KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 1

KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 3 2 AKIO MORITA & SONY
1äp sacH nav |a môt pHän tron¿ bô sacH D/0 blNH 00/NH VlL1 N/l
V/ 1HL 0l0l. Va bô sacH nav |a ket uua cua du an n¿H|en cuu man¿
ten Ài tòm Àaåo Kinh doanh cuãa Viïåt Nam vaâ Thïë giúái do cac cHuven
¿|a cua l/CL cun¿ môt sô tac ¿|a pHô| Hcp tHuc H|en.
l/CL ¿|u ban uuven
Copvr|¿Ht©Züü/ bv l/CL
Bô sa cH da duc c dàn¿ kv ba n uuve n, mo | tHôn¿ t|n x|n vu| |o n¿ ¿u | ve :
l/CL
1oa nHa l/CL
34ì N¿uven 1ra|, 0uän ì
1l. Hô CH| l|nH, V|et Nam
Lma||: B00b@pace.edu.vn
ln |än tHu nHät ta| 1l.HCl, do NHa xuät ban 1re än HanH.
1ac ¿|a täp sacH: Lï Nguyïîn
|môt pHän cua du anì vaâ caác chuyïn gia cuãa PACE
0|am dôc d|eu pHô| du an: Trêìn Vuä Nguyïn
NHom b|en täp va d|eu pHô| du an: Trêìn Vuä Nguyïn
Nguyïîn Dûúng Hiïëu
Nguyïîn Höìng Dung
Nguyïîn Thõ Haâ
ÀAÅ O KINH DOANH VIÏÅ T NAM VAÂ THÏË GIÚÁ I
AkIo MorIIa va SONY
KIÍN TAO NÍN GIAI TRI TUONG LAI
Lï Nguyïîn vaâ caác chuyïn gia cuãa PACE
Chlu traeh nhiem suat ban. Ts. 0uaeh Thu Nauvet
ßien taj. Tha nh Nam
ßla. Huu ßae
Sua ban in. Iham Nauven
hv thuat vi tlnh. Hai hhanh + Thanh Ha
^MA X\A T BA^ TRI
IeIß Lv Chlnh Tha na · 0ua n ² · Tha nh jhe He Chl Hinh
DT. 1²IeJS1 · 1²IeJII · S1e²²1² · S1e²²1e · 1²²|17²
Fas. S1.S.S1²71²| · F·mail. nsbtre@ hem.vnn.vn
Yebsite. httj.||www.nsbtre.eem.vn
CMI ^MA^M ^MA X\A T BA^ TRI TAI MA ^OI
J| nae 1I, Nauven Chl Thanh, 0uan Dena Da · Ha Nei
DT k Fas. ||1) 77²1²11
F·mail. vanjhenansbtre@ hn.vnn.vn
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 5 4 AKIO MORITA & SONY
Nhoám chuyïn gia, nhoám àiïìu phöëi, nhoám taác giaã vaâ nhoám biïn têåp cuãa
dûå aán nghiïn cûáu Ài tòm Àaåo Kinh doanh Viïåt Nam vaâ Thïë giúái xin
chên thaânh caãm ún caác cöng ty, cú quan, àún võ vaâ caác caá nhên àaä nhiïåt
tònh höî trúå thöng tin, tû liïåu trong viïåc triïín khai dûå aán nghiïn cûáu vaâ
thûåc hiïån têåp saách naây.
Muå c luå c
Cu nµ ba n do c,
IIIM TIIN HAY IHUNC 5U XA HÔI? 7
Lo I no I da u 13
Phêìn I.
DÓN TOAN BÓ SIC MANH
CHO VIÊC KIÊN TAO TIONG IAI
Chûúng 1. 19
NHING CHIÊC MAY THI THANH BI ÐAI NAT
Nlung nguoi liôn plong giai bai loan nlu câu xa lôi 22
Công nglô – nuoc Nlâl cân công nglô 30
Chûúng 2. 33
RLT OIA – HAY IAM GÓI SIOI AM
Nguoi dân cân cai do, IbuIa 36
Ðap ung nlung nlu câu liôm ân 41
Phêìn II.
TÌM ÐIONG TOAN CAI HOA
Chûúng 1. SS
TÌM ÐIONG VIOT ÐAO
IbuIa môl minl dôn My 56
Iôi di ngay duoi clân minl 61
Chûúng 2. 71
NHÌN THAY TRIOC CO HÓI VA DAM THI SIC
“Canl bac” lransislor 72
Tlicl ung voi Iuâl cloi loan câu 77
Triôl Iy Nguoi liôn plong 80
Chûúng 3. 89
DAI AN CIA “NGIOI ÐAN ÓNG ÐI BÓ”
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 7 6 AKIO MORITA & SONY
KIÍ M TIÍ N HAY PHU NG SU XA HÖ I7
Bô sach ma ban doc danµ cam Iren Iay Ia keI qua
cu a du a n nµhIen cu u manµ Ien I¡ tìn In o I¡nI donnI
cun V¡ct Nnn \n TIc g¡o¡ do Tô hop GIao duc PACL
Ihu c hIe n Ironµ suô I 14 Iha nµ vu a qua.
Chu nµ IôI da I Ien cho bô sa ch na y Ia In o I¡nI donnI
V¡c t Nnn \n TIc g¡o ¡ vo I monµ muô n duo c chIa se cu nµ
ban doc, dac bIeI Ia ban doc doanh nhan va ban doc
quan Iam de n kInh doanh, nhu nµ kIe n µIa I ve ha nµ Ioa I
ca c cau ho I nhu: “I¡nI donnI ín gì?”, “IonnI nInn ín
n¡?”, “Inu ín ‘dn o’ cu n ngIc í¡nI donnI?” va “Tn ¡ :no
í¡nI donnI ín not ngIc cno qu) \n xung dnng duoc
xn Io ¡ ton \¡nI?”...
DôI nµu chuyen µIa cua PACL cunµ cac cônµ su da
nµhIen cu u cuô c do I va su nµhIe p cu a 2S doanh nhan
huye n Ihoa I, de n Iu 2S Ia p doa n kInh doanh da n da u
Ironµ nhu nµ ba nµ xe p ha nµ doanh nµhIe p Iren Ioa n Ihe
µIo I, nha m Iim kIe m “ca I da o”, ca I IrIe I Iy cô I Io I Ironµ
kInh doanh cu a ho . Mu c dích Ia de Iy µIa I xem vi sao
ho Ia nhu nµ nµuo I í¡c n t¡c n nInnI nIn t, í¡c n t¡c n nI¡c u
nInt \n í¡cn t¡cn ícn \ung nInt tIc g¡o¡, dong tIo¡
Io ín ¡ duo c xn Io ¡ dñ c í¡c t í¡nI t¡o ng?
Phan Iích Iu nµ cha nµ duo nµ, Iu nµ mô c su nµhIe p,
Iu nµ buo c Ihanµ Ira m... cu a nhu nµ huye n Ihoa I doanh
nhan na y, chu nµ IôI da du c ke I duo c nhu nµ ne I chunµ
Iãng nglo nlung llo llan 90
Nlung buoc di dâu liôn ra llô gioi 95
Phêìn III.
NÓI KÊT NHING GIA TRI
Chûúng 1. 103
SAO KHÓNG DAM KHÃNG ÐINH`
Nlung nguoi ban – nguoi llây dâu liôn lrôn dâl My 104
Tôi Ia AIio Morila dôn lu Nlâl Ban 108
Tlua quy vi, san plâm nay “Mado in Iapan” 115
Chûúng 2. 12S
XAC IAI VI THÊ TRÊN BAN ÐÓ CÓNG NGHÊ
Con duong clãng mây ai di 126
Clu lin va nguyôn lãc “noi KHÓNG” lrong lop lac 137
Chûúng 3. 143
CHI NGHÏA AI OIÓC CIA DOANH NHAN NHAT
Sony – suc Ioo va suc dây lrong nôn Iinl lô Nlâl Ban 144
Ilô biôn công nglô dô lãng Iuc plal lriôn 147
Phêìn IV.
HOC TAI IA NÓ IIC CIA CA MÓT ÐOI NGIOI
Chûúng 1. 1S3
XAY TAI NÃNG BÃNG NHING VIÊN ÐA KINH NGHIÊM
Triôl Iy quan Iy dâu doi 154
Bai loc lu gia dinl nlo 161
Chûúng 2. 171
VÌ MÓT THÊ GIOI NGAY MAI
Môl dai su Ilông lam 172
Nlung diôu dôl nôn môl luyôn lloai 185
Phêìn V.
IHI IIC
Cuâ ng baå n àoå c
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 9 8 AKIO MORITA & SONY
nhaI, no I chính xa c hon, Ia nhu nµ ye u Iô khIe n ho Iro
nen vï da I, Iro Iha nh nhu nµ doanh nhan huye n Ihoa I.
Do Ia su khao kha I, Ia nIe m dam me mô I ca ch ma nh
IIe I de sa nµ Ia o, de dem de n Iha I nhIe u µIa IrI mo I cho
cuôc sônµ va cho xa hôI. Ho da Ihuc hIen duoc dIeu
do ba nµ vIe c cô nµ hIe n ca cuô c do I minh Ia n vIe c Iruye n
da I, da n duo nµ cho ha u Ihe .
Tronµ Io I da u na y cu a bô sa ch, chu nµ IôI cu nµ muô n
ke IaI voI quy vI môI vaI cau chuyen va môI vaI so
sa nh ma PACL Iuôn Iu ha o khI Iim Iha y no Ironµ ha nh
Irinh IIn t \o ng IonnI t¡¡ cu a minh Ironµ suô I nhu nµ
nam vu a qua:
ßn cIu no t t¡c n tn ¡ Io n :uo t ngn ) íIong \u¡ \ì íuon
ín n c n n. NIung :nu nIu ng ngn ) tIn ng nIìn \n o “nñ t”
íIn cI In ng, ín cIo t ngI¡: “5no to¡ íIong ín nguo ¡ g¡n ¡
qu)c t \n n dc nIu )c u ¡In n cIo cn xo n?”. Vn no ¡ cIu)c n
tIn) do ¡. Tu do , nI¡c u g¡n dìnI cIun íIn g¡n t¡ong íIu
¡Io co tIc nun no t, In¡ go ¡ nì ton (nn íIong cn n ¡In ¡
nun cn tIu ng nì), no t tc ¡ ío t ngo t (nn íIong cn n ¡In ¡
nun cn go¡ íot ngot). ßn co tIc no cun íuc no :nng
In) nu n dcn, íI¡ cIñ ng co n no¡ nn o ín n In ng nu n dc
dn ¡ u ng nIu cn u “Ic t cInnI do t xun t” Ioñ c “nIn íIong
co n nuo c nñ n”. Hn) Ion nu n, no ¡ nguo ¡ cII “xc t” no t
In¡ íuoc cInn ín co ngn) nIung \nt ¡Inn cnn tI¡ct
nInt cIo g¡n dìnI. In¡ tIcn cIu)cn g¡n cn cun ín :o
\o¡ cIo \n :¡cu tI¡ cung cIñng cIcnI íccI ín íno. A¡
cu ng don n ¡n íc t qun : cu n t¡c n :uo t ngn ) nguo ¡ ¡n íc
\n o, ín tIì ín n In ng íuon tn) \n cuo ¡ no ¡ íuon n¡c ng.
IIong cII t¡c n ín ¡ tIu duo c tñng cno, nn ín co n co “ío ¡
nIunn” íon nInt ín :u qu) ncn cun no¡ nguo¡ dnnI
cIo no t nguo ¡ í¡c t í¡nI donnI nIu ín .
Cnu cIu)c n tIu In¡ \c no t co :o :n n xun t tu :ñ t. Nguo ¡
tn tIuo ng nun tu cu n co :o nn ) \c dc du ng Io :o. Mo t
co :o íc x¡u ¡n t do ¡ íìnI tIuo ng tIì í¡c u co nnng t¡ong
nguo¡ “:u ncnI xn Io¡”? T¡ong not tIo¡ g¡nn dn¡, co
:o Iont dong cnn cIung, cIo dcn not ngn) ong cIu
cu n no tIn) do ¡ cn cI ngI¡: to¡ íIong “ín n tu :ñ t” nu n,
nn :c “ín n g¡n ¡ ¡In ¡ íuu t¡u Io :o \ñn ¡Io ng”. Tu do ,
ong \n do ng :u t¡c n In nI ngI¡cn cu u dc tn o ¡n nIu ng
cn ¡ tu :no cIo co tIc cIo ng duo c no ¡, no t, cIo ng tIn n,
ngñn tu nn) tIì co íIon í¡cn co dc dung Io :o qunn
t¡o ng, ngñn tu íIn c tIì íIong cn n íIo n dc dc íc o ¡n
íc o \n o... Ông cu ng cI¡u íIo d¡ dc n cn c \ñn ¡Io ng dc
ngI¡cn cu u nn u :on, tIn) do ¡ í¡cI co , í¡c u dn ng... TIc
ín :n n ¡In n cu n ong co n tIcn t¡nI nñng ín n dc ¡ cIo
cn \ñn ¡Iong cun cnc cong t). CII :nu not tIo¡ g¡nn
ngñ n, co :o cu n ong dn ío t xn c \n ¡In t t¡¡c n ¡n t nInnI.
NIu \n ), donnI ngI¡c ¡ ío n In) nIo tu ) tIuo c \n o \n n
dc xn Io¡ nn Io g¡n¡ qu)ct duoc. ßn cIu tn¡ Ion cun
íIu ¡Io no cu ng 5nn Wníton (ong cIu tn ¡ don n ín n
íc ío n nIn t tIc g¡o ¡ Wní-Mn¡t) dc u g¡n ¡ qu)c t \n n dc
nun :ñ n cu n xn Io ¡ tIong qun \¡c c no cu n In ng ín n
íc . Ho cII íIn c nInu \c ¡In n \¡: xn Io ¡ cu n ín cIu t¡c n
tn ¡ Io n ín no t íIu ¡Io , co n xn Io ¡ cu n 5nn nnng tn n
co tIc g¡o ¡.
I¡cu xn Io¡ qunn tnn íIong ¡In¡ ín donnI ngI¡c¡
do í¡c n duo c íno nI¡cu nn ín Io dn nnng ín ¡ gì cIo
co ng do ng. CIñ ng In n, t¡ong íI¡ tI ¡Iu NIn t, To)odn
(“cIn dc ” cu n To)otn), \o ¡ t¡nI tIn n n ¡ quo c duo c nguo ¡
NIn t xcn nIu nnI Iu ng dnn to c tIì tI ¡Iu Ngn,
IIodo¡ío\:í) (ong cIu cu n Yuío:), ong tn ín n¡ t¡ong
nñt dnn Ngn tIì cII nguo¡ Ngn no¡ tInu ¡o. 5u íInc
nInu nn) co íc do cncI tIuc í¡cn t¡cn cun Io.
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 11 10 AKIO MORITA & SONY
NgIc í¡nI donnI, xun nn) \n n tIuo ng í¡ I¡c u cII
nIu ín ngIc “í¡c n t¡c n”. NIung tIu c cIn t, íIong Ic
co ngIc í¡c n t¡c n, ío ¡ ngIc nn o tIì cu ng í¡c n t¡c n
cn . CIñ ng In n, íun t :u í¡c n t¡c n íñ ng \¡c c In nI ngIc
íun t, ín c :¡ í¡c n t¡c n íñ ng cn cI cIu n íc nI cu u nguo ¡...
Vn donnI nInn, nguo ¡ In nI ngIc í¡nI donnI, cu ng
í¡c n t¡c n íñ ng cn cI ín nI dn o no t donnI ngI¡c ¡ \n
tIong qun donnI ngI¡c ¡ do dc g¡n ¡ qu)c t \n n dc In)
dn ¡ u ng nIu cn u nn o do cu n xn Io ¡. NIung d¡c u íIn c
í¡c t cu n ngIc í¡nI donnI ín t¡ong qun t¡ìnI In nI
ngIc cu n nìnI donnI nInn íIong In nI do ng no t
cn cI don íc nn í¡c t í¡c n tn o ¡n cn c cIuo ¡ g¡n t¡¡. Cu
tIc Ion, Io nñ n ín ) no t donnI ngI¡c ¡ \n tn ¡ Io ¡
ícn nìnI nI¡c u tIn nI \¡cn dc cu ng co ng Iuo ng ín ¡
nIñ n IìnI tIn nI no t :u c nn nI to ng íu c, tu do tn o
¡n nI¡c u g¡n t¡¡ Ion cIo xn Io ¡. Io cu ng cI¡nI ín í)
do nn ngIc í¡nI donnI tIuo ng í¡c n duo c nI¡c u t¡c n
Ion :o \o ¡ nIu ng ngIc íIn c \n \n n duo c co ng do ng
xn Io ¡ u ng Io .
NgI¡cn cu u 25 Iu)c n tIon ¡ donnI nInn tIc g¡o ¡ cIo
tIn), du co qun nI¡cu :u íInc í¡ct nIung Io dcu co
cIung no t tu tuo ng cIu dn o: “I¡nI donnI ín ¡Iu ng :u
xn Io ¡”. Hn) no ¡ no t cn cI dn ) du Ion, “I¡nI donnI ín
í¡c n t¡c n íñ ng cn cI ¡Iu ng :u xn Io ¡, íñ ng cn cI du ng
:n n ¡In n In) d¡cI \u nIu ín ¡Iuong t¡c n dc g¡n ¡ qu)c t
nIu ng \n n dc cu n xn Io ¡ \n ín n cIo cuo c :o ng t¡o ncn
to t dc ¡ Ion”.
Cn ¡ “dn o” í¡nI donnI nn ) dn duo c Io qun n t¡¡c t ngn)
tu íuo ¡ dn u íIo ¡ ngI¡c ¡ dn ) g¡nn íIo cIo to ¡ íu c tIn nI
cong. Vn :u tIn t nn ) cu ng cI¡nI ín í) do g¡u ¡ Io í¡c n
t¡c n nInnI nIn t, nI¡c u nIn t, íc n nIn t, co n ín n tInn
Io tIì duo c xn Io ¡ ton \¡nI, nc t¡o ng, \n ¡o ¡ Io d¡ \n o
í¡cI :u í¡nI donnI tIc g¡o ¡ nIu nIu ng Iu)c n tIon ¡, donnI
ngI¡c ¡ cu n Io cu ng \¡ dn ¡ \n t¡uo ng to n.
NIu \n ), \o ¡ no t tnn tIc íuon Iuo ng \c co ng do ng,
íuon íIn t íIno ín n cIo xn Io ¡ qunnI nìnI (co tIc nIo
gon t¡ong not ngo¡ ínng Ioñc ¡ong íon íñng cn not
Ic nñ t t¡o ¡) to t dc ¡ Ion, cI¡nI Io , nIu ng donnI nInn
(du ío n In) nIo , du “Tn)” In) “Tn”, du “co ” In) “í¡n”)
íuon duo c xn Io ¡ ton \¡nI íIong ¡In ¡ \ì :o cu n cn ¡ íIo ng
ío Io í¡c n duo c, nn \ì nIu ng do ng go ¡ \o g¡n cu n Io
\n o :u do ¡ tIn) cu n tIc g¡o ¡ nn ).
Sonµ sonµ voI nhunµ doanh nhan Iay Iunµ cua Ihe
µIo I, dIe u kha c bIe I o bô sa ch na y Ia chu nµ IôI da kho I
su ha nh Irinh Iim kIe m nhu nµ “huye n Ihoa I doanh nhan
VIe I Nam” de , nhu mô I cô µa nµ, “dInh vI” xem ônµ cha
Ia nµa y xua da kho I su kInh doanh nhu Ihe na o. Va Iha I
ba I nµo , Ironµ IIch su VIe I Nam da Iu nµ co nhu nµ Luonµ
Van Can, Bach ThaI BuoI, Nµuyen Son Ha, TrInh Van
Bô... vo I nhu nµ Iu Iuo nµ kInh doanh co Ihe µay nµa c
nhIen cho de n Ia n bay µIo .
Nhin “Tay” se Iha y “Dônµ”, soI “cô ” ma nµa m Io I “kIm”,
do Ia dIe u ma chu nµ IôI, nhu nµ nµuo I Ihu c hIe n bô sa ch,
monµ muô n duo c chIa se . Bô sa ch na y cu nµ Ia mô I cau
chuye n, mô I pha c Iha o cho bu c Iranh Ioa n ca nh sInh
dô nµ va da y ma u sa c ve doanh nhan Ihe µIo I · nhu nµ
doanh nhan Ia m Ihay dô I Ihe µIo I, va ve mô I Ihe he doanh
nhan IIe n bô I cu a VIe I Nam ca ch day µa n mô I Iram nam
IIch su · mô I Ihe he doanh nhan ma de n nµa y nay chu nµ
Ia va n co Ihe Iu ha o. Tu do , nhu nµ nô Iu c na y se µo p
pha n hinh Iha nh van ho a doanh nhan VIe I, mô I bô pha n
quan Iro nµ Ironµ van ho a VIe I Nam.
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 13 12 AKIO MORITA & SONY
IOI NOI ÐAI
“KhI sInh ra, ban khoc con moI nµuoI deu cuoI.
Sô nµ sao cho khI ba n qua do I, mo I nµuo I de u kho c
Ironµ khI môI minh ban cuoI” – co môI cau Ihanh
nµu ma dau nhIeu nam qua rôI, nhIeu nµuoI dan
NhaI van Ihính Ihoanµ nho IaI khI nhin Ihay môI
ca I II·vI manµ nha n hIe u Sony. Ho , nhu nµ con nµuo I
he I su c binh Ihuo nµ a y, ha u he I chua mô I Ia n µa p
µo nµuo I cha cu a Ia p doa n Sony AkIo MorIIa. Nhunµ
vo I ho , ônµ chIe m mô I vI Irí quan Iro nµ, Iha I quan
Iro nµ Ironµ Io nµ ho . Don µIa n, ônµ da Ia m Ihay dô I
cuô c sô nµ cu a ho , Ia m Ihay dô I môI Iruo nµ sô nµ xunµ
quanh ho banµ IaI nanµ xuaI chunµ va IInh Ihan
xa hôI rônµ Ion cua minh.
Mô I Ironµ nhu nµ nµuo I ba n cu a IôI, chI MIkI AmoraIo,
danµ Ia m vIe c Ia I Tha nh phô Hô Chí MInh da ke cho
IôI ve nhu nµ µIo I nuo c ma I cu a ba nô I minh khI nµhe
IIn AkIo MorIIa qua do I. MIkI khônµ kho c, nhunµ µIo nµ
chI nµhe nµhe n nµhe n Iu c nho Ia I khoa nh kha c chI
Iheo do I da m Ianµ cu a ônµ ca ch day da nhIe u nam...
*
* *
Nµa y 4.10.1999, mô I nµa y Ihu a m da m o da o quô c
ma I Iro I mo c, Ihanh am nhu nµ nha c pha m cu a
Chu nµ IôI xIn duo c µu I Io I IrI an Iran Iro nµ nha I de n
nhu nµ dô nµ nµhIe p da hô Iro IInh Iha n cho chu nµ IôI,
den cac ca nhan va don vI da san Ionµ hô Iro Ihônµ
IIn, Iu IIe u Ironµ qua Irinh nµhIen cu u. Da c bIe I, chu nµ
IôI muô n µu I Io I ca m on chan Iha nh de n ca c Ia p doa n
ha nµ da u Ihe µIo I do ca c doanh nhan huye n Ihoa I sa nµ
Ia p, ca m on µIa Iô c ho Luonµ, µIa Iô c ho Ba ch,... · ha u
due cu a cu Luonµ Van Can, cu Ba ch Tha I Buo I... da nhIe I
Iam µIu p do chu nµ IôI Ironµ suô I qua Irinh “dI Iim Da o
KInh doanh cu a VIe I Nam va The µIo I”.
VIec IrIen khaI du an nay Iu khau nµhIen cuu den
Ihe hIe n Iha nh sa ch Ironµ mô I Iho I µIan khônµ da I, cu nµ
nhu nµ kho khan Ironµ qua Irinh dI Iim Iu IIe u IIch su
ve cac nhan vaI, chac han bô sach se kho Iranh khoI
nhu nµ saI so I nha I dInh. Do va y, chu nµ IôI ra I monµ
nha n duo c su Ihônµ ca m cu nµ nhu nhu nµ µo p y chIa
se cua ban doc µan xa ve bô sach de Ian IaI ban IIep
Iheo duo c hoa n IhIe n hon.
Chu nµ IôI, PACL va Nha xua I ba n Tre , xIn Iran Iro nµ
µIoI IhIeu cunµ ban doc bô sach day Iam huyeI nay.
Va chu nµ IôI cu nµ IIn ra nµ, qua bô sa ch na y, ba n do c
se co tIcn kIe n µIa I ve “da o kInh doanh”, de Iu do , Iu
minh dua ra mô I d¡nI ngI¡n cho nµhe í¡nI donnI va
Iu minh kha nµ dInh ra nµ, í¡nI donnI ín í¡c n t¡c n In)
¡Iung :u xn Io¡!
Thay ma I Nho m Ia c µIa cu a bô sa ch
Giaã n Tû Trung · Nµuo I Sa nµ Ia p PACL
5n ¡ Co n, Xunn I¡nI Ho ¡, 2ÛÛ7
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 15 14 AKIO MORITA & SONY
S0 nam ay, AkIo MorIIa da Iam Ihay dôI xa hôI
NhaI Ban banµ nhunµ y Iuonµ cua minh. Hon Ihe
nu a, ônµ da Ia m Ihay dô I ca ca ch nhin cu a Ihe µIo I
ve daI nuoc bI baI Iran Ironµ chIen Iranh voI Ian
Iích cua haI qua bom nµuyen Iu.
*
* *
TôI µo I ônµ Ia mô I huye n Ihoa I – mô I huye n Ihoa I
da da nh Iro n cuô c do I minh, Iro n su nµhIe p cu a minh
de phuc vu nhan IoaI.
Tnc g¡n
GIacomo PuccInI vanµ vonµ khap noI. Nhunµ µIaI
dIe u opera da m cha I Y na y Ia I chính Ia µIaI dIe u dua
Ianµ môI huyen IhoaI cua nuoc NhaI: AkIo MorIIa
– nµuoI sanµ Iap Iap doan Sony. Don µIan, vi day
Ia nhu nµ µIaI dIe u ma ônµ Ihích nha I khI co n sô nµ.
Nµa y hôm a y, nuo c Nha I kho c khI µIa Iu mô I nµuo I
cônµ dan Iuye I dIe u cu a minh. AkIo MorIIa ra dI o
Iuô I 78 sau khI da cô nµ hIe n cho nuo c Nha I va Ihe
µIoI nhunµ µIa IrI vô cunµ Io Ion.
Hon 3.000 nµuo I, µô m nhIe u chính kha ch va nha
nµoa I µIao, Ironµ do co ca c cu u Thu Iuo nµ, ca c Ia nh
da o nhu nµ Ia p doa n Io n Ia I Nha I Ba n da Ia p Irunµ
Iruoc khach san Tokyo de IIen dua MorIIa ve noI
an nµhí cuô I cu nµ.
MoI nµuoI dunµ yen va cuI dau Iruoc chan dunµ
cu a MorIIa Iren ma n hinh khô Io n cao 3m Ironµ nha c
pha m A\c Mn¡¡n cu a nha soa n nha c Du c, SchuberI
do da n nha c Tokyo PhIIharmonIc bIe u dIe n. Nhu nµ
Ihuo c phIm vIdeo pha I Ia I hinh a nh MorIIa khI co n
Ire danµ ba y Io nIe m monµ muô n Ia m chIe c ca u nô I
µIua NhaI Ban va phan con IaI cua Ihe µIoI, nhunµ
hinh anh ve chIec II·vI dau IIen xuaI hIen Iren IhI
Iruo nµ, nIe m vuI cu a Iô ha nµ xua I kha u da u IIen...
KhI chIec xe cho quan IaI MorIIa chay nµanµ Iru
so cu a Sony, khoa nµ 3.000 cônµ nhan vIen cu a Ia p
doa n da du nµ sa n haI ben duo nµ, kính ca n Iu bIe I
nµuoI Ianh dao, nµuoI Ihay, nµuoI ban Ion cua ho,
nµuoI da µan bo cuôc doI minh voI Ihuonµ hIeu
ToIsuko va Sony suô I hon S0 nam.
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 17 16 AKIO MORITA & SONY
ha n I.
DÖ N TOA N BÖ
SU C MA NH CHO VIÍ C
KIÍ N TA O TUONG LAI
“Caã nûúác Nhêåt haäy nhòn vïì phña trûúác, döìn toaân
böå sûác maånh cho viïåc kiïën taåo tûúng lai vaâ tiïën
bûúác theo àaâ tiïën chung cuãa thïë giúái”.
NHä t Hoa n¿ NHä t Hoa n¿ NHä t Hoa n¿ NHä t Hoa n¿ NHä t Hoa n¿ – tuven bô sau cH|en tranH
P
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 19 18 AKIO MORITA & SONY
Chûúng 1.
NHING CHIÊC MAY
THI THANH BI ÐAI NAT
Möåt xaä höåi bõ mêët thöng tin liïn laåc búãi têët caã nhûäng chiïëc
maáy thu thanh cuä àaä bõ àêåp naát trong chiïën tranh vò súå roâ ró
thöng tin vaâ hoang mang dên tònh.
3a cH ||cH su NHä t Ba n 3a cH ||cH su NHä t Ba n 3a cH ||cH su NHä t Ba n 3a cH ||cH su NHä t Ba n 3a cH ||cH su NHä t Ba n
Hoaåt àöång khöng vò nhûäng àöång cú thûúng maåi, anh àaä tòm
toâi, múã röång viïåc sûã duång caác maáy thu thanh soáng ngùæn bùçng
caách chuyïín àöíi caác maáy thu thanh thöng thûúâng hoùåc bùçng
viïåc sûã duång möåt thiïët bõ böí sung...
NHä t ba o /sHaH| 3H|mbun NHä t ba o /sHaH| 3H|mbun NHä t ba o /sHaH| 3H|mbun NHä t ba o /sHaH| 3H|mbun NHä t ba o /sHaH| 3H|mbun
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 21 20 AKIO MORITA & SONY
dIe u kIe n Iruo c quan Dô nµ mInh va nha n dInh ra nµ
dIe u na y “mo duo nµ cho mô I ne n ho a binh be n vu nµ
da nh cho ca c Ihe he maI sau”. Önµ cu nµ dô nµ vIen
nuo c Nha I ha y nhin ve phía Iruo c, “dô n Ioa n bô su c
ma nh cho vIe c kIe n Ia o Iuonµ IaI” va “IIe n buo c Iheo
da IIen chunµ cua Ihe µIoI” (Mndc ¡n Tn¡nn).
Ban Iuyen bô da duoc dan chunµ don nhan voI
raI nhIeu IhaI dô khac nhau. Khônµ íI nµuoI NhaI
Iho pha o vi bIe I ra nµ, Iu nay nô I Ihô nµ khô do chIe n
Iranh µay ra khônµ co n nu a, nhunµ dô nµ Iho I cu nµ
y Ihuc duoc ranµ nhunµ kho khan Ironµ môI nen
ho a binh nhen nhu m µIu a dô nµ Iro Ia n khônµ pha I
Ia de vuoI qua. MôI sô khac, nhaI Ia µIoI Ire, cam
Ihay Iu aI dan Iôc bI Iôn Ihuonµ sau sac, ho kích
dônµ µay bao Ioan de chônµ IaI Ienh dau hanµ, ke
ca vIe c chIe m dInh Ihu Iuo nµ de bIe u duonµ Iu c Iuo nµ.
Thu Iuo nµ Nha I, KanIaro SuzukI da may ma n cha y
Ihoa I Ironµ nhu nµ µIay phu I da y nµuy hIe m do . Mô I
sô sï quan da mô bu nµ Iu sa I (hara·kIrI) de Ihe hIe n
Ionµ Irunµ nµhïa voI NhaI hoanµ va daI nuoc Phu
Ianµ.
NhIe u bInh Iính Nha I o nµoa I nuo c khônµ co may
ma n nhu nhu nµ nµuo I co n sô nµ Ironµ nuo c. Ta I Ma n
Chau, S00 Iính NhaI bI baI Iam Iu bInh, bI day dI
SIberIa va nhIe u noI kha c, co nhu nµ nµuo I sau muo I
haI nam xa xu moI duoc quay ve sum hop voI µIa
dinh. Con nhIeu van de xa hôI khac khIen nhunµ
nµuoI Iruc IIep chunµ kIen hay nµhe ke IaI khônµ
khoI chanh Ionµ.
Nµa y 14.8.194S, Ia n da u IIen nµuo I dan Nha I duo c
nµhe IIe nµ no I cu a Nha I hoa nµ HIrohIIo, khônµ pha I
IIe nµ no I phu du hay chu c mu nµ ho ha nµ monµ do I,
ma Ia IoI Iuyen bô dau hanµ vô dIeu kIen, sau khI
nhIeu Ihan dan cua nµaI hunµ chIu haI qua bom
nµuyen Iu da u IIen Iha xuô nµ ca c Iha nh phô
HIroshIma va NaµasakI.
Tran The chIen khunµ khIep keI Ihuc voI nhunµ
Iô n Iha I khônµ ke xIe I. O nhu nµ dô IhI Io n nhu Tokyo,
Yokohama, Osaka, Naµoya... chí nhu nµ kIe n Iru c kIen
cô Ia con dunµ vunµ, da sô nha cua da Iro Ihanh
nhunµ dônµ µach vun. Nhunµ Ihuoc phIm Iu IIeu
ve Iho I ky na y cho Iha y mô I nuo c Nha I xo xa c, hoanµ
Ia n, vo I nhu nµ phu nu , Ire em nµo nµa c, dua nhu nµ
ca p ma I Iha I Iha n nhin ca nh Iuo nµ nµô n nµanµ quanh
ho , co hô nô I ma I ma I Io n qua , nuo c ma I khônµ co n
de cha y nu a. Thu dô Tokyo sa m ua I Ia Ihe , mô I Iha nh
phô 7 IrIe u nµuo I ma chí co n khônµ da y S0º cu dan
o Ia I, hon mô I nu a dan sô Iu Ia n ve nhu nµ Ia nµ que
hoa c phIeu da I Io I ca c dô IhI nho . Nha I Hoa nµ HIrohIIo
Iuyen bô Iren daI phaI Ihanh ve su dau hanµ vô
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 23 22 AKIO MORITA & SONY
co so su a chu a, nanµ ca p ma y Ihu Ihanh mo c Ien
kha p ca c Iha nh phô , IôI cuô n nhIe u chuyen vIen ky
Ihua I Ire Iuô I va o cuô c.
Tronµ sô nay co Masaru Ibuka, môI ky su dIen
sInh nam 1908, Iô I nµhIe p Iruo nµ Khoa ho c ky Ihua I
Ihuô c Da I ho c Waseda, danµ dIe u ha nh cônµ Iy Tokyo
TsushIn Koµyo K.K. (Cônµ Iy Ky Ihua I VIe n Ihônµ
Tokyo) chuyen cunµ u nµ du nµ cu dIe n, IhIe I bI radar
cho quan dô I Nha I.
Tha nµ 9.194S, Ibuka quay Ia I Tokyo, ba I da u nhu nµ
du Iính mo I, khI chIe n Iranh khônµ co n de do a Iha nh
phô na y nu a. Anh Ihue mô I can pho nµ nho o Ia nµ
ba cu a Cu a ha nµ ba ch ho a ShIrokIya o NIhonbashI
de Ia m xuo nµ sa n xua I. ChI phí, Iuonµ bô nµ cho nhan
vIen deu Iay Iu nhunµ khoan IIen danh dum cua
chính nµuo I ky su nhIe u kha I vo nµ na y. Sau khI na m
ba I duo c nhu ca u ve Ihônµ IIn cu a nµuo I dan Nha I,
nha I Ia su IhIe u Ihô n ca c phuonµ IIe n ky Ihua I, Ibuka
quyeI dInh chuyen sanµ cônµ vIec sua chua may
Ihu Ihanh va cunµ ca p cho nµuo I IIeu du nµ ca c bô
chuye n dô I (converIer) va bô IIe p ho p (adapIer) co
Ihe µan vao may Ihu Ihanh de nµhe IIn Iuc Iu cac
daI phaI Ihanh phaI dI banµ sonµ nµan. VIec Iam
cu a Ibuka cu nµ ca c dô nµ nµhIe p duo c cônµ chu nµ
do n nha n nô nµ nhIe I. Nµa y 6.10.194S, nha I ba o
A:nI¡ 5I¡níun da danh han muc “BuI chi xanh”
quen Ihuôc de vIeI ve cônµ Iy cua Ibuka, Ironµ do
co doa n: “... AnI Mn:n¡u Iíuín, ngu)cn g¡n ng \¡cn
ío non IIon Io c \n í) tIun t t¡uo ng In ¡ Io c Wn:cdn,
The chIe n Ihu haI da cuo p ma I sInh ma nµ cu a 37,6
IrIeu nµuoI, ca quan dôI Ian Ihuonµ dan, chí rIenµ
o Iam nuoc dính Iíu nhIeu den cuôc chIen Ia Duc,
Y, NhaI, Ba Lan, Phap, Anh, LIen Xô va My. Tronµ
nhu nµ nuo c na y, LIen Xô IhIe I ma I 21,3 IrIe u ma nµ
sô nµ, ke de n Ia Du c, hon 7 IrIe u nµuo I Iu vonµ. RIenµ
NhaI co 1,7 IrIeu bInh sï Iu Iran va 360.000 nµuoI
dan hI sInh Ironµ cuô c chIe n. Nhu nµ con sô khô khan
do Ia chu nµ Iích cu a mô I Ironµ nhu nµ Iha m ho a µhe
µo m nha I Ironµ IIch su Ioa I nµuo I.
NHING NGIOI TIÊN IHONG GIAI
BAI TOAN NHI CAI XA HÓI
ChIe n Iranh vu a ke I Ihu c, do I sô nµ cu a nuo c Nha I
IhIe u Ihô n Iram be , ke ca nhu nµ mo n an IInh Iha n
don µIan nhaI. Kho co Ihe Iim Ihay môI may Ihu
Ihanh co n nµuyen ve n. Tronµ chIe n Iranh, ca nh sa I
Nha I buô c Ihuo nµ dan µIao nô p ma y Ihu Ihanh de
ho hu y dI banµ so nµ nµa n vi so nhu nµ IIn Iu c chIe n
Iruonµ phaI dI Iu cac daI phuonµ Tay Iam hoanµ
manµ dan chunµ, maI khac bInh Iính NhaI co Ihe
bI dô I phuonµ Iunµ Ia c IInh Iha n.
KhI hoa binh Iap IaI rôI, nhunµ han che cua IhoI
chIe n khônµ co n Iy do de Iô n Ia I nu a, nµuo I dan dua
nhau Iim mua ma y Ihu Ihanh cu , su a chu a va nanµ
cao Iính nanµ cu a chu nµ. Co ca u Ia I se co cunµ, nhIe u
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 25 24 AKIO MORITA & SONY
µa nµ Iim ra mô I ke sa ch Ihua n Io I nha I. Va ke sa ch
do da hinh Ihanh vao nµay 7.S.1946 voI su ra doI
môI cônµ Iy moI Iay Ien Ia Cônµ Iy Ky IhuaI VIen
Ihônµ Tokyo, vo I mô I bô ma y nhan su hon 20 nµuo I.
Khônµ aI co Ihe nµo ra nµ chí hon muo I nam sau,
cônµ Iy na y da Iro Iha nh mô I Ironµ nhu nµ Ia p doa n
sa n xua I ha nµ da u cu a nuo c Nha I vo I Ihuonµ hIe u
SONY. Con chanµ Ihanh nIen 2S IuôI kIa chính Ia
mô I Ien Iuô I ma nuo c Nha I va ca Ihe µIo I se co n nha c
maI: AKIO MORITA.
*
* *
Vao IhoI dIem chIen Iranh danµ den hôI ac IIeI,
MorIIa va Ibuka cu nµ o Ironµ mô I don vI da c nhIe m
chuyen nµhIen cu u ve ho a IIe n Ia m nhIe I co Ien Ia
Marque. Lu c do , MorIIa manµ ca p ba c Irunµ u y, mo I
24 Iuô I, co n Ibuka Ia mô I ky su dIe n 37 Iuô I. Ibuka
Iham µIa va o don vI da c nhIe m vo I Iu ca ch mô I nhan
vIen dan su ho p Ia c vo I quan dô I, khônµ pha I Ia mô I
sï quan nhu MorIIa.
Sonµ sonµ vo I cônµ vIe c Iren, Ibuka danµ Ia µIa m
dô c mô I cônµ Iy ve du nµ cu do Iuo nµ da cunµ ca p
va I IIe u va vu khí cho ha I quan Nha I Iu nam 1940.
Su µa n µu I ca ve dIe u kIe n sInh sô nµ Ia n nhu nµ Iran
Iro , suy Iu cu a Io p nµuo I Ire Iho I chIe n da µa n ke I
MorIIa va Ibuka nµay Iu mua he nam ay. Ca haI
Ihuo nµ co nhIe u dIp nµô I vo I nhau, ba n ba c ve nhu nµ
hoaI bao cua IuôI Ire, ve Iuonµ IaI cua nuoc NhaI
IhoI hau chIen.
\n ín con ¡c ong ßo t¡uo ng C¡n o du c Tnnon Mncdn,
\u n íIn¡ t¡uong IIo ng tI¡ ngI¡c n ngI¡cn cu u V¡c n
tIong tn ¡ tn ng ín cu n In ng 5I¡¡oí¡)n o N¡Ionín:I¡.
Hon t do ng íIong \ì nIu ng do ng co tIuong nn ¡, nnI
dn tìn to ¡, no ¡o ng \¡c c :u du ng cn c nn ) tIu tInnI
:o ng ngñ n íñ ng cn cI cIu)c n do ¡ cn c nn ) tIu tInnI
tIong tIuo ng Ioñ c íñ ng \¡c c :u du ng no t tI¡c t í¡
ío :ung...”
Ba I ba o a y da Iinh co de n Iay mô I Ihanh nIen 2S
IuôI o Kosuµaya Ihuôc quan AIchI. Anh vuI munµ
nhan ra Ibuka Ia nµuoI quen cu va Ironµ dau vuI
na y ra mô I y Iuo nµ ve nhu nµ va n de Iu nµ nunµ na u
Ironµ nhIeu nµay qua.
Ho da ba I duo c IIen Ia c vo I nhau sau chIe n Iranh
môI cach Iinh co va day baI nµo nhu vay.
*
* *
II Iau sau, cha nµ Ihanh nIen o Kosuµaya na y µo
cu a can pho nµ Iô I Ia n cu a Ibuka. HaI nµuo I µa p Ia I
nhau Ironµ nô I mu nµ ro khônµ ke xIe I. ChIe n Iranh
va nhu nµ Io Ioan ca nhan da nµan ca ch ho , nhunµ
nay ho a binh da Ia p Ia I – cho du Ia ho a binh Ironµ
ca nh dô na I hoanµ Ia n – Ihi cu nµ Ia Iu c de ho bIe n
nhu nµ hoa I ba o Iha nh hIe n Ihu c. Ho nµô I ha nµ buô I
voI nhau, IruI heI nhunµ µi ap u Ironµ Iam Iu ma
chua co dIp Ihô Iô cu nµ aI.
Ba u nhIe I huye I cu a Iuô I Ire cu nµ vo I nhu nµ runµ
dô nµ sau sa c nha I Iruo c hinh a nh mô I da I nuo c danµ
can su µop suc cua IaI ca moI nµuoI da khIen ho
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 27 26 AKIO MORITA & SONY
nµô I Ia nµ nµhe IIn Iu c ve ba n Tuyen nµôn PosIdam
keu µo I Nha I Ba n da u ha nµ khônµ dIe u kIe n. Tronµ
Iham Iam, Ibuka da quyeI dInh se quay ve Tokyo
de ba I da u Ia I mo I vIe c, nhunµ Ia I khônµ muô n Ihô
Iô vo I MorIIa dIe u na y.
*
* *
KhI Nha I hoa nµ HIrohIIo do c Io I Iuyen bô da u ha nµ
Iren da I pha I Ihanh, Ibuka danµ nµô I Ironµ van pho nµ
o Suzaka. Önµ nµhe nhu nµ Io I no I do vo I mô I Iam
Ira nµ phu c Ia p, pha Ia n nhu nµ buô n dau, nhu c nha ,
µIa n du va hô I IIe c, Ironµ khI ca c dô nµ su cu a ônµ
da vo o a Ien nIe m vuI suo nµ khI do n nha n IIn na y.
Vo I ho , Iu nay se khônµ co n nu a bo nµ ma khu nµ
khIe p cu a chIe n Iranh, cu a nhu nµ phan Iy, ma I ma I,
cua nhunµ nIem hI vonµ chay IIeu Ironµ bao Iua,
cua nhunµ hoaI bao IuI Ian cunµ IuôI Ihanh xuan
vun vuI IrôI.
DIe u quan Iro nµ Ia Ibuka cu nµ ca c dô nµ su cu nµ
chIa se nIe m dam me ve cônµ nµhe va su pha I mInh.
Vo I ho , cho du nµuo I My Ia ke Ihu Ironµ Iho I chIe n,
Ia “nhu nµ Ien man ro minh da y Iônµ Ia ” nhu ho va n
Ihuo nµ nµhe Iren he Ihô nµ pha I Ihanh Iuyen Iruye n,
sonµ Iu Ironµ Iham Iam, ho va n nµhï ra nµ cônµ vIe c
nµhIen cu u cu a ho pha I du a va o cônµ nµhe cu a nµuo I
My .
Ouye n sa ch µô I da u µIuo nµ cu a ho Iu c ba y µIo Ia
Ind¡o Ing¡ncc¡¡ng (Ky Ihua I vô Iuye n) cu a I.L.
Turman, mô I “IexIbook” (sa ch µIa o khoa) ma ho pha I
Vo I Iu ca ch mô I sï quan IIen Ia c ha I quan, MorIIa
co dIp de n Iham cônµ Iy cu a Ibuka o qua n TsukIshIma,
Ihuôc Ihanh phô Tokyo. Thônµ Ihuonµ, Ibuka che
Ia o ca c du nµ cu radar Iheo ho p dô nµ ky vo I ha I quan.
TaI môI co xuonµ cua ônµ, MorIIa Ia Iam khI nhin
Iha y mô I can pho nµ dônµ du c ca c nu sInh vIen Ihuô c
VIen han Iam am nhac o Ueno duoc ônµ Ihu nhan
vao Iam cônµ vIec can chính cac bô dao dônµ.
Thanµ 9.1944, Tokyo bI dôI bom IIen Iuc, Ibuka
do I cônµ Iy ve IhI Ira n nho Suzaka Ihuô c qua n Naµano,
na m ca ch Tokyo 160km ve phía Iay ba c. Tu do , ônµ
ra I íI Iro Ia I ZushI de Ia m cônµ Ia c nµhIen cu u cho
ha I quan, nhunµ bu Ia I, MorIIa va n co nhIe u dIp de n
Iham Ibuka o Suzaka. Mô I Ia n µa p nhau, Ironµ khunµ
ca nh binh Ia nµ cu a vu nµ Ihôn da Naµano, haI nµuo I
ba n nµa y ca nµ co nhu nµ mô I dô nµ ca m ve va n nuo c.
KhI ba n ve dIe n IIe n cu a chIe n cuô c, ho cu nµ nha n
dInh Ia cho du chính phu Nha I danµ ra su c Iuyen
Iruye n ve uu Ihe cu a Nha I Ironµ cuô c chIe n Ihi su
Iha I Ira n Ia dIe u khônµ Ihe Ira nh kho I. Ca haI cu nµ
pha I hIe n Ia nha n dInh cu a mô I nµuo I de u du a va o
nhunµ Ihônµ IIn va binh Iuan ma ho nµhe duoc –
mô I ca ch Ie n Iu I – Iu ca c chuonµ Irinh pha I Ihanh
Iren Ia n so nµ nµa n cu a da I pha I Ihanh Hoa Ky . Ibuka
chIa se vo I MorIIa quan dIe m ve µIa IrI Ia I IhIe I cu a
cônµ nµhe va o Iho I binh. Ho he n se ho p Ia c vo I nhau
ve maI kInh Ie sau khI chIen Iranh cham duI.
La n µa p µo cuô I cu nµ Ironµ nam 194S µIu a MorIIa
va Ibuka dIe n ra va o nµa y 27.7.194S, Iu c do ca haI
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 29 28 AKIO MORITA & SONY
Ia m Iho I a p du nµ de nuôI duo nµ Pho nµ Ihí nµhIe m
nµhIen cu u VIe n Ihônµ Tokyo cu a Ibuka, dô nµ Iho I
Iim mô I huo nµ dI mo I co nhIe u IrIe n vo nµ hon. Sau
mô I Iho I µIan da I nµhIen cu u va Iha o Iua n ky Iuo nµ,
ca haI quye I dInh Iha nh Ia p cônµ Iy mo I va o Iha nµ
3.1946. DIeu kho khan nhaI ve phía MorIIa Ia Iam
sao IhuyeI phuc duoc ônµ bô dônµ y de ônµ dIeu
ha nh mô I cônµ Iy kha c nµoa I cônµ Iy cu a µIa dinh.
Theo Iruye n Ihô nµ cu a nµuo I Nha I Iu c ba y µIo , nµuo I
con IraI Iruo nµ pha I Ia nµuo I ke Ihu a co nµhIe p cu a
µIa dinh chu khônµ pha I aI kha c. Va nµuo I con IraI
Iruo nµ khônµ Iheo nµhIe p chính cu a µIa dinh se Ia
mô I va n de he I su c nµhIem Iro nµ.
Tha nµ 4.1946, sau khI ba n ba c ky , MorIIa va Ibuka
quyeI dInh Ihanh Iap môI “phaI doan” hunµ hau
de vIe c Ihuye I phu c ônµ bô da I hIe u qua monµ muô n.
Thanh phan “phaI doan” nµoaI haI ônµ ra, con co
bô vo Ibuka Ia ônµ Maeda, cu u Bô Iruo nµ GIa o du c
Nha I Ba n. Ca ba nµuo I Ien chuye n Ia u ho a dem ve
Kosuµaya de Ihu c hIe n “su ma nµ” Ihuye I phu c da y
kho khan va Ie nhI.
Su do n IIe p ma µIa dinh MorIIa da nh cho haI nµuo I
khach Ihan IhIeI da vuoI qua monµ doI cua ca ba
nµuo I. Mo n ba nh mi ra I hIe m va o Iho I buô I kho khan
an vo I mu I, bo va Iha m µIo nµ ba nµ nuo c Ira – mô I
bua an IhInh soan. Nhunµ baI nµo va hanh phuc
nhaI, khônµ chí cho rIenµ MorIIa ma cho ca Ibuka
va ônµ Maeda, Ia Iha I dô Ihan IhIe n, co I mo cu a ônµ
Kyuzaemon MorIIa, bô cu a MorIIa, khI nµhe de nµhI
“da nh va I” vo I IIe nµ Anh de co Ihe na m duo c nhu nµ
y Iuonµ va ky IhuaI hIen daI. AkIra HIµuchI, môI
Ironµ nhu nµ nµuo I cô nµ Ia c vo I Ibuka, Iu nµ co ma I
Ironµ buô I chIe u nµa y 1S.8, da µhI Ia I ky u c do Ironµ
cuô n ToIn NntInn – 5on): TIc I¡¡\ntc I¡¡c: “TraI
IIm cu a Ia I ca ca c ky su de u Ira n nµa p nIe m vuI vi
chIe n Iranh da ke I Ihu c. Chu nµ IôI ca m Iha y rô I cuô c
rôI chunµ IôI cunµ co Ihe Iam môI vIec µi do IhaI
su , khônµ pha I Ia vu khí cho quan dô I, ma Ia nhu nµ
va I du nµ hu u ích, va chu nµ IôI ca m Iha y ra nµ vIe c
cho ra doI nhunµ san pham dích Ihuc co Ihe µIup
chu nµ IôI na m ba I va Iha m chí co Ihe dI Iruo c cônµ
nµhe cu a nµuo I My ”.
Sau chIen Iranh, Ibuka cunµ cac ban huu Ihanh
Iap Phonµ Ihí nµhIem nµhIen cuu VIen Ihônµ To·
kyo. AI cu nµ no nµ Io nµ muô n Ia m mô I ca I µi do cho
don vI mo I va µo p pha n Ia I IhIe I nuo c Nha I Iho I ha u
chIen, nhunµ khônµ aI bIeI phaI baI dau nhu Ihe
na o. Tinh Ira nµ Ia I chính Iu c ba y µIo ra I kho khan,
Iuonµ bô nµ Ira cho ca c ky su va nhan vIen xua I pha I
chu ye u Iu IIe n Iu I rIenµ cu a Ibuka. Tinh Ira nµ na y
khônµ Ihe ke o da I ma I duo c. Huo nµ dI Ia m Iho I cu a
ho Ia Ia p phan xuo nµ su a chu a ma y Ihu Ihanh, sa n
xuaI cac bô chuyen dôI ra sonµ nµan.
*
* *
KhI µa p Ia I nhau Ia I Tokyo, hIe u duo c nhu nµ kho
khan ve maI IaI chính ma Ibuka danµ phaI duonµ
dau, MorIIa ban bac voI ban ve nhunµ µIaI phap
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 31 30 AKIO MORITA & SONY
hon haI muoI vIen chuc quan Iy va nhan vIen da
Iham du Ie khaI Iruonµ Ihuonµ hIe u Tokyo TsushIn
Koµyo (ToIsuko) Iuc Cônµ Iy Ky IhuaI VIen Ihônµ
Tokyo. Önµ Tamon Maeda, bô vo cua Ibuka duoc
cu Iam chu IIch cônµ Iy.
Co mô I su cô nho , do Ia Ibuka da cônµ phu chua n
bI môI Io quanµ cao ve su ra doI cua cônµ Iy moI,
nhunµ den hôm khaI Iruonµ Ihi IaI de quen o nha
TachIkawa. Tronµ dIen van khanh Ihanh, ônµ noI:
“Chunµ Ia phaI Iranh nhunµ van de danµ xay ra
vo I nhu nµ Ia p doa n Io n. Chu nµ Ia sa nµ Ia o va µIo I
IhIe u nhu nµ cônµ nµhe ma ca c Ia p doa n Io n khônµ
Ihe sa nh duo c. VIe c Ia I IhIe I Nha I Ba n Iu y Ihuô c va o
su phaI IrIen cua nhunµ cônµ nµhe co Iính nanµ
dô nµ...”.
Cônµ Iy moI cua Ibuka va MorIIa chí co môI sô
vô n vo n ve n 190.000 yen, khônµ co ma y mo c, chí
co môI sô dunµ cu khoa hoc, Iham chí voI sô IIen
nhu va y kho co Ihe va n ha nh cônµ Iy mô I ca ch suôn
se. DIeu quan Ironµ Ia Ironµ dau môI Ihanh nIen
da y nhIe I huye I a y Ia mô I kha I vo nµ Io n Iao, monµ
muô n µo p su c va o vIe c khôI phu c, Ia I IhIe I mô I Nha I
Ba n Iren dô nµ hoanµ Ia n. Chu IIch Maeda cu nµ Ia p
IaI nhunµ y chính Ironµ baI phaI bIeu cua Ibuka,
ônµ no I: “Nµa y hôm nay, cônµ Iy nho be cu a chu nµ
Ia khoI su hoaI dônµ. VoI cônµ nµhe dính cao va
môI IInh Ihan doan keI hoan hao, cônµ Iy se phaI
IrIen. KhI do, chunµ Ia co Ihe IIn chac ranµ minh
danµ µop phan cho xa hôI”.
da y Iính “dô I pha ” ve vIe c cho AkIo MorIIa duo c Iu
bo vaI Iro nµuo I ke Ihu a co nµhIe p cu a do nµ ho MorIIa.
Sau mô I Ihoa nµ do du , ônµ cu ba y Io su monµ mo I
MorIIa Ihay ônµ de Ia m chu µIa dinh, dô nµ Iho I na m
µIu vIec kInh doanh do ônµ Irao IaI. RôI ônµ quay
sanµ Maeda va Ibuka, noI banµ môI µIonµ Iu Iôn:
“Nhunµ neu con IraI IôI muôn Iam môI vIec µi do
khac hon de Iu ren Iuyen, hoac IhI Ihô kha nanµ,
no co Ihe Ia m nhu Ihe ”.
Cuô I cu nµ, ônµ no I vo I MorIIa: “Con ha y Ia m nhu nµ
µi con Ihích”.
Nhunµ IoI noI do duoc ca ônµ Maeda Ian Ibuka
va MorIIa don nhan banµ IaI ca su vuI suonµ pha
Ia n nµa c nhIen. Ho khônµ Ihe nµo ra nµ mo I vIe c da
dIen ra suôn se den nhu vay. Ve sau, MorIIa duoc
bIe I Ihem Ia quye I dInh co I mo cu a bô ônµ xua I pha I
môI phan boI vIec em IraI ônµ Ia KazuakI, Iuc do
danµ Ia sInh vIen Iruonµ DaI hoc Wasada, da Iinh
nµuyen nôI nµhIep san xuaI ruou sa·ke cua donµ
ho MorIIa, µIaI quyeI duoc nhunµ be Iac Ironµ µIa
dinh.
CÓNG NGHÊ –
NIOC NHAT CAN CÓNG NGHÊ
Nµa y 7.S.1946 Ia Iho I dIe m IIch su cu a mô I Ihuonµ
hIe u, cu a ca mô I ne n kInh Ie Nha I Ba n Iho I ha u chIe n:
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 33 32 AKIO MORITA & SONY
Tronµ nhu nµ nµa y da u µay du nµ ToIsuko, MorIIa
µIu vaI Iro mô I µIa m dô c, sonµ vo I Iu ca ch mô I dô nµ
sa nµ Ia p (cu nµ Ibuka), ônµ Ia nµuo I co Ira ch nhIe m
quan Ironµ Ironµ vIec de ra duonµ IôI hoaI dônµ,
huonµ phaI IrIen cua cônµ Iy Ironµ Iuonµ IaI. Tu
Ironµ Iham Iam, ônµ bIe I ra nµ day Ia buo c kho I da u
da y Iha ch Ihu c, muô n µo p pha n cônµ su c va o su
hôI phuc nen kInh Ie cua daI nuoc, khônµ Ihe chí
banµ Ionµ voI quI mô khIem Iôn cua ToIsuko, ma
phaI Iunµ buoc µan chaI Ihuonµ hIeu moI me nay
vao sInh hoaI cua cônµ dônµ, Iao nhunµ môI IIen
keI vunµ chac de co Ihe phaI IrIen o môI quI mô
nµa y ca nµ Io n hon. MorIIa Iu nhu , day chính Ia Iu c
ônµ can phaI van dunµ nhunµ quan dIem, IrIeI Iy
ve qua n Iy IIe p Ihu Iu nµuo I bô nµhIem kha c nhunµ
rô nµ Iuo nµ, Iu nhu nµ sa ch ba o da do c de dua ToIsuko
daI nhunµ Ihanh qua Ion nhaI.
Nµay sau nµa y khaI Iruonµ, mo I nµuo I Ironµ cônµ
Iy Iao va o Ia m vIe c, ba I ke µIo µIa c, vo I mô I IInh Iha n
Iu µIac cao dô. Ban dem, khI cua hanµ bach hoa,
noI ho Ihue muo n Ia m Iru so cônµ Iy, da do nµ cu a,
ho IIe p Iu c cônµ vIe c ben Ironµ. Cu a ha nµ do nµ kín
cu a ra va o va o ban dem, ho pha I su du nµ cô nµ Ihoa I
hIem Ironµ nhunµ buôI Iam dem va co Iuc “cham
Iran” voI nhunµ bac canh saI Iuan Ira man can cu
Iuonµ ho Ia Iu Irôm duc Iuonµ khoeI vach nha aI.
Chûúng 2.
RLT OIA –
HAY IAM GÓI SIOI AM
Chó coá sûå àöìng caãm sêu sùæc nhêët vúái dên ngheâo, hoå múái coá
thïí saáng chïë ra chiïëc göëi coá khaã nùng toãa húi êëm. Töi nghô,
cöng trònh naây thêåt sûå vô àaåi.
Ba o d|a pHucn¿ Ba o d|a pHucn¿ Ba o d|a pHucn¿ Ba o d|a pHucn¿ Ba o d|a pHucn¿
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 35 34 AKIO MORITA & SONY
sau nhIeu Ihap ky vanµ bonµ. Phu nu NhaI duoc
cônµ nha n quye n ba u cu va Iha nµ 4.1946, 14 IrIe u
cu IrI Nha I da dI ba u Thu Iuo nµ da u IIen Ironµ Iho I
ky dô I mo I Ia ônµ YoshIda ShIµeru.
ChIe n Iranh ke I Ihu c, Ironµ nhu nµ chI IIeu chính
cua chính phu Iuc bay µIo co vIec Iro cap cho cac
bInh sï hô I µIa, bô I Ihuo nµ cho ca c co so cônµ nµhIe p
quan su do cham duI hop dônµ Iruoc IhoI han va
Ihanh Ioa n ca c chI phí cho Bô Iu Ie nh ca c Iu c Iuo nµ
dônµ mInh (GHO) hoaI dônµ Iren daI NhaI. Chính
nhu nµ chI IIeu phI sa n xua I do de na nµ Ien do I sô nµ
kInh Ie cua Ioan nuoc NhaI va Iro Ihanh nµuyen
nhan chính cua Iinh Iranµ Iam phaI nam sau cao
hon nam Iruoc.
Tha nµ 2.1946, chính quye n duo I su kIe m soa I cu a
quan My chIe m do nµ cônµ bô NIu ng í¡c n ¡In ¡ do ¡
¡Io íIn n cn ¡ \o ¡ cuo c íIu ng Ion ng í¡nI tc bao
µôm vIec dam bao cunµ cap Ihuc pham, µIa Ianµ
san xuaI va kIem soaI µIa ca. Ve maI IIen Ie, bIen
pha p duo c cho n Iu a Ia kim ha m Ia m pha I ba nµ vIe c
Ia m Iho I do nµ banµ IIe n ma I va IIe n µu I nµan ha nµ.
De Ihu c hIe n co hIe u qua bIe n pha p na y, chính phu
cho ra do I “dô nµ yen mo I” vo I nhu nµ quI dInh: Ia m
Iho I khônµ cho ru I IIe n ky Iha c o nµan ha nµ, nµoa I
Iru nhu nµ Iruo nµ ho p ru I IIe n cho chI phí do I sô nµ
IôI IhIeu, khônµ cho Iuu hanh nhunµ µIay bac IrI
µIa S yen Iro Ien... Cac bIen phap kIem soaI µIa ca
cu nµ duo c nô I ca c Nha I Ihu c hIe n IrIe I de nha m kim
ha m da Ia m pha I. Vo I quye I dInh µIa I Ihe ca c zaIbaIsu,
Sau khI NhaI Ban dau hanµ Ia baI dau nµay IhoI
ky quan My dô n Iru kha p Nha I Ba n. Nµuo I My , ma
cu Ihe Ia duoI su chí dao cua Iuonµ MacArIhur da
IrIe n khaI nhIe u chính sa ch mo I ve chính IrI va kInh
Ie Iren da I nuo c ma I Iro I mo c. Nam 1947, mô I buo c
nµoa I quan Iro nµ Ironµ do I sô nµ chính IrI cu a Nha I
Ban do nµuoI My Iao ra, do Ia su ra doI cua ban
HIen phap IhoI hau chIen, Iac µIa cua no Ia Iuonµ
MacArIhur. Theo van kIe n na y, Nha I hoa nµ ma I Ioa n
bô quyen Iuc chính IrI va quan su, chí con Ia bIeu
Iuo nµ cu a da I nuo c. Mô I dIe m quan Iro nµ nu a, do
Ia NhaI Ban khônµ duoc Iham µIa vao baI cu cuôc
chIe n na o va khônµ duo c co quan dô I rIenµ. Ve ma I
kInh Ie , MacArIhur pha vo Iinh Ira nµ Ia p Irunµ quye n
Iuc banµ cach µIaI Ihe cac zn¡ínt:u (cac µIa dinh
so huu va kIem soaI phan Ion nen cônµ nµhIep o
NhaI) cunµ cac daI cônµ Iy khac. Tronµ suôI nua
dau cua IhoI µIan chIem donµ, quan dôI My kIem
duyeI µaI µao nhunµ IoI Iuyen bô chônµ My hay
nhunµ baI bao co Iính kích dônµ.
Duo I su chIe m do nµ cu a My , Tha n da o khônµ co n
duo c coI Ia quô c µIa o cu a Nha I Ba n nu a, ma I kha c,
ThIen Chua µIao Ian dau IIen xuaI hIen cônµ khaI
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 37 36 AKIO MORITA & SONY
íI khI da Iam chanh Ionµ nhunµ nµuoI quen bIeI,
nha I Ia bô me cu a MorIIa, nhu nµ nµuo I ky vo nµ nhIe u
va o su Iha nh cônµ cu a MorIIa hon Ia nhin Iha y con
IraI ho pha I Ia m vIe c Ironµ mô I nµôI nha Ihue muo n
dô I na I, co Iu c pha I Ia y du de che nhu nµ µIo I nuo c
mua nho Ií Iach Iren chIec ban vIeI op ep.
Sonµ, haI chanµ IraI Ire, MorIIa va Ibuka, duonµ
nhu khônµ ma y ba n Iam de n dIe u do . DIe u ma haI
nµuo I danµ Iran Iro Ia kho I da u hoa I dô nµ cu a cônµ
Iy nhu Ihe nao, che Iao nhunµ san pham nao de
Iranh Ihu IhI Iruo nµ co n kha ba p benh cu a Iho I ha u
chIe n.
Thoa I IIen, Ibuka nµhï de n mô I sa n pha m ha u nhu
khônµ dính da nµ µi de n nhu nµ du dInh ban da u
cu a ônµ va MorIIa. Do Ia nhu nµ chIe c µô I dIe n, du nµ
dIen nanµ Iao ra suc nonµ de nµuoI IIeu dunµ su
du nµ Ironµ mu a dônµ re I Ia nh. De khônµ Ia m “ma I
maI” Ihuonµ hIeu ToIsuko voI nhunµ du an nhIeu
Iham vo nµ hon ma ho da hoa ch dInh Ironµ Iuonµ
IaI, ho ba n µô I dIe n duo I Ihuonµ hIe u C¡nzn Nc::u¡u
5Ioín¡ (Cônµ Iy suo I a m GInza). Gô I dIe n Ia m ra duo c
ban chay nhu Iôm IuoI, µIup Ibuka, MorIIa va anh
em cônµ nhan vIen pha n na o vuo I qua nhu nµ kho
khan ban dau. Tuy nhIen, voI ky IhuaI chua duoc
hoa n IhIe n, khônµ bao Iau µô I dIe n cu a ho de Iô ra
nhu nµ khuye I dIe m che I nµuo I.
Mô I nhan vIen duo c Ibuka Ia nµ cho chIe c µô I, Ia y
Ia m Ihích Ia m, ôm a p suô I nam da u, Io nµ vuI suo nµ
voI san pham do minh µop suc Iam ra. Oua nam
cu Ihe Ia cac daI doanh nµhIep MIIsuI, MIIsubIshI,
SumIIomo va Yasuda, da µay ra môI su xao Irôn
Io n Ironµ ne n kInh Ie . DIe u na y da bI nµuo I ba n xu
phan unµ quyeI IIeI, cho ranµ can phaI co nhunµ
zaIbaIsu de duy Iri Iính canh Iranh quôc Ie.
Du muô n du khônµ, ca c bIe n pha p kInh Ie do My
a p da I a nh huo nµ ra I nhIe u de n nhu nµ doanh nµhIe p
co n non Ire nhu cônµ Iy ToIsuko cu a Ibuka va MorIIa,
buôc ban dIeu hanh phaI co nhunµ sanµ kIen phu
ho p de dô I pho vo I Iinh hinh kho khan, Iu nµ buo c
dua doanh nµhIep vuoI qua Ihu Ihach.
NGIOI DAN CAN CAI ÐO, IBIKA
Thanh Iap cônµ Iy µIua Iuc nen kInh Ie day kho
khan va haI cha nµ IraI ha u nhu khônµ co dô nµ vô n
da nµ ke de va n ha nh cônµ Iy mô I ca ch suôn se nµay
Iu nhu nµ nµa y da u. Sau khI Iha nh Ia p khônµ bao
Iau, cônµ Iy ToIsuko da dô I ma I vo I nhu nµ kho khan
ve Iru so Iam vIec. Thanµ 8.1946, cua hanµ bach
ho a ShIrokIya, noI co mô I pho nµ cho cônµ Iy ToIsuko
Ihue, pha I Ia m do nµ cu a de nanµ ca p. Ibuka va MorIIa
do I Iru so ve khu phô KIchIjojI cu nµ o Tokyo, nhunµ
duo c mô I Iho I µIan nµa n Ia I pha I chuye n de n
GoIenyama, mô I khu phô o phía nam Iha nh phô
Tokyo.
Su IôI Ian cua môI cônµ Iy moI Ihanh Iap khônµ
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 39 38 AKIO MORITA & SONY
Tronµ Iuc Ibuka va MorIIa danµ phan van µIua
vIec san xuaI may Ihu Ihanh voI cac IhIeI bI dunµ
cho ma y Ihu Ihanh, chu ye u Ia bô chuye n dô I so nµ
nµan, ho bônµ nhIen bI Ihu huI boI môI IoaI san
pham kha moI me IhoI bay µIo. Do Ia may µhI am
ba nµ day kIm Ioa I co Iu Iính. Ca haI da co dIp xem
de n chIe c ma y Ioa I na y do nµuo I Du c Ia m ra va danµ
duo c ca c nha khoa ho c Ihuô c Iruo nµ Da I ho c Tohoku
o phía bac NhaI Ban nµhIen cuu che Iao.
DôI voI may µhI am vao IhoI ky nay, hau heI nô
Iu c ve ma I ky Ihua I de u Ia p Irunµ va o cha I IIe u cu a
day kIm Ioa I µhI am. Lu c do , cônµ Iy SumIIomo MeIaIs
CorporaIIon da san xuaI duoc day kIm IoaI dunµ
cho ma y µhI am, sonµ cha I Iuo nµ cu a Ioa I day na y
con Ia môI van de dau dau cua cac nha ky IhuaI.
Ma I kha c, quI mô qua nho cu a mô I cônµ Iy vu a mo I
Iha nh Ia p nhu ToIsuko da khIe n cho SumIIomo “quay
Iunµ nµoanh maI”. Sonµ nho su IhaI baI nhaI IhoI
do , MorIIa va Ibuka mo I co dIp IIe p ca n vo I da I pha I
Ihanh NHK, co quan pha I Ihanh chính Ihu c cu a Nha I
Ba n do quan chIe m do nµ My qua n Iy . Tham do bIe I
duoc co so nay danµ can cac IhIeI bI Irôn sonµ va
nhIe u Ioa I IhIe I bI pha I Ihanh kha c, ToIsuko de nµhI
vo I NHK duo c cunµ ca p cho ho ca c IhIe I bI Irô n so nµ
co Io n va vIe c na y da de Ia I cho MorIIa mô I ky nIe m
kho quen.
Nha n duo c van ba n cu a ToIsuko, NHK cu mô I vIen
ThIe u Iuo nµ de n co xuo nµ cu a cônµ Iy de xem xe I
co nµoI va kha nanµ san xuaI. Den noI nhin Ihay
sau, so I day Iruye n nhIe I ba nµ nIchrome bô nµ nhIen
Iu µIu a Io nµ chIe c µô I cha y ra na m sa I me p µô I, pho nµ
IIa Iu a dIe n Ia m cha y xe m chIe c qua n “vía” cu a cha nµ
cônµ nhan. May ma IIa Iu a dIe n chua xam pha m
vao chô khac, neu khônµ Ihi su vIec se Iro nen vô
cu nµ nµhIem Iro nµ.
Vuo I qua nhu nµ kho khan ban da u ve ma I Ia I chính,
dIeu quan Ironµ Ia phaI Iro ve “chu de” chính cua
nhu nµ du a n da I hoI, do Ia ca c sa n pha m co µIa IrI
Ihuô c Iïnh vu c dIe n Iu . Nhunµ muô n Ia c nµhIe p Ihi
phaI an cu, ma caI van phonµ IôI Ian o ShIrokIya
Ihi khônµ Ihe µoI Ia môI chô an cu daI Iau duoc.
Co Ian, cônµ nhan cua ToIsuko danµ don dep chô
Ia m de cho Iu c Iuo nµ chIe m do nµ Iô chu c mô I buô I
khIeu vu Ihi bô nµ nhIen ca c va ch nµan dô sa p. Tro I
Ia I dô mua, nhu nµ nµuo I du nµ ben nµoa I co dIp nhin
Iha y cônµ nhan cu a ToIsuko Ira n minh Iao dô nµ duo I
mua, uo I nhu chuô I Iô I. Tronµ sô nµuo I chu nµ kIe n
ca nh Ira nµ na y co ônµ HIsao Yuda, chu cu a Kazuo
Iwama, vô n Ia em re cu a MorIIa, mô I nha va I Iy Iu nµ
Ia m vIe c Ia I VIe n nµhIen cu u dIa cha n Ihuô c Iruo nµ
Da I ho c Tokyo Iruo c khI ve vo I ToIsuko. Cha nh Io nµ
Iruoc nhunµ kho khan cua haI chanµ IraI Ire, ônµ
nµo IoI cho ho muon môI nµôI nha cua ônµ.
The Ia Ibuka va MorIIa pha n kho I do n cônµ Iy ve
nµôI nha Tokuya cu a ônµ Yuda, µa n dIa dIe m nµa y
nay Ia kha ch sa n MIIsuI. NµôI nha khônµ Io n Ia m,
chí dô va I muoI me I vuônµ, nhunµ cu nµ du cho hoa I
dô nµ ban da u cu a ToIsuko.
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 41 40 AKIO MORITA & SONY
so voI may µhI am su dunµ banµ kIm IoaI. Nho co
sa n su Iín nhIe m da µay du nµ duo c vo I NHK, MorIIa
va Ibuka muo n duo c chIe c ma y µhI am na y ve cônµ
Iy ToIsuko de moI nµuoI cunµ quan saI, Iim hIeu
cach van hanh. Ro ranµ moI kho khan ve maI ky
Ihua I de u Ia p Irunµ o banµ Iu , cha I IIe u Iuu Iru va
phaI ra am Ihanh Ironµ may µhI am.
Van de ma MorIIa va cac dônµ nµhIep phaI µIaI
quye I Ia Iim cha I IIe u na o de Ia m ne n cho banµ Iu .
Lu c da u ho su du nµ Ihu Ihu danµ co sa n Ia ceIIo·
phane, duo c Ira nµ Ien Iren mô I Io p ho a cha I µô m
nhIe u ho p cha I kha c nhau. Nhunµ cha nµ bao Iau
sau, Ioa I cha I IIe u na y de Iô ra mô I nhuo c dIe m kho
cu u va n: chí ca n cha y qua Ia I da u Ihu pha I cu a ma y
µhI am vaI Ian Ia banµ Iu banµ ceIIophane bI dan
ra, am Ihanh Iro nen me o mo , kho nµhe nµay. Cuô I
cunµ, sau khI Ihu qua vaI ba phuonµ cach khac,
ho cu nµ Iim duo c mô I Ioa I cha I de o Ira nµ Ien Iren
banµ haI kIm IoaI Ia IerrIc oxIde mau nau va Ier·
rous IeIraoxIde mau den co Ihe Iam su dunµ cho
cac may µhI am con kha moI me dôI voI nen cônµ
nµhe Ihính IhI o NhaI Ban Iuc bay µIo.
ÐAI ING NHING NHI CAI TIÊM AN
Nam 1949, khI o Trunµ Ouô c, mô I cuô c dô I Ihay
Io n Iao da dIe n ra vo I su Iha nµ Io I Iro n ve n cu a Da nµ
“co xuo nµ” nho be , bu I ba m, vIen Iuo nµ khônµ IIn
o ma I minh nu a. Önµ Ia qua y qua ra ve , de Ia I phía
sau haI nha sanµ Iap Ibuka va MorIIa Ianµ Ie nhin
nhau nµao nµa n. Nhunµ Ironµ ca I ru I Ia I co ca I may.
Ta I da I NHK, Ibuka co mô I nµuo I ba n Ia ShIµeo ShIma
va anh na y nha n Io I Ihuye I phu c vIen Iuo nµ My kho
Iính.
Önµ Ia mIen cuonµ ky hop dônµ daI hanµ IhIeI
bI Irô n so nµ vo I ToIsuko, Ironµ Iham Iam IIn ra nµ
môI quan he µIua haI ben khônµ Ihe keo daI Iau.
Tuy nhIen, khI nhu nµ ma I ha nµ da u IIen duo c nµuo I
cua MorIIa µIao den, Ian nay IaI chính vIen Iuonµ
kIa Iro n xoe ma I nµa c nhIen. Ca mô I su Iuonµ pha n
Ihu vI µIua caI co xuonµ IôI Ian ma vIen Iuonµ da
co dIp xem qua va chaI Iuonµ cua nhunµ IhIeI bI
Irôn sonµ danµ nam nµao nµhe duoI maI ônµ Ia.
La n da u IIen, su Iha nh cônµ cu a mô I ho p dô nµ sa n
xua I cho phe p mo I nµuo I co Ihe ky vo nµ va o Iuonµ
IaI. Cunµ Ian dau IIen, MorIIa va Ibuka y Ihuc môI
cach du day ve vI nµoI cua IInh Ihan Irach nhIem
va chaI Iuonµ san pham do minh Iam ra.
Chính nho su hanh Ihônµ ban da u Ironµ quan he
kInh Ie voI NHK ma MorIIa va Ibuka IruI bo duoc
nhu nµ canµ Iha nµ, Io Ia nµ da da n va I ca haI Ironµ
mô I Iho I µIan da I. Tronµ mô I dIp IIen he vo I da I NHK,
Ibuka Iinh co nhin Iha y Ia n da u IIen mô I chIe c ma y
µhI am chay banµ banµ Iu. NIem dam me cu IrôI
day, nhaI Ia khI ônµ bIeI ranµ danµ san pham nay
cho ra nhunµ am Ihanh Irunµ Ihuc hon raI nhIeu
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 43 42 AKIO MORITA & SONY
Mô I hôm, ônµ chu nµ kIe n ca nh mô I kha ch ha nµ
cu a mô I IIe m ba n dô cô sa n sa nµ chI ra mô I khoa n
IIe n Iha I Io n, cao hon nhIe u so vo I IrI µIa cu a chIe c
ma y µhI am, de duo c so hu u mô I chIe c binh cô ma
co Ie khônµ ma y nµuo I Iha y duo c µIa IrI cu a no . ChIe c
binh cô duo c ba y Ironµ pho nµ kha ch no I Ien su µIa u
sanµ cu a chu nhan, va maI day co Ihe manµ Ia I cho
ônµ Ia mô I khoa n chenh Ie ch µIa , sonµ xe I ve ma I
ích du nµ Ihi chIe c ma y µhI am cu a ToIsuko vuo I xa.
Tu kInh nµhIem ve chIec binh cô do, MorIIa nhan
Ihu c duo c ra nµ kha c phu c nhu nµ khuye I dIe m Ironµ
Iïnh vu c ky Ihua I de cho ra do I mô I sa n pha m Iuonµ
dôI hoan chính Ia môI cônµ vIec kho, sonµ de cac
san pham do Iham nhap vao doI sônµ cônµ dônµ
IaI canµ kho hon µap bôI.
Ba I ho c kInh nµhIe m do khIe n MorIIa nho ma I Ironµ
cuô c do I mô I doanh nhan Iha nh da I sau na y.
Nµay Ironµ Iho I dIe m cha p chu nµ nhu nµ buo c dI
ban da u da cho Iha y mô I MorIIa khônµ chí co nanµ
khIeu Ironµ Iïnh vuc ky IhuaI ma Ironµ qua Irinh
xay du nµ cônµ Iy, su nha y be n cu a mô I nha kInh
doanh Iu nµ buo c duo c he Iô . Önµ nha n ra ra nµ khônµ
pha I chí sa n xua I ra nhu nµ sa n pha m Iô I nha I, dô c
dao nhaI Ia co Ihe de danµ IIeu Ihu duoc. BaI hoc
ve S0 chIec may µhI am xep kho da Ihuc day ônµ
Ihu c hIe n phuonµ a n IIe p IhI da u IIen cu a minh. Muô n
IIep IhI co hIeu qua Ihi phaI nam baI duoc chính
xa c nhu ca u cu a kha ch ha nµ, ke ca ca c nhu ca u IIe m
an va IhuyeI phuc ho ve su can IhIeI cunµ IoI ích
Cô nµ sa n Trunµ Ouô c, Ihi o Nha I Ba n, cônµ Iy ToIsuko
cunµ µhI dau an quan Ironµ cua minh Ironµ IIch
su cônµ nµhe cua nuoc nay. Do Ia vIec cho ra doI
chIec may µhI am dau IIen. So voI nµay nay, IoaI
phuonµ IIen µIaI Irí nay Ihô kech va nanµ ne môI
cach... danµ so voI Ironµ Iuonµ 3S kµ, con µIa ban
Ihi cao nµa I nµuo nµ, 170.000 yen, ba nµ 17 Iha nµ
Iuonµ cua môI cônµ chuc vua IôI nµhIep daI hoc.
Tuy nhIen, su ra do I cu a chIe c ma y µhI am do ToIsuko
che Ia o Ia mô I buo c nµoa I quan Iro nµ cu a ne n cônµ
nµhIe p dIe n Iu Nha I Ba n. No Ia su kho I da u cu a nhu nµ
sanµ kIen mo rônµ nen cônµ nµhIep IIeu dunµ va
Iu do , da I ne n Ia nµ cho mô I ne n cônµ nµhIe p dIe n
Iu rônµ Ion cua ca nuoc NhaI.
Tuy va y, S0 chIe c ma y µhI am ra do I na m yen Ironµ
kho cho nµuoI IIeu Ihu, ma IuyeI nhIen khônµ vI
Ihuo nµ de na o doa I hoa I de n. Lu c na y ca c nha sa nµ
che moI vo Ie, da sô nµuoI dan NhaI chua bIeI heI
Iính nanµ cua chunµ. DIeu nay doI hoI môI chIen
Iuo c IIe p IhI khoa ho c va hu u hIe u de nµuo I IIeu Ihu
hIe u ro nhu nµ Io I ích cu a ma y µhI am va Iu do cha p
nha n chu nµ. Tronµ quye n Iu Iruye n Mndc ¡n Tn¡nn,
MorIIa Ihu nha n Ia ca ônµ Ia n Ibuka chua co nhu nµ
hIe u bIe I Iô I IhIe u ve IhI Iruo nµ IIeu Ihu , Iha m chí
co n hIe u mô I ca ch don µIa n ra nµ cu cho ra do I nhu nµ
sa n pha m co cha I Iuo nµ cao Ia co Ihe ba n ra IhI Iruo nµ...
Chính mô I dIp Iinh co cô nµ vo I su nha y be n cu a
mô I Ia I nanµ chua co dIp bô c Iô da µIu p MorIIa Iim
ra IôI IhoaI cho môI van de nan µIaI.
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 45 44 AKIO MORITA & SONY
hon, maI khac µIa Ihanh cunµ Iu do ma ha µIam,
phu hop voI kha nanµ chI Ira cua cac Iruonµ hoc
nho . Va day se Ia mô I Iha ch Ihu c ra I Io n dô I vo I mô I
cônµ Iy nhu ToIsuko Iho I do .
Sau ra I nhIe u nô Iu c, cuô I cu nµ ca c ky Ihua I vIen
cu a cônµ Iy cu nµ che Ia o duo c mô I Ioa I ma y µhI am
da I duo c nhu nµ yeu ca u do vo I mô I Iô c dô cha y banµ
duy nha I Ia 7,S Inch, Iuonµ duonµ hon 18cm/µIay.
Day co Ihe xem nhu mô I chIe n Iha nµ Iuye I vo I khI
nhu nµ nô Iu c cu a cônµ Iy nha m sa n xua I ra ca c sa n
pha m da p u nµ duo c nhu ca u cu a xa hô I.
*
* *
KhI ma y µhI am da ba I da u quen Ihuô c vo I nµuo I
IIeu Ihu Ia I Kyushu, haI nha sa nµ Ia p ToIsuko nha n
dInh: ne u Ie Ihuô c ha n va o mô I dIa phuonµ duy nha I
Ihi khI nhu ca u o day dI da n de n mu c ba o ho a, hoa c
chí qua mô I Ira n dô nµ da I Ia hoa I dô nµ cu a ToIsuko
se Iam vao khunµ hoanµ nµay. Vi Ihe, dIeu quan
Iro nµ Ia Ironµ khI khaI Iha c IhI Iruo nµ Kyushu, ca n
pha I Iham do nhIe u IhI Iruo nµ kha c Ironµ nuo c. Tha m
chí, ne u co dIe u kIe n, cu nµ pha I Iim hIe u IhI Iruo nµ
nµoa I nuo c de ca I IIe n va pha I IrIe n sa n xua I, Ia o dIe u
kIe n hinh Iha nh mô I co so sa n xua I Ia m co . Tronµ
sa n xua I · kInh doanh, co nhu nµ co hô I chí de n vo I
chu nµ Ia mô I Ia n, ne u khônµ du su chua n bI de na m
ba I chu nµ, co hô I se vïnh vIe n Iu bo chu nµ Ia.
Nhunµ y Iuonµ do da hinh Ihanh Ironµ Iam Irí
MorIIa sau nhunµ dem suy nµhï ve Iuonµ IaI cua
cu a sa n pha m do minh cunµ ca p. MorIIa Ian Ia Iim
hIe u nhIe u noI va su chu y cu a ônµ du nµ Ia I o To a
an IôI cao NhaI Ban.
Luc bay µIo, nµanh Ioa an raI can nhan vIen Iôc
ky de µhI che p Io I khaI Ironµ nhu nµ cuô c Iha m va n,
Iranh Iuan IaI phIen Ioa. Kho khan ma nµanh nay
µa p pha I Ia cuô c chIe n vu a qua da Ia m IIeu Ia n mô I
nµuô n nhan Iu c co Iay nµhe quan Iro nµ, Ironµ do
co nµhe Iôc ky. Nam baI duoc Iinh hinh nay, voI
su µIo I IhIe u cu a ônµ cu u Bô Iruo nµ Maeda, MorIIa
IIep can duoc voI môI vaI nhan vaI IaI Ioa an IôI
cao va chí sau mô I haI Ia n cho ho nµhe va su du nµ
Ihu chIec may µhI am cua ToIsuko, ônµ da nhan
duo c Iho a Ihua n mua 20 chIe c. NIe m vuI suo nµ cu a
Ibuka, MorIIa va Ia I ca Iha nh vIen cu a cônµ Iy ToIsuko
nhu duoc vo oa ra. Sau bao nhIeu Iran Iro, nhunµ
au Io kha c khoa I, de n nay, ho mo I ca m nha n duo c
hanh phuc cua Ihanh cônµ dau IIen.
Sau Io a a n, MorIIa Ia I pha I hIe n ra mô I môI Iruo nµ
kha c cu nµ ca n co ma y µhI am ma sô Iuo nµ co Ihe
nhIe u hon ca nµa nh Iu pha p, do Ia nµa nh µIa o du c
vo I nhu nµ Iruo nµ ho c Ira I rô nµ kha p ca nuo c, danµ
Ia m quen vo I mô hinh Ihính IhI Ironµ µIa nµ da y va
ho c Ia p. VIe c Iranµ bI mô I ma y µhI am de pha I nhu nµ
cuô n banµ Ihu sa n ve µIa nµ da y nµoa I nµu hay nhu nµ
va n de khoa ho c Ihuo nµ Ihu c co Ihe µIu p ca c µIa o
vIen IIe I kIe m duo c Iho I µIan va ho c sInh de IIe p Ihu
baI hoc hon. Van de Ia cônµ Iy ToIsuko phaI Ihu
nho hon nu a kích Ihuo c ma y µhI am cho µo n nhe
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 47 46 AKIO MORITA & SONY
Ihanµ”. Chính dIeu Iren da cho haI nha sanµ Iap
mô I ba I ho c quan Iro nµ: “Mô I cônµ Iy khônµ Ihe µIu
dô c quye n Iren mô I IhI Iruo nµ, cho du Ia o mô I da I
nuo c nho be nhu Nha I Ba n”. ThI Iruo nµ Iuôn duo c
kích Ihích bo I su hIe n dIe n cu a nhIe u cônµ Iy ca nh
Iranh voI nhau va ToIsuko y Ihuc duoc ranµ vIec
kích Ihích su pha I IrIe n cu a mô I IhI Iruo nµ Ia chua
du , ca n pha I Iu minh Ia o ra nhu nµ IhI Iruo nµ mo I.
*
* *
Mô I Ironµ nhu nµ nµuo I do nµ µo p nhIe u cônµ su c
Ironµ µIaI doan Ihu nµhIem va san xuaI ban dau
Ia NobuIoshI KIhara (nay Ia Chu IIch pho nµ Ihí nµhIe m
Sony · KIhara). Anh Iu nµ Ia sInh vIen ho c vo I Ibuka
IaI khoa Ky IhuaI co khí Iruonµ DaI hoc Waseda,
Ironµ mô I cuô c pho nµ va n de Iuye n du nµ va o ToIsuko,
KIhara cho bIeI anh co kha nanµ dac bIeI ve dIen
va co Ihe che Iao may Ihu Ihanh sonµ nµan, may
Ihu Ihanh nam de n sIeu Iha pha ch (superhereIodyne)
va ma y Ianµ am dô Irunµ Ihu c cao (hI·II ampIIIIer).
Chính nµuoI phu Irach cuôc phonµ van Iuc do Ia
HIµuchI da no I vo I KIhara: “Anh co Ihe Ia m ve dIe n,
anh Ia I chuyen ve ky Ihua I co khí. Anh qua Ia mô I
con nµuo I Ihu vI”. HIµuchI nha n xe I khônµ saI: KIhara
da do nµ µo p nhIe u va o qua Irinh sa n xua I ma y µhI
am, nha I Ia che Ia o mô I Ioa I banµ Iu be n cha c, vo I
Io p phu kIm Ioa I co dô nha y cao, pha I ra nhu nµ am
Ihanh µa n de n mu c Irunµ Ihu c.
Nµuyen ma u chIe c ma y da u IIen ra do I nam 1949
cônµ Iy ToIsuko ma Iu c a y va n co n qua nho be Iren
Ihuonµ Iruonµ. Va no Iro Ihanh baI hoc dau IIen
ma ônµ va cac dônµ su nho maI Ironµ su nµhIep
cu a minh.
Mô I Ironµ nhu nµ chia kho a mo ra su Iha nh cônµ
cu a ma y µhI am do ToIsuko sa n xua I Ia ba nµ sa nµ
che ve ky IhuaI AC BIas RecordInµ da µIup ho µIu
dôc quyen Iren IhI Iruonµ. Tuy nhIen, banµ sanµ
che na y rô I cu nµ he I Iho I hIe u va day Ia mô I Ironµ
nhunµ Iran Iro cua MorIIa. KhI IhoI dIem nay den
µa n Ihi co IIn cônµ Iy MaIsushIIa LIecIrIc IndusIrIaI
Co. sa p Iunµ ra IhI Iruo nµ Ioa I ma y µhI am cu a rIenµ
ho . TIn na y Iu nµ µay Io Ia nµ cho cônµ Iy ToIsuko
khI ho co mô I dô I Ihu ca nh Iranh Iren Ihuonµ Iruo nµ.
Nhunµ mô I dIe u ky dIe u da xa y ra: Iu c MaIsushIIa
phaI dônµ chIen dIch ban may µhI am cunµ Ia Iuc
ma nhu ca u IIeu Ihu ma y µhI am cu a ToIsuko Ianµ
vo I! HIe n Iuo nµ na y Ia m cho ca MorIIa va ca c dô nµ
nµhIep phaI nµac nhIen. Khoanµ môI nam sau do,
khI su ca nh Iranh dIe n ra nµa y ca nµ µay µa I Ihi sa n
pham cua ToIsuko canµ duoc IIeu Ihu nhIeu hon.
Du MorIIa khônµ phan Iích nµuyen nhan cu a “hIe n
Iuo nµ” Ihu vI na y, sonµ Ironµ con ma I cu a ca c nha
phan Iích kInh Ie , co Ie khI do , co mô I ca ch bIe I kha
Ion ve maI chaI Iuonµ cua san pham do haI cônµ
Iy Ia m ra nen nµa y ca nµ dônµ nµuo I IIeu du nµ nµhIenµ
ve san pham cua ToIsuko.
Du va y hIe n Iuo nµ na y cu nµ khônµ cho phe p Ibuka,
MorIIa va cônµ Iy ToIsuko “nµu quen Iren chIen
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 49 48 AKIO MORITA & SONY
co nhIe u quye n ha n hon Ironµ vIe c dIe u ha nh cônµ
Iy, bo I dI nhIe u vIe c cho vI chu IIch Ia Tamon Maeda.
Tuy nhIen, mô I Ironµ nhu nµ nô I Io Io n Iu c ba y µIo
Ia dônµ vôn de phaI IrIen san pham, vi san pham
ba n ra, bao µIo vIe c Ihu hô I vô n cu nµ cha m. Monµ
muô n cu a MorIIa va ca c dô nµ nµhIe p Ia Ia m sao nanµ
duo c dô nµ vô n Iu 3,6 IrIe u yen Ien 10 IrIe u yen. Con
duo nµ µa n nha I de Ihu c hIe n y dInh na y Ia ba n cô
phIe u ra IhI Iruo nµ.
MôI nµay no, nµuoI ban Ihan cua ônµ Maeda Ia
MIchIharu TajIma nµô I no I chuye n vo I Masao
KurahashI, mô I vIen chu c cu a cônµ Iy Yaµumo Sanµyo,
danµ qua n Iy Ia I sa n cho µIa dinh OwarI Tokuµawa,
ha u due cu a Tuo nµ quan Tokuµawa. Tronµ cau
chuye n, TajIma da no I ve cônµ Iy ToIsuko: “TôI bIe I
co môI cônµ Iy dôc nhaI o do nhIeu nµuoI Ire co
Ia I danµ Ia m vIe c. Ho danµ sa n xua I mô I chIe c ma y
ha p da n co Ihe µhI am IIe nµ no I cu a mô I nµuo I va
pha I Iro Ia I nµay sau do . Cônµ Iy na y nho va chua
duo c aI bIe I de n, sonµ IôI IIn Ia no se co mô I Iuonµ
IaI xan Ian...”. TIn vao su IhuyeI phuc cua TajIma,
KurahashI quyeI dInh dau Iu S00.000 yen de mua
10.000 cô phIe u vo I don µIa S0 yen. Sau do , ônµ
den Iham Ibuka va MorIIa IaI phan xuonµ nµheo
nan cua ho, IaI day, ônµ duoc Ian maI nhin Ihay
nhunµ chIec may µhI am kIeu G va cac san pham
kha c cu a ToIsuka. Xem xonµ, KurahashI duo nµ nhu
da bI chIe c ma y µhI am chInh phu c. Tren duo nµ Iro
ve van phonµ, ônµ mIen man nµhï nµoI: “Lam Ihe
co da nµ du nµ, Iheo kIe u chIe c ma y µhI am hIe u
Maµnecorder danµ su dunµ IaI My. Sanµ Ihanµ 1
va Iha nµ 2.19S0, ToIsuko cho ra do I ca c kIe u G va
A. KIe u G su du nµ cho Iruo nµ ho c vo I Iho I µIan µhI
am mô I IIe nµ dô nµ hô ; kIe u A su du nµ Ironµ µIa dinh
voI IhoI µIan µhI am 30 phuI.
KhI ba n ra IhI Iruo nµ, kIe u G duo c manµ nha n hIe u
Tapecorder. Dô nµ Iho I, ToIsuko cu nµ ba n banµ Iu
Iính ra IhI Iruonµ voI nhan hIeu SONI·TAPL.
Nµa y 1S.3.19S0, Io Ia p chí Mn¡n¡cI¡ C¡n¡I danµ
mô I ba I vIe I ke m Iheo a nh chIe c ma y µhI am
Tapecorder cu a ToIsuko, Ironµ do co doa n: “In) ín
not nn) gI¡ nn dung íñng \un duoc :nn xunt o
n t tn ¡ NIn t ßn n. No co tIc duo c go ¡ ín “g¡n ) no ¡”...
TIco ío ¡ nIn :n n xun t, no :c t¡o ncn go n nIc dc
co tIc duo c :u du ng ín t cu no¡ dnu, \n “tn ¡ cI¡
no ¡”, “nIn t ín o no ¡” :c t¡o tIn nI no t tIu c tc t¡ong
tuong ín¡”.
Nhu vay Ia da môI nam qua dI ke Iu nµay Ibuka
va MorIIa nµhï den vIec cho ra doI chIec may µhI
am da u IIen. Nhu nµ Iha nh qua ban da u chua Io n
Ia m, nhunµ du Ia o da cho nhu nµ du dInh da y mo I
me Ironµ Iuonµ IaI.
*
* *
Tha nµ 11.19S0, Iu chu c danh GIa m dô c dIe u ha nh
(ManaµInµ DIrecIor) duo c de cu va o Iha nµ S.1947,
MorIIa Iro Iha nh GIa m dô c dIe u ha nh cao ca p (SenIor
ManaµInµ DIrecIor) cua ToIsuko. O vI Irí nay, ônµ
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 51 50 AKIO MORITA & SONY
cha nµ aI bo IIe n ra de mua he I va S0 chIe c ma y µhI
am van an bInh baI dônµ Ironµ kho chua.
*
* *
KhI may µhI am cua ToIsuko da kha quen Ihuôc
voI cu dan NhaI, no xuaI hIen o nhIeu noI va den
vo I nhIe u nµuo I. Mô I Ironµ nhu nµ nµuo I do Ia NorIa
Ohµa, sInh vIen khoa am nha c (nay Ia Chu IIch Hô I
dô nµ qua n IrI Ia p doa n Sony). Anh Ihuo nµ no I vo I
nhIe u nµuo I Ia ma y µhI am ca n duo c su du nµ Ironµ
Iruo nµ da y nha c. Ca c nha c sï co Ihe du nµ no de Iu
re n Iuye n. Co Ie cu nµ vi nµhï Ihe ma cho du µIa ca
sa n pha m vuo I ra nµoa I kha nanµ mua sa m cu a nhIe u
nµuo I, chu nµ va n duo c mô I sô Iruo nµ da I ho c quan
Iam. Tuy nhIen, vo I Ohµa, sa n pha m va n co n nhIe u
IhIe u so I, no chí co Ihe su du nµ de µhI ca c ba I dIe n
van, ca c cau chuye n Irao dô I Ihônµ Ihuo nµ. Ca n pha I
caI IIen chaI Iuonµ may µhI am de co Ihe su dunµ
cho vIec µhI va phaI IaI am nhac Ia môI IoaI hinh
nµhe IhuaI IInh Ie, Ironµ do chaI Iuonµ am Ihanh
Ia môI yeu Iô vô cunµ quan Ironµ.
Sau môI IhoI µIan suy nµhï, Ohµa soan môI ban
µhI da c dIe m ky Ihua I µhI am va nho KurahashI manµ
de n cônµ Iy ToIsuka. Anh µhI ca c chI IIe I ve Ia n sô
am Ihanh va Iuu y Ia ne u hIe n Iuo nµ me o IIe nµ khônµ
duo c ha n che duo I mô I mu c na o do Ihi ma y µhI am
se khônµ co µIa IrI ve ma I cha I Iuo nµ. Sau do , Ohµa
de n cônµ Iy ToIsuka, Iha o Iua n Iru c IIe p vo I Ibuka
ve nhu nµ yeu ca u ca n Iho a ma n de co duo c nhu nµ
na o de cônµ Iy Yaµumo Sanµyo co Ihe ba n nhu nµ
sa n pha m na y7”.
Nhunµ nµay sau, KurahashI den Iham Ibuka va
MorIIa Ihem ma y Ia n nu a va cuô I cu nµ nµo y muô n
duo c quye n ba n ma y µhI am cu a cônµ Iy ToIsuko.
Day Ia dIp IôI de co Ihem vôn hoaI dônµ, nhunµ
haI nha sa nµ Ia p co n Iru Iru , khônµ bIe I co nen IIn
va o kha nanµ IIeu Ihu sa n pha m cu a cônµ Iy Yaµumo
Sanµyo khônµ7 Doa n duo c y haI nµuo I, KurahashI
IIeI Iô Ia µIa dinh Tokuµawa o OwarI danµ so huu
môI bao Ianµ nµhe IhuaI o Naµoya, voI nhIeu bô
suu Iap cua nhIeu Ihe he khac nhau, neu cam cô,
ônµ Ia se co nµay Ironµ Iay 100 hay 200 IrIe u yen.
Tren Ihu c Ie , KurahashI khônµ Iha I Iam muô n Ia m
vIe c ca m cô na y, sonµ ônµ muô n da nh Ian nô I nµhI
nµo cu a haI nha Ia nh da o cônµ Iy ToIsuko de Ihuonµ
Iuo nµ cho xonµ vIe c nhuo nµ quye n ba n ma y µhI am.
Cuô I cu nµ Ihi ônµ cu nµ mua duo c S0 chIe c ma y µhI
am voI µIa môI chIec 120.000 yen, vI chI Ia 6 IrIeu
yen. Önµ ky nµay mô I chI phIe u 6 IrIe u yen va Ia p
Iu c cho nµuo I cho S0 chIe c ma y ve nha kho cu a µIa
dinh Tokuµawa o MejIro. Lo nµ kha p kho I mu nµ, nµa y
hôm sau, KurahashI soa n mô I Ihu cha o ha nµ ky Ien
Ha u Iuo c Tokuµawa µu I de n nhu nµ kha ch ha nµ quen
Ihuôc va chao µIa môI chIec may µhI am 168.000
yen, cao hon µIa mua 48.000 yen. La mô I dIe u Ia
khônµ aI che san pham daI qua, IaI con Iram Irô
ra nµ day Ia mô I chIe c ma y Ihu vI ma Iruo c day ho
chua Iu nµ Iha y bao µIo . Tuy no I Ihe nhunµ rô I cu c
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 53 52 AKIO MORITA & SONY
ha n II.
TIM DUO NG
TOA N CÂ U HO A
chIec may µhI am co Ihe Ihu phaI am nhac.
Lu c da u, Ibuka nhin Ohµa nhu mô I sInh vIen Iruo nµ
nhac, dua yeu Iô ky IhuaI ra de µay hoanµ manµ
cho cônµ Iy, nhunµ sau do , ônµ bI Ihuye I phu c va
nho Ohµa Ihuo nµ xuyen de n cônµ Iy ToIsuko de Iu
van cho minh.
P
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 55 54 AKIO MORITA & SONY
Chûúng 1.
TÌM ÐIONG VIOT ÐAO
Têët nhiïn laâ phaãi xuêët khêíu múái biïët sûác caånh tranh cuãa saãn
phêím mònh laâm ra nùçm àêu trïn baãn àöì cöng nghïå toaân cêìu.
Thïë laâ nhûäng chaâng trai treã bûúác lïn maáy bay vúái haânh trang
lúán nhêët laâ khaát khao hoåc hoãi. Khöng biïët tiïëng Anh, nhûng hoå
tin rùçng mònh seä súám hiïíu vaâ laâm chuã thõ trûúâng thïë giúái.
1. V. N¿uven 1. V. N¿uven 1. V. N¿uven 1. V. N¿uven 1. V. N¿uven
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 57 56 AKIO MORITA & SONY
haI da duo c do c Ironµ mô I quye n sa ch va o nam 1948
va nhIeu baI bao Ironµ nhunµ nam sau do.
Chuye n dI My cu a Ibuka du kIe n ke o da I Ironµ ba
Iha nµ. Va o Iu c na y, ma y µhI am cu a ToIsuko ba n
pha n Io n cho ca c Iruo nµ ho c, haI nha dô nµ sa nµ
Iap baI dau mon men nµhï IoI môI IhI Iruonµ moI
nµoa I nuo c Nha I. My duo c coI Ia dIe m de n da u IIen,
vua de ho kham pha vua de hoc hoI. Muôn chInh
phu c Ihe µIo I, Iruo c IIen ca n pha I chInh phu c nuo c
My .
Ibuka buo c Ien chuye n bay DC·6 cu a ha nµ NorIh·
wesI Ia I san bay Haneda (Tokyo) va o mô I nµa y Iha nµ
3.19S2. Truo c ca nh µIa dinh, dô nµ nµhIe p IIe n dua
va nµhï Io I nhu nµ cônµ vIe c da y kho khan cu a minh
phía Iruoc, ônµ cam Ihay chôI da, nhaI Ia khI vôn
IIe nµ IIe nµ Anh cu a ônµ ha u nhu... khônµ co µi. KhI
da p xuô nµ san bay Anchoraµe, Ibuka bI cu sô c da u
IIen. Do Ia su phan bIe I dô I xu ve chu nµ Iô c Ihe hIe n
o IhaI dô cua dan My dôI voI nµuoI da mau.
New York, Iha nh phô vo I nhu nµ Io a nha cao nµa I,
