπιστης των δικαιωμάτων αυτών των πολιτών. Αντί να υποχρεωθεί το κράτος να υιοθετήσει αυτό το διαχωρισμό, στην πραγματικότητα, αυτό που φαίνεται στο Λαλγκάρ είναι ότι το κράτος τον επιβάλλει. Το
Λαλγκάρ έδειξε πως όταν οι «απλοί πολίτες» απέρριψαν το κράτος ακόμη
και στην καλύτερη μορφή κρατικίστικης πρόνοιας και έκαναν δύσκολο το

4. Άρθρο του ποινικού κώδικα που απαγορεύει τις συγκεντρώσεις σε έκτακτες συνθήκες και
δίνει απόλυτη εξουσία στα δικαστικά όργανα για περίοδο δύο μηνών.

99

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 100

αντίθεση

διαχωρισμό τους από τους μαοϊκούς, το κράτος αναγκάστηκε να εφεύρει
έναν τεχνητό διαχωρισμό (ένα σημάδι συγκεκριμένης βαφής στο σώμα, που
ταυτοποιεί έναν μαοϊκό). Αυτό όμως δεν δούλεψε.
Αυτοί στην Αριστερά που υποστηρίζουν τη δημοκρατική πάλη στο Λαλγκάρ αλλά οικτίρουν τον υποτιθέμενο μαοϊκό έλεγχο, επίσης, υπερθεματίζουν κραυγαλέα το διαχωρισμό αυτό. Αυτός ο διαχωρισμός αποτρέπει την
αλληλεπίδραση διαφορετικών μορφών πάλης, «ειρηνικών» και «βίαιων»,
και την περιορίζει στα όρια που θέτουν οι ετοιμόρροπες δομές της κρατικής
εξουσίας. Στο όνομα της υπεράσπισης της δημοκρατικής πάλης από τους αυταρχικούς μαοϊκούς, στην πραγματικότητα εμποδίζει την αυτόνομη ανέλιξη αυτής της πάλης, την ολόπλευρη πολιτική πάλη ενάντια και πέρα από τα
όρια που θέτει η κρατική εξουσία.
Το Λαλγκάρ έδειξε ότι μαοϊκός είναι το όνομα για την άρθρωση της δημοκρατικής πάλης που τώρα αρνείται να παραιτηθεί ακόμη κι όταν έρχεται
πρόσωπο με πρόσωπο με την άσκηση του μονοπωλίου της βίας του κράτους. Ανοίγοντας ένα καινοφανές κεφάλαιο στη συσχέτιση μεταξύ του «μαοϊκού κόμματος» και της μαζικής αντίστασης, η μαοϊκή «ανάληψη» της «δημοκρατικής πάλης» ήταν στην πραγματικότητα η άρθρωσή της πέρα από τα
τελευταία όρια που θέτουν οι δεδομένες δομές εξουσίας, η άρνηση της πάλης να αναδιπλωθεί και να αναιρεθεί μπροστά σε αυτή την εξουσία, η άρνηση να παραμείνει απλά άλλη μια περίφραξη της δημοκρατίας, ένας τόπος
«πρωτογενούς συσσώρευσης» κεφαλαίου και των δημοκρατικών του διεκδικήσεων. Είναι ένα κίνημα και μια αντίσταση όπου απλοί πολίτες δεν εμφανίζονται πλέον ως απλοί και όπου οι μαοϊκοί δεν εμφανίζονται χοντροκομμένα ως πρωτοποριακοί. Το Λαλγκάρ σήμερα μας βοηθάει να
επανεξετάσουμε στο σύνολό του το ζήτημα του πολιτικού υποκειμένου, του
κόμματος και των μαζών – αλλά πάνω απ' όλα της δημοκρατίας και της συγκεκριμένης πραγματοποίησής της μέσω της μαζικής δράσης.

Ο Σάροτζ Γκίρι (Saroj Giri) είναι λέκτορας στις Πολιτικές Επιστήμες στο Πανεπιστήμιο του Δελχί. Το κείμενο δημοσιεύτηκε στην ηλεκτρονική διεύθυνση:
mrzine.monthlyreview. org/giri080709.html. Η μετάφραση έγινε από τον Χρίστο
Μάη.

100

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 101

ύρει
που

αλατίτην
ων»,
κής
αυέλιό τα

δηται
ράμαδηό τα
πάάρπος
ιεκεμρονα
του
συ-

επινση:
στο

101

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 102

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 103

ANTITHESI_04.qxp:Layout 1 01/03/2010 9:32 μ.μ. Page 104

αντίθεση
τεύχος 4

για τις εκδόσεις
ΕΚΤΟΣ ΤΩ Ν ΤΕΙΧΩ Ν
Αθήνα, 2010