den dIen sanµ choanµ vao ban dem, duonµ sa Ihi
xe cô dap diu. TaI ca nhunµ µi nµhe Ihay va nhin
Iha y Ia I New York da khIe n mô I nµuo I mo I de n My
Ia n da u nhu Ibuka ca m Iha y vu a Ihích Ihu , vu a
choa nµ nµo p. Vô n Ia nµuo I Ihích Iim hIe u ô·Iô, ônµ
nµa p nµu nµ du nµ Iruo c mô I pho nµ Irunµ ba y ô·Iô
da qua su du nµ, nhin va o ha nµ Iram chIe c ben Ironµ,
sonµ du da qua su du nµ, µIa ca cu a chu nµ cu nµ
qua Io n so vo I kha nanµ mua sa m cu a ônµ. Önµ chI
Va o nhu nµ nam da u Iha p nIen 19S0, chính phu
Nha I Ba n khuye n khích vIe c xua I duonµ du ho c de
manµ nhu nµ kIe n Ihu c Ihu Iha p duo c Iu nuo c nµoa I
ve phu c vu da I nuo c. Day Ia mô I Ironµ nhu nµ chu
Iruonµ ra I quan Iro nµ µo p pha n µIu p Nha I Ba n vu c
day nen kInh Ie sau chIen Iranh.
Ibuka va MorIIa cu nµ so m nha n ra ra nµ Ironµ xu
Ihe mo I cu a mô I nuo c Nha I ba I da u vuon Ien, khônµ
nhanh cho nµ ho c ho I nhu nµ ca I hay, ca I mo I cu a
Ihe µIo I cu nµ nhu khônµ vuon ca nh Iay ra IhI Iruo nµ
nuo c nµoa I Ihi se kho ma pha I IrIe n co nµhIe p mô I
ca ch Io n ma nh va be n vu nµ. Kha I vo nµ cu a ho Ia
Iro Iha nh mô I Ia p doa n hu nµ ma nh va ca c ma I ha nµ
cu a ho co ma I o kha p mo I noI Iren Ihe µIo I. Mô I
hoa I ba o Io n va con duo nµ phía Iruo c ho va n co n
ra I mII mo .
IBIKA MÓT MÌNH ÐÊN MY
Ho quye I dInh Ihay nhau dI ra nµoa I de Ihu c hIe n
nhu nµ du dInh a p u Iu Iau, Ironµ do co vIe c Iim hIe u
ve mô I pha I mInh cu a Pho nµ Ihí nµhIe m BeII ma ca
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 59 58 AKIO MORITA & SONY
vI sa n xua I co de n mô I pha n ba nhan vIen Iô I nµhIe p
cao danµ va daI hoc. Neu unµ dunµ duoc IransIs·
Ior vao vIec caI IIen may µhI am Ihi Iuonµ IaI cua
ToIsuko se hu a he n nhIe u dIe u Iô I de p hon nu a. Tuy
nhIen, da bô n nam ke Iu khI Pho nµ Ihí nµhIe m BeII
phaI mInh ra IransIsIor, vay ma chua co cônµ Iy
na o u nµ du nµ no , IIe u co nen Iha n Iro nµ vo I Ihuonµ
vu na y hay khônµ7
Ibuka nµo y voI Yamada Ia can co nhIeu Ihônµ
IIn ve IInh kIen IransIsIor Iruoc khI Iro ve NhaI.
Yamada heI Ionµ hô Iro ônµ, Iim moI cach de Ihu
xep môI cuôc µap µIua Ibuka voI vI Iruonµ phonµ
cu a cônµ Iy WesIern LIecIrIc phu Ira ch ve IInh kIe n
nay. Nhunµ Iuc do, IhoI han Ibuka roI khoI nuoc
My da den µan.
Önµ da nh pha I µu I µa m mo I vIe c Ia I cho Yamada
rôI Ien may bay ve nuoc voI bIeI bao IIec re Ironµ
Io nµ. Ky va I ônµ manµ ve nuo c Ironµ chuye n dI na y
Ia mô I dIode (de n haI cu c) Ia m ba nµ µermanIum va
môI chIec khan IraI ban banµ nhua vInyI, haI maI
hanµ khônµ co IaI NhaI vao IhoI dIem do.
*
* *
Ibuka da Ihônµ ba o cho MorIIa quye I dInh cu a ônµ
va Iham khao y kIen nµuoI cônµ su µan µuI nhaI
ve kha nanµ sa n xua I IransIsIor o cônµ Iy ToIsuko.
MorIIa dô nµ Iinh. Ho ba n ba c dIe u na y vo I GIa m dô c
dIe u ha nh KoIchI Kasahara (Iu c na y MorIIa da Ia µIa m
dô c dIe u ha nh cao ca p), nhunµ Kasahara ca m Iha y
IIeu ra I de se n, µIo I ha n vIe c IIeu IIe n Iu 10 de n 20
dôIa mô I nµa y, do nhu nµ quI dInh nµa I nµhe o cu a
chính phu NhaI Ironµ vIec manµ nµoaI Ie ra nuoc
nµoaI Iuc bay µIo.
Ta I New York, vIe c Ia m da u IIen cu a Ibuka Ia de n
Iham chI nha nh cu a cônµ Iy NIssho (nay Ia NIssho
IwaI) va Iim µap ShIdo Yamada danµ Iam vIec IaI
day. Truo c The chIe n Ihu haI, Tamon Maeda (bô vo
Ibuka) va MasaIchI NIshIkawa, Chu IIch NIssho da
sô nµ o New York va bIe I nhau nhIe u. Sau chIe n Iranh,
ho cu nµ quay ve nuo c Iren mô I chuye n Ia u. Chính
qua su µIoI IhIeu cua NIshIkawa ma Ibuka moI co
dIp IIep xuc voI Yamada. VIen chuc nay raI co uy
Iín o My , cha nµ nhu nµ Ihônµ Iha o IIe nµ Anh ma co n
hIeu bIeI raI rônµ ve nhunµ van de IIen quan den
nuo c My . Yamada da huo nµ da n Ibuka mo I vIe c Ironµ
suôI IhoI µIan o My, dam nhan ca vIec Iam Ihônµ
nµôn cho ônµ Ironµ ca c cuô c Iham vIe nµ, IIe p xu c
voI nµuoI ban xu.
Mô I hôm, mô I nµuo I ba n kha c o My Iim µa p Ibuka,
Ihônµ ba o ônµ vIe c ha nµ WesIern LIecIrIc danµ muô n
ba n ba nµ sa nµ che ve IransIsIor. Day chính Ia pha I
mInh ma Ibuka va MorIIa da do c duo c Iu cuô I Iha p
nIen 1940 va ao uo c duo c Iim hIe u ve no . WesIern
LIecIrIc chính Ia cônµ Iy me cu a Pho nµ Ihí nµhIe m
BeII, noI pha I mInh ra IransIsIor, mô I Ioa I IInh kIe n
ba n da n da nh da u buo c dô I pha quan Iro nµ Ironµ
nµanh cônµ nµhIep dIen Iu Iuc bay µIo. DIeu nay
qua Ia ra I ha p da n dô I vo I cônµ Iy ToIsuko, mô I don
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 61 60 AKIO MORITA & SONY
IransIsIor cho ToIsuko. NhIe I Iinh cu a ônµ dô I vo I
mô I cônµ Iy vô danh nhu ToIsuko khônµ pha I Ia
khônµ co Iy do. Ba nµ nha n quan cu a mô I con nµuo I
Iu nµ Ira I, ônµ nhin Iha y Iruo c Iuonµ IaI ru c ro cu a
ToIsuko va dIeu nay da duoc ônµ khanµ dInh voI
vo Ia ba MakIe.
Nhu nµ nô Iu c cu a Yamada cu nµ manµ Ia I ke I qua .
Do Ia mô I bu c Ihu cu a cônµ Iy WesIern LIecIrIc µu I
Iruc IIep Iu My sanµ NhaI cho Ibuka, Ironµ do co
doan vIeI: “Chunµ IôI vuI Ionµ nhuonµ banµ sanµ
che cho cônµ Iy cu a ônµ...”. Thu cu nµ Ihu c µIu c Ibuka
cu nµuo I sanµ My de ky ho p dô nµ. Ve sau, duo c bIe I
ra nµ sau khI nµhe Yamada µIo I IhIe u ve nhu nµ hoa I
dônµ cua ToIsuko, cac µIoI chuc Ianh dao o WesI·
ern LIecIrIc raI nµac nhIen va kham phuc ve vIec
cônµ Iy cu a Ibuka va MorIIa co Ihe Iu ma y mo sa n
xua I Iha nh cônµ banµ Iu va ma y µhI am ma khônµ
can co môI su hô Iro nao Iu ben nµoaI. Chính Iu
su kham phu c do ma ho IIn ra nµ cônµ Iy ToIsuko
co Ihe Ia n du nµ mô I ca ch my ma n sa nµ che cu a ho .
IÓI ÐI NGAY DIOI CHAN MÌNH
Tha nµ 8.19S3, MorIIa Ien duo nµ sanµ My . Mô I ca ch
chính Ihu c, chuye n dI cu a ônµ nha m IIe p nô I cônµ
vIe c danµ do cu a Ibuka Ia ba n du I dIe m va ky ho p
dô nµ su du nµ cônµ nµhe IransIsIor vo I cônµ Iy WesIern
ba I nµo qua , xIn cho duo c suy nµhï qua dem. Sa nµ
hôm sau, ônµ Irinh ba y quan dIe m Ia IransIsIor qua
mo I me va co nhIe u ru I ro dô I vo I mô I cônµ Iy nhu
ToIsuko, chí co Ihe su du nµ Iô I o mô I cônµ Iy Io n
hon. Tuy nhIen cuô I cu nµ, Kasahara cu nµ dô nµ Iinh
Ia nen dunµ den IransIsIor.
Da co su nha I Irí Ironµ nô I bô cônµ Iy, Ibuka dích
Ihan de n Bô Cônµ Ihuonµ nµhIe p Ouô c Ie (MITI) de
xIn µIa y phe p sa n xua I IInh kIe n IransIsIor. MITI Iu
chôI cap µIay phep, vi Iheo ho, khônµ de san xuaI
IransIsIor, nha I Ia vo I mô I cônµ Iy nho be nhu ToIsuko.
VoI nµuôn nµoaI Ie so huu íI oI cua daI nuoc, kho
co Ihe de cho ToIsuko su du nµ mô I khoa n IIe n Io n
va o vIe c na y. Du sao, vIe c na y cu nµ chua pha I µa p
µa p vi ho p dô nµ nhuo nµ quye n su du nµ ba nµ sa nµ
che cu a cônµ Iy WesIern LIecIrIc va n chua ky duo c.
Co dIp khao saI qua IhI Iruonµ My, Ibuka nhan
Ihay Ia may µhI am cua ToIsuko khônµ Ihe Iham
nha p va o day nhu o Nha I. Nµoa I Iru Nha I, ha u nhu
khônµ co mô I nuo c na o kha c Iren Ihe µIo I su du nµ
ma y µhI am phô bIe n Ironµ Iruo nµ ho c. Thuo nµ Ihi
nµuo I su du nµ ma y µhI am nhIe u nha I o nhu nµ nuo c
nay Ia µIoI Iôc ky vIen va phonµ vIen bao chí. VoI
ho, su µon nhe va IInh hoaI cua IhIeI bI Ia nhunµ
ye u Iô ca n IhIe I, ma dIe u na y ma y µhI am cu a ToIsuko
chua da p u nµ duo c.
KhI Ibuka da ve Nha I, Yamada Ihuo nµ xuyen Iham
vIe nµ Iru so cônµ Iy WesIern LIecIrIc va IIe p Iu c va n
dô nµ de ha nµ na y dô nµ y nhuo nµ ba nµ sa nµ che
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 63 62 AKIO MORITA & SONY
LIecIrIc cu a My . Tuy nhIen, chuye n dI na y co n µIu p
MorIIa Iu nµ buo c Ihu c IhI nhu nµ kha I vo nµ ma ônµ
da a p u Iu Iho I Iuô I Ire , nha I Ia Iu nhu nµ nµa y da u
mo I Iha nh Ia p cônµ Iy ToIsuko. Do Ia kha I vo nµ bIe n
dô I ne n cônµ nµhIe p dIe n Iu no I rIenµ va ne n kInh
Ie Nha I Ba n no I chunµ vu a µuo nµ da y sau cuô c chIe n.
Can phaI buoc ra Ihe µIoI de bIeI duoc nhunµ caI
IIen bô cua nµuoI ma Iu do nhin Ihay nhunµ yeu
kem can phaI khac phuc cua minh. Oua sach bao,
MorIIa hinh dunµ duo c nhu nµ ma I ma nh cu a ne n
kInh Ie My sau The chIe n Ihu haI, mô I ne n kInh Ie
khônµ chIu nhIe u a nh huo nµ cu a chIe n Iranh, ne u
khônµ muô n no I Ia huo nµ Io I Iu chIe n Iranh. Tuy
nhIen, vIec Ian maI chunµ kIen nhunµ IIen bô cua
daI nuoc Bac My nay du sao cunµ manµ IaI nhunµ
a n Iuo nµ cu Ihe hon.
VaI manµ Iu I deo vaI, Iay xa ch mô I chIe c va II nho ,
ônµ buo c Ien chIe c BoeInµ SIraIIcruIser cu a ha nµ ha nµ
khônµ My Pan Am Ia I san bay Haneda. Day Ia chIe c
oanh Ia c co B·29 duo c ca I bIe n Iha nh ma y bay va n
Ia I ha nh kha ch, mô I sa n pha m cu a Iho I chIe n phu c
vu cho IhoI binh.
DaI chan Ien daI My, MorIIa choanµ nµop Iruoc
nhunµ µi ônµ Ian maI chunµ kIen, va bônµ nhIen
Io nµ chu nµ xuô nµ Ironµ mô I Iam Ira nµ ma I Iu IIn.
Oua Iha I, nhu nµ hinh a nh va su kIe n ônµ nhin Iha y
da vuo I xa nhu nµ µi ônµ hinh dunµ qua sa ch ba o.
Thanh phô New York sau The chIen Ihu haI duoc
da nh µIa Ia “Iha nh phô da n da u Ihe µIo I”. No Ihu a
ke Iha nh phô ParIs (Pha p) vo I Iu ca ch mô I Irunµ Iam
nµhe Ihua I cu a Ihe µIo I va Iro Iha nh Iha nh phô ca nh
Iranh cu nµ Luan Dôn vo I Iu ca ch mô I IhI Iruo nµ nµhe
Ihua I. Su phô n IhInh da n de n su bu nµ nô ca c kIe n
Iru c cao Ia nµ, ba I da u Iu nam 19S0 va ke o da I Ironµ
khoa nµ 20 nam. Nam 19S2, Iru so LIen HIe p Ouô c
xay xonµ, bIe n New York Iha nh mô I Irunµ Iam quô c
Ie cu a nhu nµ va n de chính IrI quan Iro nµ dIe n ra Iren
Ihe µIo I mô I nµa y. Hô I Iuo nµ Ia I nhu nµ hinh a nh cu a
mô I Tokyo µuo nµ da y Iu nµ nµa y sau ve I Ihuonµ chIe n
Iranh va chIe m do nµ, chua bao µIo MorIIa ca m Iha y
Iu II nhu Iu c do . Bao nhIeu hoa I ba o, uo c vo nµ co
hô Ian bIe n nhu bonµ bo nµ xa pho nµ Iruo c ca I ky
vï cu a mô I Iha nh phô pha I IrIe n Iô I ba c a y.
TaI New York, nµuoI dau IIen ma ônµ Iim µap Ia
Yuzuru TanIµawa, mô I nµuo I ba n cu cu a Ibuka, Iu nµ
co quan he Iau da I vo I cônµ Iy ToIsuko va da duo c
cu de n chI nha nh New York cu a cônµ Iy YamashIIa
& New 1apan SIeamshIp mô I Iho I µIan Iruo c khI MorIIa
IoI My. KhI con o NhaI, TanIµawa da nµhe Ibuka
no I nhIe u de n IransIsIor va cho do Ia mô I cuô c ca ch
ma nµ quan Iro nµ. TransIsIor se co mo I chu c nanµ
cu a mô I de n dIe n Iu chan khônµ. No ra I nho , nhunµ
co mô I do I sô nµ Iau da I. KhI µa p MorIIa o New York,
TanIµawa van con muonµ Iuonµ ve maI day phan
khích cua Ibuka khI ke ônµ nµhe ve nhunµ µi IIen
quan den IransIsIor.
Tronµ nµay dau IIen den My, bao nhIeu cau hoI
cu Io n vo n Ironµ da u MorIIa: IIe u cônµ Iy WesIern
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 65 64 AKIO MORITA & SONY
suôn se . Tha I va y, phía WesIern LIecIrIc da da p u nµ
Iích cuc nhunµ yeu cau do ToIsuko daI ra va vIec
ky ho p dô nµ nhuo nµ quye n su du nµ cônµ nµhe
IransIsIor chí con Ia van de IhoI µIan.
Tronµ mô I Ia n µa p µo µIu a haI ben, mô I ky su cu a
WesIern LIecIrIc da no I vo I MorIIa: “TransIsIor Ia mô I
caI µi raI hap dan. Tuy nhIen, vao Iuc nay, no chí
co Ihe su du nµ va o mu c dích de nµhe IhôI. Önµ co
Ihe Ia m ma y Iro Ihính hay mô I ca I µi Iuonµ Iu nhu
Ihe. Vanµ, ônµ nen che Iao may Iro Ihính khI Iro
ve Nha I Ba n”. MorIIa µa I da u dô nµ Iinh, sonµ Ironµ
Io nµ khônµ he nµhï ve y dInh sa n xua I ma y Iro Ihính
nho vao quyen su dunµ IransIsIor.
Tho a Ihua n ToIsuko · WesIern LIecIrIc khônµ bao
µô m pha n chuye n µIao cônµ nµhe , vi Ihe sau khI
ky Iho a Ihua n Ia m Iho I vo I WesIern LIecIrIc, MorIIa
pha I Ihu Iha p nhIe u Ia I IIe u ve IransIsIor de co Ihe
u nµ du nµ khI ve Nha I Ba n. Sau khI cônµ vIe c o My
da Ia m ô n, ônµ bay qua chau Âu vo I Ira m du nµ
chan da u IIen Ia nuo c Du c, dô nµ mInh cu a Nha I
Ironµ The chIe n Ihu haI. Ma c du Ia haI quô c µIa
ba I Ira n, sonµ nho Ihu a huo nµ mô I dI sa n cônµ
nµhe IIen IIe n ma Du c khônµ bI kIe I que nhu Nha I.
Va o Du c, Ihay vi Iim Iha y nIe m an u I cu a ca nh
“dô nµ be nh Iuonµ Ian” Ihi MorIIa va n manµ da y
ma c ca m nhu khI da I chan Ien da I My . Ta I day,
ônµ co dIp dI Iham ca c ha nµ SIemens, Mercedes,
VoIkswaµen..., nhu nµ co so sa n xua I co mô I qua
Irinh hoa I dô nµ Iau da I, a nh huo nµ rô nµ Iren IhI
Iruo nµ Ironµ nuo c va Ihe µIo I.
LIecIrIc se nµhï µi khI IIe p xu c vo I mô I nµuo I Nha I
de n Iu mô I cônµ Iy vô danh IIe u Iô I nhu ToIsuko7
Nµa y hôm sau, ônµ se de n Iham cônµ Iy na y nhu
da du dInh va µIa I Ihích Ia m Ihe na o ma ToIsuko co
Ihe Iu minh sa n xua I banµ Iu va che Ia o ma y µhI am.
Nhunµ Ia m sao co Ihe Ihuonµ Iha o Iren Iu Ihe binh
da nµ vo I mô I cônµ Iy Io n nhu WesIern LIecIrIc7
Khônµ Ihe cho Iau hon, MorIIa de n nµay kha ch
san noI TanIµawa danµ o va daI ra hanµ chuc cau
ho I. Önµ no I vo I TanIµawa: “TôI so nµa y maI, ho se
khônµ xem va n de na y mô I ca ch nµhIem Iu c, vi va y,
IôI co Ihe bo cuô c nµay bay µIo ”. TanIµawa Iro n xoe
dôI ma I: “Anh no I µi va y7 Nµuo I My khônµ pha I Ihe
dau. Mô I khI ho Iha y mô I dIe u µi do Ihu vI, ho se
ba o cho anh. Do Ia dIe u ma nµuo I My kha c vo I nµuo I
Nha I. Nµoa I ra, ônµ Yamada se dI vo I anh. Tronµ mo I
Iinh huô nµ, anh khônµ co µi pha I ma I binh Iïnh ca ”.
RôI cunµ nhu voI Ibuka, Yamada Iuôn Ihap Iunµ
MorIIa o ba I cu noI na o ônµ de n, vi cu nµ nhu Ibuka,
MorIIa khônµ no I duo c IIe nµ Anh. Nho su dô nµ vIen
cu a TanIµawa va ca m µIa c an Ioa n do Yamada manµ
IaI, MorIIa Iay IaI binh Iïnh de Ihuc hIen su manµ
cu a minh.
*
* *
ChIe u hôm a y, MorIIa nhu muô n hu I hoI khI quay
Ia I kha ch sa n Iim TanIµawa, Iu c do cu nµ danµ no nµ
Io nµ cho do I ke I qua cuô c µa p µo µIu a ônµ vo I da I
dIe n cônµ Iy WesIern LIecIrIc. Nhin µuonµ ma I ra nµ
ro cu a MorIIa, TanIµawa bIe I Ia mo I vIe c da dIe n ra
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 67 66 AKIO MORITA & SONY
Ta n ma I chu nµ kIe n nhu nµ Ien Iuô I Iu nµ danh Ioa n
cau Ia nhunµ baI hoc raI bô ích cho MorIIa Ironµ
vIec phaI IrIen cônµ Iy ToIsuko va canµ Iam Ianµ
Ihem nIe m khao kha I kha nµ dInh Ien Iuô I cho ca c
sa n pha m cu a minh o kha p ca c chau Iu c. Dô nµ Iho I,
Ironµ Io nµ ônµ khônµ kho I co ca m µIa c hoanµ manµ
vi Iu c do ca I Ien ToIsuko va n chua duo c Ihe µIo I bIe I
de n, va n chí Ia mô I cônµ Iy be nho cu a nuo c Nha I
nµhe o na n kIe I que . Tu do , ônµ Iuôn bI a m a nh bo I
cau ho I: “La m sao ToIsuko co Ihe pha I IrIe n IhI Iruo nµ
ra Ihe µIo I Ironµ dIe u kIe n pha I ca nh Iranh vo I My
hay Duc7”.
Vo I mô I Iam Ira nµ bI quan, MorIIa Ien Ia u ho a sanµ
Ha Lan, daI nuoc nôI IIenµ voI nhunµ dan bo sua,
cu nµ Ia que huonµ cu a ha nµ dIe n Iu PhIIIps co sa n
pham ban ra khap Ihe µIoI. KhI Iau chay vao Ianh
dIa Ha Lan, ônµ cam Ihay nhu minh Iac vao môI
Ihe µIoI khac. Khônµ con khunµ canh ôn ao, nao
nhIe I nhu o Du c ma Ia phonµ ca nh em de m cu a mô I
xu nônµ nµhIe p, vo I nhu nµ chIe c cô I xay µIo µo I nho
mô I Iho I dï va nµ xa Ia c. LIndhoven, noI Io a Ia c ha nµ
dIe n Iu PhIIIps Iu nµ danh, chí Ia mô I IhI Ira n nônµ
nµhIep nho.
Nam 1891, haI anh em nha PhIIIps Ia Gerard va
AnIon dunµ ra Ihanh Iap cônµ Iy PhIIIps & Co. de
san xuaI IoaI bonµ den Iron danµ co nhu cau Ion
Iren IhI Iruonµ. Den dau Ihe ky XX, PhIIIps Ia môI
Ironµ nhu nµ nha sa n xua I bo nµ de n Io n nha I chau
Âu.
lanq Sienens ra doi nän JB47 voi oai ten Sienens 8
lalske do ky su verner von Sienens va nquoi tho thu
oonq Johanne lalske ounq sanq lâp. län JB4B. hanq
thuo hien not du an quan tronq nhän thiet lâp duonq
dây dien bao dai dâu tien oua ohâu Au noi lien hai thanh
pho Berlin va lrankfurt. län JB7O. hanq hoan tât duonq
dây dien bao dai JO.LGOkn noi lien Luân Lon |Anh quoo]
voi Caloutta |An Lo] va bon nän sau. thuo hien duonq
dây dien bao xuyen Lai 1ây duonq dâu tien noi lien lre·
land va ly. Ben oanh do. Sienens ounq qhi dâu nhunq
ky luo khao: lan duonq tau dien dâu tien tren the qioi
nän JB7D. hoan thanh duonq tau dien nqân oua ohâu
Au nän JBDG. 1ronq 1he ohien thu hai. hanq donq vai
tro quan tronq tronq nhunq no luo ohien tranh oua Luo
Ouo o xa va ouo i ou nq bl thâ t ba i nä nq ne ve nä t ta i ohinh.
Phai oho den thâp nien JDLO. Sienens noi hoi phuo dân
qua vieo san xuât oao thiet bl xu ly du lieu.
lanq Volkswaqen tre trunq hon. do lerdinand Porsohe
thanh lâp nän JDBO. luo dâu la not doanh nqhiep thiet
ke o·to voi ten ban dâu la Porsohe Buro. län sau. not
oonq ty san xuât no·to oua Luo la Zundapp nho Porsohe
thiet ke qiup ho not kieu o·to phu hop va Porsohe da
thiet ke kieu o·to hai oua nho qon. tien loi khi di ohuyen
tronq nhunq thanh pho donq duo.
län JDBB. lerdinand Porsohe duoo Adolf litler trieu
den de thao luân y tuonq ve kieu xe Volkswaqen oho duoo
nän nquoi. dat too do qân JOOkn/qio. trl qia ohl khoanq
J.OOO nark Luo. Co hoi nay da qiup Porsohe dây nanh
y tuonq ohe tao nhunq kieu xe nho qon nhât. phu hop
voi noi nquoi dân Luo. 1u do kieu xe Volkswaqen hai
oua tro thanh san phân däo trunq oua oonq ty Porsohe.
län JD4D. san luonq oua oonq ty nqay not qia tänq.
Cuoi nän JDLB. vao thoi dien lorita thän Luo.
Volkswaqen da oho xuât xuonq 7OO ohieo Volkswaqen
noi nqay. not oon so du khien oho nha doanh nqhiep
lhât phai ohoanq vanq.
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 69 68 AKIO MORITA & SONY
IaI hanµ. Co Ie cunµ chính chI IIeI nay dan den su
suy dIe n Ia PhIIIps ho p Ia c vo I dIch. Du Ihe na o Ihi
cu nµ khônµ Ihe phu nha n danh IIe nµ Ia y Iu nµ cu a
radIo PhIIIps Ironµ nhu nµ Iha p nIen 1940·19S0. No I
de n PhIIIps, nµuo I Ia nµhï nµay de n nhu nµ chIe c radIo
xInh xan Iranµ bI Iu môI den bôn, nam bonµ den
dIe n Iu .
MorIIa dunµ chan o san µa LIndhoven, noI sunµ
sunµ pho Iuonµ IIen sï PhIIIps, nµuoI sanµ Iap ra
Ihuonµ hIe u Iu nµ Ia y na y, Ironµ ônµ bô nµ Ira n nµa p
mô I nIe m xu c dô nµ Ia Iu nµ. Tu mô I ma nh da I yen
binh cua Ha Lan, nµaI PhIIIps da µhI Ien minh vao
IIch su Ihe µIo I bo I nhu nµ sa n pha m cha I Iuo nµ cao.
MorIIa mo de n mô I nµa y na o do , Ihuonµ hIe u ToIsuko
cunµ se Iay Iunµ nhu PhIIIps, Iren daI NhaI cunµ
nhu kha p nam chau. Tro ve chô Iro , ônµ Iu c Iô c vIe I
mô I Ia Ihu cho Ibuka: “TôI ra I pha n khích khI nhin
Iha y ha nµ PhIIIps va hoa n Ioa n IIn Iuo nµ Ia chu nµ
Ia cu nµ se ba n duo c sa n pha m Iren kha p Ihe µIo I”.
Ouay ve Nha I sau ba Iha nµ phIeu du va quan sa I,
ho c ho I ra I nhIe u Iu Ihe µIo I ben nµoa I, MorIIa ba o
nµay cho nµuo I ba n, nµuo I chí huy Iru c IIe p Ia Ibuka
cuô c µa p µo µIu a ônµ vo I ban Ia nh da o cônµ Iy WesIern
LIecIrIc va kha nµ dInh: “Chu nµ Ia pha I Ia m mô I ca I
µi do voI IransIsIor. Neu chunµ Ia san xuaI duoc
IransIsIor, chu nµ se manµ Ia I cho chu nµ Ia mô I co
hôI Ion. Hanµ WesIern LIecIrIc raI muôn chunµ Ia
che Ia o ma y Iro Ihính, anh nµhï sao7”.
Nam 1914, PhIIIps IhIe I Ia p mô I pho nµ nµhIen cu u
de kha o sa I ca c hIe n Iuo nµ ho a·Iy va dua ra nhu nµ
bIen phap canh Ian Ironµ san xuaI. Bôn nam sau,
ha nµ cho ra do I du nµ cu su du nµ IIa X Ironµ y khoa
va nam 192S, baI dau nhunµ Ihu nµhIem dau IIen
ve vô Iuyen Iruyen hinh. Nam 1927, hanµ baI dau
sa n xua I ma y Ihu Ihanh (µo I Ia I Ia radIo) va chí nam
nam sau da ba n duo c 1 IrIe u chIe c. Nam 1939, khI
The chIe n Ihu haI bu nµ nô Ihi PhIIIps da co 4S.000
cônµ nhan Iren khap Ihe µIoI.
Nµa y 9.S.1940, Ban µIa m dô c ha nµ duo c IIn nµa y
hôm sau, Du c Ouô c xa se Ia n cônµ Ha Lan. Ho quye I
dInh bay sanµ My , manµ Iheo mô I khoa n vô n Io n.
Ta I da I nuo c binh yen na y, ho IIe p Iu c vIe c sa n xua I
Ironµ suô I Iho I µIan The chIe n IIe p dIe n.
Sau khI chIe n Iranh cha m du I, Ban µIa m dô c PhIIIps
cunµ cônµ nhan vIen Iro ve Ha Lan, daI Iru so o
LIndhoven. Truoc do, bao nhIeu dunµ cu san xuaI
de u duo c kho a ky va ca I µIa u ca n Iha n nen vIe c hô I
phuc san xuaI dIen ra nhanh chonµ.
Co du Iuan cho ranµ Iruoc va Ironµ chIen Iranh,
PhIIIps da cunµ u nµ cho quan chIe m do nµ Du c nhIe u
IhIeI bI dIen, da hop Iac voI dIch nhu nhIeu hanµ
sa n xua I kha c, sonµ khônµ co chu nµ cu na o ve dIe u
na y. Va Ia I, Ironµ µIa dinh PhIIIps, chí co mô I nµuo I
duy nhaI o IaI Ha Lan Ironµ IhoI µIan Duc chIem
do nµ Ia IrIIs PhIIIps, Ihi chính ônµ na y da cu u ma nµ
sô nµ cu a 382 nµuo I Do Tha I ba nµ ca ch chu nµ mInh
cho quan Du c Iha y Ia ho ra I ca n cho vIe c sa n xua I
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 71 70 AKIO MORITA & SONY
Chûúng 2.
NHÌN THAY TRIOC
CO HÓI
VA DAM THI SIC
lôt van cc uua H|em n¿uv kH| man¿ côn¿ n¿He cHe tao... mav
trc tH|nH de san xuät rad|o. la| can¿ met mo| Hcn kH| do |a
cHuven cHàn¿ mäv a| |am tron¿ tHucn¿ ma| NHät Ban. Va Ho
da xôn¿ vao vc| môt n|em t|n manH ||et côn¿ vc| kHat von¿
muô n nHanH cHo n¿ ta o du n¿ mô t ne n ta n¿ mc | cHo n¿a nH côn¿
n¿H|ep NHät Ban tron¿ cuôc dua tranH vc| tHe ¿|c|.
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 73 72 AKIO MORITA & SONY
Co Ihe no I, Ibuka da da nh cuo c vo I IransIsIor ba nµ
sô IIe n 2S.000 dôIa!
Ke hoa ch ônµ va ch ra Ia Iruo c he I se sa n xua I mô I
Ioa I radIo cha y ba nµ IransIsIor cho du pha I vuo I qua
nhIeu kho khan, vi Ironµ IhoI dIem do, nµay ca o
My , IransIsIor cu nµ chí su du nµ Ihua n Io I Ironµ vIe c
Ia m ma y Iro Ihính hoa c ca c sa n pha m Iuonµ Iu . Tuy
nhIen ônµ va MorIIa cu nµ Ia I ca chuyen vIen ky Ihua I
cua ToIsuko chap nhan Ihu Ihach, hI vonµ co Ihe
ca I IIe n IransIsIor de bIe n no Iro Iha nh IInh kIe n chính
Ironµ ca c Ioa I radIo do I mo I.
Chap nhan Ihu Ihach, nô Iuc vuoI qua kho khan
– do Ia phuonµ cham cu a ca c Iha nh vIen cu a ToIsuko.
Ibuka dem chuye n na y ke cho nµuo I ba n Ia ShIµeo
ShIma, nµuo I danµ Ia m vIe c Ia I da I pha I Ihanh NHK,
co Ia n da hô Iro cônµ Iy ToIsuko Ironµ vIe c ky ho p
dônµ cunµ cap IhIeI bI Irôn sonµ. ShIma Io y nµhI
nµo ve kha nanµ Ihanh cônµ cua du Iính ma Ianh
da o va nhan vIen cônµ Iy ToIsuko danµ a p u . Sonµ
khI nµhe he I nhu nµ Ia p Iua n cu a Ibuka, ShIma ca m
Ihay minh da bI IhuyeI phuc.
Tuy nhIen, co mô I chô kho bI Ihuye I phu c hon ca
ShIma. Do Ia Bô Cônµ Ihuonµ nµhIe p Nha I Ba n (MITI),
noI co quye n xe I ca p nµoa I Ie cho ToIsuko de Ihanh
Ioa n cho cônµ Iy WesIern LIecIrIc ve ho p dô nµ cho
phep su dunµ cônµ nµhe IransIsIor. Lap Iuan ma
cac cônµ chuc IaI day neu ra de Iu chôI cunµ unµ
nµoaI Ie Ia ToIsuko da ky hop dônµ khônµ co su
cha p Ihua n cu a MITI. Tronµ Iu c cho do I ke I qua va n
Neu nµay nay, chaI ban dan · IransIsIor duoc su
dunµ Ironµ hau heI moI mach dIen, IhIeI bI phuc
vu nhu ca u cuô c sô nµ, Ihi S0 nam Iruo c day, no
co n Ia mô I ca I µi do kha xa Ia . Vi Ihe , chuye n dI My
Ihuonµ Iuo nµ de manµ cônµ nµhe na y ve Nha I qua
Iha I Ia mô I su IIe u Iïnh va co pha n xa xí Ironµ ma I
nhunµ dônµ nµhIep cua ca haI.
“CANH BAC” TRANSISTOR
VoI Ibuka, han nhIen may Iro Ihính khônµ phaI
Ia mu c IIeu de cônµ Iy ToIsuko pha I bo ra Io I 2S.000
dôIa de mua cho duo c µIa y phe p su du nµ cônµ nµhe
IransIsIor. Nµhe cau ho I cu a MorIIa, ônµ Ira Io I nhanh
µon:
· Chunµ Ia san xuaI radIo.
Sonµ, khônµ phaI cu manµ cônµ nµhe IransIsIor
ve Ia Ia p Iu c se Ia m ra duo c nhu nµ chIe c radIo nhu
ho monµ muô n, ma dIe u quan Iro nµ Ia pha I ca I IIe n
cônµ nµhe nay de unµ dunµ vao vIec san xuaI ma
chua Iunµ môI hanµ nao Iren Ihe µIoI Iunµ Iam.
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 75 74 AKIO MORITA & SONY
ca c phan xuo nµ cu a ho . Tronµ mô I Iua nhu va y, Iwama
du nµ Ia I Iruo c Iu nµ sa n pha m cu a WesIern LIecIrIc
ma ônµ Ihay Ihu vI va dua ra nhunµ cau hoI banµ
Ihu IIe nµ Anh khônµ ma y Iron Iru. Iwama µhI nho
nhu nµ cau Ira Io I de mIeu Ia Ia I Ironµ ca c ba o ca o
cônµ Iac, ke ca nhunµ nhan xeI rIenµ cua ônµ.
Du a va o quye n T¡nn:¡:to¡ TccInoíog) va ba o ca o
cu a Iwama, ca c dô nµ nµhIe p cu a ônµ Ia I Tokyo ma y
mo che Ia o mô I Ioa I IransIsIor rIenµ. TransIsIor cu a
Phonµ Ihí nµhIem BeII che Iao Iheo nµuyen Iy den
ba cuc, cuc am Ia môI Ihanh µermanIum con haI
cu c duonµ Ia haI Ihanh ho p kIm IndIum µa n haI ben
Ihanh µermanIum. Suy Iua n Ia ca c dIe n Iu (eIecIron)
am chuye n dô nµ nhanh hon dIe n Iu duonµ, ca c ky
su cu a ToIsuko IIn Ia IransIsIor co Ihe da I duo c Ia n
sô cao ne u da o ca c cu c cu a no Iha nh am·duonµ·
am, Ihay vi duonµ·am·duonµ nhu IransIsIor cu a BeII.
Va n de Ia pha I Ihay IndIum vi ho p kIm na y co dIe m
no nµ cha y Iha p, khônµ phu ho p vo I su va n ha nh
cu a IransIsIor. Cuô I cu nµ, sau nhu nµ nµhIen cu u
va Ihu nµhIem mIeI maI, ho Iim ra môI hop chaI
phu ho p nha I, do Ia phô I pho.
Su Iha nh cônµ cu a ToIsuko Ironµ vIe c che Ia o IransIs·
Ior Ia n sô cao da µay kInh nµa c cho ca nhu nµ nµuo I
khaI sInh ra no Ia ca c ky su cu a Pho nµ Ihí nµhIe m
BeII. Mô I Ironµ nhu nµ chuyen vIen da µo p cônµ va o
su ca I IIe n cônµ nµhe ky dIe u na y Ia Leo LsakI, de n
nam 1973, da nha n duo c su Iuo nµ Ihuo nµ ma bao
nhIeu nha ba c ho c cu nµ pha I mo uo c, do Ia µIa I NobeI
dô nµ Ia I MITI, Ibuka va MorIIa Iha nh Ia p mô I nho m
da c nhIe m khaI IrIe n IransIsIor vo I su Iham µIa cu a
nhu nµ chuyen vIen uu Iu nha I cu a ToIsuko. Nµuo I
Iinh nµuye n Ia nh da o nho m na y Ia Kazuo Iwama,
Iu nµ Ia Iô nµ dIe u ha nh du a n sa n xua I ma y µhI am.
Ca c Iha nh vIen Ironµ nho m µô m co : haI nha va I Iy
TeIsuo TsukamoIo va Saburo IwaIa, ky su co khí
SukemI Akanabe, chuyen vIen ho a cha I AkIo Amaya,
ky su dIen 1unIchI Yasuda va nhIeu nµuoI khac.
Ve maI ky IhuaI, dIeu kIen san xuaI Ihanh cônµ
mô I radIo IransIsIor Ia pha I co IransIsIor Ia n sô cao
chu khônµ phaI Ian sô Ihap nhu Iuc do. TrI Ihuc
duy nhaI ve van de nay Ia cuôn T¡nn:¡:to¡ TccI-
noíog) do MorIIa manµ ve Iu My. Chính Iu quyen
sa ch duo c xem Ia “kInh Iha nh TransIsIor” na y, Iwama
va nho m da c nhIe m cu a ônµ da ba I Iay va o vIe c nµhIen
cu u.
CuôI nam 19S3, MITI caI Iô nhan su Ironµ Iïnh
vu c cônµ nµhIe p dIe n Iu , mo I vIe c chuye n bIe n Iheo
chIe u huo nµ co Io I cho ToIsuko va IrIe n vo nµ duo c
cunµ unµ nµoaI Ie sanµ sua hon bao µIo heI. Dau
Iha nµ 1.19S4, Iwama bay sanµ My de IIe p Iu c nµhIen
cu u, ho c ho I ve IransIsIor. Sau do mô I Iha nµ, Ibuka
cunµ sanµ My µap Iwama va cunµ dI Iham co so
sa n xua I IransIsIor cu a cônµ Iy WesIern LIecIrIc.
Ta I My , Iwama chu Iruonµ manµ ve Nha I ca nµ nhIe u
Ihônµ IIn ca nµ Iô I. Cônµ Iy WesIern LIecIrIc khônµ
cunµ cap dac Iính ky IhuaI cua san pham do ho
Ia m ra, sonµ ho vuI Io nµ dua ônµ dI Ioanh quanh
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 77 76 AKIO MORITA & SONY
THICH ING VOI IIAT CHOI TOAN CAI
KInh nµhIe m kInh doanh cho nhIe u nµuo I Iha y ra nµ
Ihuonµ hIe u µIu mô I vaI Iro quan Iro nµ Ironµ hIe u
nanµ hoa I dô nµ cu a mô I doanh nµhIe p. Mô I Ironµ
nhu nµ ye u Iô quan Iro nµ ma mô I Ihuonµ hIe u ca n
daI IoI Ia su de doc, Iính de nµhe, de “nµam” vao
Ionµ nµuoI IIeu Ihu chí sau môI Ian nµhe noI den.
Tronµ xu huo nµ pha I IrIe n khônµ nµu nµ, hoa I dô nµ
cua doanh nµhIep khônµ chí µIoI han Ironµ pham
vI mô I dIa phuonµ hay mô I nuo c, ma co n pha I mo
rô nµ ra ben nµoa I bIen µIo I da I nuo c. Vi Ihe , nµoa I
Iính nho µo n, de do c, de nµhe, Ihuonµ hIe u cu nµ
can duoc “quôc Ie hoa”.
Xe I Iheo nhu nµ IIeu chua n nhu Ihe Ihi Ihuonµ hIe u
Tokyo TsushIn Koµyo (ToIsuko) Iheo ca ch do c cu a
nµuo I Nha I hay dIch Iheo IIe nµ Anh Ia Tokyo TeIe·
communIcaIIons LnµIneerInµ CorporaIIon, cho du
co µo I Ia I Ia ToIsuko, cu nµ khônµ da I yeu ca u. Nam
1946, khI ba n ba c vo I nhau de da I Ien cho Ihuonµ
hIe u, Ibuka va MorIIa da khônµ quan Iam de n nhu nµ
dIe u do . Nam 19S3, sau khI da cho ra do I nhu nµ
chIe c ma y µhI am da u IIen va pha n khích vo I IrIe n
vo nµ mo rô nµ IhI Iruo nµ IIeu Ihu , Ironµ nhu nµ nµa y
sô nµ Iren da I My , MorIIa Iuôn Iran Iro vo I vIe c pha I
dô I Ien Ihuonµ hIe u Iheo nhu nµ IIeu chua n ke Iren.
Önµ co n muô n dI xa Ihem mô I buo c nu a, do Ia dô nµ
Va I Iy nam 1973 ve pha I mInh I:ní¡ d¡odc. VInh
du na y khônµ chí Ihuô c ve LsakI, ve nuo c Nha I, ma
con cua ca chau A, môI chau Iuc kha “khIem Iôn”
voI cac µIaI NobeI khoa hoc, vôn Ia Ihe manh cua
ca c nha khoa ho c phuonµ Tay.
KhI Iwama Iu My Iro ve Nha I Ihi da co IIn vuI ve
su ca I IIe n Iha nh cônµ cônµ nµhe IransIsIor. Su ca I
IIe n na y khônµ chí co y nµhïa rIenµ dô I vo I ToIsuko,
ma con voI ca Ihe µIoI. No mo ra nhunµ chan IroI
ky dIeu cho nen cônµ nµhIep dIen Iu, bIen nhunµ
chIe c radIo cha y ba nµ de n chan khônµ ke nh ca nµ,
Io a nhIe I no nµ bu c Iha nh nhu nµ ma y Ihu Ihanh nho
µo n, ha u nhu khônµ pha I ra nhIe I. Tu ne n Ia nµ na y,
nen cônµ nµhIep dIen Iu cho ra doI hanµ IoaI cac
sa n pha m phu c vu cho do I sô nµ cu a con nµuo I hIe n
da I.
Nam 19SS da nh da u mô I ca I mô c mo I Iren cha nµ
duo nµ sa nµ Ia o da y µIan nan va Ihu Iha ch cu a Ibuka,
MorIIa cu nµ ca c dô nµ nµhIe p. Do Ia su ra do I chIe c
radIo IransIsIor da u IIen, mo da u ky nµuyen cu a ne n
cônµ nµhIe p dIe n Iu su du nµ cha I ba n da n, hIe u nanµ
cao hon, µon nhe hon raI nhIeu va µIa Ihanh nµay
môI ha. Tha nh cônµ cu a ho da dem Ia I mô I µIa IrI
vô cu nµ Io Io n cho nhan Ioa I.
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 79 78 AKIO MORITA & SONY
quen Ihuô c vo I nµuo I IIeu du nµ Ironµ nuo c, vIe c Ihay
dô I danh hIe u nhanh cho nµ cu nµ co nhu nµ ba I IIe n
ve ma I qua nµ ba , IIe p IhI. Vi Ihe , Iu nam 19S3, MorIIa
cu nµ Ibuka mô I ma I cho In nha n hIe u Sony Ien sa n
pham, maI khac van duy Iri Ihuonµ hIeu ToIsuka
mô I Iho I µIan.
Tha nµ 6.19S7, mô I Ia m ba nµ Io n manµ Ien Sony
duo c du nµ µa n san bay Haneda o Tokyo. Tha nµ
1.19S8, cônµ Iy ToIsuko chính Ihu c Iro Iha nh cônµ
Iy Sony. Tha nµ 12 nam do , Ien Sony duo c nIem ye I
Ia I So µIao dIch chu nµ khoa n Tokyo. Mô I Ironµ nhu nµ
vIec dau IIen ma MorIIa va cac dônµ nµhIep nµhï
den Ia Ian IuoI danµ ky Ihuonµ hIeu Sony IaI 170
nuo c va vu nµ Ia nh Ihô , va danµ ky nhIe u nµa nh sa n
xua I kha c nhau nµoa I nµa nh chính Ia dIe n Iu . DIe u
do cho Iha y su nhin xa Irônµ rô nµ cu a ca c nha sa nµ
Ia p va qua do cu nµ bô c Iô kha I vo nµ se chInh phu c
Ihe µIo I cu a ho .
Du da co su danµ ky nha n hIe u he I su c ca n Iha n
sonµ ho va n µa p su cô . Mô I co so sa n xua I ba n
ra mo n sôcôIa nha n hIe u Sony, Iha m chí dô I Ien
cônµ Iy cu a ho Ia Cônµ Iy Ihu c pha m Sony. De n
khI dua nô I vu ra Io a, MorIIa va ca c dô nµ nµhIe p
co n pha I Ira I qua ca nh do kho c do cuo I, khI mô I
nhan chu nµ Ia nµuo I IIeu du nµ da khaI Iruo c Io a
ra nµ anh Iuo nµ Ia cônµ Iy dIe n Iu Sony danµ Iam
va o ca nh kho khan µhe µo m nen pha I sa n xua I ca
sôcôIa de ban... ca m hoI.
Vu kIe n ke o da I de n µa n bô n nam, cuô I cu nµ Sony
nha I ho a ca danh hIe u cônµ Iy Ia n nha n hIe u ha nµ
ho a do cônµ Iy sa n xua I, Ianµ µa p dôI co hô I µhI nho
cu a nµuo I su du nµ, vu a IIe I kIe m duo c chI phí qua nµ
ba cho ca Ien cônµ Iy Ia n nha n hIe u ha nµ ho a.
KhI Iro ve NhaI, co Ian MorIIa da cunµ voI Ibuka
µIo quyen Iu dIen ra xem, µIônµ nhu cac bac cha
me Ihuo nµ Ia m khI muô n Iim cho con minh mô I ca I
Ien de p nha I, va Iu LaIInh “Sonus” co nµhïa Ia “am
Ihanh” da Ia m cho haI ônµ chu y , vi am Ihanh chính
Ia Iïnh vu c ma cônµ Iy ToIsuko danµ huo nµ Io I Ironµ
cac ke hoach san xuaI cua minh.
Tronµ Iha p nIen 19S0, o Nha I, do su chIe m do nµ
cua quan dôI, nhIeu IIenµ Ionµ banµ Anh nµu kha
phô bIe n Ironµ nµôn nµu Ihuo nµ nµa y, Ironµ do co
cu m Iu “sonny boys” du nµ de chí nhu nµ ca u be Ihônµ
mInh, Ianh IoI. Tu Sonny IaI µan µuI voI Iu Sonus
Ironµ IIe nµ LaIInh ve ca ch do c. Tuy nhIen Ironµ IIe nµ
Nha I, mô I Iu do c am “sohn·nee” Ia I co nµhïa Ia “da nh
ma I IIe n”. Khônµ mô I kha ch ha nµ na o Ia I muô n mua
mô I mo n ha nµ co nha n hIe u “Ma I IIe n” sa n xua I bo I
môI cônµ Iy cunµ co Ien Ia “MaI IIen” ca (!). CuôI
cunµ, sau nhIeu cuôc Iranh Iuan, MorIIa cunµ cac
dônµ nµhIep nhaI Irí voI caI Ien SONY, doc Ihanh
“Xô·nI”.
Sony – môI caI Ien nµan µon va hau nhu nµuoI
nuo c na o cu nµ do c va nho no de da nµ. Khônµ pha I
ma I cônµ nµhï nµo I, ban Ia nh da o cu nµ Ia y nµay
Iu SONY chan phuonµ Ia m bIe u Iuo nµ cho cônµ Iy
cu a minh. Du va y, mô I khI cônµ Iy ToIsuko da kha
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 81 80 AKIO MORITA & SONY
cu a MorIIa da Iha nµ va cu nµ nho do ma Ihuonµ hIe u
Sony duo c nhIe u nµuo I bIe I de n hon nu a.
VIe c dô I Ien cho cônµ Iy Iha nh Sony Ihe hIe n mô I
su nha y be n cu a MorIIa Ironµ Iïnh vu c kInh doanh
va IIe p IhI. Theo ônµ, mô I nha n hIe u sa n pha m chính
Ia cuô c sô nµ cu a doanh nµhIe p. Thuonµ hIe u khônµ
chí manµ su manµ IIep IhI, quanµ ba ma no con
Ia bIe u Iuo nµ ve cha I Iuo nµ sa n pha m, Ira ch nhIe m
cua nha san xuaI Iruoc nµuoI IIeu dunµ. Va nµay
nay, Sony van Ia bIeu Iuonµ cua chaI Iuonµ, moI
san pham manµ nhan hIeu nay deu Iao su IIn cay
dô I vo I nµuo I IIeu du nµ Iren Ioa n Ihe µIo I.
TRIÊT IY NGIOI TIÊN IHONG
HaI nha sanµ Iap Sony deu co “µôc µac” Ia dan
ky IhuaI, raI µIoI voI nhunµ sanµ che. Hon aI heI,
ho y Ihu c duo c Ia m quan Iro nµ cu a vIe c Iuôn pha I
IIen phonµ Ironµ Iïnh vuc sanµ Iao ra nhunµ san
pha m mo I. Duo I su dIe u ha nh cu a haI nha sa nµ Ia p,
ca c sa n pha m cu a Sony Iuôn manµ Iính IIen phonµ.
Con duo nµ pha I IrIe n cu a Sony Ia Iuôn Iuôn Iim Io I,
nµhIen cuu de Iao ra nhunµ san pham moI phuc
vu doI sônµ. Nho do ma cac san pham dô dIen Iu
Iro nen heI suc phonµ phu va da danµ, dap unµ
cac nhu cau cua nµuoI IIeu dunµ. Khoanµ 6·10º
doanh Ihu hanµ nam cua Sony duoc Irích ra danh
cho vIe c nµhIen cu u. Ca c sa n pha m khônµ chí nha m
vao cac nhu cau hIen IaI ma con danh cho ca cac
nhu ca u chua na y sInh.
Ca n nha c Ia I Ia sa n pha m da u IIen duo c sa n xua I
duo I Ihuonµ hIe u ToIsuko Ia chIe c ma y µhI am du nµ
banµ Iu Iính, ra doI nam 19S0 va haI nam sau da
quen ma I vo I IhI Iruo nµ. Nam nam sau, sa n pha m
Ihu haI cua MorIIa va cac dônµ nµhIep duoc danh
µIa Ia mô I Ironµ nhu nµ buo c dô I pha a n Iuo nµ nha I,
do Ia chIec radIo ban dan nhan hIeu TR·SS chay
ba nµ IransIsIor da u IIen cu a nuo c Nha I, mo da u ky
nµuyen ban dan phaI IrIen ram rô vao Ihap nIen
1960. HaI nam sau (19S7) radIo ba n da n cu a ToIsuko
Ihu µon hon nua de nµuoI IIeu dunµ co Ihe bo IuI
manµ dI day dI do.
Tu nam 19S4, de sa n pha m co dIe u kIe n de n so m
vo I nµuo I IIeu du nµ, MorIIa Iha nh Ia p ca c chI nha nh
ToIsuko ShojI (IIen Ihan cua Sony ShojI Corpora·
IIon va Sony MarkeIInµ Inc.) Ia I Tokyo va Osaka. Truo c
do , vIe c ba n ma y µhI am duo c ToIsuko u y Iha c cho
ca c cônµ Iy MaruIzumI va NIppon GakkI. Tuy nhIen,
ben ca nh sa n pha m cu a ToIsuko, ca c cônµ Iy na y
co n ba n ha nµ rIenµ cu a minh. Cha nµ ha n NIppon
GakkI chuyen ba n nha c cu cho ca c Iruo nµ ho c, co n
MaruIzumI Ihi ba n dô dIe n, vi Ihe , ho khônµ chuyen
Iam vao san pham do ToIsuko uy Ihac. Su ra doI
cu a ToIsuko ShojI duo c Iính Ioa n nha m Ia o ra nhu nµ
da I Iy chính Ihu c Ia p Irunµ va o sa n pha m cu a ToIsuko,
Iranh Ihu mô I IhI pha n da nµ ke Iren IhI Iruo nµ ha nµ
µIa du nµ.
Tronµ Iho I µIan na y, chI nha nh cu a ToIsuko ShojI
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 83 82 AKIO MORITA & SONY
– GIa m dô c dIe u ha nh cao ca p, va Kodama – nµuo I
quan Iy chI nhanh ToIsuko IaI Osaka.
Sau cuôc µap, Chu IIch Iue vôI va µoI dIen IhoaI
cho µIa m dô c xuo nµ sa n xua I Sanyo, yeu ca u nµunµ
nµay vIec san xuaI radIo duoI hinh Ihuc danµ Iam
va IhIeI ke môI kIeu mau radIo chí con banµ môI
phan ba nhunµ caI da che Iao.
*
* *
Tha nµ 12.19S9, MorIIa duo c de cu Ia m Pho Chu
IIch phu Ira ch dIe u ha nh cu a cônµ Iy Sony va khônµ
da y nu a nam sau, va o Iha nµ S.1960, Sony cho ra
doI chIec may Iruyen hinh IransIsIor dau IIen Iay
Ien Ia TV8·301. Dua IransIsIor (va ca c Ioa I IInh kIe n
ban dan khac) Iu Iïnh vuc am Ihanh sanµ Iïnh vuc
hinh a nh khônµ don µIa n nhu nhIe u nµuo I va n hinh
dunµ. Su va n ha nh cu a IransIsIor va dIode (IInh kIe n
ba n da n haI cu c) phu ho p vo I dIe n a p Iha p va do nµ
dIe n co cuo nµ dô Iha p, khônµ da I ra va n de µi da nµ
ke khI sa n xua I radIo IransIsIor, nhunµ vIe c sa n xua I
II·vI do I ho I dIe n a p ra I cao, do do pha I co mô I su
xem xe I Ia I Ioa n dIe n ca c IransIsIor phu c vu sa n xua I
Iu Iruoc den nay. So voI radIo, II·vI doI hoI Ian sô
Iín hIe u cao µa p 100 Ia n, cuo nµ dô do nµ dIe n cao
µap 20 Ian, IransIsIor phaI co dIen ap cao µap 10
Ia n.
Mô I Ironµ nhu nµ phuonµ a n ca I IIe n Iính nanµ cu a
IransIsIor ma Ibuka va MorIIa cu nµ ca c chuyen vIen
ky IhuaI nµhï den Ia Ihay dôI chaI IIeu, san xuaI
Ia I Tokyo da I duo I su dIe u ha nh cu a Masao KurahashI,
môI nµuoI raI dam me may µhI am; con chI nhanh
o Osaka do TakeIoshI Kodama quan Iy. Cônµ vIec
cua nhunµ chI nhanh nay khônµ don µIan, nhaI Ia
Iu nam 19SS, khI radIo IransIsIor moI ra doI. Luc
do, radIo van hanh banµ den dIen Iu chan khônµ
danµ raI phô bIen, muôn danh dô môI IhoI quen,
pha I co chIe n Iuo c IIe p IhI ma nh me , va ch cho nµuo I
IIeu dunµ Ihay duoc su IIen IoI cua vIec su dunµ
radIo IransIsIor.
MorIIa nha n Iha y muô n IIeu Ihu sa n pha m nhanh
hon nu a, va n ha nh ca c da I Iy chua du ma ca n pha I
ba n Iha nµ IInh kIe n IransIsIor cho ca c cônµ Iy kha c.
Ne u IInh kIe n IransIsIor nha n hIe u ToIsuko hay Sony
(Iu 19S8) xua I hIe n Ironµ sa n pha m cu a ca c cônµ
Iy Io n nhu MaIsushIIa LIecIrIc CorporaIIon hay Sanyo
LIecIrIc Co. Ihi IIe nµ Iam cu a no ca nµ duo c nhan Ien.
Sau khI da can nha c dIe u na y, MorIIa cu nµ Ibuka Iô
chu c mô I cuô c Irunµ ba y IransIsIor va mo I chuyen
vIen ky Ihua I ca c cônµ Iy MaIsushIIa, Sanyo, Hayakawa
LIecIrIc CorporaIIon, ToshIba CorporaIIon, VIcIor Com·
pany oI 1apan (1VC), SIandard Co... de n Iham quan.
Sau cuô c Irunµ ba y do , Chu IIch cu a cônµ Iy Hayakawa
LIecIrIc CorporaIIon Ia TokujI Hayakawa da Iô chu c
mô I buô I µa p µo vo I haI nha doanh nµhIe p Io n Ia I
khu vu c KansaI Iu c ba y µIo Ia Konosuke MaIsushIIa
– Chu IIch cônµ Iy MaIsushIIa, va ToshIo Iue – chu
IIch cônµ Iy Sanyo, Ia I nha ha nµ Nadaman o Osaka.
Buô I µa p na y co ca Ibuka – Chu IIch ToIsuko, MorIIa
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 85 84 AKIO MORITA & SONY
ma u sa n pha m kha c nhau, ma u sau µo n nhe , IIe n
IoI hon mau Iruoc. ChIeu nµanµ banµ vIdeo rônµ
hon Scm cu a ha nµ Ampex da duo c Ihu nho co n khônµ
de n 2cm. ChIe c ma y VTR nµuyen ma u duo c da I Ien
Ia U·MaIIc, da duoc su don nhan kha Iích cuc cua
nµuo I IIeu du nµ, chí rIenµ ha nµ xe hoI Iord da da I
mua mô I Ia n S.000 chIe c de du nµ Ironµ cônµ Ia c
hua n Iuye n nhan vIen. Tha nh cônµ na y khuye n khích
MorIIa va cac chuyen vIen IIen xa Ihem buoc nua,
do Ia IIe p Iu c ca I IIe n ma y VTR, ha µIa m µIa Iha nh
banµ cach dunµ banµ vIdeo nho hon nua, co chIeu
rô nµ ma I banµ khônµ de n 1,3cm va su du nµ 100º
IInh kIen ban dan.
Nam 1964, mô I Ioa n chuyen vIen do NobuIoshI
KIhara da n da u da che Ia o duo c chIe c CV·2000,
ma y Ihu pha I banµ vIdeo casseIIe (VCR) su du nµ
Ironµ µIa dinh da u IIen cu a Ihe µIo I. Banµ Iu Iính
µhI pha I hinh khônµ co n Ia haI cuô n banµ na m rIenµ
re ben nµoa I ma y µhI pha I hinh nu a, ma chu nµ
da duo c Ia p da I Ironµ mô I hô p banµ duy nha I da I
ben Ironµ ma y, µo n µa nµ va de su du nµ. GIa ba n
mô I chIe c CV·2000 chí co n ba nµ khônµ Io I 1º µIa
mô I chIe c ma y VTR (ma y µhI pha I hinh du nµ banµ
vIdeo co cuô n banµ ben nµoa I ma y: open reeI) su
dunµ Ironµ cac he Ihônµ phaI Ihanh, Iruyen hinh,
va ba nµ khônµ de n 10º µIa mô I chIe c ma y su du nµ
Ironµ nµa nh µIa o du c.
Tuy mu c IIeu chính cu a vIe c che Ia o ma y CV·2000
Ia su du nµ Ironµ µIa dinh, sonµ Ironµ Iho I µIan da u,
IInh kIe n na y ba nµ ho p cha I sIIIcon chIu du nµ duo c
nhIeI dô cao, co dô nonµ chay cao hon raI nhIeu
so vo I µermanIum. Tu Iha nµ 1.19S8, Iwama da yeu
ca u mô I chuyen vIen Ironµ nho m Ia TsukamoIo nµhIen
cuu van de nay va môI nam sau, ho Iim ra cac µIaI
phap ky IhuaI kha dï nhaI. Tuy nhIen cunµ phaI
do I de n Iha nµ S.1960, Sony mo I chính Ihu c cônµ
bô su ra do I chIe c II·vI ba n da n da u IIen cu a ca Ihe
µIo I. No duo c Iranµ bI 23 IransIsIor ba nµ sIIIcon va
µermanIum, 1S dIode Ihuo nµ va 2 dIode dIe n a p cao.
Nµoa I ra, nho m cu a Iwama co n che Ia o bô sunµ chín
Ioa I IransIsIor mo I de su du nµ hIe u qua hon Ironµ
vIe c che Ia o II·vI ba n da n. Tha nh qua Iren nha n duo c
su cônµ nhan cua ca Ihe µIoI, vInh du khônµ chí
rIenµ cu a Sony ma co n cu a ca ne n cônµ nµhIe p dIe n
Iu cua NhaI Ban.
Da u nhu nµ nam 1960, MorIIa va ca c dô nµ nµhIe p
baI dau quan Iam den môI san pham khac. Do Ia
ma y su du nµ banµ vIdeo VTR (VIdeo Tape Recorder)
do hanµ Ampex cua My che Iao va cunµ cap cho
ca c da I pha I Ihanh. Vi su du nµ cho mu c dích pha I
Ihanh nen ma y ra I cô nµ ke nh, mô I ma y chIe m dIe n
Iích ca mô I can pho nµ, co n µIa Iha nh hon 100.000
dôIa/chIe c Ihi chí nhu nµ co quan co nµan sa ch dô I
da o mo I sa m nô I. Mu c IIeu ma Ibuka va MorIIa nha m
den Ia nhunµ chIec may VTR µon nhe, µIa ca phu
ho p vo I Iu I IIe n cu a da sô nµuo I IIeu du nµ Ironµ nuo c.
TaI ca chuyen vIen, ky su cua Sony Iap Irunµ nô
Iu c Iheo huo nµ na y, IhIe I ke va sa n xua I Ihu nhIe u
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 87 86 AKIO MORITA & SONY
Ien cha I Iuo nµ cu a sa n pha m Sony da da p u nµ duo c
nhu nµ yeu ca u kho Iính nha I cu a nµuo I IIeu du nµ,
va cua ca môI Iô chuc khoa hoc nôI IIenµ Ihe µIoI
Ia Co quan Oua n IrI Ha nµ khônµ va Khônµ µIan My
(NASA).
Khônµ nµu nµ Iim Io I sa nµ Ia o, ca I IIe n cônµ nµhe
de cho ra do I nhu nµ sa n pha m mo I manµ Iính dô I
pha ve cônµ nµhe va Iính nanµ su du nµ da dem Ia I
nhu nµ Iha nh cônµ ru c ro cho Sony. Luôn Iuôn Ia
nµuoI dan dau Ironµ Iïnh vuc cônµ nµhe chính Ia
ye u Iô quan Iro nµ nha I µIu p Sony pha I IrIe n nhanh
cho nµ va Io n ma nh nhu nµa y nay.
chu nµ duo c du nµ Ironµ co so cônµ nµhIe p va co quan
y Ie nhIe u hon. Khônµ Iau sau, bô pha n ba n ha nµ
cu a Sony cho bIe I nµuo I IIeu du nµ Io ra ua chuô nµ
Ioa I ma y VCR ma u hon Ia Ioa I chí µhI pha I hinh den
Ira nµ.
Cunµ Ironµ Ihap nIen 1960, khI cônµ nµhe san
xuaI IInh kIen ban dan cho ra doI mach Iích hop
(InIeµraIed cIrcuII) co Ihe chu a ha nµ chu c, Iha m chí
ha nµ Iram IransIsIor, dIode, Iu dIe n, dIe n Iro ... Iren
mô I ma ch dIe n chí rô nµ ba nµ 1·2cm
2
Ihi ne n cônµ
nµhIe p radIo, II·vI, ma y µhI am, ma y µhI hinh nµa y
ca nµ Ihu nho kích Ihuo c, µIa Iha nh cu nµ re hon so
vo I vIe c du nµ ca c IInh kIe n rIenµ Ie nhu Iruo c day.
Thanµ 10.1968, Sony cho ra doI chIec II·vI mau
nho µo n su du nµ de n hinh IrInIIron, mô I cônµ nµhe
mo I me µIu p de n co hIe u nanµ cao. Chính sa nµ kIe n
ve IrInIIron na y da duo c Ha n Iam vIe n quô c µIa My
ve nµhe IhuaI Iruyen hinh va khoa hoc Ianµ µIaI
Ihuo nµ Lmmy cho Ia p doa n Sony va o nam 1972.
Nµa y 20.7.1969, ca Ioa I nµuo I vuI mu nµ Iruo c mô I
Iha nh Iu u ru c ro cu a khoa ho c khônµ µIan. Ta u ApoIIo
11 dua haI phI hanh µIa My dap xuônµ maI Iranµ,
µhI dau an dau IIen cua con nµuoI Iren môI IhIen
Ihe kha c. Tronµ nIe m vuI chunµ cu a nhan Ioa I, MorIIa
va Sony cua ônµ IaI co Ihem môI nIem Iu hao baI
nµo kha c. Do Ia phI ha nh doa n ApoIIo 11 da manµ
Iheo Iren phI Ihuye n mô I ma y µhI am casseIIe cu a
cônµ Iy Sony de chuye n ve Ira I da I nhu nµ ba n nha c
phaI ra Iu Ihuonµ Ianµ khônµ µIan. DIeu nay noI
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 89 88 AKIO MORITA & SONY
Chûúng 3.
DAI AN
CIA “NGIOI ÐAN ÓNG
ÐI BÓ”
lor|ta nHän tHäv ¿|c| tre |uc bäv ¿|c n¿av can¿ ¿än ¿u| vc|
äm nHac Hcn, nHun¿ kHôn¿ pHa| |uc nao Ho cun¿ t|ep cän ducc
vc| tHu n¿He tHuät däv Häp dän nav. Va ôn¿ tu nHän vao m|nH
tracH nH|em pHa| ¿|up dc ¿|c| tre.
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 91 90 AKIO MORITA & SONY
ba y µIo nµa y ca nµ µa n µu I vo I am nha c hon nhunµ
khônµ pha I Iu c na o ho cu nµ IIe p ca n duo c vo I Ihu
nµhe Ihua I da y ha p da n na y. Muô n nµhe nha c, ho
pha I ve nha , va o pho nµ de nµhe hay chí íI cu nµ Ironµ
nhu nµ Iu c nµô I va o nhu nµ ô·Iô da I IIe n. Vi Ihe , ne u
Ia o cho mô I nµuo I mô I chIe c ma y nµhe nha c Ihuo nµ
Iruc ben minh Ihi cuôc sônµ dôI voI ho se Ihu vI
hon µa p bô I, nha I Ia ho co Ihe huo nµ Ihu nµhe nha c
o baI cu noI dau ma khônµ Iam phIen den nµuoI
ben ca nh.
Sau nhIe u Iran Iro , MorIIa yeu ca u ca c ky su dIe u
chính IaI môI sô chI IIeI Ironµ chIec may casseIIe
µhI am Pressman Ioa I nho (su du nµ Ironµ µIo I ba o
chí) Iheo huonµ: Iay ra khoI may Ioa va mach µhI
am, Iap bô sunµ vao môI mach khuech daI sIereo
(am Ihanh nôI), bô sunµ bô IaI nµhe µon nhe kem
Iheo may.
DIe u da nµ no I Ia ra I íI nµuo I chIa se y Iuo nµ na y
cu a MorIIa, ho khônµ IIn va o su Iha nh cônµ cu a mô I
Ioa I ma y chí nµhe nha c ma khônµ µhI am duo c. Nhunµ
MorIIa co Iy rIenµ cu a minh, do do ônµ va n cho IIe n
hanh nµhIen cuu, san xuaI va cho ra doI IoaI may
mo I na y. Tronµ Iu c mô I ma y µhI am Pressman duo c
ba n Iren IhI Iruo nµ vo I µIa 49.000 yen, MorIIa yeu
ca u ca c bô pha n sa n xua I va ke Ioa n cu a Sony dIe u
chính µIa Iha nh de µIa ba n mô I ma y nµhe nha c sIereo
WaIkman khônµ vuo I qua 30.000 yen.
Ca I Ien WaIkman saI nµu pha p IIe nµ Anh cu nµ Ia
môI µIaI IhoaI nho. Tronµ IhoI µIan MorIIa khônµ
IÃNG NGHL NHING THO THAN
Mô I Ironµ nhu nµ ca I Ien ra I de Ihuonµ ma mo I nµuo I
da I cho MorIIa do Ia WaIkman·san (ônµ WaIkman).
CaI Ien Iay Iu môI san pham voI chIen Ihanµ Iay
Iu nµ cu a Sony Iren Ihuonµ Iruo nµ. Chính WaIkman
da dua Sony Ien mô I dính cao mo I.
Nam 1971, MorIIa duoc de cu Iam Chu IIch Iap
doa n Sony va vInh du na y da µIu p ônµ co Ihem nhu nµ
sa nµ kIe n de dua Ia p doa n dI xa hon Ironµ Iïnh vu c
sa nµ Ia o cu a minh, Ironµ do co su Iha nh cônµ cu a
chIe c sIereo mInI hIe u WaIkman, duo c phô bIe n Iren
Ioa n Ihe µIo I chí Ironµ mô I Iho I µIan nµa n sau khI
xua I xuo nµ sa n pha m da u IIen. Tronµ quye n Iu Iruye n
Mndc ¡n Tn¡nn, MorIIa da ke Ia I µIaI Ihoa I ve su ra
do I cu a ma y nµhe nha c WaIkman. Y Iuo nµ de n vo I
ônµ ra I Iinh co khI mô I Ia n Ibuka dI va o pho nµ Ia m
vIe c cu a ônµ vo I mô I ma y nµhe banµ ca m Iren Iay
va bô IaI nµhe choa nµ qua da u (head·seI). Hinh a nh
do va Io I Ihan Iho cu a Ibuka ve chIe c ma y nµhe nha c
na nµ ne , ve nhu ca u nµhe nha c ma khônµ Ia m phIe n
de n dôI IaI nµuo I kha c da Ia m Irô I da y Ironµ MorIIa
môI y Iuonµ vua moI Ihoanµ qua nhunµ ônµ chua
co dIp suy nµhï ca n ke . Önµ nha n Iha y µIo I Ire Iu c
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 93 92 AKIO MORITA & SONY
co ma I Ia I cônµ Iy, ca c nhan vIen da Iunµ sa n pha m
ra IhI Iruo nµ vo I Ien na y, de n khI ônµ Iro ve , khônµ
Ihích ca I Ien saI nµu pha p do va muô n dô I ra Iha nh
WaIkInµ SIereo (Ma y nµhe nha c sIereo dI dô nµ), nhunµ
mo I vIe c da Ire : ma y da duo c In nha n hIe u WaIkman
va chuonµ Irinh qua nµ ca o sa n pha m mo I cu nµ da
In xonµ. KhI sa n pha m duo c Iunµ ra IhI Iruo nµ, ma I
Iu c cu a nµuo I IIeu du nµ Ien cao vuo I ra nµoa I monµ
mo I cu a ca MorIIa, de n nô I khI ônµ muô n Ihay dô I
nha n hIe u cho nhu nµ do I ma y ba n ra IhI Iruo nµ chau
Âu va chau My cu nµ khônµ co n kIp nu a, Ien WaIkman
da In da m Ironµ Iam Irí nµuo I nµhe nha c ca Ihe µIo I
rôI! Va neu danh µIa môI cach cônµ banµ, caI Ien
WaIkman “co duyen” hon nhIe u so vo I WaIkInµ SIereo.
San pham WaIkman danh dunµ nhu cau IIem an
cua nµuoI IIeu dunµ Iren Ioan Ihe µIoI da dem IaI
su Iha nh cônµ Ia y Iu nµ cho Sony. Sony du kIe n ba n
ra do I da u S IrIe u ma y de Iham do IhI Iruo nµ, nhunµ
do nhu ca u Ianµ nhanh, cônµ Iy da pha I sa n xua I
20 IrIe u ma y vo I 70 ma u ma kha c nhau. Kha ch ha nµ
cu a Sony WaIkman khônµ chí Ia da I da sô nµuo I IIeu
du nµ binh Ihuo nµ ma co n Ia nhu nµ nµhe sï, nhu nµ
nha chí huy da n nha c Ia I ba nhu Isaac SIern, HerberI
von Karajan. Ho khônµ mua mô I, haI chIe c ma da I
mua vo I sô Iuo nµ Io n de cunµ ca p cho ca da n nha c.
ChIe c WaIkman nµa y ca nµ ca I IIe n cha I Iuo nµ va
Iính nanµ hoa I dô nµ. Nhu nµ chIe c ma y da u IIen su
dunµ pIn sac nµhe duoc 8 IIenµ dônµ hô sau môI
Ian sac. Ve sau, IhoI µIan su dunµ môI Ian pIn sac
ke o da I de n 60 IIe nµ. Vo I su ra do I cu a dïa CD·Rom,
ma y DIscman (nµhe dïa CD) Ihay Ihe da n WaIkman.
Da u a n WaIkman qua da m Ironµ qua Irinh pha I IrIe n
cu a Sony nen nµa y nay Ia p doa n Sony IhIe I Ia p rIenµ
mô I Pho nµ Irunµ ba y ma y nµhe nha c WaIkman Ironµ
Io a nha Ihuô c khu phô ShInaµawa, Ihu dô Tokyo.
Do Ia noI duy nha I Iren Ihe µIo I co n Iuu µIu du Iu nµ
ma u ma ma y WaIkman Ironµ sô khoa nµ 200 ma u
ma da san xuaI va ban Iren IhI Iruonµ.
Co Ihe no I ma y nµhe nha c WaIkman Ia mô I Ironµ
nhu nµ Iha nh cônµ Io Io n cu a Sony, mô I nIe m Iu ha o
cho rIenµ MorIIa, nµuo I da da m du nµ mu I chIu sa o,
ha nh dô nµ nµuo c Ia I y kIe n cu a da m dônµ. Ba nµ
su nha y be n cu a mô I doanh nhan, ônµ nhin Iha y
duo c IrIe n vo nµ Iha nh cônµ cu a su ca I IIe n mô I sa n
pham va khônµ bao Iau sau khI may WaIkman ra
do I (1979), nhu nµ Ihan hu u va nµuo I IIeu du nµ Ironµ
nuoc da µoI MorIIa Ia WaIkman·san.
ChIec may WaIkman nôI IIenµ den nôI da dI vao
haI bô Iu dIen nôI IIenµ Ihe µIoI – Iu dIen Ic Ict¡t
In¡ou::c cua Phap (nam 1981) va Iu dIen Ox¡o¡d
cu a Anh (nam 1986). Tha nµ 6.1989, Iu c muo I nam
sau nµa y ma y WaIkman ra do I, sô Iuo nµ ma y xua I
xuonµ da Ien 100 IrIeu chIec. Den nam 199S, da
co Iren 300 kIe u ma y kha c nhau duo c IIeu Ihu Iren
IhI Iruo nµ. Oua do cu nµ cho Iha y mô I su Iim Io I khônµ
nµunµ cua Sony de dua ra IhI Iruonµ nhunµ san
pha m da da nµ.
Co Ihe no I, va o nhu nµ Iha p nIen 19S0·1960·1970,
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 95 94 AKIO MORITA & SONY
NHING BIOC ÐI ÐAI TIÊN RA THÊ GIOI
Chuye n dI My va chau Âu da u IIen va o nam 19S3
da cho MorIIa ra I nhIe u Iran Iro . Kha I vo nµ dem ca c
sa n pha m Ihuonµ hIe u Sony dI chInh phu c Ihe µIo I
ca nµ nµa y ca nµ hinh Iha nh ro ne I Ironµ ônµ. Theo
MorIIa, Ha Lan µIô nµ vo I Nha I Ba n o nhIe u dIe m va
môI cônµ Iy nhu PhIIIps Ihanh cônµ duoc Iren IhI
Iruo nµ quô c Ie Ihi khônµ co Iy do na o khIe n ToIsuko
khônµ Ia m duo c nhu va y. Tu do , ônµ ba I da u dIe u
ha nh ToIsuko Iheo huo nµ Ia p Irunµ nô Iu c va o vIe c
xua I kha u sa n pha m sanµ IhI Iruo nµ quô c Ie . Mu c
IIeu ban da u cu a ônµ Ia da nh S0º sa n Iuo nµ cho
xua I kha u. Mu c IIeu na y khônµ chí manµ Ia I cho Sony
mô I nµuô n Ia I chính dô I da o ma co n µo p pha n do nµ
µop cho nuoc nha môI nµuôn nµoaI Ie danµ ke.
De Ihu c hIe n chu Iruonµ Iham nha p IhI Iruo nµ Ihe
µIo I, MorIIa Ihuo nµ bay sanµ My , Iu minh µIo I IhIe u
nhunµ chIec radIo IransIsIor dau IIen cua cônµ Iy
ToIsuko va Iim hIe u IhI Iruo nµ IIeu Ihu Ia I phuonµ
Tay. Ne n kInh Ie My íI bI a nh huo nµ cu a ChIe n Iranh
Ihe µIoI Ian Ihu haI, banµ chunµ Ia vao nam 194S,
Ironµ Iu c do a nh huo nµ cu a chIe n cuô c, Iô nµ sa n
pham nôI dIa (GDP) cua cac nuoc khac chí con Iu
29º (Du c), 30º (Nha I Ba n) de n 7Sº (Nµa) so vo I nam
Iap doan Sony da µhI môI dau an sau dam Ironµ
do I sô nµ cu a Nha I Ba n cu nµ nhu ha u he I pha n co n
Ia I cu a Ihe µIo I. Tronµ khoa nµ Iho I µIan da y kho khan
do , MorIIa da co nhu nµ do nµ µo p Io Io n Ironµ vIe c
IhIeI ke va cho ra doI nhIeu san pham manµ Iính
dô I pha , vu a phu c vu nµuo I IIeu du nµ mô I ca ch Iô I
nha I vu a manµ Ia I cho Ia p doa n Sony nhu nµ co hô I
phaI IrIen vuoI bac. Cônµ suc cua ônµ khônµ chí
µIoI han Ironµ pham vI nhunµ co xuonµ cua Sony
Ironµ nuoc ma con Ia nhunµ hoaI bao, nhunµ nô
Iuc day chaI sanµ Iao Iren nhunµ mIen daI moI.
*
* *
Mo I nµuo I Ihuo nµ Io mo , do dau ma nhu nµ vï nhan
co Ihe nµhï ra duoc nhunµ y Iuonµ chInh phuc ca
Ihe µIo I nhu Ihe . Co Ia n, Ironµ buô I Iro chuye n vo I
nhan vIen cua Iap doan minh, MorIIa da Ihô Iô bí
quyeI, hay Ianµ nµhe nhunµ dIeu moI nµuoI danµ
cha n na n, nhu nµ Iho Ihan ca n duo c da p u nµ. KhI
ba n nµhï ra nµ minh pha I Ioa I bo nhu nµ Io I Iho Ihan
a y ra kho I cuô c sô nµ cu a minh, Ihi chính Ia ba n danµ
Ia m cuô c sô nµ Iô I de p hon.
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 97 96 AKIO MORITA & SONY
IaI minh nu a. Lo I de nµhI mua 100.000 sa n pha m
cu a BuIova vuo I qua mo I du kIe n va monµ mo I cu a
ônµ, vi chí can IaI môI chIec Iu 1 den 2 dôIa, cônµ
Iy da co Ihe kIe m duo c Iu 100 de n 200 nµa n dôIa.
Va o Iho I do , mô I sô IIe n nhu Ihe khônµ nho chu I
nao. Tuy nhIen, Ironµ Iuc Ihuonµ Ihao, MorIIa da
dI Iu baI nµo den... hu I ha nµ. Phía BuIova dua ra
môI dIeu kIen cho vIec mua ban, do Ia hanµ phaI
de nha n hIe u BuIova, khônµ duo c de nha n hIe u noI
sa n xua I. Tronµ Iham Iam, MorIIa ba I ba c nµay yeu
sach nay, vi no dunµ cham den Iu aI dan Iôc cua
mô I nha sa n xua I chan chính khônµ cha p nha n Io I
nhuan voI baI cu µIa nao. Tuy vay, ônµ van binh
Iïnh, khaI voI ho vaI nµay de Ira IoI sau. Nµay Iap
Iu c, ônµ dIe n ba o cho Ibuka va cônµ Iy chính o Tokyo,
ke Ia I mo I Iinh IIe I Ironµ cuô c Ihuonµ Iha o vo I BuIova.
Khônµ Iau sau, ônµ nha n duo c bu c dIe n hô I am vo I
nô I dunµ: “Ha y cha p nha n don da I ha nµ”. DIe u na y
Iam cho MorIIa raI dau dau.
Thu c ra Iho I do , ca c cônµ Iy cu a Nha I dI µIa cônµ
hanµ cho môI sô “daI µIa” nuoc nµoaI khônµ phaI
Ia chuye n Ia , Iha m chí Ia dIe u hIe n nhIen ne u muô n
co Io I nhua n cao va nhanh cho nµ Ironµ khI “su c Iu c”
co ha n. Vo I MorIIa, day Ia dIe u khônµ Ihe bo I vi nµoa I
IInh Iha n dan Iô c Ihi no da vI pha m va o quan dIe m
kInh doanh cu a MorIIa – coI su Iha nh cônµ cu a cônµ
Iy pha I µa n IIe n vo I ca c sa n pha m manµ Ihuonµ hIe u
cu a cônµ Iy.
Do vay, du baI dônµ y kIen voI Ibuka sonµ ônµ
1938, Ihi GDP cu a My nam na y da Ianµ 80º, ba nµ
180º GDP cu a nam 1938. MorIIa nha n Ihu c duo c
IIe m nanµ cu a IhI Iruo nµ rô nµ Io n na y nen ônµ da nh
nhIe u cônµ su c cho vIe c IIe p IhI sa n pha m Ironµ he
Ihô nµ ba n buôn cu a My . Sonµ, va o duo c IhI Iruo nµ
rô nµ Io n va cu nµ ra I kho Iính na y Ia ca mô I va n de ,
nha I Ia vo I nhu nµ sa n pha m de n Iu mô I nuo c chau
A .
Luc dau, nhunµ keI qua Iham do khIen ônµ cam
Iha y Iha I vo nµ. Pha n Io n nha cu a o My rô nµ ra I, khanµ
Iranµ, nµuo I dan My su du nµ ca c Ioa I radIo Io n, nµhe
nha c vo I am Ihanh Irunµ Ihu c hon Ioa I radIo IransIsIor
danµ duo c MorIIa cha o ha nµ.
Sau nhIe u suy Iính cho ba I Ioa n IIe p IhI Iren da I
My , MorIIa quye I dInh Ihuye I phu c nµuo I IIeu du nµ
My ba nµ ca ch kha c. Önµ Iy Iua n Ia Iu c do chí rIenµ
New York da co hon 20 daI phaI Ihanh, neu môI
Ihanh vIen Ironµ µIa dinh so huu rIenµ môI radIo
IransIsIor nho nha n, vo I µIa khônµ da y 30 dôIa, Ihi
ho co Ihe manµ va o pho nµ nµhe Iu do ca c chuonµ
Irinh minh Ihích ma khônµ phaI Iam phIen den Iô
IaI cua nhunµ Ihanh vIen khac.
Lo I Ihuye I phu c do manµ Ia I cho ônµ mô I sô don
da I ha nµ, nhunµ khônµ pha I don da I ha nµ na o cu nµ
µIa I quye I duo c he I. Tronµ sô nhu nµ doanh nµhIe p
cu nµuoI den IIep xuc voI MorIIa, co hanµ BuIova,
mô I Ihuonµ hIe u radIo cu a My ra I nô I IIe nµ Iu c ba y
µIo . Sô radIo IransIsIor ho da I mua Ia 100.000 chIe c.
MorIIa xu c dô nµ de n ba nµ hoa nµ, ônµ khônµ IIn va o
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 99 98 AKIO MORITA & SONY
Iu c do , cau no I na y duo c xem nhu mô I su nµa o ma n
cu a mô I cônµ Iy “Ie p rIu” Iruo c mô I µa khô nµ Iô nhu
BuIova. Sonµ Ihu c Ie da cho Iha y cau no I co n qua
khIem Iô n, vi khônµ pha I sau nam muoI nam, ma
chí sau muo I nam, cônµ Iy vô danh IIe u Iô I nµa y
na o da vuo I qua BuIova, nha n chim BuIova Ironµ
con Iô c IhI Iruo nµ danµ cuô n phanµ dI nhu nµ Ihuonµ
hIeu khônµ Iheo kIp su phaI IrIen cua xa hôI.
Bu vao su maI maI môI môI IoI Ion, nhunµ bao
ve duoc nhunµ µIa IrI IInh Ihan vô µIa, MorIIa da
“doa I cônµ chuô c Iô I” vo I ban Ia nh da o Sony o que
nha ba nµ mô I sô ho p dô nµ ba n ha nµ Iuy khônµ Io n
nhu vo I BuIova, sonµ chu nµ khônµ Ia m Iô n Ihuonµ
µIa IrI cu a mô I Ihuonµ hIe u danµ Iu nµ buo c kha nµ
dInh minh.
van quyeI dInh Iim µap IaI daI dIen hanµ BuIova,
nhin Iha nµ va o ma I ônµ Ia va Ira Io I “khônµ” Iruo c
yeu ca u ma ônµ cho Ia qua da nµ do .
La n na y, su ba I nµo Ia I Ihuô c ve da I dIe n BuIova.
Önµ Ia khônµ Ihe hIe u nô I Iy do µi de da I dIe n mô I
cônµ Iy “vô danh IIe u Iô I” cu a mô I da I nuo c da ba I
Ira n khônµ Iau Iruo c do da m “ca µan” Iu chô I mô I
hop dônµ beo bo nhu vay. Sau khI bIeI chac minh
khônµ nµhe Ia m, ônµ Ia da no I vo I MorIIa ba nµ mô I
µIo nµ ke ca :
· Ten IuôI cônµ Iy chunµ IôI Ia môI Ihuonµ hIeu
nô I IIe nµ da hinh Iha nh hon S0 nam rô I. Khônµ aI
Ia khônµ nµhe no I de n Ihuonµ hIe u cu a chu nµ IôI.
TaI sao cac ônµ IaI khônµ muô n huo nµ Io I Iu vIe c
µIao dIch vo I chu nµ IôI7
MorIIa dap voI IhaI dô Iu Iôn va qua quyeI:
· Nam muoI nam Iruo c, Ihuonµ hIe u cu a quy ônµ
cu nµ khônµ duo c aI bIe I de n nhu Ihuonµ hIe u cu a
chunµ IôI bay µIo. TôI den day voI môI san pham
mo I va IôI danµ dI buo c da u IIen cho nam muoI nam
IIe p Iheo cu a cônµ Iy chu nµ IôI. TôI hu a vo I ônµ ra nµ,
S0 nam nu a, Ien Iuô I cu a chu nµ IôI cu nµ se nô I IIe nµ
nhu Ien Iuô I cônµ Iy cu a quy ônµ nµa y hôm nay.
(Mndc ¡n Tn¡nn)
Cau noI cua MorIIa phan anh môI Ionµ Iu Ironµ
dan Iô c ra I da nµ kham phu c va chu a mô I kha I vo nµ
Io n Iren con duo nµ dem sa n pha m dI chInh phu c
Ihe µIo I. No se µa n IIe n vo I cuô c do I MorIIa va cônµ
Iy Sony ma ônµ Ia mô I da I dIe n xu nµ da nµ. Nµay
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 101 100 AKIO MORITA & SONY
ha n III.
NÖI KÍ T
NHU NG GIA TRI
Chuáng töi cöë gùæng taåo ra nhûäng àiïìu kiïån giuáp
moåi ngûúâi coá thïí àïën vúái nhau trong tinh thêìn
àöì ng àöå i vaâ cöë ng hiïë n khaã nùng chuyïn mön theo
tiïëng goåi cuãa traái tim mònh.
/k|o lor|ta /k|o lor|ta /k|o lor|ta /k|o lor|ta /k|o lor|ta
P
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 103 102 AKIO MORITA & SONY
Chûúng 1.
SAO KHÓNG DAM
KHÃNG ÐINH`
N¿av däu t|en den lv, /k|o lor|ta cHoan¿ n¿cp v| su HoanH
tran¿ va kv d|eu cua dät nucc nav. CH| môt tHc| ¿|an rät n¿àn
sau do, ôn¿ trc |a| de kHàn¿ d|nH v| tr| cua n¿uc| co tHe cH|en
tHàn¿.
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 105 104 AKIO MORITA & SONY
xua I o My . Cha nµ nhu nµ Ihe , Gross co n da nh cho
MorIIa mô I chIe c ba n vIe I Ironµ van pho nµ cu a ônµ
va chí da n MorIIa ve Ia p qua n Ihuonµ ma I cu a My ,
ve nhunµ µi can Iam khI ban hanµ Iren daI My.
Mô I nµa y no , Gross mua ve xem vo nha c kIch M)
In¡¡ Ind) va ru MorIIa cunµ dI. Sau khI keI Ihuc
cônµ vIe c Ironµ nµa y kha Ire , ca haI dI de n nha ha I.
MorIIa raI phan khích vi duoc xem nhac kIch Ian
da u IIen Iren da I My , nhunµ khI da n nha c mo I vu a
Irô I khu c mo ma n (overIure) Ihi ônµ da nµhe Gross
Ihi Iha o ben IaI: “Cha o anh, AkIo”, rô I Iha hô n va o
µIac dIep cho den heI buôI dIen. Ve xem haI dem
do µIa 100 dôIa, nhunµ Gross cha ba n Iam µi de n
dIe u do .
Nam 19S8, AdoIph Gross qua do I dô I nµô I Ia I Luan
Dôn vi be nh IIm, de Ia I Ironµ Io nµ MorIIa nô I Ihuonµ
IIe c vô ha n dô I vo I mô I nµuo I ba n, mô I nµuo I cha,
mô I nµuo I Iha y. Tu do , ha u nhu khônµ co buô I Ie
na o cu a Sony Ia I My ma khônµ co su Iham du cu a
ba qua phu Gross, cho Iha y su µa n bo ma I IhIe I cu a
µIa dinh Gross voI cônµ Iy Sony.
Nhu nµ nam 19S0 a y, MorIIa co n ho c duo c o Iua I
su cu a Gross Ia Ldward RosIny ve Iua I Ihuonµ ma I
My va ca ch Ihu c soa n Iha o ho p dô nµ kInh Ie . MorIIa
da I Iro n su IIn Iuo nµ va o RosIny. Tronµ mô I ba I vIe I
nµan danµ Iren Iap chí Iu phap Tu¡¡:t co nhan de
CI¡c n íuo c ¡In ¡ í) t¡ong con nñ t no t C¡n n do c
d¡c u In nI, MorIIa coI RosIny Ia “nµuo I Iha y huo nµ
dan” minh ve cac van de phap Iy.
Su Iha nh cônµ buo c da u cu a cônµ Iy Sony Iren
mô I IhI Iruo nµ rô nµ Io n va xa Ia manµ da m da u a n
cu a MorIIa. Sonµ, khônµ pha I Iu nhIen ma su Iha nh
cônµ Iim de n mô I ca ch de da nµ. Vo I mô I nµuo I mo I
de n My de ba n ha nµ nhu MorIIa, vIe c ho c ho I o nhu nµ
nµuoI dI Iruoc Ia vô cunµ can IhIeI. Ban Iính chan
Ihu c, vuI ve , de me n, ônµ khônµ kho Iim nhu nµ co
hô I IIe p xu c va Ihu phu c IhIe n ca m cu a nhIe u nµuo I
va ho sa n Io nµ huo nµ da n Ia n Iinh cho ônµ. Va ha n
nhIen nho va o su say me ho c ho I va su chan Iha nh
cu a MorIIa, nhIe u dô I Ia c Ironµ kInh doanh sau na y
da Iro Ihanh nhunµ nµuoI ban Ihan IhIeI cua ônµ.
NHING NGIOI BAN – NGIOI THAY
ÐAI TIÊN TRÊN ÐAT MY
Nµuo I da u IIen Ironµ sô nhu nµ nµuo I na y Ia AdoIph
Gross, hon MorIIa khoa nµ 20 Iuô I. Nµay Iu nµa y da u
duo c µIo I IhIe u vo I nhau, Gross muô n bIe I mo I Ihu
ve MorIIa, Iu cônµ Iy ma ônµ danµ Ia m vIe c cho de n
IrIe I Iy ve qua n Iy cu a ônµ. Ke I qua cu a su Iim hIe u
na y Ia Gross sa n Io nµ Ia m da I Iy ba n ha nµ cho Sony,
cho du Iu c do ônµ danµ Ia m da I Iy cho mô I nha sa n
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 107 106 AKIO MORITA & SONY
*
* *
NµoaI Gross va IuaI su RosIny, MorIIa con co co
duyen “Ihu µIa o” mô I nµuo I Ihu ba nu a. Do Ia
YoshInobu “Doc” Kaµawa, mô I nµuo I My µô c Nha I
sInh o HawaII, Iu nµ Ia m Iua I su cho Iu c Iuo nµ chIe m
do nµ My Ia I Nha I. Sau khI nuo c Nha I phu c hô I ne n
Iu chu , Kaµawa IIe p Iu c Ia m cho chính phu My . Ve
sau, Kaµawa Iro Iha nh cô va n cho cônµ Iy Sony, ônµ
va MorIIa Ihuonµ dI voI nhau sanµ My. Den New
York, MorIIa Ihuo nµ Iuu Iru Ironµ nhu nµ kha ch sa n
re IIen va dunµ bua o nhunµ quan an Iu phuc vu,
an môI minh va khônµ IIep xuc voI aI. Ly do cunµ
de hIeu: vôn IIenµ Anh cua ônµ con íI oI, ma IIen
ônµ cu nµ khônµ co nhIe u de IIeu pha mô I ca ch Ihoa I
ma I.
Tuy nhIen, Kaµawa bIeu Iô IhaI dô khônµ dônµ
Iinh voI MorIIa ve cach sônµ ay. Theo ônµ, MorIIa
can co môI nep sônµ kha hon de Iao ra môI hinh
anh ve su Ihanh daI, vua cunµ cô su Iu IIn Ironµ
khI µIao dIch vo I mo I nµuo I, vu a ba o ve Ihanh danh
va uy Iín cua cônµ Iy ma minh daI dIen. Kaµawa
nhan manh: “Tha o Ironµ can phonµ re nhaI cua
kha ch sa n sanµ nha I hon Ia o Ironµ can pho nµ sanµ
nha I cu a mô I kha ch sa n re IIe n nha I”. Önµ cu nµ µo I
y MorIIa nen an o nhu nµ nha ha nµ co IIe nµ de phan
bIe I kha u vI va cunµ ca ch phu c vu µIu a ca c nha ha nµ
kha c nhau. Cuô I cu nµ, MorIIa nµhe Iheo Io I khuyen
cu a Kaµawa, de n dau, haI nµuo I cu nµ Iim de n nhu nµ
Vao cuôI nam 19S9, khI chua Iunµ ra IhI Iruonµ
san pham may Iruyen hinh IransIsIor dau IIen Ihi
môI nha phan phôI cua Sony Ia DeImonIco InIer·
naIIonaI (My ) vô I va nµ cônµ bô Ia ho se phan phô I
IoaI II·vI nay ma khônµ he Ihuonµ Iuonµ Iruoc voI
Sony. VIec Iam do da vI pham nhunµ nµuyen Iac
Ihônµ Ihuo nµ Ironµ µIao dIch Ihuonµ ma I. Sony pha I
Iuyen bô cha m du I ho p dô nµ vo I DeImonIco. Cônµ
Iy nay da kIen Sony va doI bôI Ihuonµ môI khoan
IIe n Io n – 1 IrIe u dôIa. VIe c Ihuonµ Iha o dIe n ra Iu nµ
nµa y. Va cu mô I nµa y qua dI, DeImonIco nhuo nµ
bô môI chuI, den khI MorIIa san sanµ Ihoa Ihuan
Ihi Iua I su RosIny da nµan Ia I, de nµhI cho ônµ Ihem
mô I nµa y nu a, de ônµ ha khoa n bô I Ihuo nµ xuô nµ
co n 100.000 dôIa. Nµa y hôm sau, vo I su Ia c dô nµ
cu a RosIny, cônµ Iy DeImonIco chIu ha mu c bô I Ihuo nµ
con 7S.000 dôIa. KhI MorIIa hoI ve chI phí Ihu Iao
cho ônµ, vI Iua I su na y chí do I 2S.000 dôIa, Iu c khoa n
IIe n ma ônµ Iranh Ihu ha xuô nµ duo c Iu mu c 100.000
dôIa co Ihe chap nhan.
Mô I quan he µIu a MorIIa va RosIny nµa y ca nµ µa n
bo , ca haI Ihan nhau nhu anh em, dô I xu vo I nhau
ba nµ mô I Ihu Iinh ca m hIe m co . NhIe u nam sau, Sony
kho I kIe n mô I vu vI pha m ba n quye n IIen quan de n
sa n pha m BeIamax va cuô I cu nµ Iha nµ kIe n. Sau khI
ba n a n Iuyen xonµ, MorIIa ra Iham mô RosIny, da I
Ien mô Io ba o TIc Nc\ Yo¡í T¡nc: co nhu nµ do nµ
IIn danµ o Iranµ nha I Ioan ba o Iha nµ Io I pha p Iy cu a
Sony. Sa nµ hôm do , Iuye I roI Ira nµ xo a ca ba u Iro I.
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 109 108 AKIO MORITA & SONY
CInema·scope su du nµ nhIe u camera de Ia o ra hIe u
u nµ ma n a nh rô nµ Ihi Superscope chí du nµ Io I mô I
Iha u kính hinh Iru de Ianµ µa p dôI kích Ihuo c hinh
chIeu. Nho su don µIan nay ma Superscope Iranh
Ihu duo c ho p dô nµ su du nµ ky Ihua I Ia o hIe u u nµ
man anh rônµ va Ihu duoc nhIeu IIen ban quyen.
MorIIa µa p µo anh em nha TushInsky, chu nhan cu a
Superscope, Ironµ mô I dIp ho de n Tokyo de Ihu IIe n
ba n quye n. Du de n va o Iu c na o, ho cu nµ su du nµ
môI phonµ Ironµ khach san NIkkaIsu o GInza de
Iam van phonµ. Chính dIp nay da µan keI haI ben
Ia I vo I nhau va anh em TushInsky nha n Io I Ia m da I
Iy cho Sony Ia I My . Ca c sa n pha m manµ nha n hIe u
Sony da Ia nµ Ie co ma I Ironµ nhIe u µIa dinh o My .
Tha nµ 2.1960, nha n Iha y Iho I co da chín muô I
cho su hinh Iha nh mô I chI nha nh Sony Ia I My , MorIIa
quye I dInh Iha nh Ia p Sony CorporaIIon oI AmerIca,
µo I Ia I Ia SONAM. Khônµ pha I aI cu nµ dô nµ Iinh vo I
y Iuo nµ Ia o ba o va manµ Iính dô I pha na y cu a ônµ,
ke ca nhunµ nµuoI cua Sony danµ Iam vIec IaI My
vo I ônµ. Sonµ ônµ IIn ra nµ ke hoa ch se Iha nh cônµ,
va vo I cuonµ vI Pho Chu IIch dIe u ha nh cu a Ia p doa n,
ônµ co du Iu ca ch µa nh Ia y Ira ch nhIe m ve su Iha nh
ba I cu a du a n na y. DIe u da nµ no I Ia Iôn chí cu a SONAM:
“Hoa I dô nµ Ihuonµ ma I vo I nµuo I My nhu mô I cônµ
Iy My”. DIeu nay chua co môI cônµ Iy dIen Iu nao
cua NhaI dam Iam. NhIeu nµuoI Io ve nµhI nµo Ia
mô I cônµ Iy chuyen ve radIo IransIsIor va ca c sa n
pha m dIe n Iu kha c Ia I co Ihe hoa I dô nµ Iha nh cônµ
kha ch sa n sanµ Iro nµ nhunµ chunµ nhau mô I pho nµ
Iam Iam nao do.
Co Ie day Ia mô I Ironµ nhu nµ quan nIe m Ia c dô nµ
sau sa c Io I MorIIa. Sau na y, khI duo c coI Ia mô I nha
kInh doanh IIch Ia m, ônµ Iu nµ Iuyen bô quan dIe m
ve dunµ hanµ IôI khônµ phan bIeI quôc µIa, Ianh
Ihô : Chí khI chu nµ Ia du nµ nhu nµ ha nµ Iô I Ihi mo I
co Ihe sa n xua I ra nhu nµ ma I ha nµ cha I Iuo nµ cao
phu c vu xa hô I.
TÓI IA AKIO MORITA
ÐÊN TI NHAT BAN
Tronµ nhu nµ nam 19SS·1960, MorIIa Ihuo nµ xuyen
Iham µIa nhunµ chuyen bay Tokyo · New York va
nµuoc IaI. VoI Iu cach Pho Chu IIch dIeu hanh Iap
doa n Sony, ônµ khônµ Ihe xa Tokyo Iau, nhunµ ônµ
va n pha I IIe p Iu c dIe u nµhIen IhI Iruo nµ My de µIu p
Sony co nhu nµ buo c IIe n Ihích ho p Iren Ihuonµ
Iruo nµ.
Tha nµ 9.19S7, MorIIa da ky vo I haI cônµ Iy Aµrod
va Superscope hop dônµ ve vIec Ihue ho Iam daI
Iy san pham Sony IaI My. Aµrod ban chu yeu ra·
dIo IransIsIor con Supersope Ihi ban may µhI am.
Vao IhoI dIem nay, cunµ voI cac hanµ VIsIavIsIon
va CInema·scope, ha nµ Superscope danµ u nµ du nµ
ky IhuaI man anh rônµ Ironµ dIen anh. Tronµ Iuc
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 111 110 AKIO MORITA & SONY
Ia I ca c Ihu Iu c cuô I cu nµ cho vIe c Iham µIa IhI Iruo nµ
chu nµ khoa n. Sony Iro Iha nh cônµ Iy Nha I da u IIen
ba n cô phIe u ra IhI Iruo nµ My . Tronµ phIen µIao dIch
dau IIen, SONAM Ihu duoc 4 IrIeu dôIa IIen mua
cô phIe u, mô I con sô co Ie nµay ca MorIIa cu nµ pha I
baI nµo.
*
* *
Xay du nµ hinh a nh Ihuonµ hIe u Iuôn Ia mô I cônµ
vIec ma MorIIa danh µIa Ia raI quan Ironµ va doI
hoI môI chIen Iuoc Iau daI, baI ban va nhaI quan,
nha m Ia o mô I hinh a nh Ihuonµ hIe u ô n dInh Ironµ
con ma I nµuo I IIeu du nµ. Nam 1960, Ia I que nha ,
ônµ va Ibuka da khaI Iruonµ mô I pho nµ Irunµ ba y
o qua n GInza Ihuô c Ihu dô Tokyo, noI kha ch ha nµ
co Ihe Iu do xem ha nµ, Ihu ha nµ ma khônµ bI Ia m
phIe n bo I su cha o mo I nhIe I Iinh qua mu c cu a nhu nµ
nµuo I ba n ha nµ. HaI nam sau, nhu ca u Ia p mô I pho nµ
Irunµ bay IaI New York Iro nen buc IhIeI hon bao
µIo heI, vi san pham cua Sony Iuy da Iham nhap
IhI Iruonµ, sonµ hIeu bIeI cua nµuoI IIeu dunµ ve
chu nµ co n qua íI o I va dôI khI khônµ Ira nh kho I su
phIe n dIe n. Sau khI Ihu c hIe n mô I Ioa I nhu nµ cuô c
kha o sa I, MorIIa nha n Iha y de IhIe I Ia p mô I pho nµ
Irunµ bay, khônµ dau banµ DaI Iô sô S (IIIIh Av·
enue), mô I duo nµ phô Io n cu a khu ManhaIIan, noI
ma µIoI co IIen Ihuonµ den de mua sam o nhunµ
cua hIeu nôI IIenµ cua TIIIany, CarIIer, BerµdorI·
Goodman... Önµ Ihue duoc môI dIa dIem Iren DaI
ma khônµ ca n Io I mô I da I Iy na o. Ca nh µIa c ve nhu nµ
nµuy co co Ihe xa y de n, MorIIa co dIp Ira n Iinh vo I
cac cônµ su ranµ Ironµ IhoI µIan nay, quyeI dInh
cu a ônµ co Ihe Ia hoI so m, sonµ mô I cônµ Iy khônµ
bIeI Ian dunµ IhoI co Ihi khônµ con co Ihe µoI Ia
doanh nµhIe p duo c nu a.
MôI Ironµ nhunµ may man dau IIen cua SONAM
Ia vIe c chuye n nµan S00.000 dôIa Iu Sony o Tokyo
sanµ My da duo c su cha p Ihua n nhanh cho nµ cu a
Bô TaI chính NhaI Ban. Tuy nhIen, do chí Ia nµan
khoan dap unµ yeu cau hoaI dônµ ban dau nham
da I ne n Ia nµ cho nhu nµ ke hoa ch pha I IrIe n Iau da I,
muôn hoaI dônµ hIeu qua hon, can ban cô phIeu
Iren IhI Iruo nµ chu nµ khoa n My . Tha nµ 6.1961,
SONAM Ia cônµ Iy NhaI Ban dau IIen co Ien Ironµ
danh sach cua IhI Iruonµ chunµ khoan New York.
De huy dônµ cô phan, phaI Iuan Iheo môI sô quI
dInh cua ca NhaI Ban Ian cua nha nuoc My. Truoc
heI phaI co cônµ Iy dunµ ra bao hIem dônµ vôn.
DIe u na y da co ha nµ SmIIh Barney cu a My va cônµ
Iy chu nµ khoa n Nomura cu a Nha I Io IIe u.
Ve ma I pha p Iy , de Iham µIa va o vIe c ba n cô phIe u,
pha I Iuan Ihu du nµ ca c nµuyen Ia c cu a U y ban Ba o
hIe m va Chu nµ khoa n My . Mô I nho m ha nh dô nµ
duo c Iha nh Ia p bao µô m MorIIa, ca c nhan vIen Ia p
doa n Sony, da I dIe n ha nµ SmIIh Barney, ônµ LrnesI
SchwarIzenbach va ônµ YoshIo Terasawa Ihuô c cônµ
Iy chunµ khoan Nomura. Sau ba Ihanµ IIen hanh
nhu nµ cônµ vIe c ca n IhIe I, MorIIa sanµ My de hoa n
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 113 112 AKIO MORITA & SONY
µuI mau sanµ chao hanµ Iren IhI Iruonµ My.
Ma I ha nµ TVS·303 Ia mô I Iha nh cônµ nµoa n mu c
cu a Sony Iren da I My . Khônµ chí va n chuye n ha nµ
ba nµ duo nµ bIe n ma va o nµa y 7.11.1962, mô I chIe c
may bay cu a ha nµ ha nµ khônµ Pan AmerIcan (My )
da duo c Sony Ihue cho sa n pha m sanµ My . MorIIa
va nhu nµ cô nµ su Ia I SONAM Iho pha o nhe nho m
nho Iha nµ Io I cu a do I ba n ha nµ da u IIen na y. Tu do ,
ônµ µIao ma I ha nµ sInh Io I nhIe u nha I Ia ma y µhI
am cho da I Iy Superscope, sa n pha m chính ma SONAM
ba n dô c Ia p Ia radIo IransIsIor.
*
* *
Tronµ IhoI µIan hoaI dônµ ban dau, môI Ironµ
nhu nµ Iro nµa I ma MorIIa µa p pha I Ia su ba I dô nµ
nµôn nµu µIua nhan vIen nµuoI NhaI cua SONAM
vo I nµuo I ba n xu . Mô I sô nµuo I nµhe duo c Io m bo m
IIe nµ Anh, nhunµ nhu Ihe khônµ co nµhïa Ia “IIe nµ
Anh” cua ho duoc nµuoI My nµhe va hIeu. MorIIa
yeu ca u ca c nhan vIen re n Iuye n nµoa I nµu cho Ihônµ
Iha o.
Su Iha nh cônµ va nµa y ca nµ Io n ma nh cu a Sony
IaI My da khIen nam 1963 MorIIa quyeI dInh dua
vo va ba con sanµ My sInh sô nµ de co Ihe vu a dIe u
ha nh cônµ Iy vu a co dIe u kIe n Io cho µIa dinh. Tuy
va y, MorIIa cu nµ khônµ Ihe Iu bo nhIe m vu cu a mô I
Pho Chu IIch dIe u ha nh Ia p doa n Sony Ia I Nha I. HaI
nµuo I co vI Irí cao nha I cu a Ia p doa n Sony Iho a Ihua n
Ia cu haI Iha nµ mô I Ia n, MorIIa se bay ve Tokyo va
Iô sô S. Can pho nµ khônµ rô nµ, nhunµ MorIIa da
Iu Iay ba I Irí, vo I sa nµ kIe n ô p kính mô I ben Iuo nµ
da khIe n khônµ µIan nhu duo c nhan Ien.
Nµa y 1.10.1962, pho nµ Irunµ ba y cu a SONAM ra
ma I nµuo I IIeu du nµ My . Tronµ Ie khaI Iruonµ, hon
400 Ian kha ch da de n du , Ironµ do co Tô nµ Ia nh
su Nha I Ia I New York. Kha ch du nµ cha I ca µIan pho nµ
rô nµ 170m
2
, pha n dônµ huo nµ su chu y de n chIe c
II·vI nho µon co ky hIeu TVS·303. Nµay hôm sau,
khoa nµ 7.000 nµuo I da de n showroom de nhin Ia n
maI chIec TVS·303, aI cunµ nonµ Ionµ muôn bIeI
chunµ nao san pham duoc ban rônµ raI...
Ba nµay sau buôI khaI Iruonµ phonµ Irunµ bay,
Sony Iunµ ra IhI Iruo nµ My nhu nµ chIe c ma y Iruye n
hinh TVS·303 va sô ha nµ da u IIen nhanh cho nµ duo c
nµuo I IIeu du nµ mua he I veo. Su nho µo n cu a nhu nµ
chIe c II·vI na y da khIe n cho nµuo I dan My ba I nµo
va Ihích Ihu . Tha nh cônµ a y da Ihu c da y µuô nµ ma y
san xuaI cua Sony o Nha I: nhu nµ chIe c II·vI vu a
Ia p ra p xonµ Ia p Iu c duo c chuye n xuô nµ Ia u nµay
de Ien duo nµ Io I New York. SONAM µo I cho Tokyo
mô I nµa y, Ihu c µIu c Ianµ cuo nµ sa n xua I va Ia p
ra p de kIp Iho a ma n nhu ca u cu a ca c Ihuo nµ de
Ia I My nµa y mô I µIa Ianµ. Tho I co de n Ironµ Iay,
khônµ Ian dunµ duoc Iuc do, se khônµ con co dIp
nu a. Oua nhIen, khônµ da y 6 Iha nµ sau, ca c cônµ
Iy kha c dua nhau Ia m Iheo Sony, sa n xua I ca c Ioa I
mIcro·II·vI (II·vI nho µo n Iô I da) de Iunµ ra IhI Iruo nµ.
Tronµ sô na y, co cônµ Iy Hayakawa LIecIrIc, ba I da u
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 115 114 AKIO MORITA & SONY
THIA OIY VI, SAN IHAM NAY
“MADL IN IAIAN”
MorIIa da quyeI Iam phaI noI Ihanµ voI Ihe µIoI
ve san pham cua NhaI Ban Ia Iuonµ Irunµ cua su
sa nµ Ia o, Iính IIe n du nµ va cha I Iuo nµ cao. Mô I sa n
pha m cu a quô c µIa chau A Ia m ra nhunµ no se Ihích
u nµ Iuye I dIe u vo I Ia I ca mo I nµuo I o Ia I ca mo I vu nµ
daI khac nhau Iren qua daI nay.
Vo I da pha I IrIe n cu a Sony, MorIIa xa c dInh khônµ
chí du nµ Ia I o My . Mo rô nµ hoa I dô nµ ra nµoa I pha m
vI nuoc My Ia môI nhu cau can IhIeI de duy Iri su
Io n ma nh va pha I IrIe n hon Ironµ Iuonµ IaI. Va nhu nµ
Iru Iính ve vIe c vuon ca nh Iay cu a Sony ra Ihe µIo I
duoc MorIIa Iính Ioan raI chac chan, ky canµ.
Ta I chau PhI, vIe c IIe p IhI de ba n ha nµ duo c Ihu c
hIen nµay Iu dau Ihap nIen 1960. O chau Iuc nay,
dIen nanµ con IhIeu Ihôn raI nhIeu, vIec su dunµ
radIo IransIsIor cha y ba nµ pIn ra I phu ho p vo I dIe u
kIe n sInh hoa I cu a nhIe u nuo c. Cônµ vIe c “khaI son
pha Ihach” Ironµ khu vuc moI me ay duoc MorIIa
µIao cho UnokI, nµuyen nhan vIen cu a cônµ Iy MIIsuI,
sanµ dau quan cho Sony va duoc bô Irí Iam vIec
Ironµ bô phan quôc Ie. ThoI do, nhIeu nuoc chau
PhI co n na m duo I su caI IrI cu a Anh, muô n xIn vIsa
phaI IIen Iac voI Ioa DaI su Anh IaI Tokyo va Ihu
o do Ironµ môI Iuan Ie de cunµ ban Ianh dao Iap
doan µIaI quyeI nhunµ van de can IhIeI.
MorIIa da dIe u ha nh SONAM suô I 30 nam va Iro
Iha nh nha doanh nµhIe p Nha I Ba n co mô I quan he
rô nµ ra I nha I o My . Önµ Ia nµuo I Nha I duy nha I co
chan Ironµ Hô I dô nµ cô va n quô c Ie cu a ha nµ ha nµ
khônµ My Pan AmerIcan, hanµ may Iính nôI IIenµ
IBM, cônµ Iy Morµan GuaranIy TrusI. Önµ co mô I
quan he chaI che voI nhIeu nha doanh nµhIep My
va qua nhu nµ mô I quan he na y, ônµ Ia o cho SONAM
nhu nµ Ihua n Io I Ironµ ca c ma I hoa I dô nµ cu a cônµ
Iy. NhIe u ho p dô nµ IIen doanh duo c MorIIa xay du nµ
vo I ca c ha nµ CBS (CBS/Sony), Texas InsIrumenI
(Texas InsIrumenI 1apan), ha nµ Ba o hIe m nhan Iho
PrudenIIaI (Sony·PrudenIIaI LIIe Insurance).
Tha nµ Io I Iren da I My Ia mô I Iha nµ Io I cu c ky quan
Ironµ, ca ve maI kInh Ie Ian ve maI Iu Iuonµ. My
Ia ne n kInh Ie Io n nha I vo I mô I IhI Iruo nµ IIeu Ihu
khô nµ Iô – kha nµ dInh Ien Iuô I o My Ia kha nµ dInh
su Iha nh cônµ manµ Iính quô c Ie cu a ba I ky Ihuonµ
hIe u nuo c nµoa I na o. Dô nµ Iho I, vo I su Iha nh cônµ
na y, MorIIa da xo a bo su Iu II ve mô I doanh nµhIe p
Iu môI nuoc baI Iran, µop phan khanµ dInh hinh
anh môI nuoc NhaI Ironµ bôI canh moI.
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 117 116 AKIO MORITA & SONY
*
* *
O IhI Iruo nµ Trunµ va Nam My , nµuo I Ia nh Ira ch
nhIe m IIen phonµ Ia TamIya, vu a hoa n Ia I kho a ho c
ve IhI Iruo nµ nô I dIa Nha I Ba n. Anh duo c MorIIa cu
sanµ Peru va o nam 1963 Ironµ khI anh muô n cho n
LIma hay BeIruI. Ta I Peru, IIe nµ Anh khônµ pha I Ia
nµôn nµu chính ma TamIya Ia I khônµ no I duo c IIe nµ
Tay Ban Nha, do do Ironµ nhu nµ nµa y mo I sanµ nuo c
na y, anh pha I Ia m vIe c ban nµa y va ho c IIe nµ Tay
Ban Nha va o ban dem. TInh Iha n ho c ho I do he I su c
ca n IhIe I dô I vo I mô I doanh nhan muô n Iham nha p
sau va o mô I IhI Iruo nµ co n mo I Ia dô I vo I minh. Tronµ
suô I nam nam sô nµ va Ia m vIe c Ia I Peru, Venezu·
eIa, BrazII, TamIya khônµ ve Iham nha . Anh Iro ve
Nha I va o Iha nµ 10.1967. Nam 1970, mô I van pho nµ
da I dIe n co Ien Sony CorporaIIon oI Panama S.A. duo c
IhIe I Ia p Ia I Panama, da m Ira ch ca c cônµ vIec cua
Sony Ironµ Ioan vunµ Trunµ va Nam My.
Sa u Iha nµ sau nµa y Iro ve Nha I, TamIya duo c MorIIa
cu dI HawaII mo mô I chI nha nh Sony hoa I dô nµ dô c
Iap voI SONAM. Vao IhoI dIem do, moI hoaI dônµ
cua Sony IaI HawaII do môI nha ban sí duoc van
pho nµ SONAM o Los AnµeIes dIe u phô I. Tha nµ
S.1968, TamIya mô I minh buo c xuô nµ san bay
HonoIuIu vo I S0.000 dôIa quy dIe u ha nh manµ Ironµ
nµuo I. Tronµ µa n mô I Iha nµ Iro I, anh Iim Ihue van
pho nµ, nha kho va Iuye n du nµ mô I sô Iô I IhIe u nhan
vIen ca n cho su kho I dô nµ bô ma y cu a Sony Ia I HawaII.
Iuc keo daI co khI den ba Ihanµ. UnokI chon con
duonµ nµan nhaI, Ihônµ qua Ioa DaI su AI Cap va
mo I vIe c ô n Iho a nhanh cho nµ. Cha nµ IraI Ire mo I
vu a 30 Iuô I deo Iren Iunµ mô I Iu I da y nhu nµ ha nµ
ma u radIo IransIsIor, bay qua CaIro, Ihu dô cu a AI
Ca p, Iu do , anh dI qua ca c nuo c Sudan, LIhIopIa,
Kenya, Uµanda, TanzanIa, RhodesIa, Nam PhI cu nµ
nhIeu nuoc Tay PhI khac.
NhIem vu chính cua UnokI Ia Iim cac nha phan
phô I co kha nanµ da m duonµ vIe c ba n radIo IransIsIor
do Sony sa n xua I. Can cu va o Ia I IIe u da nµhIen cu u
ve nhu nµ cônµ Iy da co quan he vo I Sony, anh IhIe I
Ia p mô I danh sa ch ca c dô I Ia c co IIe m nanµ rô I nµhIen
cu u sau hon ve hoa I dô nµ Ihuonµ ma I, Iinh hinh Ia I
chính cu a ho du a va o Ihônµ IIn Ihu Iha p Iu ca c nµan
ha nµ hoa c pho nµ Ihuonµ ma I dIa phuonµ. Sau khI
co Ihônµ IIn Iuonµ dô I da y du ve kha ch ha nµ na o,
anh IIen Ia c nµay vo I ho , dua ra nhu nµ de nµhI va
dIe u kIe n ho p Ia c. Su Ira Io I ma anh nha n duo c Iu
nhu nµ Io I de nµhI na y khônµ nhIe u, sonµ UnokI va n
µu I ba o ca o ha nµ nµa y ve cho MorIIa va Ibuka, ke
Ia I dIe n bIe n nhu nµ vIe c da Ia m nµa y hôm Iruo c, nhu nµ
kha ch ha nµ na o co Ihe quan he Ia m an duo c. Sau
khI xem Ia n ma I ha nµ ma u radIo IransIsIor, ca c da I
Iy de u Ihu c µIu c anh nhanh cho nµ µIao ha nµ cho
ho ba n. Mô I Ironµ nhu nµ dô I Ia c Ia I Nam PhI da duy
Iri mô I quan he Ia m an vo I Sony suô I hon 30 nam
Iro I Ia ha nµ TedeIex da duo c UnokI IIe p xu c, Ihuonµ
Ihao va µay dunµ môI quan he banµ cach do.
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 119 118 AKIO MORITA & SONY
*
* *
O ben kIa bo Da I Tay duonµ (chau Âu), Iha nµ
12.1960, cônµ Iy Sony Overseas S.A. (SOSA) duo c
Iha nh Ia p Ia I ZurIch (Thu y Sy ), qua n xuye n mo I cônµ
vIec cua Sony IaI chau Âu. KomaIsu, KorIyama va
SuzukI Ia nhu nµ nµuo I sa nµ Ia p SOSA, co n NobuyukI
IdeI, Masakazu NamIkI, Yasumasa MIzushIma va
SuehIro Nakamura Ihi da I van pho nµ Ia I ca c Iha nh
phô Io n ra I ra c kha p chau Âu vo I Iu ca ch Ia ca c da I
dIe n ba n ha nµ cu a Sony. NamIkI o Anh, MIzushIma
o Duc va IdeI o Phap. Ca ba cunµ canh Iranh môI
cach Ihan IhIen Ironµ vIec ban radIo IransIsIor va
II·vI IrInIIron. Ho Iuôn mIenµ µIaI Ihích voI khach
hanµ so dï µIa ban cua san pham Sony Iuonµ dôI
cao Ia do cha I Iuo nµ chu nµ cu nµ ra I cao. So sa nh
µIa ca voI san pham cunµ IoaI cua cac nuoc khac,
ha nµ cu a Sony cao µIa hon, cu Ihe Ia da I hon ha nµ
cu nµ Ioa I cu a chau Âu 10º, cu a Du c 20º. Tronµ qua
Irinh hoaI dônµ IaI chau Âu, ca ba nµuoI nay Iim
ca ch IhIe I Ia p ca c cônµ Iy ba n ha nµ Iru c IIe p nha m
qua nµ ba Ihuonµ hIe u va mo manµ ma nµ Iuo I phu c
vu . MorIIa va n Ihuo nµ can da n ho : “Ba n ha nµ Ia mô I
hinh Ihu c Ihônµ IIn. De Ihuye I phu c nµuo I IIeu Ihu
Ia sa n pha m cu a Sony nanµ cao do I sô nµ cu a ho ,
chu nµ Ia pha I co ca c kenh ba n ha nµ rIenµ cu a minh”.
(5on) H¡:to¡)).
*
* *
Anh da Iha nh Ia p Sony HawaII Inc. vo I S0.000 dôIa
va sa u nhan vIen, Ironµ do co haI nµuo I Nha I. Nhu
cau cua môI co so Ihuonµ maI moI Ihanh Iap raI
da da nµ, do do sô IIe n S0.000 dôIa “bô c hoI” kha
nhanh, TamIya pha I su du nµ ca IIe n Iuonµ ca nhan
de dap dôI cac khoan IhIeu huI.
Tha nµ 8.1968, sa n pha m cu a Sony ba I da u ca p
ca nµ HawaII. Truo c do , ba nµ kInh nµhIe m da y da n
cu a TamIya, Sony HawaII da ky Iho a Ihua n vo I nhIe u
nha buôn va mô I khI ha nµ duo c µIao cho ho , Io I Iu c
da Iuôn va o quy . Sa n pha m chu ye u cu a Sony Iu c
do Ia radIo IransIsIor. TamIya khônµ ky duoc hop
dônµ ban may µhI am vi vao IhoI dIem nay, Sony
da co ho p dô nµ µIao cho cônµ Iy Super Scope phan
phôI dôc quyen maI hanµ nay Iren Ioan nuoc My,
ke ca HawaII.
Nam 1969, mô I nam sau nµa y Iha nh Ia p Sony Ha·
waII, Sony Canada µIa nha p da I µIa dinh Sony. Tru
so daI IaI ToronIo, Sony Canada nam duoI su chí
da o cu a ShIµeru InaµakI (Chu IIch) va Tsunoda (Pho
Chu IIch). Sau nhu nµ cuô c Iha o Iua n khônµ me I mo I
vo I MorIIa va Iua I su Ldward RosIny, va o µIu a Iha p
nIen 1970, Sony Canada mo rô nµ hoa I dô nµ Ihônµ
qua mô I IIen ke I vo I nha buôn GendIs Inc., mô I co
so Ihuonµ ma I co mô I Iho I µIan da I ba n sa n pha m
audIo µIa du nµ cu a Sony. Sony Canada co S0º vô n
cu a Sony, S0º vô n cu a GendIs Inc. do AIberI Cohen
Iam chu IIch, den nam 199S IaI Iro Ihanh môI chI
nha nh Ihuô c so hu u hoa n Ioa n cu a Sony.
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 121 120 AKIO MORITA & SONY
Mô I Ironµ nhu nµ chuye n da nµ nho Ia I Hô I cho quô c
Ie Osaka Ia chuye n Iham vIe nµ cu a Tha I Iu CharIes
hay ônµ Hoa nµ xu WaIes cu a nuo c Anh. Ga p da I
dIe n Sony Ia I hô I cho , Tha I Iu dua ra Io I de nµhI Ia p
doa n mo rô nµ da u Iu sanµ nuo c Anh cu a ônµ. Truo c
do , Iheo Io I de nµhI cu a Da I su Anh Ia I Tokyo, MorIIa
da cho bô Irí mô I sô II·vI Sony Ironµ pho nµ kha ch
cu a Tha I Iu Ia I su qua n Anh. Tronµ mô I buô I chIeu
da I Ia I su qua n, MorIIa co dIp dIe n kIe n Tha I Iu CharIes,
duoc vI khach cao cap cua Hoanµ µIa Anh cam on
ve vIe c da Iranµ bI II·vI cho pho nµ kha ch cu a ônµ,
dônµ IhoI cunµ nµo y moI Sony IhIeI Iap môI nha
ma y sa n xua I o Anh quô c. Oua Iha I, Io I de nµhI do
kha ba I nµo dô I vo I MorIIa, cho du ônµ danµ muô n
IrIe n khaI hoa I dô nµ cu a Sony Ia I nhIe u noI Iren Ihe
µIoI. Önµ Iinh Ihuc Ira IoI voI ThaI Iu CharIes nhu
Ihe va ônµ Hoa nµ xu WaIes da no mô I nu cuo I IuoI
va no I: “Tô I, ne u ônµ quye I dInh IhIe I Ia p mô I nha
ma y Ia I Anh quô c, ônµ du nµ quen vu nµ da I cu a IôI.”
(Mndc ¡n Tn¡nn).
Cau no I do da mo da u cho mô I huo nµ dI mo I cu a
MorIIa va Iap doan Sony.
Nhunµ nam sau do, MorIIa va cac vIen chuc cua
Sony da de n nhIe u noI Iren da I Anh de Iim mô I dIa
dIe m Ihích ho p cho su Iha nh Ia p mô I nha ma y sa n
xua I. Cuô I cu nµ, khônµ bIe I co chIu a nh huo nµ na o
Iu cau no I cu a Tha I Iu CharIes khônµ ma MorIIa quye I
dInh cho n dIa dIe m da u Iu Ia vu nµ BrIdµend Ihuô c
xu WaIes. Nha ma y Sony Ia I dIa phuonµ na y duo c
Tha nµ 6.1971, MorIIa Iro Iha nh Chu IIch cu a Ia p
doa n Sony, Ihay Ihe Ibuka Iu c na y da hon 60 Iuô I.
Tu ay, ônµ co Ioan quyen quyeI dInh moI vIec, o
Tokyo cu nµ nhu New York va nhIe u noI kha c. Suô I
Ihap nIen 1970, ônµ dI khap noI Iren Ihe µIoI de
IIe p IhI hinh a nh cu a Sony. Sau mô I chuye n dI Iro
ve, ônµ nµôI Iam vIec IaI Iru so cua SONAM o khu
ManhaIIan mô I ca ch hanµ say.
Va o Iho I dIe m do , Ironµ Iu c ca c nha Ia nh da o Nha I
Ba n chua nµhï de n vIe c mo I µo I da u Iu Iu nuo c nµoa I
Ihi nhIe u quô c µIa chau Âu da a p du nµ chính sa ch
mo cu a. Anh quô c Ia mô I Ironµ nhu nµ nuo c nhu
Ihe. Tronµ baI ky nhunµ cuôc hôI hop, nhunµ hôI
nµhI Ihuonµ dính nao, Thu Iuonµ Anh, ba Marµa·
reI ThaIcher cu nµ khônµ quen nha c de n chính sa ch
Ihônµ Ihoa nµ cu a Anh da nh cho ca c nha da u Iu nuo c
nµoaI va de nµhI cac cônµ Iy nen Iham µIa dau Iu
va o nuo c Anh.
Nam 1970, Ia n da u IIen, mô I hô I cho quô c Ie quI
mô va hoanh Iranµ co chu de 5u t¡cn ío \n :u In¡
Io n cu n nInn íon ¡ duo c Iô chu c Ia I Iha nh phô Osaka
cu a Nha I Ba n. Hô I cho co su Iham du cu a ca c doanh
nµhIe p da I dIe n cho 77 quô c µIa va ke o da I suô I 6
Iha nµ, Iu 1S.3 de n 13.9. Tronµ Iho I µIan na y, da
co 64.210.000 IuoI khach den Iham quan hôI cho.
Tuonµ Iu The va n hô I Tokyo nam 1964, Hô I cho
Osaka Ia mô I Iha nh cônµ Io n cu a Nha I Ba n, mô I mInh
chunµ cho su phaI IrIen cuc ky nhanh chonµ cua
nen kInh Ie Dônµ A nay vao Ihap nIen 1960.
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 123 122 AKIO MORITA & SONY
Nµa y Ie kha nh Iha nh nam do , vI cônµ nuonµ kha
aI cua nuoc Anh da xuaI hIen voI ve maI ranµ ro,
da u dô I chIe c mu ba o hô , ma I deo kính ba o hô do
Sony µuI den Luan Dôn Iruoc cho ba. Sau buôI Ie,
IaI co Ihem môI Iam banµ dônµ IaI cua nha may,
Ia n na y da nh cho cônµ nuonµ DIana.
Nuo c Anh da µhI nha n Iha nh Iích cu a MorIIa khI
da nh cho MorIIa nhu nµ vInh du cao quí nhu huy
chuonµ AIberI cua HôI nµhe IhuaI Hoanµ µIa “do
nhunµ donµ µop xuaI sac vao vIec canh Ian cônµ
nµhe va qua n Iy cônµ nµhIe p, IhIe I ke cônµ nµhIe p,
Iuonµ quan cônµ nµhIe p va ca c he Ihô nµ vIdeo, va
vao su phaI IrIen cua cac môI quan he mau dIch
Ihe µIo I”.
*
* *
Cuô c “chInh phu c Ihe µIo I” cu a Ia p doa n Sony manµ
dau an dam neI cua MorIIa, cho Ihay su nhay ben
va Ia I nanµ cu a ônµ Ironµ Iïnh vu c IIe p IhI. Tu nhu nµ
buo c dI da u IIen, vo I Iu ca ch mô I nµuo I cha o ha nµ
Iren da I My , MorIIa da nhanh cho nµ na m ba I va khaI
Ihac duoc IhI hIeu cua nµuoI IIeu dunµ, Iu do co
nhu nµ quye I sa ch Ia o ba o. Vo I chính sa ch ba n ha nµ
Ia I ba I cu quô c µIa na o nhu Ia mô I cônµ Iy cu a nuo c
so Ia I, da dem Ia I Iha nh cônµ cu a Sony Iren IhI Iruo nµ
Ihe µIoI. Cônµ Iy Sony khônµ chí ban hanµ ra Ihe
µIoI ma con dem IaI cho nen kInh Ie cua cac nuoc
na y nhu nµ Io I ích IhIe I Ihu c. De Iro Iha nh nµuo I ba n
ha nµ cho Ihe µIo I, ca c nhan vIen cu a Sony khI de n
hoa n Ia I nam 1974. Va dIe u may ma n da u IIen duo c
danh cho MorIIa cunµ ban Ianh dao Iuonµ IaI cua
nha may Ia ThaI Iu CharIes nhan IoI den du buôI
Ie kha nh Iha nh. Ta I buô I Ie , MorIIa nha c Ia I nhu nµ
cau noI cua ThaI Iu IaI HôI cho Osdaka nam 1970
va bay Io monµ muôn nha may se Ihoa man yeu
ca u cu a nµuo I IIeu du nµ nuo c Anh va Iren Ihe µIo I.
Sau buô I Ie , mô I Ia m ba nµ dô nµ duo c µa n Iranµ
Iro nµ Ia I cô nµ ra va o nha ma y, kha c nhu nµ do nµ
chu ba nµ IIe nµ Anh va IIe nµ dIa phuonµ xu WaIes,
µhI nha n su Iham du cu a Tha I Iu Ironµ buô I Ie kha nh
Iha nh. II Iau sau, Ironµ cuô c Ira Io I pho nµ va n da nh
cho pho nµ vIen ba o TIc 5outI Wníc: IcIo (TIe nµ
vo nµ SouIh WaIes), Tha I Iu CharIes da pha I bIe u
ve MorIIa va nha ma y Ia I xu WaIes: “Khônµ aI nµa c
nhIen hon IôI, khI haI nam sau, nu cuo I no Iren
µuonµ ma I cu a vI Chu IIch kha c khô nµuo I Nha I
Ba n bIe n Iha nh mô I xuo nµ sa n xua I o SouIh WaIes”
(Mndc ¡n Tn¡nn).
Hoa I dô nµ cu a Sony Ia I Anh quô c cu nµ nha n duo c
su quan Iam cu a Nu hoa nµ Anh. Ve sau, sa n pha m
do nha ma y o SouIh WaIes che Ia o da duo c ba n Iren
ca daI Iuc chau Âu Ian chau PhI va chIem dô 30º
Iônµ sô II·vI mau xuaI khau Iu nuoc Anh.
Ba y nam sau (1981) xuo nµ sa n xua I Ia I SouIh WaIes
duo c mo rô nµ de che Ia o Ihem de n hinh II·vI. Tha I
Iu CharIes ban vIec sonµ ônµ da nho phu nhan Ia
cônµ nuonµ DIana de n Iham du Ie kha nh Iha nh phan
xuo nµ mo I cu a Sony o SouIh WaIes.
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 125 124 AKIO MORITA & SONY
Chûúng 2.
XAC IAI VI THÊ
TRÊN BAN ÐÓ
CÓNG NGHÊ
Sûá maång quan troång nhêët cuãa möåt nhaâ quaãn lyá Nhêåt Baãn laâ
phaát triïín möëi quan hïå laânh maånh vúái ngûúâi cöång sûå cuãa mònh,
taåo ra möåt caãm giaác gia àònh trong nöåi böå cöng ty, caái caãm
nghô caã ngûúâi cöng nhên lêîn nhaâ quaãn lyá cuâng chia seã vúái nhau
möåt vêån mïånh chung.
/k|o lor|ta /k|o lor|ta /k|o lor|ta /k|o lor|ta /k|o lor|ta
mô I IhI Iruo nµ mo I se pha I Iim ca ch µa n µu I vo I nµuo I
dIa phuonµ va khônµ qua khanµ khíI vo I cô nµ dô nµ
nµuo I Nha I o nuo c so Ia I, dIe u do nha m xo a dI ca m
µIa c ve mô I sa n pha m, mô I cônµ Iy manµ da m da u
a n Nha I Ba n. Nµay khI da I chan de n My , chính µIa
dinh MorIIa cu nµ Iim ca ch IIe p ca n va ho a dô nµ vo I
cu dan My . MorIIa Iuôn Iuôn kha nµ dInh ra nµ µIa
dinh ônµ cu nµ nhu Sony pha I Ihu c su duo c quô c
Ie ho a.
KInh nµhIe m cu a ônµ Iruo c khI xay du nµ mô I nha
ma y o mô I quô c µIa na o do , pha I Iim hIe u IhI Iruo nµ,
na m Ironµ Iay IhI Iruo nµ va Io nµ IIn cu a nµuo I nuo c
so IaI. VIec xay dunµ môI he Ihônµ ban hanµ, cac
dIch vu bao hanh cho cac san pham ban ra Ia heI
su c quan Iro nµ khI Iham nha p va o mô I IhI Iruo nµ
mo I. KhI da co Ihe sa n xua I Ia I mô I IhI Iruo nµ Io n
o nuo c nµoa I, Ihi cônµ Iy co Ihe de da nµ Ihích u nµ
vo I nhu ca u cu a IhI Iruo nµ mo I, khIe n cho cônµ Iy
Iro nen nanµ dô nµ hon, Iha nh cônµ hon.
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 127 126 AKIO MORITA & SONY
bIe u IhI quye I Iam dua Sony Iha nh mô I bIe u Iuo nµ
cua chaI Iuonµ Ironµ nµanh che Iao dIen Iu.
De phonµ phu hoa san pham, Iao dIeu kIen cho
su phô bIe n rô nµ ra I Ihuonµ hIe u Sony Iren Ihe µIo I,
MorIIa da chon con duonµ IIen doanh IIen keI voI
cac cônµ Iy khac. Thanµ 3.196S, IIen doanh Sony/
TekIronIx ra do I vo I sô vô n mô I ben S0º, sa n pha m
chính Ia ma y dao dô nµ (oscIIIoscope), ma y phan Iích...
môI nam daI doanh sô hanµ Iram IrIeu dôIa.
Tuy nhIen, Iïnh vu c µIa I Irí mo I chính Ia mô I Ironµ
nhu nµ mô I quan Iam ha nµ da u cu a MorIIa. Tu nam
1968, bô phan µIaI Irí cua Sony va hanµ CBS, môI
Ia p doa n Iruye n Ihônµ cu a My , da IIen doanh Iha nh
Ia p doa n CBS/Sony Records Inc. Sau 20 nam hoa I
dô nµ, va o Iha nµ 1.1988, Ia p doa n Sony mua Ia I ha nµ
CBS Records Inc. vo I µIa 2 Ií dôIa va de n Iha nµ
11.1989, “Ihôn Iính” Iuôn ha nµ CoIumbIa PIcIures
LnIerIaInmenI, Inc. Vo I CBS Records, qua Irinh Ihuonµ
Ihao keo daI hon môI nam, nhunµ voI CoIumbIa
PIcIures, mo I vIe c dIe n ra Iuonµ dô I suôn se . TrI µIa
hop dônµ ma Sony phaI Ihanh Ioan cho CoIumbIa
PIcIures Ia 3,4 Ií dôIa, mô I con sô ky Iu c Ironµ ca c
Ihuonµ vu do môI cônµ Iy NhaI Ihuc hIen Iuc bay
µIo. Vu mua ban nay da Iam chan dônµ ca nuoc
My , bo I CoIumbIa PIcIures Ia mô I ha nµ µIa I Irí Iam
IIenµ Iren Ioan Ihe µIoI. CBS Records co môI qua
Irinh nhIeu nam unµ dunµ cônµ nµhe µhI am Iren
da I My , co n CoIumbIa PIcIures Ihi danµ na m quye n
pha I ha nh 2.700 Iu a phIm.
Sau The chIen Ihu haI, hanµ hoa NhaI bI manµ
IIe nµ Ia co cha I Iuo nµ ke m. Thay dô I ca m nµhï cu a
nµuo I IIeu Ihu Ironµ va nµoa I nuo c ve sa n pha m cu a
Sony Ia mô I Ironµ nhu nµ mô I a m a nh Io n nha I cu a
MorIIa. Tronµ san xuaI cunµ nhu kInh doanh, ônµ
IôI ky kIeu an xôI, Iam hanµ kem chaI Iuonµ, ban
µIa re de IôI cuô n nhIe u nµuo I mua, vi nhu Ihe cha nµ
kha c na o Iu da o hô chôn minh. Tronµ qua Irinh sa n
xua I cu a Ia p doa n Sony, ônµ va n Ihuo nµ nha c de n
y Iuo nµ bIe n Ihuonµ hIe u Sony bIe u Iuo nµ “CadIIac
dIe n Iu ”.
CON ÐIONG CHÃNG MAY AI ÐI
CadIIac Ia Ioa I ô·Iô cha I Iuo nµ cao cu a ha nµ GeneraI
MoIors, nha sa n xua I ô·Iô da u IIen cu a My doa I cu p
Dewar ve kha nanµ IIeu chua n ho a ca c co pha n xe
hoI. GIa I Ihuo nµ duo c Thomas Dewar, da I bIe u Ouô c
hô I Anh, da I ra va o nam 1904 nha m Iuo nµ Ihuo nµ
nhunµ IIen bô vuoI bac Ironµ Iïnh vuc san xuaI ô·
Iô. Hinh anh cua CadIIac Ia hinh anh cua su sanµ
Ironµ va chaI Iuonµ cao nhaI danh cho xe hoI. So
sa nh sa n pha m cu a Sony vo I CadIIac, MorIIa muô n
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 129 128 AKIO MORITA & SONY
dn u o NIn t. IIong no t í) tIu)c t, no t íc Ion cI In)
no t cI¡nI :n cI nn o cu n cI¡nI ¡Iu co tIc íI¡c n cIo
no t donnI ngI¡c ¡ dn t duo c tIn nI cong; tIn nI cong
cII co tIc tn o ¡n ío ¡ con nguo ¡. 5u nn ng qunn t¡o ng
nInt cun not nIn donnI ngI¡c¡ NInt ßnn ín ¡Int
t¡¡c n no ¡ qunn Ic ín nI nn nI \o ¡ nIu ng nguo ¡ co ng
:u cu n nìnI, tn o ncn t¡ong no ¡ ío tn ¡ don n no t
cn n g¡n c nIu dnng o t¡ong g¡n dìnI, no¡ do , nguo ¡
cong nInn \n nIn qun n í) cu ng cI¡n :c \o ¡ nInu
no t \n n nc nI.
O môI doan khac, ônµ vIeI:
5o d¡ cIu ng to¡ co tIc du) t¡ì qunn Ic to t dc ¡ \o ¡
cn c cong nInn ín do Io í¡c t ¡o nIu ng cn n ngI¡ cu n
cIu ng to¡ \c Io . T¡ong t¡uo ng Io ¡ cu n NIn t ßn n,
cong \¡c c í¡nI donnI íIong íñ t dn u tIco í¡c u cIu
nInn to cIu c cong t) íñ ng cn cI :u du ng nguo ¡ cong
nInn nIu no t cong cu . Ông tn tI¡c t ín ¡ no t cong
t) \n tIuc nuo n nInn cong dc tIu c I¡c n ) tuo ng
cu n nìnI, nIung íI¡ tIuc nuo n Io , ong tn ¡In ¡
co¡ Io nIu nIu ng do ng ngI¡c ¡, nIu ng nguo ¡ Io t¡o
ong tn, cIu íIong ¡In ¡ ín nIu ng cong cu ín n ¡n
ío ¡ nIun n.
NµuoI quan Iy phaI quan Iam IoI vIec hoan vôn
cho nha da u Iu, nhunµ nµuo I qua n Iy cu nµ pha I quan
Iam de n cônµ nhan cu a ônµ Ia, hay nhu nµ nµuo I
ba n dô nµ ha nh cu nµ Ihe , do Ia nhu nµ nµuo I da µIu p
ônµ Ia duy Iri su Iô n Ia I cu a cônµ Iy va ônµ Ia pha I
Iuonµ Ihuonµ cho vIec Iam cua ho. Nha dau Iu va
VoI MorIIa, vIec mua IaI haI hanµ µIaI Irí cua My
Iren Ia buo c Ihu c hIe n chIe n Iuo c da m ba o cha I Iuo nµ
cao cua cac phan mem hau bô sunµ va quanµ ba
cac san pham phan cunµ cua Sony. Sau khI ve Iay
Sony, CBS Records Iro Iha nh Sony MusIc LnIerIaIn·
menI Inc. (SML), co n CoIumbIa PIcIures Ihi Iro Iha nh
Sony PIcIures LnIerIaInmenI Inc. (SPL). Ve sau SML
phan Iha nh ba nha nh kha c nhau Ia : Sony MusIc hoa I
dô nµ Ironµ Iïnh vu c µhI am, Sony MusIc InIernaIIonaI
hoa I dô nµ o 67 quô c µIa, va Sony CIassIcaI µô m haI
bô pha n Sony CIassIcaI IIIm va Sony CIassIcaI VIdeo.
HaI Ihuonµ vu khô nµ Iô Iren Ia pha n chu ye u Ironµ
chIe n Iuo c Ihuonµ ma I Ioa n ca u cu a Sony Ironµ Ihe
ky XXI. Sony khônµ chí Ia Ia p doa n sa n xua I ca c “pha n
cu nµ” (II·vI, radIo, ma y µhI am...) ma co n Iham µIa
va o IhI Iruo nµ pha n me m µIa I Irí nhu phIm a nh, phIm
hoa I hinh... danµ duo c dônµ da o µIo I Ire Iren Ihe µIo I
ua chuô nµ. Nµay Iu nam 1994, SML da co websIIe
am nha c da u IIen. Sony va n IIe p Iu c µa I ha I nhu nµ
Iha nh cônµ ru c ro Iren ca nh dô nµ mo I me na y.
*
* *
Tronµ quye n Iu Iruye n Mndc ¡n Tn¡nn, MorIIa da nh
ha n mô I chuonµ ba n ve nµhe Ihua I qua n Iy cu a Sony
noI rIenµ va nµuoI NhaI noI chunµ. Önµ mo dau
chuonµ nay banµ môI nhan dInh kha sau sac ve
phonµ cach quan Iy cua nµuoI NhaI:
IIong co tIn nI to í¡ nn t nn o In) cong tIu c t¡c n
n n nn o tn o ¡n :u tIn nI cong cu n cn c cong t) In ng
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 131 130 AKIO MORITA & SONY
Iy khI Iim Iha y nhu nµ “mIe n da I hu a” kha c. MorIIa
ke Ia I ky nIe m ve mô I nµuo I My Iu nµ Ia m cônµ vIe c
qua n Iy Ihuonµ ma I cho Sony vo I nhIe u IrIe n vo nµ
Ihanµ IIe n Ironµ nµhe nµhIe p. Nµa y no , bô nµ nhIen
anh Ia de n µa p MorIIa va no I: “Önµ MorIIa, xIn ca m
on ônµ ve moI chuyen, nhunµ IôI se ra dI”. MorIIa
khônµ IIn va o IaI cu a minh nu a, ônµ ca m Iha y bô I
rôI va khônµ bIeI phaI Iam µi cho phu hop Ironµ
mô I Iinh Ihe ba I nµo nhu va y. NhIe u Iha nµ sau, ônµ
Iinh co µap IaI nµuoI nhan vIen My do Ironµ môI
cuô c IrIe n Ia m ha nµ dIe n Iu , noI “ke pha n bô I” (Iheo
ca ch nµhï cu a ônµ Iu c do ) danµ co ma I Ia I qua y ha nµ
cu a mô I doanh nµhIe p Ia dô I Ihu ca nh Iranh vo I Sony.
DIe u ma MorIIa Iuo nµ Iuo nµ ra Ia nµuo I cô nµ su cu
na y se Iim ca ch Ira nh ma I ônµ. Nhunµ khônµ, ônµ
Ia I Ihem mô I Ia n nµa c nhIen va ba I nµo nu a khI nhin
Ihay anh Ia dI ve phía ônµ, nhin ônµ va ... vôn va
cha o do n ônµ, nhu khônµ he bIe I xa u hô chu I na o
ve nhu nµ vIe c da Ia m vu a qua. Ve sau, MorIIa nha n
ra ranµ IhaI dô cua nµuoI nhan vIen do phan anh
phonµ ca ch qua n Iy ne n kInh Ie cu a nµuo I My , o
do , ye u Iô Io I ích ca nhan chI phô I mo I mô I quan
he Ironµ cô nµ dô nµ.
Cu nµ Ironµ mô I Iuonµ quan nhu va y ma o ca c cônµ
Iy My , Iu c na o nµuo I chu doanh nµhIe p cu nµ co Ihe
sa IhaI cônµ nhan cua ho khI can bao Ioan nµuôn
vôn hay Ihay dôI phuonµ an kInh doanh. Vi vay,
Ironµ khI o Nha I, nµuo I cônµ nhan yen Iam µa n ke I
sô phan cua minh voI sô phan cua cônµ Iy, Ihi IaI
nµuo I cônµ nhan o cu nµ mô I vI Ihe , nhunµ dôI Iu c
nµuoI cônµ nhan quan Ironµ hon, boI vi anh Ia se
o Ia I Iau da I vo I cônµ Iy, Ironµ khI nha da u Iu Ihuo nµ
ra va o mô I cônµ Iy nhu com bu a nha m Iim kIe m Io I
nhua n. Su ma nµ cu a nµuo I cônµ nhan Ia do nµ µo p
va o phu c Io I cu a cônµ Iy, cu nµ Ia phu c Io I cu a chính
anh Ia, va o ba I cu Iu c na o Ironµ cuô c do I Iao dô nµ
cu a minh. Anh Ia Iha I su ca n IhIe I cho cônµ Iy.
Co Ihe Ihay, MorIIa Iuôn nhan manh den yeu Iô
CON NGUO I Ironµ quan he µIu a ca c Iha nh pha n cu a
mô I cônµ Iy, mô I Ia p doa n sa n xua I. Theo ônµ, ca c
doanh nhan Nha I Ba n khônµ bao µIo coI nµuo I cônµ
nhan nhu mô I cônµ cu Ia m ra Io I nhua n cho cônµ
Iy. Ben canh nhunµ muc IIeu daI ra can phaI daI
duo c, Ironµ do ha n nhIen khônµ Ihe khônµ co Io I
nhua n, nha qua n Iy o Nha I Iuôn xay du nµ mô I quan
he µIu a ho vo I nµuo I cônµ nhan nhu Iuonµ quan
µIu a nhu nµ nµuo I Ironµ cu nµ mô I µIa dinh, cu nµ
chIa se vo I nhau mô I Iy Iuo nµ chunµ, cu nµ µa nh
chIu nhu nµ ru I ro cu a co so va duonµ nhIen, cu nµ
duo c Ihu huo nµ mô I ca ch xu nµ da nµ nhu nµ Iha nh
qua do minh Ia m ra. Mô I Ironµ nhu nµ da c dIe m de
Iha y nha I o ca c cônµ Iy Nha I Ba n Ia nµuo I cônµ nhan
µan bo Iau daI voI cônµ dônµ, baI ke nhunµ Ihanµ
Ira m ma cônµ Iy danµ pha I Ira I qua. Ho cu nµ khônµ
de danµ bI cho nµhí vIec, cho du cônµ Iy danµ o
vao IhoI ky khunµ hoanµ dI chanµ nua.
Tronµ khI do , o ne n kInh Ie My , quan he chu · Iho
ra I ra ch ro I, nµuo I cônµ nhan de da nµ ro I bo cônµ
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 133 132 AKIO MORITA & SONY
O My, cac quyeI dInh quan Ironµ cua hôI dônµ
quan IrI môI cônµ Iy Ihuonµ chIu su Iac dônµ Iu
ben nµoa I; dIe u na y chu nµ Io ho IhIe u Iu IIn Ironµ
vIe c dIe u ha nh cônµ Iy. O Nha I, Hô I dô nµ qua n IrI
cônµ Iy duo c Ioa n quye n va chIu mo I Ira ch nhIe m
ve su Ihanh baI cua nhunµ quyeI dInh da dua ra.
VIe c ônµ Chu IIch Hô I dô nµ qua n IrI mô I ha nµ ha nµ
khônµ o NhaI Iu chuc sau khI môI chIec may bay
cu a ha nµ bI roI Ia m che I ha nµ Iram ha nh kha ch Ia
dIeu raI binh Ihuonµ Ironµ doI sônµ xa hôI NhaI.
NoI Iheo nµôn nµu hIen daI Ihi do Ia “van hoa Iu
chu c” ra I phô bIe n o Nha I ma Ia I ra I hIe m hoI o My
va nhIeu nuoc khac.
Ve môI Iruo nµ Ia m vIe c, mô I Ironµ nhu nµ ye u Iô
quan Ironµ quyeI dInh nanµ suaI Iam vIec va chaI
Iuo nµ sa n pha m, cu nµ co nhu nµ kha c bIe I µIu a cunµ
cach quan Iy cua cac nha doanh nµhIep NhaI va
My. Co dIp den Iham môI nha may san xuaI II·vI
o banµ IIIInoIs (My ), MorIIa khônµ kho I nµa c nhIen
khI nhin Iha y ca c van pho nµ Ia m vIe c de u duo c Ia p
da I ma y dIe u ho a khônµ khí, Ironµ khI Ia I ca c xuo nµ
sa n xua I, khônµ khí oI bu c, cônµ nhan Ia m vIe c ca nh
nhu nµ cay qua I µIo hu I hoI no nµ Iu noI na y de pha
sanµ noI kha c (co Ie nhu nµ hinh a nh cu a Iha p nIen
1970·1980 na y de n nay khônµ co n nu a). Theo ônµ,
o Nha I, nµuo I cônµ nhan Ia m vIe c Ironµ nhu nµ co
xuo nµ co nhIe u IIe n nµhI hon so vo I nha o cu a ho .
Va o nhu nµ nam cuô I Iha p nIen 19S0, Ironµ Iu c nhIe u
nµuo I Nha I chua du dIe u kIe n Ia p da I ma y dIe u ho a
My , ho pha I Iuôn o Ironµ mô I Iinh Ihe co Ihe bI “Iay·
oII” (sa IhaI) baI cu Iuc nao. Danh ranµ, ho co Ihe
duoc Iro cap hay bôI Ihuonµ Iheo IuaI dInh khI bI
sa Iha I. Sonµ dIe u ma nµuo I cônµ nhan ca n khônµ
chí co Ihe , ma co n Ia mô I Iuonµ quan Ihan IhIe I µIu a
nµuo I qua n Iy vo I ho , Ia nIe m vuI, nô I buô n cu a mô I
ca nhan Iruoc nhunµ Ihanµ Iram cua Iap Ihe ma
ho µan bo...
O Nha I, nµuo I cônµ nhan da I nIe m IIn va o nµuo I
quan Iy va Iuôn Ihe hIen su Irunµ Ihanh voI cônµ
dônµ doanh nµhIep ma ho Ia môI Ihanh vIen. Ho
co Ihe hI sInh IoI ích Iruoc maI cho quyen IoI Iau
da I cu a doanh nµhIe p. O My Ia I kha c, quye n Io I cu a
nµuoI quan Iy (ban µIam dôc), cua cônµ dônµ chu
nhan (cô dônµ) va cu a nµuo I cônµ nhan duo c phan
dInh ra ch ro I. GIu a ho co nhu nµ Ia n ranh phan ca ch
khônµ Ihe xo a nho a ba nµ nhu nµ Iinh ca m Ihan IhIe n
nhu o NhaI. NµuoI µIam dôc o My Iam vIec Iruoc
IIen vi Io I nhua n cu a cônµ Iy de da m ba o su Iín nhIe m
do ca c cô dônµ da nh cho ho . Tronµ Mndc ¡n Tn¡nn,
MorIIa da ke IaI ranµ khoanµ dau Ihap nIen 1980,
Ironµ chuye n dI Iham mô I nha ma y che Ia o II·vI o
MIdwesI (My ), ônµ µo I y vo I vI µIa m dô c o day Ia nen
hIen daI hoa may moc, IhIeI bI de nanµ cao nanµ
sua I. MorIIa vô cu nµ nµa c nhIen khI vI µIa m dô c no
noI voI ônµ ranµ, vIec dau Iu daI han cho cônµ Iy
se a nh huo nµ de n Ihu nha p hIe n Ia I cu a ônµ Ia va
chí co IoI cho nµuoI sap sua ke nhIem ônµ Ia ma
IhôI (!).
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 135 134 AKIO MORITA & SONY
Ouan nIe m ve môI Iruo nµ Ia m vIe c cu a nµuo I da I
dIen cônµ Iy NhaI Ironµ IIen doanh cunµ Ia quan
dIem cua MorIIa. Önµ ke IaI ranµ o cônµ Iy Sony,
vao nhunµ nµay dau hoaI dônµ, Ironµ Iuc cac chI
nhanh duoc xay dunµ Iuonµ dôI IIen nµhI Ihi Iru
so chính o Tokyo chí Ia mô I xuo nµ sa n xua I duo c
caI Iao Ihanh van phonµ.
Ve maI Ihu nhap cunµ vay, môI vI chu IIch cônµ
Iy My “Ihan phIe n” vo I MorIIa ve vIe c khônµ bIe I Ia m
µi cho heI voI cac khoan Ihu nhap do chuc danh
va cônµ vIec manµ IaI. Cônµ Iy cua ônµ Ia Iam an
phaI IrIen va Ihu nhap hanµ nam cua ônµ Ia Ien
den nhIeu IrIeu dôIa. Con cua ônµ Ia da Ion, ônµ
Ia va vo da co môI bIeI Ihu danh cho cac ky nµhí,
môI du Ihuyen va môI may bay rIenµ, ônµ Ia heI
ca ch IIeu IIe n rô I! Tronµ khI do , ca c µIa m dô c Nha I
Iam vIec Iu sanµ den IôI de nanµ cao vI Ihe cônµ
Iy cua ho Iren Ihuonµ Iruonµ. Phan Ion Ihu nhap
cua ho bI Ihue nuôI heI. Vi Ihe, khoanµ cach Ihu
nhap µIua cac nha quan Iy My va NhaI Ia raI Ion.
O Nha I, cho du Ia m vIe c cu c nho c de n ma y de nanµ
cao Ihu nha p Ihi nµuo I qua n Iy Nha I cu nµ khônµ
Ihe na o sa nh duo c nµuo I µIa m dô c My ve ma I na y.
Önµ MaIsushIIa, nµuo I Ia nh da o Ia p doa n NaIIonaI·
PanasonIc, co Ie Ia nµuoI µIau co nhaI nuoc NhaI,
sonµ khI dI ra nuoc nµoaI cunµ nµuoI Ihu ky, ônµ
va n dI Iren nhu nµ chuye n bay Ihuonµ ma I. So hu u
mô I ma y bay rIenµ Ia dIe u ha u nhu ônµ khônµ bao
µIo nµhï Io I.
khônµ khí Ironµ nha Ihi Sony da da I uu IIen Iranµ
bI Ioa I IIe n nµhI na y cho ca c nha ma y, Iruo c ca van
pho nµ cu a ca p Ia nh da o cônµ Iy.
Khônµ chí rIenµ Sony ma cac cônµ Iy NhaI cunµ
de u qua n Iy nha ma y Iheo mô I cunµ ca ch nhu Ihe .
MorIIa ke ranµ khoanµ µIua Ihap nIen 1980, môI
cônµ Iy cu a Nha I IIen doanh vo I mô I cônµ Iy My chuyen
nµa nh sa n xua I IhIe I bI dô ho a vI Iính ho a Iheo phonµ
cach hIen daI, phía NhaI de nµhI dôI Iac My IhIeI
ke va xay du nµ mô I pho nµ Irunµ ba y Iha I ba I ma I
voI anh sanµ maI dIu, nhunµ chIec µhe IhoaI maI
da nh cho kha ch Iham quan nµô I nµhí chan, ke m
Iheo Ia nhunµ banµ vIdeo, nhunµ sach quanµ ba
cho IIen doanh cu nµ sa n pha m cu a IIen doanh. Chu
Iruonµ cua cac nha Ianh dao doanh nµhIep NhaI
Ia Ia p Irunµ mo I cônµ su c cho “bô ma I” cu a IIen doanh,
con chô Iam vIec cua ban Ianh dao va nhan vIen
IIen doanh Ihi duo c dua Ien Iren µa c, Ironµ mô I can
pho nµ khônµ co va ch nµan, Iranµ IhIe I bI Ia m Ihuo nµ.
NµuoI daI dIen doanh nµhIep My Io y khônµ banµ
Io nµ Iheo ca ch sa p xe p do , sonµ da I dIe n phía Nha I
Ihuye I phu c duo c ônµ Ia ba nµ Iua n cu cho ra nµ Ironµ
buoc dau hoaI dônµ ma Iu Iranµ bI chô Iam vIec
mô I ca ch xa xí, Iô n ke m se a nh huo nµ de n vô n dIe u
hanh; maI khac, khI khach hanµ den µIao dIch, co
Ihe hIeu Iam ve quan dIem Iam vIec cua Ianh dao
cônµ Iy, chí nha m va o vIe c xa hoa, Ia nµ phí ma khônµ
chu Iam de n nanµ sua I Ia m vIe c hay cha I Iuo nµ sa n
pha m.
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 137 136 AKIO MORITA & SONY
Theo MorIIa, o My, khoanµ cach µIau · nµheo Ia
vô cu nµ Io n, nha I Ia µIu a nµuo I da Ira nµ vo I nµuo I
da mau (da den, nµuoI MexIco nhap cu...). Khoanµ
1º nµuo I dan µIa u co cu a My da chIe m de n 36º Io I
Iu c quô c µIa, mô I con sô nhu c nhô I cho ca c nha xa
hô I ho c.
Han nhIen quan dIem Iren Ironµ van de quan Iy
doanh nµhIe p cu a MorIIa khônµ pha I da nha n duo c
su chIa se cu a mo I nµuo I. NhIe u nµuo I My cho ra nµ
ônµ muô n a p da I IrIe I Iy qua n IrI Iô I Iho I cu a nµuo I
Nha I cho mô I xa hô I My co nhu nµ Ia p qua n va van
hoa doanh nµhIep rIenµ. Nhunµ voI MorIIa, quan
dIem Iren da Iro Ihanh môI Ihu IrIeI Iy duoc ônµ
ap dunµ Ironµ qua Irinh phaI IrIen cua Iap doan
Sony va khônµ Ihe no I ra nµ su Iha nh cônµ cu a Sony
khônµ co su donµ µop nhaI dInh cua IrIeI Iy nay.
Ouan dIe m ve qua n Iy cu a MorIIa Ihe hIe n Iính nhan
ba n, mô I doanh nµhIe p Ia m ra ca c sa n pha m phu c
vu xa hôI, Iao cônµ an vIec Iam cho nµuoI dan va
danh su quan Iam IôI da cho cac Ihanh vIen cua
cônµ Iy, chu khônµ pha I phu c vu Io I ích cho mô I
sô nµuo I na m quye n ha nh Ironµ cônµ Iy.
CHI TIN VA NGIYÊN TÃC “NOI KHÓNG”
TRONG HOI TAC
Nam 1986, khI MorIIa vIe I quye n Iu Iruye n Mndc
¡n Tn¡nn, Ihi o My da co S00.000 Iua I su va mô I
nam, nha nuo c Iô chu c cho hon 39.000 nµuo I IhI
de µIa nhap IuaI su doan. Tronµ khI do, cunµ vao
Iho I dIe m Iren, Nha I chí co khoa nµ 17.000 Iua I su
va mô I nam chí co Ihem 300 nµuo I µIa nha p nµa nh
na y. Va Ironµ mô I buô I Ihuye I Irinh dIe n ra va o Iha nµ
6.1982 Ia I mô I Iruo nµ ho c Ihuô c Da I ho c Harvard,
MorIIa da no I Iha nµ quan dIe m cu a minh ve su kIe n
co qua nhIeu IuaI su Ironµ doI sônµ xa hôI My va
cau no I sau day ha n da µay sô c cho nhIe u nµuo I
My Ia nµ nµhe ônµ Iu c do :
- Nc u cn c ín n co nI¡c u íun t :u nIu tIc , Io ¡In ¡
tìn \¡c c ín n, do¡ íI¡ Io ¡In ¡ tu tn o \¡c c ín n cIo
nìnI. To¡ í¡c t co nI¡c u íun t :u ngo ¡ o dn). NIung
to¡ ngI¡ ¡ñ ng do ín no t :u tIn t. Io¡ íI¡ co nIu ng
\u í¡cn \o ngI¡n duoc cnc íunt :u dung ícn. O xu
:o nn ), no ¡ nguo ¡ í¡c n cn o ín n nInu.
Oua nhunµ IoI phaI bIeu Iren, MorIIa muôn bay
Io quan dIe m ve nµuyen nhan co su hIe n dIe n mô I
dô I nµu Iua I su qua dônµ da o Iren nuo c My . Do Ia
vi IhIe u su IIn Iuo nµ Ia n nhau cu a ca c Iha nh pha n
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 139 138 AKIO MORITA & SONY
Iruo c ma y Iính de Ihao Ia c nµhIe p vu va chí sau muo I
phu I Ia bIe I duo c ke I qua Ihuonµ vu ônµ Ia vu a Iham
µIa vao. MorIIa cunµ da vIen dan cau noI cua môI
nha kInh Ie nôI IIenµ Ia PeIer Drucker: “NµuoI My
khônµ Ihe sô nµ Ironµ mô I ne n kInh Ie Iuo nµ Irunµ,
o do ca c doanh nhan chí choI vo I ca c con sô ; nµuo I
My can quay IaI voI môI nen kInh Ie dích Ihuc, o
do IIe n Ie chuye n dô nµ ha I ho a vo I nhu nµ hoa I dô nµ
sa n xua I dích Ihu c”. Da nµ IIe c Ia o My , chu nµ khoa n
nam Ironµ Iay cac nha dau Iu chuyen hoaI dônµ
mua ba n nha m da I Io I nhua n Iô I da Ironµ mô I Iho I
µIan Iô I IhIe u. KhI IrI µIa cô phIe u Ianµ nhe , ho ba n
ra de kIem IoI va khI IoI nhuan cua cônµ Iy µIam
xuônµ do quan Iy kem, ho vôI vanµ ban Iônµ ban
Ihao cô phIeu de han che IhIeI haI. DôI voI ho, IaI
ca hoaI dônµ deu nham vao IoI nhuan Iuc Ihi.
Nhu nµ du kIe n Iren cho Iha y ne n cônµ nµhIe p dIch
vu cu a My se pha I IrIe n, bao µô m Ia I chính va dIch
vu Ia I chính, o do ca c nha Iha u, ca c nha da u Iu khônµ
muô n da nh IIe n ba c cho ca c ke hoa ch da I ha n nhu
cac ke hoach muoI nam Ihuonµ Ihay o NhaI Ban.
Do do , Iheo quan dIe m cu a MorIIa, ne n kInh Ie cu a
My Ia môI nen kInh Ie khônµ co Ihuc chaI va daI
nuo c chau My na y ca n quay Ia I vo I ne n kInh Ie sa n
xua I dích Ihu c.
Mô I ne n kInh Ie vo I vo nµ quay vô n 10 phu I khônµ
Ihe cho phe p ca c cônµ Iy da u Iu cho su pha I IrIe n
da I ha n. Co mô I sô nµoa I Ie nhu Iruo nµ ho p cu a IBM,
AT&T, Du PonI..., nhunµ nhu nµ doanh nµhIe p do
Ironµ xa hô I: µIu a chính phu vo I ca c doanh nµhIe p,
µIu a nµuo I dan vo I doanh nµhIe p va µIu a ca c doanh
nµhIep voI nhau. O NhaI Ban, khônµ phaI khônµ
co nhu nµ vu kIe n ca o, sonµ Iheo MorIIa, µIu a chính
phu va cac doanh nµhIep co môI su sap xep Iheo
Iua I pha p khIe n cho quye n Io I ca c ben duo c ha I ho a.
Chính phu Ihu mô I mu c Ihue cao Iren Io I nhua n doanh
nµhIep kIem duoc, dônµ IhoI Iao nhunµ dIeu kIen
IôI nhaI cho doanh nµhIep hoaI dônµ.
Tronµ quan he µIua cac doanh nµhIep cunµ vay.
Tronµ con ma I cu a ca c nha doanh nµhIe p My , pha p
Iua I Ia mô I a m a nh Ihuo nµ Iru c. Ho vu a kInh doanh
vua nµoaI nhin IaI phía sau, xem co aI dInh kIen
ca o minh hay khônµ. Tam Iy Ihu Ihe do khônµ manµ
Ia I nIe m IIn Ironµ quan he Ihuonµ ma I, Ira I Ia I, dôI
khI no Ia nµuyen nhan cua nhunµ vu kIen cao ma
Ie ra nµuoI Ia co Ihe de danµ dan xep voI nhau.
*
* *
Tronµ Iap IIeu Iuan TIc Tn¡nn tInt cnn :n) NO,
MorIIa co ke IaI buôI IhuyeI Irinh cua ônµ IaI ChI·
caµo vo I chu de Muo ¡ ¡Iu t \o ¡ nuo ¡ nñn. Ta I buô I
sInh hoa I na y, ônµ nha n ma nh de n vIe c nµuo I Nha I
Ien ke hoa ch va Ihu c hIe n ca c chIe n Iuo c Ihuonµ ma I
Ironµ vonµ muoI nam IoI. Nhunµ khI ônµ hoI môI
nµuoI My chuyen kInh doanh IIen Ie Ia ônµ Ia co
Ia p ke hoa ch hoa I dô nµ mô I Iua n Ie hay khônµ, cau
Ira Io I ônµ nha n duo c Ia : “Khônµ, khônµ, chí muo I
phuI IhôI”. ThaI vay, nha doanh nµhIep nay nµôI
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 141 140 AKIO MORITA & SONY
NhaI nen baI dau co Iap quan noI “khônµ” khI o
vao môI vI Ihe yeu kem. Nuoc NhaI da danh maI
nhIe u co hô I de no I Ien IIe nµ “khônµ” nhu Ihe rô I.
Önµ vIen dan nhunµ Iruonµ hop cua qua khu, khI
My nha p kha u Iu Nha I Ba n pha n Io n nhu nµ sa n pha m
do I ho I pha I u nµ du nµ cônµ nµhe cao Ironµ qua Irinh
sa n xua I, khônµ íI nhu nµ sa n pha m Ioa I na y roI va o
khu vu c quan su , nhunµ nµay ca Iïnh vu c dan su
cu nµ su du nµ sa n pha m cônµ nµhe cao cu a nµuo I
Nha I. Nµuo I Nha I ca n bIe I no I “khônµ” de chu nµ Io
vI Ihe cu a minh Iren Ihuonµ Iruo nµ va Ironµ quan
he Nha I · My , sonµ Iheo MorIIa, “khônµ” khônµ pha I
Ia su kho I da u cu a mô I mô I ba I dô nµ hay mô I cuô c
Iranh Iua n µay µa I. Tra I Ia I, “khônµ” Ia su kho I da u
cu a mô I su ho p Ia c mo I, Ia mô I phuonµ IIe n de ca I
IhIen môI quan he NhaI · My.
khônµ IIeu bIe u cho xu Ihe cu a ne n Ihuonµ ma I My
hôm nay.
“Cn c tn ¡ don n cu n M) tIuc nuo n cong nInn íIñ ¡
no¡ \n xn) du ng nIn nn ) no ¡ o no ¡ nc o no t íI¡
tI¡ t¡uo ng dnng tñng t¡uo ng, nIñ n nnng cno to ¡
dn cn c íIon n ío ¡ nIun n cu n Io . Mo t íI¡ gñ ¡ tIon ¡
t¡n o, Io :n tIn ¡ cong nInn don g¡n n cII dc ín o to n
ío ¡ nIun n cu n cong t). NIu ng nguo ¡ cong nInn í¡
tIn ¡ Io ¡ do íIong í¡c t ín n gì t¡ong nIu ng d¡c u í¡c n
tI¡ t¡uong cung cuc”.
MorIIa cho ra nµ con nµuo I Iao dô nµ khônµ chí vi
dô nµ Iuonµ ma IhôI. Vo I ha u he I mo I nµuo I, Iao dô nµ
co n co y nµhïa sau xa hon Ia mô I cônµ cu de Iô n
Ia I. O Nha I, nµuo I cônµ nhan coI su Ia m vIe c o mô I
cônµ Iy nhu su Ihu c hIe n mô I su ma nµ suô I do I va
co nµhïa vu do nµ µo p va o su pha I IrIe n cu a doanh
nµhIe p. Co n o My , nµuo I cônµ nhan chí monµ duo c
huo nµ dô nµ Iuonµ Iuonµ xu nµ vo I vIe c Ia m cu a ho .
Chính su Ihue muo n va sa Iha I IIen Iu c da chô I bo
mo I kha nanµ Ia o Ia p y Ihu c Irunµ Iha nh cu a nµuo I
cônµ nhan dô I vo I doanh nµhIe p ma ho phu c vu .
*
* *
Tronµ chu de chính cua Iap IIeu Iuan TIc Tn¡nn
tInt cnn :n) NO, MorIIa da soa n Iha o mô I chuonµ
nhan de Ict’: ícconc n Tn¡nn tInt cnn :n) NO (Ha y
Iro Iha nh mô I nuo c Nha I co Ihe no I KHÖNG). Theo
ônµ, sau Iho I ky cu a chính quye n RonaId Reaµan,
de n Iho I ky cu a chính quye n Georµe H.W. Bush, nuo c
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 143 142 AKIO MORITA & SONY
Chûúng 3.
CHI NGHÏA AI OIÓC
CIA
DOANH NHAN NHAT
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 145 144 AKIO MORITA & SONY
cu a ne n cônµ nµhIe p dIe n Iu Nha I Ba n da I µa n 16S
Ií dôIa Ihi Ioan bô chau Âu chí co hon 1S4 Ií dôIa
va Bac My hon 211 Ií dôIa.
VoI doanh sô daI Iu 40 den 60 Ií dôIa/nam, vao
nhu nµ nam 1990, Ia p doa n Sony xu nµ da nµ Ia da u
Iau cua nen cônµ nµhIep dIen Iu NhaI Ban. Chính
Iính ca ch IIen phonµ cu a Sony Ironµ sa n xua I ha nµ
IIeu dunµ da quyeI dInh vI Irí cua Iap doan Ironµ
doI sônµ kInh Ie cua xa hôI NhaI Ban. Tronµ hau
heI san pham Iam ra, Sony Iuôn dI dau ve su dôI
pha , Iu chIe c ma y µhI am du nµ banµ Iu , radIo Iran·
sIsIor, II·vI ba n da n de n nhu nµ IhIe I bI phu c vu nhu
ca u µIa I Irí nhu WaIkman hay DIscman. Cu nµ µIô nµ
nhu xe µa n ma y Honda Ironµ ne n cônµ nµhIe p xe
ma y, Sony Iro Iha nh mô I Ironµ nhu nµ bIe u Iuo nµ cu a
nuo c Nha I Ironµ ne n cônµ nµhIe p ha nµ IIeu du nµ dIe n
Iu . DIe u na y co duo c Ia nho nhu nµ bô o c sIeu vIe I
nhu MorIIa, Ibuka, Ohµa... Ironµ ban Ia nh da o Ia p
doa n vo I nhu nµ chính sa ch du nµ da n va da y Iính
sa nµ Ia o. Chính sa ch na y Ihe hIe n qua nhu nµ buo c
cu Ihe nhu sau:
· Mô I phuonµ Ihu c qua n Iy hu u hIe u, ban Ia nh
da o va Ia p Ihe cônµ nhan Ia mô I khô I doa n ke I cu nµ
môI Ionµ phuc vu cho IoI ích va su phaI IrIen cua
Iap doan. O Sony, MorIIa da Iao cho môI nµuoI su
µa n bo vo I Ia p doa n, sa n sa nµ hI sInh Io I ích ca nhan
nhaI IhoI cho muc IIeu daI han cua Iap Ihe.
· DIe u nµhIen rô nµ ra I nhu ca u cu a IhI Iruo nµ danµ
nha m de n, khônµ ba nµ ca ch cha y Iheo IhI hIe u hIe n
Su vuon Ien cua nen kInh Ie NhaI Ban Iu dônµ
Iro Ian sau The chIen Ihu haI Ia môI dIeu ky dIeu
va Ia môI hIen Iuonµ chua duoc Iy µIaI heI. Tronµ
nhu nµ nam 19S0·1992, Ií Ie Ianµ Iruo nµ binh quan
môI nam cua NhaI Ban Ia 6,7º, Ironµ khI o nhIeu
nuo c pha I IrIe n, Ií Ie na y khônµ vuo I qua 4,Sº, nhu
Du c 4,3º, Pha p 3,8º, My 3,3º, Anh 2,4º... Ve ma I
cunµ u nµ Iao dô nµ, Nha I Ba n co mô I Iu c Iuo nµ nhan
cônµ cha p nha n Iuonµ Iha p va cô nµ hIe n he I minh.
Nµuo I Nha I Ba n Io ro IInh Iha n ky Iua I va su Iu che
Ironµ IIeu pha de danh cho nhunµ co hôI dau Iu,
µo p vô n cho xa hô I.
SONY – SIC KLO VA SIC ÐAY
TRONG NÊN KINH TÊ NHAT BAN
MôI Ironµ nhunµ Iïnh vuc µop phan quan Ironµ
vao su phaI IrIen cua NhaI Ban Iu nhIeu nam qua
Ia ne n cônµ nµhIe p dIe n Iu vo I nhu nµ Ihuonµ hIe u
nô I IIe nµ Ihe µIo I nhu Sony, PanasonIc, Sanyo,
ToshIba... Tí Ie Ianµ Iruonµ cua cônµ nµhIep dIen
Iu Iuôn vuoI muc 10º Ironµ hau heI IhoI µIan ke
Iren. Nam 1990, Ironµ Iu c IrI µIa sa n pha m Ia m ra
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 147 146 AKIO MORITA & SONY
Iren hanh IInh nay. Do Ia dIeu vï daI ma cac nha
sa nµ Ia p Sony da xay du nµ nen.
Sony dac bIeI quan Iam IoI van de môI Iruonµ,
ba o Iô n va ba o Iro . Do Ia mô I Ironµ nhu nµ phuonµ
cham ma MorIIa da I ra cho Ia p doa n cu a minh. Sony
da u nµ hô cho mô I Ioa I su nµhIe p µIa o du c, van ho a
va y Ie. O My, Sony µay quy nµhIen cuu benh unµ
Ihu va benh AIDS. O chau Âu Ia vIec Irunµ Iu cho
nhunµ Iuonµ daI. TaI que huonµ, Sony da Iap môI
cônµ Iy cunµ voI Iô chuc phuc IoI NhaI Ban cunµ
ca p vIe c Ia m cho nhIe u nµuo I Ia n Ia I, cunµ ca p IIe n
cho nhu nµ Ire em bI be nh ba I IIe I cô I sô nµ o Anh...
Ca c nhan vIen cu a cônµ Iy Sony Iuôn duo c Ia nh da o
khuye n khích IInh Iha n Ira ch nhIe m vo I xa hô I, Iham
µIa va o nhIe u hoa I dô nµ xa hô I o nhIe u nuo c kha c
nhau Iren Ioa n Ihe µIo I.
IHÓ BIÊN CÓNG NGHÊ
ÐÊ TÃNG IIC IHAT TRIÊN
MorIIa Ia mô I nµuo I co IInh Iha n a I quô c, sonµ Ia I
Ia mô I doanh nhan co IInh Iha n quô c Ie va dIe u do
da µIu p ônµ xay du nµ duo c mô I Sony manµ Iính
quô c Ie cao, Iro Iha nh nIe m Iu ha o khônµ chí nuo c
Nha I ma dô I vo I ba I cu nµuo I dan nuo c na o co nha
ma y Sony xay du nµ o do . Önµ da xay du nµ cho Sony
mô I he Ihô nµ µIa IrI chunµ vuo I qua nµoa I mu c IIeu
co cua nµuoI IIeu dunµ ma “don dau” ho, dua ra
nhunµ sanµ kIen ma Iap doan IIn ranµ se Ihu huI
duo c ho . Chính hoa I dô nµ na y da I nhu nµ doanh
nµhIep canh Iranh voI Sony phaI Iuôn o Ironµ Iu
Ihe ruo I duô I va pha I co mô I Iho I µIan íI nha I Ia 6
Iha nµ de co Ihe mô pho nµ duo c sa n pha m cu a Sony.
Chính Ironµ khoa nµ Iho I µIan nµa n nµu I na y da du
de Ia p doa n Ihu va o nhu nµ khoa n Io I nhua n khô nµ
Iô Iu sanµ kIen cua minh
· Luôn Iao su hoa dônµ µIua cônµ nhan cua Iap
doan voI cônµ dônµ cu dan noI daI nha may cua
Sony. O nha ma y cu a Sony Ia I nuo c nµoa I, Iuôn co
su ho a dô nµ µIu a cônµ nhan Nha I va cônµ nhan
ba n xu , chu nµ Io cho ho Iha y ca quye n Io I cu a Ia p
doa n va quye n Io I cu a da I nuo c, dIa phuonµ noI Ia p
doa n hoa I dô nµ de u pha I duo c Iôn Iro nµ nhu nhau.
Cau no I cu a MorIIa: “Sony UK se Ia mô I cônµ Iy do nµ
µop vao su hôI phuc kInh Ie cua nuoc Anh” Iruoc
ca c cônµ nhan Anh Ia mô I dIe n hinh cu a chính sa ch
du nµ da n na y cu a Sony Ironµ qua Irinh hoa I dô nµ
noI haI nµoaI.
Nhu nµ sa n pha m cha I Iuo nµ cao cu a Nha I Ba n,
dIe n hinh nhu nha n hIe u Sony, da µo p pha n Ihay
dôI hinh anh ve san pham san xuaI IaI NhaI Ban.
Vo I nhu nµ nô Iu c khônµ nµu nµ de kha nµ dInh Ien
Iuô I cho Ihuonµ hIe u de n Iu Nha I Ba n, Mndc ¡n Tn¡nn
da Iro Iha nh mô I bIe u Iuo nµ ha nµ da u ve cha I Iuo nµ
cho nhu nµ sa n pha m duo c ba n ra Iren Ioa n Ihe µIo I.
Ca c sa n pha m cu a Sony Ia nIe m IIn cu a ha nµ Ií nµuo I
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 149 148 AKIO MORITA & SONY
do Ia p doa n Sony Iim Io I sa nµ Ia o ra Ihi sau do se
ra I nhanh cho nµ Ian rô nµ Iren pha m vI Ioa n Ihe µIo I.
Nhu vay, nµuoI duoc IoI nhaI van Ia hanµ Ií nµuoI
IIeu dunµ Iren hanh IInh cua chunµ Ia.
Khônµ chí Ihe , MorIIa co mô I Ia m nhin ra I xa, dIe u
ma ônµ Ihuo nµ chIa se vo I nhan vIen va ca c dô I Ia c
kInh doanh Ia ca n pha I nµhIen cu u, Iim hIe u xu huo nµ
pha IrIe n cônµ nµhe Ironµ Iuonµ IaI, nµay Iho I dIe m
hIe n Ia I ca n pha I nµhIen cu u ve ca c sa n pha m mo I
hu u ích cho cuô c sô nµ cu a con nµuo I Ironµ muo I
nam Io I.
Chính quan dIe m kInh doanh da y Iính nhan ba n
nay da µop phan Iam cho xa hôI phaI IrIen nµay
môI van mInh, IIen bô hon, cuôc sônµ nµay canµ
phonµ phu va co Ihem nhIe u µIa IrI va I cha I va IInh
Iha n mo I me .
quô c µIa, phu c vu kha ch ha nµ quô c Ie , nhu nµ cô
dônµ va cônµ nhan Ia m vIe c cho Ia p doa n.
Sony µo p pha n khônµ nho va o su pha I IrIe n vuo I
ba c cu a nµa nh cônµ nµhIe p dIe n Iu chính nho quan
dIem Iam nµuoI IIen phonµ Ironµ Iïnh vuc ma ho
Iheo duôI. Ouan dIem cua haI nha sanµ Iap nµay
Ironµ IhoI ky dau Ia san xuaI ra nhunµ san pham
chua Iu nµ co Iruo c do , Ia m cho ca c sa n pha m dô c
da o a y duo c da I chu nµ ho a, µo p pha n Ia m cho do I
sô nµ cu a ha nµ Ií nµuo I dan Iren Ioa n Ihe µIo I Ihem
pha n phonµ phu . Cu nµ chính nho su khônµ nµu nµ
sa nµ Ia o, Iim Io I va cô nµ hIe n cho xa hô I ha nµ Iram,
ha nµ nµa n ma u sa n pha m mo I, Sony da khônµ nµu nµ
khaI Ihac khoa hoc ky IhuaI de unµ dunµ vao doI
sô nµ. Va dIe u da nµ no I Ia MorIIa, IInh hô n cu a Sony,
da Iuyen bô ranµ de san pham Iro nen phô bIen
Ihi nµuoI chu cônµ nµhe can phaI Irao quyen san
xuaI cho cac cônµ Iy khac, khuyen khích hop Iac
de Ia o ra mô I IhI Iruo nµ pha I IrIe n. Ouan dIe m cu a
MorIIa Ia chí khI co su ca nh Iranh Ihi IhI Iruo nµ mo I
duo c mo rô nµ, cho du khI do IhI pha n cu a nµuo I
IIen phonµ khônµ pha I Ia 100º nu a ma co khI chí
co n 30º sonµ Iu c na y IhI Iruo nµ da phinh Io µa p
nhIeu Ian so voI Iruoc. MorIIa noI: “Neu khônµ co
ca nh Iranh, chu nµ Ia ra I kho co dô nµ Iu c Ihu c da y
ca I IIe n cônµ nµhe ”.
Vo I phuonµ cham na y cu a Sony, ra I nhIe u cônµ
Iy kha c da duo c Io I Iu nhu nµ pha I mInh cu a Sony
va cunµ Iu do ma baI cu môI cônµ nµhe moI nao
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 151 150 AKIO MORITA & SONY
ha n IV.
HO C TÂP LA NÖ LU C
CU A CA
MÖ T DOI NGUO I
Sûå toâ moâ laâ chòa khoáa cuãa oác saáng taåo.
/k|o lor|ta /k|o lor|ta /k|o lor|ta /k|o lor|ta /k|o lor|ta
P
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 153 152 AKIO MORITA & SONY
Chûúng 1.
XAY TAI NÃNG
BÃNG NHING VIÊN ÐA
KINH NGHIÊM
Àûâng lo súå khi phaåm phaãi möåt sai lêìm. Nhûng phaãi tin chùæc laâ
baån khöng lùåp laåi sai lêìm àoá lêìn thûá hai.
/k|o lor|ta /k|o lor|ta /k|o lor|ta /k|o lor|ta /k|o lor|ta
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 155 154 AKIO MORITA & SONY
Nµoa I ruo u, do nµ ho MorIIa co n sa n xua I nuo c cha m
Iam banµ dau Iuonµ (dau nanh) va môI IoaI µIa vI
µoI Ia bôI MIso. Nµay nay, dau Iuonµ van Ia môI
Ironµ nhunµ nµuyen IIeu Iam Ihuc pham chu yeu
cu a nµuo I Nha I. Theo ca c nha dInh duo nµ ho c, chính
Ioa I nµu cô c na y da µo p pha n Ia m cho Iuô I Iho cu a
nµuoI NhaI Iuôn xep hanµ dau Ihe µIoI.
KhI MorIIa chao doI, vIec dau IIen han nhIen Ia
phaI daI cho cau be nay môI caI Ien. Theo Iruyen
Ihô nµ cu a do nµ ho MorIIa, khI nµuo I con IraI µa nh
Ironµ Irach Iruonµ ho, anh Ia phaI Iu bo Ien danµ
co va khoa c mô I ca I Ien Iruye n Ihô nµ Ia Kyuzaemon.
Nhu nµ nµuo I con IraI Iruo nµ de u manµ Ien da u Ia
Tsunesuke hay HIkoIaro. Bô AkIo MorIIa Ia HIkoIaro
MorIIa, khI IIep quan vaI Iro Iruonµ ho Iu ônµ nôI
ônµ, da Iro Iha nh Kyuzaemon MorIIa. Sonµ de n khI
AkIo MorIIa ra doI, bô ônµ nµhï ranµ caI Ien dau
Tsunesuke da Iac hau khI Ihe ky XX da buoc vao
Iho I da I cônµ nµhIe p, do do , ônµ cu Iham kha o y
kIen môI hoc µIa nµuoI NhaI hIeu bIeI sau ve nen
van hoa Trunµ Ouôc, de Iim cho cau con IraI môI
Ien µo I phu ho p. VI ho c µIa Ira cu u sa ch vo va cuô I
cunµ “phan” môI caI Ien nµan µon: AkIo. Chu nay
ne u du nµ rIenµ Ihi co nµhïa Ia “sa nµ suô I” hay “kha c
Ihuo nµ”, co n dI chunµ vo I Ien MorIIa Ihi Iro Iha nh
“ca nh dô nµ Iu a IhInh vuo nµ”. Nhu va y, nµuo I con
Iruo nµ do I Ihu muo I Iam Ia AkIo MorIIa da co mô I
ca I Ien da u “kha c Ihuo nµ”, khônµ Iheo Iruye n Ihô nµ
cu cu a do nµ Iô c nu a.
Ruo u sa·ke co n co Ien n¡Ion:Iu, Ia Ihu c uô nµ manµ
quô c hô n quô c Iu y cu a nµuo I Nha I, cu nµ µIô nµ nhu
ruo u ne p Ironµ do I sô nµ cu a nµuo I VIe I Nam. Sa·ke
duo c su du nµ phô bIe n Ironµ ca c nµhI Ihu c Iruye n
Ihô nµ cu a nµuo I Nha I Ba n nhu Iho cu nµ hay cuo I
ho I. O Nha I, va o nu a da u Ihe ky XX, nhu nµ µIa dinh
cô cu u o nµôI Ia nµ Kosuµaya khônµ Ia µi Ihuonµ hIe u
ruo u sa·ke NcnoI¡nnt:u cu a mô I do nµ ho da co be
da y 300 nam sa n xua I Ihu Ihu c uô nµ manµ quô c
hôn quôc Iuy nay. Do Ia donµ ho MorIIa, Iính den
nµa y 26.1.1921, nµa y cha o do I cu a AkIo MorIIa, da
Iruye n Iu Iuu Iôn duo c 1S do I.
TRIÊT IY OIAN IY ÐAI ÐOI
Khônµ chí san xuaI ruou sa·ke, donµ ho MorIIa
con Iunµ buoc caI IIen cac hinh Ihuc kInh doanh,
san xuaI cho phu hop voI Irao Iuu moI. Cu Iô doI
Ihu muo I mô I cu a do nµ ho sô nµ duo I Iho I MInh TrI
ThIen hoa nµ Iu nµ mo I mô I nµuo I Pha p Io I Nha I Ba n
de huo nµ da n cu ca ch Irô nµ nho va sa n xua I ruo u
vanµ.
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 157 156 AKIO MORITA & SONY
khIe p va o nam 1923, cuô c khu nµ hoa nµ kInh Ie nam
1929 khIen hanµ hoa xuaI khau cua NhaI bI dinh
Ire , mau Ihua n Ironµ nô I bô cu a nha ca m quye n Ia m
Iinh hinh chính IrI Ihem rôI ram...
Nhu nµ bIe n dô nµ Iren íI nhIe u a nh huo nµ de n sInh
hoa I cu a µIa dinh MorIIa, va hon aI he I, ônµ
Kyuzaemon (bô AkIo MorIIa) so m nha n Ihu c duo c
Ia m quan Iro nµ cu a vIe c ca n pha I dô I mo I cunµ ca ch
qua n Iy Ia I co so sa n xua I ruo u sa·ke de Ihích u nµ
vo I nhu nµ do I ho I cu a Iinh hinh kInh Ie kho khan.
Cu nµ Iu nha n Ihu c do , ônµ muô n so m bIe n ca u con
IraI Iruo nµ Ia AkIo MorIIa Iha nh mô I nha doanh nµhIe p
co du ba n Iïnh de dIe u ha nh va pha I IrIe n co nµhIe p
Ironµ Iuonµ IaI. Nhu nµ nam 10·11 Iuô I, khI co n ho c
o ba c IIe u ho c, MorIIa da duo c bô da n de n van pho nµ
cônµ Iy MorIIa, nµô I ben ca nh bô xem ca ch ônµ dIe u
ha nh Hô I dô nµ qua n IrI. Khônµ chí Ihe , MorIIa co n
phaI xuônµ phan xuonµ san xuaI ruou sa·ke, Iheo
do I Iu nµ cônµ doa n sa n xua I cu a nhu nµ nµuo I cônµ
nhan µIau kInh nµhIem. Nhunµ hôm cac hôI vIen
hôI dônµ quan IrI den hop IaI nha ônµ chu IIch
Kyuzaemon, duonµ nhIen MorIIa phaI Iam µac IaI
nhu nµ Iro choI Ire con da y Ihu vI de Ia m mô I “nµuo I
Io n”, nµô I khoanh Iay Ia nµ nµhe Iu nµ cau no I cu a
bô , Iu nµ Io I pha I bIe u cu a ca c Iha nh vIen. Mua da m
Iha m Iau, Iu su Ihu dô nµ de Ia m vuI Io nµ bô , MorIIa
da n da ca m Iha y Ihích Ihu vo I cônµ vIe c “nµuo I Io n”
Ia Iham µIa cac phIen hop HôI dônµ quan IrI cônµ
Iy MorIIa.
Bô MorIIa Ia mô I nha doanh nµhIe p da IIe p qua n
co nµoI cu a do nµ ho khI co so kInh doanh danµ µa p
nhu nµ kho khan, do môI Iruo nµ kInh Ie bI Ia c dô nµ
boI nhIeu yeu Iô khach quan cua daI nuoc. Sonµ
ônµ da Iu nµ buo c Iha o µo nhu nµ vuo nµ ma c va khI
MorIIa ra do I Ihi µIa dinh ônµ da co mô I cuô c sô nµ
vu nµ va nµ. Me MorIIa Ihuô c do nµ do I samuraI, Ia y
chô nµ ra I so m – Iu nam 17 Iuô I. Sonµ ba y nam sau,
ba moI sInh MorIIa. Ba Ia môI mau nµuoI phu nu
qua n xuye n vIe c µIa dinh va nuôI da y con ca I Iheo
nhunµ chuan muc cua môI xa hôI hIen daI. Truoc
khI MorIIa ra doI, bô me ônµ da dua µIa dinh roI
nµôI Ianµ Kosuyaµa den sInh sônµ IaI Ihanh phô
Naµoya Ihuôc Iính AIchI. Day Ia môI Ironµ nhunµ
Iha nh phô cônµ nµhIe p da u IIen cu a nuo c Nha I, noI
co nhu nµ dIe u kIe n Ihua n Io I cho vIe c ho c ha nh cu nµ
nhu kInh doanh, sa n xua I.
Cu nµ nho do ma nµay Ironµ Iho I Iho a u, MorIIa
da IIep can duoc môI môI Iruonµ sônµ Ihích hop
cho su pha I IrIe n Irí Iue . Tha p nIen 1920, µIa dinh
MorIIa da co nhu nµ phuonµ IIe n vô n chí da nh cho
xa hôI Ihuonµ Iuu nhu ô·Iô, may µIaI, Iu Ianh, dac
bIeI Ia dan may haI dïa, phuonµ IIen da khoI µoI
Ironµ dau oc non Ire cua cau be AkIo su hIeu ky
de Iu do pha I sInh nhu nµ sa nµ kIe n Iuye I vo I ve sau.
*
* *
Tuô I Iho cu a MorIIa IrôI qua Ironµ µIaI doa n nuo c
Nha I µa p nhIe u kho khan nhu Ira n dô nµ da I khu nµ
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 159 158 AKIO MORITA & SONY
- ß¡c t co¡ t¡o ng \¡c c do ng \¡cn nguo ¡ íIn c, cu ng
nInu cI¡n :c nIu ng íIo íIñn t¡ong cong \¡c c.
Day cu nµ Ia IrIe I Iy chunµ cu a nµuo I Nha I, no I Ien
Iha I dô ca u IhI, bIe I Iôn Iro nµ nµuo I kha c Ironµ mô I
cô nµ dô nµ, nha n Ihu c duo c Ira ch nhIe m cu a nµuo I
chí huy mô I Ia p Ihe sa n xua I. Tha I dô , phonµ ca ch
Iam vIec do da dônµ hanh cunµ MorIIa Ironµ suôI
cuô c do I cu a mô I doanh nhan sau na y.
*
* *
Lo n Ien Ironµ bô I ca nh da I nuo c IIen Iu c co nhIe u
Ihay dô I, xa o Irô n, dIe u may ma n vo I MorIIa Ia ônµ
van nuôI duoc nIem dam me Ihuo nho cua minh
va Iu Iim dIe u kIe n de nanµ cao kIe n Ihu c va nanµ
Iu c Ironµ Iïnh vu c ma ônµ Iheo duô I. Tho I dIe m AkIo
MorIIa buo c chan va o µIa nµ duo nµ da I ho c cu nµ Ia
Iuc ma Iinh hinh Ihe µIoI vô cunµ phuc Iap. Nuoc
Nha I sô nµ duo I che dô quan phIe I, sau mô I Iho I µIan
da I chIe m do nµ TrIe u TIen, da Ia n cônµ Trunµ Ouô c,
Ihu c hIe n nhu nµ ha nh vI he I su c Ia n khô c, ma cuô c
Iham saI Nam KInh voI hanµ Iram nµan nan nhan
Ia môI ví du. The chIen Ihu haI bunµ nô vao nam
1939, Nha I Ia mô I Iha nh pha n no nµ cô I Ironµ Iru c
pha I xíI Du c · Y · Nha I. Tronµ nhu nµ nam da u cu a
cuô c da I chIe n, da I quan Nha I du ma nh de dua chIe n
Iranh ra nµoa I bIen µIo I da I nuo c. Ho chIe m Trunµ
Ouô c, ba nh Iruo nµ xuô nµ phía nam (Dônµ Duonµ),
nen nµoa I Iru nhu nµ Ihanh nIen pha I phu c Iu nµ Ie nh
Iô nµ dô nµ vIen nam 1938, pha n Io n cu dan ba n xu
Tuy hô I a y MorIIa co n ra I nho , nhunµ ônµ HIkoIaro
IIn ra nµ ca u con IraI Iruo nµ cu a minh da co Ihe Iïnh
hô I duo c nhu nµ nµuyen Ia c ma mô I nha qua n Iy
Iuonµ IaI ca n pha I co . Nhu nµ µi ma ônµ cu Kyuzaemon
muôn MorIIa can phaI IIep Ihu do Ia phonµ cach
cu a mô I nha qua n Iy . MorIIa co n nho Ia ônµ cu da
nhac nho ranµ dunµ bao µIo y Iam ônµ chu de Iu
ban cho minh quyen saI bao hay co nhunµ hanh
dônµ khônµ hop Ie dôI voI nµuoI cônµ su. Önµ cu
dac bIeI nhan manh den vIec nµuoI quan Iy phaI
chIu Ira ch nhIe m ve nhu nµ µi da chí da o nµuo I kha c
Ia m, dô nµ Iho I bIe I dô nµ vIen kIp Iho I cu nµ nhu chIa
se Iu nµ µIay phu I kho khan vo I ca c cô nµ su . Vo I nµuo I
qua n Iy , dIe u Iô I ky Ia Iính ích ky va Io I du nµ cônµ
su c cu a nµuo I kha c; pha I bIe I nha n na I, rô nµ Iuo nµ
va coI mo Iruoc nhunµ saI soI cua nµuoI cônµ su,
dônµ vIen ho phaI huy caI IôI va sua chua caI xau
voI môI IInh Ihan Iu nµuyen.
Tronµ cunµ ca ch qua n Iy o cônµ Iy sa n xua I ruo u
sa·ke, ônµ HIkoIaro Iuôn Ihe hIen dunµ nhunµ µi
da Iruye n da I cho ca u con IraI. Khônµ nµô I mô I chô
ban bô Ie nh mô I ca ch cu nµ nha c, ônµ cu dích Ihan
dI xuô nµ xuo nµ sa n xua I, Iu minh ne m ruo u de Iheo
doI môI cach chính xac qua Irinh Ien men.
Tu nhu nµ buô I Iham µIa va o cônµ vIe c o co so sa n
xua I ruo u, ca u be MorIIa da Iam nIe m duo c Iu nµuo I
cha nhu nµ IrIe I Iy qua n Iy da u do I, do Ia :
- Nguo ¡ qun n í) ¡In ¡ cI¡u t¡n cI nI¡c n Ion n ton n
\c nIu ng gì dn cII dn o nguo ¡ íIn c ín n.
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 161 160 AKIO MORITA & SONY
nay khônµ nôI IIenµ banµ cac Iruonµ DaI hoc To·
kyo va KyoIo, mô I noI Ia Ihu dô, mô I noI Ia cô dô
cu a nuo c Nha I, sonµ do mo I xay du nµ, no duo c Iranµ
bI nhu nµ phuonµ IIe n nµhIen cu u, Ihí nµhIe m hIe n
da I, ra I Ihua n Io I cho nhu nµ nµuo I ham Ihích khoa
ho c u nµ du nµ nhu MorIIa. The chIe n bu nµ nô , µIa o
su Asada phaI danh phan Ion cônµ vIec o phonµ
Ihí nµhIe m de Iho a ma n ca c yeu ca u cu a Ha I quan
NhaI. KhI ay, µIao su cunµ da Iranµ bI cho MorIIa
mô I vô n kIe n Ihu c Iy Ihuye I va Ihu c ha nh kha kha ;
dô I Ia I, MorIIa da hô Iro µIa o su Ironµ cônµ vIe c ha nµ
nµa y, Ironµ do co vIe c vIe I Ihay ônµ mu c IIn Iu c khoa
ho c cu a mô I sô ba o ma µIa o su cô nµ Ia c. Cu nµ qua
vIec hô Iro cho µIao su Asada ma MorIIa quen voI
mô I sô sï quan ha I quan Ihuô c Trunµ Iam Cônµ nµhe
Ha nµ khônµ Yokosuka, µa n Yokohama. Su quen bIe I
na y da dua da y ônµ va o Ironµ quan chu nµ Ha I quan
vo I mu c dích Io n nha I Ia duo c IIe p ca n Ihuo nµ xuyen
vo I ca c pho nµ Ihí nµhIe m o day. Tuy nhIen, MorIIa
van khônµ µIan doan vIec hoc IaI Iruonµ DaI hoc
Hoa nµ µIa Osaka va de n Iha nµ 9.1944, ônµ chính
Ihuc IôI nµhIep nµanh vaI Iy cua Iruonµ nay.
BAI HOC TI GIA ÐÌNH NHO
Thônµ Ihuo nµ, su nµhIe p cu a nµuo I da n ônµ Iuôn
a n hIe n da nµ sau bo nµ da nµ mô I nµuo I phu nu . Nµuo I
Nha I chua Iha y bo nµ da nµ cu a chIe n Iranh. MorIIa
da ba I da u cuô c do I sInh vIen Ironµ hoa n ca nh nhu
Ihe .
DIeu an uI cho MorIIa Ia Ironµ IhoI µIan hoc IaI
Iruonµ DaI hoc Ihu Tam, ônµ duoc nµuoI Ihay cu
o ba c Irunµ ho c Ia µIa o su Gakujun HaIIorI Iheo sa I
de huo nµ da n, µIu p do . Mô I nµa y no , µIa o su HaIIorI
µo I y MorIIa ve vIe c nen Iho µIa o mô I Ironµ nhu nµ
nµuo I ba n ho c cu ma ônµ ra I quí me n, Ia nµuo I danµ
co nhunµ hIeu bIeI sau sac ve bô môn vaI Iy unµ
du nµ, ra I ca n cho su Iim ho c cu a MorIIa. Do Ia µIa o
su Tsunesaburo Asada, danµ da y o Iruo nµ Da I ho c
Hoanµ µIa Osaka. Cho day Ia môI co hôI hIem co
de Ihuc hIen uoc mo, doI den dIp nµhí he, MorIIa
Iuc Iôc dI Osaka Iim µap µIao su Asada. Cuôc µap
µo manµ Ia I su Ihoa I ma I cho ca haI ben. Mô I ma I,
MorIIa duoc quan saI phonµ Ihí nµhIem cua µIao
su Asada, duoc nµhe ônµ noI ve nhunµ cônµ vIec
ônµ danµ Ia m Ironµ Iïnh vu c khoa ho c u nµ du nµ,
Iïnh vuc phu hop voI nhunµ du Iính hoc hoI cua
cha nµ Ihanh nIen chua da y 20 Iuô I. Ma I kha c, cu nµ
qua cau chuyen voI nhunµ cau hoI do ônµ daI ra
cho nµuoI dôI IhoaI, µIao su Asada bIeI duoc kha
nanµ va nhunµ hoaI bao cua MorIIa, ônµ co IhIen
ca m nµay vo I cha nµ Ihanh nIen nµô I Iruo c ma I minh
va hua se danh cho anh nhunµ co hôI hoc Iap IôI
nha I.
MorIIa da de n vo I Iruo nµ Da I ho c Hoa nµ µIa Osaka
Ironµ Iruo nµ ho p nhu Ihe . Va o Iho I dIe m do , Iruo nµ
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 163 162 AKIO MORITA & SONY
Nam 19S1, MorIIa mo I co dIp µa p Ia I YoshIko va
ho da cuo I nhau Ironµ nam na y. Cuô c hôn nhan
na y cho ra do I ba nµuo I con: haI IraI Ia HIdeo (19S2),
Masao (19S4) va môI µaI Ia Naoko (19S6). Tronµ
nhu nµ nam da I MorIIa bôn ba de µay du nµ va pha I
IrIen cônµ Iy ToIsuko, YoshIko Io vIec µIa dinh va
nuôI da y con ca I. Nam 1962, ca c con ônµ da o dô
Iuô I Iu 6 de n 10 Iuô I va vo I Iu ca ch kIem nhIe m Chu
IIch Ia p doa n Sony My (SONAM), MorIIa pha I Ihuo nµ
xuyen “ba m Iru ” o New York, vi va y vIe c ho p nha I
µIa dinh dô I vo I ônµ Iro Iha nh mô I nhu ca u bu c IhIe I
hon bao µIo heI.
Tha nµ 10.1962, nhan dIp YoshIko qua New York
du Ie khaI Iruonµ pho nµ Irunµ ba y cu a SONAM, MorIIa
daI ra voI vo van de ônµ da suy nµhï Iu Iau.
KhI ba YoshIko dua cac con den New York, cac
dô nµ nµhIe p cu a MorIIa Iim duo c cho µIa dinh ônµ
mô I can hô nµuyen Ia chô o cu a nha c cônµ vï ca m
nôI IIenµ NaIhan MIIsIeIn, nam Iren Ianµ ba nµôI
nha sô 1010 Da I Iô Ihu Nam, dô I dIe n vo I VIe n Ba o
Ia nµ Nµhe Ihua I Iha nh phô o duo nµ sô 82. TIe n Ihue
nha kha cao, íI nha I Ia so vo I Iu I IIe n cu a mô I nµuo I
Nha I Iho I ba y µIo – 1.200 dôIa mô I Iha nµ. Nhunµ
can hô na y co nhIe u Ihua n Io I, µIa dinh MorIIa khônµ
pha I chuye n dô da c Iu Nha I sanµ New York, so Ihích
Iranµ Irí cu a chu nhan Ia I kha phu ho p vo I vo chô nµ
MorIIa... Can hô co den muoI haI phonµ, môI IIen
nµhI cu nµ qua Io n so vo I mô I nµuo I Nha I sô nµ Iren
da I Nha I. Dem dem, a nh sa nµ Iu VIe n Ba o Ia nµ ha I
phu nu cu a AkIo MorIIa Ia YoshIko KameI, nµuo I khônµ
chí µIu p ônµ Ia o du nµ mô I ma I a m, nuôI duo nµ nhu nµ
dua Ire Ihanh nhunµ cônµ dan IôI, ma ba con hô
Iro cho MorIIa ra I nhIe u Ironµ vIe c kInh doanh ba nµ
nhu nµ vIe c Ia m Iuo nµ chu nµ nhu don µIa n.
YoshIko xua I Ihan Iu mô I do nµ ho samuraI chuyen
In sa ch va ba n sa ch. KhI co n Ire , YoshIko sô nµ Ironµ
mô I µIa dinh sunµ Iu c, da m a m, quanh nam suô I
Iha nµ chí ba n ba c chu ye u chuye n kInh doanh. KhI
chIe n Iranh bu nµ nô , YoshIko pha I bo ho c, Ia m cônµ
nhan sa n xua I dô mô c Ironµ mô I nha ma y che Ia o
co pha n ma y bay du nµ cho vIe c hua n Iuye n co Ien
Ia Chuôn Chuôn Do. KhI nha may nay bI dôI bom,
ba duoc dIeu qua môI nha may san xuaI quan ao
cho Ihuonµ bInh, sau do IaI duoc chuyen ve môI
nha In de In nhu nµ µIa y Io du nµ cho mu c dích quan
su IaI nhunµ vunµ do quan NhaI Iran µIu. Tronµ
µIaI doan cuôI cunµ cua cuôc chIen, da sô Iruonµ
hoc chí day môI Iuan Ie môI nµay, môI sô Iruonµ
nµunµ hoa I dô nµ ha n.
MorIIa da µa p va quen YoshIko Ironµ hoa n ca nh
dau sôI Iua bonµ do va khI chIen Iranh keI Ihuc,
ho khônµ µa p Ia I nhau Ironµ mô I Iho I µIan da I. Va o
nhu nµ nµa y cuô I cu nµ cu a cuô c chIe n, Ironµ Iu c MorIIa
Iim ve Iham nha o Kosuµaya Ihi YoshIko ve sônµ
vo I cha me o Tokyo. NµôI nha cô kính cu a µIa dinh
ba bI bom dô I na I, ca nha sô nµ Ironµ mô I can ha m
va YoshIko da nau an banµ Iua cua dônµ sach vo
chay am í nhIeu nµay IIen.
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 165 164 AKIO MORITA & SONY
MorIIa va o ho c. RIenµ cô con µa I Naoko Ihi se ho c
Iruonµ NIµhIInµaIe · BamIord.
Cuô I cu nµ Ihi ca µIa dinh MorIIa cu nµ da co ma I
o New York. Cac cô cau be choanµ nµop Iruoc su
Iô nµ Ia y cu a mô I xu so danµ Ihay dô I Iu nµ nµa y,
mau cho nµ quen dI nô I nho nha . De ca c con de da nµ
Ia m quen vo I cuô c sô nµ mo I, MorIIa µu I haI con IraI
de n Ira I he WInona o IIe u banµ MaIne. Theo nô I quI
cua IraI, Ironµ haI Iuan Ie dau, phu huynh khônµ
duo c de n Ira I de Iham con em, dIe u na y µIu p chu nµ
so m re n Iuye n IInh Iha n Iu Iu c va Ihích nµhI vo I cuô c
sônµ moI. VoI YoshIko, MorIIa khuyen ba hoc Iay
banµ IaI xe cua My, vi Ironµ cuôc sônµ moI o New
York, ba phaI Ihuonµ xuyen dua don con caI hoac
mua sam cac Ihu can dunµ Ironµ µIa dinh, Ironµ
khI ônµ pha I dI day dI do Ihu c hIe n nhu nµ cônµ vIe c
quan Iro nµ cho cônµ Iy.
Lo I khuyen na y khIe n ba nho Ia I nhu nµ nµa y mo I
cuo I nhau hô I nam 19S1, mô I Ironµ nhu nµ de nµhI
da u IIen cu a MorIIa dô I vo I ba Ia ha y ho c Ia I xe, cho
du dIeu nay khônµ phô bIen dôI voI phu nu NhaI.
Cunµ nho kInh nµhIem IaI xe o que nha ma ba da
de da nµ Ia y duo c ba nµ Ia I xe Ia I My . Ve sau, MorIIa
va YoshIko ca nµ Iha y Io I ích cu a vIe c ba bIe I Ia I xe
o New York. Hô I a y, SONAM Ihuo nµ xuyen dua do n
ca c ky su cu nµ kha ch ha nµ Iu Tokyo bay sanµ New
York Iham vIe nµ cônµ Iy va YoshIko Iro Iha nh “Ia I
xe ” cu a SONAM de Ihu c hIe n nhIe m vu ca n IhIe I do .
sanµ phía Iruo c nµôI nha noI µIa dinh MorIIa danµ
cu Iru khIen cho ônµ IIen Iuonµ den kInh dô anh
sa nµ ParIs, cho du New York cu nµ Ia mô I Iha nh phô
ruc ro cua nuoc My.
MorIIa do n de n can hô Iren va o Iha nµ 4.1962,
nhunµ ônµ pha I o mô I minh de n Iha nµ 6, cho cho
ca c con ke I Ihu c nIen ho c o que nha . Tronµ Iho I µIan
nay, môI nµay ônµ den van phonµ banµ xe buyI,
hoa Ironµ dam dônµ cu dan New York, Ianµ nµhe
ho no I chuye n, quan sa I ca c Iho I quen cu a ho nhu
mô I nha xa hô I ho c Ihu c Ihu . Önµ IIe p Iu c ba n sa n
pha m Sony, µo I dIe n Ihoa I cho kha ch ha nµ, va khI
ra nh rô I, ônµ de n ca c Iruo nµ ho c o khu ManhaIIan
de Iim chô Iruo c cho bo n Ire . Sam HarIweII Ia nµuo I
µIup ônµ nhIeu nhaI Ironµ vIec nay. Co con danµ
Iheo ho c Ia I Iruo nµ ho c cu a Iha nh phô , ônµ co Ihe
µIu p MorIIa nhu nµ y kIe n IhIe I Ihu c, Iha m chí cu nµ
dI voI ônµ de Iruc IIep IIep xuc voI cac Ban GIam
hIeu nha Iruonµ. MorIIa da caI cônµ IIep xuc voI
khoa nµ 20 Iruo nµ ho c de Iim noI Ihua n Io I nha I dô I
voI ba cônµ dan NhaI be Ií, chua co môI chuI vôn
IIenµ Anh nao. Önµ muôn Iim môI Iruonµ hoc co
Ihe nha n chu nµ íI nha I haI nam, bo I vi do Ia khoa nµ
Iho I µIan ônµ du dInh Ia m vIe c Ia I My . Pha n Io n Iruo nµ
ho c o New York chIu a nh huo nµ cu a Iruye n Ihô nµ
µIa o du c chau Âu, may ma n Ia ônµ HIe u Iruo nµ Iruo nµ
SI. Bernard Io y Ihích mo rô nµ Iính quô c Ie cu a Iruo nµ
minh nen san sanµ Ihu nhan haI cau con IraI cua
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 167 166 AKIO MORITA & SONY
“bu a” cu u hô do , vi Ihe MorIIa ca m Iha y ba I an. Önµ
Iu an u I Ia du sao dIe u na y se co Io I cho chu nµ, µIu p
chunµ som hoan IhIen IInh Ihan Iu Iap. Su nhan
Ihu c ve nhu nµ kha c bIe I Ironµ do I sô nµ cu a haI xa
hôI NhaI va My se IruI ren cho chunµ Ionµ Iu hao
dan Iô c va µIa IrI IInh Iha n cu a Ia co Tô quô c. Sau
na y, khI xay du nµ mô I nµôI nha mo I o Tokyo, MorIIa
khônµ quen cho du nµ mô I cô I co va mô I buô I sa nµ
cac con ônµ deu phaI keo Ia quôc ky Ien den dính
côI co. TaI ca cac xuonµ san xuaI cua Sony cunµ
de u Ireo co Tô quô c, co cu a Ia p doa n va co cu a nuo c
chu nha, noI xuonµ Ioa Iac. TInh Ihan dan Iôc Ihe
hIe n Ironµ su Iran Iro nµ Ia quô c ky Ia mô I Ironµ nhu nµ
ye u Iô khônµ Ihe IhIe u khônµ nhu nµ cho nhu nµ cônµ
dan Iuonµ IaI nhu HIdeo va Masao, ma cho ca nhu nµ
cônµ nhan Nha I danµ Iao dô nµ Iren xu nµuo I. DIe u
do bIe u hIe n Ironµ Iu nµ cu chí, Iu nµ nµôn nµu ma
ho su du nµ Ironµ cô nµ dô nµ dan Iô c ba n xu va Iuôn
nha c nho ho µin µIu ba n sa c dan Iô c nµay Ironµ Iu nµ
Ihao Ia c Ia m ra sa n pha m, Iu nµ µIay phu I IIe p xu c
vo I kha ch ha nµ.
RIenµ Naoko, cô be co n nho qua , khônµ Ihe de n
Ira I he nhu haI nµuo I anh. KhI duo c µu I de n Ira I cham
soc Ire em ban nµa y Beachwood Ironµ Iha nh phô ,
cô da chu nµ Io mô I su Ihích nµhI kha nhanh cho nµ
vo I do I sô nµ mo I. Sau nam ho c Io p mô I, cô be co ve
sa n sa nµ Iham µIa Ira I he , nha I Ia khI nµhe haI ônµ
anh ke Ia I cuô c sô nµ o Ira I WInona. HaI Iua n Ie sau
nµa y Naoko de n Ira I he Iren, MorIIa va YoshIko de n
DôI Iu c nhu nµ ônµ ba kha ch na o do bI Ira I µIo , Iro
IroI, chua quen voI Ihuc an Ia, YoshIko Iro Ihanh
dau bep dac bIeI kIem nha Iu van cho ho. Nho su
xô c va c cu a ba ma SONAM Ihu phu c duo c IhIe n ca m
cua nhunµ nµuoI Iim den cônµ Iy de khao saI co
hô I Ia m an. Khônµ chí Ia m “Ia I xe ” dua do n kha ch,
YoshIko IaI xe cho ca MorIIa va cac cônµ su Ironµ
nhu nµ chuye n dI de n noI hô I ho p hay de n phô WaII
– Irunµ Iam IaI chính cua New York.
Co su hIe n dIe n Ihuo nµ xuyen cu a nµuo I phu nu
Ironµ µIa dinh, can hô a m cu nµ ha n Ien. NoI na y
cu nµ Iro Iha nh mô I pho nµ Ihí nµhIe m dIe n Iu , noI
cac ky su khao saI va Ihu nµhIem nhunµ chIec II·
vI cu a ca c ha nµ kha c danµ ca nh Iranh vo I SONAM.
Can hô vuonµ va I da y nhu nµ du nµ cu , IhIe I bI dIe n
Iu va nµuoI ra vao chanµ may khI nµoI.
DôI voI HIdeo va Masao, cuôc sônµ o IraI he Iuc
da u kha bu c bô I. Khônµ co mô I Ire em Nha I Ba n na o
de co Ihe choI du a vo I chu nµ. HaI anh em Ia I bI Ia ch
rIenµ Ironµ haI nho m ho c sInh kha c nhau, nµu Ironµ
nhu nµ can Ie u kha c nhau. Nµuo I µIa m dô c Ira I mua
mô I quye n Iu dIe n Anh · Nha I cô I ho c va I IIe nµ Nha I
quen Ihuô c de no I chuye n vo I chu nµ, µIu p chu nµ bo I
ca m Iha y don dô c.
Du kIe n duo c chuye n do , MorIIa vIe I cho haI ca u
cau “PIease caII my IaIher” (xIn µo I µIu p bô IôI) de
ca c ca u nho Ira I µIu p Ihônµ ba o cho MorIIa mô I khI
chu nµ µa p kho khan va khônµ bIe I ca ch Iu xoay xo .
Tuy nhIen, chunµ chanµ bao µIo su dunµ den IoaI
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 169 168 AKIO MORITA & SONY
Iu µIu a Irua cho de n ba, bô n µIo sa nµ hôm sau. HIdeo
khônµ uô nµ ruo u, vi Ihe Iha I Ia mô I vIe c kho nho c
khI ca u pha I nµô I vo I ca c nµhe sï nha c rock, Iu minh
uô nµ Coca·coIa va nhin ho uô nµ whIsky, ruo u va o
IoI ra IaI Ianµ.
Ve sau, HIdeo duo c dIe u ve bô pha n ke Ioa n cu a
Sony, voI cau Ia môI su Ihay dôI Ioan dIen Iu môI
Iïnh vu c co Iính nµhe Ihua I Ia cônµ nµhe µhI am sanµ
mô I Iïnh vu c khô khan vo I nhu nµ con Ioa n cô nµ Iru
nhan chIa vô hô n. NhIe u nµuo I Io nµa I, khônµ bIe I
HIdeo co Ihích nµhI duo c vo I môI Iruo nµ mo I khônµ,
nhunµ MorIIa IIn Ia duo c, vi ônµ bIe I con ônµ co mô I
phonµ ca ch ra I Nha I Ba n, cho du ca u co ha p Ihu ne n
µIa o du c phuonµ Tay dI nu a. Va ônµ da suy nµhï du nµ.
HIdeo quen da n vo I nhu nµ con sô va nhu nµ xa p chu nµ
Iu . Ca u Iim Iha y nIe m vuI khI nµhï de n su pha I IrIe n,
huo nµ dI Ironµ Iuonµ IaI cu a mô I Ironµ nhu nµ Ia p
doa n Io n nha I nuo c Nha I.
Sau nµa y Iô I nµhIe p Iruo nµ Da I ho c GeorµeIown,
Masao, ca u con IraI Ihu haI cu a MorIIa va o Ia m cho
ha nµ ba o hIe m Morµan Ironµ haI nam ruo I. Chính
Ironµ Iho I µIan na y, ca u da dua ra nhu nµ nha n
xe I Ihu vI ve chuye n ho p ha nh o Nha I va o My .
Theo Masao, o Nha I, mo I nµuo I Ihuo nµ xuyen ho p
ha nh va ke o da I cuô c ho p ra I ma I Ihi µIo ; Ironµ
khI o ha nµ Morµan, cha nµ aI chIu Ia nµ phí Iho I µIan
va o nhu nµ cuô c ho p nhu Ihe ca . Ha u nhu Ia I ca
nhu nµ va n de de u co sa n µIa I pha p, mo I nµuo I chí
ca n Iheo do ma cho y kIe n hay da I ra cau ho I ma
Iham con, cô be da n haI nµuo I de n mô I ca I hô va ha nh
dIe n che o Ihuye n dua bô me da o quanh hô . Ve sau,
Naoko Ihu nha n Ia nhu nµ nµa y da u mo I de n Ira I, ban
dem, khI de n Ia I he I, cô be ca m Iha y vô cu nµ don
dô c va co Iu c da kho c. De bo I so , cô da ba I de n pIn
Ironµ chan cho de n khI nµu duo c mo I IhôI. Ha u qua
cua sanµ kIen nay Ia phan Ion khoan IIen bô me
µuI cho de IIeu xaI, cô be su dunµ heI vao khoan
mua pIn den o cua hanµ cua IraI.
Sau mu a he da u IIen da y na nµ µIo va khônµ khí
Ironµ Ia nh, haI ca u IraI Iu MaIne Iro ve vo I nhu nµ
cau chuye n vuI Iu Io p ho c, nha I Ia Iinh Ira nµ ye u ke m
IIe nµ Anh cu a ca c ca u. Ba nµ nô Iu c rIenµ, mô I nµuo I
cô µa nµ Ihích nµhI vo I cuô c sô nµ mo I, du Ia I Iruo nµ
ho c hay o µIa dinh.
*
* *
Con IraI ca cu a MorIIa Ia HIdeo du da dI ho c nhIe u
noI o Anh va My , nhunµ chí muô n suô I do I Ia mô I
Iha nh vIen cu a Sony. Tronµ Ia p doa n, ca u µIu pha n
phu Irach my IhuaI cho cônµ Iy IIen doanh CBS ·
Sony do NorIo Ohµa (sau Ia Chu IIch Ia p doa n Sony)
phu Ira ch. DIe u may ma n Ia ca MorIIa va HIdeo cu nµ
chIa se vo I nhau y nµhï Ia HIdeo khônµ nen ve Ia m
vIec IaI bô may dau nao cua Sony, vi nhu Ihe de
µay ra du Iua n ve chu Iruonµ “µIa dinh IrI”. Ca u Ia m
vIe c vo I ca nµhe sï nuo c nµoa I Ia n nµhe sï dIa phuonµ,
da I duo c Iha nh cônµ va nô I IIe nµ Ironµ nµa nh cônµ
nµhIep µhI am IaI NhaI Ban. Cau Iam vIec vaI va,
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 171 170 AKIO MORITA & SONY
Chûúng 2.
VÌ MÓT THÊ GIOI
NGAY MAI
Thïë giúái seä khöng coá cú may tiïën böå nïëu chuáng ta laâm rêåp
khuön theo nhûäng gò maâ cêëp laänh àaåo cuãa chuáng ta àaä laâm.
/k|o lor|ta /k|o lor|ta /k|o lor|ta /k|o lor|ta /k|o lor|ta
IhôI. Ouan dIe m na y cu nµ Iuonµ Iu y kIe n cu a mô I
nha ba o phuonµ Tay de n Nha I Ba n de Ihu c hIe n
mô I Ioa I nhu nµ cuô c pho nµ va n ca c doanh nhan
Nha I Ba n, khI de n µa n cuô I chuye n dI da de n Iham
MorIIa va Ira Io I cau ho I cu a ônµ mô I ca ch ra I chan
Iinh ve nµuo I Nha I ra nµ:
- To¡ íIong cn n íñ ng ngIc ¡In n dn u nIu ng gì Io
no ¡. To¡ cII íñ t dn u cIu ) íI¡ Io no ¡ “tu) nI¡cn”,
ío ¡ \ì tu do t¡o d¡, Io no ¡ d¡c n tn Ic t ) ngI¡ cu n
Io ...
- Tn cn n ¡In ¡ ¡n t í¡cn nIn n íI¡ no ¡ cIu)c n \o ¡
nguo ¡ NIn t. Hn u Ic t nguo ¡ NIn t tIuo ng íuo c tn ¡In ¡
cIo ¡n t ínu no ¡ no ¡ ¡n nIu ng gì tIu c :u o t¡ong
dn u Io ...
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 173 172 AKIO MORITA & SONY
IrancIsco, Los AnµeIes, San AnIonIo, DaIIas, Anh quô c,
BarceIona va ParIs.
Cu nµ chí Ironµ Iho I µIan nµa n nµu I do , ônµ da duo c
hô I kIe n vo I nhu nµ nhan va I danh IIe nµ cu a Ihe µIo I
nhu Nu hoa nµ Anh LIIzabeIh II, Chu IIch ha nµ GeneraI
LIecIrIc, ônµ 1ack WeIch, Tô nµ Ihô nµ Pha p Iuonµ IaI
1acques ChIrac, nµhe sï vï ca m Isaac SIern va nhIe u
chính kha ch cu nµ doanh nhan kha c. Önµ cu nµ da
Iham du haI buôI hoa Iau nhac va môI buôI chIeu
phIm, Ihu c hIe n bô n chuye n dI Ironµ pha m vI nuo c
NhaI, hIen dIen Ironµ Iam buôI IIep Ian, choI chín
van µôn, Ia khach danh du cua môI Ie cuoI, va dI
Iam nhu Ihuonµ Ie IaI Iru so Sony Ironµ 17 nµay.
LIch Ia m vIe c chu ye u cu a MorIIa Ihuo nµ duo c quye I
dInh hon mô I nam Iruo c.
Mô I Ironµ nhu nµ su kIe n quan Iro nµ dIe n ra Ironµ
nam 1993 Ia vIe c GaIshI HIraIwa, Chu IIch cu a
KeIdanren (KeIzaI DanIaI RenµokaI), Iuc HIep hôI
Doanh nµhIep NhaI Ban, moI MorIIa Ihay Ihe ônµ
Ironµ cuonµ vI Ia nh da o cu a Iô chu c na y. KeIdanren
Ia hIe p hô I kInh Ie co uy Iín nha I o Nha I Ba n va ha u
he I Ia nh da o ca c doanh nµhIe p o nuo c na y de u mo
duoc nµôI vao chIec µhe chu IIch. Tronµ Iïnh vuc
kInh Ie , nµuo I Ia coI vIe c Iro Iha nh chu IIch KeIdanren
cunµ µIônµ nhu ke vI nµaI vanµ hoanµ de vay.
Ca c chuye n dI ra Ihe µIo I cu a MorIIa, ônµ nhu mô I
daI su cho NhaI Ban, µop phan Iam hinh anh daI
nuo c Nha I duo c Iô I de p Ien Ironµ con ma I cu a ba n
be quôc Ie.
Nam 1990, MorIIa chí dInh NorIo Ohµa Ia m Chu
IIch Ia p doa n Sony, co n ônµ chí µIu cuonµ vI Chu
IIch Hô I dô nµ qua n IrI. Ohµa chính Ia nµuo I ma nµa y
na o, khI co n Ia mô I sInh vIen, da phe pha n nhu nµ
chIe c ma y µhI am do Ibuka va MorIIa Ia m ra, va cu nµ
vi quí Iro nµ IInh Iha n da m an, da m no I cu a cha nµ
Ihanh nIen nay ma haI ônµ da Ihu nhan Ohµa vao
Ia m cho cônµ Iy ToIsuko va Iro nµ du nµ ve sau. Sau
do , ônµ da cu nµ chính kha ch ShInIaro IshIhara cho
ra doI Iap IIeu Iuan µay “sôc” TIc Tn¡nn tInt cnn
:n) NO voI nhunµ Iuan dIem moI me va day Iính
phe pha n dô I vo I ca ch qua n Iy ne n kInh Ie cu a nµuo I
My Iuc bay µIo.
MÓT ÐAI SI KHÓNG HAM
Nhu nµ nam da u Iha p nIen 1990, ma c du da o Iuô I
Iren duoI 70, MorIIa van dI chuyen Ihuonµ xuyen,
dac bIeI Ia haI Ihanµ Iruoc khI bI dôI quy (1993),
ônµ dI ra I nhIe u noI. Tu ba n doanh Sony o Tokyo,
ônµ bay dI New 1ersey, WashInµIon, ChIcaµo, San
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 175 174 AKIO MORITA & SONY
quan Ironµ nhaI Ironµ nµanh xuaI ban o My, nhan
xuaI ban quyen sach MorIIa se vIeI.
NµoaI vIec µoI y vIeI quyen Mu:¡ng: í) Mo¡¡tn,
PeIerson cu nµ co cuô c da m Ihoa I vo I MorIIa ve a nh
huo nµ cu a InIerneI va Iruye n Ihônµ Iuonµ Ia c Ironµ
do I sô nµ. Önµ Io ra ha o hu nµ vo I nhu nµ va n de duo c
neu ra va dônµ y voI PeIerson ranµ nuoc My danµ
Ia Irunµ Iam hoa I dô nµ, ônµ se da nh nhIe u Iho I µIan
hon nu a o My de phô I ho p cônµ vIe c vo I ca c doanh
nhan va ca c nha cônµ nµhe ho c. Nhunµ con dô I quy
nµa y 30.11.1993 da µIe I che I bao nhIeu du Iính cu a
MorIIa, bao nhIeu monµ mo I cu a nhIe u nµuo I Iruo c
IrIen vonµ môI su µop suc huu hIeu cua ônµ vao
vIe c vu c da y ne n kInh Ie Nha I Ba n danµ “nµa I nµu ”
Ironµ con suy Ihoa I. Nam 1994, bIe I Ia MorIIa khônµ
Ihe hôI phuc duoc nua, Chu IIch Sony NorIo Ohµa
quye I dInh pha I Iim mô I nµuo I co kha nanµ dua Sony
IIe n va o Ihe ky XXI vo I Ia I ca su Iu IIn cu a mô I Ia p
doa n dIe n Iu be Ihe Ia I nuo c Nha I va Iren Ihe µIo I.
Cuô I cu nµ, va o da u nam 199S, ônµ da cho n NobuyukI
IdeI vao vaI Iro nµuoI Ianh dao Sony.
*
* *
Nhu môI chIen bInh phaI µIa Iu vu khí khI cuôc
chIen con khôc IIeI, khI ma nhunµ chIen Iuoc mo
duo nµ cho mô I chIe n Iha nµ mo I da µa n ke , MorIIa
pha I Iu bo mo I du dInh ke Iu nhu nµ nµa y cuô I nam
1993. Cuô c sô nµ cu a ônµ Iu do Ia nhu nµ nµa y quay
Ia I vo I mô I qua khu da Ira I da I hon 70 nam, Ironµ
DIe u oa I oam Ia nµa y 30.11.1993 duo c cho n Ia
nµa y cônµ bô su IIe p nhIe m chu c vI Chu IIch
DeIkanren cu a MorIIa cu nµ Ia nµa y ônµ bI dô I quy .
Le ra do Ia môI nµay ky dIeu cua daI nuoc NhaI
Ba n, va o Iho I de m ma ne n kInh Ie danµ roI va o mô I
con suy IhoaI keo daI. MorIIa Iunµ nuôI mônµ caI
ca ch Nha I Ba n, Iu nµ Iô chu c nhu nµ nho m Iha o Iua n
Ironµ µIo I chính kha ch, doanh nhan, cônµ chu c nha m
Iim ra nhu nµ µIa I pha p kha IhI cho da I nuo c. NhIe u
nµuo I cho ra nµ Iinh hinh kInh Ie cu a Nha I Ba n Iu c
ba y µIo se kha c dI ra I nhIe u ne u co mô I nµuo I nhu
MorIIa o va o dIa vI nµuo I pha I nµôn nhan danh µIo I
doanh nµhIep va hoaI dônµ vi su nanµ dônµ cua
ne n kInh Ie .
Tronµ mô I ba I vIe I da I nhan de Aí¡o Mo¡¡tn danµ
Iren Ia p san I¡occcd¡ng: o¡ tIc Anc¡¡cnn II¡ío:o¡I¡-
cní 5oc¡ct) (sô 2, Iha nµ 6.2001), PeIerson da nha c
Ia I mô I sô ky nIe m da nµ nho ve MorIIa. Önµ ke ra nµ
vao caI Ihanµ 11.1993 day oan nµhIeI do, ônµ da
co haI cuô c no I chuye n Ihu vI vo I MorIIa. Tronµ buô I
no I chuye n Ihu nha I, ônµ µo I y MorIIa vIe I mô I Ia c
pham moI IIep Iheo quyen Iu Iruyen Mndc ¡n Tn-
¡nn (xuaI ban nam 1986) raI Ihanh cônµ cua ônµ.
Önµ cu nµ de nµhI nhan de cu a Ia c pha m na y se Ia
Mu:¡ng: í) Mo¡¡tn (Nhu nµ suy nµa m cu a MorIIa),
Ironµ do MorIIa se neu Ien suy nµhï cua minh ve
nhIe u va n de kha c nhau Ironµ cuô c sô nµ. Ben ca nh
do , ônµ cu nµ µo I y nµuo I ba n Ia 1ason LpsIeIn o nha
xua I ba n Random House, mô I nhan va I Ihuô c ha nµ
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 177 176 AKIO MORITA & SONY
mo n dô choI ônµ Ihích nha I Ia qua khí ca u bom khí
heIIum co Ihe dIeu khIen Iu xa. MôI khI dI xa ve,
íI khI MorIIa quen mua nhu nµ mo n dô choI hay nhu nµ
va I du nµ co khí, mô I Ihu haI mo n, mô I cho ônµ va
mô I Ibuka. Nhu nµ nµa y co n nho , mô I khI cha y va o
pho nµ cu a haI ônµ, Masao Iuo nµ nhu buo c va o mô I
kho dô choI da nh cho Ire nho .
KhI co n Ia m vIe c chunµ, Irua na o Ibuka va MorIIa
cu nµ nµô I an vo I nhau, dôI Iu c mo I mô I nµuo I na o
do cunµ nµôI an chunµ voI haI ônµ IaI phonµ an
cônµ Iy. NµuoI nay bIeI ro cach sap xep Ironµ van
pho nµ cu a nµuo I kIa nhu chính van pho nµ cu a minh.
Tronµ pho nµ Ia m vIe c cu a minh, Ibuka Ihính Ihoa nµ
no I vo I nµuo I Ihu ky : “Cô va o pho nµ ônµ MorIIa (dI
va nµ), xem co co n bô Iuô c·no·vII o nµan ke o Ihu ba
cua ban vIeI cua ônµ ay khônµ”. Co nhunµ Iuc haI
nµuo I ba n Io c muô I IIeu da Ihu µIa n Ia I van pho nµ
ba nµ mô I va I va n va I Iay vo I nhu nµ Ira nµ cuo I da y
sa nµ khoa I nhu haI cha nµ Ihanh nIen ma y chu c nam
ve Iruo c.
Du haI nµuo I quy Iro nµ nhau va cu nµ mô I chí huo nµ
Ironµ cônµ vIe c Iau da I nhunµ chuye n ba I dô nµ µIu a
ho cu nµ khônµ pha I Ia khônµ co . Nhu nµ Iu c nhu
vay, ho Iim cach µIaI quyeI rIenµ voI nhau, khônµ
Ia m a nh huo nµ de n cônµ vIe c cu a nhu nµ nµuo I kha c.
DôI voI chính sach cua Iap doan, Iruoc maI nhan
vIen, ho Iuôn co chunµ mô I IIe nµ no I, khônµ aI du
Ironµ hay nµoa I Sony nµhe nµuo I na y chí Irích nµuo I
kIa.
do Iho I µIan cô nµ hIe n Iuô I Ihanh xuan va bao nhIeu
cônµ su c cho haI Ihuonµ hIe u ToIsuko va Sony da
chIe m de n µa n nu a Ihe ky (1946·1994). Tren ca I ne n
Iunµ IInh, mo ao cua nhunµ ky nIem qua khu môI
Iho I, haI hinh a nh Masaru Ibuka va AkIo MorIIa Iuôn
ho a quye n, dan xen nhau. Ho Ia haI ba n dô nµ nµhIe p
µa n ke I cuô c do I nhau cho mô I Iy Iuo nµ Iô I de p nha I
ma ca mô I Ihe he Ihanh nIen Nha I Ba n Iuôn ôm a p.
Do Ia so m dua da I nuo c hô I sInh Iren dô nµ Iro Ia n
Iu môI cuôc chIen khôc IIeI va Iunµ buoc vuc day
ne n kInh Ie de kIp sa nh nµanµ vo I ca c cuo nµ quô c
nam chau.
Nhunµ nam 1990 do, han Ia Ibuka va MorIIa da
nhin Ia I qua khu cu a minh vo I mô I Io nµ Iu ha o khI
nen kInh Ie NhaI Ban nµay môI khanµ dInh minh
Ironµ cô nµ dô nµ Ihe µIo I. Do Ia nIe m Iu ha o Ihua n
khIeI cua nhunµ con nµuoI hIen minh khônµ phaI
cho IoI ích ca nhan hay môI Iap Ihe nho hep ma
Ia cho ca môI daI nuoc. Nµay nay, khI van phonµ
cu a ho da Irô nµ va nµ, nhu nµ nµuo I nu Ihu ky rIenµ
cu a ho Iu nµ hô Iro ho qua ha nµ chu c nam Iro I nay
va n co n phu c vu o Sony, va n duy Iri Iho I quen sa p
xe p nhu nµ quye n sa ch, nhu nµ du nµ cu dIe n Iu du nµ
vI Irí nµay nao cua chunµ, nhu môI su Iuonµ nho
ho . Tronµ nhu nµ hô I u c cu a minh, Masao, nµuo I con
IraI Ihu haI cua MorIIa, van nho ro Ia nhunµ nµay
anh co n nho , Ibuka Ia nµuo I dam me Ia u dIe n, Iu nµ
Ia Chu IIch HIep hôI Iau hoa nho. MorIIa Ihi Ihích
suu Ia p da n orµan co khí, hô p nha c, da n pIano Ia
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 179 178 AKIO MORITA & SONY
vay va phaI µIam IhIeu Ihua Iô Ironµ môI Iinh Ihe
µa n nhu Iuye I vo nµ, va n khônµ he co chuye n MorIIa
na y sInh ra y nµhï ha I chan Ibuka. MorIIa va n Iuôn
cho ranµ minh co Irach nhIem phaI bao ve Ibuka,
nµuo I ma ônµ va n mô Ia nhu “mô I Iam hô n Ihua n
khIe I va µIa n dI”. MorIIa Iuôn ba y Io su kham phu c
Ibuka, coI ônµ nhu mô I Ironµ nhu nµ nµuo I nha y be n
Iuye I vo I Ironµ Iïnh vu c cônµ nµhe . Co mô I µIaI Ihoa I
cunµ danµ nho. Do Ia khI da buoc vao dô IuôI 70
(Ibuka sInh nam 1908), môI khI roI Iru so, Ibuka
va n dI mô I minh. Mô I Ia n, Ia I nha µa xe Iu a Tokyo,
ônµ dI va o nha ve sInh cônµ cô nµ va bI mô I nµuo I
Ia maI nhan dIen ra ônµ rôI Ien IIenµ chao. Chí co
Ihe nhunµ khI MorIIa nµhe IIn nay, vôI vanµ bao
dônµ va caI cu môI nam nhan vIen Iuôn bam saI
Ibuka môI khI ônµ dI ra nµoaI.
Tronµ cuô c sô nµ rIenµ, MorIIa Iuôn co Iham vo nµ
da I duo c nhu nµ Iha nh Iu u ca nhan va duo c mo I nµuo I
nhin nha n, sonµ Ironµ mô I quan he vo I Ibuka, ônµ
bIe I quen minh. HIdeo MorIIa nhin Iha y o cha anh
Io nµ Ia n Iu y cu a mô I du a em da nh cho nµuo I anh
Io n cu a minh. Anh cho ra nµ vi bô anh Ia con Iruo nµ
Ironµ mô I da I µIa dinh co ne p sô nµ cô xua va duo c
nuôI duo nµ nhu mô I ônµ hoa nµ, ma nhu nµ nµuo I
nhu Ihe Ihuo nµ nuôI Ironµ IIe m Ihu c cu a ho nIe m
khao kha I co mô I nµuo I anh. Chính HIdeo cu nµ Ia
con Iruonµ nen anh chIa se voI bô anh nIem khao
kha I do .
* * *
NoI ve môI quan he µIua Ibuka va MorIIa, ca ba
YoshIko MorIIa Ia n nµuo I con IraI Ibuka Ia MakoIo
deu Ihua nhan ranµ su µan bo µIua haI nµuoI ben
chaI, môI Iinh ban heI suc dac bIeI. KhI ho cunµ
dau yeu, hoac khI nµuoI nay den Iham nµuoI kIa,
ho nµôI voI nhau Ironµ Im Ianµ, Iay nam chaI Iay
nhau, nhu nµ µIo I nuo c ma I cha y da I Iren ma . Nhu nµ
µIo I nuo c ma I cu a Iinh ba n yeu Ihuonµ, µa n bo ; cu a
nhu nµ ky nIe m ca mô I Iho I µIan kho pha n da u ben
nhau, du Ia m me m Io nµ nhu nµ con nµuo I sa I da
nhaI. O ho, khônµ chí co nhunµ bô oc vï daI Iam
nen nhu nµ dIe u Iha n ky cho ne n kInh Ie Nha I Ba n
ma co n co nhu nµ Ira I IIm cao ca bIe I quy Iro nµ mô I
Iinh ban IhIenµ IIenµ, keI IInh qua bao nhIeu nam
Iha nµ nho c nha n. Vo I nµuo I em IraI MorIIa Ia KazuakI,
môI quan he µIua haI nµuoI daI den muc... khônµ
hIe u nô I, vIe c ho de n vo I nhau Ia mô I co duyen kho
aI IIn duo c. Cu nµ co nhu nµ Iu c Ibuka va MorIIa ba I
dô nµ vo I nhau Iuy khônµ co µi da nµ ke . Cha nµ ha n
nhu khI Ibuka dIeu xe cua Iap doan de dI nµhí o
HonoIuIu da µap phaI su Ihônµ Irach cua MorIIa,
hoac MorIIa nôI nonµ khI nµuoI chí huy Iruc IIep
cu a minh ba o Iro cho mô I nµuo I quen bIe I na o do .
DôI Iuc baI dônµ cunµ xay ra Ironµ Iïnh vuc quan
Iy , nhu khI Ibuka µa n nhu dua Sony va o Iinh Ira nµ
pha san vao nhunµ nam dau Ihap nIen 1960 boI
vIec khônµ chIu Iu bo cônµ nµhe ChromaIron day
baI Irac Ironµ vIec san xuaI may Ihu hinh mau.
Du du nµ Iruo c nhu nµ Iinh huô nµ sô nµ co n nhu
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 181 180 AKIO MORITA & SONY
duo c µIo I IhIe u vo I nhau va MorIIa da “pha I pha o”
khônµ khoan nhuo nµ:
· Thua ônµ MInow, IôI khônµ ua ônµ. Truo c khI
chu nµ Ia µa p nhau, ônµ da µay ra cho IôI bao nhIeu
phIen nhIeu.
Cau no I nu a du a nu a Iha I duo c ônµ MInow do n
nhan môI cach nµhIem Iuc. Önµ muôn nµhe Ihem
nhu nµ Io I µIa I Ihích va duo c MorIIa ke Ia I cau chuye n
ve cac quI dInh cua ICC danµ µay kho khan cho
Ia p doa n Sony. Tu do , haI nµuo I Iro Iha nh mô I dôI
ban IôI, va khI bay sanµ WashInµIon de µIoI IhIeu
sa n pha m mo I Ia ma y Ihu pha I banµ hinh (VTR) nha n
hIe u U·MaIIc, MorIIa khônµ quen mo I MInow de n Iham
du buô I Ie . Lu c do , MInow ho I xem ônµ co Ihe mo I
Ihem môI nµuoI den du buôI Ie khônµ va sau khI
co su dô nµ Iinh cu a MorIIa, ônµ dua de n mô I nµuo I
kha ch co ca I Ien quen Ihuô c Ia Henry KIssInµer, khI
ay danµ Ia cô van ve chính sach cua Nha Tranµ.
Mô I Iinh ba n da m Iha m µIu a MorIIa va KIssInµer
da na y sInh Ironµ mô I Iinh huô nµ ba I nµo nhu Ihe .
Theo Io I cu a MInow no I vo I MorIIa nµa y hôm do , Ironµ
Iuonµ IaI, KIssInµer se Iro Ihanh môI nhan vaI raI
quan Iro nµ cu a nuo c My . Tuy nhIen, Ia n µa p do µIu a
haI nµuoI chí keo daI khoanµ 1S phuI.
HaI nam sau, khI Henry KIssInµer da Ia Nµoa I
Iruo nµ, haI nµuo I µa p Ia I nhau Ironµ mô I buô I chIeu
da I Ia I Tokyo va MorIIa ca m Iha y vuI khI KIssInµer
nha n ra ônµ nµay. KIssInµer vô n va cha o ônµ Iruo c:
“Cha o ônµ MorIIa”.
Tronµ mô I quan he µIu a MorIIa vo I xa hô I phuonµ
Tay, môI dIeu da Iro Ihanh duonµ nhIen khI Sony
hô I nha p vo I Ihe µIo I ben nµoa I, MorIIa cu nµ co nhu nµ
ky nIem sau sac. DIeu nay duoc ônµ ke IaI Ironµ
chuonµ cuô I cu nµ cu a Ia c pha m Mndc ¡n Tn¡nn. Nam
1962, sau khI cônµ Iy Sony My , Iu c SONAM, vu a
Iro n haI Iuô I va ma I ha nµ II·vI IransIsIor cu a Sony
da duoc IhI Iruonµ chap nhan voI môI IrIen vonµ
IIeu Ihu nµa y ca nµ rô nµ Io n Ihi U y ban Truye n Ihônµ
IIen banµ My (ICC) da co mô I quI dInh da y MorIIa
va ca c dô nµ nµhIe p va o mô I Iinh Ihe kho khan. Do
Ia quI dInh Ia I ca II·vI ba n ra Iren IhI Iruo nµ My de u
phaI Iap daI bô Ihu Iín hIeu UHI (UIIra·HIµh Ire·
quency: sIeu cao Ia n) va VHI (Very·HIµh Irequency:
cuc cao Ian), mac du vao IhoI dIem Iren, co raI íI
da I Iruye n hinh pha I Iín hIe u UHI. Lu c a y, Sony danµ
sa n xua I ca c kIe u da nµ II·vI Iha I µo n nhe , Ironµ do
co nhan hIeu nôI IIenµ Tummy II·vI Ia môI IoaI II·
vI cha y pIn co ma n hinh 4 Inch, do do vIe c ca I da I
Ihem bô Ihu Iín hIe u UHI Ia ca mô I Iha ch Ihu c Io n.
Ma I kha c, sô IIe n da u Iu Ihem cho ky Ihua I na y (Ia m
Ianµ µIa Iha nh sa n pha m) khônµ duo c bu da p mô I
ca ch Iuonµ xu nµ bo I hIe u qua cu a vIe c su du nµ kenh
UHI, vi nhu Iren da noI, Iuc do danµ Iín hIeu nay
con xuaI hIen qua Ihua IhoI Iren he Ihônµ Iruyen
hinh.
DIe u da nµ no I nu a Ia ônµ NewIon MInow, chu IIch
cua ICC Iuc bay µIo, raI quan Iam den nen kInh
Ie Nha I Ba n. Tronµ mô I hô I nµhI, MorIIa va MInow
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 183 182 AKIO MORITA & SONY
Cau chuye n cu a haI nµuo I xoay quanh nhu nµ va n
de Ihuonµ maI Ironµ quan he NhaI · My. Tu Iau,
nhIeu du Iuan khônµ hay ve NhaI Ban duoc Ioan
Iruye n Ia I My do su IhIe u can dô I Ironµ ca n can Ihuonµ
ma I sonµ phuonµ. NhIe u nµuo I Ien a n Nha I Iuôn ha nµ
ho a ô a I sanµ My va dIe u na y µo p pha n Ia m µIa Ianµ
nan IhaI nµhIep o My. MôI sô nha san xuaI o My
Ihan phIe n Ia ho khônµ Ihe ca nh Iranh vo I ha nµ Nha I
va IhI Iruonµ NhaI donµ cua voI hanµ hoa cua ho.
MorIIa nha n Iha y nhIe u Io I ca o buô c khônµ cônµ ba nµ
sonµ cunµ co nhunµ su IhaI Ironµ do. Tronµ buôI
chIeu daI do, ônµ va KIssInµer da ra dunµ o môI
noI rIenµ bIe I va no I chuye n vo I nhau hô I Iau. Önµ
da noI voI KIssInµer:
· Thua ônµ KIssInµer, ônµ bIe I do , nµuo I Nha I chu nµ
IôI ca m Iha y ra I µa n µu I vo I nuo c My . Chu nµ IôI ca m
nhan dIeu nay Ironµ môI IhoI µIan daI va do Ia Iy
do Ia I sao mô I cuô c chIe n Iro Iha nh mô I bI kIch khu nµ
khIep da khônµ bao µIo xay ra nua. DIeu IôI quan
Iam hIen nay Ia o My, dôI khI quy vI danh µIa saI
va da coI ban Ia Ihu. XeI ve co ban, NhaI Ban Ia
mô I nµuo I ba n son sa I cu a nuo c My Ironµ hon mô I
Iram nam qua, khônµ ke môI cuôc chIen Iranh co
Iính nµoaI Ie. Chunµ Ia da IIen keI voI nhau Ironµ
mô I Iho a uo c pho nµ ve cha I che . Chu nµ Ia danµ Ia
nhunµ quôc µIa Iu do cua Ihe µIoI va su hIen dIen
cu a mô I quô c µIa ô n dInh ve chính IrI va vu nµ ma nh
ve kInh Ie se µop phan vao nen an nInh cua khu
vuc chau A · ThaI Binh duonµ va dIeu nay co Iính
sô nµ co n dô I vo I nuo c My... (Mndc ¡n Tn¡nn)
Ma y Iua n Ie sau buô I µa p, MorIIa nha n duo c mô I
bu c Ihu cu a KIssInµer cho bIe I ônµ ca m Iha y a n Iuo nµ
ve cuô c no I chuye n µIu a haI nµuo I. Tu do , KIssInµer
Ihuo nµ bay sanµ Nha I, haI nµuo I co nhIe u dIp µa p
Ia I nhau va MorIIa cu nµ Ihuo nµ µIo I IhIe u KIssInµer,
mô I ca ch khônµ chính Ihu c, vo I mô I sô nµuo I co ma u
ma I Ironµ chính quye n hay µIo I doanh nµhIe p Nha I.
KIssInµer ra I quan Iam de n Iuonµ IaI cu a nuo c Nha I,
nam 198S, Ironµ môI bua IIec buIIeI nho Iô chuc
Ia I nha , MorIIa co dIp µIo I IhIe u vo I vI Nµoa I Iruo nµ
My Ihe he Ihu haI cu a mô I sô nha Ia nh da o doanh
nµhIe p Nha I Ba n de ônµ hIe u ca c nha Ia nh da o Iuonµ
IaI cua nuoc NhaI danµ nµhï µi.
VoI Iu cach môI cônµ dan NhaI Ban keI Ihan voI
mô I sô nhan va I Iro nµ ye u Ironµ xa hô I My , MorIIa
co nhIe u dIp no I Ien chính kIe n, quan dIe m ve kInh
Ie cua Iap doan Sony noI rIenµ va nµuoI NhaI noI
chunµ, µIup manµ IaI su hIeu bIeI cho ca haI phía.
Tronµ IhoI µIan sônµ o My, nµoaI Henry KIssInµer
da Iro Ihanh môI nµuoI ban, ônµ con co dIp IIep
xuc voI nhunµ vIen chuc cao cap khac Iren chính
Iruonµ nhu NµoaI Iruonµ Cyrus Vance, Bô Iruonµ
Ouô c pho nµ HaroId Brown, Georµe ShuIIz, Iha nh vIen
HôI dônµ quôc Ie Morµan, ve sau Ia NµoaI Iruonµ
Ironµ chính phu RonaId Reaµan.
Cuô c do I cu a AkIo MorIIa khônµ co nhIe u so nµ µIo ,
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 185 184 AKIO MORITA & SONY
NHING ÐIÊI DÊT NÊN
MÓT HIYÊN THOAI
O MorIIa, Ia nhin Iha y mô I Ia m Io nµ yeu nuo c xuyen
suô I cuô c do I ônµ Ihônµ qua nhu nµ ha nh vI Iuo nµ
chu nµ nhu ra I binh Ihuo nµ.
Ca ch Ihe hIe n Io nµ yeu nuo c cu a ônµ khônµ ô n
ao, khônµ manµ Iính khau hIeu, sonµ IaI raI IhIeI
Ihu c, cu Ihe . Nµay Iu nhu nµ du Iính ban da u cu nµ
Masaru Ibuka Iha nh Ia p cônµ Iy ToIsuko, IIe n Ihan
cu a Ia p doa n Sony, nµuo I Ia ca m nha n duo c o ônµ
mô I chí huo nµ, khônµ pha I Iim su no a m cho rIenµ
minh, ma µo p pha n ha n µa n nhu nµ ve I Ihuonµ chIe n
Iranh Iren co Ihe mô I nuo c Nha I da khônµ co n su c
de kha nµ.
Y Ihuc IhoI IuôI Ire cua MorIIa Ia y Ihuc cua su
da n Ihan vi su hô I sInh cu a da I nuo c. La con Iruo nµ
cua môI µIa dinh quy Iôc, chí can IIep Iuc quan Iy
co nµhIep san xuaI ruou sa·ke cua donµ ho, môI
Ira ch nhIe m chính ma ba I cu nµuo I con Iruo nµ na o
cu nµ khônµ Ihe Ihoa I Iha c, Ihi MorIIa ônµ da co Ihe
sô nµ mô I do I no a m. Sonµ, ônµ da Iu bo quye n Ihu a
ke , quye I Iao Iam khô Iu vo I mô I nhu m anh em cu nµ
chí huonµ, Ihu nµhIem Iunµ cach che Iao banµ Iu,
Iu nµ kIe u da nµ ma y µhI am, Iim mô I chô du nµ vu nµ
khônµ co nhu nµ cuô c phIeu Iuu, nhu nµ mô I dIe m
Iinh e o Ie, µay ca n nhu nhIe u danh nhan kha c. Nhunµ
cuôc doI cua MorIIa Ia ca môI chuôI phan dau daI
cho môI Ironµ nhunµ Ihuonµ hIeu Iunµ Iay cua ca
Ihe µIo I va cho su phô n vInh cu a mô I da I nuo c danµ
hôI sInh Iren nhunµ hoanµ Ian, dô naI cua chIen
Iranh. Ba nµ chính cuô c do I minh, ba nµ nhu nµ nô
Iu c khônµ me I mo I va da y Iính sa nµ Ia o, MorIIa da
µuI IaI cho Ihe he hôm nay nhunµ baI hoc ve Iinh
yeu nuoc dam Iham va sau sac, ve môI nhan cach
raI “MorIIa”, môI nhan cach chí co Ihe cam nhan
ba nµ chính Ira I IIm cu a nhu nµ con nµuo I bIe I runµ
dônµ Iruoc caI dep, Ie phaI va su cônµ banµ Ironµ
cuô c sô nµ. Ouan dIe m cu a MorIIa Ironµ va n de qua n
Iy mô I doanh nµhIe p Ia mô I quan dIe m manµ da m
Iính nhan van, no xo a nho a ranh µIo I µIu a “ônµ chu ”
vo I µIo I cônµ nhan, Ironµ do , nhu nµ nµuo I o ca c cuonµ
vI kha c nhau cu nµ ke vaI µa nh va c mô I Ira ch nhIe m
chunµ va cu nµ chIa se mô I sô pha n cu a cô nµ dô nµ
noI ho Ia nhunµ Ihanh vIen binh danµ.
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 187 186 AKIO MORITA & SONY
IhIenµ IIenµ, MorIIa da noI dI noI IaI voI cac dônµ
su: “TôI cam Ia co NhaI Iren daI New York”. VIec
Iam ay co Ihe se raI binh Ihuonµ voI baI ky cônµ
Iy nao o IhoI daI chunµ Ia sonµ vao IhoI dIem do,
khI ma nuoc NhaI va san pham NhaI con kha xa
Ia vo I nhIe u dan Iô c Iren Ihe µIo I, Ia co Nha I Ia bIe u
Iuonµ cua IInh Ihan dan Iôc bunµ day nµay Iren
da I My co mô I y nµhïa he I su c da c bIe I. Tronµ do I
sô nµ cô nµ dô nµ, MorIIa Ia mô I Ironµ nhu nµ nµuo I
NhaI dau IIen bac cau cho môI quan he µIua NhaI
Ba n vo I ca c nuo c, Ia o Ia p mô I quan he kInh Ie Ia nh
ma nh vo I ca c Ia p doa n Io n Iren Ihe µIo I. Vo I Iu ca ch
mô I nha doanh nµhIe p Nha I Ba n, ônµ da Iham µIa
va o nhu nµ Iô chu c quô c Ie quan Iro nµ nhu Hô I dô nµ
Ihuonµ maI NhaI · My, Uy Ban Iam phuonµ, DIen
dan KInh Ie The µIoI...
Tu da u Iha p nIen 1960 cho de n nhu nµ nam cuô I
doI, ônµ Ia nµuoI dI dau IaI Iap doan Sony va ca
ne n cônµ nµhIe p Nha I Ba n Ironµ vIe c qua nµ ba hinh
anh NhaI Ban Iren Ihuonµ Iruonµ va Ironµ nhIeu
hinh Ihuc sInh hoaI quôc Ie khac. VIec Ihanh Iap
cônµ Iy SONAM Ia I My va sau do Ia nhu nµ co so
sa n xua I hay da I Iy cu a Sony Ia I Nam My , PhI chau,
Phap, Anh quôc... bIeu Iô y chí manh me cua môI
cônµ dan y Ihu c duo c nhu ca u Ia m sa nµ danh da I
nuo c minh Iren Iruo nµ quô c Ie .
Nhu nha n dInh cu a nhIe u nhan va I co uy Iín Iren
Ihe µIo I, MorIIa Ia Da I su vï da I nha I cu a Nha I Ba n
Ia I cô nµ dô nµ Ihe µIo I, Ia nµuo I Nha I Ba n duo c ca c
va nµ cho nhu nµ Ihuonµ hIe u Mndc ¡n Tn¡nn Iren
Ihuonµ Iruo nµ Ihe µIo I. KhI da I chan Ien da I My Ia n
da u IIen nam 19S3, mô I ba n Iam Io n nha I cu a ônµ
Ia manµ cônµ nµhe nuo c nµoa I ve cho xu so . Nµuo I
Ia co n nho cau chuye n ônµ du nµ Iren san µa
LIndhoven (Ha Lan), Ia n nµa n nhin pho Iuo nµ IIe n
sï PhIIIps, nµuoI xay dunµ môI Ihuonµ hIeu radIo
nuc IIenµ Ioa n ca u, mo uo c va IIn Iuo nµ va o mô I
nµa y nhu nµ Ihuonµ hIeu Mndc ¡n Tn¡nn cu nµ da I
duo c Iha nh cônµ nhu chính PhIIIps Iren Ihuonµ Iruo nµ
Ihe µIo I.
Nhunµ co Ie a n Iuo nµ sau da m nha I ve MorIIa Ia
vIec ônµ da Ihanµ Ihan Iu chôI hop dônµ beo bo
cunµ ca p 100.000 chIe c radIo cho ha nµ BuIova My
khIe n cho phía dô I Ia c pha I Irô ma I nµa c nhIen. Chính
Io nµ Iu a I dan Iô c, mô I hinh Ihu c cu a IInh Iha n yeu
nuo c, da chI phô I quye I dInh cu a MorIIa, mô I quye I
dInh khônµ de da nµ µi, nha I Ia khI bu c dIe n µu I dI
Iu Tokyo sanµ My da yeu ca u ônµ cha p Ihua n nhu nµ
dIeu kIen do phía BuIova daI ra.
Tronµ mô I hô I u c cu a minh, Ryu KIyomIya, chu
IIch hanµ IIn NaIµaI News, da nhac IaI nhunµ cam
xu c Ironµ nµa y Sony My , Iu c SONAM, khaI Iruonµ
pho nµ Irunµ ba y Iren Da I Iô Ihu Nam cu a Iha nh phô
New York va o nam 1962. Va o Iho I dIe m da nµ nho
do , nhu nµ nµuo I Nha I Io nµ Ira n nµa p nIe m Iu ha o
dan Iô c khI nhin Iha y Ia n da u IIen ke Iu nµa y cha m
duI The chIen Ihu haI, Ia co NhaI bay phap phoI
Iren nuo c My . Tronµ nIe m vuI pha Ia n su Iha nh kính
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 189 188 AKIO MORITA & SONY
sï Ironµ danh sa ch cu a Sony su ca m nha n ve pha m
µIa khI Iam vIec voI nhau Ia môI dIeu vô cunµ ky
dIe u.
Pha m cha I cuô c sô nµ ma ra I nhIe u nµuo I Ire o Nha I
Ba n danµ co duo c Ia nho va o su nha n Ihu c cu a AkIo
MorIIa ve vI Irí cu a Nha I Ba n Iren Ihe µIo I nhu mô I
Iha nh vIen binh da nµ Ironµ cô nµ dô nµ xa hô I Ihônµ
qua nµôn nµu am nha c. Thu am nha c ma ônµ vô
cunµ yeu men. Va vi Ihe, chanµ nhunµ NhaI Ban
ma ca Ihe µIoI deu phaI bIeI on ônµ”.
Mô I nµhe sï Ia I ba kha c, nha c Iruo nµ nµuo I Â n Dô
ZubIn MehIa, cu nµ vIe I Iuonµ Iu ve ônµ: “TôI co ca m
µIa c vu a ma I dI mô I nµuo I ba n vï da I, nµuo I cha nµ
nhu nµ dua cônµ Iy cu a ônµ Ien vI Irí ha nµ da u ma
co n bIe n nuo c Nha I Iha nh mô I Ironµ nhu nµ nµuo I
khô nµ Iô Ironµ ne n cônµ nµhIe p Ihe µIo I” (In Mcno¡)
o¡ M¡ Mo¡¡tn).
*
* *
Ca c phuonµ IIe n Iruye n Ihônµ phuonµ Tay da da nh
cho AkIo MorIIa nhunµ baI vIeI sau sac phan Iích
cuô c do I mô I nha doanh nµhIe p Ia I nanµ da manµ
Ia I nhu nµ Iha nh qua Iuye I vo I cho ne n cônµ nµhIe p
Nha I Ba n, va Ironµ mô I chu nµ mu c na o do , cho ca
ne n cônµ nµhIe p Ihe µIo I. Da c bIe I sau ca I che I cu a
ônµ, nhIeu hôI uc nhac IaI môI nhan cach MorIIa
raI rIenµ, môI nhan cach da µop phan khônµ nho
Ironµ vIec manµ IaI cho su nµhIep cua ônµ va Iap
doa n Sony do ônµ Ia nh da o nhu nµ da u a n da m ne I.
cônµ dan My bIe I de n nhIe u nha I chí sau Nha I hoa nµ.
Leo LsakI, Chu IIch VIe n cônµ nµhe ShIbaura, nµuo I
Iunµ Ia cônµ su cua MorIIa, doaI µIaI NobeI VaI Iy
nam 1973, da vIe I ve ônµ Iren Io Yon¡u¡¡ 5I¡níun
nµa y 11.10.1999: “... Önµ Ia mô I nµuo I chau A duo c
My hoa ma khônµ bao µIo phaI nhaI Iinh yeu dôI
voI daI nuoc NhaI Ban”.
Nhu o pha n Iren, chu nµ Ia da co dIp no I de n, chí
Ironµ haI Iha nµ nµa n nµu I Iruo c Iu c Iam ba o be nh,
MorIIa da co nhunµ chuyen dI IIen Iuc den nhIeu
noI Iren daI My, Tay Ban Nha, Anh, Phap, µap µo
nhIeu nhan vaI danh IIenµ, Ironµ do co Nu hoanµ
Anh va Tô nµ Ihô nµ Pha p Iuonµ IaI. Nhu nµ ha nh dô nµ
do chu nµ Io mô I Iinh yeu dô I vo I cuô c sô nµ, dô I vo I
daI nuoc da sInh ra ônµ va Iao dIeu kIen cho ônµ
co nhunµ cônµ hIen ruc ro nhaI.
MorIIa khônµ chí Ihe hIe n Iinh yeu da I nuo c qua
nhu nµ hoa I dô nµ Ihua n Iu y kInh Ie , ba o ve mô I Ihuonµ
hIeu Mndc ¡n Tn¡nn Ironµ moI Iinh huônµ, moI co
hô I ma nµay ca Ironµ Iïnh vu c nµhe Ihua I, ônµ cu nµ
manµ Ia I cho nµuo I IIe p xu c vo I ônµ nhu nµ ca m nµhï
Iuonµ Iu . No I ve ônµ, nha nµhe sï vï ca m Iu nµ danh
o Ihe ky XX Ia Isaac SIern da vIe I: “AkIo MorIIa da
de Ia I mô I da u a n Iren pha m cha I cu a do I sô nµ cha nµ
nhunµ o NhaI Ban ma con khap Ihe µIoI. NIem IIn
cua ônµ o am nhac Ia nIem IIn vao môI µIa IrI co
Ihe manµ Ia I su khaI ho a cho xa hô I. Önµ va NorIo
Ohµa (hIen Ia Chu IIch danh du Iap doan Sony ·
NV) say me am nhac. Ca haI da Iao cho cac nµhe
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 191 190 AKIO MORITA & SONY
quí ba u Ironµ cuô c sô nµ. KhI da Iruo nµ Iha nh, buo c
va o Ihuonµ Iruo nµ vo I nhu nµ kho khan, Ihu Iha ch
Iruo c ma I, MorIIa Ihu c hIe n chuye n xua I nµoa I da u
IIen cu nµ nha m mu c IIeu ho c ho I Ihe µIo I. Tronµ nhu nµ
chuye n dI do , ônµ Iim ca ch va o Iu nµ co so sa n xua I,
am Iha m Iheo do I Iu nµ cônµ doa n sa n xua I o nhu nµ
nha ma y cu a SIemens, VoIkswaµen, PhIIIps..., µhI
nhan cunµ cach quan Iy cua nhunµ nµuoI dI Iruoc
minh. Tap IIeu Iuan ônµ vIeI chunµ voI ShInIaro
IshIhara co nhan de TIc Tn¡nn tInt cnn :n) NO
Ia su keI IInh cua môI qua Irinh nµhIen cuu, hoc
ho I va nhu nµ suy nµhIe m de hinh Iha nh nhu nµ nha n
dInh sau sac ve cunµ cach quan Iy cua nhunµ nen
kInh Ie kha c nhau Iren Ihe µIo I. TInh Iha n ho c ho I
cu a MorIIa Ia mô I ba I ho c Io n khônµ nhu nµ cho µIo I
Ire ma co n cho nhu nµ nha doanh nµhIe p muô n nµa y
mô I hoa n IhIe n minh.
KhI da Ia môI nha doanh nµhIep Ihanh daI, ônµ
va n khônµ che nh ma nµ vIe c ho c, dô nµ Iho I kích Ihích,
kheu µo I IInh Iha n ham ho c o nhu nµ nµuo I kha c.
AkIra KojIma, GIa m dô c dIe u ha nh kIem Truo nµ Ban
bIen Iap cua hanµ NIhon KeIzaI ShImbun (NIKKLI)
co ke IaI su hinh Ihanh môI Iô chuc µIao duc dôc
da o µo I Ia “Iruo nµ MorIIa” vo I MorIIa Ia m “hIe u Iruo nµ”,
“sInh vIen” µô m nhIe u nhan va I co vaI ve Ironµ xa
hô I nhu Kazuo Nukazawa, Iruo c Ia m GIa m dô c dIe u
hanh cua KeIdanren, sau Iam DaI su NhaI IaI LIen
HIe p Ouô c (1998), WaIaru Aso, Thô nµ dô c Iukuoka,
LIsuke SakakIbara, nµuyen Thu Iruo nµ Bô Ta I chính
Nhan cach MorIIa Ihe hIen nµay Iu nu cuoI dôn
ha u ma chu nµ Ia co Ihe nhin Iha y Ironµ ba I cu hinh
anh nao ve MorIIa, Iu anh maI nhu nhin xoay vao
Iam Iu nµuoI dôI dIen, môI anh maI nua nhu IInh
nµhIch, nu a nhu chan chu a mô I Iinh ca m yeu Ihuonµ,
Iran Ironµ, xuaI phaI Iu day Ionµ ônµ. RaI nhIeu
doanh nhan va chính kha ch phuonµ Tay cu nµ nhin
nha n ra nµ MorIIa co bIe I Ia I Ihu hu I nµuo I dô I Ihoa I
voI minh nµay Iu caI nhin va nhunµ cau noI dau
IIen. Lo I Ihe do µIu p ônµ da I duo c nhu nµ Iha nh cônµ
ruc ro Ironµ su manµ Ia nµuoI Ianh dao cao nhaI
cu a Ia p doa n Sony Ia I ha I nµoa I va Ironµ suô I cuô c
do I cu a mô I doanh nhan, no µIu p ônµ Iuôn Iu IIn
Ironµ moI Iïnh vuc cua doI sônµ.
Tuy nhIen, no I ve con nµuo I ra I rIenµ cu a MorIIa
Ia phaI nhac den Iruoc IIen môI IInh Ihan hoc hoI
khônµ nµu nµ, cho du Ia Ironµ Iho I nIen IhIe u nµô I
Iren µhe nha Iruo nµ hay khI da Ia mô I Ia nh da o doanh
nµhIe p Iha nh da I. HO C HO I KHÖNG NGU NG da Iro
Iha nh mô I IrIe I Iy sô nµ cu a MorIIa va ônµ da Ihu c
ha nh IrIe I Iy na y suô I ca cuô c do I minh. Ta co n nho
Ironµ nhu nµ nµa y nIen IhIe u, MorIIa da dam me ho c
ho I môn va I Iy nhu Ihe na o. Khônµ chí Iheo do I nhu nµ
ba I µIa nµ cu a Iha y da y, ônµ co n mua Iha I nhIe u sa ch
ba o ve de bô sunµ va o kho kIe n Ihu c cu a nha Iruo nµ.
Chính IInh Iha n ham ho c ho I da Ia o co duyen cho
MorIIa µap µo nhunµ nhan vaI kIeI xuaI Ironµ xa
hô I nhu µIa o su HaIIorI, µIa o su Asada, va ho c duo c
Iu nhu nµ nµuo I na y nhu nµ kIe n Ihu c va kInh nµhIe m
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 193 192 AKIO MORITA & SONY
vo I Iro Ia n bIe n. Gôn Ia môn Ihe Ihao ma MorIIa yeu
Ihích. Nhu nµ Iro choI da µIu p ônµ duy Iri mô I su c
kho e Iô I va Ia y Ia I su can ba nµ Ironµ cuô c sô nµ. MorIIa
noI: “DôI voI IôI, nIem vuI co duoc Iu ban Iính Io
mo ba m sInh va Iính Iha ch Ihu c cu a hoa I dô nµ, du
do Ia IruoI IuyeI hay môI hoaI dônµ µi khac. TraI
nµhIe m nhu nµ µi mo I me Iuôn Ia m IInh Iha n IôI sa nµ
khoa I bo I khI do IôI co Ihe hoa n Ioa n quen Ia nµ cônµ
vIec! NµoaI ra, IôI con co co hôI kIem Ihem nhunµ
ba n be mo I, ho c ho I Ihem nhu nµ kIe n Ihu c mo I. Do
Iuôn Iuôn ba n rô n, IôI pha I cô Iu minh Iim kIe m ra
Iho I µIan de µIa I Irí!”
Khônµ nhu nµ Ihe , MorIIa co n Iu minh ho c Ia I ma y
bay Iru c Ihanµ nhu mô I Ihu vuI va Iam nIe m se du nµ
vao vIec khI can. La nµuoI Iuôn IaI baI voI nhunµ
chuye n dI, nhu nµ ke hoa ch, nhu nµ chIe n Iuo c mo I,
sonµ MorIIa van raI hao hunµ voI nhunµ ky nµhí
nµa n cu nµ µIa dinh, ônµ coI do Ia nhu nµ µIay phu I
Iuye I vo I de na p Ia I nanµ Iuo nµ sô nµ. Nµay Iu nho
cho de n cuô I do I, nIe m say me am nha c cu a MorIIa
chua phu I na o phaI nha I. Âm nha c da µIu p cho Iam
hôn ônµ Iuôn bay bônµ va chính vi Ihe ônµ da co
raI nhIeu nµuoI ban Ia cac nµhe sï nôI IIenµ Ironµ
nuoc va Ihe µIoI.
Ba n ha nµ cho Ioa n Ihe µIo I, cu nµ chính vi Ihe MorIIa
co mô I phonµ ca ch cu a mô I nha nµoa I µIao IIch Ia m.
Cham so c cho ve be nµoa I cu nµ µo p pha n Ia m cho
ônµ manµ Iính “quô c Ie ho a”. MorIIa cho n Iu a kha
ky nhu nµ sa n pha m du nµ Ironµ sInh hoa I ha nµ nµa y,
phu Irach cac van de quôc Ie, µIao su Iruonµ DaI
ho c KeIo... Thính Ihoa nµ, “Iruo nµ” nho m ho p Iu c 8
µIo sanµ, Ihuonµ xuyen vao nhunµ Iuc MorIIa can
cô va n cho chính phu Nha I Ba n nhu nµ va n de Ihuô c
ve chính sach dac bIeI, khI co su Ihuonµ Ihao voI
phía My , hoa c khI “hIe u Iruo nµ” MorIIa sa p su a do c
mô I ba I dIe n van ve mô I va n de na o do , Iheo Io I mo I
cu a mô I Iô chu c, mô I doanh nµhIe p... VoI Iu cach
“hIe u Iruo nµ”, Ihuo nµ Ia MorIIa cho n de Ia I Iha o Iua n,
ca c “sInh vIen” Iu do pha I bIe u y kIe n. BIe I ra nµ MorIIa
duo c coI Ia mô I “nha Iruye n Ihônµ vï da I”, ca Ironµ
Ian nµoaI nuoc, cac “sInh vIen” cua Iruonµ MorIIa
Iuôn muô n ônµ Ihu c hIe n vaI Iro cu a minh mô I ca ch
hoa n ha o nha I. “Truo nµ MorIIa” Iro Iha nh mô I kIe u
mau µIao duc danh cho nµuoI Ion – ca ve IuôI Iac
Ian dIa vI xa hôI – o do, moI nµuoI Irao dôI kInh
nµhIe m, Iruye n da I cho nhau nhu nµ kIe n Ihu c ca n
IhIe I Ironµ cuô c sô nµ.
*
* *
MorIIa Ironµ doI Ihuonµ Ia nµuoI raI say me voI
cac môn Ihe Ihao. Önµ da Iham µIa vao nhIeu Iro
choI, nhu pho nµ xe Iô c dô cao cho de n nha o Iô n
banµ may bay, voI môI su Ihích Ihu, hao huc IhaI
su . Chính su co I mo na y µIu p ônµ duo c nhIe u nµuo I
yeu men va µan µuI. Va duonµ nhu voI ônµ, o baI
cu Iuô I na o de n vo I ca c Iro choI de u khônµ pha I Ia
muôn. O IuôI SS, MorIIa baI dau choI IennIs, ônµ
choI Iruo I Iuye I o Iuô I 60. Tuô I 67, ônµ Ia I say me
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 195 194 AKIO MORITA & SONY
danµ Irinh dIe n Ihi Iro I dô mua Io. Ha u he I mo I nµuo I
vô I va cha y Iim chô Iru mua Ironµ nhu nµ nµôI Ie u
du nµ ra I ra c quanh do , Ironµ khI ônµ ba MorIIa va n
IIe p Iu c du nµ Ia I chô nµhe nha c Ironµ Iu Ihe khônµ
co du che hay a o mua µIu a con mua nµa y mô I na nµ
ha I. KhI ba n nha c ke I Ihu c, ônµ buo c de n chô da n
nha c, qua n a o uo I su nµ, ba I Iay, nµo Io I nµo I khen
cac nhac cônµ. HIno da vIeI cam nµhï ve dIeu do
Ironµ hôI uc cua minh: “TôI Iu nhu: môI nha Ianh
da o chan chính Ia nhu Ihe do . Do Ia mô I ma u nµuo I
bIeI Iôn Ironµ va Ianµ nµhe IaI ca nhunµ cônµ su
cu a minh. Chí co mô I nµuo I nhu ônµ MorIIa mo I co
Ihe Iam môI dIeu µi nhu Ihe. DôI voI ca nhan IôI,
da y Ia mô I ba I ho c vô µIa ”. Mô I Ia n kha c, HIno duo c
MorIIa mo I dI da nh µôn. Ca haI ro I ManhaIIan ba nµ
ma y bay Iru c Ihanµ, khI de n chô da p ma y bay µa n
san µôn o New 1ersey, da co sa n mô I chIe c LImousIne
bo nµ Iô n cho sa n de cho haI nµuo I ra san µôn. Ta I
ca duo c Ia p Irinh síI sao nhu Ironµ Ironµ mô I ca nh
phIm. Ve sau, HIno vô cu nµ ca m dô nµ khI bIe I ra nµ
o Nha I, mô I Ia n dI da nh µôn mô I minh, MorIIa chí
dI Iren môI chIec xe IaI nho IôI Ian, den san µôn,
ônµ vuI nhu mô I du a Ire , da I dïa CD va o ma y nµhe
nha c, ha he keu Ien ra nµ: “Karajan, Iha I khônµ Ihe
IIn duo c” (HerberI von Karajan Ia nha c Iruo nµ Iu nµ
danh, ba n cu a MorIIa), hay “Ha y Ia nµ nµhe PavaroIII”...
Da nh cho kha ch va Ihan hu u su cham so c da y Iran
Iro nµ, do Ia Iính ca ch IIeu bIe u cu a mô I MorIIa, nha
doanh nµhIe p Io n cu a Ihe ky XX.
Iranµ phu c hay nhu nµ mo n dô ônµ manµ de u Ia
nhu nµ Ihuonµ hIe u nô I IIe nµ Ihe µIo I. Nµuo I Ia Iha y
môI MorIIa Iuôn Ironµ Iranµ phuc com·Ie, IhaI ca
va I nµay nµa n. Önµ cho n cho minh chIe c ô·Iô nha n
hIe u Mercedes, mô I ma y bay Iru c Ihanµ cu a Pha p.
VoI bonµ, IuI choI quan voI manµ nhan La CosIe,
IuI dunµ hanh Iy cua hanµ WIIIon. XaI hanµ hIeu
Ia phuonµ cham cu a MorIIa, vi ba n Ihan cônµ Iy ônµ
cunµ danµ san xuaI ra nhunµ san pham IôI nhaI
cho nµuo I IIeu du nµ Ioa n Ihe µIo I.
MorIIa Iu nha n minh Ia mô I nµuo I duo c “Tay ho a”
nµay Iu nho , do do , o ônµ co mô I phonµ Iha I IIch
IhIe p ra I phuonµ Tay ho a quye n vo I mô I da c Irunµ
chau A , cho ônµ mô I phonµ ca ch kho ma Irô n Ia n.
Tha I dô co I mo , chan Iha nh va Iuôn Iuôn quan Iam,
ho c ho I o nµuo I kha c da cho ônµ mô I ca m µIa c Ihan
IhIen va de men raI dac bIeI.
Nhunµ cô I Io I cu a nhan ca ch MorIIa chính Ia mô I
cunµ ca ch dô I nhan xu Ihe Iuôn Ihu hu I nµuo I dô I
IhoaI banµ chính caI Iam Ironµ sanµ, chan IhaI va
vI Iha cua ônµ. Ben canh vIec quan Iy cônµ Iy voI
mô I phonµ ca ch Ihan IhIe n, de µa n, ônµ co n co nhu nµ
môI quan he de IaI Ironµ Ionµ be ban nhunµ cam
xu c ma nh me nha I. Nµhe sï IrumpeI Terumasa HIno
khônµ nµan duo c xu c dô nµ mô I Ia n nha c Ia I ky nIe m
Ironµ buô I chIe u ho a nha c nµoa I Iro I Ia I mô I cônµ
vIen o New York nhan ky nIe m 2S nam nµa y ra do I
cu a SONAM. ChIe u hôm do , ban nha c New York cu a
ônµ, Ironµ do co nha c sï Iu nµ danh Dave LIebman,
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 197 196 AKIO MORITA & SONY
Ia m chunµ vo I nhau Ia I cau Ia c bô . Cau chuye n na y
duoc cac µIoI Iruyen Ihônµ NhaI Ioan Iruyen nhu
mô I da u hIe u su Ianµ cuo nµ mô I quan he hu u ha o
µIua haI vI Ianh dao va haI daI nuoc o haI ben bo
ThaI Binh duonµ.
Tuy nhIen, Ironµ Ian Iam chunµ voI Oµasawara,
MorIIa da co mô I cu chí nho khIe n kha ch dI Iu Iha c
mac den baI nµo va xuc dônµ Iruoc Iam Ionµ cua
chu nhan. Do Ia Iu c MorIIa du nµ Iay hu nµ Ia y nuo c
Iu vo I de “do Iuo nµ” nhIe I dô cu a nuo c. Oµasawara
Iu ho I pha I chanµ MorIIa khônµ bIe I su du nµ bô pha n
dIeu khIen nhIeI dô nen da phaI dunµ Iay de Iam
cônµ vIe c don µIa n do . Ve sau, ônµ bIe I ra nµ, MorIIa
Ia m vIe c do vi Iheo ônµ chí co ba n Iay mo I do Iuo nµ
duo c ca m µIa c chính xa c ve nhIe I dô Ihích ho p cho
mô I buô I Ia m. DIe u do bIe u Iô Ia m Io nµ chí Iinh cu a
ônµ dôI voI ban, phaI IInh Ie Iam moI co Ihe cam
nha n duo c.
*
* *
Tu doanh sô ba n ha nµ 6.944 dôIa va mô I cônµ
Iy vo I hon 20 nhan su va o nam 1946, sau S4 nam
(nam 2000), Sony da co 189.700 cônµ nhan vIen,
vo I doanh sô 63 Ií dôIa.
Nhu nµ sô IIe u do da chu nµ Io buo c chuye n Iha n
ky cua môI doanh nµhIep manµ Iam co Ihe µIoI.
Tronµ mô I ba I ba o da I Ia m Iranµ nhan de Mo¡¡tn:
A \¡:¡onn¡) ícndc¡ (MorIIa: mô I nha Ia nh da o nhin
xa Irônµ rônµ) danµ Iren Iap san A:¡n Inc¡¡¡c: Ic¡-
Ve sau, co Ian HIno da den Iham MorIIa IaI nµôI
nha cu a ônµ o HawaII, choI ke n IrumpeI Ironµ san
vuo n cho ônµ nµhe va MorIIa da Ia nµ hô n nµhe nhu nµ
dIeu jazz Iha IhIeI Iren chIec xe Ian, sau khI da bI
con dô I quy qua I nµa khônµ cho ônµ kha nanµ du nµ
Ien duo c. Do Ia nhu nµ ky nIe m khônµ bao µIo quen
cu a mô I nµhe sï phuonµ Tay ve nhan ca ch cu a mô I
con nµuo I phuonµ Dônµ ma ônµ da Iinh co µa p µo
Iren duonµ doI. Ky nIem cua ToshIakI Oµasawara,
Chu IIch kIem nha xuaI ban cua Io Tn¡nn T¡nc:,
ve MorIIa manµ mô I sa c Iha I kha c. Mu a he nam 1989,
ônµ duo c vo chô nµ MorIIa mo I de n choI µôn Ia I khu
nµhí duo nµ KaruIzawa cu nµ vo I nµuyen Da I su My ,
ônµ ArmacosI va ônµ Hanabusa, Tô nµ GIa m dô c ba o
chí va Ihônµ IIn cônµ cô nµ Ihuô c Bô Nµoa I µIao Nha I
Ba n. Hôm do , Oµasawara duo c MorIIa mo I o Ia I qua
dem Ironµ nµôI nha mu a he Io p Iranh cu a chu nhan.
Danh µôn xonµ, MorIIa IaI chIec xe Ihe Ihao mau
do dua Oµasawara ve nµôI nha Iranh cu a ônµ. De n
noI, MorIIa khuyen khach hay Ihu µIan banµ cach
nµam minh Ironµ bô n Ia m. Sau do , chính chu nhan
nhanh cho nµ co I qua n a o, Iheo chan Oµasawara va o
phonµ Iam.
O Nha I, quan he ca nhan µIu a haI nµuo I da n ônµ
co sau da m hay khônµ Ihuo nµ duo c do Iuo nµ ba nµ
ca ch xa c dInh xem ho co duo c Ihoa I ma I Ironµ nhu nµ
dIp Ia m chunµ vo I nhau hay khônµ. KhI Thu Iuo nµ
Nha I KIshI dI Iham chính Ihu c nuo c My , sau khI choI
µôn vo I Tô nµ Ihô nµ My LIsenhower, ca haI cu nµ dI
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 199 198 AKIO MORITA & SONY
Ia I Iha nh cônµ cho ônµ va µIu p ônµ Iuôn kIen dInh
Iruoc nhunµ muc IIeu da de ra.
Co Ihe noI, Iam nhin xa Ia pham chaI ro ranµ va
nô I ba I nha I cu a MorIIa Ironµ vaI Iro mô I Ironµ haI
nµuo I qua n Iy cao nha I cu a Ia p doa n Sony (nµuo I
kIa Ia Chu IIch Masaru Ibuka). HaI Iha nh Iích vï da I
nha I cu a ônµ Ia Iha nh Ia p Ia p doa n Sony My (SONAM),
Iunµ buoc dua san pham Sony ra khap IhI Iruonµ
Ihe µIoI va vIec cho ra doI san pham WaIkman, dI
nµuo c Ia I y kIe n cu a ha u he I nhu nµ chuyen vIen kInh
nµhIe m nha I Ironµ Ia p doa n. WaIkman Ia Iha nh Iu u
khônµ IIen khoanµ hau cua Sony va neu noI no Ia
dau an rIenµ cua chính MorIIa cunµ khônµ co µi Ia
cuonµ dIeu.
Chính su nhin xa Irônµ rô nµ cu a MorIIa da nµan
ônµ cha p nha n IInh Iha n an xô I Ironµ nhu nµ nµa y
da u cônµ Iy co n kho khan, khI Iu chô I ho p dô nµ
be o bo 100.000 chIe c radIo phu nha n cônµ su c cu a
nhu nµ cônµ nhan Ia n Iu y cu a ToIsuko, va nµay sau
do , no da de n bu ônµ ba nµ nhu nµ ho p dô nµ mua
ba n so nµ pha nµ hon, ba o ve duo c Ihanh danh cu a
cônµ Iy va cao hon nu a Ia nIe m Iu ha o dan Iô c cho
nhu nµ sa n pha m Made In 1apan. Cu nµ chính Iha I
dô khônµ cha p nha n Ie Iho I an xô I do khônµ íI cônµ
Iy chu xuo nµ ma MorIIa da Iha nµ Ihu nµ ba c bo de
nµhI cu a mô I da I Iy muô n Sony ba n ha nµ ke m cha I
Iuonµ voI µIa re de chIeu du nµuoI mua.
Co Ihe noI IrIeI Iy quan Iy xuyen suôI su nµhIep
doanh nhan cu a MorIIa Ia PHA I KHÖNG NGU NG SA NG
:¡cct¡\c: sô 1, Iha nµ S.2001, nha phan Iích RIch·
ard 1. LamberI da vIeI: “Sony Ia cau chuyen Ihanh
cônµ dau IIen ve su phaI IrIen IhoI hau chIen cua
Nha I Ba n. Sony nµa y nay Ia dI sa n cu a AkIo MorIIa,
khônµ hon khônµ ke m. DIe u do khônµ co nµhïa Sony
Ia su dô c dIe n cu a mô I nµuo I, cu nµ khônµ pha I dIe u
do Iam µIam dI su hô Iro va donµ µop cua nhunµ
nµuo I Ia m vIe c vo I MorIIa. No co nµhïa ra nµ MorIIa
Ia môI Ironµ nhunµ nµuoI Iinh co xuaI hIen Ironµ
IIch su vao dunµ khônµ µIan va IhoI µIan de hoan
Iha nh mô I su ma nµ vï da I. Khônµ co MorIIa, Ia p doa n
Sony nhu chu nµ Ia nhin Iha y nµa y nay se khônµ
daI duoc keI qua nhu Ihe ...”.
Do Ia môI nhan dInh chan xac. Tronµ qua Irinh
pha I IrIe n cu a Sony, Iu khI co n Ia mô I cônµ Iy ToIsuko
nho be , chu nµ Ia Iuôn Iuôn nhin Iha y hinh a nh da m
neI cua MorIIa Iren môI chanµ duonµ. Su bIen dôI
cônµ nanµ cua IransIsIor, Iu môI IInh kIen khIem
Iôn de Iam may Iro Ihính Ihanh môI chaI IIeu co
ban cho nen cônµ nµhIep chaI ban dan, Iu do cho
ra do I nhu nµ sa n pha m cao ca p nhu radIo, II·vI, ma y
µhI am, ma y Ihu pha I hinh... Ia mô I buo c nµoa I ky
dIe u cu a Sony vo I su do nµ µo p khônµ nho cu a MorIIa.
Tronµ suô I cuô c do I minh, MorIIa Iuôn co mô I ca I
nhin Ihu c Ie ve cuô c sô nµ va nhu co nµuo I da mIeu
Ia , ca I da u ônµ o Iren may nhunµ dôI chan Iu c na o
cunµ bam chaI vao daI. Önµ Iuôn huonµ y Iuonµ
ve nhunµ chan IroI xa Iap cua su sanµ Iao nhunµ
khônµ bao µIo xa ro I Ihu c Ie . Phonµ ca ch do manµ
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 201 200 AKIO MORITA & SONY
vi do chính Ia chia kho a mo ra nhu nµ chan Iro I mo I.
Khônµ co nµhIen cu u, khônµ co IransIsIor vo I nhu nµ
ca I IIe n vuo I ba c ve ma I ky Ihua I so vo I sa n pha m
ban da u cu a BeII LaboraIorIes, khônµ co nhu nµ sa n
pham “Iuu danh IhIen cô” WaIkman, DIscman va
bay µIo Ia nhu nµ Ihe he PIay SIaIIon da y cha I sa nµ
Ia o Ihi Sony da khônµ co n Ia Sony. Ha nµ nam, MorIIa
da da nh Iu 6 de n 10º doanh sô cho cônµ cuô c nµhIen
cuu, môI Ií Ie raI cao so voI maI banµ chunµ cua
cac cônµ Iy Iren Ioan nuoc NhaI.
Nha chính IrI Iunµ danh Henry KIssInµer da µoI
ônµ Ia mô I “con nµuo I yeu nuo c vï da I”, mô I “nµuo I
ba n Io n cu a nuo c My ”. Nhunµ vInh du xu nµ da nµ
nha I ma MorIIa duo c huo nµ Ia su binh cho n cu a
Iap chí T¡nc (My) vao nam 1998, xep ônµ vao haI
muoI nha doanh nµhIe p co a nh huo nµ Io n nha I cu a
Ihe ky XX, Ironµ do, ônµ Ia nµuoI NhaI duy nhaI,
cu nµ Ia nµuo I chau A duy nha I! VInh quanµ khônµ
chí du nµ Ia I o do , va o nam 1999 cu nµ Ia p chí Iren
xe p ônµ va o Iha nh pha n mô I Iram nhan va I co a nh
huo nµ Io n nha I cu a Ihe ky XX, chunµ vo I nhu nµ danh
nhan nhu Hô Chí MInh, RooseveII, ChurchIII, GandhI...
Tronµ 100 nhan va I na y, chí co 20 nha doanh nµhIe p
va da co 19 nha doanh nµhIe p Ia nµuo I My .
De ke I Ihu c Ia p sa ch na y, xIn muo n nhu nµ nha n
dInh da y chan Iinh cu a PeIer G. PeIerson, Chu IIch
Ia p doa n The BIacksIone Group, ve MorIIa:
“Aí¡o Mo¡¡tn ín no t nguo ¡ í¡c t nIìn xn t¡ong ¡o ng
t¡ong no ¡ \n n dc . Ông ín nguo ¡ ¡In t n¡nI ¡n nIu ng
TA O, KHÖNG NGU NG DÖ I MO I. KhI sa n pha m danµ
o Ironµ cao Ira o IIeu Ihu , ônµ da yeu ca u bô pha n
ky IhuaI phaI nµhï nµay den nhunµ mau ma moI.
May nµhe nhac WaIkman Iu khI moI xuaI xuonµ
nhu nµ chIe c da u IIen da ba n cha y nhu Iôm IuoI ma
cuô I cu nµ cu nµ pha I co de n hon haI Iram ma u ma
kha c nhau. TInh Iha n “khônµ nµu quen Ironµ Iha nµ
IoI” Ia môI Ironµ nhunµ khau hIeu quan Ironµ ma
MorIIa Iuôn Iuôn Iruyen daI cho cac cônµ su cua
minh.
Dô I vo I nµuo I IIeu du nµ, MorIIa Iuôn “a p da I” sa nµ
kIe n cho ho chu khônµ Ihu dô nµ nµô I cho ho de nµhI
hay yeu sa ch. Do do , ca c sa n pha m cu a Sony Ihuo nµ
Ia o cho nµuo I IIeu du nµ su ba I nµo Ihu vI, ca c dô I
Ihu cu a Sony cu nµ kho Io nµ ca nh Iranh, vi chí ca n
6 Ihanµ sau, khI ho baI kIp caI Iruoc Ia MorIIa da
co Ihe cho ra do I nhu nµ sa n pha m sau hIe n da I hon.
Ba I ho c ve The va n hô I Tokyo 1964 Ia ba I ho c ve
su nha y be n Ironµ vIe c IIen doa n xu Ihe IhI Iruo nµ
cu a MorIIa. BIe I ra nµ su kIe n Ihe Ihao Iro nµ da I na y
se Ihu huI su quan Iam cua Ioan Ihe nuoc NhaI,
ônµ cho mo rônµ co so san xuaI, Ianµ cuonµ vIec
san xuaI II·vI mau, don dau IhI Iruonµ. Va Ihuc Ie
cho Iha y nhu nµ Iính Ioa n cu a ônµ de u chính xa c,
manµ Ia I cho doanh nµhIe p nhu nµ khoa n Io I nhua n
Io n Iao, do nµ µo p va o nhu nµ Iha nh qua chunµ cu a
nen cônµ nµhIep NhaI Ban.
CuôI cunµ, Ironµ cunµ cach quan Iy cua MorIIa,
khônµ Ihe khônµ ke den cônµ Iac nµhIen cuu, boI
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 203 202 AKIO MORITA & SONY
ha n V.
PHU LU C
:n n ¡In n t¡cu du ng ín n tIn) do ¡ cn tIc g¡o ¡, d¡c u
do Iñ n nI¡cn ¡o ¡, nIung ong cu ng co n ín \¡ In ¡ :u
- íuu do ng \¡ dn ¡ nIn t cu n nuo c NIn t, no t í¡c n t¡u c
:u :nu :ñ c, no t nIn xn) du ng í¡nI Ion t cu n nc n
í¡nI tc ton n cn u no ¡ nc . Ông íIong cII no nIu ng
g¡n c no ío n – ong co n co tIc í¡c n cIu ng tIn nI I¡c n
tIu c. TIc g¡o ¡ cu n tIc í) XXI nn ) :c ¡n t nIo dc n
ong, \n ¡¡cng to¡, Iñ n nI¡cn ín to¡ cu ng nIo dc n
ong nIu tIc ...”.
P
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 205 204 AKIO MORITA & SONY
Tu nhunµ quan dIem nay, MorIIa neu ra baã y bñ
quyïët daânh cho caác nhaâ quaãn lyá doanh nghiïåp:
1. Phaãi luön biïíu löå thaái àöå vui veã
Tha I Ia kho no I chuye n co I mo vo I mô I nha doanh
nµhIe p Iuôn do n sa n mô I bô ma I u e Ironµ Iu c µIao
IIe p. Su vuI ve Ia dIe u kIe n IIen quye I µIu p su qua n
Iy daI duoc hIeu qua.
2. Phaã i biïë t lùæ ng nghe ngûúâ i khaá c
Cho du Iha I dô vuI ve , hoa I ba I Ia quan Iro nµ, sonµ
nµuoI nµhe se kho chIu Iruoc nhunµ Iranµ IhuyeI
µIa nµ Ira nµ µIanµ da I ha I. Ben ca nh su hoa I ba I, ca n
bIe I Ia nµ nµhe nµuo I dô I Ihoa I vo I minh.
3. Phaã i biïë t linh hoaå t
MôI su quan Iy co hIeu qua doI hoI môI dau oc
bIe I suy nµhï mô I ca ch IInh hoa I. Su khô cu nµ, khônµ
Ihay dôI voI môI y Iuonµ co san se khônµ phaI Ia
su qua n Iy dích Ihu c. DIe u na y co nµhïa Ia pha I IInh
hoaI khI can IhIeI va khônµ co nµhïa Ia danh maI
y Iuonµ cua minh.
4. Phaã i quyïë t àoaá n
Ouye I doa n co nµhïa Ihu c hIe n quye n quye I dInh
ve mô I va n de µi do ma ca p duo I khônµ quye I dInh
duo c, dô nµ Iho I nha n Ia y Ira ch nhIe m ve nhu nµ quye I
dInh cu a minh.
OIAN ÐIÊM VÊ OIAN IY CIA MORITA
* Mô I Ironµ nhu nµ nhIe m vu ha nµ da u cu a nha qua n
Iy Ia phaI IrIen môI quan he Ihan IhIen voI cac
dônµ nµhIep, Iao ra cam µIac nhu IaI ca cunµ o
chunµ Ironµ môI µIa dinh; o do, nha quan Iy va
nµuo I cônµ nhan cu nµ chIa se mô I va n me nh chunµ.
* Mo I Iha nh vIen Ironµ mô I cônµ Iy co nµhïa vu va
quye n Io I cu nµ do nµ µo p Irí Iue va o cônµ cuô c pha I
IrIen chunµ, khônµ phan bIeI Iao dônµ chan Iay
hay Iao dônµ Irí oc.
* Khuye n khích o c sa nµ Ia o cu a mô I ca nhan Ironµ
cônµ dônµ.
* Khônµ da I na nµ va n de Iha nh Iích ho c Ia p o nha
Iruo nµ khI quye I dInh Iuye n du nµ mô I nhan vIen.
* Canh Iranh Ia dônµ Iuc de phaI IrIen, sonµ phaI
Ia ca nh Iranh Ia nh ma nh.
* TIe I kIe m pha I Ihe hIe n Iren mo I Iïnh vu c, khônµ
chí rIenµ Ironµ Iïnh vu c chI IIeu. Ha n che Ií Ie phe
pha m Ironµ sa n xua I, Ia I su du nµ nhu nµ cha I Iha I
co n ích du nµ cu nµ Ia mô I hinh Ihu c IIe I kIe m. Nha I
Ia nuoc co Ií Ie IaI che µIay da su dunµ cao nhaI
Ihe µIo I. Tí Ie na y Ia S0º, Ironµ khI o ca c nuo c phuonµ
Tay, Ií Ie nay chí Iu 27º den IôI da 46º.
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 207 206 AKIO MORITA & SONY
NIÊN BIÊI SI NGHIÊI CIA AKIO MORITA
Morita vaâ têå p àoaâ n SONY
5. Phaã i coá oá c saá ng taå o
Ouye I dInh ve cônµ vIe c danµ Ia m ba nµ ca ch rIenµ
cu a minh, khônµ Iheo mô I Iô I mo n na o.
6. Biïët àöëi phoá vúái sûå khuãng hoaãng möåt caách hiïåu
quaã
Tronµ Iruo nµ ho p kha n ca p, nha qua n Iy pha I bIe I
hinh dunµ ra nhu nµ ha u qua kha c nhau va suy nµhï
IhaI nhanh Ironµ Iuc van µIu binh Iïnh.
7. Phaãi thaânh thûåc trûúác nhûäng sai soát cuãa mònh
SaI so I xa y ra, pha I du nµ ca m duonµ da u vo I chu nµ
ma khônµ na I co hay cô che µIa u chu nµ.
TInng Nñn 5u í¡cn
1 1921 SInh Ia I Ihanh phô Naµoya, quan AIchI,
NhaI Ba n
9 1944 Tô I nµhIep Iruo nµ DaI hoc Hoanµ µIa
Osaka, bô môn VaI Iy
S 1946 Cu nµ Masaru Ibuka Ihanh Ia p Cônµ Iy
VIen Ihônµ Tokyo (ToIsuko)
1 19S8 ToIsuko chính Ihu c dô I Ien Ihanh
Ta p doa n Sony
12 19S9 Pho Chu IIch dIe u ha nh Ta p doan Sony
6 1971 Chu IIch Tap doan Sony
1 1976 Chu IIch kIem GIam dô c dIeu ha nh
Ta p doa n Sony
6 1989 Chu IIch Hô I Dô nµ qua n IrI Ta p doa n
Sony
11 1994 Sa nµ Ia p vIen, Chu IIch danh du
Ta p doa n Sony
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 209 208 AKIO MORITA & SONY
Caác danh hiïåu, huy chûúng cuãa Morita Morita vaâ caác töí chûác ngoaâi Sony
TInng Nñn 5u í¡cn
6 1993 Chu IIch Hô I dô nµ Ihuonµ ma I
NhaI – My
6 1993 Chu IIch HD da u Iu nuo c nµoa I Ihuô c
Ta p doa n pha I IrIe n Nha I Ba n
S 1992 Pho Chu IIch Hô I dô nµ U y vIen · HIe p
hô I doanh nµhIep Nha I Ba n (KeIdanren)
6 1992 Pho Chu IIch VIen xa hô I va kInh Ie
NhaI Ba n
S 199S Chu IIch danh du Hô I dô nµ vi
quye n cônµ dan Iô I de p hon
10 1991 Chu IIch Tô chuc ho p Ia c da o Ia o
quô c Ie NhaI Ba n
6 1991 Hô I vIen danh du VIen ky Ihua I dIen
va dIen Iu
S 1986 Pho Chu IIch KeIdanren
4 1992 Chu IIch (phía) NhaI Ba n, Uy ban
Iam phuonµ
Nñn Hu) cIuong, InnI I¡cu No¡ cn¡
1976 Huan chuonµ danh du
ruy banµ xanh
NhaI hoa nµ
1982 TIen sï IuaI danh du DaI hoc WIIIIams,
banµ MassachuseIIs
(My)
1982 Huy chuonµ AIberI HIep hô I nµhe Ihua I
hoanµ µIa (Anh)
1984 De Iu danµ
Ba c da u Bô I IInh
Tô nµ Ihô nµ Cô nµ ho a
Phap
1987 Huy chuonµ Huan cônµ Cô nµ ho a IIen banµ
Duc
1987 Huy chuonµ Huan cônµ Cô nµ ho a A o
1988 Huy chuonµ Chính phu BrazII
1990 TIen sï IuaI danh du DaI hoc PennsyIvanIa
(My)
1990 Huy chuonµ
Huan cônµ dan su
Ouôc vuonµ
Tay Ban Nha
1991 Huan chuonµ mau cam Nu hoanµ Ha Lan
1993 HIep sï danh du Nu hoanµ Anh
1993 TIen sï ky IhuaI
danh du
DaI hoc IIIInoIs (My)
1993 Huan chuonµ Ouô c vuonµ Bí
1996 Huan chuonµ Chính quye n
CaIaIonIa (TBN)
1996 Huy chuonµ danh du Ba o Ia nµ quôc µIa
NhaI · My
1998 De Iam danµ
Bac Dau bôI IInh
Tônµ Ihô nµ
Cô nµ ho a Pha p
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 211 210 AKIO MORITA & SONY
MORITA ÐA NOI
` T¡ong tIc g¡o ¡ tIong tIuo ng, no ¡ ngn ) ín n do ¡
d¡c n \o ¡ no t ín ¡ tI¡ \n co tIc ín n íIong dn t 1ÛÛ
d¡c n, nn 1.ÛÛÛ d¡c n, Ioñ c cII co 5Û d¡c n tIo¡.
NIung t¡ong í¡nI donnI, nc u ín n ¡In n ¡In ¡ no t
:n¡ ín n, ín n íIong cII don tIun n nIn n no t con
:o íIong. Nc u ín n ¡In n :n¡ ín n, ín n íuon í¡ nn t
nnt not cn¡ gì do, :u tut doc cun ínn :c íIong
co no t g¡o ¡ In n nn o \n d¡c u nn ) :c t¡o tIn nI no t
ngu) co cIo cong t).
` Vn n nc nI cu n no t cong t) \n :o ¡In n cu n nIu ng
nguo ¡ cong nInn ín n t¡ong do íIong tIc tn cI ¡o ¡
nInu.
` IIong ¡In ¡ nIn :n n xun t xn c d¡nI cIn t íuo ng no t
:n n ¡In n, nn \¡c c do tIuo c \c nguo ¡ t¡cu tIu .
` Nguo ¡ cong nInn :c íIong cn n tIn ) dnn nc \¡c c
Io dnng ín n nc u Io cII don tIun n ín n cong \¡c c
nn Io duo c cII d¡nI ¡In ¡ ín n.
` CII cn n no t con o c \¡t nIo dñ t :n¡ cIo cu ng du
ín n to n In ¡ tInnI dnnI cu n cIu ng tn.
` IIong tIc t¡cu cIun n Io n o c :n ng tn o.
` Xn) du ng no t nc n cong ngI¡c ¡ cn n dc n ín IìnI
tIu c :n ng tn o: :n ng tn o t¡ong ¡In t n¡nI ¡n :n n
¡In n, :n ng tn o t¡ong \¡c c :u du ng cong ngIc no ¡
no t cn cI ¡o ng ¡n ¡ \n ¡Iu Io ¡, \n :n ng tn o t¡ong
t¡c ¡ tI¡ :n n ¡In n.
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 213 212 AKIO MORITA & SONY
TAI IIÊI THAM KHAO
* AkIo MorIIa · Mndc ¡n Tn¡nn · CoIIIns · London
· 1987
* Mndc ¡n Tn¡nn · Che Iao IaI NhaI Ban · NXB TrI
Thu c · Ha Nô I · 2006
* 1ohn NaIhan · 5on): TIc I¡¡\ntc I¡¡c · HouµhIon
MIIIIIn company · 1999
* SONY HIsIory · www.sony.neI
* In Mcno¡) o¡ M¡ Mo¡¡tn · Sony CorporaIIon · 2000
* TIc Tn¡nn tInt cnn :n) NO · www.IoIse.com
* RIchard 1. LamberI · Mo¡¡tn: A \¡:¡onn¡) ícndc¡
· AsIa PacIIIc: PerspecIIves N1 · S.2001
* ChIna economy · hIIp://www.easybIzchIna.com/
ChInaLconomy
* ComparIsons & AnaIyses oI US & GIobaI LconomIc
DaIa & Trends SRI InIernaIIonaI · www.srI.com
* PeIer G. PeIerson · AkIo MorIIa · ProceedInµs oI
Ihe AmerIcan phIIosophIcaI socIeIy · VoI. 14S · N.2
· 6.2001
* www.voIkswaµenspares.com
* www.IIme.com/IIme/asIa/asIa/maµazIne/1999
* www.µooµIe.com
* www.yahoo.com
· va nhIeu Iranµ web khac

ÀAÅO KINH DOANH VIÏÅT NAM VAÂ THÏË GIÚÁI

Akio Morita vaâ SONY KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI Lï Nguyïîn vaâ caác chuyïn gia cuãa PACE
Têåp saách naây laâ möåt phêìn trong böå saách ÀAÅO KINH DOANH VIÏÅT NAM VAÂ THÏË GIÚÁI. Vaâ böå saách naây laâ kïët quaã cuãa dûå aán nghiïn cûáu mang tïn Ài tòm Àaåo Kinh doanh cuãa Viïåt Nam vaâ Thïë giúái do caác chuyïn gia cuãa PACE cuâng möåt söë taác giaã phöëi húåp thûåc hiïån. PACE giûä baãn quyïìn Copyright©2007 by PACE Böå saách àaä àûúåc àùng kyá baãn quyïìn, moåi thöng tin xin vui loâng gûãi vïì: PACE Toâa nhaâ PACE 341 Nguyïîn Traäi, Quêån 1 TP. Höì Chñ Minh, Viïåt Nam Email: BOOK@pace.edu.vn In lêìn thûá nhêët taåi TP.HCM, do Nhaâ xuêët baãn Treã êën haânh.
CHI NHAÙNH NHAØ XUAÁT BAÛN TREÛ TAÏI HAØ NOÄI 20 ngoõ 91, Nguyeãn Chí Thanh, Quaän Ñoáng Ña - Haø Noäi ÑT & Fax: (04) 7734544 E-mail: vanphongnxbtre@ hn.vnn.vn NHAØ XUAÁT BAÛN TREÛ 161B Lyù Chính Thaéng - Quaän 3 - Thaønh phoá Hoà Chí Minh ÑT: 9316289 - 9316211 - 8465595 - 8465596 - 9350973 Fax: 84.8.8437450 - E-mail: nxbtre@ hcm.vnn.vn Website: http://www.nxbtre.com.vn

Chòu traùch nhieäm xuaát baûn: Ts. Quaùch Thu Nguyeät Bieân taäp: Bìa: Söûa baûn in: Kyõ thuaät vi tính: Thaønh Nam Höõu Baéc Phaïm Nguyeãn Mai Khanh + Thanh Haø

Taác giaã têåp saách: (möåt phêìn cuãa dûå aán) Giaám àöëc àiïìu phöëi dûå aán: Nhoám biïn têåp vaâ àiïìu phöëi dûå aán:

Lï Nguyïîn vaâ caác chuyïn gia cuãa PACE Trêìn Vuä Nguyïn Trêìn Vuä Nguyïn Nguyïîn Dûúng Hiïëu Nguyïîn Höìng Dung Nguyïîn Thõ Haâ

2

AKIO MORITA & SONY

KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI

3

Muåc luåc
Cuâng baån àoåc, KIÏËM TIÏÌN HAY PHUÅNG SÛÅ XAÄ HÖÅI? Lúâi noái àêìu Phêìn I. DÖÌN TOAÂN BÖÅ SÛÁC MAÅNH CHO VIÏÅC KIÏËN TAÅO TÛÚNG LAI Chûúng 1. NHÛÄNG CHIÏËC MAÁY THU THANH BÕ ÀÊÅP NAÁT Nhûäng ngûúâi tiïn phong giaãi baâi toaán nhu cêìu xaä höåi Cöng nghïå – nûúác Nhêåt cêìn cöng nghïå Chûúng 2. REÁT QUAÁ – HAÄY LAÂM GÖËI SÛÚÃI ÊËM Ngûúâi dên cêìn caái àoá, Ibuka Àaáp ûáng nhûäng nhu cêìu tiïìm êín Phêìn II. TÒM ÀÛÚÂNG TOAÂN CÊÌU HOÁA Chûúng 1. TÒM ÀÛÚÂNG VÛÚÅT ÀAÃO Ibuka möåt mònh àïën Myä Löëi ài ngay dûúái chên mònh Chûúng 2. NHÒN THÊËY TRÛÚÁC CÚ HÖÅI VAÂ DAÁM THÛÃ SÛÁC “Canh baåc” transistor Nhoám chuyïn gia, nhoám àiïìu phöëi, nhoám taác giaã vaâ nhoám biïn têåp cuãa dûå aán nghiïn cûáu Ài tòm Àaåo Kinh doanh Viïåt Nam vaâ Thïë giúái xin chên thaânh caãm ún caác cöng ty, cú quan, àún võ vaâ caác caá nhên àaä nhiïåt tònh höî trúå thöng tin, tû liïåu trong viïåc triïín khai dûå aán nghiïn cûáu vaâ thûåc hiïån têåp saách naây. Thñch ûáng vúái luêåt chúi toaân cêìu Triïët lyá Ngûúâi tiïn phong Chûúng 3. DÊËU ÊËN CUÃA “NGÛÚÂI ÀAÂN ÖNG ÀI BÖÅ”
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI

7 13

19 22 30 33 36 41

55 56 61 71 72 77 80 89

4

AKIO MORITA & SONY

5

kiïëm tiïìn nhiïìu nhêët vaâ kiïëm tiïìn bïìn vûäng nhêët thïë giúái.. tûâng möëc sûå nghiïåp. VÒ MÖÅT THÏË GIÚÁI NGAÂY MAI Möåt àaåi sûá khöng haâm Nhûäng àiïìu dïåt nïn möåt huyïìn thoaåi Phêìn V. CHUÃ NGHÔA AÁI QUÖËC CUÃA DOANH NHÊN NHÊÅT Sony – sûác keáo vaâ sûác àêíy trong nïìn kinh tïë Nhêåt Baãn Phöí biïën cöng nghïå àïí tùng lûåc phaát triïín Phêìn IV.. saãn phêím naây “Made in Japan” Chûúng 2. PHUÅ LUÅC 90 95 Cuâng baån àoåc 103 104 108 115 125 126 137 143 144 147 KIÏËM TIÏÌN HAY PHUÅNG SÛÅ XAÄ HÖÅI? Böå saách maâ baån àoåc àang cêìm trïn tay laâ kïët quaã cuãa dûå aán nghiïn cûáu mang tïn Ài tòm Àaåo Kinh doanh cuãa Viïåt Nam vaâ Thïë giúái do Töí húåp Giaáo duåc PACE thûåc hiïån trong suöët 14 thaáng vûâa qua. Àöåi nguä chuyïn gia cuãa PACE cuâng caác cöång sûå àaä nghiïn cûáu cuöåc àúâi vaâ sûå nghiïåp cuãa 25 doanh nhên huyïìn thoaåi. caái triïët lyá cöët loäi trong kinh doanh cuãa hoå. àùåc biïåt laâ baån àoåc doanh nhên vaâ baån àoåc quan têm àïën kinh doanh. Muåc àñch laâ àïí lyá giaãi xem vò sao hoå laâ nhûäng ngûúâi kiïëm tiïìn nhanh nhêët. àïën tûâ 25 têåp àoaân kinh doanh dêîn àêìu trong nhûäng baãng xïëp haång doanh nghiïåp trïn toaân thïë giúái. chuáng töi àaä àuác kïët àûúåc nhûäng neát chung KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 153 154 161 171 172 185 XÊY TAÂI NÙNG BÙÇNG NHÛÄNG VIÏN ÀAÁ KINH NGHIÏÅM 6 AKIO MORITA & SONY 7 . SAO KHÖNG DAÁM KHÙÈNG ÀÕNH? Nhûäng ngûúâi baån – ngûúâi thêìy àêìu tiïn trïn àêët Myä Töi laâ Akio Morita àïën tûâ Nhêåt Baãn Thûa quyá võ. cuãa nhûäng huyïìn thoaåi doanh nhên naây. àöìng thúâi hoå laåi àûúåc xaä höåi àùåc biïåt kñnh troång? Phên tñch tûâng chùång àûúâng.Lùæng nghe nhûäng thúã than Nhûäng bûúác ài àêìu tiïn ra thïë giúái Phêìn III. HOÅC TÊÅP LAÂ NÖÎ LÛÅC CUÃA CAÃ MÖÅT ÀÚÂI NGÛÚÂI Chûúng 1. XAÁC LÊÅP VÕ THÏË TRÏN BAÃN ÀÖÌ CÖNG NGHÏÅ Con àûúâng chùèng mêëy ai ài Chûä tñn vaâ nguyïn tùæc “noái KHÖNG” trong húåp taác Chûúng 3. NÖËI KÏËT NHÛÄNG GIAÁ TRÕ Chûúng 1. tûâng bûúác thùng trêìm. nhùçm tòm kiïëm “caái àaåo”.. Chuáng töi àùåt tïn cho böå saách naây laâ Àaåo Kinh doanh Viïåt Nam vaâ Thïë giúái vúái mong muöën àûúåc chia seã cuâng baån àoåc. “Doanh nhên laâ ai?”. nhûäng kiïën giaãi vïì haâng loaåt caác cêu hoãi nhû: “Kinh doanh laâ gò?”. “Àêu laâ ‘àaåo’ cuãa nghïì kinh doanh?” vaâ “Taåi sao kinh doanh laâ möåt nghïì cao quyá vaâ xûáng àaáng àûúåc xaä höåi tön vinh?”.. Triïët lyá quaãn lyá àêìu àúâi Baâi hoåc tûâ gia àònh nhoã Chûúng 2.

cho àïën möåt ngaây öng chuã cuãa noá thay àöíi caách nghô: töi khöng “baán tuã sùæt” nûäa. Baâ coá thïí múã cûãa luác múâ saáng hay nûãa àïm. Laåi thïm chuyïån giaá caã cuãa baâ so vúái chúå vaâ siïu thõ cuäng chùèng chïnh lïåch laâ bao. Chùèng haån. öng vaâ àöìng sûå tiïën haânh nghiïn cûáu àïí taåo ra nhûäng caái tuã sao cho coá thïí chöëng àûúåc möëi. Toyoda (“cha àeã” cuãa Toyota). Nhûng sau nhûäng ngaây thaáng nhòn vaâo “mùæt” khaách haâng. Ai cuäng àoaán ra kïët quaã: cûãa tiïåm suöët ngaây ngûúâi ra keã vaâo. Tûâ àoá. Nhû vêåy. 8 AKIO MORITA & SONY Cêu chuyïån thûá hai vïì möåt cú súã saãn xuêët tuã sùæt. Tûâ àoá. möåt teáp böåt ngoåt (maâ khöng cêìn phaãi mua caã goái böåt ngoåt). Khodorkovsky (öng chuã cuãa Yukos). chöëng thêëm. moåi ngûúâi chó “xeåt” möåt hai bûúác chên laâ coá ngay nhûäng vêåt phêím cêìn thiïët nhêët cho gia àònh. àïí àem àïën thêåt nhiïìu giaá trõ múái cho cuöåc söëng vaâ cho xaä höåi. vúái tinh thêìn aái quöëc àûúåc ngûúâi Nhêåt xem nhû anh huâng dên töåc thò tó phuá Nga. Hoå àaä thûåc hiïån àûúåc àiïìu àoá bùçng viïåc cöëng hiïën caã cuöåc àúâi mònh lêîn viïåc truyïìn àaåt. laâ nhûäng yïëu töë khiïën hoå trúã nïn vô àaåi.. nhiïìu gia àònh chûa khaá giaã trong khu phöë coá thïí mua möåt. maâ seä “baán giaãi phaáp lûu trûä höì sú vùn phoâng”.. moåt. Thïë laâ saãn phêím cuãa öng coân thïm tñnh nùng laâm àeåp cho caã vùn phoâng cuãa caác cöng ty. Chó sau möåt thúâi gian ngùæn. chuáng töi cuäng muöën kïí laåi vúái quyá võ möåt vaâi cêu chuyïån vaâ möåt vaâi so saánh maâ PACE luön tûå haâo khi tòm thêëy noá trong haânh trònh Khaát voång Doanh trñ cuãa mònh trong suöët nhûäng nùm vûâa qua: Baâ chuã möåt tiïåm taåp hoáa suöët ngaây khöng vui vò buön baán ïë êím. KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 9 . öng ta laâ ai trong mùæt dên Nga thò chó ngûúâi Nga múái thêëu roä. kiïíu daáng. maâ baâ coân coá “lúåi nhuêån” lúán nhêët laâ sûå quyá mïën cuãa moåi ngûúâi daânh cho möåt ngûúâi biïët kinh doanh nhû baâ. baâ thò baán haâng luön tay vaâ cûúâi noái luön miïång. trong khi tó phuá Nhêåt. laâ niïìm àam mï möåt caách maänh liïåt àïí saáng taåo. Hay hún nûäa. cú súã cuãa öng àaä löåt xaác vaâ phaát triïín rêët nhanh. noái chñnh xaác hún. Khöng chó tiïìn laäi thu àûúåc tùng cao. baâ chúåt nghô: “Sao töi khöng laâ ngûúâi giaãi quyïët vêën àïì nhu yïëu phêím cho caã xoám?”. Hoå chó khaác nhau vïì phaåm vi: xaä höåi cuãa baâ chuã tiïåm taåp hoáa laâ möåt khu phöë. doanh nghiïåp lúán hay nhoã tuây thuöåc vaâo vêën àïì xaä höåi maâ hoå giaãi quyïët àûúåc.. hai goái mò töm (maâ khöng cêìn phaãi mua caã thuâng mò). Trong lúâi àêìu naây cuãa böå saách. Vaâ moåi chuyïån thay àöíi. Ngûúâi ta thûúâng mua tuã cuãa cú súã naây vïì àïí àûång höì sú. dêîn àûúâng cho hêåu thïë. khi chùèng coân núi naâo baán haâng nûäa àïí àaáp ûáng nhu cêìu “hïët chanh àöåt xuêët” hoùåc “nhaâ khöng coân nûúác mùæm”. Àiïìu xaä höåi quan têm khöng phaãi laâ doanh nghiïåp àoá kiïëm àûúåc bao nhiïu maâ laâ hoå àaä mang laåi gò cho cöång àöìng. Öng cuäng chõu khoá ài àïën caác vùn phoâng àïí nghiïn cûáu maâu sún..nhêët. thay àöíi kñch cúä. trúã thaânh nhûäng doanh nhên huyïìn thoaåi. ngùn tuã naây thò coá khoáa kiïn cöë àïí àûång höì sú quan troång. ngùn tuã khaác thò khöng cêìn khoáa àïí dïî keáo ra keáo vaâo. Möåt cú súã beá xñu rêët àöîi bònh thûúâng thò liïåu coá mang trong ngûúâi “sûá mïånh xaä höåi”? Trong möåt thúâi gian daâi. coân xaä höåi cuãa Sam mang têìm cúä thïë giúái. Baâ chuã taåp hoáa cuãa khu phöë noå cuâng Sam Walton (öng chuã têåp àoaân baán leã lúán nhêët thïë giúái Wal-Mart) àïìu giaãi quyïët vêën àïì mua sùæm cuãa xaä höåi thöng qua viïåc múã cûãa haâng baán leã. Sûå khaác nhau naây coá leä do caách thûác kiïëm tiïìn cuãa hoå. cú súã hoaåt àöång cêìm chûâng. Àoá laâ sûå khao khaát.

àiïìu khaác biïåt úã böå saách naây laâ chuáng töi àaä khúãi sûå haânh trònh tòm kiïëm nhûäng “huyïìn thoaåi doanh nhên Viïåt Nam” àïí. coân baãn thên hoå thò àûúåc xaä höåi tön vinh. doanh nghiïåp cuãa hoå cuäng vô àaåi vaâ trûúâng töìn. “àõnh võ” xem öng cha ta ngaây xûa àaä khúãi sûå kinh doanh nhû thïë naâo. khöng hïì coá nghïì kiïëm tiïìn. Vaâ sûå thêåt naây cuäng chñnh laâ lyá do giuáp hoå kiïëm tiïìn nhanh nhêët. luêåt sû kiïëm tiïìn bùçng viïåc haânh nghïì luêåt. vaâ röìi hoå ài vaâo 10 AKIO MORITA & SONY lõch sûã kinh doanh thïë giúái nhû nhûäng huyïìn thoaåi.. ngûúâi haânh nghïì kinh doanh. búãi nghïì naâo thò cuäng kiïëm tiïìn caã.möåt thïë hïå doanh nhên maâ àïën ngaây nay chuáng ta vêîn coá thïí tûå haâo.. duâ “cöí” hay “kim”) luön àûúåc xaä höåi tön vinh khöng phaãi vò söë cuãa caãi khöíng löì hoå kiïëm àûúåc. cuäng kiïëm tiïìn bùçng caách laänh àaåo möåt doanh nghiïåp vaâ thöng qua doanh nghiïåp àoá àïí giaãi quyïët vêën àïì hay àaáp ûáng nhu cêìu naâo àoá cuãa xaä höåi. KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 11 . duâ “Têy” hay “Ta”. nhû möåt cöë gùæng. Nguyïîn Sún Haâ. Nhûng thûåc chêët. möåt böå phêån quan troång trong vùn hoáa Viïåt Nam. nïí troång. Hay noái möåt caách àêìy àuã hún.. soi “cöí” maâ ngêîm túái “kim”. mong muöën àûúåc chia seã.. Trõnh Vùn Bö. trong lõch sûã Viïåt Nam àaä tûâng coá nhûäng Lûúng Vùn Can. Vaâ thêåt bêët ngúâ. Böå saách naây cuäng laâ möåt cêu chuyïån. vúái nhûäng tû tûúãng kinh doanh coá thïí gêy ngaåc nhiïn cho àïën têån bêy giúâ. luön khaát khao laâm cho xaä höåi quanh mònh (coá thïí nhoã goån trong möåt ngöi laâng hoùåc röång lúán bùçng caã möåt hïå mùåt trúâi) töët àeåp hún. Baåch Thaái Bûúãi. Tûâ àoá. Caái “àaåo” kinh doanh naây àaä àûúåc hoå quaán triïåt ngay tûâ buöíi àêìu khúãi nghiïåp àêìy gian khoá cho túái luác thaânh cöng. bïìn nhêët. “Kinh doanh laâ kiïëm tiïìn bùçng caách phuång sûå xaä höåi. Cuå thïí hún. Nghiïn cûáu 25 huyïìn thoaåi doanh nhên thïë giúái cho thêëy. baác sô kiïëm tiïìn bùçng caách chûäa bïånh cûáu ngûúâi. Nhû vêåy. hoå nùæm lêëy möåt doanh nghiïåp vaâ têåp húåp bïn mònh nhiïìu thaânh viïn àïí cuâng cöång hûúãng laåi nhùçm hònh thaânh möåt sûác maånh töíng lûåc. Chùèng haån. chñnh hoå. duâ coá quaá nhiïìu sûå khaác biïåt nhûng hoå àïìu coá chung möåt tû tûúãng chuã àaåo: “Kinh doanh laâ phuång sûå xaä höåi”. nhûäng nöî lûåc naây seä goáp phêìn hònh thaânh vùn hoáa doanh nhên Viïåt.nhûäng doanh nhên laâm thay àöíi thïë giúái. nhûäng doanh nhên (duâ lúán hay nhoã. Àoá cuäng chñnh laâ lyá do maâ nghïì kinh doanh thûúâng kiïëm àûúåc nhiïìu tiïìn hún so vúái nhûäng nghïì khaác vaâ vêîn àûúåc cöång àöìng xaä höåi uãng höå.Nghïì kinh doanh. nhiïìu nhêët. möåt phaác thaão cho bûác tranh toaân caãnh sinh àöång vaâ àêìy maâu sùæc vïì doanh nhên thïë giúái . Vaâ doanh nhên. Nhòn “Têy” seä thêëy “Àöng”. vaâ vïì möåt thïë hïå doanh nhên tiïìn böëi cuãa Viïåt Nam caách àêy gêìn möåt trùm nùm lõch sûã . maâ vò nhûäng àoáng goáp vö giaá cuãa hoå vaâo sûå àöíi thay cuãa thïë giúái naây. nhûäng ngûúâi thûåc hiïån böå saách. xûa nay vêîn thûúâng bõ hiïíu chó nhû laâ nghïì “kiïëm tiïìn”. bùçng caách duâng saãn phêím hay dõch vuå nhû laâ phûúng tiïån àïí giaãi quyïët nhûäng vêën àïì cuãa xaä höåi vaâ laâm cho cuöåc söëng trúã nïn töët àeåp hún”. tûâ àoá taåo ra nhiïìu giaá trõ hún cho xaä höåi. àoá laâ àiïìu maâ chuáng töi. Song song vúái nhûäng doanh nhên lêîy lûâng cuãa thïë giúái. Nhûng àiïìu khaác biïåt cuãa nghïì kinh doanh laâ trong quaá trònh haânh nghïì cuãa mònh doanh nhên khöng haânh àöång möåt caách àún leã maâ biïët kiïën taåo ra caác chuöîi giaá trõ. vúái möåt têm thïë luön hûúáng vïì cöång àöìng.

àaä nhiïåt têm giuáp àúä chuáng töi trong suöët quaá trònh “ài tòm Àaåo Kinh doanh cuãa Viïåt Nam vaâ Thïë giúái”. öng chiïëm möåt võ trñ quan troång. laâm thay àöíi möi trûúâng söëng xung quanh hoå bùçng taâi nùng xuêët chuáng vaâ tinh thêìn xaä höåi röång lúán cuãa mònh.10. Hoå. thêåt quan troång trong loâng hoå.Chuáng töi xin àûúåc gûãi lúâi tri ên trên troång nhêët àïën nhûäng àöìng nghiïåp àaä höî trúå tinh thêìn cho chuáng töi. Söëng sao cho khi baån qua àúâi. àïën caác caá nhên vaâ àún võ àaä sùén loâng höî trúå thöng tin. Xuên Àinh Húåi. kinh doanh laâ kiïëm tiïìn hay phuång sûå xaä höåi! Thay mùåt Nhoám taác giaã cuãa böå saách Giaãn Tû Trung . möåt ngaây thu aãm àaåm úã àaão quöëc mùåt trúâi moåc. hêìu hïët chûa möåt lêìn gùåp gúä ngûúâi cha cuãa têåp àoaân Sony Akio Morita..1999. PACE vaâ Nhaâ xuêët baãn Treã. Nhûng vúái hoå. caám ún gia töåc hoå Lûúng. moåi ngûúâi àïìu khoác trong khi möîi mònh baån cûúâi” – coá möåt cêu thaânh ngûä maâ dêîu nhiïìu nùm qua röìi. Miki khöng khoác. baån àoåc seä coá thïm kiïën giaãi vïì “àaåo kinh doanh”. Àún giaãn.. tûå mònh àûa ra möåt àõnh nghôa cho nghïì kinh doanh vaâ tûå mònh khùèng àõnh rùçng.. Vaâ chuáng töi cuäng tin rùçng. * * * Ngaây 4. nhiïìu ngûúâi dên Nhêåt vêîn thónh thoaãng nhúá laåi khi nhòn thêëy möåt caái ti-vi mang nhaän hiïåu Sony..hêåu duïå cuãa cuå Lûúng Vùn Can.. Möåt trong nhûäng ngûúâi baån cuãa töi. cuå Baåch Thaái Bûúãi. baån khoác coân moåi ngûúâi àïìu cûúâi. Do vêåy. chùæc hùèn böå saách seä khoá traánh khoãi nhûäng sai soát nhêët àõnh. gia töåc hoå Baåch. cuâng nhûäng khoá khùn trong quaá trònh ài tòm tû liïåu lõch sûã vïì caác nhên vêåt.. nhûäng con ngûúâi hïët sûác bònh thûúâng êëy. qua böå saách naây. thanh êm nhûäng nhaåc phêím cuãa 12 AKIO MORITA & SONY KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 13 . Àùåc biïåt. nhûng gioång chõ nghe ngheân ngheån luác nhúá laåi khoaãnh khùæc chõ theo doäi àaám tang cuãa öng caách àêy àaä nhiïìu nùm.Ngûúâi Saáng lêåp PACE Saâi Goân. tû liïåu trong quaá trònh nghiïn cûáu. Chuáng töi. chuáng töi rêët mong nhêån àûúåc sûå thöng caãm cuäng nhû nhûäng goáp yá chia seã cuãa baån àoåc gêìn xa vïì böå saách àïí lêìn taái baãn tiïëp theo àûúåc hoaân thiïån hún. chõ Miki Amorato. 2007 LÚÂI NOÁI ÀÊÌU “Khi sinh ra. chuáng töi muöën gûãi lúâi caám ún chên thaânh àïën caác têåp àoaân haâng àêìu thïë giúái do caác doanh nhên huyïìn thoaåi saáng lêåp. àang laâm viïåc taåi Thaânh phöë Höì Chñ Minh àaä kïí cho töi vïì nhûäng gioåt nûúác mùæt cuãa baâ nöåi mònh khi nghe tin Akio Morita qua àúâi. . Viïåc triïín khai dûå aán naây tûâ khêu nghiïn cûáu àïën thïí hiïån thaânh saách trong möåt thúâi gian khöng daâi.. xin trên troång giúái thiïåu cuâng baån àoåc böå saách àêìy têm huyïët naây. öng àaä laâm thay àöíi cuöåc söëng cuãa hoå. àïí tûâ àoá.

Khi chiïëc xe chúã quan taâi Morita chaåy ngang truå súã cuãa Sony.. 14 AKIO MORITA & SONY 50 nùm êëy. göìm nhiïìu chñnh khaách vaâ nhaâ ngoaåi giao. Hún thïë nûäa. khoaãng 3. Akio Morita ra ài úã tuöíi 78 sau khi àaä cöëng hiïën cho nûúác Nhêåt vaâ thïë giúái nhûäng giaá trõ vö cuâng to lúán. ngûúâi àaä gùæn boá cuöåc àúâi mònh vúái thûúng hiïåu Totsuko vaâ Sony suöët hún 50 nùm. Hún 3. ngûúâi thêìy.000 cöng nhên viïn cuãa têåp àoaân àaä àûáng sùén hai bïn àûúâng.. Schubert do daân nhaåc Tokyo Philharmonic biïíu diïîn. nûúác Nhêåt khoác khi giaä tûâ möåt ngûúâi cöng dên tuyïåt diïåu cuãa mònh. Moåi ngûúâi àûáng yïn vaâ cuái àêìu trûúác chên dung cuãa Morita trïn maân hònh khöí lúán cao 3m trong nhaåc phêím Ave Maria cuãa nhaâ soaån nhaåc Àûác. vò àêy laâ nhûäng giai àiïåu maâ öng thñch nhêët khi coân söëng. ngûúâi baån lúán cuãa hoå.000 ngûúâi. trong àoá coá caác cûåu Thuã tûúáng. Àún giaãn. Ngaây höm êëy. Akio Morita àaä laâm thay àöíi xaä höåi Nhêåt Baãn bùçng nhûäng yá tûúãng cuãa mònh. * * * Töi goåi öng laâ möåt huyïìn thoaåi – möåt huyïìn thoaåi àaä daânh troån cuöåc àúâi mònh.Giacomo Puccini vang voång khùæp núi. Taác giaã KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 15 . Nhûäng thûúác phim video phaát laåi hònh aãnh Morita khi coân treã àang baây toã niïìm mong muöën laâm chiïëc cêìu nöëi giûäa Nhêåt Baãn vaâ phêìn coân laåi cuãa thïë giúái. nhûäng hònh aãnh vïì chiïëc ti-vi àêìu tiïn xuêët hiïån trïn thõ trûúâng. öng àaä laâm thay àöíi caã caách nhòn cuãa thïë giúái vïì àêët nûúác bõ baåi trêån trong chiïën tranh vúái taân tñch cuãa hai quaã bom nguyïn tûã. caác laänh àaåo nhûäng têåp àoaân lúán taåi Nhêåt Baãn àaä têåp trung trûúác khaách saån Tokyo àïí tiïîn àûa Morita vïì núi an nghó cuöëi cuâng. niïìm vui cuãa lö haâng xuêët khêíu àêìu tiïn. Nhûäng giai àiïåu opera àêîm chêët YÁ naây laåi chñnh laâ giai àiïåu àûa tang möåt huyïìn thoaåi cuãa nûúác Nhêåt: Akio Morita – ngûúâi saáng lêåp têåp àoaân Sony. kñnh cêín tûâ biïåt ngûúâi laänh àaåo. troån sûå nghiïåp cuãa mònh àïí phuåc vuå nhên loaåi.

DÖÌN TOAÂN BÖÅ SÛÁC MAÅNH CHO VIÏÅC KIÏËN TAÅO TÛÚNG LAI “Caã nûúác Nhêåt haäy nhòn vïì phña trûúác. Nhêåt hoaâ n g – tuyïn böë sau chiïën tranh 16 AKIO MORITA & SONY KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 17 . döìn toaân böå sûác maånh cho viïåc kiïën taåo tûúng lai vaâ tiïën bûúác theo àaâ tiïën chung cuãa thïë giúái”.P hêìn I.

múã röång viïåc sûã duång caác maáy thu thanh soáng ngùæn bùçng caách chuyïín àöíi caác maáy thu thanh thöng thûúâng hoùåc bùçng viïåc sûã duång möåt thiïët bõ böí sung. Nhêåt baáo Ashahi Shimbun 18 AKIO MORITA & SONY KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 19 .. Saách lõch sûã Nhêåt Baãn Hoaåt àöång khöng vò nhûäng àöång cú thûúng maåi..Chûúng 1. anh àaä tòm toâi. THU NHÛÄNG CHIÏËC MAÁY THANH BÕ ÀÊÅP NAÁT Möåt xaä höåi bõ mêët thöng tin liïn laåc búãi têët caã nhûäng chiïëc maáy thu thanh cuä àaä bõ àêåp naát trong chiïën tranh vò súå roâ ró thöng tin vaâ hoang mang dên tònh.

Nhûäng thûúác phim tû liïåu vïì thúâi kyâ naây cho thêëy möåt nûúác Nhêåt xú xaác. Nagoya. Baãn tuyïn böë àaä àûúåc dên chuáng àoán nhêån vúái rêët nhiïìu thaái àöå khaác nhau.. coá nhûäng ngûúâi sau mûúâi hai nùm xa xûá múái àûúåc quay vïì sum hoåp vúái gia àònh. lêìn àêìu tiïn ngûúâi dên Nhêåt àûúåc nghe tiïëng noái cuãa Nhêåt hoaâng Hirohito. Kantaro Suzuki àaä may mùæn chaåy thoaát trong nhûäng giêy phuát àêìy nguy hiïím àoá. möåt thaânh phöë 7 triïåu ngûúâi maâ chó coân khöng àêìy 50% cû dên úã laåi. vúái nhûäng phuå nûä. hún möåt nûãa dên söë tûá taán vïì nhûäng laâng quï hoùåc phiïu daåt túái caác àö thõ nhoã. Taåi Maän Chêu. ÚÃ nhûäng àö thõ lúán nhû Tokyo. bõ àaây ài Siberia vaâ nhiïìu núi khaác. kïí caã viïåc chiïëm dinh thuã tûúáng àïí biïíu dûúng lûåc lûúång. “döìn toaân böå sûác maånh cho viïåc kiïën taåo tûúng lai” vaâ “tiïën bûúác theo àaâ tiïën chung cuãa thïë giúái” (Made in Japan). nhûng àöìng thúâi cuäng yá thûác àûúåc rùçng nhûäng khoá khùn trong möåt nïìn hoâa bònh nhen nhuám giûäa àöëng tro taân khöng phaãi laâ dïî vûúåt qua. Khöng ñt ngûúâi Nhêåt Ngaây 14. nhêët laâ giúái treã. Nhêåt Hoaâng Hirohito tuyïn böë trïn àaâi phaát thanh vïì sûå àêìu haâng vö 20 AKIO MORITA & SONY thúã phaâo vò biïët rùçng. khöng phaãi tiïëng noái phuã duå hay chuác mûâng hoå hùçng mong àúåi. Nhiïìu binh lñnh Nhêåt úã ngoaâi nûúác khöng coá may mùæn nhû nhûäng ngûúâi coân söëng trong nûúác. nûúác mùæt khöng coân àïí chaãy nûäa.1945. 500 lñnh Nhêåt bõ bùæt laâm tuâ binh. hoang taân. Möåt söë sô quan àaä möí buång tûå saát (hara-kiri) àïí thïí hiïån loâng trung nghôa vúái Nhêåt hoaâng vaâ àêët nûúác Phuâ tang. Öng cuäng àöång viïn nûúác Nhêåt haäy nhòn vïì phña trûúác. chó nhûäng kiïën truác kiïn cöë laâ coân àûáng vûäng. hoå kñch àöång gêy baåo loaån àïí chöëng laåi lïånh àêìu haâng. Coân nhiïìu vêën àïì xaä höåi khaác khiïën nhûäng ngûúâi trûåc tiïëp chûáng kiïën hay nghe kïí laåi khöng khoãi chaånh loâng. Möåt söë khaác. Trêån Thïë chiïën khuãng khiïëp kïët thuác vúái nhûäng töín thêët khöng kïí xiïët. cú höì nöîi mêët maát lúán quaá. Thuã àö Tokyo sêìm uêët laâ thïë..8. àa söë nhaâ cûãa àaä trúã thaânh nhûäng àöëng gaåch vuån. KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 21 . treã em ngú ngaác. àûa nhûäng cùåp mêët thêët thêìn nhòn caãnh tûúång ngöín ngang quanh hoå. maâ laâ lúâi tuyïn böë àêìu haâng vö àiïìu kiïån. caãm thêëy tûå aái dên töåc bõ töín thûúng sêu sùæc.àiïìu kiïån trûúác quên Àöìng minh vaâ nhêån àõnh rùçng àiïìu naây “múã àûúâng cho möåt nïìn hoâa bònh bïìn vûäng daânh cho caác thïë hïå mai sau”. Thuã tûúáng Nhêåt. sau khi nhiïìu thêìn dên cuãa ngaâi hûáng chõu hai quaã bom nguyïn tûã àêìu tiïn thaã xuöëng caác thaânh phöë Hiroshima vaâ Nagasaki. Yokohama. Osaka. tûâ nay nöîi thöëng khöí do chiïën tranh gêy ra khöng coân nûäa.

nhiïìu 22 AKIO MORITA & SONY àïí laâm xûúãng saãn xuêët.K. töët nghiïåp trûúâng Khoa hoåc kyä thuêåt thuöåc Àaåi hoåc Waseda. sûãa chûäa vaâ nêng cao tñnh nùng cuãa chuáng. àúâi söëng cuãa nûúác Nhêåt thiïëu thöën trùm bïì. Sau khi nùæm bùæt àûúåc nhu cêìu vïì thöng tin cuãa ngûúâi dên Nhêåt. KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 23 .6 triïåu ngûúâi. Phaáp. cú súã sûãa chûäa. Nhûäng con söë khö khan àoá laâ chûáng tñch cuãa möåt trong nhûäng thaãm hoåa ghï gúám nhêët trong lõch sûã loaâi ngûúâi. Liïn Xö vaâ Myä. Riïng Nhêåt coá 1. YÁ. Ba Lan. trong àoá coá àoaån: “. kïí caã nhûäng moán ùn tinh thêìn àún giaãn nhêët.1945. Trong chiïën tranh. chó riïng úã taám nûúác dñnh lñu nhiïìu àïën cuöåc chiïën laâ Àûác. Trong nhûäng nûúác naây. möåt kyä sû àiïån sinh nùm 1908. mùåt khaác binh lñnh Nhêåt coá thïí bõ àöëi phûúng lung laåc tinh thêìn. Anh thuï möåt cùn phoâng nhoã úã têìng ba cuãa Cûãa haâng baách hoáa Shirokiya úã Nihonbashi NHÛÄNG NGÛÚÂI TIÏN PHONG GIAÃI BAÂI TOAÁN NHU CÊÌU XAÄ HÖÅI Chiïën tranh vûâa kïët thuác.Thïë chiïën thûá hai àaä cûúáp mêët sinh maång cuãa 37. thiïët bõ radar cho quên àöåi Nhêåt. lûúng böíng cho nhên viïn àïìu lêëy tûâ nhûäng khoaãn tiïìn daânh duåm cuãa chñnh ngûúâi kyä sû nhiïìu khaát voång naây. Liïn Xö thiïåt mêët 21.1945. khi chiïën tranh khöng coân àe doåa thaânh phöë naây nûäa. Ngaây 6. caã quên àöåi lêîn thûúâng dên. caãnh saát Nhêåt buöåc thûúâng dên giao nöåp maáy thu thanh àïí hoå huãy ài bùng soáng ngùæn vò súå nhûäng tin tûác chiïën trûúâng phaát ài tûâ caác àaâi phûúng Têy laâm hoang mang dên chuáng. ngûúâi dên àua nhau tòm mua maáy thu thanh cuä.3 triïåu maång söëng. Thaáng 9. nhêët laâ sûå thiïëu thöën caác phûúng tiïån kyä thuêåt. nhêåt baáo Asahi Shimbun àaä daânh hùèn muåc “Buát chò xanh” quen thuöåc àïí viïët vïì cöng ty cuãa Ibuka. Khi hoâa bònh lêåp laåi röìi. löi cuöën nhiïìu chuyïn viïn kyä thuêåt treã tuöíi vaâo cuöåc. Khoá coá thïí tòm thêëy möåt maáy thu thanh coân nguyïn veån. Trong söë naây coá Masaru Ibuka. nhûäng haån chïë cuãa thúâi chiïën khöng coân lyá do àïí töìn taåi nûäa. hún 7 triïåu ngûúâi tûã vong. kïë àïën laâ Àûác.. Ibuka quay laåi Tokyo. Ibuka quyïët àõnh chuyïín sang cöng viïåc sûãa chûäa maáy thu thanh vaâ cung cêëp cho ngûúâi tiïu duâng caác böå chuyïín àöíi (converter) vaâ böå tiïëp húåp (adapter) coá thïí gùæn vaâo maáy thu thanh àïí nghe tin tûác tûâ caác àaâi phaát thanh phaát ài bùçng soáng ngùæn.000 ngûúâi dên hi sinh trong cuöåc chiïën. Anh. Coá cêìu têët seä coá cung. Anh Masaru Ibuka. Nhêåt. àang àiïìu haânh cöng ty Tokyo Tsushin Kogyo K. nguyïn giaãng viïn böå mön Khoa hoåc vaâ kyä thuêåt trûúâng Àaåi hoåc Waseda. bùæt àêìu nhûäng dûå tñnh múái. nêng cêëp maáy thu thanh moåc lïn khùæp caác thaânh phöë. Chi phñ. Viïåc laâm cuãa Ibuka cuâng caác àöìng nghiïåp àûúåc cöng chuáng àoán nhêån nöìng nhiïåt. (Cöng ty Kyä thuêåt Viïîn thöng Tokyo) chuyïn cung ûáng duång cuå àiïån.7 triïåu binh sô tûã trêån vaâ 360..10.

chaâng thanh niïn úã Kosugaya naây goä cûãa cùn phoâng töìi taân cuãa Ibuka. múã röång viïåc sûã duång caác maáy thu thanh soáng ngùæn bùçng caách chuyïín àöíi caác maáy thu thanh thöng thûúâng hoùåc bùçng viïåc sûã duång möåt thiïët bõ böí sung. Anh vui mûâng nhêån ra Ibuka laâ ngûúâi quen cuä vaâ trong àêìu vuåt naãy ra möåt yá tûúãng vïì nhûäng vêën àïì tûâng nung nêëu trong nhiïìu ngaây qua. coân Ibuka laâ möåt kyä sû àiïån 37 tuöíi. Bêìu nhiïåt huyïët cuãa tuöíi treã cuâng vúái nhûäng rung àöång sêu sùæc nhêët trûúác hònh aãnh möåt àêët nûúác àang cêìn sûå goáp sûác cuãa têët caã moåi ngûúâi àaä khiïën hoå 24 AKIO MORITA & SONY gùæng tòm ra möåt kïë saách thuêån lúåi nhêët. Morita mang cêëp bêåc trung uáy. Hoaåt àöång khöng vò nhûäng àöång cú thûúng maåi. vúái möåt böå maáy nhên sûå hún 20 ngûúâi. suy tû cuãa lúáp ngûúâi treã thúâi chiïën àaä gùæn kïët Morita vaâ Ibuka ngay tûâ muâa heâ nùm êëy. Ibuka tham gia vaâo àún võ àùåc nhiïåm vúái tû caách möåt nhên viïn dên sûå húåp taác vúái quên àöåi. Vaâ kïë saách àoá àaä hònh thaânh vaâo ngaây 7. nhûng nay hoâa bònh àaä lêåp laåi – cho duâ laâ hoâa bònh trong caãnh àöí naát hoang taân – thò cuäng laâ luác àïí hoå biïën nhûäng hoaâi baäo thaânh hiïån thûåc. vûâa khai trûúng Phoâng thñ nghiïåm nghiïn cûáu Viïîn thöng taåi têìng ba cûãa haâng Shirokiya úã Nihonbashi. * * * Ñt lêu sau. Morita vaâ Ibuka cuâng úã trong möåt àún võ àùåc nhiïåm chuyïn nghiïn cûáu vïì hoãa tiïîn têìm nhiïåt coá tïn laâ Marque. Sûå gêìn guäi caã vïì àiïìu kiïån sinh söëng lêîn nhûäng trùn trúã. Hoå ngöìi haâng buöíi vúái nhau. anh àaä tòm toâi. vïì tûúng lai cuãa nûúác Nhêåt thúâi hêåu chiïën. Hai ngûúâi gùåp laåi nhau trong nöîi mûâng rúä khöng kïí xiïët. baân baåc vïì nhûäng hoaâi baäo cuãa tuöíi treã.5. Chiïën tranh vaâ nhûäng lo toan caá nhên àaä ngùn caách hoå. múái 24 tuöíi.1946 vúái sûå ra àúâi möåt cöng ty múái lêëy tïn laâ Cöng ty Kyä thuêåt Viïîn thöng Tokyo. * * * Vaâo thúâi àiïím chiïën tranh àang àïën höìi aác liïåt.vaâ laâ con rïí öng Böå trûúãng Giaáo duåc Tamon Maeda. truát hïët nhûäng gò êëp uã trong têm tû maâ chûa coá dõp thöí löå cuâng ai.. khöng phaãi laâ möåt sô quan nhû Morita. Coân chaâng thanh niïn 25 tuöíi kia chñnh laâ möåt tïn tuöíi maâ nûúác Nhêåt vaâ caã thïë giúái seä coân nhùæc maäi: AKIO MORITA. Hoå àaä bùæt àûúåc liïn laåc vúái nhau sau chiïën tranh möåt caách tònh cúâ vaâ àêìy bêët ngúâ nhû vêåy. Caã hai thûúâng coá nhiïìu dõp ngöìi vúái nhau.. Ibuka àang laâ giaám àöëc möåt cöng ty vïì duång cuå ào lûúâng àaä cung cêëp vêåt liïåu vaâ vuä khñ cho haãi quên Nhêåt tûâ nùm 1940.” Baâi baáo êëy àaä tònh cúâ àïën tay möåt thanh niïn 25 tuöíi úã Kosugaya thuöåc quêån Aichi. cöng ty naây àaä trúã thaânh möåt trong nhûäng têåp àoaân saãn xuêët haâng àêìu cuãa nûúác Nhêåt vúái thûúng hiïåu SONY. Khöng ai coá thïí ngúâ rùçng chó hún mûúâi nùm sau. KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 25 . Song song vúái cöng viïåc trïn. Luác àoá.

Öng nghe nhûäng lúâi noái àoá vúái möåt têm traång phûác taåp. nhuåc nhaä. Quyïín saách göëi àêìu giûúâng cuãa hoå luác bêëy giúâ laâ Radio Engineering (Kyä thuêåt vö tuyïën) cuãa F. * * * Khi Nhêåt hoaâng Hirohito àoåc lúâi tuyïn böë àêìu haâng trïn àaâi phaát thanh. trong khi caác àöìng sûå cuãa öng àaä vúä oâa lïn niïìm vui sûúáng khi àoán nhêån tin naây. nhûng laåi khöng muöën thöí löå vúái Morita àiïìu naây. cuãa nhûäng hoaâi baäo luåi taân cuâng tuöíi thanh xuên vuân vuåt tröi. möåt “textbook” (saách giaáo khoa) maâ hoå phaãi KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 27 . nùçm caách Tokyo 160km vïì phña têy bùæc. Tûâ àoá.1944. Ibuka chïë taåo caác duång cuå radar theo húåp àöìng kyá vúái haãi quên. Morita laå lêîm khi nhòn thêëy möåt cùn phoâng àöng àuác caác nûä sinh viïn thuöåc Viïån haân lêm êm nhaåc úã Ueno àûúåc öng thu nhêån vaâo laâm cöng viïåc cên chónh caác böå dao àöång. nhûng buâ laåi. luác àoá caã hai 26 AKIO MORITA & SONY ngöìi lùæng nghe tin tûác vïì baãn Tuyïn ngön Postdam kïu goåi Nhêåt Baãn àêìu haâng khöng àiïìu kiïån. Taåi möåt cú xûúãng cuãa öng. mêët maát. hoå vêîn nghô rùçng cöng viïåc nghiïn cûáu cuãa hoå phaãi dûåa vaâo cöng nghïå cuãa ngûúâi Myä. cuãa nhûäng niïìm hi voång chaáy tiïu trong baäo lûãa. Hoå heån seä húåp taác vúái nhau vïì mùåt kinh tïë sau khi chiïën tranh chêëm dûát. hai ngûúâi baån ngaây caâng coá nhûäng möëi àöìng caãm vïì vêån nûúác. Ibuka dúâi cöng ty vïì thõ trêën nhoã Suzaka thuöåc quêån Nagano. Ibuka àang ngöìi trong vùn phoâng úã Suzaka. Ibuka àaä quyïët àõnh seä quay vïì Tokyo àïí bùæt àêìu laåi moåi viïåc. Vúái hoå. Turman. tûâ nay seä khöng coân nûäa boáng ma khuãng khiïëp cuãa chiïën tranh. laâ “nhûäng tïn man rúå mònh àêìy löng laá” nhû hoå vêîn thûúâng nghe trïn hïå thöëng phaát thanh tuyïn truyïìn. Trong thêm têm. Morita coá dõp àïën thùm cöng ty cuãa Ibuka úã quêån Tsukishima. giêån dûä vaâ höëi tiïëc. Ibuka chia seã vúái Morita quan àiïím vïì giaá trõ taái thiïët cuãa cöng nghïå vaâo thúâi bònh. Caã hai cuâng phaát hiïån laâ nhêån àõnh cuãa möîi ngûúâi àïìu dûåa vaâo nhûäng thöng tin vaâ bònh luêån maâ hoå nghe àûúåc – möåt caách leán luát – tûâ caác chûúng trònh phaát thanh trïn laân soáng ngùæn cuãa àaâi phaát thanh Hoa Kyâ. Àiïìu quan troång laâ Ibuka cuâng caác àöìng sûå cuâng chia seã niïìm àam mï vïì cöng nghïå vaâ sûå phaát minh. Möîi lêìn gùåp nhau. Tokyo bõ döåi bom liïn tuåc. thuöåc thaânh phöë Tokyo. Khi baân vïì diïîn tiïën cuãa chiïën cuöåc. Thöng thûúâng. trong khung caãnh bònh lùång cuãa vuâng thön daä Nagano. song tûå trong thêm têm. cuãa nhûäng phên ly. öng rêët ñt trúã laåi Zushi àïí laâm cöng taác nghiïn cûáu cho haãi quên. Lêìn gùåp gúä cuöëi cuâng trong nùm 1945 giûäa Morita vaâ Ibuka diïîn ra vaâo ngaây 27. Thaáng 9.E. pha lêîn nhûäng buöìn àau. hoå cuâng nhêån àõnh laâ cho duâ chñnh phuã Nhêåt àang ra sûác tuyïn truyïìn vïì ûu thïë cuãa Nhêåt trong cuöåc chiïën thò sûå thêët trêån laâ àiïìu khöng thïí traánh khoãi. cho duâ ngûúâi Myä laâ keã thuâ trong thúâi chiïën. Vúái hoå.Vúái tû caách möåt sô quan liïn laåc haãi quên.1945. Morita vêîn coá nhiïìu dõp àïën thùm Ibuka úã Suzaka.7.

coân coá böë vúå Ibuka laâ öng Maeda.“àaánh vêåt” vúái tiïëng Anh àïí coá thïí nùæm àûúåc nhûäng yá tûúãng vaâ kyä thuêåt hiïån àaåi. tûâng coá mùåt trong buöíi chiïìu ngaây 15. Ai cuäng noáng loâng muöën laâm möåt caái gò àoá cho àún võ múái vaâ goáp phêìn taái thiïët nûúác Nhêåt thúâi hêåu chiïën. àaä ghi laåi kyá ûác àoá trong cuöën John Nathan – Sony: The Private Life: “Traái tim cuãa têët caã caác kyä sû àïìu traân ngêåp niïìm vui vò chiïën tranh àaä kïët thuác. Tònh traång naây khöng thïí keáo daâi maäi àûúåc. Nhûng bêët ngúâ vaâ haånh phuác nhêët. Hûúáng ài taåm thúâi cuãa hoå laâ lêåp phên xûúãng sûãa chûäa maáy thu thanh. khi nghe àïì nghõ KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 29 . * * * Khi gùåp laåi nhau taåi Tokyo. saãn xuêët caác böå chuyïín àöíi ra soáng ngùæn. caã hai quyïët àõnh thaânh lêåp cöng ty múái vaâo thaáng 3. Caã ba ngûúâi lïn chuyïën taâu hoãa àïm vïì Kosugaya àïí thûåc hiïån “sûá maång” thuyïët phuåc àêìy khoá khùn vaâ tïë nhõ. cúãi múã cuãa öng Kyuzaemon Morita. maâ laâ nhûäng vêåt duång hûäu ñch. sau khi baân baåc kyä. khöng chó cho riïng Morita maâ cho caã Ibuka vaâ öng Maeda. cûåu Böå trûúãng Giaáo duåc Nhêåt Baãn.1946. Sûå àoán tiïëp maâ gia àònh Morita daânh cho hai ngûúâi khaách thên thiïët àaä vûúåt quaá mong àúåi cuãa caã ba ngûúâi. laâ thaái àöå thên thiïån. Chuáng töi caãm thêëy röët cuöåc röìi chuáng töi cuäng coá thïí laâm möåt viïåc gò àoá thêåt sûå. lûúng böíng traã cho caác kyä sû vaâ nhên viïn xuêët phaát chuã yïëu tûâ tiïìn tuái riïng cuãa Ibuka. Thaáng 4. Thaânh phêìn “phaái àoaân” ngoaâi hai öng ra. ngûúâi con trai trûúãng phaãi laâ ngûúâi kïë thûâa cú nghiïåp cuãa gia àònh chûá khöng phaãi ai khaác. möåt trong nhûäng ngûúâi cöång taác vúái Ibuka. Tònh traång taâi chñnh luác bêëy giúâ rêët khoá khùn.1946.8. hiïíu àûúåc nhûäng khoá khùn vïì mùåt taâi chñnh maâ Ibuka àang phaãi àûúng àêìu. khöng phaãi laâ vuä khñ cho quên àöåi. Theo truyïìn thöëng cuãa ngûúâi Nhêåt luác bêëy giúâ. Sau chiïën tranh. bú vaâ thêëm gioång bùçng nûúác traâ – möåt bûäa ùn thõnh soaån. Vaâ ngûúâi con trai trûúãng khöng theo nghiïåp chñnh cuãa gia àònh seä laâ möåt vêën àïì hïët sûác nghiïm troång. nhûng khöng ai biïët phaãi bùæt àêìu nhû thïë naâo. Ibuka cuâng caác baån hûäu thaânh lêåp Phoâng thñ nghiïåm nghiïn cûáu Viïîn thöng Tokyo. vaâ chuáng töi caãm thêëy rùçng viïåc cho ra àúâi nhûäng saãn phêím àñch thûåc coá thïí giuáp chuáng töi nùæm bùæt vaâ thêåm chñ coá thïí ài trûúác cöng nghïå cuãa ngûúâi Myä”. àöìng thúâi tòm möåt hûúáng ài múái coá nhiïìu triïín voång hún. Morita baân baåc vúái baån vïì nhûäng giaãi phaáp 28 AKIO MORITA & SONY taåm thúâi aáp duång àïí nuöi dûúäng Phoâng thñ nghiïåm nghiïn cûáu Viïîn thöng Tokyo cuãa Ibuka. böë cuãa Morita. Sau möåt thúâi gian daâi nghiïn cûáu vaâ thaão luêån kyä lûúäng. Morita vaâ Ibuka quyïët àõnh thaânh lêåp möåt “phaái àoaân” huâng hêåu àïí viïåc thuyïët phuåc öng böë àaåt hiïåu quaã mong muöën. Akira Higuchi. Àiïìu khoá khùn nhêët vïì phña Morita laâ laâm sao thuyïët phuåc àûúåc öng böë àöìng yá àïí öng àiïìu haânh möåt cöng ty khaác ngoaâi cöng ty cuãa gia àònh. Moán baánh mò rêët hiïëm vaâo thúâi buöíi khoá khùn ùn vúái mûát.

KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 31 . chó coá möåt söë duång cuå khoa hoåc.1946 laâ thúâi àiïím lõch sûã cuãa möåt thûúng hiïåu. hoùåc thi thöë khaã nùng. noái bùçng möåt gioång tûâ töën: “Nhûng nïëu con trai töi muöën laâm möåt viïåc gò àoá khaác hún àïí tûå reân luyïån. Àiïìu quan troång laâ trong àêìu möîi thanh niïn àêìy nhiïåt huyïët êëy laâ möåt khaát voång lúán lao. luác àoá àang laâ sinh viïn trûúâng Àaåi hoåc Wasada. Cuöëi cuâng. Vïì sau. taái thiïët möåt Nhêåt Baãn trïn àöëng hoang taân. Trong diïîn vùn khaánh thaânh.000 yïn. àoá laâ Ibuka àaä cöng phu chuêín bõ möåt túâ quaãng caáo vïì sûå ra àúâi cuãa cöng ty múái. hún hai mûúi viïn chûác quaãn lyá vaâ nhên viïn àaä tham dûå lïî khai trûúng thûúng hiïåu Tokyo Tsushin Kogyo (Totsuko) tûác Cöng ty Kyä thuêåt Viïîn thöng Tokyo.5..”. öng noái: “Chuáng ta phaãi traánh nhûäng vêën àïì àang xaãy ra vúái nhûäng têåp àoaân lúán.. Sau möåt thoaáng do dûå. nhûng àïën höm khai trûúng thò laåi àïí quïn úã nhaâ Tachikawa. öng noái vúái Morita: “Con haäy laâm nhûäng gò con thñch”. cöng ty nhoã beá cuãa chuáng ta khúãi sûå hoaåt àöång. Chuáng ta saáng taåo vaâ giúái thiïåu nhûäng cöng nghïå maâ caác têåp àoaân lúán khöng thïí saánh àûúåc. Öng Tamon Maeda. böë vúå cuãa Ibuka àûúåc cûã laâm chuã tõch cöng ty. mong muöën goáp sûác vaâo viïåc khöi phuåc. öng cuå baây toã sûå mong moãi Morita thay öng àïí laâm chuã gia àònh. khöng coá maáy moác. cöng ty seä phaát triïín. thêåm chñ vúái söë tiïìn nhû vêåy khoá coá thïí vêån haânh cöng ty möåt caách suön seã. giaãi quyïët àûúåc nhûäng bïë tùæc trong gia àònh. Hoå khöng thïí ngúâ rùçng moåi viïåc àaä diïîn ra suön seã àïën nhû vêåy.àêìy tñnh “àöåt phaá” vïì viïåc cho Akio Morita àûúåc tûâ boã vai troâ ngûúâi kïë thûâa cú nghiïåp cuãa doâng hoå Morita. cuãa caã möåt nïìn kinh tïë Nhêåt Baãn thúâi hêåu chiïën: 30 AKIO MORITA & SONY öng noái: “Ngaây höm nay. Chuã tõch Maeda cuäng lùåp laåi nhûäng yá chñnh trong baâi phaát biïíu cuãa Ibuka. Khi àoá. Röìi öng quay sang Maeda vaâ Ibuka. Coá möåt sûå cöë nhoã. noá coá thïí laâm nhû thïë”. Viïåc taái thiïët Nhêåt Baãn tuây thuöåc vaâo sûå phaát triïín cuãa nhûäng cöng nghïå coá tñnh nùng àöång. Nhûäng lúâi noái àoá àûúåc caã öng Maeda lêîn Ibuka vaâ Morita àoán nhêån bùçng têët caã sûå vui sûúáng pha lêîn ngaåc nhiïn. Vúái cöng nghïå àónh cao vaâ möåt tinh thêìn àoaân kïët hoaân haão. chuáng ta coá thïí tin chùæc rùçng mònh àang goáp phêìn cho xaä höåi”. CÖNG NGHÏÅ – NÛÚÁC NHÊÅT CÊÌN CÖNG NGHÏÅ Ngaây 7. àaä tònh nguyïån nöëi nghiïåp saãn xuêët rûúåu sa-kï cuãa doâng hoå Morita. àöìng thúâi nùæm giûä viïåc kinh doanh do öng trao laåi. Morita àûúåc biïët thïm laâ quyïët àõnh cúãi múã cuãa böë öng xuêët phaát möåt phêìn búãi viïåc em trai öng laâ Kazuaki. Cöng ty múái cuãa Ibuka vaâ Morita chó coá möåt söë vöën voãn veån 190.

Cûãa haâng àoáng kñn cûãa ra vaâo vaâo ban àïm. tûâ nhûäng saách baáo àaä àoåc àïí àûa Totsuko àaåt nhûäng thaânh quaã lúán nhêët. Morita tûå nhuã. cöng trònh naây thêåt sûå vô àaåi. Ban àïm. Morita giûä vai troâ möåt giaám àöëc. moåi ngûúâi trong cöng ty lao vaâo laâm viïåc. song vúái tû caách möåt àöìng saáng lêåp (cuâng Ibuka). khöng thïí chó bùçng loâng vúái qui mö khiïm töën cuãa Totsuko. maâ phaãi tûâng bûúác gùæn chùåt thûúng hiïåu múái meã naây vaâo sinh hoaåt cuãa cöång àöìng.Trong nhûäng ngaây àêìu gêy dûång Totsuko. hoå múái coá thïí saáng chïë ra chiïëc göëi coá khaã nùng toãa húi êëm. Baáo àõa phûúng Chûúng 2. Töi nghô. vúái möåt tinh thêìn tûå giaác cao àöå. àaä àoáng cûãa. öng laâ ngûúâi coá traách nhiïåm quan troång trong viïåc àïì ra àûúâng löëi hoaåt àöång. núi hoå thuï mûúán laâm truå súã cöng ty. khi cûãa haâng baách hoáa. hoå tiïëp tuåc cöng viïåc bïn trong. hûúáng phaát triïín cuãa cöng ty trong tûúng lai. bêët kïí giúâ giêëc. triïët lyá vïì quaãn lyá tiïëp thu tûâ ngûúâi böë nghiïm khùæc nhûng röång lûúång. taåo nhûäng möëi liïn kïët vûäng chùæc àïí coá thïí phaát triïín úã möåt qui mö ngaây caâng lúán hún. Ngay sau ngaây khai trûúng. HAÄY LAÂM REÁT QUAÁ – GÖËI SÛÚÃI ÊËM 32 AKIO MORITA & SONY KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 33 . àêy chñnh laâ luác öng cêìn phaãi vêån duång nhûäng quan àiïím. öng biïët rùçng àêy laâ bûúác khúãi àêìu àêìy thaách thûác. hoå phaãi sûã duång cöíng thoaát hiïím trong nhûäng buöíi laâm àïm vaâ coá luác “chaåm traán” vúái nhûäng baác caãnh saát tuêìn tra mêîn caán cûá tûúãng hoå laâ luä tröåm àuåc tûúâng khoeát vaách nhaâ ai. Chó coá sûå àöìng caãm sêu sùæc nhêët vúái dên ngheâo. muöën goáp phêìn cöng sûác vaâo sûå höìi phuåc nïìn kinh tïë cuãa àêët nûúác. Tûå trong thêm têm.

. chó coân laâ biïíu tûúång cuãa àêët nûúác.1946. 14 triïåu cûã tri Nhêåt àaä ài bêìu Thuã tûúáng àêìu tiïn trong thúâi kyâ àöíi múái laâ öng Yoshida Shigeru. Dûúái sûå chiïëm àoáng cuãa Myä. Nhêåt hoaâng mêët toaân böå quyïìn lûåc chñnh trõ vaâ quên sûå. Thaáng 2. chñnh phuã cho ra àúâi “àöìng yïn múái” vúái nhûäng qui àõnh: taåm thúâi khöng cho ruát tiïìn kyá thaác úã ngên haâng. Chñnh nhûäng chi tiïu phi saãn xuêët àoá àeâ nùång lïn àúâi söëng kinh tïë cuãa toaân nûúác Nhêåt vaâ trúã thaânh nguyïn nhên chñnh cuãa tònh traång laåm phaát nùm sau cao hún nùm trûúác. KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 35 . Vúái quyïët àõnh giaãi thïí caác zaibatsu. biïån phaáp àûúåc choån lûåa laâ kòm haäm laåm phaát bùçng viïåc taåm thúâi àoáng bùng tiïìn mùåt vaâ tiïìn gûãi ngên haâng. Thiïn Chuáa giaáo lêìn àêìu tiïn xuêët hiïån cöng khai 34 AKIO MORITA & SONY binh sô höìi gia. khöng cho lûu haânh nhûäng giêëy baåc trõ giaá 5 yïn trúã lïn. Ngûúâi Myä. mùåt khaác. Trong suöët nûãa àêìu cuãa thúâi gian chiïëm àoáng. trong nhûäng chi tiïu chñnh cuãa chñnh phuã luác bêëy giúâ coá viïåc trúå cêëp cho caác Sau khi Nhêåt Baãn àêìu haâng laâ bùæt àêìu ngay thúâi kyâ quên Myä àöìn truá khùæp Nhêåt Baãn. àoá laâ sûå ra àúâi cuãa baãn Hiïën phaáp thúâi hêåu chiïën.sau nhiïìu thêåp kyã vùæng boáng.1946. taác giaã cuãa noá laâ tûúáng MacArthur. Àïí thûåc hiïån coá hiïåu quaã biïån phaáp naây. Phuå nûä Nhêåt àûúåc cöng nhêån quyïìn bêìu cûã vaâ thaáng 4. Theo vùn kiïån naây. böìi thûúâng cho caác cú súã cöng nghiïåp quên sûå do chêëm dûát húåp àöìng trûúác thúâi haån vaâ thanh toaán caác chi phñ cho Böå tû lïånh caác lûåc lûúång àöìng minh (GHQ) hoaåt àöång trïn àêët Nhêåt. Vïì mùåt kinh tïë. Thêìn àaåo khöng coân àûúåc coi laâ quöëc giaáo cuãa Nhêåt Baãn nûäa.. maâ cuå thïí laâ dûúái sûå chó àaåo cuãa tûúáng MacArthur àaä triïín khai nhiïìu chñnh saách múái vïì chñnh trõ vaâ kinh tïë trïn àêët nûúác mùåt trúâi moåc. möåt bûúác ngoùåt quan troång trong àúâi söëng chñnh trõ cuãa Nhêåt Baãn do ngûúâi Myä taåo ra. Caác biïån phaáp kiïím soaát giaá caã cuäng àûúåc nöåi caác Nhêåt thûåc hiïån triïåt àïí nhùçm kòm haäm àaâ laåm phaát. àoá laâ Nhêåt Baãn khöng àûúåc tham gia vaâo bêët cûá cuöåc chiïën naâo vaâ khöng àûúåc coá quên àöåi riïng. chñnh quyïìn dûúái sûå kiïím soaát cuãa quên Myä chiïëm àoáng cöng böë Nhûäng biïån phaáp àöëi phoá khêín cêëp vúái cuöåc khuãng hoaãng kinh tïë bao göìm viïåc àaãm baão cung cêëp thûåc phêím. Vïì mùåt tiïìn tïå. Nùm 1947. MacArthur phaá vúä tònh traång têåp trung quyïìn lûåc bùçng caách giaãi thïí caác zaibatsu (caác gia àònh súã hûäu vaâ kiïím soaát phêìn lúán nïìn cöng nghiïåp úã Nhêåt) cuâng caác àaåi cöng ty khaác. Chiïën tranh kïët thuác. gia tùng saãn xuêët vaâ kiïím soaát giaá caã. quên àöåi Myä kiïím duyïåt gùæt gao nhûäng lúâi tuyïn böë chöëng Myä hay nhûäng baâi baáo coá tñnh kñch àöång. ngoaåi trûâ nhûäng trûúâng húåp ruát tiïìn cho chi phñ àúâi söëng töëi thiïíu. Möåt àiïím quan troång nûäa.

cho rùçng cêìn phaãi coá nhûäng zaibatsu àïí duy trò tñnh caånh tranh quöëc tïë. nhûäng ngûúâi kyâ voång nhiïìu vaâo sûå thaânh cöng cuãa Morita hún laâ nhòn thêëy con trai hoå phaãi laâm viïåc trong möåt ngöi nhaâ thuï mûúán döåt naát. Àoá laâ nhûäng chiïëc göëi àiïån. IBUKA Thaânh lêåp cöng ty giûäa luác nïìn kinh tïë àêìy khoá khùn vaâ hai chaâng trai hêìu nhû khöng coá àöìng vöën àaáng kïí àïí vêån haânh cöng ty möåt caách suön seã ngay tûâ nhûäng ngaây àêìu. Song. Thaáng 8. núi coá möåt phoâng cho cöng ty Totsuko thuï. Àïí khöng laâm “mêët mùåt” thûúng hiïåu Totsuko vúái nhûäng dûå aán nhiïìu tham voång hún maâ hoå àaä hoaåch àõnh trong tûúng lai. nhêët laâ böë meå cuãa Morita. Thoaåt tiïn. Sûå töìi taân cuãa möåt cöng ty múái thaânh lêåp khöng 36 AKIO MORITA & SONY cuãa öng vaâ Morita. cûãa haâng baách hoáa Shirokiya. Möåt nhên viïn àûúåc Ibuka tùång cho chiïëc göëi. Sau khi thaânh lêåp khöng bao lêu. khöng bao lêu göëi àiïån cuãa hoå àïí löå ra nhûäng khuyïët àiïím chïët ngûúâi. cöng ty Totsuko àaä àöëi mùåt vúái nhûäng khoá khùn vïì truå súã laâm viïåc. caác biïån phaáp kinh tïë do Myä aáp àùåt aãnh hûúãng rêët nhiïìu àïën nhûäng doanh nghiïåp coân non treã nhû cöng ty Totsuko cuãa Ibuka vaâ Morita. Àiïìu maâ hai ngûúâi àang trùn trúã laâ khúãi àêìu hoaåt àöång cuãa cöng ty nhû thïë naâo. hoå baán göëi àiïån dûúái thûúng hiïåu Ginza Nessuru Shokai (Cöng ty sûúãi êëm Ginza). Ibuka vaâ Morita dúâi truå súã vïì khu phöë Kichijoji cuäng úã Tokyo. vúái kyä thuêåt chûa àûúåc hoaân thiïån. phaãi taåm àoáng cûãa àïí nêng cêëp. tûâng bûúác àûa doanh nghiïåp vûúåt qua thûã thaách. Morita vaâ Ibuka. loâng vui sûúáng vúái saãn phêím do mònh goáp sûác laâm ra. hai chaâng trai treã. Göëi àiïån laâm ra àûúåc baán chaåy nhû töm tûúi. möåt khu phöë úã phña nam thaânh phöë Tokyo.cuå thïí laâ caác àaåi doanh nghiïåp Mitsui. Tuy nhiïn. ñt khi àaä laâm chaånh loâng nhûäng ngûúâi quen biïët. Qua nùm KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 37 . Morita vaâ anh em cöng nhên viïn phêìn naâo vûúåt qua nhûäng khoá khùn ban àêìu. lêëy laâm thñch lùæm. dûúâng nhû khöng mêëy bêån têm àïën àiïìu àoá. Ibuka nghô àïën möåt saãn phêím hêìu nhû khöng dñnh daáng gò àïën nhûäng dûå àõnh ban àêìu NGÛÚÂI DÊN CÊÌN CAÁI ÀOÁ. nhûng àûúåc möåt thúâi gian ngùæn laåi phaãi chuyïín àïën Gotenyama. Duâ muöën duâ khöng. buöåc ban àiïìu haânh phaãi coá nhûäng saáng kiïën phuâ húåp àïí àöëi phoá vúái tònh hònh khoá khùn. chïë taåo nhûäng saãn phêím naâo àïí tranh thuã thõ trûúâng coân khaá bêëp bïnh cuãa thúâi hêåu chiïën. Sumitomo vaâ Yasuda. coá luác phaãi lêëy duâ àïí che nhûäng gioåt nûúác mûa nhoã tñ taách trïn chiïëc baân viïët oåp eåp.1946. Àiïìu naây àaä bõ ngûúâi baãn xûá phaãn ûáng quyïët liïåt. duâng àiïån nùng taåo ra sûác noáng àïí ngûúâi tiïu duâng sûã duång trong muâa àöng reát laånh. àaä gêy ra möåt sûå xaáo tröån lúán trong nïìn kinh tïë. Mitsubishi. öm êëp suöët nùm àêìu. giuáp Ibuka.

Vûúåt qua nhûäng khoá khùn ban àêìu vïì mùåt taâi chñnh. Totsuko àïì nghõ vúái NHK àûúåc cung cêëp cho hoå caác thiïët bõ tröån soáng cúä lúán vaâ viïåc naây àaä àïí laåi cho Morita möåt kyã niïåm khoá quïn. qui mö quaá nhoã cuãa möåt cöng ty vûâa múái thaânh lêåp nhû Totsuko àaä khiïën cho Sumitomo “quay lûng ngoaãnh mùåt”. hêìu hïët nöî lûåc vïì mùåt kyä thuêåt àïìu têåp trung vaâo chêët liïåu cuãa dêy kim loaåi ghi êm. May maâ tia lûãa àiïån chûa xêm phaåm vaâo chöî khaác. Nhêån àûúåc vùn baãn cuãa Totsuko. Morita vaâ Ibuka múái coá dõp tiïëp cêån vúái àaâi phaát thanh NHK. 38 AKIO MORITA & SONY Trong luác Ibuka vaâ Morita àang phên vên giûäa viïåc saãn xuêët maáy thu thanh vúái caác thiïët bõ duâng cho maáy thu thanh. nïëu khöng thò sûå viïåc seä trúã nïn vö cuâng nghiïm troång. àoá laâ caác saãn phêím coá giaá trõ thuöåc lônh vûåc àiïån tûã. gêìn àõa àiïím ngaây nay laâ khaách saån Mitsui. Àïën núi nhòn thêëy KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 39 . chuá cuãa Kazuo Iwama. cöng nhên cuãa Totsuko àang doån deåp chöî laâm àïí cho lûåc lûúång chiïëm àoáng töí chûác möåt buöíi khiïu vuä thò böîng nhiïn caác vaách ngùn àöí sêåp. Thïë laâ Ibuka vaâ Morita phêën khúãi doån cöng ty vïì ngöi nhaâ Tokuya cuãa öng Yuda. súåi dêy truyïìn nhiïåt bùçng nichrome böîng nhiïn tûâ giûäa loâng chiïëc göëi chaåy ra nùçm saát meáp göëi. Song nhúâ sûå thêët baåi nhêët thúâi àoá. möåt nhaâ vêåt lyá tûâng laâm viïåc taåi Viïån nghiïn cûáu àõa chêën thuöåc trûúâng Àaåi hoåc Tokyo trûúác khi vïì vúái Totsuko. Luác àoá. ûúát nhû chuöåt löåt. àiïìu quan troång laâ phaãi trúã vïì “chuã àïì” chñnh cuãa nhûäng dûå aán daâi húi. cöng ty Sumitomo Metals Corporation àaä saãn xuêët àûúåc dêy kim loaåi duâng cho maáy ghi êm. öng ngoã lúâi cho hoå mûúån möåt ngöi nhaâ cuãa öng. NHK cûã möåt viïn Thiïëu tûúáng àïën cú xûúãng cuãa cöng ty àïí xem xeát cú ngúi vaâ khaã nùng saãn xuêët. chó àöå vaâi mûúi meát vuöng. Àöëi vúái maáy ghi êm vaâo thúâi kyâ naây. Chaånh loâng trûúác nhûäng khoá khùn cuãa hai chaâng trai treã. Trong söë ngûúâi chûáng kiïën caãnh traång naây coá öng Hisao Yuda. Nhûng muöën laåc nghiïåp thò phaãi an cû.sau. Thùm doâ biïët àûúåc cú súã naây àang cêìn caác thiïët bõ tröån soáng vaâ nhiïìu loaåi thiïët bõ phaát thanh khaác. Àoá laâ maáy ghi êm bùçng dêy kim loaåi coá tûâ tñnh. Caã hai àaä coá dõp xem àïën chiïëc maáy loaåi naây do ngûúâi Àûác laâm ra vaâ àang àûúåc caác nhaâ khoa hoåc thuöåc trûúâng Àaåi hoåc Tohoku úã phña bùæc Nhêåt Baãn nghiïn cûáu chïë taåo. Mùåt khaác. chuã yïëu laâ böå chuyïín àöíi soáng ngùæn. nhûäng ngûúâi àûáng bïn ngoaâi coá dõp nhòn thêëy cöng nhên cuãa Totsuko trêìn mònh lao àöång dûúái mûa. Coá lêìn. Ngöi nhaâ khöng lúán lùæm. maâ caái vùn phoâng töìi taân úã Shirokiya thò khöng thïí goåi laâ möåt chöî an cû daâi lêu àûúåc. phoáng tia lûãa àiïån laâm chaáy xeám chiïëc quêìn “vña” cuãa chaâng cöng nhên. vöën laâ em rïí cuãa Morita. hoå böîng nhiïn bõ thu huát búãi möåt loaåi saãn phêím khaá múái meã thúâi bêëy giúâ. nhûng cuäng àuã cho hoaåt àöång ban àêìu cuãa Totsuko. song chêët lûúång cuãa loaåi dêy naây coân laâ möåt vêën àïì àau àêìu cuãa caác nhaâ kyä thuêåt. Trúâi laåi àöí mûa. cú quan phaát thanh chñnh thûác cuãa Nhêåt Baãn do quên chiïëm àoáng Myä quaãn lyá.

Lêìn àêìu tiïn. Luác àêìu hoå sûã duång thûã thûá àang coá sùén laâ cellophane. Roä raâng moåi khoá khùn vïì mùåt kyä thuêåt àïìu têåp trung úã bùng tûâ. lo lùæng àaä dùçn vùåt caã hai trong möåt thúâi gian daâi. Nhûng chùèng bao lêu sau.“cú xûúãng” nhoã beá. Chñnh nhúâ sûå hanh thöng ban àêìu trong quan hïå kinh tïë vúái NHK maâ Morita vaâ Ibuka truát boã àûúåc nhûäng cùng thùèng. Morita vaâ Ibuka mûúån àûúåc chiïëc maáy ghi êm naây vïì cöng ty Totsuko àïí moåi ngûúâi cuâng quan saát. nhêët laâ khi öng biïët rùçng daång saãn phêím naây cho ra nhûäng êm thanh trung thûåc hún rêët nhiïìu 40 AKIO MORITA & SONY so vúái maáy ghi êm sûã duång bùng kim loaåi. êm thanh trúã nïn meáo moá. Caã möåt sûå tûúng phaãn thuá võ giûäa caái cú xûúãng töìi taân maâ viïn tûúáng àaä coá dõp xem qua vaâ chêët lûúång cuãa nhûäng thiïët bõ tröån soáng àang nùçm ngaåo nghïî dûúái mùæt öng ta. chêët liïåu lûu trûä vaâ phaát ra êm thanh trong maáy ghi êm. Ibuka tònh cúâ nhòn thêëy lêìn àêìu tiïn möåt chiïëc maáy ghi êm chaåy bùçng bùng tûâ. khi úã Trung Quöëc. khi nhûäng mùåt haâng àêìu tiïn àûúåc ngûúâi cuãa Morita giao àïën. tòm hiïíu caách vêån haânh. Morita vaâ Ibuka yá thûác möåt caách àuã àêìy vïì võ ngoåt cuãa tinh thêìn traách nhiïåm vaâ chêët lûúång saãn phêím do mònh laâm ra. loaåi chêët liïåu naây àïí löå ra möåt nhûúåc àiïím khoá cûáu vaän: chó cêìn chaåy qua laåi àêìu thu phaát cuãa maáy ghi êm vaâi lêìn laâ bùng tûâ bùçng cellophane bõ daän ra. sûå thaânh cöng cuãa möåt húåp àöìng saãn xuêët cho pheáp moåi ngûúâi coá thïí kyâ voång vaâo tûúng lai. Tuy nhiïn. Trong möåt dõp liïn hïå vúái àaâi NHK. Nhûng trong caái ruãi laåi coá caái may. hoå cuäng tòm àûúåc möåt loaåi chêët deão traáng lïn trïn bùçng hai kim loaåi laâ ferric oxide maâu nêu vaâ ferrous tetraoxide maâu àen coá thïí taåm sûã duång cho caác maáy ghi êm coân khaá múái meã àöëi vúái nïìn cöng nghïå thñnh thõ úã Nhêåt Baãn luác bêëy giúâ. möåt cuöåc àöíi thay lúán lao àaä diïîn ra vúái sûå thùæng lúåi troån veån cuãa Àaãng KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 41 . Ibuka coá möåt ngûúâi baån laâ Shigeo Shima vaâ anh naây nhêån lúâi thuyïët phuåc viïn tûúáng Myä khoá tñnh. khoá nghe ngay. Öng ta miïîn cûúäng kyá húåp àöìng àùåt haâng thiïët bõ tröån soáng vúái Totsuko. Cuöëi cuâng. trong thêm têm tin rùçng möëi quan hïå giûäa hai bïn khöng thïí keáo daâi lêu. Cuäng lêìn àêìu tiïn. Vêën àïì maâ Morita vaâ caác àöìng nghiïåp phaãi giaãi quyïët laâ tòm chêët liïåu naâo àïí laâm nïìn cho bùng tûâ. Öng ta quaây quaã ra vïì. Nhúâ coá sùén sûå tñn nhiïåm àaä gêy dûång àûúåc vúái NHK. àûúåc traáng lïn trïn möåt lúáp hoáa chêët göìm nhiïìu húåp chêët khaác nhau. buåi bùåm. Taåi àaâi NHK. viïn tûúáng khöng tin úã mùæt mònh nûäa. sau khi thûã qua vaâi ba phûúng caách khaác. àïí laåi phña sau hai nhaâ saáng lêåp Ibuka vaâ Morita lùång leä nhòn nhau ngao ngaán. ÀAÁP ÛÁNG NHÛÄNG NHU CÊÌU TIÏÌM ÊÍN Nùm 1949. lêìn naây laåi chñnh viïn tûúáng kia troân xoe mùæt ngaåc nhiïn. Niïìm àam mï cuä tröîi dêåy.

Baâi hoåc vïì 50 chiïëc maáy ghi êm xïëp kho àaä thuác àêíy öng thûåc hiïån phûúng aán tiïëp thõ àêìu tiïn cuãa mònh. cao hún nhiïìu so vúái trõ giaá cuãa chiïëc maáy ghi êm. kïí caã caác nhu cêìu tiïìm êín vaâ thuyïët phuåc hoå vïì sûå cêìn thiïët cuâng lúåi ñch KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 43 . So vúái ngaây nay. Luác naây caác nhaâ saáng chïë múái vúä leä. àùåt nïìn taãng cho möåt nïìn cöng nghiïåp àiïån tûã röång lúán cuãa caã nûúác Nhêåt. coân giaá baán thò cao ngêët ngûúãng. song àïí caác saãn phêím àoá thêm nhêåp vaâo àúâi söëng cöång àöìng laåi caâng khoá hún gêëp böåi. thêåm chñ coân hiïíu möåt caách àún giaãn rùçng cûá cho ra àúâi nhûäng saãn phêím coá chêët lûúång cao laâ coá thïí baán ra thõ trûúâng. Morita thuá nhêån laâ caã öng lêîn Ibuka chûa coá nhûäng hiïíu biïët töëi thiïíu vïì thõ trûúâng tiïu thuå. Tûâ kinh nghiïåm vïì chiïëc bònh cöí àoá. 42 AKIO MORITA & SONY Möåt höm. Muöën tiïëp thõ coá hiïåu quaã thò phaãi nùæm bùæt àûúåc chñnh xaác nhu cêìu cuãa khaách haâng. sûå ra àúâi cuãa chiïëc maáy ghi êm do Totsuko chïë taåo laâ möåt bûúác ngoùåt quan troång cuãa nïìn cöng nghiïåp àiïån tûã Nhêåt Baãn. àaáng súå vúái troång lûúång 35 kg. Tuy nhiïn.. Ngay trong thúâi àiïím chêåp chûäng nhûäng bûúác ài ban àêìu àaä cho thêëy möåt Morita khöng chó coá nùng khiïëu trong lônh vûåc kyä thuêåt maâ trong quaá trònh xêy dûång cöng ty. vaâ mai àêy coá thïí mang laåi cho öng ta möåt khoaãn chïnh lïåch giaá. Àoá laâ viïåc cho ra àúâi chiïëc maáy ghi êm àêìu tiïn. cöng ty Totsuko cuäng ghi dêëu êën quan troång cuãa mònh trong lõch sûã cöng nghïå cuãa nûúác naây. àa söë ngûúâi dên Nhêåt chûa biïët hïët tñnh nùng cuãa chuáng. Àiïìu naây àoâi hoãi möåt chiïën lûúåc tiïëp thõ khoa hoåc vaâ hûäu hiïåu àïí ngûúâi tiïu thuå hiïíu roä nhûäng lúåi ñch cuãa maáy ghi êm vaâ tûâ àoá chêëp nhêån chuáng. Baâi hoåc kinh nghiïåm àoá khiïën Morita nhúá maäi trong cuöåc àúâi möåt doanh nhên thaânh àaåt sau naây. Öng nhêån ra rùçng khöng phaãi chó saãn xuêët ra nhûäng saãn phêím töët nhêët.. Morita nhêån thûác àûúåc rùçng khùæc phuåc nhûäng khuyïët àiïím trong lônh vûåc kyä thuêåt àïí cho ra àúâi möåt saãn phêím tûúng àöëi hoaân chónh laâ möåt cöng viïåc khoá.Cöång saãn Trung Quöëc. loaåi phûúng tiïån giaãi trñ naây thö kïåch vaâ nùång nïì möåt caách.. Trong quyïín tûå truyïån Made in Japan. maâ tuyïåt nhiïn khöng võ thûúång àïë naâo àoaái hoaâi àïën. bùçng 17 thaáng lûúng cuãa möåt cöng chûác vûâa töët nghiïåp àaåi hoåc. sûå nhaåy beán cuãa möåt nhaâ kinh doanh tûâng bûúác àûúåc heá löå. Tuy vêåy. Chñnh möåt dõp tònh cúâ cöång vúái sûå nhaåy beán cuãa möåt taâi nùng chûa coá dõp böåc löå àaä giuáp Morita tòm ra löëi thoaát cho möåt vêën àïì nan giaãi.. song xeát vïì mùåt ñch duång thò chiïëc maáy ghi êm cuãa Totsuko vûúåt xa.000 yïn. thò úã Nhêåt Baãn. 50 chiïëc maáy ghi êm ra àúâi nùçm yïn trong kho chúâ ngûúâi tiïu thuå. öng chûáng kiïën caãnh möåt khaách haâng cuãa möåt tiïåm baán àöì cöí sùén saâng chi ra möåt khoaãn tiïìn thêåt lúán. àöåc àaáo nhêët laâ coá thïí dïî daâng tiïu thuå àûúåc. Noá laâ sûå khúãi àêìu cuãa nhûäng saáng kiïën múã röång nïìn cöng nghiïåp tiïu duâng vaâ tûâ àoá. àïí àûúåc súã hûäu möåt chiïëc bònh cöí maâ coá leä khöng mêëy ngûúâi thêëy àûúåc giaá trõ cuãa noá. Chiïëc bònh cöí àûúåc baây trong phoâng khaách noái lïn sûå giaâu sang cuãa chuã nhên. 170.

hoå múái caãm nhêån àûúåc haånh phuác cuãa thaânh cöng àêìu tiïn. öng àaä nhêån àûúåc thoãa thuêån mua 20 chiïëc. Sau bao nhiïu trùn trúã.cuãa saãn phêím do mònh cung cêëp. Khoá khùn maâ ngaânh naây gùåp phaãi laâ cuöåc chiïën vûâa qua àaä laâm tiïu taán möåt nguöìn nhên lûåc coá tay nghïì quan troång. Luác bêëy giúâ.5 inch. cuäng phaãi tòm hiïíu thõ trûúâng ngoaâi nûúác àïí caãi tiïën vaâ phaát triïín saãn xuêët. phuâ húåp vúái khaã nùng chi traã cuãa caác trûúâng hoåc nhoã. àang laâm quen vúái mö hònh thñnh thõ trong giaãng daåy vaâ hoåc têåp. tranh luêån taåi phiïn toâa. àïën nay. nïëu coá àiïìu kiïån. taåo àiïìu kiïån hònh thaânh möåt cú súã saãn xuêët têìm cúä. Vêën àïì laâ cöng ty Totsuko phaãi thu nhoã hún nûäa kñch thûúác maáy ghi êm cho goån nheå 44 AKIO MORITA & SONY hún. hoùåc chó qua möåt trêån àöång àêët laâ hoaåt àöång cuãa Totsuko seä lêm vaâo khuãng hoaãng ngay. Morita laåi phaát hiïån ra möåt möi trûúâng khaác cuäng cêìn coá maáy ghi êm maâ söë lûúång coá thïí nhiïìu hún caã ngaânh tû phaáp. cêìn phaãi thùm doâ nhiïìu thõ trûúâng khaác trong nûúác. Morita lên la tòm hiïíu nhiïìu núi vaâ sûå chuá yá cuãa öng dûâng laåi úã Toâa aán töëi cao Nhêåt Baãn. trong àoá coá nghïì töëc kyá. nïëu khöng àuã sûå chuêín bõ àïí nùæm bùæt chuáng. Morita vaâ têët caã thaânh viïn cuãa cöng ty Totsuko nhû àûúåc vúä oâa ra. nhûäng êu lo khùæc khoaãi. Trong saãn xuêët .kinh doanh. Sau rêët nhiïìu nöî lûåc. Nhûäng yá tûúãng àoá àaä hònh thaânh trong têm trñ Morita sau nhûäng àïm suy nghô vïì tûúng lai cuãa KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 45 . hai nhaâ saáng lêåp Totsuko nhêån àõnh: nïëu lïå thuöåc hùèn vaâo möåt àõa phûúng duy nhêët thò khi nhu cêìu úã àêy ài dêìn àïën mûác baäo hoâa. Sau toâa aán. Àêy coá thïí xem nhû möåt chiïën thùæng tuyïåt vúâi khi nhûäng nöî lûåc cuãa cöng ty nhùçm saãn xuêët ra caác saãn phêím àaáp ûáng àûúåc nhu cêìu cuãa xaä höåi. cú höåi seä vônh viïîn tûâ boã chuáng ta. Morita tiïëp cêån àûúåc vúái möåt vaâi nhên vêåt taåi toâa aán töëi cao vaâ chó sau möåt hai lêìn cho hoå nghe vaâ sûã duång thûã chiïëc maáy ghi êm cuãa Totsuko. tûúng àûúng hún 18cm/giêy. àiïìu quan troång laâ trong khi khai thaác thõ trûúâng Kyushu. àoá laâ ngaânh giaáo duåc vúái nhûäng trûúâng hoåc traãi röång khùæp caã nûúác. Vaâ àêy seä laâ möåt thaách thûác rêët lúán àöëi vúái möåt cöng ty nhû Totsuko thúâi àoá. Vò thïë. Viïåc trang bõ möåt maáy ghi êm àïí phaát nhûäng cuöån bùng thu sùén vïì giaãng daåy ngoaåi ngûä hay nhûäng vêën àïì khoa hoåc thûúâng thûác coá thïí giuáp caác giaáo viïn tiïët kiïåm àûúåc thúâi gian vaâ hoåc sinh dïî tiïëp thu baâi hoåc hún. mùåt khaác giaá thaânh cuäng tûâ àoá maâ haå giaãm. Niïìm vui sûúáng cuãa Ibuka. cuöëi cuâng caác kyä thuêåt viïn cuãa cöng ty cuäng chïë taåo àûúåc möåt loaåi maáy ghi êm àaåt àûúåc nhûäng yïu cêìu àoá vúái möåt töëc àöå chaåy bùng duy nhêët laâ 7. Thêåm chñ. coá nhûäng cú höåi chó àïën vúái chuáng ta möåt lêìn. Nùæm bùæt àûúåc tònh hònh naây. * * * Khi maáy ghi êm àaä bùæt àêìu quen thuöåc vúái ngûúâi tiïu thuå taåi Kyushu. ngaânh toâa aán rêët cêìn nhên viïn töëc kyá àïí ghi cheáp lúâi khai trong nhûäng cuöåc thêím vêën. vúái sûå giúái thiïåu cuãa öng cûåu Böå trûúãng Maeda.

Tin naây tûâng gêy lo lùæng cho cöng ty Totsuko khi hoå coá möåt àöëi thuã caånh tranh trïn thûúng trûúâng.Kihara). sùæp tung ra thõ trûúâng loaåi maáy ghi êm cuãa riïng hoå. Nhûng möåt àiïìu kyâ diïåu àaä xaãy ra: luác Matsushita phaát àöång chiïën dõch baán maáy ghi êm cuäng laâ luác maâ nhu cêìu tiïu thuå maáy ghi êm cuãa Totsuko tùng voåt! Hiïån tûúång naây laâm cho caã Morita vaâ caác àöìng nghiïåp phaãi ngaåc nhiïn. * * * Möåt trong nhûäng ngûúâi àoáng goáp nhiïìu cöng sûác trong giai àoaån thûã nghiïåm vaâ saãn xuêët ban àêìu laâ Nobutoshi Kihara (nay laâ Chuã tõch phoâng thñ nghiïåm Sony . song trong con mùæt cuãa caác nhaâ phên tñch kinh tïë. nhêët laâ chïë taåo möåt loaåi bùng tûâ bïìn chùæc. bùçng saáng chïë naây röìi cuäng hïët thúâi hiïåu vaâ àêy laâ möåt trong nhûäng trùn trúã cuãa Morita. coá leä khi àoá. khi sûå caånh tranh diïîn ra ngaây caâng gay gùæt thò saãn phêím cuãa Totsuko caâng àûúåc tiïu thuå nhiïìu hún. Thõ trûúâng luön àûúåc kñch thñch búãi sûå hiïån diïån cuãa nhiïìu cöng ty caånh tranh vúái nhau vaâ Totsuko yá thûác àûúåc rùçng viïåc kñch thñch sûå phaát triïín cuãa möåt thõ trûúâng laâ chûa àuã. Morita vaâ cöng ty Totsuko “nguã quïn trïn chiïën 46 AKIO MORITA & SONY thùæng”. Higuchi nhêån xeát khöng sai: Kihara àaä àoáng goáp nhiïìu vaâo quaá trònh saãn xuêët maáy ghi êm. Chñnh ngûúâi phuå traách cuöåc phoãng vêën luác àoá laâ Higuchi àaä noái vúái Kihara: “Anh coá thïí laâm vïì àiïån.cöng ty Totsuko maâ luác êëy vêîn coân quaá nhoã beá trïn thûúng trûúâng. Khoaãng möåt nùm sau àoá. trong möåt cuöåc phoãng vêën àïí tuyïín duång vaâo Totsuko. maáy thu thanh nùm àeân siïu tha phaách (superheretodyne) vaâ maáy tùng êm àöå trung thûåc cao (hi-fi amplifier). Möåt trong nhûäng chòa khoáa múã ra sûå thaânh cöng cuãa maáy ghi êm do Totsuko saãn xuêët laâ bùçng saáng chïë vïì kyä thuêåt AC Bias Recording àaä giuáp hoå giûä àöåc quyïìn trïn thõ trûúâng. Chñnh àiïìu trïn àaä cho hai nhaâ saáng lêåp möåt baâi hoåc quan troång: “Möåt cöng ty khöng thïí giûä àöåc quyïìn trïn möåt thõ trûúâng. cho duâ laâ úã möåt àêët nûúác nhoã beá nhû Nhêåt Baãn”. Duâ Morita khöng phên tñch nguyïn nhên cuãa “hiïån tûúång” thuá võ naây. Khi thúâi àiïím naây àïën gêìn thò coá tin cöng ty Matsushita Electric Industrial Co. anh laåi chuyïn vïì kyä thuêåt cú khñ. Tuy nhiïn. phaát ra nhûäng êm thanh gêìn àïën mûác trung thûåc. Anh quaã laâ möåt con ngûúâi thuá võ”. coá möåt caách biïåt khaá lúán vïì mùåt chêët lûúång cuãa saãn phêím do hai cöng ty laâm ra nïn ngaây caâng àöng ngûúâi tiïu duâng nghiïng vïì saãn phêím cuãa Totsuko. Vaâ noá trúã thaânh baâi hoåc àêìu tiïn maâ öng vaâ caác àöìng sûå nhúá maäi trong sûå nghiïåp cuãa mònh. Nguyïn mêîu chiïëc maáy àêìu tiïn ra àúâi nùm 1949 KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 47 . Kihara cho biïët anh coá khaã nùng àùåc biïåt vïì àiïån vaâ coá thïí chïë taåo maáy thu thanh soáng ngùæn. vúái lúáp phuã kim loaåi coá àöå nhaåy cao. cêìn phaãi tûå mònh taåo ra nhûäng thõ trûúâng múái. Duâ vêåy hiïån tûúång naây cuäng khöng cho pheáp Ibuka. Anh tûâng laâ sinh viïn hoåc vúái Ibuka taåi khoa Kyä thuêåt cú khñ trûúâng Àaåi hoåc Waseda.

Trong cêu chuyïån.000 yïn àïí mua 10. nhûng àuã taåo àaâ cho nhûäng dûå àõnh àêìy múái meã trong tûúng lai. vaâ “taåp chñ noái”.1950. öng àûúåc têån mùæt nhòn thêëy nhûäng chiïëc maáy ghi êm kiïíu G vaâ caác saãn phêím khaác cuãa Totsuka. song töi tin laâ noá seä coá möåt tûúng lai xaán laån. taåi àêy. Tuy nhiïn. ngûúâi baån thên cuãa öng Maeda laâ Michiharu Tajima ngöìi noái chuyïån vúái Masao Kurahashi. Xem xong. túâ taåp chñ Mainichi Graph àùng möåt baâi viïët keâm theo aãnh chiïëc maáy ghi êm Tapecorder cuãa Totsuko. Sang thaáng 1 vaâ thaáng 2.6 triïåu yïn lïn 10 triïåu yïn. kiïíu G àûúåc mang nhaän hiïåu Tapecorder. bao giúâ viïåc thu höìi vöën cuäng chêåm. theo kiïíu chiïëc maáy ghi êm hiïåu Magnecorder àang sûã duång taåi Myä.. trong àoá coá àoaån: “Àêy laâ möåt maáy ghi êm duâng bùng vûâa àûúåc saãn xuêët öì aåt taåi Nhêåt Baãn. noá seä trúã nïn goån nheå àïí coá thïí àûúåc sûã duång bêët cûá núi àêu. ÚÃ võ trñ naây. vò saãn phêím baán ra. kiïíu A sûã duång trong gia àònh vúái thúâi gian ghi êm 30 phuát.1947. möåt viïn chûác cuãa cöng ty Yagumo Sangyo..coá daång àûáng. Tajima àaä noái vïì cöng ty Totsuko: “Töi biïët coá möåt cöng ty àöåc nhêët úã àoá nhiïìu ngûúâi treã coá taâi àang laâm viïåc.000 cöí phiïëu vúái àún giaá 50 yïn. Khi baán ra thõ trûúâng. öng miïn man nghô ngúåi: “Laâm thïë KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 49 . tûâ chûác danh Giaám àöëc àiïìu haânh (Managing Director) àûúåc àïì cûã vaâo thaáng 5. Mong muöën cuãa Morita vaâ caác àöìng nghiïåp laâ laâm sao nêng àûúåc àöìng vöën tûâ 3.”. Möåt ngaây noå. Kurahashi dûúâng nhû àaä bõ chiïëc maáy ghi êm chinh phuåc. Totsuko cho ra àúâi caác kiïíu G vaâ A. Nhû vêåy laâ àaä möåt nùm qua ài kïí tûâ ngaây Ibuka vaâ Morita nghô àïën viïåc cho ra àúâi chiïëc maáy ghi êm àêìu tiïn. àang quaãn lyá taâi saãn cho gia àònh Owari Tokugawa. Kurahashi quyïët àõnh àêìu tû 500. Nhûäng thaânh quaã ban àêìu chûa lúán lùæm. hêåu duïå cuãa Tûúáng quên Tokugawa.. Hoå àang saãn xuêët möåt chiïëc maáy hêëp dêîn coá thïí ghi êm tiïëng noái cuãa möåt ngûúâi vaâ phaát trúã laåi ngay sau àoá. * * * Thaáng 11. Àöìng thúâi.1950. öng 48 AKIO MORITA & SONY coá nhiïìu quyïìn haån hún trong viïåc àiïìu haânh cöng ty.. Noá coá thïí àûúåc goåi laâ “giêëy noái”. Ngaây 15. Cöng ty naây nhoã vaâ chûa àûúåc ai biïët àïën. öng àïën thùm Ibuka vaâ Morita taåi phên xûúãng ngheâo naân cuãa hoå. Trïn àûúâng trúã vïì vùn phoâng. Theo lúâi nhaâ saãn xuêët. Kiïíu G sûã duång cho trûúâng hoåc vúái thúâi gian ghi êm möåt tiïëng àöìng höì. búát ài nhiïìu viïåc cho võ chuã tõch laâ Tamon Maeda. Con àûúâng gêìn nhêët àïí thûåc hiïån yá àõnh naây laâ baán cöí phiïëu ra thõ trûúâng. Sau àoá.1950.3. “nhêåt baáo noái” seä trúã thaânh möåt thûåc tïë trong tûúng lai”. möåt trong nhûäng nöîi lo lúán luác bêëy giúâ laâ àöìng vöën àïí phaát triïín saãn phêím. Morita trúã thaânh Giaám àöëc àiïìu haânh cao cêëp (Senior Managing Director) cuãa Totsuko. Tin vaâo sûå thuyïët phuåc cuãa Tajima. Totsuko cuäng baán bùng tûâ tñnh ra thõ trûúâng vúái nhaän hiïåu SONI-TAPE.

Sau möåt thúâi gian suy nghô. Kurahashi tiïët löå laâ gia àònh Tokugawa úã Owari àang súã hûäu möåt baão taâng nghïå thuêåt úã Nagoya. Tuy nhiïn. Sau àoá.000 yïn. Tuy noái thïë nhûng röët cuåc 50 AKIO MORITA & SONY chùèng ai boã tiïìn ra àïí mua hïët vaâ 50 chiïëc maáy ghi êm vêîn aán binh bêët àöång trong kho chûáa. song öng muöën àaánh tan nöîi nghi ngúâ cuãa hai nhaâ laänh àaåo cöng ty Totsuko àïí thûúng lûúång cho xong viïåc nhûúång quyïìn baán maáy ghi êm. saãn phêím vêîn coân nhiïìu thiïëu soát. * * * Khi maáy ghi êm cuãa Totsuko àaä khaá quen thuöåc vúái cû dên Nhêåt. trong àoá chêët lûúång êm thanh laâ möåt yïëu töë vö cuâng quan troång. Kurahashi khöng thêåt têm muöën laâm viïåc cêìm cöë naây. chuáng vêîn àûúåc möåt söë trûúâng àaåi hoåc quan têm. Öng kyá ngay möåt chi phiïëu 6 triïåu yïn vaâ lêåp tûác cho ngûúâi chúã 50 chiïëc maáy vïì nhaâ kho cuãa gia àònh Tokugawa úã Mejiro. Kurahashi àïën thùm Ibuka vaâ Morita thïm mêëy lêìn nûäa vaâ cuöëi cuâng ngoã yá muöën àûúåc quyïìn baán maáy ghi êm cuãa cöng ty Totsuko. Loâng khêëp khúãi mûâng.naâo àïí cöng ty Yagumo Sangyo coá thïí baán nhûäng saãn phêím naây?”. sinh viïn khoa êm nhaåc (nay laâ Chuã tõch Höåi àöìng quaãn trõ têåp àoaân Sony). võ chi laâ 6 triïåu yïn. noá xuêët hiïån úã nhiïìu núi vaâ àïën vúái nhiïìu ngûúâi. Anh ghi caác chi tiïët vïì têìn söë êm thanh vaâ lûu yá laâ nïëu hiïån tûúång meáo tiïëng khöng àûúåc haån chïë dûúái möåt mûác naâo àoá thò maáy ghi êm seä khöng coá giaá trõ vïì mùåt chêët lûúång. noá chó coá thïí sûã duång àïí ghi caác baâi diïîn vùn. Kurahashi soaån möåt thû chaâo haâng kyá tïn Hêìu tûúác Tokugawa gûãi àïën nhûäng khaách haâng quen thuöåc vaâ chaâo giaá möîi chiïëc maáy ghi êm 168. vúái nhiïìu böå sûu têåp cuãa nhiïìu thïë hïå khaác nhau. Coá leä cuäng vò nghô thïë maâ cho duâ giaá caã saãn phêím vûúåt ra ngoaâi khaã nùng mua sùæm cuãa nhiïìu ngûúâi.000 yïn. nïëu cêìm cöë. öng ta seä coá ngay trong tay 100 hay 200 triïåu yïn. thaão luêån trûåc tiïëp vúái Ibuka vïì nhûäng yïu cêìu cêìn thoãa maän àïí coá àûúåc nhûäng KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 51 . caác cêu chuyïån trao àöíi thöng thûúâng. laåi coân trêìm tröì rùçng àêy laâ möåt chiïëc maáy thuá võ maâ trûúác àêy hoå chûa tûâng thêëy bao giúâ. nhûng hai nhaâ saáng lêåp coân truâ trûâ. Cêìn phaãi caãi tiïën chêët lûúång maáy ghi êm àïí coá thïí sûã duång cho viïåc ghi vaâ phaát laåi êm nhaåc laâ möåt loaåi hònh nghïå thuêåt tinh tïë. Nhûäng ngaây sau. Möåt trong nhûäng ngûúâi àoá laâ Noria Ohga. khöng biïët coá nïn tin vaâo khaã nùng tiïu thuå saãn phêím cuãa cöng ty Yagumo Sangyo khöng? Àoaán àûúåc yá hai ngûúâi.000 yïn. Trïn thûåc tïë. Anh thûúâng noái vúái nhiïìu ngûúâi laâ maáy ghi êm cêìn àûúåc sûã duång trong trûúâng daåy nhaåc. Àêy laâ dõp töët àïí coá thïm vöën hoaåt àöång. Ohga soaån möåt baãn ghi àùåc àiïím kyä thuêåt ghi êm vaâ nhúâ Kurahashi mang àïën cöng ty Totsuka. ngaây höm sau. Ohga àïën cöng ty Totsuka. Caác nhaåc sô coá thïí duâng noá àïí tûå reân luyïån. Cuöëi cuâng thò öng cuäng mua àûúåc 50 chiïëc maáy ghi êm vúái giaá möîi chiïëc 120. vúái Ohga. cao hún giaá mua 48. Laå möåt àiïìu laâ khöng ai chï saãn phêím àùæt quaá.

P hêìn II. Luác àêìu.chiïëc maáy ghi êm coá thïí thu phaát êm nhaåc. Ibuka nhòn Ohga nhû möåt sinh viïn trûúâng nhaåc. TÒM ÀÛÚÂNG TOAÂN CÊÌU HOÁA 52 AKIO MORITA & SONY KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 53 . àûa yïëu töë kyä thuêåt ra àïí gêy hoang mang cho cöng ty. öng bõ thuyïët phuåc vaâ nhúâ Ohga thûúâng xuyïn àïën cöng ty Totsuko àïí tû vêën cho mònh. nhûng sau àoá.

Nguyïn 54 AKIO MORITA & SONY KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 55 . V. Khöng biïët tiïëng Anh. Thïë laâ nhûäng chaâng trai treã bûúác lïn maáy bay vúái haânh trang lúán nhêët laâ khaát khao hoåc hoãi.Chûúng 1. nhûng hoå tin rùçng mònh seä súám hiïíu vaâ laâm chuã thõ trûúâng thïë giúái. TÒM ÀÛÚÂNG VÛÚÅT ÀAÃO Têët nhiïn laâ phaãi xuêët khêíu múái biïët sûác caånh tranh cuãa saãn phêím mònh laâm ra nùçm àêu trïn baãn àöì cöng nghïå toaân cêìu. T.

Têët caã nhûäng gò nghe thêëy vaâ nhòn thêëy taåi New York àaä khiïën möåt ngûúâi múái àïën Myä lêìn àêìu nhû Ibuka caãm thêëy vûâa thñch thuá. khöng coá gò. Àoá laâ sûå phên biïåt àöëi xûã vïì chuãng töåc thïí hiïån úã thaái àöå cuãa dên Myä àöëi vúái ngûúâi da maâu. trong àoá coá viïåc tòm hiïíu vïì möåt phaát minh cuãa Phoâng thñ nghiïåm Bell maâ caã 56 AKIO MORITA & SONY choaáng ngúåp. Ibuka vaâ Morita cuäng súám nhêån ra rùçng trong xu thïë múái cuãa möåt nûúác Nhêåt bùæt àêìu vûún lïn.1952. Ibuka bõ cuá söëc àêìu tiïn. nhòn vaâo haâng trùm chiïëc bïn trong. Muöën chinh phuåc thïë giúái. àûúâng saá thò xe cöå dêåp dòu. trûúác tiïn cêìn phaãi chinh phuåc nûúác Myä. maáy ghi êm cuãa Totsuko baán phêìn lúán cho caác trûúâng hoåc. Vaâo luác naây. New York. khöng nhanh choáng hoåc hoãi nhûäng caái hay. song duâ àaä qua sûã duång. Vöën laâ ngûúâi thñch tòm hiïíu ö-tö.. Chuyïën ài Myä cuãa Ibuka dûå kiïën keáo daâi trong ba thaáng. caái múái cuãa thïë giúái cuäng nhû khöng vûún caánh tay ra thõ trûúâng nûúác ngoaâi thò seä khoá maâ phaát triïín cú nghiïåp möåt caách lúán maånh vaâ bïìn vûäng.. thaânh phöë vúái nhûäng toâa nhaâ cao ngêët. Àêy laâ möåt trong nhûäng chuã trûúng rêët quan troång goáp phêìn giuáp Nhêåt Baãn vûåc dêåy nïìn kinh tïë sau chiïën tranh. vûâa IBUKA MÖÅT MÒNH ÀÏËN MYÄ Hoå quyïët àõnh thay nhau ài ra ngoaâi àïí thûåc hiïån nhûäng dûå àõnh êëp uã tûâ lêu. hai nhaâ àöìng saáng Vaâo nhûäng nùm àêìu thêåp niïn 1950. Öng chi KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 57 . àeân àiïån saáng choang vaâo ban àïm. giaá caã cuãa chuáng cuäng quaá lúán so vúái khaã nùng mua sùæm cuãa öng. Ibuka bûúác lïn chuyïën bay DC-6 cuãa haäng Northwest taåi sên bay Haneda (Tokyo) vaâo möåt ngaây thaáng 3. vûâa àïí hoå khaám phaá vûâa àïí hoåc hoãi.hai àaä àûúåc àoåc trong möåt quyïín saách vaâo nùm 1948 vaâ nhiïìu baâi baáo trong nhûäng nùm sau àoá. Khaát voång cuãa hoå laâ trúã thaânh möåt têåp àoaân huâng maånh vaâ caác mùåt haâng cuãa hoå coá mùåt úã khùæp moåi núi trïn thïë giúái. öng ngêåp ngûâng àûáng trûúác möåt phoâng trûng baây ö-tö àaä qua sûã duång. Khi àaáp xuöëng sên bay Anchorage. Myä àûúåc coi laâ àiïím àïën àêìu tiïn. àöìng nghiïåp tiïîn àûa vaâ nghô túái nhûäng cöng viïåc àêìy khoá khùn cuãa mònh phña trûúác. chñnh phuã Nhêåt Baãn khuyïën khñch viïåc xuêët dûúng du hoåc àïí mang nhûäng kiïën thûác thu thêåp àûúåc tûâ nûúác ngoaâi vïì phuåc vuå àêët nûúác. Möåt hoaâi baäo lúán vaâ con àûúâng phña trûúác hoå vêîn coân rêët mõt múâ. öng caãm thêëy chöåt daå. Trûúác caãnh gia àònh. nhêët laâ khi vöën liïëng tiïëng Anh cuãa öng hêìu nhû. lêåp bùæt àêìu mon men nghô túái möåt thõ trûúâng múái ngoaâi nûúác Nhêåt.

Yamada hïët loâng höî trúå öng. Öng àaânh phaãi gûãi gùæm moåi viïåc laåi cho Yamada röìi lïn maáy bay vïì nûúác vúái biïët bao tiïëc reã trong loâng. Western Electric chñnh laâ cöng ty meå cuãa Phoâng thñ nghiïåm Bell. hoå cuâng quay vïì nûúác trïn möåt chuyïën taâu. giúái haån viïåc tiïu tiïìn tûâ 10 àïën 20 àöla möîi ngaây. Chuã tõch Nissho àaä söëng úã New York vaâ biïët nhau nhiïìu. tòm moåi caách àïí thu xïëp möåt cuöåc gùåp giûäa Ibuka vúái võ trûúãng phoâng cuãa cöng ty Western Electric phuå traách vïì linh kiïån naây. tiïëp xuác vúái ngûúâi baãn xûá. thúâi haån Ibuka rúâi khoãi nûúác Myä àaä àïën gêìn. Tuy nhiïn. Àêy chñnh laâ phaát minh maâ Ibuka vaâ Morita àaä àoåc àûúåc tûâ cuöëi thêåp niïn 1940 vaâ ao ûúác àûúåc tòm hiïíu vïì noá. möåt ngûúâi baån khaác úã Myä tòm gùåp Ibuka. Viïn chûác naây rêët coá uy tñn úã Myä. möåt loaåi linh kiïån baán dêîn àaánh dêëu bûúác àöåt phaá quan troång trong ngaânh cöng nghiïåp àiïån tûã luác bêëy giúâ. Möåt höm. Àiïìu naây quaã laâ rêët hêëp dêîn àöëi vúái cöng ty Totsuko. nhûng Kasahara caãm thêëy KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 59 . do nhûäng qui àõnh ngùåt ngheâo cuãa chñnh phuã Nhêåt trong viïåc mang ngoaåi tïå ra nûúác ngoaâi luác bêëy giúâ. àaãm nhêån caã viïåc laâm thöng ngön cho öng trong caác cuöåc thùm viïëng. möåt àún 58 AKIO MORITA & SONY võ saãn xuêët coá àïën möåt phêìn ba nhên viïn töët nghiïåp cao àùèng vaâ àaåi hoåc. liïåu coá nïn thêån troång vúái thûúng vuå naây hay khöng? Ibuka ngoã yá vúái Yamada laâ cêìn coá nhiïìu thöng tin vïì linh kiïån transistor trûúác khi trúã vïì Nhêåt. Yamada àaä hûúáng dêîn Ibuka moåi viïåc trong suöët thúâi gian úã Myä. Kyã vêåt öng mang vïì nûúác trong chuyïën ài naây laâ möåt diode (àeân hai cûåc) laâm bùçng germanium vaâ möåt chiïëc khùn traãi baân bùçng nhûåa vinyl. núi phaát minh ra transistor. Trûúác Thïë chiïën thûá hai. Chñnh qua sûå giúái thiïåu cuãa Nishikawa maâ Ibuka múái coá dõp tiïëp xuác vúái Yamada. Taåi New York. àaä böën nùm kïí tûâ khi Phoâng thñ nghiïåm Bell phaát minh ra transistor. Sau chiïën tranh. viïåc laâm àêìu tiïn cuãa Ibuka laâ àïën thùm chi nhaánh cuãa cöng ty Nissho (nay laâ Nissho Iwai) vaâ tòm gùåp Shido Yamada àang laâm viïåc taåi àêy. thöng baáo öng viïåc haäng Western Electric àang muöën baán bùçng saáng chïë vïì transistor. * * * Ibuka àaä thöng baáo cho Morita quyïët àõnh cuãa öng vaâ tham khaão yá kiïën ngûúâi cöång sûå gêìn guäi nhêët vïì khaã nùng saãn xuêët transistor úã cöng ty Totsuko. Hoå baân baåc àiïìu naây vúái Giaám àöëc àiïìu haânh Koichi Kasahara (luác naây Morita àaä laâ giaám àöëc àiïìu haânh cao cêëp). Nhûng luác àoá. Tamon Maeda (böë vúå Ibuka) vaâ Masaichi Nishikawa. vêåy maâ chûa coá cöng ty naâo ûáng duång noá. chùèng nhûäng thöng thaåo tiïëng Anh maâ coân hiïíu biïët rêët röång vïì nhûäng vêën àïì liïn quan àïën nûúác Myä. Nïëu ûáng duång àûúåc transistor vaâo viïåc caãi tiïën maáy ghi êm thò tûúng lai cuãa Totsuko seä hûáa heån nhiïìu àiïìu töët àeåp hún nûäa. Morita àöìng tònh.tiïu rêët deâ seãn. hai mùåt haâng khöng coá taåi Nhêåt vaâo thúâi àiïím àoá.

Nhiïåt tònh cuãa öng àöëi vúái möåt cöng ty vö danh nhû Totsuko khöng phaãi laâ khöng coá lyá do. àûúåc biïët rùçng sau khi nghe Yamada giúái thiïåu vïì nhûäng hoaåt àöång cuãa Totsuko. vò theo hoå. Ngoaåi trûâ Nhêåt. khöng dïî saãn xuêët transistor. Duâ sao. hêìu nhû khöng coá möåt nûúác naâo khaác trïn thïë giúái sûã duång maáy ghi êm phöí biïën trong trûúâng hoåc. caác giúái chûác laänh àaåo úã Western Electric rêët ngaåc nhiïn vaâ khêm phuåc vïì viïåc cöng ty cuãa Ibuka vaâ Morita coá thïí tûå maây moâ saãn xuêët thaânh cöng bùng tûâ vaâ maáy ghi êm maâ khöng cêìn coá möåt sûå höî trúå naâo tûâ bïn ngoaâi. Chñnh tûâ sûå khêm phuåc àoá maâ hoå tin rùçng cöng ty Totsuko coá thïí têån duång möåt caách myä maän saáng chïë cuãa hoå. Vúái nguöìn ngoaåi tïå súã hûäu ñt oãi cuãa àêët nûúác. Tuy nhiïn cuöëi cuâng. Ibuka nhêån thêëy laâ maáy ghi êm cuãa Totsuko khöng thïí thêm nhêåp vaâo àêy nhû úã Nhêåt. khoá coá thïí àïí cho Totsuko sûã duång möåt khoaãn tiïìn lúán vaâo viïåc naây. Ibuka àñch thên àïën Böå Cöng thûúng nghiïåp Quöëc tïë (MITI) àïí xin giêëy pheáp saãn xuêët linh kiïån transistor. Thû cuäng thuác giuåc Ibuka cûã ngûúâi sang Myä àïí kyá húåp àöìng.1953.bêët ngúâ quaá. Saáng höm sau. Vïì sau. öng nhòn thêëy trûúác tûúng lai rûåc rúä cuãa Totsuko vaâ àiïìu naây àaä àûúåc öng khùèng àõnh vúái vúå laâ baâ Makie. Morita lïn àûúâng sang Myä. Coá dõp khaão saát qua thõ trûúâng Myä. Yamada thûúâng xuyïn thùm viïëng truå súã cöng ty Western Electric vaâ tiïëp tuåc vêån àöång àïí haäng naây àöìng yá nhûúång bùçng saáng chïë 60 AKIO MORITA & SONY transistor cho Totsuko.. xin cho àûúåc suy nghô qua àïm. MITI tûâ chöëi cêëp giêëy pheáp.. viïåc naây cuäng chûa phaãi gêëp gaáp vò húåp àöìng nhûúång quyïìn sûã duång bùçng saáng chïë cuãa cöng ty Western Electric vêîn chûa kyá àûúåc. Àoá laâ möåt bûác thû cuãa cöng ty Western Electric gûãi trûåc tiïëp tûâ Myä sang Nhêåt cho Ibuka. sûå goån nheå vaâ linh hoaåt cuãa thiïët bõ laâ nhûäng yïëu töë cêìn thiïët. Vúái hoå. Khi Ibuka àaä vïì Nhêåt. trong àoá coá àoaån viïët: “Chuáng töi vui loâng nhûúång bùçng saáng chïë cho cöng ty cuãa öng. nhêët laâ vúái möåt cöng ty nhoã beá nhû Totsuko. Möåt caách chñnh thûác. chuyïën ài cuãa öng nhùçm tiïëp nöëi cöng viïåc dang dúã cuãa Ibuka laâ baân dûát àiïím vaâ kyá húåp àöìng sûã duång cöng nghïå transistor vúái cöng ty Western KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 61 . maâ àiïìu naây maáy ghi êm cuãa Totsuko chûa àaáp ûáng àûúåc. chó coá thïí sûã duång töët úã möåt cöng ty lúán hún. Bùçng nhaän quan cuãa möåt con ngûúâi tûâng traãi. Nhûäng nöî lûåc cuãa Yamada cuäng mang laåi kïët quaã. Kasahara cuäng àöìng tònh laâ nïn duâng àïën transistor. Thûúâng thò ngûúâi sûã duång maáy ghi êm nhiïìu nhêët úã nhûäng nûúác naây laâ giúái töëc kyá viïn vaâ phoáng viïn baáo chñ. öng trònh baây quan àiïím laâ transistor quaá múái meã vaâ coá nhiïìu ruãi ro àöëi vúái möåt cöng ty nhû Totsuko.”. Àaä coá sûå nhêët trñ trong nöåi böå cöng ty. LÖËI ÀI NGAY DÛÚÁI CHÊN MÒNH Thaáng 8.

Taåi New York. Tuy nhiïn. chuyïën ài naây coân giuáp Morita tûâng bûúác thûåc thi nhûäng khaát voång maâ öng àaä êëp uã tûâ thúâi tuöíi treã. Trong ngaây àêìu tiïn àïën Myä. Vai mang tuái àeo vai. nhûäng hònh aãnh vaâ sûå kiïån öng nhòn thêëy àaä vûúåt xa nhûäng gò öng hònh dung qua saách baáo. Morita hònh dung àûúåc nhûäng mùåt maånh cuãa nïìn kinh tïë Myä sau Thïë chiïën thûá hai. chûa bao giúâ Morita caãm thêëy tûå ti nhû luác àoá. truå súã Liïn Hiïåp Quöëc xêy xong. Khi coân úã Nhêåt. möåt saãn phêím cuãa thúâi chiïën phuåc vuå cho thúâi bònh. Khi gùåp Morita úã New York. ûúác voång cú höì tan biïën nhû bong boáng xaâ phoâng trûúác caái kyâ vô cuãa möåt thaânh phöë phaát triïín töåt bêåc êëy. nïëu khöng muöën noái laâ hûúãng lúåi tûâ chiïën tranh. Qua saách baáo. Nùm 1952. Cêìn phaãi bûúác ra thïë giúái àïí biïët àûúåc nhûäng caái tiïën böå cuãa ngûúâi maâ tûâ àoá nhòn thêëy nhûäng yïëu keám cêìn phaãi khùæc phuåc cuãa mònh. Àoá laâ khaát voång biïën àöíi nïìn cöng nghiïåp àiïån tûã noái riïng vaâ nïìn kinh tïë Nhêåt Baãn noái chung vûâa gûúång dêåy sau cuöåc chiïën. Morita choaáng ngúåp trûúác nhûäng gò öng têån mùæt chûáng kiïën. Quaã thêåt. Sûå phöìn thõnh dêîn àïën sûå buâng nöí caác kiïën truác cao têìng. möåt nïìn kinh tïë khöng chõu nhiïìu aãnh hûúãng cuãa chiïën tranh. biïën New York thaânh möåt trung têm quöëc tïë cuãa nhûäng vêën àïì chñnh trõ quan troång diïîn ra trïn thïë giúái möîi ngaây. Bao nhiïu hoaâi baäo. Àêy laâ chiïëc oanh taåc cú B-29 àûúåc caãi biïën thaânh maáy bay vêån taãi haânh khaách. viïåc têån mùæt chûáng kiïën nhûäng tiïën böå cuãa àêët nûúác Bùæc Myä naây duâ sao cuäng mang laåi nhûäng êën tûúång cuå thïí hún. Tanigawa àaä nghe Ibuka noái nhiïìu àïën transistor vaâ cho àoá laâ möåt cuöåc caách maång quan troång. bao nhiïu cêu hoãi cûá lúãn vúãn trong àêìu Morita: liïåu cöng ty Western KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 63 . tûâng coá quan hïå lêu daâi vúái cöng ty Totsuko vaâ àaä àûúåc cûã àïën chi nhaánh New York cuãa cöng ty Yamashita & New Japan Steamship möåt thúâi gian trûúác khi Morita túái Myä. Noá rêët nhoã. Noá thûâa 62 AKIO MORITA & SONY kïë thaânh phöë Paris (Phaáp) vúái tû caách möåt trung têm nghïå thuêåt cuãa thïë giúái vaâ trúã thaânh thaânh phöë caånh tranh cuâng Luên Àön vúái tû caách möåt thõ trûúâng nghïå thuêåt.Electric cuãa Myä. öng bûúác lïn chiïëc Boeing Strattcruiser cuãa haäng haâng khöng Myä Pan Am taåi sên bay Haneda. Tanigawa vêîn coân mûúâng tûúång veã mùåt àêìy phêën khñch cuãa Ibuka khi kïí öng nghe vïì nhûäng gò liïn quan àïën transistor. nhûng coá möåt àúâi söëng lêu daâi. nhêët laâ tûâ nhûäng ngaây àêìu múái thaânh lêåp cöng ty Totsuko. vaâ böîng nhiïn loâng chuâng xuöëng trong möåt têm traång mêët tûå tin. Höìi tûúãng laåi nhûäng hònh aãnh cuãa möåt Tokyo gûúång dêåy tûâng ngaây sau vïët thûúng chiïën tranh vaâ chiïëm àoáng. bùæt àêìu tûâ nùm 1950 vaâ keáo daâi trong khoaãng 20 nùm. Àùåt chên lïn àêët Myä. möåt ngûúâi baån cuä cuãa Ibuka. tay xaách möåt chiïëc va li nhoã. ngûúâi àêìu tiïn maâ öng tòm gùåp laâ Yuzuru Tanigawa. Tuy nhiïn. Thaânh phöë New York sau Thïë chiïën thûá hai àûúåc àaánh giaá laâ “thaânh phöë dêîn àêìu thïë giúái”. Transistor seä coá moåi chûác nùng cuãa möåt àeân àiïån tûã chên khöng.

. vaâo luác naây. Morita àïën ngay khaách saån núi Tanigawa àang úã vaâ àùåt ra haâng chuåc cêu hoãi. Morita gêåt àêìu àöìng tònh. Morita nhû muöën huåt húi khi quay laåi khaách saån tòm Tanigawa. Sau khi cöng viïåc úã Myä àaä taåm öín. luác àoá cuäng àang noáng loâng chúâ àúåi kïët quaã cuöåc gùåp gúä giûäa öng vúái àaåi diïån cöng ty Western Electric. KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 65 . vò thïë sau khi kyá thoãa thuêån taåm thúâi vúái Western Electric. Volkswagen. Mùåc duâ laâ hai quöëc gia baåi trêån. Vêng. öng nïn chïë taåo maáy trúå thñnh khi trúã vïì Nhêåt Baãn”. Tanigawa troân xoe àöi mùæt: “Anh noái gò vêåy? Ngûúâi Myä khöng phaãi thïë àêu. vò cuäng nhû Ibuka. Mercedes. aãnh hûúãng röång trïn thõ trûúâng trong nûúác vaâ thïë giúái.Electric seä nghô gò khi tiïëp xuác vúái möåt ngûúâi Nhêåt àïën tûâ möåt cöng ty vö danh tiïíu töët nhû Totsuko? Ngaây höm sau. hoå seä khöng xem vêën àïì naây möåt caách nghiïm tuác. öng seä àïën thùm cöng ty naây nhû àaä dûå àõnh vaâ giaãi thñch laâm thïë naâo maâ Totsuko coá thïí tûå mònh saãn xuêët bùng tûâ vaâ chïë taåo maáy ghi êm. Tuy nhiïn. Thoãa thuêån Totsuko . anh khöng coá gò phaãi mêët bònh tônh caã”. Morita lêëy laåi bònh tônh àïí thûåc hiïån sûá maång cuãa mònh. Taåi àêy. töi coá thïí boã cuöåc ngay bêy giúâ”. hoå seä baáo cho anh. Morita khöng noái àûúåc tiïëng Anh... Yamada luön thaáp tuâng Morita úã bêët cûá núi naâo öng àïën. àöìng minh cuãa Nhêåt trong Thïë chiïën thûá hai. song trong loâng khöng hïì nghô vïì yá àõnh saãn xuêët maáy trúå thñnh nhúâ vaâo quyïìn sûã duång transistor. Thêåt vêåy. Ngoaâi ra. öng bay qua chêu Êu vúái traåm dûâng chên àêìu tiïn laâ nûúác Àûác. noá chó coá thïí sûã duång vaâo muåc àñch àïí nghe thöi. Nhûng laâm sao coá thïí thûúng thaão trïn tû thïë bònh àùèng vúái möåt cöng ty lúán nhû Western Electric? Khöng thïí chúâ lêu hún. phña Western Electric àaä àaáp ûáng tñch cûåc nhûäng yïu cêìu do Totsuko àùåt ra vaâ viïåc kyá húåp àöìng nhûúång quyïìn sûã duång cöng nghïå transistor chó coân laâ vêën àïì thúâi gian. öng Yamada seä ài vúái anh. Röìi cuäng nhû vúái Ibuka. Möåt khi hoå thêëy möåt àiïìu gò àoá thuá võ. möåt kyä sû cuãa Western Electric àaä noái vúái Morita: “Transistor laâ möåt caái gò rêët hêëp dêîn. Öng noái vúái Tanigawa: “Töi súå ngaây mai. vò vêåy. Nhòn gûúng mùåt raång rúä cuãa Morita. * * * Chiïìu höm êëy. thay vò tòm thêëy niïìm an uãi cuãa caãnh “àöìng bïånh tûúng lên” thò Morita vêîn mang àêìy mùåc caãm nhû khi àùåt chên lïn àêët Myä. Àoá laâ àiïìu maâ ngûúâi Myä khaác vúái ngûúâi Nhêåt. öng coá dõp ài thùm caác haäng Siemens. song nhúâ thûâa hûúãng möåt di saãn cöng nghïå tiïn tiïën maâ Àûác khöng bõ kiïåt quïå nhû Nhêåt. Nhúâ sûå àöång viïn cuãa Tanigawa vaâ caãm giaác an toaân do Yamada mang laåi. Tanigawa biïët laâ moåi viïåc àaä diïîn ra 64 AKIO MORITA & SONY suön seã. Trong moåi tònh huöëng. nhûäng cú súã saãn xuêët coá möåt quaá trònh hoaåt àöång lêu daâi.Western Electric khöng bao göìm phêìn chuyïín giao cöng nghïå. Öng coá thïí laâm maáy trúå thñnh hay möåt caái gò tûúng tûå nhû thïë. Vaâ úã Àûác. Trong möåt lêìn gùåp gúä giûäa hai bïn. Morita phaãi thu thêåp nhiïìu taâi liïåu vïì transistor àïí coá thïí ûáng duång khi vïì Nhêåt Baãn.

tiïån lúåi khi di chuyïín trong nhûäng thaânh phöë àöng àuác. Nùm 1891. núi toåa laåc haäng àiïån tûã Philips lûâng danh. haäng àoáng vai troâ quan troång trong nhûäng nöî lûåc chiïën tranh cuãa Àûác Quöëc xaä vaâ cuöëi cuâng bõ thêët baåi nùång nïì vïì mùåt taâi chñnh. Trong Thïë chiïën thûá hai. vúái nhûäng chiïëc cöëi xay gioá gúåi nhúá möåt thúâi dô vaäng xa lùæc.Haäng Siemens ra àúâi nùm 1847 vúái caái tïn Siemens & Halske do kyä sû Werner von Siemens vaâ ngûúâi thúå thuã cöng Johanne Halske cuâng saáng lêåp.000 mark Àûác. cuäng laâ quï hûúng cuãa haäng àiïån tûã Philips coá saãn phêím baán ra khùæp thïë giúái. Siemens múái höìi phuåc dêìn qua viïåc saãn xuêët caác thiïët bõ xûã lyá dûä liïåu. haäng hoaân têët àûúâng dêy àiïån baáo daâi 10. Ferdinand Porsche àûúåc Adolf Hitler triïåu àïën àïí thaão luêån yá tûúãng vïì kiïíu xe Volkswagen chúã àûúåc nùm ngûúâi. trong loâng öng khöng khoãi coá caãm giaác hoang mang vò luác àoá caái tïn Totsuko vêîn chûa àûúåc thïë giúái biïët àïën. Nùm sau. Cú höåi naây àaä giuáp Porsche àêíy maånh yá tûúãng chïë taåo nhûäng kiïíu xe nhoã goån nhêët. trõ giaá chó khoaãng 1. do Ferdinand Porsche thaânh lêåp nùm 1930. haäng thûåc hiïån möåt dûå aán quan troång nhùçm thiïët lêåp àûúâng dêy àiïån baáo daâi àêìu tiïn cuãa chêu Êu nöëi liïìn hai thaânh phöë Berlin vaâ Frankfurt. phuâ húåp vúái moåi ngûúâi dên Àûác. Àïën àêìu thïë kyã XX. möåt con söë àuã khiïën cho nhaâ doanh nghiïåp Nhêåt phaãi choaáng vaáng. Bïn caånh àoá. Khöng coân khung caãnh öìn aâo. thûåc hiïån àûúâng dêy àiïån baáo xuyïn Àaåi Têy dûúng àêìu tiïn nöëi liïìn Ireland vaâ Myä. KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 66 AKIO MORITA & SONY 67 . Nùm 1949. Nùm 1933. Phaãi chúâ àïën thêåp niïn 1950. Vúái möåt têm traång bi quan. Têån mùæt chûáng kiïën nhûäng tïn tuöíi lûâng danh toaân cêìu laâ nhûäng baâi hoåc rêët böí ñch cho Morita trong viïåc phaát triïín cöng ty Totsuko vaâ caâng laâm tùng thïm niïìm khao khaát khùèng àõnh tïn tuöíi cho caác saãn phêím cuãa mònh úã khùæp caác chêu luåc. àêët nûúác nöíi tiïëng vúái nhûäng àaân boâ sûäa. vêîn chó laâ möåt cöng ty beá nhoã cuãa nûúác Nhêåt ngheâo naân kiïåt quïå. Volkswagen àaä cho xuêët xûúãng 700 chiïëc Volkswagen möîi ngaây. vaâo thúâi àiïím Morita thùm Àûác. chó laâ möåt thõ trêën nöng nghiïåp nhoã. Eindhoven. hai anh em nhaâ Philips laâ Gerard vaâ Anton àûáng ra thaânh lêåp cöng ty Philips & Co. Cuöëi nùm 1953. Tûâ àoá. naáo nhiïåt nhû úã Àûác maâ laâ phong caãnh ïm àïìm cuãa möåt xûá nöng nghiïåp. Tûâ àoá kiïíu xe Volkswagen hai cûãa trúã thaânh saãn phêím àùåc trûng cuãa cöng ty Porsche. öng luön bõ aám aãnh búãi cêu hoãi: “Laâm sao Totsuko coá thïí phaát triïín thõ trûúâng ra thïë giúái trong àiïìu kiïån phaãi caånh tranh vúái Myä hay Àûác?”. Philips laâ möåt trong nhûäng nhaâ saãn xuêët boáng àeân lúán nhêët chêu Êu. Siemens cuäng ghi dêëu nhûäng kyã luåc khaác: laâm àûúâng taâu àiïån àêìu tiïn trïn thïë giúái nùm 1879. möåt cöng ty saãn xuêët mö-tö cuãa Àûác laâ Zundapp nhúâ Porsche thiïët kïë giuáp hoå möåt kiïíu ö-tö phuâ húåp vaâ Porsche àaä thiïët kïë kiïíu ö-tö hai cûãa nhoã goån. saãn lûúång cuãa cöng ty ngaây möåt gia tùng. àïí saãn xuêët loaåi boáng àeân troân àang coá nhu cêìu lúán trïn thõ trûúâng.560km nöëi liïìn Luên Àön (Anh quöëc) vúái Calcutta (ÊËn Àöå) vaâ böën nùm sau. Nùm 1870. luác àêìu laâ möåt doanh nghiïåp thiïët kïë ö-tö vúái tïn ban àêìu laâ Porsche Buro. Khi taâu chaåy vaâo laänh àõa Haâ Lan. Morita lïn taâu hoãa sang Haâ Lan. hoaân thaânh àûúâng taâu àiïån ngêìm cuãa chêu Êu nùm 1896. öng caãm thêëy nhû mònh laåc vaâo möåt thïë giúái khaác. Àöìng thúâi. Nùm 1848. àaåt töëc àöå gêìn 100km/giúâ. Haäng Volkswagen treã trung hún.

àùåt truå súã úã Eindhoven. Duâ thïë naâo thò cuäng khöng thïí phuã nhêån danh tiïëng lêîy lûâng cuãa radio Philips trong nhûäng thêåp niïn 1940-1950. haäng cho ra àúâi duång cuå sûã duång tia X trong y khoa vaâ nùm 1925. ngûúâi ta nghô ngay àïën nhûäng chiïëc radio xinh xùæn trang bõ tûâ möåt àïën böën. Ngaây 9. Nùm 1927. Nùm 1939. Nïëu chuáng ta saãn xuêët àûúåc transistor. chó coá möåt ngûúâi duy nhêët úã laåi Haâ Lan trong thúâi gian Àûác chiïëm àoáng laâ Frits Philips.1940. Tûâ möåt maãnh àêët yïn bònh cuãa Haâ Lan. Vaã laåi. trong gia àònh Philips. hoå tiïëp tuåc viïåc saãn xuêët trong suöët thúâi gian Thïë chiïën tiïëp diïîn. Noái àïën Philips. Taåi àêët nûúác bònh yïn naây. Morita baáo ngay cho ngûúâi baån. nùm boáng àeân àiïån tûã. ngûúâi chó huy trûåc tiïëp laâ Ibuka cuöåc gùåp gúä giûäa öng vúái ban laänh àaåo cöng ty Western Electric vaâ khùèng àõnh: “Chuáng ta phaãi laâm möåt caái gò àoá vúái transistor. anh nghô sao?”. KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 69 . Coá leä cuäng chñnh chi tiïët naây dêîn àïën sûå suy diïîn laâ Philips húåp taác vúái àõch. ngûúâi saáng lêåp ra thûúng hiïåu lûâng lêîy naây. song khöng coá chûáng cûá naâo vïì àiïìu naây. àaä húåp taác vúái àõch nhû nhiïìu haäng saãn xuêët khaác. Philips àaä cung ûáng cho quên chiïëm àoáng Àûác nhiïìu thiïët bõ àiïån.5. Quay vïì Nhêåt sau ba thaáng phiïu du vaâ quan saát. haäng bùæt àêìu saãn xuêët maáy thu thanh (goåi tùæt laâ radio) vaâ chó nùm nùm sau àaä baán àûúåc 1 triïåu chiïëc. trong öng böîng traân ngêåp möåt niïìm xuác àöång laå luâng. hoåc hoãi rêët nhiïìu tûâ thïë giúái bïn ngoaâi. Àûác Quöëc xaä seä têën cöng Haâ Lan. Coá dû luêån cho rùçng trûúác vaâ trong chiïën tranh. Philips thiïët lêåp möåt phoâng nghiïn cûáu àïí khaão saát caác hiïån tûúång hoáa-lyá vaâ àûa ra nhûäng biïån phaáp canh tên trong saãn xuêët. mang theo möåt khoaãn vöën lúán.Nùm 1914. Ban giaám àöëc Philips cuâng cöng nhên viïn trúã vïì Haâ Lan. öng tûác töëc viïët möåt laá thû cho Ibuka: “Töi rêët phêën khñch khi nhòn thêëy haäng Philips vaâ hoaân toaân tin tûúãng laâ chuáng ta cuäng seä baán àûúåc saãn phêím trïn khùæp thïë giúái”. Hoå quyïët àõnh bay sang Myä. núi sûâng sûäng pho tûúång tiïën sô Philips. Ban giaám àöëc haäng àûúåc tin ngaây höm sau. chuáng seä mang laåi cho chuáng ta möåt cú höåi lúán. Böën nùm sau. Sau khi chiïën tranh chêëm dûát. Trúã vïì chöî troå. Morita mú àïën möåt ngaây naâo àoá. trïn àêët Nhêåt cuäng nhû khùæp nùm chêu. thûúng hiïåu Totsuko cuäng seä lêîy lûâng nhû Philips. ngaâi Philips àaä ghi tïn mònh vaâo lõch sûã thïë giúái búãi nhûäng saãn phêím chêët lûúång cao. bùæt àêìu nhûäng thûã nghiïåm àêìu tiïn vïì vö tuyïën truyïìn hònh. Haäng Western Electric rêët muöën chuáng ta chïë taåo maáy trúå thñnh. Trûúác àoá. thò chñnh öng naây àaä cûáu maång söëng cuãa 382 ngûúâi Do Thaái bùçng caách chûáng minh cho quên Àûác thêëy laâ hoå rêët cêìn cho viïåc saãn xuêët 68 AKIO MORITA & SONY taåi haäng.000 cöng nhên trïn khùæp thïë giúái. bao nhiïu duång cuå saãn xuêët àïìu àûúåc khoáa kyä vaâ cêët giêëu cêín thêån nïn viïåc höìi phuåc saãn xuêët diïîn ra nhanh choáng. Morita dûâng chên úã sên ga Eindhoven. khi Thïë chiïën thûá hai buâng nöí thò Philips àaä coá 45.

Laåi caâng mïåt moãi hún khi àoá laâ chuyïån chùèng mêëy ai laâm trong thûúng maåi Nhêåt Baãn. 70 AKIO MORITA & SONY KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 71 . maáy trúå thñnh àïí saãn xuêët radio.. Vaâ hoå àaä xöng vaâo vúái möåt niïìm tin maänh liïåt cöång vúái khaát voång muöën nhanh choáng taåo dûång möåt nïìn taãng múái cho ngaânh cöng nghiïåp Nhêåt Baãn trong cuöåc àua tranh vúái thïë giúái.Chûúng 2.. NHÒN THÊËY TRÛÚÁC CÚ HÖÅI VAÂ DAÁM THÛÃ SÛÁC Möåt vaán cúâ quaá hiïím nguy khi mang cöng nghïå chïë taåo.

öng traã lúâi nhanh goån: . Shima toã yá nghi ngúâ vïì khaã nùng thaânh cöng cuãa dûå tñnh maâ laänh àaåo vaâ nhên viïn cöng ty Totsuko àang êëp uã. ngay caã úã Myä. hùèn nhiïn maáy trúå thñnh khöng phaãi laâ muåc tiïu àïí cöng ty Totsuko phaãi boã ra túái 25.000 àöla àïí mua cho àûúåc giêëy pheáp sûã duång cöng nghïå transistor. maâ àiïìu quan troång laâ phaãi caãi tiïën cöng nghïå naây àïí ûáng duång vaâo viïåc saãn xuêët maâ chûa tûâng möåt haäng naâo trïn thïë giúái tûâng laâm. Song. coá lêìn àaä höî trúå cöng ty Totsuko trong viïåc kyá húåp “CANH BAÅC” TRANSISTOR Vúái Ibuka. thiïët bõ phuåc vuå nhu cêìu cuöåc söëng. chuyïën ài Myä thûúng lûúång àïí mang cöng nghïå naây vïì Nhêåt quaã thêåt laâ möåt sûå liïìu lônh vaâ coá phêìn xa xó trong mùæt nhûäng àöìng nghiïåp cuãa caã hai. Nghe cêu hoãi cuãa Morita. 72 AKIO MORITA & SONY àöìng cung cêëp thiïët bõ tröån soáng. Lêåp luêån maâ caác cöng chûác taåi àêy nïu ra àïí tûâ chöëi cung ûáng ngoaåi tïå laâ Totsuko àaä kyá húåp àöìng khöng coá sûå chêëp thuêån cuãa MITI. ngûúâi àang laâm viïåc taåi àaâi phaát thanh NHK. núi coá quyïìn xeát cêëp ngoaåi tïå cho Totsuko àïí thanh toaán cho cöng ty Western Electric vïì húåp àöìng cho pheáp sûã duång cöng nghïå transistor. nöî lûåc vûúåt qua khoá khùn – àoá laâ phûúng chêm cuãa caác thaânh viïn cuãa Totsuko. transistor cuäng chó sûã duång thuêån lúåi trong viïåc Nïëu ngaây nay.Coá thïí noái. Shima caãm thêëy mònh àaä bõ thuyïët phuåc.000 àöla! Kïë hoaåch öng vaåch ra laâ trûúác hïët seä saãn xuêët möåt loaåi radio chaåy bùçng transistor cho duâ phaãi vûúåt qua nhiïìu khoá khùn. Trong luác chúâ àúåi kïët quaã vêån KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 73 . Song khi nghe hïët nhûäng lêåp luêån cuãa Ibuka. Àoá laâ Böå Cöng thûúng nghiïåp Nhêåt Baãn (MITI). chêët baán dêîn . laâm maáy trúå thñnh hoùåc caác saãn phêím tûúng tûå.transistor àûúåc sûã duång trong hêìu hïët moåi maåch àiïån. Chêëp nhêån thûã thaách. Vò thïë. vò trong thúâi àiïím àoá. thò 50 nùm trûúác àêy.Chuáng ta saãn xuêët radio. coá möåt chöî khoá bõ thuyïët phuåc hún caã Shima. khöng phaãi cûá mang cöng nghïå transistor vïì laâ lêåp tûác seä laâm ra àûúåc nhûäng chiïëc radio nhû hoå mong muöën. noá coân laâ möåt caái gò àoá khaá xa laå. Tuy nhiïn öng vaâ Morita cuâng têët caã chuyïn viïn kyä thuêåt cuãa Totsuko chêëp nhêån thûã thaách. Tuy nhiïn. hi voång coá thïí caãi tiïën transistor àïí biïën noá trúã thaânh linh kiïån chñnh trong caác loaåi radio àúâi múái. Ibuka àem chuyïån naây kïí cho ngûúâi baån laâ Shigeo Shima. Ibuka àaä àaánh cûúåc vúái transistor bùçng söë tiïìn 25.

Taåi Myä. tûâng laâ töíng àiïìu haânh dûå aán saãn xuêët maáy ghi êm. Ibuka vaâ Morita thaânh lêåp möåt nhoám àùåc nhiïåm khai triïín transistor vúái sûå tham gia cuãa nhûäng chuyïn viïn ûu tuá nhêët cuãa Totsuko. khöng phuâ húåp vúái sûå vêån haânh cuãa transistor. kïí caã nhûäng nhêån xeát riïng cuãa öng. sau nhûäng nghiïn cûáu vaâ thûã nghiïåm miïåt maâi. Möåt trong nhûäng chuyïn viïn àaä goáp cöng vaâo sûå caãi tiïën cöng nghïå kyâ diïåu naây laâ Leo Esaki. Iwama chuã trûúng mang vïì Nhêåt caâng nhiïìu thöng tin caâng töët. Vïì mùåt kyä thuêåt.1954. Dûåa vaâo quyïín Transistor Technology vaâ baáo caáo cuãa Iwama. Cuöëi cuâng. Ngûúâi tònh nguyïån laänh àaåo nhoám naây laâ Kazuo Iwama.àöång taåi MITI. Tri thûác duy nhêët vïì vêën àïì naây laâ cuöën Transistor Technology do Morita mang vïì tûâ Myä. àoá laâ phöët pho. Iwama dûâng laåi trûúác tûâng saãn phêím cuãa Western Electric maâ öng thêëy thuá võ vaâ àûa ra nhûäng cêu hoãi bùçng thûá tiïëng Anh khöng mêëy trún tru. Iwama bay sang Myä àïí tiïëp tuåc nghiïn cûáu. Iwama ghi nhúá nhûäng cêu traã lúâi àïí miïu taã laåi trong caác baáo caáo cöng taác. chuyïn viïn hoáa chêët Akio Amaya. Cöng ty Western Electric khöng cung cêëp àùåc tñnh kyä thuêåt cuãa saãn phêím do hoå laâm ra. kyä sû cú khñ Sukemi Akanabe. Sûå thaânh cöng cuãa Totsuko trong viïåc chïë taåo transistor têìn söë cao àaä gêy kinh ngaåc cho caã nhûäng ngûúâi khai sinh ra noá laâ caác kyä sû cuãa Phoâng thñ nghiïåm Bell. cûåc êm laâ möåt thanh germanium coân hai cûåc dûúng laâ hai thanh húåp kim indium gùæn hai bïn thanh germanium. Cuöëi nùm 1953. kyä sû àiïån Junichi Yasuda vaâ nhiïìu ngûúâi khaác. hoå tòm ra möåt húåp chêët phuâ húåp nhêët. àiïìu kiïån saãn xuêët thaânh cöng möåt radio transistor laâ phaãi coá transistor têìn söë cao chûá khöng phaãi têìn söë thêëp nhû luác àoá. Iwama vaâ nhoám àùåc nhiïåm cuãa öng àaä bùæt tay vaâo viïåc nghiïn cûáu. Àêìu thaáng 1. MITI caãi töí nhên sûå trong lônh vûåc cöng nghiïåp àiïån tûã. Sau àoá möåt thaáng. Transistor cuãa Phoâng thñ nghiïåm Bell chïë taåo theo nguyïn lyá àeân ba cûåc. àoá laâ giaãi Nobel KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 75 . moåi viïåc chuyïín biïën theo chiïìu hûúáng coá lúåi cho Totsuko vaâ triïín voång àûúåc cung ûáng ngoaåi tïå saáng suãa hún bao giúâ hïët. àaä nhêån àûúåc sûå tûúãng thûúãng maâ bao nhiïu nhaâ baác hoåc cuäng phaãi mú ûúác. Suy luêån laâ caác àiïån tûã (electron) êm chuyïín àöång nhanh hún àiïån tûã dûúng. Trong möîi tua nhû vêåy. song hoå vui loâng àûa öng ài loanh quanh 74 AKIO MORITA & SONY caác phên xûúãng cuãa hoå. Caác thaânh viïn trong nhoám göìm coá: hai nhaâ vêåt lyá Tetsuo Tsukamoto vaâ Saburo Iwata. hoåc hoãi vïì transistor. àïën nùm 1973. Vêën àïì laâ phaãi thay indium vò húåp kim naây coá àiïím noáng chaãy thêëp. caác kyä sû cuãa Totsuko tin laâ transistor coá thïí àaåt àûúåc têìn söë cao nïëu àaão caác cûåc cuãa noá thaânh êm-dûúngêm. Chñnh tûâ quyïín saách àûúåc xem laâ “kinh thaánh Transistor” naây. thay vò dûúng-êm-dûúng nhû transistor cuãa Bell. Ibuka cuäng sang Myä gùåp Iwama vaâ cuâng ài thùm cú súã saãn xuêët transistor cuãa cöng ty Western Electric. caác àöìng nghiïåp cuãa öng taåi Tokyo maây moâ chïë taåo möåt loaåi transistor riïng.

toãa nhiïåt noáng bûác thaânh nhûäng maáy thu thanh nhoã goån. sau khi àaä cho ra àúâi nhûäng chiïëc maáy ghi êm àêìu tiïn vaâ phêën khñch vúái triïín voång múã röång thõ trûúâng tiïu thuå. möåt chêu luåc khaá “khiïm töën” vúái caác giaãi Nobel khoa hoåc. maâ coân cuãa caã chêu AÁ. vïì nûúác Nhêåt. ngoaâi tñnh nhoã goån. trong nhûäng ngaây söëng trïn àêët Myä. Vinh dûå naây khöng chó thuöåc vïì Esaki. nïìn cöng nghiïåp àiïån tûã cho ra àúâi haâng loaåt caác saãn phêím phuåc vuå cho àúâi söëng cuãa con ngûúâi hiïån àaåi. maâ coân phaãi múã röång ra bïn ngoaâi biïn giúái àêët nûúác. Nùm 1946. Öng coân muöën ài xa thïm möåt bûúác nûäa. cho duâ coá goåi tùæt laâ Totsuko. Àoá laâ sûå ra àúâi chiïëc radio transistor àêìu tiïn. tñnh dïî nghe. Ibuka vaâ Morita àaä khöng quan têm àïën nhûäng àiïìu àoá. Kinh nghiïåm kinh doanh cho nhiïìu ngûúâi thêëy rùçng thûúng hiïåu giûä möåt vai troâ quan troång trong hiïåu nùng hoaåt àöång cuãa möåt doanh nghiïåp. àoá laâ àöìng 76 AKIO MORITA & SONY KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI THÑCH ÛÁNG VÚÁI LUÊÅT CHÚI TOAÂN CÊÌU 77 . vöën laâ thïë maånh cuãa caác nhaâ khoa hoåc phûúng Têy. thûúng hiïåu cuäng cêìn àûúåc “quöëc tïë hoáa”. Noá múã ra nhûäng chên trúâi kyâ diïåu cho nïìn cöng nghiïåp àiïån tûã. múã àêìu kyã nguyïn cuãa nïìn cöng nghiïåp àiïån tûã sûã duång chêët baán dêîn. Trong xu hûúáng phaát triïín khöng ngûâng. dïî nghe. khi baân baåc vúái nhau àïí àùåt tïn cho thûúng hiïåu. Thaânh cöng cuãa hoå àaä àem laåi möåt giaá trõ vö cuâng to lúán cho nhên loaåi. hoaåt àöång cuãa doanh nghiïåp khöng chó giúái haån trong phaåm vi möåt àõa phûúng hay möåt nûúác.Vêåt lyá nùm 1973 vïì phaát minh Esaki diode. Nùm 1955 àaánh dêëu möåt caái möëc múái trïn chùång àûúâng saáng taåo àêìy gian nan vaâ thûã thaách cuãa Ibuka. cuäng khöng àaåt yïu cêìu. biïën nhûäng chiïëc radio chaåy bùçng àeân chên khöng kïình caâng. maâ coân vúái caã thïë giúái. dïî “ngêëm” vaâo loâng ngûúâi tiïu thuå chó sau möåt lêìn nghe noái àïën. Nùm 1953. dïî àoåc. Tûâ nïìn taãng naây. hêìu nhû khöng phaát ra nhiïåt. Vò thïë. hiïåu nùng cao hún. Sûå caãi tiïën naây khöng chó coá yá nghôa riïng àöëi vúái Totsuko. Khi Iwama tûâ Myä trúã vïì Nhêåt thò àaä coá tin vui vïì sûå caãi tiïën thaânh cöng cöng nghïå transistor. Xeát theo nhûäng tiïu chuêín nhû thïë thò thûúng hiïåu Tokyo Tsushin Kogyo (Totsuko) theo caách àoåc cuãa ngûúâi Nhêåt hay dõch theo tiïëng Anh laâ Tokyo Telecommunications Engineering Corporation. Morita luön trùn trúã vúái viïåc phaãi àöíi tïn thûúng hiïåu theo nhûäng tiïu chuêín kïí trïn. goån nheå hún rêët nhiïìu vaâ giaá thaânh ngaây möåt haå. Morita cuâng caác àöìng nghiïåp. Möåt trong nhûäng yïëu töë quan troång maâ möåt thûúng hiïåu cêìn àaåt túái laâ sûå dïî àoåc.

. vaâ tûâ Latinh “Sonus” coá nghôa laâ “êm thanh” àaä laâm cho hai öng chuá yá. Möåt cú súã saãn xuêët baán ra moán söcöla nhaän hiïåu Sony. Khi trúã vïì Nhêåt. tïn Sony àûúåc niïm yïët taåi Súã giao dõch chûáng khoaán Tokyo. Duâ vêåy. möåt tûâ àoåc êm “sohn-nee” laåi coá nghôa laâ “àaánh mêët tiïìn”. Cuöëi cuâng.1957. cöng ty Totsuko chñnh thûác trúã thaânh cöng ty Sony. Khöng möåt khaách haâng naâo laåi muöën mua möåt moán haâng coá nhaän hiïåu “Mêët tiïìn” saãn xuêët búãi möåt cöng ty cuäng coá tïn laâ “Mêët tiïìn” caã (!). viïåc thay àöíi danh hiïåu nhanh choáng cuäng coá nhûäng bêët tiïån vïì mùåt quaãng baá. Vò thïë. Morita vaâ caác àöìng nghiïåp coân phaãi traãi qua caãnh dúã khoác dúã cûúâi. möåt khi cöng ty Totsuko àaä khaá 78 AKIO MORITA & SONY quen thuöåc vúái ngûúâi tiïu duâng trong nûúác. cêìm húi. mùåt khaác vêîn duy trò thûúng hiïåu Totsuka möåt thúâi gian. Thaáng 12 nùm àoá. ban laänh àaåo cuäng lêëy ngay tûâ SONY chên phûúng laâm biïíu tûúång cho cöng ty cuãa mònh. do sûå chiïëm àoáng cuãa quên àöåi. Àiïìu àoá cho thêëy sûå nhòn xa tröng röång cuãa caác nhaâ saáng lêåp vaâ qua àoá cuäng böåc löå khaát voång seä chinh phuåc thïë giúái cuãa hoå. Tûâ Sonny laåi gêìn guäi vúái tûâ Sonus trong tiïëng Latinh vïì caách àoåc. Morita cuâng caác àöìng nghiïåp nhêët trñ vúái caái tïn SONY. tiïëp thõ. coá lêìn Morita àaä cuâng vúái Ibuka giúã quyïín tûâ àiïín ra xem. tûâ nùm 1953. thêåm chñ àöíi tïn cöng ty cuãa hoå laâ Cöng ty thûåc phêím Sony. lanh lúåi. Duâ àaä coá sûå àùng kyá nhaän hiïåu hïët sûác cêín thêån song hoå vêîn gùåp sûå cöë. khi möåt nhên chûáng laâ ngûúâi tiïu duâng àaä khai trûúác toâa rùçng anh tûúãng laâ cöng ty àiïån tûã Sony àang lêm vaâo caãnh khoá khùn ghï gúám nïn phaãi saãn xuêët caã söcöla àïí baán. vaâ àùng kyá nhiïìu ngaânh saãn xuêët khaác nhau ngoaâi ngaânh chñnh laâ àiïån tûã. trong àoá coá cuåm tûâ “sonny boys” duâng àïí chó nhûäng cêåu beá thöng minh. vûâa tiïët kiïåm àûúåc chi phñ quaãng baá cho caã tïn cöng ty lêîn nhaän hiïåu haâng hoáa. Thaáng 1. Khöng phaãi mêët cöng nghô ngúåi. úã Nhêåt. àoåc thaânh “Xö-ni”. Morita cuâng Ibuka möåt mùåt cho in nhaän hiïåu Sony lïn saãn phêím.. Möåt trong nhûäng viïåc àêìu tiïn maâ Morita vaâ caác àöìng nghiïåp nghô àïën laâ lêìn lûúåt àùng kyá thûúng hiïåu Sony taåi 170 nûúác vaâ vuâng laänh thöí. nhiïìu tiïëng loáng bùçng Anh ngûä khaá phöí biïën trong ngön ngûä thûúâng ngaây. Sony – möåt caái tïn ngùæn goån vaâ hêìu nhû ngûúâi nûúác naâo cuäng àoåc vaâ nhúá noá dïî daâng.1958. Àïën khi àûa nöåi vuå ra toâa. Tuy nhiïn trong tiïëng Nhêåt. sau nhiïìu cuöåc tranh luêån. möåt têëm baãng lúán mang tïn Sony àûúåc dûång gêìn sên bay Haneda úã Tokyo. vò êm thanh chñnh laâ lônh vûåc maâ cöng ty Totsuko àang hûúáng túái trong caác kïë hoaåch saãn xuêët cuãa mònh. Trong thêåp niïn 1950. cuöëi cuâng Sony KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 79 . tùng gêëp àöi cú höåi ghi nhúá cuãa ngûúâi sûã duång. giöëng nhû caác bêåc cha meå thûúâng laâm khi muöën tòm cho con mònh möåt caái tïn àeåp nhêët. Vuå kiïån keáo daâi àïën gêìn böën nùm. Thaáng 6.nhêët hoáa caã danh hiïåu cöng ty lêîn nhaän hiïåu haâng hoáa do cöng ty saãn xuêët.

Nhúâ àoá maâ caác saãn phêím àöì àiïån tûã trúã nïn hïët sûác phong phuá vaâ àa daång. tranh thuã möåt thõ phêìn àaáng kïí trïn thõ trûúâng haâng gia duång. Con àûúâng phaát triïín cuãa Sony laâ luön luön tòm toâi. múã àêìu kyã nguyïn baán dêîn phaát triïín rêìm röå vaâo thêåp niïn 1960. vò thïë. Cêìn nhùæc laåi laâ saãn phêím àêìu tiïn àûúåc saãn xuêët dûúái thûúng hiïåu Totsuko laâ chiïëc maáy ghi êm duâng bùng tûâ tñnh. Trong thúâi gian naây. àïí saãn phêím coá àiïìu kiïån àïën súám vúái ngûúâi tiïu duâng.) taåi Tokyo vaâ Osaka. Morita thaânh lêåp caác chi nhaánh Totsuko Shoji (tiïìn thên cuãa Sony Shoji Corporation vaâ Sony Marketing Inc. coân Maruizumi thò baán àöì àiïån. hoå yá thûác àûúåc têìm quan troång cuãa viïåc luön phaãi tiïn phong trong lônh vûåc saáng taåo ra nhûäng saãn phêím múái. TRIÏËT LYÁ NGÛÚÂI TIÏN PHONG Hai nhaâ saáng lêåp Sony àïìu coá “göëc gaác” laâ dên kyä thuêåt. caác cöng ty naây coân baán haâng riïng cuãa mònh. Vaâ ngaây nay. Tûâ nùm 1954. Theo öng. viïåc baán maáy ghi êm àûúåc Totsuko uãy thaác cho caác cöng ty Maruizumi vaâ Nippon Gakki. quaãng baá maâ noá coân laâ biïíu tûúång vïì chêët lûúång saãn phêím. ra àúâi nùm 1950 vaâ hai nùm sau àaä quen mùåt vúái thõ trûúâng. nghiïn cûáu àïí taåo ra nhûäng saãn phêím múái phuåc vuå àúâi söëng. rêët gioãi vúái nhûäng saáng chïë. Sûå ra àúâi cuãa Totsuko Shoji àûúåc tñnh toaán nhùçm taåo ra nhûäng àaåi lyá chñnh thûác têåp trung vaâo saãn phêím cuãa Totsuko. chi nhaánh cuãa Totsuko Shoji KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 81 . moåi saãn phêím mang nhaän hiïåu naây àïìu taåo sûå tin cêåy àöëi vúái ngûúâi tiïu duâng trïn toaân thïë giúái. möåt nhaän hiïåu saãn phêím chñnh laâ cuöåc söëng cuãa doanh nghiïåp. caác saãn phêím cuãa Sony luön mang tñnh tiïn phong. Tuy nhiïn. Chùèng haån Nippon Gakki chuyïn baán nhaåc cuå cho caác trûúâng hoåc. bïn caånh saãn phêím cuãa Totsuko. Hún ai hïët. Thûúng hiïåu khöng chó mang sûá maång tiïëp thõ. Viïåc àöíi tïn cho cöng ty thaânh Sony thïí hiïån möåt sûå nhaåy beán cuãa Morita trong lônh vûåc kinh doanh vaâ tiïëp thõ. Trûúác àoá.cuãa Morita àaä thùæng vaâ cuäng nhúâ àoá maâ thûúng hiïåu Sony àûúåc nhiïìu ngûúâi biïët àïën hún nûäa. Hai nùm sau (1957) radio baán dêîn cuãa Totsuko thu goån hún nûäa àïí ngûúâi tiïu duâng coá thïí boã tuái mang ài àêy ài àoá. Khoaãng 6-10% doanh thu haâng nùm cuãa Sony àûúåc trñch ra daânh 80 AKIO MORITA & SONY cho viïåc nghiïn cûáu. àaáp ûáng caác nhu cêìu cuãa ngûúâi tiïu duâng. Dûúái sûå àiïìu haânh cuãa hai nhaâ saáng lêåp. traách nhiïåm cuãa nhaâ saãn xuêët trûúác ngûúâi tiïu duâng. Sony vêîn laâ biïíu tûúång cuãa chêët lûúång. saãn phêím thûá hai cuãa Morita vaâ caác àöìng nghiïåp àûúåc àaánh giaá laâ möåt trong nhûäng bûúác àöåt phaá êën tûúång nhêët. Nùm nùm sau. hoå khöng chuyïn têm vaâo saãn phêím do Totsuko uãy thaác. Caác saãn phêím khöng chó nhùæm vaâo caác nhu cêìu hiïån taåi maâ coân daânh cho caã caác nhu cêìu chûa naãy sinh. àoá laâ chiïëc radio baán dêîn nhaän hiïåu TR-55 chaåy bùçng transistor àêìu tiïn cuãa nûúác Nhêåt.

.1959. Victor Company of Japan (JVC). Toshiba Corporation. Sanyo. nhêët laâ tûâ nùm 1955. Sony cho ra àúâi chiïëc maáy truyïìn hònh transistor àêìu tiïn lêëy tïn laâ TV8-301. saãn xuêët KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 83 . Àûa transistor (vaâ caác loaåi linh kiïån baán dêîn khaác) tûâ lônh vûåc êm thanh sang lônh vûåc hònh aãnh khöng àún giaãn nhû nhiïìu ngûúâi vêîn hònh dung. Luác àoá. nhûng viïåc saãn xuêët ti-vi àoâi hoãi àiïån aáp rêët cao. do àoá phaãi coá möåt sûå xem xeát laåi toaân diïån caác transistor phuåc vuå saãn xuêët tûâ trûúác àïën nay. * * * Thaáng 12. taåi nhaâ haâng Nadaman úã Osaka. Morita cuâng Ibuka töí chûác möåt cuöåc trûng baây transistor vaâ múâi chuyïn viïn kyä thuêåt caác cöng ty Matsushita. radio vêån haânh bùçng àeân àiïån tûã chên khöng àang rêët phöí biïën. vêån haânh caác àaåi lyá chûa àuã maâ cêìn phaãi baán thùèng linh kiïån transistor cho caác cöng ty khaác. möåt ngûúâi rêët àam mï maáy ghi êm. Möåt trong nhûäng phûúng aán caãi tiïën tñnh nùng cuãa transistor maâ Ibuka vaâ Morita cuâng caác chuyïn viïn kyä thuêåt nghô àïën laâ thay àöíi chêët liïåu. khöng àùåt ra vêën àïì gò àaáng kïí khi saãn xuêët radio transistor. coân chi nhaánh úã Osaka do Taketoshi Kodama quaãn lyá.taåi Tokyo àùåt dûúái sûå àiïìu haânh cuãa Masao Kurahashi. Morita 82 AKIO MORITA & SONY – Giaám àöëc àiïìu haânh cao cêëp. vaâ Kodama – ngûúâi quaãn lyá chi nhaánh Totsuko taåi Osaka. Buöíi gùåp naây coá caã Ibuka – Chuã tõch Totsuko. Morita nhêån thêëy muöën tiïu thuå saãn phêím nhanh hún nûäa. Hayakawa Electric Corporation. àïën tham quan. Sau cuöåc trûng baây àoá. Chuã tõch cuãa cöng ty Hayakawa Electric Corporation laâ Tokuji Hayakawa àaä töí chûác möåt buöíi gùåp gúä vúái hai nhaâ doanh nghiïåp lúán taåi khu vûåc Kansai luác bêëy giúâ laâ Konosuke Matsushita – Chuã tõch cöng ty Matsushita. Standard Co. Morita àûúåc àïì cûã laâm Phoá Chuã tõch phuå traách àiïìu haânh cuãa cöng ty Sony vaâ khöng àêìy nûãa nùm sau. khi radio transistor múái ra àúâi. Sûå vêån haânh cuãa transistor vaâ diode (linh kiïån baán dêîn hai cûåc) phuâ húåp vúái àiïån aáp thêëp vaâ doâng diïån coá cûúâng àöå thêëp. ti-vi àoâi hoãi têìn söë tñn hiïåu cao gêëp 100 lêìn. Chuã tõch Iue vöåi vaä goåi àiïån thoaåi cho giaám àöëc xûúãng saãn xuêët Sanyo. So vúái radio. thò tiïëng tùm cuãa noá caâng àûúåc nhên lïn.1960. Nïëu linh kiïån transistor nhaän hiïåu Totsuko hay Sony (tûâ 1958) xuêët hiïån trong saãn phêím cuãa caác cöng ty lúán nhû Matsushita Electric Corporation hay Sanyo Electric Co. vaâ Toshio Iue – chuã tõch cöng ty Sanyo. phaãi coá chiïën lûúåc tiïëp thõ maånh meä. vaåch cho ngûúâi tiïu duâng thêëy àûúåc sûå tiïån lúåi cuãa viïåc sûã duång radio transistor. cûúâng àöå doâng àiïån cao gêëp 20 lêìn. muöën àaánh àöí möåt thoái quen. vaâo thaáng 5. Sau khi àaä cên nhùæc àiïìu naây. transistor phaãi coá àiïån aáp cao gêëp 10 lêìn.. yïu cêìu ngûng ngay viïåc saãn xuêët radio dûúái hònh thûác àang laâm vaâ thiïët kïë möåt kiïíu mêîu radio chó coân bùçng möåt phêìn ba nhûäng caái àaä chïë taåo. Sau cuöåc gùåp. Cöng viïåc cuãa nhûäng chi nhaánh naây khöng àún giaãn.

Chiïìu ngang bùng video röång hún 5cm cuãa haäng Ampex àaä àûúåc thu nhoã coân khöng àïën 2cm. Tuy nhiïn cuäng phaãi àúåi àïën thaáng 5. 15 diode thûúâng vaâ 2 diode àiïån aáp cao. thiïët kïë vaâ saãn xuêët thûã nhiïìu 84 AKIO MORITA & SONY mêîu saãn phêím khaác nhau. truyïìn hònh.000 àöla/chiïëc thò chó nhûäng cú quan coá ngên saách döìi daâo múái sùæm nöíi. möåt toaán chuyïn viïn do Nobutoshi Kihara dêîn àêìu àaä chïë taåo àûúåc chiïëc CV-2000. Morita vaâ caác àöìng nghiïåp bùæt àêìu quan têm àïën möåt saãn phêím khaác. hoå tòm ra caác giaãi phaáp kyä thuêåt khaã dô nhêët. coá àöå noáng chaãy cao hún rêët nhiïìu so vúái germanium. giaá caã phuâ húåp vúái tuái tiïìn cuãa àa söë ngûúâi tiïu duâng trong nûúác. kyä sû cuãa Sony têåp trung nöî lûåc theo hûúáng naây. coân giaá thaânh hún 100.3cm vaâ sûã duång 100% linh kiïån baán dêîn. Noá àûúåc trang bõ 23 transistor bùçng silicon vaâ germanium. haå giaãm giaá thaânh bùçng caách duâng bùng video nhoã hún nûäa. Têët caã chuyïn viïn. song trong thúâi gian àêìu. àaä àûúåc sûå àoán nhêån khaá tñch cûåc cuãa ngûúâi tiïu duâng.1960. Bùng tûâ tñnh ghi phaát hònh khöng coân laâ hai cuöån bùng nùçm riïng reä bïn ngoaâi maáy ghi phaát hònh nûäa. Iwama àaä yïu cêìu möåt chuyïn viïn trong nhoám laâ Tsukamoto nghiïn cûáu vêën àïì naây vaâ möåt nùm sau. vinh dûå khöng chó riïng cuãa Sony maâ coân cuãa caã nïìn cöng nghiïåp àiïån tûã cuãa Nhêåt Baãn. Ngoaâi ra. Muåc tiïu maâ Ibuka vaâ Morita nhùæm àïën laâ nhûäng chiïëc maáy VTR goån nheå. Tuy muåc tiïu chñnh cuãa viïåc chïë taåo maáy CV-2000 laâ sûã duång trong gia àònh. àoá laâ tiïëp tuåc caãi tiïën maáy VTR. KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 85 .linh kiïån naây bùçng húåp chêët silicon chõu àûång àûúåc nhiïåt àöå cao. Chiïëc maáy VTR nguyïn mêîu àûúåc àùåt tïn laâ U-Matic. vaâ bùçng khöng àïën 10% giaá möåt chiïëc maáy sûã duång trong ngaânh giaáo duåc. Tûâ thaáng 1. Sony múái chñnh thûác cöng böë sûå ra àúâi chiïëc ti-vi baán dêîn àêìu tiïn cuãa caã thïë giúái. Giaá baán möåt chiïëc CV-2000 chó coân bùçng khöng túái 1% giaá möåt chiïëc maáy VTR (maáy ghi phaát hònh duâng bùng video coá cuöån bùng bïn ngoaâi maáy: open reel) sûã duång trong caác hïå thöëng phaát thanh. Vò sûã duång cho muåc àñch phaát thanh nïn maáy rêët cöìng kïình. Thaânh cöng naây khuyïën khñch Morita vaâ caác chuyïn viïn tiïën xa thïm bûúác nûäa. goån gaâng vaâ dïî sûã duång. Thaânh quaã trïn nhêån àûúåc sûå cöng nhêån cuãa caã thïë giúái. Nùm 1964. coá chiïìu röång mùåt bùng khöng àïën 1. Àoá laâ maáy sûã duång bùng video VTR (Video Tape Recorder) do haäng Ampex cuãa Myä chïë taåo vaâ cung cêëp cho caác àaâi phaát thanh.000 chiïëc àïí duâng trong cöng taác huêën luyïån nhên viïn. chó riïng haäng xe húi Ford àaä àùåt mua möåt lêìn 5. nhoám cuãa Iwama coân chïë taåo böí sung chñn loaåi transistor múái àïí sûã duång hiïåu quaã hún trong viïåc chïë taåo ti-vi baán dêîn. Àêìu nhûäng nùm 1960. tiïån lúåi hún mêîu trûúác. maáy thu phaát bùng video cassette (VCR) sûã duång trong gia àònh àêìu tiïn cuãa thïë giúái.1958. maâ chuáng àaä àûúåc lùæp àùåt trong möåt höåp bùng duy nhêët àùåt bïn trong maáy. möîi maáy chiïëm diïån tñch caã möåt cùn phoâng. mêîu sau goån nheå.

diode. thêåm chñ haâng trùm transistor. Chñnh saáng kiïën vïì trinitron naây àaä àûúåc Haân lêm viïån quöëc gia Myä vïì nghïå thuêåt truyïìn hònh vaâ khoa hoåc tùång giaãi thûúãng Emmy cho têåp àoaân Sony vaâo nùm 1972. Ngaây 20. Àiïìu naây noái 86 AKIO MORITA & SONY 2 lïn chêët lûúång cuãa saãn phêím Sony àaä àaáp ûáng àûúåc nhûäng yïu cêìu khoá tñnh nhêët cuãa ngûúâi tiïu duâng. maáy ghi êm. Àoá laâ phi haânh àoaân Apollo 11 àaä mang theo trïn phi thuyïìn möåt maáy ghi êm cassette cuãa cöng ty Sony àïí chuyïín vïì traái àêët nhûäng baãn nhaåc phaát ra tûâ thûúång têìng khöng gian. Khöng lêu sau. Trong niïìm vui chung cuãa nhên loaåi. Morita vaâ Sony cuãa öng laåi coá thïm möåt niïìm tûå haâo bêët ngúâ khaác. ti-vi. vaâ cuãa caã möåt töí chûác khoa hoåc nöíi tiïëng thïë giúái laâ Cú quan Quaãn trõ Haâng khöng vaâ Khöng gian Myä (NASA). möåt cöng nghïå múái meã giuáp àeân coá hiïåu nùng cao.chuáng àûúåc duâng trong cú súã cöng nghiïåp vaâ cú quan y tïë nhiïìu hún. Sony cho ra àúâi chiïëc ti-vi maâu nhoã goån sûã duång àeân hònh trinitron. Taâu Apollo 11 àûa hai phi haânh gia Myä àaáp xuöëng mùåt trùng. böå phêån baán haâng cuãa Sony cho biïët ngûúâi tiïu duâng toã ra ûa chuöång loaåi maáy VCR maâu hún laâ loaåi chó ghi phaát hònh àen trùæng. giaá thaânh cuäng reã hún so vúái viïåc duâng caác linh kiïån riïng leã nhû trûúác àêy. trïn möåt maåch àiïån chó röång bùçng 1-2cm thò nïìn cöng nghiïåp radio.. khi cöng nghïå saãn xuêët linh kiïån baán dêîn cho ra àúâi maåch tñch húåp (integrated circuit) coá thïí chûáa haâng chuåc. ghi dêëu êën àêìu tiïn cuãa con ngûúâi trïn möåt thiïn thïí khaác. Khöng ngûâng tòm toâi saáng taåo. KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 87 .1968. Cuäng trong thêåp niïn 1960.1969. maáy ghi hònh ngaây caâng thu nhoã kñch thûúác.. tuå àiïån. caãi tiïën cöng nghïå àïí cho ra àúâi nhûäng saãn phêím múái mang tñnh àöåt phaá vïì cöng nghïå vaâ tñnh nùng sûã duång àaä àem laåi nhûäng thaânh cöng rûåc rúä cho Sony. Thaáng 10. caã loaâi ngûúâi vui mûâng trûúác möåt thaânh tûåu rûåc rúä cuãa khoa hoåc khöng gian.7. Luön luön laâ ngûúâi dêîn àêìu trong lônh vûåc cöng nghïå chñnh laâ yïëu töë quan troång nhêët giuáp Sony phaát triïín nhanh choáng vaâ lúán maånh nhû ngaây nay. àiïån trúã.

88 AKIO MORITA & SONY KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 89 . nhûng khöng phaãi luác naâo hoå cuäng tiïëp cêån àûúåc vúái thûá nghïå thuêåt àêìy hêëp dêîn naây. Vaâ öng tûå nhêån vaâo mònh traách nhiïåm phaãi giuáp àúä giúái treã. CUÃA “NGÛÚÂI DÊËU ÊËN ÀAÂN ÖNG ÀI BÖÅ” Morita nhêån thêëy giúái treã luác bêëy giúâ ngaây caâng gêìn guäi vúái êm nhaåc hún.Chûúng 3.

nhêët laâ hoå coá thïí hûúãng thuá nghe nhaåc úã bêët cûá núi àêu maâ khöng laâm phiïìn àïën ngûúâi bïn caånh. hoå khöng tin vaâo sûå thaânh cöng cuãa möåt loaåi maáy chó nghe nhaåc maâ khöng ghi êm àûúåc. vïì nhu cêìu nghe nhaåc maâ khöng laâm phiïìn àïën àöi tai ngûúâi khaác àaä laâm tröîi dêåy trong Morita möåt yá tûúãng vûâa múái thoaáng qua nhûng öng chûa coá dõp suy nghô cùån keä. Muöën nghe nhaåc. Nùm 1971. böí sung böå tai nghe goån nheå keâm theo maáy. nïëu LÙÆNG NGHE NHÛÄNG THÚÃ THAN Möåt trong nhûäng caái tïn rêët dïî thûúng maâ moåi ngûúâi àùåt cho Morita àoá laâ Walkman-san (öng Walkman). lùæp böí sung vaâo möåt maåch khuïëch àaåi stereo (êm thanh nöíi). Öng nhêån thêëy giúái treã luác 90 AKIO MORITA & SONY taåo cho möîi ngûúâi möåt chiïëc maáy nghe nhaåc thûúâng trûåc bïn mònh thò cuöåc söëng àöëi vúái hoå seä thuá võ hún gêëp böåi. Sau nhiïìu trùn trúã. Chñnh Walkman àaä àûa Sony lïn möåt àónh cao múái. Morita àaä kïí laåi giai thoaåi vïì sûå ra àúâi cuãa maáy nghe nhaåc Walkman. vaâo phoâng àïí nghe hay chñ ñt cuäng trong nhûäng luác ngöìi vaâo nhûäng ö-tö àùæt tiïìn. Caái tïn lêëy tûâ möåt saãn phêím vúái chiïën thùæng lêîy lûâng cuãa Sony trïn thûúng trûúâng.000 yïn. Hònh aãnh àoá vaâ lúâi than thúã cuãa Ibuka vïì chiïëc maáy nghe nhaåc nùång nïì. Trong quyïín tûå truyïån Made in Japan. Trong thúâi gian Morita khöng KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 91 . Vò thïë. Nhûng Morita coá lyá riïng cuãa mònh. Morita yïu cêìu caác kyä sû àiïìu chónh laåi möåt söë chi tiïët trong chiïëc maáy cassette ghi êm Pressman loaåi nhoã (sûã duång trong giúái baáo chñ) theo hûúáng: lêëy ra khoãi maáy loa vaâ maåch ghi êm.bêëy giúâ ngaây caâng gêìn guäi vúái êm nhaåc hún nhûng khöng phaãi luác naâo hoå cuäng tiïëp cêån àûúåc vúái thûá nghïå thuêåt àêìy hêëp dêîn naây. Morita yïu cêìu caác böå phêån saãn xuêët vaâ kïë toaán cuãa Sony àiïìu chónh giaá thaânh àïí giaá baán möåt maáy nghe nhaåc stereo Walkman khöng vûúåt quaá 30. do àoá öng vêîn cho tiïën haânh nghiïn cûáu. Caái tïn Walkman sai ngûä phaáp tiïëng Anh cuäng laâ möåt giai thoaåi nhoã. àûúåc phöí biïën trïn toaân thïë giúái chó trong möåt thúâi gian ngùæn sau khi xuêët xûúãng saãn phêím àêìu tiïn. Morita àûúåc àïì cûã laâm Chuã tõch têåp àoaân Sony vaâ vinh dûå naây àaä giuáp öng coá thïm nhûäng saáng kiïën àïí àûa têåp àoaân ài xa hún trong lônh vûåc saáng taåo cuãa mònh. Àiïìu àaáng noái laâ rêët ñt ngûúâi chia seã yá tûúãng naây cuãa Morita. Trong luác möåt maáy ghi êm Pressman àûúåc baán trïn thõ trûúâng vúái giaá 49. hoå phaãi vïì nhaâ. YÁ tûúãng àïën vúái öng rêët tònh cúâ khi möåt lêìn Ibuka ài vaâo phoâng laâm viïåc cuãa öng vúái möåt maáy nghe bùng cêìm trïn tay vaâ böå tai nghe choaâng qua àêìu (head-set). trong àoá coá sûå thaânh cöng cuãa chiïëc stereo mini hiïåu Walkman. saãn xuêët vaâ cho ra àúâi loaåi maáy múái naây.000 yïn.

tûác mûúâi nùm sau ngaây maáy Walkman ra àúâi. cöng ty àaä phaãi saãn xuêët 20 triïåu maáy vúái 70 mêîu maä khaác nhau. Khi saãn phêím àûúåc tung ra thõ trûúâng. Chiïëc maáy Walkman nöíi tiïëng àïën nöîi àaä ài vaâo hai böå tûâ àiïín nöíi tiïëng thïë giúái – tûâ àiïín Le Petit Larousse cuãa Phaáp (nùm 1981) vaâ tûâ àiïín Oxford cuãa Anh (nùm 1986). tïn Walkman àaä in àêåm trong têm trñ ngûúâi nghe nhaåc caã thïë giúái röìi! Vaâ nïëu àaánh giaá möåt caách cöng bùçng. thuã àö Tokyo.1989. maáy Discman (nghe àôa CD) thay thïë dêìn Walkman. àïën nöîi khi öng muöën thay àöíi nhaän hiïåu cho nhûäng àúåt maáy baán ra thõ trûúâng chêu Êu vaâ chêu Myä cuäng khöng coân kõp nûäa. Khaách haâng cuãa Sony Walkman khöng chó laâ àaåi àa söë ngûúâi tiïu duâng bònh thûúâng maâ coân laâ nhûäng nghïå sô. Saãn phêím Walkman àaánh àuáng nhu cêìu tiïìm êín cuãa ngûúâi tiïu duâng trïn toaân thïë giúái àaä àem laåi sûå thaânh cöng lêîy lûâng cho Sony. Hoå khöng mua möåt. vaâo nhûäng thêåp niïn 1950-1960-1970. hai chiïëc maâ àùåt mua vúái söë lûúång lúán àïí cung cêëp cho caã daân nhaåc.coá mùåt taåi cöng ty. Bùçng sûå nhaåy beán cuãa möåt doanh nhên. ngûúâi àaä daám àûáng muäi chõu saâo. Vïì sau. nhûng do nhu cêìu tùng nhanh. caác nhên viïn àaä tung saãn phêím ra thõ trûúâng vúái tïn naây. Nhûäng chiïëc maáy àêìu tiïn sûã duång pin saåc nghe àûúåc 8 tiïëng àöìng höì sau möîi lêìn saåc. nhûäng thên hûäu vaâ ngûúâi tiïu duâng trong nûúác àaä goåi Morita laâ Walkman-san. KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 93 . Thaáng 6. àïën khi öng trúã vïì. caái tïn Walkman “coá duyïn” hún nhiïìu so vúái Walking Stereo. nhûäng nhaâ chó huy daân nhaåc taâi ba nhû Isaac Stern. Herbert von Karajan. àaä coá trïn 300 kiïíu maáy khaác nhau àûúåc tiïu thuå trïn thõ trûúâng. haânh àöång ngûúåc laåi yá kiïën cuãa àaám àöng. Àoá laâ núi duy nhêët trïn thïë giúái coân lûu giûä àuã tûâng mêîu maä maáy Walkman trong söë khoaãng 200 mêîu maä àaä saãn xuêët vaâ baán trïn thõ trûúâng. Coá thïí noái. Dêëu êën Walkman quaá àêåm trong quaá trònh phaát triïín cuãa Sony nïn ngaây nay têåp àoaân Sony thiïët lêåp riïng möåt Phoâng trûng baây maáy nghe nhaåc Walkman trong toâa nhaâ thuöåc khu phöë Shinagawa. söë lûúång maáy xuêët xûúãng àaä lïn 100 triïåu chiïëc. Àïën nùm 1995. thúâi gian sûã duång möåt lêìn pin saåc 92 AKIO MORITA & SONY keáo daâi àïën 60 tiïëng. möåt niïìm tûå haâo cho riïng Morita. Qua àoá cuäng cho thêëy möåt sûå tòm toâi khöng ngûâng cuãa Sony àïí àûa ra thõ trûúâng nhûäng saãn phêím àa daång. khöng thñch caái tïn sai ngûä phaáp àoá vaâ muöën àöíi ra thaânh Walking Stereo (Maáy nghe nhaåc stereo di àöång). öng nhòn thêëy àûúåc triïín voång thaânh cöng cuãa sûå caãi tiïën möåt saãn phêím vaâ khöng bao lêu sau khi maáy Walkman ra àúâi (1979). Chiïëc Walkman ngaây caâng caãi tiïën chêët lûúång vaâ tñnh nùng hoaåt àöång. Sony dûå kiïën baán ra àúåt àêìu 5 triïåu maáy àïí thùm doâ thõ trûúâng. nhûng moåi viïåc àaä trïî: maáy àaä àûúåc in nhaän hiïåu Walkman vaâ chûúng trònh quaãng caáo saãn phêím múái cuäng àaä in xong. Coá thïí noái maáy nghe nhaåc Walkman laâ möåt trong nhûäng thaânh cöng to lúán cuãa Sony. Vúái sûå ra àúâi cuãa àôa CD-Rom. maäi lûåc cuãa ngûúâi tiïu duâng lïn cao vûúåt ra ngoaâi mong moãi cuãa caã Morita.

Tûâ àoá. Theo Morita. do àêu maâ nhûäng vô nhên coá thïí nghô ra àûúåc nhûäng yá tûúãng chinh phuåc caã thïë giúái nhû thïë. Muåc tiïu ban àêìu cuãa öng laâ daânh 50% saãn lûúång cho xuêët khêíu. Morita àaä coá nhûäng àoáng goáp to lúán trong viïåc thiïët kïë vaâ cho ra àúâi nhiïìu saãn phêím mang tñnh àöåt phaá. haäy lùæng nghe nhûäng àiïìu moåi ngûúâi àang chaán naãn. 30% (Nhêåt Baãn) àïën 75% (Nga) so vúái nùm 94 AKIO MORITA & SONY KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 95 . Muåc tiïu naây khöng chó mang laåi cho Sony möåt nguöìn taâi chñnh döìi daâo maâ coân goáp phêìn àoáng goáp cho nûúác nhaâ möåt nguöìn ngoaåi tïå àaáng kïí. Nïìn kinh tïë Myä ñt bõ aãnh hûúãng cuãa Chiïën tranh thïë giúái lêìn thûá hai. Trong khoaãng thúâi gian àêìy khoá khùn àoá. Khaát voång àem caác saãn phêím thûúng hiïåu Sony ài chinh phuåc thïë giúái caâng ngaây caâng hònh thaânh roä neát trong öng. Morita àaä thöí löå bñ quyïët. trong luác do aãnh hûúãng cuãa chiïën cuöåc. Khi baån nghô rùçng mònh phaãi loaåi boã nhûäng lúâi thúã than êëy ra khoãi cuöåc söëng cuãa mònh. bùçng chûáng laâ vaâo nùm 1945. * * * Moåi ngûúâi thûúâng toâ moâ. thò chñnh laâ baån àang laâm cuöåc söëng töët àeåp hún. NHÛÄNG BÛÚÁC ÀI ÀÊÌU TIÏN RA THÏË GIÚÁI Chuyïën ài Myä vaâ chêu Êu àêìu tiïn vaâo nùm 1953 àaä cho Morita rêët nhiïìu trùn trúã. töíng saãn phêím nöåi àõa (GDP) cuãa caác nûúác khaác chó coân tûâ 29% (Àûác). tûå mònh giúái thiïåu nhûäng chiïëc radio transistor àêìu tiïn cuãa cöng ty Totsuko vaâ tòm hiïíu thõ trûúâng tiïu thuå taåi phûúng Têy. nhûäng nöî lûåc àêìy chêët saáng taåo trïn nhûäng miïìn àêët múái. Cöng sûác cuãa öng khöng chó giúái haån trong phaåm vi nhûäng cú xûúãng cuãa Sony trong nûúác maâ coân laâ nhûäng hoaâi baäo. vûâa phuåc vuå ngûúâi tiïu duâng möåt caách töët nhêët vûâa mang laåi cho têåp àoaân Sony nhûäng cú höåi phaát triïín vûúåt bêåc. Coá lêìn. trong buöíi troâ chuyïån vúái nhên viïn cuãa têåp àoaân mònh. nhûäng thúã than cêìn àûúåc àaáp ûáng. öng bùæt àêìu àiïìu haânh Totsuko theo hûúáng têåp trung nöî lûåc vaâo viïåc xuêët khêíu saãn phêím sang thõ trûúâng quöëc tïë.têåp àoaân Sony àaä ghi möåt dêëu êën sêu àêåm trong àúâi söëng cuãa Nhêåt Baãn cuäng nhû hêìu hïët phêìn coân laåi cuãa thïë giúái. Morita thûúâng bay sang Myä. Haâ Lan giöëng vúái Nhêåt Baãn úã nhiïìu àiïím vaâ möåt cöng ty nhû Philips thaânh cöng àûúåc trïn thõ trûúâng quöëc tïë thò khöng coá lyá do naâo khiïën Totsuko khöng laâm àûúåc nhû vêåy. Àïí thûåc hiïån chuã trûúng thêm nhêåp thõ trûúâng thïë giúái.

Phña Bulova àûa ra möåt àiïìu kiïån cho viïåc mua baán. Sau nhiïìu suy tñnh cho baâi toaán tiïëp thõ trïn àêët Myä.000 saãn phêím cuãa Bulova vûúåt quaá moåi dûå kiïën vaâ mong moãi cuãa öng.. Morita nhêån thûác àûúåc tiïìm nùng cuãa thõ trûúâng röång lúán naây nïn öng daânh nhiïìu cöng sûác cho viïåc tiïëp thõ saãn phêím trong hïå thöëng baán buön cuãa Myä. Morita àaä ài tûâ bêët ngúâ àïën. möåt thûúng hiïåu radio cuãa Myä rêët nöíi tiïëng luác bêëy giúâ.. Trong thêm têm. Lúâi àïì nghõ mua 100. Tuy vêåy. öng khöng tin vaâo 96 AKIO MORITA & SONY tai mònh nûäa. khang trang. öng nhêån àûúåc bûác àiïån höìi êm vúái nöåi dung: “Haäy chêëp nhêån àún àùåt haâng”. huåt hêîng. kïí laåi moåi tònh tiïët trong cuöåc thûúng thaão vúái Bulova. vaâo àûúåc thõ trûúâng röång lúán vaâ cuäng rêët khoá tñnh naây laâ caã möåt vêën àïì. Trong söë nhûäng doanh nghiïåp cûã ngûúâi àïën tiïëp xuác vúái Morita. möåt söë tiïìn nhû thïë khöng nhoã chuát naâo. Lúâi thuyïët phuåc àoá mang laåi cho öng möåt söë àún àùåt haâng. vúái giaá khöng àêìy 30 àöla. Öng lyá luêån laâ luác àoá chó riïng New York àaä coá hún 20 àaâi phaát thanh. vò noá àuång chaåm àïën tûå aái dên töåc cuãa möåt nhaâ saãn xuêët chên chñnh khöng chêëp nhêån lúåi nhuêån vúái bêët cûá giaá naâo. nhûäng kïët quaã thùm doâ khiïën öng caãm thêëy thêët voång. Morita xuác àöång àïën baâng hoaâng.000 chiïëc. àoá laâ haâng phaãi àïì nhaän hiïåu Bulova. vò chó cêìn laäi möîi chiïëc tûâ 1 àïën 2 àöla. Do vêåy. duâ bêët àöìng yá kiïën vúái Ibuka song öng KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 97 . Phêìn lúán nhaâ cûãa úã Myä röång raäi. Ngay lêåp tûác. öng vêîn bònh tônh. cöng ty àaä coá thïí kiïëm àûúåc tûâ 100 àïën 200 ngaân àöla. öng àiïån baáo cho Ibuka vaâ cöng ty chñnh úã Tokyo. Luác àêìu. caác cöng ty cuãa Nhêåt ài gia cöng haâng cho möåt söë “àaåi gia” nûúác ngoaâi khöng phaãi laâ chuyïån laå. Morita quyïët àõnh thuyïët phuåc ngûúâi tiïu duâng Myä bùçng caách khaác. bùçng 180% GDP cuãa nùm 1938. khöng àûúåc àïì nhaän hiïåu núi saãn xuêët.1938. nghe nhaåc vúái êm thanh trung thûåc hún loaåi radio transistor àang àûúåc Morita chaâo haâng. Tuy nhiïn. Morita baâi baác ngay yïu saách naây. Thûåc ra thúâi àoá. thêåm chñ laâ àiïìu hiïín nhiïn nïëu muöën coá lúåi nhuêån cao vaâ nhanh choáng trong khi “sûác lûåc” coá haån. khêët vúái hoå vaâi ngaây àïí traã lúâi sau. thò hoå coá thïí mang vaâo phoâng nghe tûå do caác chûúng trònh mònh thñch maâ khöng phaãi laâm phiïìn àïën löî tai cuãa nhûäng thaânh viïn khaác. nhêët laâ vúái nhûäng saãn phêím àïën tûâ möåt nûúác chêu AÁ. nïëu möîi thaânh viïn trong gia àònh súã hûäu riïng möåt radio transistor nhoã nhùæn. ngûúâi dên Myä sûã duång caác loaåi radio lúán. Vaâo thúâi àoá. àêy laâ àiïìu khöng thïí búãi vò ngoaâi tinh thêìn dên töåc thò noá àaä vi phaåm vaâo quan àiïím kinh doanh cuãa Morita – coi sûå thaânh cöng cuãa cöng ty phaãi gùæn liïìn vúái caác saãn phêím mang thûúng hiïåu cuãa cöng ty. Vúái Morita. trong luác thûúng thaão. Khöng lêu sau. thò GDP cuãa Myä nùm naây àaä tùng 80%. Söë radio transistor hoå àùåt mua laâ 100. Àiïìu naây laâm cho Morita rêët àau àêìu. Song. coá haäng Bulova. nhûng khöng phaãi àún àùåt haâng naâo cuäng giaãi quyïët àûúåc hïët.

Öng ta khöng thïí hiïíu nöíi lyá do gò àïí àaåi diïån möåt cöng ty “vö danh tiïíu töët” cuãa möåt àêët nûúác àaä baåi trêån khöng lêu trûúác àoá daám “caã gan” tûâ chöëi möåt húåp àöìng beáo búã nhû vêåy. Lêìn naây. cêu noái naây àûúåc xem nhû möåt sûå ngaåo maån cuãa möåt cöng ty “teáp riu” trûúác möåt gaä khöíng löì nhû Bulova. tïn tuöíi cuãa chuáng töi cuäng seä nöíi tiïëng nhû tïn tuöíi cöng ty cuãa quyá öng ngaây höm nay.Tïn tuöíi cöng ty chuáng töi laâ möåt thûúng hiïåu nöíi tiïëng àaä hònh thaânh hún 50 nùm röìi. song chuáng khöng laâm töín thûúng giaá trõ cuãa möåt thûúng hiïåu àang tûâng bûúác khùèng àõnh mònh.Nùm mûúi nùm trûúác. vò khöng phaãi sau nùm mûúi nùm. KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 99 . 50 nùm nûäa. öng ta àaä noái vúái Morita bùçng möåt gioång keã caã: . Töi hûáa vúái öng rùçng. nhûng baão vïå àûúåc nhûäng giaá trõ tinh thêìn vö giaá. Noá seä gùæn liïìn vúái cuöåc àúâi Morita vaâ cöng ty Sony maâ öng laâ möåt àaåi diïån xûáng àaáng. Song thûåc tïë àaä cho thêëy cêu noái coân quaá khiïm töën. maâ chó sau mûúâi nùm. Taåi sao caác öng laåi khöng muöën hûúãng lúåi tûâ viïåc giao dõch vúái chuáng töi? Morita àaáp vúái thaái àöå tûâ töën vaâ quaã quyïët: . thûúng hiïåu cuãa quyá öng cuäng khöng àûúåc ai biïët àïën nhû thûúng hiïåu cuãa chuáng töi bêy giúâ. (Made in Japan) Cêu noái cuãa Morita phaãn aánh möåt loâng tûå troång dên töåc rêët àaáng khêm phuåc vaâ chûáa möåt khaát voång lúán trïn con àûúâng àem saãn phêím ài chinh phuåc thïë giúái. cöng ty vö danh tiïíu töët ngaây naâo àaä vûúåt qua Bulova.vêîn quyïët àõnh tòm gùåp laåi àaåi diïån haäng Bulova. Ngay 98 AKIO MORITA & SONY luác àoá. sûå bêët ngúâ laåi thuöåc vïì àaåi diïån Bulova. Buâ vaâo sûå mêët maát möåt möëi lúåi lúán. Khöng ai laâ khöng nghe noái àïën thûúng hiïåu cuãa chuáng töi. Sau khi biïët chùæc mònh khöng nghe lêìm. Morita àaä “àoaái cöng chuöåc töåi” vúái ban laänh àaåo Sony úã quï nhaâ bùçng möåt söë húåp àöìng baán haâng tuy khöng lúán nhû vúái Bulova. nhòn thùèng vaâo mùæt öng ta vaâ traã lúâi “khöng” trûúác yïu cêìu maâ öng cho laâ quaá àaáng àoá. nhêën chòm Bulova trong cún löëc thõ trûúâng àang cuöën phùng ài nhûäng thûúng hiïåu khöng theo kõp sûå phaát triïín cuãa xaä höåi. Töi àïën àêy vúái möåt saãn phêím múái vaâ töi àang ài bûúác àêìu tiïn cho nùm mûúi nùm tiïëp theo cuãa cöng ty chuáng töi.

NÖËI KÏËT NHÛÄNG GIAÁ TRÕ Chuáng töi cöë gùæng taåo ra nhûäng àiïìu kiïån giuáp moåi ngûúâi coá thïí àïën vúái nhau trong tinh thêìn àöìng àöåi vaâ cöëng hiïën khaã nùng chuyïn mön theo tiïëng goåi cuãa traái tim mònh. Akio Morita 100 AKIO MORITA & SONY KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 101 .P hêìn III.

Chûúng 1.

SAO KHÖNG DAÁM KHÙÈNG ÀÕNH?
Ngaây àêìu tiïn àïën Myä, Akio Morita choaáng ngúåp vò sûå hoaânh traáng vaâ kyâ diïåu cuãa àêët nûúác naây. Chó möåt thúâi gian rêët ngùæn sau àoá, öng trúã laåi àïí khùèng àõnh võ trñ cuãa ngûúâi coá thïí chiïën thùæng.

102

AKIO MORITA & SONY

KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI

103

xuêët úã Myä. Chùèng nhûäng thïë, Gross coân daânh cho Morita möåt chiïëc baân viïët trong vùn phoâng cuãa öng vaâ chó dêîn Morita vïì têåp quaán thûúng maåi cuãa Myä, vïì nhûäng gò cêìn laâm khi baán haâng trïn àêët Myä. Sûå thaânh cöng bûúác àêìu cuãa cöng ty Sony trïn möåt thõ trûúâng röång lúán vaâ xa laå mang àêåm dêëu êën cuãa Morita. Song, khöng phaãi tûå nhiïn maâ sûå thaânh cöng tòm àïën möåt caách dïî daâng. Vúái möåt ngûúâi múái àïën Myä àïí baán haâng nhû Morita, viïåc hoåc hoãi úã nhûäng ngûúâi ài trûúác laâ vö cuâng cêìn thiïët. Baãn tñnh chên thûåc, vui veã, dïî mïën, öng khöng khoá tòm nhûäng cú höåi tiïëp xuác vaâ thu phuåc thiïån caãm cuãa nhiïìu ngûúâi vaâ hoå sùén loâng hûúáng dêîn têån tònh cho öng. Vaâ hùèn nhiïn nhúâ vaâo sûå say mï hoåc hoãi vaâ sûå chên thaânh cuãa Morita, nhiïìu àöëi taác trong kinh doanh sau naây àaä trúã thaânh nhûäng ngûúâi baån thên thiïët cuãa öng. Möåt ngaây noå, Gross mua veá xem vúã nhaåc kõch My Fair Lady vaâ ruã Morita cuâng ài. Sau khi kïët thuác cöng viïåc trong ngaây khaá trïî, caã hai ài àïën nhaâ haát. Morita rêët phêën khñch vò àûúåc xem nhaåc kõch lêìn àêìu tiïn trïn àêët Myä, nhûng khi daân nhaåc múái vûâa tröîi khuác múã maân (overture) thò öng àaä nghe Gross thò thaâo bïn tai: “Chaâo anh, Akio”, röìi thaã höìn vaâo giêëc àiïåp cho àïën hïët buöíi diïîn. Veá xem haát àïm àoá giaá 100 àöla, nhûng Gross chaã bêån têm gò àïën àiïìu àoá. Nùm 1958, Adolph Gross qua àúâi àöåt ngöåt taåi Luên Àön vò bïånh tim, àïí laåi trong loâng Morita nöîi thûúng tiïëc vö haån àöëi vúái möåt ngûúâi baån, möåt ngûúâi cha, möåt ngûúâi thêìy. Tûâ àoá, hêìu nhû khöng coá buöíi lïî naâo cuãa Sony taåi Myä maâ khöng coá sûå tham dûå cuãa

NHÛÄNG NGÛÚÂI BAÅN – NGÛÚÂI THÊÌY ÀÊÌU TIÏN TRÏN ÀÊËT MYÄ
Ngûúâi àêìu tiïn trong söë nhûäng ngûúâi naây laâ Adolph Gross, hún Morita khoaãng 20 tuöíi. Ngay tûâ ngaây àêìu àûúåc giúái thiïåu vúái nhau, Gross muöën biïët moåi thûá vïì Morita, tûâ cöng ty maâ öng àang laâm viïåc cho àïën triïët lyá vïì quaãn lyá cuãa öng. Kïët quaã cuãa sûå tòm hiïíu naây laâ Gross sùén loâng laâm àaåi lyá baán haâng cho Sony, cho duâ luác àoá öng àang laâm àaåi lyá cho möåt nhaâ saãn
104
AKIO MORITA & SONY

baâ quaã phuå Gross, cho thêëy sûå gùæn boá mêåt thiïët cuãa gia àònh Gross vúái cöng ty Sony. Nhûäng nùm 1950 êëy, Morita coân hoåc àûúåc úã luêåt sû cuãa Gross laâ Edward Rosiny vïì luêåt thûúng maåi Myä vaâ caách thûác soaån thaão húåp àöìng kinh tïë. Morita àùåt troån sûå tin tûúãng vaâo Rosiny. Trong möåt baâi viïët ngùæn àùng trïn taåp chñ tû phaáp Jurist coá nhan àïì Chiïën lûúåc phaáp lyá trong con mùæt möåt Giaám àöëc àiïìu haânh, Morita coi Rosiny laâ “ngûúâi thêìy hûúáng dêîn” mònh vïì caác vêën àïì phaáp lyá.
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI

105

Vaâo cuöëi nùm 1959, khi chûa tung ra thõ trûúâng saãn phêím maáy truyïìn hònh transistor àêìu tiïn thò möåt nhaâ phên phöëi cuãa Sony laâ Delmonico International (Myä) vöåi vaâng cöng böë laâ hoå seä phên phöëi loaåi ti-vi naây maâ khöng hïì thûúng lûúång trûúác vúái Sony. Viïåc laâm àoá àaä vi phaåm nhûäng nguyïn tùæc thöng thûúâng trong giao dõch thûúng maåi. Sony phaãi tuyïn böë chêëm dûát húåp àöìng vúái Delmonico. Cöng ty naây àaä kiïån Sony vaâ àoâi böìi thûúâng möåt khoaãn tiïìn lúán – 1 triïåu àöla. Viïåc thûúng thaão diïîn ra tûâng ngaây. Vaâ cûá möîi ngaây qua ài, Delmonico nhûúång böå möåt chuát, àïën khi Morita sùén saâng thoãa thuêån thò luêåt sû Rosiny àaä ngùn laåi, àïì nghõ cho öng thïm möåt ngaây nûäa, àïí öng haå khoaãn böìi thûúâng xuöëng coân 100.000 àöla. Ngaây höm sau, vúái sûå taác àöång cuãa Rosiny, cöng ty Delmonico chõu haå mûác böìi thûúâng coân 75.000 àöla. Khi Morita hoãi vïì chi phñ thuâ lao cho öng, võ luêåt sû naây chó àoâi 25.000 àöla, tûác khoaãn tiïìn maâ öng tranh thuã haå xuöëng àûúåc tûâ mûác 100.000 àöla coá thïí chêëp nhêån. Möëi quan hïå giûäa Morita vaâ Rosiny ngaây caâng gùæn boá, caã hai thên nhau nhû anh em, àöëi xûã vúái nhau bùçng möåt thûá tònh caãm hiïëm coá. Nhiïìu nùm sau, Sony khúãi kiïån möåt vuå vi phaåm baãn quyïìn liïn quan àïën saãn phêím Betamax vaâ cuöëi cuâng thùæng kiïån. Sau khi baãn aán tuyïn xong, Morita ra thùm möå Rosiny, àùåt lïn möå túâ baáo The New York Times coá nhûäng doâng tin àùng úã trang nhêët loan baáo thùæng lúåi phaáp lyá cuãa Sony. Saáng höm àoá, tuyïët rúi trùæng xoáa caã bêìu trúâi.
106
AKIO MORITA & SONY

* * * Ngoaâi Gross vaâ luêåt sû Rosiny, Morita coân coá cú duyïn “thuå giaáo” möåt ngûúâi thûá ba nûäa. Àoá laâ Yoshinobu “Doc” Kagawa, möåt ngûúâi Myä göëc Nhêåt sinh úã Hawaii, tûâng laâm luêåt sû cho lûåc lûúång chiïëm àoáng Myä taåi Nhêåt. Sau khi nûúác Nhêåt phuåc höìi nïìn tûå chuã, Kagawa tiïëp tuåc laâm cho chñnh phuã Myä. Vïì sau, Kagawa trúã thaânh cöë vêën cho cöng ty Sony, öng vaâ Morita thûúâng ài vúái nhau sang Myä. Àïën New York, Morita thûúâng lûu truá trong nhûäng khaách saån reã tiïìn vaâ duâng bûäa úã nhûäng quaán ùn tûå phuåc vuå, ùn möåt mònh vaâ khöng tiïëp xuác vúái ai. Lyá do cuäng dïî hiïíu: vöën tiïëng Anh cuãa öng coân ñt oãi, maâ tiïìn öng cuäng khöng coá nhiïìu àïí tiïu pha möåt caách thoaãi maái. Tuy nhiïn, Kagawa biïíu löå thaái àöå khöng àöìng tònh vúái Morita vïì caách söëng êëy. Theo öng, Morita cêìn coá möåt nïëp söëng khaá hún àïí taåo ra möåt hònh aãnh vïì sûå thaânh àaåt, vûâa cuãng cöë sûå tûå tin trong khi giao dõch vúái moåi ngûúâi, vûâa baão vïå thanh danh vaâ uy tñn cuãa cöng ty maâ mònh àaåi diïån. Kagawa nhêën maånh: “Thaâ úã trong cùn phoâng reã nhêët cuãa khaách saån sang nhêët hún laâ úã trong cùn phoâng sang nhêët cuãa möåt khaách saån reã tiïìn nhêët”. Öng cuäng gúåi yá Morita nïn ùn úã nhûäng nhaâ haâng coá tiïëng àïí phên biïåt khêíu võ vaâ cung caách phuåc vuå giûäa caác nhaâ haâng khaác nhau. Cuöëi cuâng, Morita nghe theo lúâi khuyïn cuãa Kagawa, àïën àêu, hai ngûúâi cuäng tòm àïën nhûäng
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI

107

öng khöng thïí xa Tokyo lêu. Àiïìu naây chûa coá möåt cöng ty àiïån tûã naâo cuãa Nhêåt daám laâm. Khöng phaãi ai cuäng àöìng tònh vúái yá tûúãng taáo baåo vaâ mang tñnh àöåt phaá naây cuãa öng. Morita thûúâng xuyïn tham gia nhûäng chuyïën bay Tokyo . Caác saãn phêím mang nhaän hiïåu Sony àaä lùång leä coá mùåt trong nhiïìu gia àònh úã Myä. Vaâo thúâi àiïím naây. goåi tùæt laâ SONAM. Nhiïìu ngûúâi toã veã nghi ngúâ laâ möåt cöng ty chuyïn vïì radio transistor vaâ caác saãn phêím àiïån tûã khaác laåi coá thïí hoaåt àöång thaânh cöng KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 109 . Coá leä àêy laâ möåt trong nhûäng quan niïåm taác àöång sêu sùæc túái Morita.khaách saån sang troång nhûng chung nhau möåt phoâng têìm têìm naâo àoá. laänh thöí: Chó khi chuáng ta duâng nhûäng haâng töët thò múái coá thïí saãn xuêët ra nhûäng mùåt haâng chêët lûúång cao phuåc vuå xaä höåi. chuã nhên cuãa Superscope. Vúái tû caách Phoá Chuã tõch àiïìu haânh têåp àoaân Sony. Chñnh dõp naây àaä gùæn kïët hai bïn laåi vúái nhau vaâ anh em Tushinsky nhêån lúâi laâm àaåi TÖI LAÂ AKIO MORITA ÀÏËN TÛÂ NHÊÅT BAÃN Trong nhûäng nùm 1955-1960. Thaáng 2. haäng Superscope àang ûáng duång kyä thuêåt maân aãnh röång trong àiïån aãnh. Nhúâ sûå àún giaãn naây maâ Superscope tranh thuã àûúåc húåp àöìng sûã duång kyä thuêåt taåo hiïåu ûáng maân aãnh röång vaâ thu àûúåc nhiïìu tiïìn baãn quyïìn. Agrod baán chuã yïëu radio transistor coân Supersope thò baán maáy ghi êm. Song öng tin rùçng kïë hoaåch seä thaânh cöng. Thaáng 9. hoå cuäng sûã duång möåt phoâng trong khaách saån Nikkatsu úã Ginza àïí laâm vùn phoâng. Morita quyïët àõnh thaânh lêåp Sony Corporation of America. khi àûúåc coi laâ möåt nhaâ kinh doanh lõch laäm. Morita àaä kyá vúái hai cöng ty Agrod vaâ Superscope húåp àöìng vïì viïåc thuï hoå laâm àaåi lyá saãn phêím Sony taåi Myä. Cinema-scope sûã duång nhiïìu camera àïí taåo ra hiïåu ûáng maân aãnh röång thò Superscope chó duâng túái möåt thêëu kñnh hònh truå àïí tùng gêëp àöi kñch thûúác hònh chiïëu. nhûng öng vêîn phaãi tiïëp tuåc àiïìu nghiïn thõ trûúâng Myä àïí giuáp Sony coá nhûäng bûúác tiïën thñch húåp trïn thûúng trûúâng. vaâ vúái cûúng võ Phoá Chuã tõch àiïìu haânh cuãa têåp àoaân.1957. trong möåt dõp hoå àïën Tokyo àïí thu tiïìn baãn quyïìn.1960. Duâ àïën vaâo luác naâo. öng coá àuã tû caách gaánh lêëy traách nhiïåm vïì sûå thaânh baåi cuãa dûå aán naây. cuâng vúái caác haäng Vistavision vaâ Cinema-scope. Àiïìu àaáng noái laâ tön chó cuãa SONAM: “Hoaåt àöång thûúng maåi vúái ngûúâi Myä nhû möåt cöng ty Myä”. kïí caã nhûäng ngûúâi cuãa Sony àang laâm viïåc taåi Myä vúái öng. Sau naây. Trong luác 108 AKIO MORITA & SONY lyá cho Sony taåi Myä. nhêån thêëy thúâi cú àaä chñn muöìi cho sûå hònh thaânh möåt chi nhaánh Sony taåi Myä. Morita gùåp gúä anh em nhaâ Tushinsky. öng tûâng tuyïn böë quan àiïím vïì duâng haâng töët khöng phên biïåt quöëc gia.New York vaâ ngûúåc laåi.

taåi quï nhaâ. nhùçm taåo möåt hònh aãnh thûúng hiïåu öín àõnh trong con mùæt ngûúâi tiïu duâng. Cartier.. SONAM laâ cöng ty Nhêåt Baãn àêìu tiïn coá tïn trong danh saách cuãa thõ trûúâng chûáng khoaán New York. Thaáng 6. phaãi tuên thuã àuáng caác nguyïn tùæc cuãa UÃy ban Baão hiïím vaâ Chûáng khoaán Myä. thûã haâng maâ khöng bõ laâm phiïìn búãi sûå chaâo múâi nhiïåt tònh quaá mûác cuãa nhûäng ngûúâi baán haâng. öng Ernest Schwartzenbach vaâ öng Yoshio Terasawa thuöåc cöng ty chûáng khoaán Nomura. àoá chó laâ ngên khoaãn àaáp ûáng yïu cêìu hoaåt àöång ban àêìu nhùçm àùåt nïìn taãng cho nhûäng kïë hoaåch phaát triïín lêu daâi. núi maâ giúái coá tiïìn thûúâng àïën àïí mua sùæm úã nhûäng cûãa hiïåu nöíi tiïëng cuãa Tiffany. song hiïíu biïët cuãa ngûúâi tiïu duâng vïì chuáng coân quaá ñt oãi vaâ àöi khi khöng traánh khoãi sûå phiïën diïån. Nùm 1960. BergdorfGoodman. quyïët àõnh cuãa öng coá thïí laâ húi súám. Morita nhêån thêëy àïí thiïët lêåp möåt phoâng trûng baây. Möåt nhoám haânh àöång àûúåc thaânh lêåp bao göìm Morita. khöng àêu bùçng Àaåi löå söë 5 (Fifth Avenue). Àiïìu naây àaä coá haäng Smith Barney cuãa Myä vaâ cöng ty chûáng khoaán Nomura cuãa Nhêåt lo liïåu. baâi baãn vaâ nhêët quaán. song möåt cöng ty khöng biïët têån duång thúâi cú thò khöng coân coá thïí goåi laâ doanh nghiïåp àûúåc nûäa. Tuy nhiïn. Àïí huy àöång cöí phêìn. Morita coá dõp trêìn tònh vúái caác cöång sûå rùçng trong thúâi gian naây. Vïì mùåt phaáp lyá. Sony trúã thaânh cöng ty Nhêåt àêìu tiïn baán cöí phiïëu ra thõ trûúâng Myä.1961. möåt con söë coá leä ngay caã Morita cuäng phaãi bêët ngúâ. SONAM thu àûúåc 4 triïåu àöla tiïìn mua cöí phiïëu. vò saãn phêím cuãa Sony tuy àaä thêm nhêåp thõ trûúâng. Öng thuï àûúåc möåt àõa àiïím trïn Àaåi KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 111 . * * * Xêy dûång hònh aãnh thûúng hiïåu luön laâ möåt cöng viïåc maâ Morita àaánh giaá laâ rêët quan troång vaâ àoâi hoãi möåt chiïën lûúåc lêu daâi. möåt àûúâng phöë lúán cuãa khu Manhattan.. Sau ba thaáng tiïën haânh nhûäng cöng viïåc cêìn thiïët. Morita sang Myä àïí hoaân 110 AKIO MORITA & SONY têët caác thuã tuåc cuöëi cuâng cho viïåc tham gia thõ trûúâng chûáng khoaán. núi khaách haâng coá thïí tûå do xem haâng. cêìn baán cöí phiïëu trïn thõ trûúâng chûáng khoaán Myä. àaåi diïån haäng Smith Barney. muöën hoaåt àöång hiïåu quaã hún. Trûúác hïët phaãi coá cöng ty àûáng ra baão hiïím àöìng vöën. Caãnh giaác vïì nhûäng nguy cú coá thïí xaãy àïën. Möåt trong nhûäng may mùæn àêìu tiïn cuãa SONAM laâ viïåc chuyïín ngên 500.maâ khöng cêìn túái möåt àaåi lyá naâo. öng vaâ Ibuka àaä khai trûúng möåt phoâng trûng baây úã quêån Ginza thuöåc thuã àö Tokyo. nhu cêìu lêåp möåt phoâng trûng baây taåi New York trúã nïn bûác thiïët hún bao giúâ hïët. phaãi tuên theo möåt söë qui àõnh cuãa caã Nhêåt Baãn lêîn cuãa nhaâ nûúác Myä. Sau khi thûåc hiïån möåt loaåt nhûäng cuöåc khaão saát. àïí tham gia vaâo viïåc baán cöí phiïëu. Hai nùm sau. caác nhên viïn têåp àoaân Sony. Trong phiïn giao dõch àêìu tiïn.000 àöla tûâ Sony úã Tokyo sang Myä àaä àûúåc sûå chêëp thuêån nhanh choáng cuãa Böå Taâi chñnh Nhêåt Baãn.

Mùåt haâng TV5-303 laâ möåt thaânh cöng ngoaån muåc cuãa Sony trïn àêët Myä. khöng àêìy 6 thaáng sau. Thaânh cöng êëy àaä thuác àêíy guöìng maáy saãn xuêët cuãa Sony úã Nhêåt: nhûäng chiïëc ti-vi vûâa lùæp raáp xong lêåp tûác àûúåc chuyïín xuöëng taâu ngay àïí lïn àûúâng túái New York. hún 400 tên khaách àaä àïën dûå. Trong lïî khai trûúng.10. khöng têån duång àûúåc luác àoá. bùæt àêìu 112 AKIO MORITA & SONY 2 gûãi mêîu sang chaâo haâng trïn thõ trûúâng Myä. trong àoá coá Töíng laänh sûå Nhêåt taåi New York. thuác giuåc tùng cûúâng saãn xuêët vaâ lùæp raáp àïí kõp thoãa maän nhu cêìu cuãa caác thûúång àïë taåi Myä ngaây möåt gia tùng.000 ngûúâi àaä àïën showroom àïí nhòn têån mùæt chiïëc TV5-303. vúái saáng kiïën öëp kñnh möåt bïn tûúâng àaä khiïën khöng gian nhû àûúåc nhên lïn. Morita cuäng khöng thïí tûâ boã nhiïåm vuå cuãa möåt Phoá Chuã tõch àiïìu haânh têåp àoaân Sony taåi Nhêåt. saãn phêím chñnh maâ SONAM baán àöåc lêåp laâ radio transistor. Sûå nhoã goån cuãa nhûäng chiïëc ti-vi naây àaä khiïën cho ngûúâi dên Myä bêët ngúâ vaâ thñch thuá. phoâng trûng baây cuãa SONAM ra mùæt ngûúâi tiïu duâng Myä. öng giao mùåt haâng sinh lúåi nhiïìu nhêët laâ maáy ghi êm cho àaåi lyá Superscope.1962. möåt chiïëc maáy bay cuãa haäng haâng khöng Pan American (Myä) àaä àûúåc Sony thuï chúã saãn phêím sang Myä. seä khöng coân coá dõp nûäa. nhûng Morita àaä tûå tay baâi trñ. Morita vaâ nhûäng cöång sûå taåi SONAM thúã phaâo nheå nhoäm nhúâ thùæng lúåi cuãa àúåt baán haâng àêìu tiïn naây.. saãn xuêët caác loaåi micro-ti-vi (ti-vi nhoã goån töëi àa) àïí tung ra thõ trûúâng. Sony tung ra thõ trûúâng Myä nhûäng chiïëc maáy truyïìn hònh TV5-303 vaâ söë haâng àêìu tiïn nhanh choáng àûúåc ngûúâi tiïu duâng mua hïët veo. coá cöng ty Hayakawa Electric. * * * Trong thúâi gian hoaåt àöång ban àêìu.11.löå söë 5. Khaách àûáng chêåt caã gian phoâng röång 170m . Sûå thaânh cöng vaâ ngaây caâng lúán maånh cuãa Sony taåi Myä àaä khiïën nùm 1963 Morita quyïët àõnh àûa vúå vaâ ba con sang Myä sinh söëng àïí coá thïí vûâa àiïìu haânh cöng ty vûâa coá àiïìu kiïån lo cho gia àònh. Hai ngûúâi coá võ trñ cao nhêët cuãa têåp àoaân Sony thoãa thuêån laâ cûá hai thaáng möåt lêìn. Tûâ àoá. Ngaây höm sau. ai cuäng noáng loâng muöën biïët chûâng naâo saãn phêím àûúåc baán röång raäi. Trong söë naây. nhûng nhû thïë khöng coá nghôa laâ “tiïëng Anh” cuãa hoå àûúåc ngûúâi Myä nghe vaâ hiïíu. möåt trong nhûäng trúã ngaåi maâ Morita gùåp phaãi laâ sûå bêët àöìng ngön ngûä giûäa nhên viïn ngûúâi Nhêåt cuãa SONAM vúái ngûúâi baãn xûá. khoaãng 7. Khöng chó vêån chuyïín haâng bùçng àûúâng biïín maâ vaâo ngaây 7. Tuy vêåy. Ngaây 1. Thúâi cú àïën trong tay. phêìn àöng hûúáng sûå chuá yá àïën chiïëc ti-vi nhoã goån coá kyá hiïåu TV5-303. Möåt söë ngûúâi nghe àûúåc loäm boäm tiïëng Anh.1962. Cùn phoâng khöng röång. SONAM goåi cho Tokyo möîi ngaây. Morita yïu cêìu caác nhên viïn reân luyïån ngoaåi ngûä cho thöng thaåo. Ba ngaây sau buöíi khai trûúng phoâng trûng baây.. caác cöng ty khaác àua nhau laâm theo Sony. Morita seä bay vïì Tokyo vaâ KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 113 . Quaã nhiïn.

Vúái àaâ phaát triïín cuãa Sony. Nhiïìu húåp àöìng liïn doanh àûúåc Morita xêy dûång vúái caác haäng CBS (CBS/Sony). muöën xin visa phaãi liïn laåc vúái toâa Àaåi sûá Anh taåi Tokyo vaâ thuã 114 AKIO MORITA & SONY KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI THÛA QUYÁ VÕ. SAÃN PHÊÍM NAÂY “MADE IN JAPAN” 115 . goáp phêìn khùèng àõnh hònh aãnh möåt nûúác Nhêåt trong böëi caãnh múái. Myä laâ nïìn kinh tïë lúán nhêët vúái möåt thõ trûúâng tiïu thuå khöíng löì – khùèng àõnh tïn tuöíi úã Myä laâ khùèng àõnh sûå thaânh cöng mang tñnh quöëc tïë cuãa bêët kyâ thûúng hiïåu nûúác ngoaâi naâo. Morita àaä quyïët têm phaãi noái thùèng vúái thïë giúái vïì saãn phêím cuãa Nhêåt Baãn laâ tûúång trûng cuãa sûå saáng taåo. caã vïì mùåt kinh tïë lêîn vïì mùåt tû tûúãng. Vaâ nhûäng truâ tñnh vïì viïåc vûún caánh tay cuãa Sony ra thïë giúái àûúåc Morita tñnh toaán rêët chùæc chùæn. kyä caâng. Öng coá möëi quan hïå chùåt cheä vúái nhiïìu nhaâ doanh nghiïåp Myä vaâ qua nhûäng möëi quan hïå naây. haäng Baão hiïím nhên thoå Prudential (Sony-Prudential Life Insurance). Morita àaä àiïìu haânh SONAM suöët 30 nùm vaâ trúã thaânh nhaâ doanh nghiïåp Nhêåt Baãn coá möëi quan hïå röång raäi nhêët úã Myä. ÚÃ chêu luåc naây. Múã röång hoaåt àöång ra ngoaâi phaåm vi nûúác Myä laâ möåt nhu cêìu cêìn thiïët àïí duy trò sûå lúán maånh vaâ phaát triïín hún trong tûúng lai. vúái sûå thaânh cöng naây. tñnh tiïån duång vaâ chêët lûúång cao. viïåc tiïëp thõ àïí baán haâng àûúåc thûåc hiïån ngay tûâ àêìu thêåp niïn 1960. Öng laâ ngûúâi Nhêåt duy nhêët coá chên trong Höåi àöìng cöë vêën quöëc tïë cuãa haäng haâng khöng Myä Pan American.úã àoá trong möåt tuêìn lïî àïí cuâng ban laänh àaåo têåp àoaân giaãi quyïët nhûäng vêën àïì cêìn thiïët. Taåi chêu Phi. sang àêìu quên cho Sony vaâ àûúåc böë trñ laâm viïåc trong böå phêån quöëc tïë. haäng maáy tñnh nöíi tiïëng IBM. Möåt saãn phêím cuãa quöëc gia chêu AÁ laâm ra nhûng noá seä thñch ûáng tuyïåt diïåu vúái têët caã moåi ngûúâi úã têët caã moåi vuâng àêët khaác nhau trïn quaã àêët naây. nguyïn nhên viïn cuãa cöng ty Mitsui. Texas Instrument (Texas Instrument Japan). cöng ty Morgan Guaranty Trust. Cöng viïåc “khai sún phaá thaåch” trong khu vûåc múái meã êëy àûúåc Morita giao cho Unoki. öng taåo cho SONAM nhûäng thuêån lúåi trong caác mùåt hoaåt àöång cuãa cöng ty. Àöìng thúâi. Morita xaác àõnh khöng chó dûâng laåi úã Myä. àiïån nùng coân thiïëu thöën rêët nhiïìu. nhiïìu nûúác chêu Phi coân nùçm dûúái sûå cai trõ cuãa Anh. Morita àaä xoáa boã sûå tûå ti vïì möåt doanh nghiïåp tûâ möåt nûúác baåi trêån. Thùæng lúåi trïn àêët Myä laâ möåt thùæng lúåi cûåc kyâ quan troång. Thúâi àoá. viïåc sûã duång radio transistor chaåy bùçng pin rêët phuâ húåp vúái àiïìu kiïån sinh hoaåt cuãa nhiïìu nûúác.

Nùm 1970. Unoki choån con àûúâng ngùæn nhêët. nhaâ kho vaâ tuyïín duång möåt söë töëi thiïíu nhên viïn cêìn cho sûå khúãi àöång böå maáy cuãa Sony taåi Hawaii. vûâa hoaân têët khoáa hoåc vïì thõ trûúâng nöåi àõa Nhêåt Baãn. Sau khi xem têån mùæt haâng mêîu radio transistor. Tamiya khöng vïì thùm nhaâ. Thaáng 5. bay qua Cairo. tònh hònh taâi chñnh cuãa hoå dûåa vaâo thöng tin thu thêåp tûâ caác ngên haâng hoùåc phoâng thûúng maåi àõa phûúng.tuåc keáo daâi coá khi àïën ba thaáng. thuã àö cuãa Ai Cêåp. Sûå traã lúâi maâ anh nhêån àûúåc tûâ nhûäng lúâi àïì nghõ naây khöng nhiïìu. song Unoki vêîn gûãi baáo caáo haâng ngaây vïì cho Morita vaâ Ibuka. Rhodesia. Kenya. Nam Phi cuâng nhiïìu nûúác Têy Phi khaác. Tamiya möåt mònh bûúác xuöëng sên bay Honolulu vúái 50. anh ài qua caác nûúác Sudan. Tanzania. kïí laåi diïîn biïën nhûäng viïåc àaä laâm ngaây höm trûúác. Saáu thaáng sau ngaây trúã vïì Nhêåt. anh phaãi laâm viïåc ban ngaây vaâ hoåc tiïëng Têy Ban Nha vaâo ban àïm. anh tòm thuï vùn phoâng. ngûúâi laänh traách nhiïåm tiïn phong laâ Tamiya.A. nhûäng khaách haâng naâo coá thïí quan hïå laâm ùn àûúåc. Taåi Peru. Anh trúã vïì Nhêåt vaâo thaáng 10. àaãm traách caác cöng viïåc cuãa Sony trong toaân vuâng Trung vaâ Nam Myä. Vaâo thúâi àiïím àoá. tûâ àoá. möåt vùn phoâng àaåi diïån coá tïn Sony Corporation of Panama S. thöng qua toâa Àaåi sûá Ai Cêåp vaâ moåi viïåc öín thoãa nhanh choáng. Trong gêìn möåt thaáng trúâi. thûúng thaão vaâ gêy dûång möëi quan hïå bùçng caách àoá. àûa ra nhûäng àïì nghõ vaâ àiïìu kiïån húåp taác. tiïëng Anh khöng phaãi laâ ngön ngûä chñnh maâ Tamiya laåi khöng noái àûúåc tiïëng Têy Ban Nha. Tinh thêìn hoåc hoãi àoá hïët sûác cêìn thiïët àöëi vúái möåt doanh nhên muöën thêm nhêåp sêu vaâo möåt thõ trûúâng coân múái laå àöëi vúái mònh. moåi hoaåt àöång cuãa Sony taåi Hawaii do möåt nhaâ baán só àûúåc vùn phoâng SONAM úã Los Angeles àiïìu phöëi. Chaâng trai treã múái vûâa 30 tuöíi àeo trïn lûng möåt tuái àêìy nhûäng haâng mêîu radio transistor. Trong suöët nùm nùm söëng vaâ laâm viïåc taåi Peru. Anh àûúåc Morita cûã sang Peru vaâo nùm 1963 trong khi anh muöën choån Lima hay Beirut. Sau khi coá thöng tin tûúng àöëi àêìy àuã vïì khaách haâng naâo. Tamiya àûúåc Morita cûã ài Hawaii múã möåt chi nhaánh Sony hoaåt àöång àöåc lêåp vúái SONAM. Ethiopia. anh thiïët lêåp möåt danh saách caác àöëi taác coá tiïìm nùng röìi nghiïn cûáu sêu hún vïì hoaåt àöång thûúng maåi. KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 117 . Cùn cûá vaâo taâi liïåu àaä nghiïn cûáu vïì nhûäng cöng ty àaä coá quan hïå vúái Sony. caác àaåi lyá àïìu thuác giuåc anh nhanh choáng giao haâng cho hoå baán.000 àöla quyä àiïìu haânh mang trong ngûúâi. Uganda. Möåt trong nhûäng àöëi taác taåi Nam Phi àaä duy trò möëi quan hïå laâm ùn vúái Sony suöët hún 30 nùm trúâi laâ haäng Tedelex àaä àûúåc Unoki tiïëp xuác.1968. 116 AKIO MORITA & SONY * * * ÚÃ thõ trûúâng Trung vaâ Nam Myä. Brazil. Nhiïåm vuå chñnh cuãa Unoki laâ tòm caác nhaâ phên phöëi coá khaã nùng àaãm àûúng viïåc baán radio transistor do Sony saãn xuêët. do àoá trong nhûäng ngaây múái sang nûúác naây.1967. anh liïn laåc ngay vúái hoå. Venezuela. àûúåc thiïët lêåp taåi Panama.

cuå thïí laâ àùæt hún haâng cuâng loaåi cuãa chêu Êu 10%. Sony Canada nùçm dûúái sûå chó àaåo cuãa Shigeru Inagaki (Chuã tõch) vaâ Tsunoda (Phoá Chuã tõch). quaán xuyïën moåi cöng viïåc cuãa Sony taåi chêu Êu. Nhu cêìu cuãa möåt cú súã thûúng maåi múái thaânh lêåp rêët àa daång. Àïí thuyïët phuåc ngûúâi tiïu thuå laâ saãn phêím cuãa Sony nêng cao àúâi söëng cuãa hoå. Caã ba cuâng caånh tranh möåt caách thên thiïån trong viïåc baán radio transistor vaâ ti-vi trinitron.. cöng ty Sony Overseas S. möåt cú súã thûúng maåi coá möåt thúâi gian daâi baán saãn phêím audio gia duång cuãa Sony. lúåi tûác àaä tuön vaâo quyä. Mizushima úã Àûác vaâ Idei úã Phaáp. saãn phêím cuãa Sony bùæt àêìu cêåp caãng Hawaii. * * * 119 .1968.A. vaâo giûäa thêåp niïn 1970. möåt nùm sau ngaây thaânh lêåp Sony Hawaii. do Albert Cohen laâm chuã tõch. Sony àaä coá húåp àöìng giao cho cöng ty Super Scope phên phöëi àöåc quyïìn mùåt haâng naây trïn toaân nûúác Myä. bùçng kinh nghiïåm daây daån cuãa Tamiya. Yasumasa Mizushima vaâ Suehiro Nakamura thò àùåt vùn phoâng taåi caác thaânh phöë lúán raãi raác khùæp chêu Êu vúái tû caách laâ caác àaåi diïån baán haâng cuãa Sony. Sony Hawaii àaä kyá thoãa thuêån vúái nhiïìu nhaâ buön vaâ möåt khi haâng àûúåc giao cho hoå.000 àöla “böëc húi” khaá nhanh. do àoá söë tiïìn 50. Thaáng 8. Trûúác àoá. Saãn phêím chuã yïëu cuãa Sony luác àoá laâ radio transistor. Tamiya khöng kyá àûúåc húåp àöìng baán maáy ghi êm vò vaâo thúâi àiïím naây. trong àoá coá hai ngûúâi Nhêåt. Nùm 1969. Sau nhûäng cuöåc thaão luêån khöng mïåt moãi vúái Morita vaâ luêåt sû Edward Rosiny.1960. chuáng ta phaãi coá caác kïnh baán haâng riïng cuãa mònh”. thaáng 12. (Sony History). Komatsu. àïën nùm 1995 laåi trúã thaânh möåt chi nhaánh thuöåc súã hûäu hoaân toaân cuãa Sony. (SOSA) àûúåc thaânh lêåp taåi Zurich (Thuåy Syä). cuãa Àûác 20%. Koriyama vaâ Suzuki laâ nhûäng ngûúâi saáng lêåp SOSA. Sony Canada coá 50% vöën cuãa Sony. Truå súã àùåt taåi Toronto. Trong quaá trònh hoaåt àöång taåi chêu Êu. 50% vöën cuãa Gendis Inc. caã ba ngûúâi naây tòm caách thiïët lêåp caác cöng ty baán haâng trûåc tiïëp nhùçm quaãng baá thûúng hiïåu vaâ múã mang maång lûúái phuåc vuå.Anh àaä thaânh lêåp Sony Hawaii Inc. vúái 50. Hoå luön miïång giaãi thñch vúái khaách haâng súã dô giaá baán cuãa saãn phêím Sony tûúng àöëi cao laâ do chêët lûúång chuáng cuäng rêët cao. Sony Canada múã röång hoaåt àöång thöng qua möëi liïn kïët vúái nhaâ buön Gendis Inc. Masakazu Namiki. kïí caã Hawaii. Namiki úã Anh. Morita vêîn thûúâng cùn dùån hoå: “Baán haâng laâ möåt hònh thûác thöng tin. Tamiya phaãi sûã duång caã tiïìn lûúng caá nhên àïí àùæp àöíi caác khoaãn thiïëu huåt. 118 AKIO MORITA & SONY KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI * * * ÚÃ bïn kia búâ Àaåi Têy dûúng (chêu Êu). haâng cuãa Sony cao giaá hún. coân Nobuyuki Idei. Sony Canada gia nhêåp àaåi gia àònh Sony. So saánh giaá caã vúái saãn phêím cuâng loaåi cuãa caác nûúác khaác.000 àöla vaâ saáu nhên viïn.

àûúåc võ khaách cao cêëp cuãa Hoaâng gia Anh caãm ún vïì viïåc àaä trang bõ ti-vi cho phoâng khaách cuãa öng. cho duâ öng àang muöën triïín khai hoaåt àöång cuãa Sony taåi nhiïìu núi trïn thïë giúái. nhûäng höåi nghõ thûúång àónh naâo. àöìng thúâi cuäng ngoã yá múâi Sony thiïët lêåp möåt nhaâ maáy saãn xuêët úã Anh quöëc. Gùåp àaåi diïån Sony taåi höåi chúå. Morita vaâ caác viïn chûác cuãa Sony àaä àïën nhiïìu núi trïn àêët Anh àïí tòm möåt àõa àiïím thñch húåp cho sûå thaânh lêåp möåt nhaâ maáy saãn xuêët. theo lúâi àïì nghõ cuãa Àaåi sûá Anh taåi Tokyo. àaä coá 64. trong luác caác nhaâ laänh àaåo Nhêåt Baãn chûa nghô àïën viïåc múâi goåi àêìu tû tûâ nûúác ngoaâi thò nhiïìu quöëc gia chêu Êu àaä aáp duång chñnh saách múã cûãa. Morita àaä cho böë trñ möåt söë ti-vi Sony trong phoâng khaách cuãa Thaái tûã taåi sûá quaán Anh. Anh quöëc laâ möåt trong nhûäng nûúác nhû thïë. tûâ 15. nïëu öng quyïët àõnh thiïët lêåp möåt nhaâ maáy taåi Anh quöëc. Suöët thêåp niïn 1970. möåt höåi chúå quöëc tïë qui mö vaâ hoaânh traáng coá chuã àïì Sûå tiïën böå vaâ sûå haâi hoâa cuãa nhên loaåi àûúåc töí chûác taåi thaânh phöë Osaka cuãa Nhêåt Baãn. Sau möåt chuyïën ài trúã vïì.1971.3 àïën 13. öng ài khùæp núi trïn thïë giúái àïí tiïëp thõ hònh aãnh cuãa Sony. Trong möåt buöíi chiïu àaäi taåi sûá quaán. Höåi chúå coá sûå tham dûå cuãa caác doanh nghiïåp àaåi diïån cho 77 quöëc gia vaâ keáo daâi suöët 6 thaáng. öng àûâng quïn vuâng àêët cuãa töi. Cêu noái àoá àaä múã àêìu cho möåt hûúáng ài múái cuãa Morita vaâ têåp àoaân Sony.9. Nhûäng nùm sau àoá. úã Tokyo cuäng nhû New York vaâ nhiïìu núi khaác. 120 AKIO MORITA & SONY Möåt trong nhûäng chuyïån àaáng nhúá taåi Höåi chúå quöëc tïë Osaka laâ chuyïën thùm viïëng cuãa Thaái tûã Charles hay öng Hoaâng xûá Wales cuãa nûúác Anh. thay thïë Ibuka luác naây àaä hún 60 tuöíi. Tûâ êëy. lúâi àïì nghõ àoá khaá bêët ngúâ àöëi vúái Morita. Morita coá dõp diïån kiïën Thaái tûã Charles.Thaáng 6. Trûúác àoá. lêìn àêìu tiïn. möåt minh chûáng cho sûå phaát triïín cûåc kyâ nhanh choáng cuãa nïìn kinh tïë Àöng AÁ naây vaâo thêåp niïn 1960. Höåi chúå Osaka laâ möåt thaânh cöng lúán cuãa Nhêåt Baãn. Nùm 1970. Morita trúã thaânh Chuã tõch cuãa têåp àoaân Sony. Tûúng tûå Thïë vêån höåi Tokyo nùm 1964. khöng biïët coá chõu aãnh hûúãng naâo tûâ cêu noái cuãa Thaái tûã Charles khöng maâ Morita quyïët àõnh choån àõa àiïím àêìu tû laâ vuâng Bridgend thuöåc xûá Wales. Trong thúâi gian naây. Vaâo thúâi àiïím àoá. Quaã thêåt. Thaái tûã àûa ra lúâi àïì nghõ têåp àoaân múã röång àêìu tû sang nûúác Anh cuãa öng. Thuã tûúáng Anh.000 lûúåt khaách àïën tham quan höåi chúå. baâ Margaret Thatcher cuäng khöng quïn nhùæc àïën chñnh saách thöng thoaáng cuãa Anh daânh cho caác nhaâ àêìu tû nûúác ngoaâi vaâ àïì nghõ caác cöng ty nïn tham gia àêìu tû vaâo nûúác Anh.210. Nhaâ maáy Sony taåi àõa phûúng naây àûúåc KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 121 . Trong bêët kyâ nhûäng cuöåc höåi hoåp. öng coá toaân quyïìn quyïët àõnh moåi viïåc. Cuöëi cuâng. Öng tònh thûåc traã lúâi vúái Thaái tûã Charles nhû thïë vaâ öng Hoaâng xûá Wales àaä núã möåt nuå cûúâi tûúi vaâ noái: “Töët. öng ngöìi laâm viïåc taåi truå súã cuãa SONAM úã khu Manhattan möåt caách hùng say.” (Made in Japan).

võ cöng nûúng khaã aái cuãa nûúác Anh àaä xuêët hiïån vúái veã mùåt raång rúä. Thaái tûã Charles àaä phaát biïíu vïì Morita vaâ nhaâ maáy taåi xûá Wales: “Khöng ai ngaåc nhiïn hún töi. ghi nhêån sûå tham dûå cuãa Thaái tûã trong buöíi lïî khaánh thaânh. Ñt lêu sau. vúái tû caách möåt ngûúâi chaâo haâng trïn àêët Myä. àaä àem laåi thaânh cöng cuãa Sony trïn thõ trûúâng thïë giúái. thiïët kïë cöng nghiïåp. khi hai nùm sau. Tûâ nhûäng bûúác ài àêìu tiïn. Vaâ àiïìu may mùæn àêìu tiïn àûúåc daânh cho Morita cuâng ban laänh àaåo tûúng lai cuãa nhaâ maáy laâ Thaái tûã Charles nhêån lúâi àïën dûå buöíi lïî khaánh thaânh. * * * Cuöåc “chinh phuåc thïë giúái” cuãa têåp àoaân Sony mang dêëu êën àêåm neát cuãa Morita. trong cuöåc traã lúâi phoãng vêën daânh cho phoáng viïn baáo The South Wales Echo (Tiïëng voång South Wales). cho thêëy sûå nhaåy beán vaâ taâi nùng cuãa öng trong lônh vûåc tiïëp thõ. Thaái tûã Charles bêån viïåc song öng àaä nhúâ phu nhên laâ cöng nûúng Diana àïën tham dûå lïî khaánh thaânh phên xûúãng múái cuãa Sony úã South Wales. nuå cûúâi núã trïn gûúng mùåt cuãa võ Chuã tõch khùæc khöí ngûúâi Nhêåt Baãn biïën thaânh möåt xûúãng saãn xuêët úã South Wales” (Made in Japan). tûâ àoá coá nhûäng quyïët saách taáo baåo. Vïì sau. Nûúác Anh àaä ghi nhêån thaânh tñch cuãa Morita khi daânh cho Morita nhûäng vinh dûå cao quñ nhû huy chûúng Albert cuãa Höåi nghïå thuêåt Hoaâng gia “do nhûäng àoáng goáp xuêët sùæc vaâo viïåc canh tên cöng nghïå vaâ quaãn lyá cöng nghiïåp. möåt têëm baãng àöìng àûúåc gùæn trang troång taåi cöíng ra vaâo nhaâ maáy. Sau buöíi lïî. Morita àaä nhanh choáng nùæm bùæt vaâ khai thaác àûúåc thõ hiïëu cuãa ngûúâi tiïu duâng. Sau buöíi lïî. Hoaåt àöång cuãa Sony taåi Anh quöëc cuäng nhêån àûúåc sûå quan têm cuãa Nûä hoaâng Anh. caác nhên viïn cuãa Sony khi àïën KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 123 . Cöng ty Sony khöng chó baán haâng ra thïë giúái maâ coân àem laåi cho nïìn kinh tïë cuãa caác nûúác naây nhûäng lúåi ñch thiïët thûåc. Taåi buöíi lïî. àêìu àöåi chiïëc muä baão höå. tûúng quan cöng nghiïåp vaâ caác hïå thöëng video. Vúái chñnh saách baán haâng taåi bêët cûá quöëc gia naâo nhû laâ möåt cöng ty cuãa nûúác súã taåi. saãn phêím do nhaâ maáy úã South Wales chïë taåo àaä àûúåc baán trïn caã àaåi luåc chêu Êu lêîn chêu Phi vaâ chiïëm àöå 30% töíng söë ti-vi maâu xuêët khêíu tûâ nûúác Anh. Àïí trúã thaânh ngûúâi baán haâng cho thïë giúái. vaâ vaâo sûå phaát triïín cuãa caác möëi quan hïå mêåu dõch thïë giúái”. lêìn naây daânh cho cöng nûúng Diana. mùæt àeo kñnh baão höå do Sony gûãi àïën Luên Àön trûúác cho baâ. 122 AKIO MORITA & SONY Ngaây lïî khaánh thaânh nùm àoá. Baãy nùm sau (1981) xûúãng saãn xuêët taåi South Wales àûúåc múã röång àïí chïë taåo thïm àeân hònh ti-vi.hoaân têët nùm 1974. laåi coá thïm möåt têëm baãng àöìng taåi cûãa nhaâ maáy. khùæc nhûäng doâng chûä bùçng tiïëng Anh vaâ tiïëng àõa phûúng xûá Wales. Morita nhùæc laåi nhûäng cêu noái cuãa Thaái tûã taåi Höåi chúå Osdaka nùm 1970 vaâ baây toã mong muöën nhaâ maáy seä thoãa maän yïu cêìu cuãa ngûúâi tiïu duâng nûúác Anh vaâ trïn thïë giúái.

caái caãm nghô caã ngûúâi cöng nhên lêîn nhaâ quaãn lyá cuâng chia seã vúái nhau möåt vêån mïånh chung. Khi àaä coá thïí saãn xuêët taåi möåt thõ trûúâng lúán úã nûúác ngoaâi. chñnh gia àònh Morita cuäng tòm caách tiïëp cêån vaâ hoâa àöìng vúái cû dên Myä. àiïìu àoá nhùçm xoáa ài caãm giaác vïì möåt saãn phêím. Viïåc xêy dûång möåt hïå thöëng baán haâng. XAÁC LÊÅP VÕ THÏË TRÏN BAÃN ÀÖÌ CÖNG NGHÏÅ 124 AKIO MORITA & SONY KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 125 . phaãi tòm hiïíu thõ trûúâng. thaânh cöng hún. khiïën cho cöng ty trúã nïn nùng àöång hún. thò cöng ty coá thïí dïî daâng thñch ûáng vúái nhu cêìu cuãa thõ trûúâng múái.möåt thõ trûúâng múái seä phaãi tòm caách gêìn guäi vúái ngûúâi àõa phûúng vaâ khöng quaá khùng khñt vúái cöång àöìng ngûúâi Nhêåt úã nûúác súã taåi. Sûá maång quan troång nhêët cuãa möåt nhaâ quaãn lyá Nhêåt Baãn laâ phaát triïín möëi quan hïå laânh maånh vúái ngûúâi cöång sûå cuãa mònh. Akio Morita Chûúng 2. Ngay khi àùåt chên àïën Myä. caác dõch vuå baão haânh cho caác saãn phêím baán ra laâ hïët sûác quan troång khi thêm nhêåp vaâo möåt thõ trûúâng múái. Kinh nghiïåm cuãa öng trûúác khi xêy dûång möåt nhaâ maáy úã möåt quöëc gia naâo àoá. taåo ra möåt caãm giaác gia àònh trong nöåi böå cöng ty. nùæm trong tay thõ trûúâng vaâ loâng tin cuãa ngûúâi nûúác súã taåi. möåt cöng ty mang àêåm dêëu êën Nhêåt Baãn. Morita luön luön khùèng àõnh rùçng gia àònh öng cuäng nhû Sony phaãi thûåc sûå àûúåc quöëc tïë hoáa.

àaåi biïíu Quöëc höåi Anh. Giaãi thûúãng àûúåc Thomas Dewar.biïíu thõ quyïët têm àûa Sony thaânh möåt biïíu tûúång cuãa chêët lûúång trong ngaânh chïë taåo àiïån tûã. Thay àöíi caãm nghô cuãa ngûúâi tiïu thuå trong vaâ ngoaâi nûúác vïì saãn phêím cuãa Sony laâ möåt trong nhûäng möëi aám aãnh lúán nhêët cuãa Morita. búãi Columbia Pictures laâ möåt haäng giaãi trñ tùm tiïëng trïn toaân thïë giúái. Inc.1989. “thön tñnh” luön haäng Columbia Pictures Entertainment. Trong quaá trònh saãn xuêët cuãa têåp àoaân Sony. quaá trònh thûúng CON ÀÛÚÂNG CHÙÈNG MÊËY AI ÀI Cadilac laâ loaåi ö-tö chêët lûúång cao cuãa haäng General Motors. Sau Thïë chiïën thûá hai.. Hònh aãnh cuãa Cadilac laâ hònh aãnh cuãa sûå sang troång vaâ chêët lûúång cao nhêët daânh cho xe húi. moåi viïåc diïîn ra tûúng àöëi suön seã. Àïí phong phuá hoáa saãn phêím. àaä liïn doanh thaânh têåp àoaân CBS/Sony Records Inc.700 tûåa phim. saãn phêím chñnh laâ maáy dao àöång (oscilloscope). taåo àiïìu kiïån cho sûå phöí biïën röång raäi thûúng hiïåu Sony trïn thïë giúái. öng töëi kyå kiïíu ùn xöíi. vò nhû thïë chùèng khaác naâo tûå àaâo höë chön mònh. vúái giaá 2 tó àöla vaâ àïën thaáng 11. Tuy nhiïn. Trõ giaá húåp àöìng maâ Sony phaãi thanh toaán cho Columbia Pictures laâ 3. haâng hoáa Nhêåt bõ mang tiïëng laâ coá chêët lûúång keám. vaâo thaáng 1. Trong saãn xuêët cuäng nhû kinh doanh. öng vêîn thûúâng nhùæc àïën yá tûúãng biïën thûúng hiïåu Sony biïíu tûúång “Cadilac àiïån tûã”. baán giaá reã àïí löi cuöën nhiïìu ngûúâi mua.1965. Vúái CBS Records.4 tó àöla. àùåt ra vaâo nùm 1904 nhùçm tûúãng thûúãng nhûäng tiïën böå vûúåt bêåc trong lônh vûåc saãn xuêët ötö.1988. têåp àoaân Sony mua laåi haäng CBS Records Inc. liïn doanh Sony/ Tektronix ra àúâi vúái söë vöën möîi bïn 50%. nhaâ saãn xuêët ö-tö àêìu tiïn cuãa Myä àoaåt cuáp Dewar vïì khaã nùng tiïu chuêín hoáa caác cú phêån xe húi. lônh vûåc giaãi trñ múái chñnh laâ möåt trong nhûäng möëi quan têm haâng àêìu cuãa Morita. Tûâ nùm 1968.. Morita àaä choån con àûúâng liïn doanh liïn kïët vúái caác cöng ty khaác. Morita muöën 126 AKIO MORITA & SONY thaão keáo daâi hún möåt nùm. böå phêån giaãi trñ cuãa Sony vaâ haäng CBS. möåt têåp àoaân truyïìn thöng cuãa Myä. coân Columbia Pictures thò àang nùæm quyïìn phaát haânh 2. So saánh saãn phêím cuãa Sony vúái Cadilac. möåt con söë kyã luåc trong caác thûúng vuå do möåt cöng ty Nhêåt thûåc hiïån luác bêëy giúâ. Sau 20 nùm hoaåt àöång. KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 127 . laâm haâng keám chêët lûúång. Thaáng 3. maáy phên tñch. CBS Records coá möåt quaá trònh nhiïìu nùm ûáng duång cöng nghïå ghi êm trïn àêët Myä. möîi nùm àaåt doanh söë haâng trùm triïåu àöla. Vuå mua baán naây àaä laâm chêën àöång caã nûúác Myä. nhûng vúái Columbia Pictures.

. nhûng khi thuï mûúán hoå. àang àûúåc àöng àaão giúái treã trïn thïë giúái ûa chuöång. Sony Music International hoaåt àöång úã 67 quöëc gia. viïåc mua laåi hai haäng giaãi trñ cuãa Myä trïn laâ bûúác thûåc hiïån chiïën lûúåc àaãm baão chêët lûúång cao cuãa caác phêìn mïìm hêìu böí sung vaâ quaãng baá caác saãn phêím phêìn cûáng cuãa Sony. öng ta phaãi coi hoå nhû nhûäng àöìng nghiïåp. CBS Records trúã thaânh Sony Music Entertainment Inc. Ngûúâi quaãn lyá phaãi quan têm túái viïåc hoaân vöën cho nhaâ àêìu tû. phim hoaåt hònh. nhûng ngûúâi quaãn lyá cuäng phaãi quan têm àïën cöng nhên cuãa öng ta. * * * Trong quyïín tûå truyïån Made in Japan. Hai thûúng vuå khöíng löì trïn laâ phêìn chuã yïëu trong chiïën lûúåc thûúng maåi toaân cêìu cuãa Sony trong thïë kyã XXI. Morita daânh hùèn möåt chûúng baân vïì nghïå thuêåt quaãn lyá cuãa Sony noái riïng vaâ ngûúâi Nhêåt noái chung. Öng múã àêìu chûúng naây bùçng möåt nhêån àõnh khaá sêu sùæc vïì phong caách quaãn lyá cuãa ngûúâi Nhêåt: Khöng coá thaânh töë bñ mêåt naâo hay cöng thûác tiïìm êín naâo taåo ra sûå thaânh cöng cuãa caác cöng ty haâng 128 AKIO MORITA & SONY àêìu úã Nhêåt. Sony vêîn tiïëp tuåc gùåt haái nhûäng thaânh cöng rûåc rúä trïn caánh àöìng múái meã naây. maáy ghi êm. Sony khöng chó laâ têåp àoaân saãn xuêët caác “phêìn cûáng” (ti-vi.. chûá khöng phaãi laâ nhûäng cöng cuå laâm ra lúåi nhuêån. Ngay tûâ nùm 1994. vaâ Sony Classical göìm hai böå phêån Sony Classical Film vaâ Sony Classical Video. taåo nïn trong nöåi böå têåp àoaân möåt caãm giaác nhû àang úã trong gia àònh. hay nhûäng ngûúâi baån àöìng haânh cuäng thïë. thaânh cöng chó coá thïí taåo ra búãi con ngûúâi. àoá laâ nhûäng ngûúâi àaä giuáp öng ta duy trò sûå töìn taåi cuãa cöng ty vaâ öng ta phaãi tûúãng thûúãng cho viïåc laâm cuãa hoå. ÚÃ möåt àoaån khaác. Khöng möåt lyá thuyïët.Vúái Morita. Sûá maång quan troång nhêët cuãa möåt nhaâ doanh nghiïåp Nhêåt Baãn laâ phaát triïín möëi quan hïå laânh maånh vúái nhûäng ngûúâi cöång sûå cuãa mònh. (SPE). Sau khi vïì tay Sony. Öng ta thiïët lêåp möåt cöng ty vaâ thuï mûúán nhên cöng àïí thûåc hiïån yá tûúãng cuãa mònh. möåt kïë hoaåch hay möåt chñnh saách naâo cuãa chñnh phuã coá thïí khiïën cho möåt doanh nghiïåp àaåt àûúåc thaânh cöng. (SME). öng viïët: Súã dô chuáng töi coá thïí duy trò quan hïå töët àeåp vúái caác cöng nhên laâ do hoå biïët roä nhûäng caãm nghô cuãa chuáng töi vïì hoå. núi àoá. radio. SME àaä coá website êm nhaåc àêìu tiïn. Vïì sau SME phên thaânh ba nhaánh khaác nhau laâ: Sony Music hoaåt àöång trong lônh vûåc ghi êm. Trong trûúâng húåp cuãa Nhêåt Baãn. cöng viïåc kinh doanh khöng bùæt àêìu theo kiïíu chuã nhên töí chûác cöng ty bùçng caách sûã duång ngûúâi cöng nhên nhû möåt cöng cuå.. coân Columbia Pictures thò trúã thaânh Sony Pictures Entertainment Inc.) maâ coân tham gia vaâo thõ trûúâng phêìn mïìm giaãi trñ nhû phim aãnh. nhûäng ngûúâi höî trúå öng ta.. Nhaâ àêìu tû vaâ KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 129 . ngûúâi cöng nhên vaâ nhaâ quaãn lyá cuâng chia seã vúái nhau möåt vêån mïånh.

ngûúâi cöng nhên úã cuâng möåt võ thïë, nhûng àöi luác ngûúâi cöng nhên quan troång hún, búãi vò anh ta seä úã laåi lêu daâi vúái cöng ty, trong khi nhaâ àêìu tû thûúâng ra vaâo möåt cöng ty nhû cúm bûäa nhùçm tòm kiïëm lúåi nhuêån. Sûá maång cuãa ngûúâi cöng nhên laâ àoáng goáp vaâo phuác lúåi cuãa cöng ty, cuäng laâ phuác lúåi cuãa chñnh anh ta, vaâo bêët cûá luác naâo trong cuöåc àúâi lao àöång cuãa mònh. Anh ta thêåt sûå cêìn thiïët cho cöng ty. Coá thïí thêëy, Morita luön nhêën maånh àïën yïëu töë CON NGÛÚÂI trong quan hïå giûäa caác thaânh phêìn cuãa möåt cöng ty, möåt têåp àoaân saãn xuêët. Theo öng, caác doanh nhên Nhêåt Baãn khöng bao giúâ coi ngûúâi cöng nhên nhû möåt cöng cuå laâm ra lúåi nhuêån cho cöng ty. Bïn caånh nhûäng muåc tiïu àùåt ra cêìn phaãi àaåt àûúåc, trong àoá hùèn nhiïn khöng thïí khöng coá lúåi nhuêån, nhaâ quaãn lyá úã Nhêåt luön xêy dûång möëi quan hïå giûäa hoå vúái ngûúâi cöng nhên nhû tûúng quan giûäa nhûäng ngûúâi trong cuâng möåt gia àònh, cuâng chia seã vúái nhau möåt lyá tûúãng chung, cuâng gaánh chõu nhûäng ruãi ro cuãa cú súã vaâ àûúng nhiïn, cuâng àûúåc thuå hûúãng möåt caách xûáng àaáng nhûäng thaânh quaã do mònh laâm ra. Möåt trong nhûäng àùåc àiïím dïî thêëy nhêët úã caác cöng ty Nhêåt Baãn laâ ngûúâi cöng nhên gùæn boá lêu daâi vúái cöång àöìng, bêët kïí nhûäng thùng trêìm maâ cöng ty àang phaãi traãi qua. Hoå cuäng khöng dïî daâng bõ cho nghó viïåc, cho duâ cöng ty àang úã vaâo thúâi kyâ khuãng hoaãng ài chùng nûäa. Trong khi àoá, úã nïìn kinh tïë Myä, quan hïå chuã - thúå rêët raåch roâi, ngûúâi cöng nhên dïî daâng rúâi boã cöng
130
AKIO MORITA & SONY

ty khi tòm thêëy nhûäng “miïìn àêët hûáa” khaác. Morita kïí laåi kyã niïåm vïì möåt ngûúâi Myä tûâng laâm cöng viïåc quaãn lyá thûúng maåi cho Sony vúái nhiïìu triïín voång thùng tiïën trong nghïì nghiïåp. Ngaây noå, böîng nhiïn anh ta àïën gùåp Morita vaâ noái: “Öng Morita, xin caãm ún öng vïì moåi chuyïån, nhûng töi seä ra ài”. Morita khöng tin vaâo tai cuãa mònh nûäa, öng caãm thêëy böëi röëi vaâ khöng biïët phaãi laâm gò cho phuâ húåp trong möåt tònh thïë bêët ngúâ nhû vêåy. Nhiïìu thaáng sau, öng tònh cúâ gùåp laåi ngûúâi nhên viïn Myä àoá trong möåt cuöåc triïín laäm haâng àiïån tûã, núi “keã phaãn böåi” (theo caách nghô cuãa öng luác àoá) àang coá mùåt taåi quêìy haâng cuãa möåt doanh nghiïåp laâ àöëi thuã caånh tranh vúái Sony. Àiïìu maâ Morita tûúãng tûúång ra laâ ngûúâi cöång sûå cuä naây seä tòm caách traánh mùåt öng. Nhûng khöng, öng laåi thïm möåt lêìn ngaåc nhiïn vaâ bêët ngúâ nûäa khi nhòn thêëy anh ta ài vïì phña öng, nhòn öng vaâ... vöìn vaä chaâo àoán öng, nhû khöng hïì biïët xêëu höí chuát naâo vïì nhûäng viïåc àaä laâm vûâa qua. Vïì sau, Morita nhêån ra rùçng thaái àöå cuãa ngûúâi nhên viïn àoá phaãn aánh phong caách quaãn lyá nïìn kinh tïë cuãa ngûúâi Myä, úã àoá, yïëu töë lúåi ñch caá nhên chi phöëi moåi möëi quan hïå trong cöång àöìng. Cuäng trong möëi tûúng quan nhû vêåy maâ úã caác cöng ty Myä, luác naâo ngûúâi chuã doanh nghiïåp cuäng coá thïí sa thaãi cöng nhên cuãa hoå khi cêìn baão toaân nguöìn vöën hay thay àöíi phûúng aán kinh doanh. Vò vêåy, trong khi úã Nhêåt, ngûúâi cöng nhên yïn têm gùæn kïët söë phêån cuãa mònh vúái söë phêån cuãa cöng ty, thò taåi
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI

131

Myä, hoå phaãi luön úã trong möåt tònh thïë coá thïí bõ “layoff” (sa thaãi) bêët cûá luác naâo. Àaânh rùçng, hoå coá thïí àûúåc trúå cêëp hay böìi thûúâng theo luêåt àõnh khi bõ sa thaãi. Song àiïìu maâ ngûúâi cöng nhên cêìn khöng chó coá thïë, maâ coân laâ möëi tûúng quan thên thiïët giûäa ngûúâi quaãn lyá vúái hoå, laâ niïìm vui, nöîi buöìn cuãa möîi caá nhên trûúác nhûäng thùng trêìm cuãa têåp thïí maâ hoå gùæn boá... ÚÃ Nhêåt, ngûúâi cöng nhên àùåt niïìm tin vaâo ngûúâi quaãn lyá vaâ luön thïí hiïån sûå trung thaânh vúái cöång àöìng doanh nghiïåp maâ hoå laâ möåt thaânh viïn. Hoå coá thïí hi sinh lúåi ñch trûúác mùæt cho quyïìn lúåi lêu daâi cuãa doanh nghiïåp. ÚÃ Myä laåi khaác, quyïìn lúåi cuãa ngûúâi quaãn lyá (ban giaám àöëc), cuãa cöång àöìng chuã nhên (cöí àöng) vaâ cuãa ngûúâi cöng nhên àûúåc phên àõnh raåch roâi. Giûäa hoå coá nhûäng lùçn ranh phên caách khöng thïí xoáa nhoâa bùçng nhûäng tònh caãm thên thiïån nhû úã Nhêåt. Ngûúâi giaám àöëc úã Myä laâm viïåc trûúác tiïn vò lúåi nhuêån cuãa cöng ty àïí àaãm baão sûå tñn nhiïåm do caác cöí àöng daânh cho hoå. Trong Made in Japan, Morita àaä kïí laåi rùçng khoaãng àêìu thêåp niïn 1980, trong chuyïën ài thùm möåt nhaâ maáy chïë taåo ti-vi úã Midwest (Myä), öng gúåi yá vúái võ giaám àöëc úã àêy laâ nïn hiïån àaåi hoáa maáy moác, thiïët bõ àïí nêng cao nùng suêët. Morita vö cuâng ngaåc nhiïn khi võ giaám àöëc noå noái vúái öng rùçng, viïåc àêìu tû daâi haån cho cöng ty seä aãnh hûúãng àïën thu nhêåp hiïån taåi cuãa öng ta vaâ chó coá lúåi cho ngûúâi sùæp sûãa kïë nhiïåm öng ta maâ thöi (!).
132
AKIO MORITA & SONY

ÚÃ Myä, caác quyïët àõnh quan troång cuãa höåi àöìng quaãn trõ möåt cöng ty thûúâng chõu sûå taác àöång tûâ bïn ngoaâi; àiïìu naây chûáng toã hoå thiïëu tûå tin trong viïåc àiïìu haânh cöng ty. ÚÃ Nhêåt, Höåi àöìng quaãn trõ cöng ty àûúåc toaân quyïìn vaâ chõu moåi traách nhiïåm vïì sûå thaânh baåi cuãa nhûäng quyïët àõnh àaä àûa ra. Viïåc öng Chuã tõch Höåi àöìng quaãn trõ möåt haäng haâng khöng úã Nhêåt tûâ chûác sau khi möåt chiïëc maáy bay cuãa haäng bõ rúi laâm chïët haâng trùm haânh khaách laâ àiïìu rêët bònh thûúâng trong àúâi söëng xaä höåi Nhêåt. Noái theo ngön ngûä hiïån àaåi thò àoá laâ “vùn hoáa tûâ chûác” rêët phöí biïën úã Nhêåt maâ laåi rêët hiïëm hoi úã Myä vaâ nhiïìu nûúác khaác. Vïì möi trûúâng laâm viïåc, möåt trong nhûäng yïëu töë quan troång quyïët àõnh nùng suêët laâm viïåc vaâ chêët lûúång saãn phêím, cuäng coá nhûäng khaác biïåt giûäa cung caách quaãn lyá cuãa caác nhaâ doanh nghiïåp Nhêåt vaâ Myä. Coá dõp àïën thùm möåt nhaâ maáy saãn xuêët ti-vi úã bang Illinois (Myä), Morita khöng khoãi ngaåc nhiïn khi nhòn thêëy caác vùn phoâng laâm viïåc àïìu àûúåc lùæp àùåt maáy àiïìu hoâa khöng khñ, trong khi taåi caác xûúãng saãn xuêët, khöng khñ oi bûác, cöng nhên laâm viïåc caånh nhûäng cêy quaåt gioá huát húi noáng tûâ núi naây àïí phaã sang núi khaác (coá leä nhûäng hònh aãnh cuãa thêåp niïn 1970-1980 naây àïën nay khöng coân nûäa). Theo öng, úã Nhêåt, ngûúâi cöng nhên laâm viïåc trong nhûäng cú xûúãng coá nhiïìu tiïån nghi hún so vúái nhaâ úã cuãa hoå. Vaâo nhûäng nùm cuöëi thêåp niïn 1950, trong luác nhiïìu ngûúâi Nhêåt chûa àuã àiïìu kiïån lùæp àùåt maáy àiïìu hoâa
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI

133

khöng khñ trong nhaâ thò Sony àaä àùåt ûu tiïn trang bõ loaåi tiïån nghi naây cho caác nhaâ maáy, trûúác caã vùn phoâng cuãa cêëp laänh àaåo cöng ty. Khöng chó riïng Sony maâ caác cöng ty Nhêåt cuäng àïìu quaãn lyá nhaâ maáy theo möåt cung caách nhû thïë. Morita kïí rùçng khoaãng giûäa thêåp niïn 1980, möåt cöng ty cuãa Nhêåt liïn doanh vúái möåt cöng ty Myä chuyïn ngaânh saãn xuêët thiïët bõ àöì hoåa vi tñnh hoáa theo phong caách hiïån àaåi, phña Nhêåt àïì nghõ àöëi taác Myä thiïët kïë vaâ xêy dûång möåt phoâng trûng baây thêåt bùæt mùæt vúái aánh saáng maát dõu, nhûäng chiïëc ghïë thoaãi maái daânh cho khaách tham quan ngöìi nghó chên, keâm theo laâ nhûäng bùng video, nhûäng saách quaãng baá cho liïn doanh cuâng saãn phêím cuãa liïn doanh. Chuã trûúng cuãa caác nhaâ laänh àaåo doanh nghiïåp Nhêåt laâ têåp trung moåi cöng sûác cho “böå mùåt” cuãa liïn doanh, coân chöî laâm viïåc cuãa ban laänh àaåo vaâ nhên viïn liïn doanh thò àûúåc àûa lïn trïn gaác, trong möåt cùn phoâng khöng coá vaách ngùn, trang thiïët bõ têìm thûúâng. Ngûúâi àaåi diïån doanh nghiïåp Myä toã yá khöng bùçng loâng theo caách sùæp xïëp àoá, song àaåi diïån phña Nhêåt thuyïët phuåc àûúåc öng ta bùçng luêån cûá cho rùçng trong bûúác àêìu hoaåt àöång maâ tûå trang bõ chöî laâm viïåc möåt caách xa xó, töën keám seä aãnh hûúãng àïën vöën àiïìu haânh; mùåt khaác, khi khaách haâng àïën giao dõch, coá thïí hiïíu lêìm vïì quan àiïím laâm viïåc cuãa laänh àaåo cöng ty, chó nhùæm vaâo viïåc xa hoa, laäng phñ maâ khöng chuá têm àïën nùng suêët laâm viïåc hay chêët lûúång saãn phêím.
134
AKIO MORITA & SONY

Quan niïåm vïì möi trûúâng laâm viïåc cuãa ngûúâi àaåi diïån cöng ty Nhêåt trong liïn doanh cuäng laâ quan àiïím cuãa Morita. Öng kïí laåi rùçng úã cöng ty Sony, vaâo nhûäng ngaây àêìu hoaåt àöång, trong luác caác chi nhaánh àûúåc xêy dûång tûúng àöëi tiïån nghi thò truå súã chñnh úã Tokyo chó laâ möåt xûúãng saãn xuêët àûúåc caãi taåo thaânh vùn phoâng. Vïì mùåt thu nhêåp cuäng vêåy, möåt võ chuã tõch cöng ty Myä “than phiïìn” vúái Morita vïì viïåc khöng biïët laâm gò cho hïët vúái caác khoaãn thu nhêåp do chûác danh vaâ cöng viïåc mang laåi. Cöng ty cuãa öng ta laâm ùn phaát triïín vaâ thu nhêåp haâng nùm cuãa öng ta lïn àïën nhiïìu triïåu àöla. Con cuãa öng ta àaä lúán, öng ta vaâ vúå àaä coá möåt biïåt thûå daânh cho caác kyâ nghó, möåt du thuyïìn vaâ möåt maáy bay riïng, öng ta hïët caách tiïu tiïìn röìi! Trong khi àoá, caác giaám àöëc Nhêåt laâm viïåc tûâ saáng àïën töëi àïí nêng cao võ thïë cöng ty cuãa hoå trïn thûúng trûúâng. Phêìn lúán thu nhêåp cuãa hoå bõ thuïë nuöët hïët. Vò thïë, khoaãng caách thu nhêåp giûäa caác nhaâ quaãn lyá Myä vaâ Nhêåt laâ rêët lúán. ÚÃ Nhêåt, cho duâ laâm viïåc cûåc nhoåc àïën mêëy àïí nêng cao thu nhêåp thò ngûúâi quaãn lyá Nhêåt cuäng khöng thïí naâo saánh àûúåc ngûúâi giaám àöëc Myä vïì mùåt naây. Öng Matsushita, ngûúâi laänh àaåo têåp àoaân NationalPanasonic, coá leä laâ ngûúâi giaâu coá nhêët nûúác Nhêåt, song khi ài ra nûúác ngoaâi cuâng ngûúâi thû kyá, öng vêîn ài trïn nhûäng chuyïën bay thûúng maåi. Súã hûäu möåt maáy bay riïng laâ àiïìu hêìu nhû öng khöng bao giúâ nghô túái.
KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI

135

cuäng vaâo thúâi àiïím trïn. Morita muöën baây toã quan àiïím vïì nguyïn nhên coá sûå hiïån diïån möåt àöåi nguä luêåt sû quaá àöng àaão trïn nûúác Myä. Àoá laâ vò thiïëu sûå tin tûúãng lêîn nhau cuãa caác thaânh phêìn 136 AKIO MORITA & SONY KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI CHÛÄ TÑN VAÂ NGUYÏN TÙÆC “NOÁI KHÖNG” TRONG HÚÅP TAÁC 137 . àöi khi hoå phaãi tûå taåo viïåc laâm cho mònh. Quan àiïím vïì quaãn lyá cuãa Morita thïí hiïån tñnh nhên baãn. taåo cöng ùn viïåc laâm cho ngûúâi dên vaâ daânh sûå quan têm töëi àa cho caác thaânh viïn cuãa cöng ty. möåt doanh nghiïåp laâm ra caác saãn phêím phuåc vuå xaä höåi.000 ngûúâi thi àïí gia nhêåp luêåt sû àoaân. Hùèn nhiïn quan àiïím trïn trong vêën àïì quaãn lyá doanh nghiïåp cuãa Morita khöng phaãi àaä nhêån àûúåc sûå chia seã cuãa moåi ngûúâi. Morita àaä noái thùèng quan àiïím cuãa mònh vïì sûå kiïån coá quaá nhiïìu luêåt sû trong àúâi söëng xaä höåi Myä vaâ cêu noái sau àêy hùèn àaä gêy söëc cho nhiïìu ngûúâi Myä lùæng nghe öng luác àoá: . nhêët laâ giûäa ngûúâi da trùæng vúái ngûúâi da maâu (da àen. thò úã Myä àaä coá 500.000 luêåt sû vaâ möîi nùm chó coá thïm 300 ngûúâi gia nhêåp ngaânh naây.. chûá khöng phaãi phuåc vuå lúåi ñch cho möåt söë ngûúâi nùæm quyïìn haânh trong cöng ty.).Theo Morita. quan àiïím trïn àaä trúã thaânh möåt thûá triïët lyá àûúåc öng aáp duång trong quaá trònh phaát triïín cuãa têåp àoaân Sony vaâ khöng thïí noái rùçng sûå thaânh cöng cuãa Sony khöng coá sûå àoáng goáp nhêët àõnh cuãa triïët lyá naây. Töi biïët coá nhiïìu luêåt sû ngöìi úã àêy. Àöi khi coá nhûäng vuå kiïån vö nghôa àûúåc caác luêåt sû dûång lïn. khoaãng caách giaâu . Vaâ trong möåt buöíi thuyïët trònh diïîn ra vaâo thaáng 6.ngheâo laâ vö cuâng lúán.000 luêåt sû vaâ möîi nùm. hoå phaãi tòm viïåc laâm.1982 taåi möåt trûúâng hoåc thuöåc Àaåi hoåc Harvard.Nïëu caác baån coá nhiïìu luêåt sû nhû thïë. Nhûng vúái Morita. Khoaãng 1% ngûúâi dên giaâu coá cuãa Myä àaä chiïëm àïën 36% lúåi tûác quöëc gia. moåi ngûúâi kiïån caáo lêîn nhau.. khi Morita viïët quyïín tûå truyïån Made in Japan. nhaâ nûúác töí chûác cho hún 39. ÚÃ xûá súã naây. úã Myä. Nhêåt chó coá khoaãng 17. Nhiïìu ngûúâi Myä cho rùçng öng muöën aáp àùåt triïët lyá quaãn trõ löîi thúâi cuãa ngûúâi Nhêåt cho möåt xaä höåi Myä coá nhûäng têåp quaán vaâ vùn hoáa doanh nghiïåp riïng. ngûúâi Mexico nhêåp cû. Qua nhûäng lúâi phaát biïíu trïn. Trong khi àoá. möåt con söë nhûác nhöëi cho caác nhaâ xaä höåi hoåc. Nùm 1986. Nhûng töi nghô rùçng àoá laâ möåt sûå thêåt.

úã àoá caác doanh nhên chó chúi vúái caác con söë. Morita cuäng àaä viïån dêîn cêu noái cuãa möåt nhaâ kinh tïë nöíi tiïëng laâ Peter Drucker: “Ngûúâi Myä khöng thïí söëng trong möåt nïìn kinh tïë tûúång trûng. AT&T. ÚÃ Nhêåt Baãn.trong xaä höåi: giûäa chñnh phuã vúái caác doanh nghiïåp. Thêåt vêåy. Taåi buöíi sinh hoaåt naây.. nhaâ doanh nghiïåp naây ngöìi 138 AKIO MORITA & SONY trûúác maáy tñnh àïí thao taác nghiïåp vuå vaâ chó sau mûúâi phuát laâ biïët àûúåc kïët quaã thûúng vuå öng ta vûâa tham gia vaâo. Morita coá kïí laåi buöíi thuyïët trònh cuãa öng taåi Chicago vúái chuã àïì Mûúâi phuát vúái mûúâi nùm. nhûng nhûäng doanh nghiïåp àoá KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 139 . cêu traã lúâi öng nhêån àûúåc laâ: “Khöng. Àöëi vúái hoå. song theo Morita. Àaáng tiïëc laâ úã Myä. Chñnh phuã thu möåt mûác thuïë cao trïn lúåi nhuêån doanh nghiïåp kiïëm àûúåc. Do àoá. Möåt nïìn kinh tïë vúái voâng quay vöën 10 phuát khöng thïí cho pheáp caác cöng ty àêìu tû cho sûå phaát triïín daâi haån. hoå vöåi vaâng baán töëng baán thaáo cöí phiïëu àïí haån chïë thiïåt haåi. úã àoá tiïìn tïå chuyïín àöång haâi hoâa vúái nhûäng hoaåt àöång saãn xuêët àñch thûåc”. chûáng khoaán nùçm trong tay caác nhaâ àêìu tû chuyïn hoaåt àöång mua baán nhùçm àaåt lúåi nhuêån töëi àa trong möåt thúâi gian töëi thiïíu. Têm lyá thuã thïë àoá khöng mang laåi niïìm tin trong quan hïå thûúng maåi. öng nhêën maånh àïën viïåc ngûúâi Nhêåt lïn kïë hoaåch vaâ thûåc hiïån caác chiïën lûúåc thûúng maåi trong voâng mûúâi nùm túái.. khöng. giûäa chñnh phuã vaâ caác doanh nghiïåp coá möåt sûå sùæp xïëp theo luêåt phaáp khiïën cho quyïìn lúåi caác bïn àûúåc haâi hoâa. chó mûúâi phuát thöi”. Hoå vûâa kinh doanh vûâa ngoaái nhòn laåi phña sau. têët caã hoaåt àöång àïìu nhùæm vaâo lúåi nhuêån tûác thò. giûäa ngûúâi dên vúái doanh nghiïåp vaâ giûäa caác doanh nghiïåp vúái nhau. theo quan àiïím cuãa Morita. Nhûng khi öng hoãi möåt ngûúâi Myä chuyïn kinh doanh tiïìn tïå laâ öng ta coá lêåp kïë hoaåch hoaåt àöång möîi tuêìn lïî hay khöng. hoå baán ra àïí kiïëm lúâi vaâ khi lúåi nhuêån cuãa cöng ty giaãm xuöëng do quaãn lyá keám. caác nhaâ àêìu tû khöng muöën daânh tiïìn baåc cho caác kïë hoaåch daâi haån nhû caác kïë hoaåch mûúâi nùm thûúâng thêëy úã Nhêåt Baãn. Nhûäng dûä kiïån trïn cho thêëy nïìn cöng nghiïåp dõch vuå cuãa Myä seä phaát triïín. Du Pont. àöìng thúâi taåo nhûäng àiïìu kiïån töët nhêët cho doanh nghiïåp hoaåt àöång. Coá möåt söë ngoaåi lïå nhû trûúâng húåp cuãa IBM. Trong con mùæt cuãa caác nhaâ doanh nghiïåp Myä. nïìn kinh tïë cuãa Myä laâ möåt nïìn kinh tïë khöng coá thûåc chêët vaâ àêët nûúác chêu Myä naây cêìn quay laåi vúái nïìn kinh tïë saãn xuêët àñch thûåc. Trong quan hïå giûäa caác doanh nghiïåp cuäng vêåy. khöng phaãi khöng coá nhûäng vuå kiïån caáo. xem coá ai àõnh kiïån caáo mònh hay khöng. * * * Trong têåp tiïíu luêån The Japan that can say NO.. Khi trõ giaá cöí phiïëu tùng nheå. bao göìm taâi chñnh vaâ dõch vuå taâi chñnh. àöi khi noá laâ nguyïn nhên cuãa nhûäng vuå kiïån caáo maâ leä ra ngûúâi ta coá thïí dïî daâng daân xïëp vúái nhau. ngûúâi Myä cêìn quay laåi vúái möåt nïìn kinh tïë àñch thûåc. úã àoá caác nhaâ thêìu. traái laåi. phaáp luêåt laâ möåt aám aãnh thûúâng trûåc.

Nhûäng ngûúâi cöng nhên bõ thaãi höìi àoá khöng biïët laâm gò trong nhûäng àiïìu kiïån thõ trûúâng cuâng cûåc”. Ngûúâi Nhêåt cêìn biïët noái “khöng” àïí chûáng toã võ thïë cuãa mònh trïn thûúng trûúâng vaâ trong quan hïå Nhêåt .khöng tiïu biïíu cho xu thïë cuãa nïìn thûúng maåi Myä höm nay. khi Myä nhêåp khêíu tûâ Nhêåt Baãn phêìn lúán nhûäng saãn phêím àoâi hoãi phaãi ûáng duång cöng nghïå cao trong quaá trònh saãn xuêët. Nûúác Nhêåt àaä àaánh mêët nhiïìu cú höåi àïí noái lïn tiïëng “khöng” nhû thïë röìi. Theo öng. Möåt khi gùåp thoaái traâo. * * * Trong chuã àïì chñnh cuãa têåp tiïíu luêån The Japan that can say NO.Myä. KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 141 . Coân úã Myä.Myä. Morita àaä soaån thaão möåt chûúng nhan àïì Let’s become a Japan that can say NO (Haäy trúã thaânh möåt nûúác Nhêåt coá thïí noái KHÖNG). Chñnh sûå thuï mûúán vaâ sa thaãi liïn tuåc àaä chöëi boã moåi khaã nùng taåo lêåp yá thûác trung thaânh cuãa ngûúâi cöng nhên àöëi vúái doanh nghiïåp maâ hoå phuåc vuå. àïën thúâi kyâ cuãa chñnh quyïìn George H.W. laâ möåt phûúng tiïån àïí caãi thiïån möëi quan hïå Nhêåt . nûúác 140 AKIO MORITA & SONY Nhêåt nïn bùæt àêìu coá têåp quaán noái “khöng” khi úã vaâo möåt võ thïë yïëu keám. Bush. nhûng ngay caã lônh vûåc dên sûå cuäng sûã duång saãn phêím cöng nghïå cao cuãa ngûúâi Nhêåt. “khöng” khöng phaãi laâ sûå khúãi àêìu cuãa möåt möëi bêët àöìng hay möåt cuöåc tranh luêån gay gùæt. ngûúâi cöng nhên chó mong àûúåc hûúãng àöìng lûúng tûúng xûáng vúái viïåc laâm cuãa hoå. sau thúâi kyâ cuãa chñnh quyïìn Ronald Reagan. “khöng” laâ sûå khúãi àêìu cuãa möåt sûå húåp taác múái. “Caác têåp àoaân cuãa Myä thuï mûúán cöng nhên khùæp núi vaâ xêy dûång nhaâ maáy múái úã moåi neão möåt khi thõ trûúâng àang tùng trûúãng. nhùçm nêng cao töëi àa caác khoaãn lúåi nhuêån cuãa hoå. Öng viïån dêîn nhûäng trûúâng húåp cuãa quaá khûá. Morita cho rùçng con ngûúâi lao àöång khöng chó vò àöìng lûúng maâ thöi. ngûúâi cöng nhên coi sûå laâm viïåc úã möåt cöng ty nhû sûå thûåc hiïån möåt sûá maång suöët àúâi vaâ coá nghôa vuå àoáng goáp vaâo sûå phaát triïín cuãa doanh nghiïåp. khöng ñt nhûäng saãn phêím loaåi naây rúi vaâo khu vûåc quên sûå. Traái laåi. lao àöång coân coá yá nghôa sêu xa hún laâ möåt cöng cuå àïí töìn taåi. hoå sa thaãi cöng nhên àún giaãn chó àïí baão töìn lúåi nhuêån cuãa cöng ty. Vúái hêìu hïët moåi ngûúâi. ÚÃ Nhêåt. song theo Morita.

Chûúng 3. CHUÃ NGHÔA AÁI QUÖËC CUÃA DOANH NHÊN NHÊÅT 142 AKIO MORITA & SONY KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 143 .

Myä 3. goáp vöën cho xaä höåi.. Sony trúã thaânh möåt trong nhûäng biïíu tûúång cuãa nûúác Nhêåt trong nïìn cöng nghiïåp haâng tiïu duâng àiïån tûã. radio transistor. tó lïå tùng trûúãng bònh quên möîi nùm cuãa Nhêåt Baãn laâ 6.. tûâ chiïëc maáy ghi êm duâng bùng tûâ. Trong hêìu hïët saãn phêím laâm ra. Chñnh tñnh caách tiïn phong cuãa Sony trong saãn xuêët haâng tiïu duâng àaä quyïët àõnh võ trñ cuãa têåp àoaân trong àúâi söëng kinh tïë cuãa xaä höåi Nhêåt Baãn. Sony luön ài àêìu vïì sûå àöåt phaá. Chñnh saách naây thïí hiïån qua nhûäng bûúác cuå thïí nhû sau: .4%. Sanyo. Tó lïå tùng trûúãng cuãa cöng nghiïåp àiïån tûã luön vûúåt mûác 10% trong hêìu hïët thúâi gian kïí trïn. ti-vi baán dêîn àïën nhûäng thiïët bõ phuåc vuå nhu cêìu giaãi trñ nhû Walkman hay Discman. tó lïå naây khöng vûúåt quaá 4. Ngûúâi Nhêåt Baãn toã roä tinh thêìn kyã luêåt vaâ sûå tûå chïë trong tiïu pha àïí daânh cho nhûäng cú höåi àêìu tû. .5%.3%..3%. Panasonic.cuãa nïìn cöng nghiïåp àiïån tûã Nhêåt Baãn àaåt gêìn 165 tó àöla thò toaân böå chêu Êu chó coá hún 154 tó àöla vaâ Bùæc Myä hún 211 tó àöla. Àiïìu naây coá àûúåc laâ nhúâ nhûäng böå oác siïu viïåt nhû Morita. khöng bùçng caách chaåy theo thõ hiïëu hiïån KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 145 . trong ban laänh àaåo têåp àoaân vúái nhûäng chñnh saách àuáng àùæn vaâ àêìy tñnh SONY – SÛÁC KEÁO VAÂ SÛÁC ÀÊÍY TRONG NÏÌN KINH TÏË NHÊÅT BAÃN Möåt trong nhûäng lônh vûåc goáp phêìn quan troång vaâo sûå phaát triïín cuãa Nhêåt Baãn tûâ nhiïìu nùm qua laâ nïìn cöng nghiïåp àiïån tûã vúái nhûäng thûúng hiïåu nöíi tiïëng thïë giúái nhû Sony.8%. Ohga. ÚÃ Sony. vaâo Sûå vûún lïn cuãa nïìn kinh tïë Nhêåt Baãn tûâ àöëng tro taân sau Thïë chiïën thûá hai laâ möåt àiïìu kyâ diïåu vaâ laâ möåt hiïån tûúång chûa àûúåc lyá giaãi hïët.. Toshiba. Ibuka.. sùén saâng hi sinh lúåi ñch caá nhên nhêët thúâi cho muåc tiïu daâi haån cuãa têåp thïí. Vúái doanh söë àaåt tûâ 40 àïën 60 tó àöla/nùm. nhûäng nùm 1990.. trong luác trõ giaá saãn phêím laâm ra 144 AKIO MORITA & SONY saáng taåo. trong khi úã nhiïìu nûúác phaát triïín. Anh 2. Nùm 1990. Trong nhûäng nùm 1950-1992.7%. Morita àaä taåo cho möîi ngûúâi sûå gùæn boá vúái têåp àoaân. Nhêåt Baãn coá möåt lûåc lûúång nhên cöng chêëp nhêån lûúng thêëp vaâ cöëng hiïën hïët mònh. Phaáp 3.Möåt phûúng thûác quaãn lyá hûäu hiïåu. ban laänh àaåo vaâ têåp thïí cöng nhên laâ möåt khöëi àoaân kïët cuâng möåt loâng phuåc vuå cho lúåi ñch vaâ sûå phaát triïín cuãa têåp àoaân. Vïì mùåt cung ûáng lao àöång. têåp àoaân Sony xûáng àaáng laâ àêìu taâu cuãa nïìn cöng nghiïåp àiïån tûã Nhêåt Baãn. Cuäng giöëng nhû xe gùæn maáy Honda trong nïìn cöng nghiïåp xe maáy.Àiïìu nghiïn röång raäi nhu cêìu cuãa thõ trûúâng àang nhùæm àïën. nhû Àûác 4.

Luön taåo sûå hoâa àöìng giûäa cöng nhên cuãa têåp àoaân vúái cöång àöìng cû dên núi àùåt nhaâ maáy cuãa Sony. ÚÃ chêu Êu laâ viïåc truâng tu cho nhûäng tûúång àaâi. baão töìn vaâ baão trúå.. Chñnh trong khoaãng thúâi gian ngùæn nguãi naây àaä àuã àïí têåp àoaân thu vaâo nhûäng khoaãn lúåi nhuêån khöíng löì tûâ saáng kiïën cuãa mònh . Sony àaä uãng höå cho möåt loaåt sûå nghiïåp giaáo duåc. PHÖÍ BIÏËN CÖNG NGHÏÅ ÀÏÍ TÙNG LÛÅC PHAÁT TRIÏÍN Morita laâ möåt ngûúâi coá tinh thêìn aái quöëc.coá cuãa ngûúâi tiïu duâng maâ “àoán àêìu” hoå. àõa phûúng núi têåp àoaân hoaåt àöång àïìu phaãi àûúåc tön troång nhû nhau. Cêu noái cuãa Morita: “Sony UK seä laâ möåt cöng ty àoáng goáp vaâo sûå höìi phuåc kinh tïë cuãa nûúác Anh” trûúác caác cöng nhên Anh laâ möåt àiïín hònh cuãa chñnh saách àuáng àùæn naây cuãa Sony trong quaá trònh hoaåt àöång núi haãi ngoaåi. Nhûäng saãn phêím chêët lûúång cao cuãa Nhêåt Baãn. Öng àaä xêy dûång cho Sony möåt hïå thöëng giaá trõ chung vûúåt qua ngoaâi muåc tiïu KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 147 . ÚÃ Myä. Vúái nhûäng nöî lûåc khöng ngûâng àïí khùèng àõnh tïn tuöíi cho thûúng hiïåu àïën tûâ Nhêåt Baãn. luön coá sûå hoâa àöìng giûäa cöng nhên Nhêåt vaâ cöng nhên baãn xûá. chûáng toã cho hoå thêëy caã quyïìn lúåi cuãa têåp àoaân vaâ quyïìn lúåi cuãa àêët nûúác. Àoá laâ àiïìu vô àaåi maâ caác nhaâ saáng lêåp Sony àaä xêy dûång nïn. Caác nhên viïn cuãa cöng ty Sony luön àûúåc laänh àaåo khuyïën khñch tinh thêìn traách nhiïåm vúái xaä höåi. vùn hoáa vaâ y tïë. Sony àùåc biïåt quan têm túái vêën àïì möi trûúâng. Taåi quï hûúng. tham gia vaâo nhiïìu hoaåt àöång xaä höåi úã nhiïìu nûúác khaác nhau trïn toaân thïë giúái.. Chñnh hoaåt àöång naây àùåt nhûäng doanh nghiïåp caånh tranh vúái Sony phaãi luön úã trong tû thïë rûúåt àuöíi vaâ phaãi coá möåt thúâi gian ñt nhêët laâ 6 thaáng àïí coá thïí mö phoãng àûúåc saãn phêím cuãa Sony. Sony gêy quyä nghiïn cûáu bïånh ung thû vaâ bïånh AIDS. trúã thaânh niïìm tûå haâo khöng chó nûúác Nhêåt maâ àöëi vúái bêët cûá ngûúâi dên nûúác naâo coá nhaâ maáy Sony xêy dûång úã àoá. àaä goáp phêìn thay àöíi hònh aãnh vïì saãn phêím saãn xuêët taåi Nhêåt Baãn. Àoá laâ möåt trong nhûäng phûúng chêm maâ Morita àùåt ra cho têåp àoaân cuãa mònh. Sony àaä lêåp möåt cöng ty cuâng vúái töí chûác phuác lúåi Nhêåt Baãn cung cêëp viïåc laâm cho nhiïìu ngûúâi taân têåt. Made in Japan àaä trúã thaânh möåt biïíu tûúång haâng àêìu vïì chêët lûúång cho nhûäng saãn phêím àûúåc baán ra trïn toaân thïë giúái. song laåi laâ möåt doanh nhên coá tinh thêìn quöëc tïë vaâ àiïìu àoá àaä giuáp öng xêy dûång àûúåc möåt Sony mang tñnh quöëc tïë cao. àiïín hònh nhû nhaän hiïåu Sony. Caác saãn phêím cuãa Sony laâ niïìm tin cuãa haâng tó ngûúâi 146 AKIO MORITA & SONY trïn haânh tinh naây. cung cêëp tiïìn cho nhûäng treã em bõ bïånh baåi liïåt cöåt söëng úã Anh. ÚÃ nhaâ maáy cuãa Sony taåi nûúác ngoaâi. àûa ra nhûäng saáng kiïën maâ têåp àoaân tin rùçng seä thu huát àûúåc hoå.

Sony goáp phêìn khöng nhoã vaâo sûå phaát triïín vûúåt bêåc cuãa ngaânh cöng nghiïåp àiïån tûã chñnh nhúâ quan àiïím laâm ngûúâi tiïn phong trong lônh vûåc maâ hoå theo àuöíi. Morita noái: “Nïëu khöng coá caånh tranh. phuåc vuå khaách haâng quöëc tïë. cuöåc söëng ngaây caâng phong phuá vaâ coá thïm nhiïìu giaá trõ vêåt chêët vaâ tinh thêìn múái meã. linh höìn cuãa Sony. Cuäng chñnh nhúâ sûå khöng ngûâng saáng taåo. laâm cho caác saãn phêím àöåc àaáo êëy àûúåc àaåi chuáng hoáa. nhûäng cöí àöng vaâ cöng nhên laâm viïåc cho têåp àoaân.quöëc gia. Vúái phûúng chêm naây cuãa Sony. haâng ngaân mêîu saãn phêím múái. ngay thúâi àiïím hiïån taåi cêìn phaãi nghiïn cûáu vïì caác saãn phêím múái hûäu ñch cho cuöåc söëng cuãa con ngûúâi trong mûúâi nùm túái. Khöng chó thïë. Morita coá möåt têìm nhòn rêët xa. àiïìu maâ öng thûúâng chia seã vúái nhên viïn vaâ caác àöëi taác kinh doanh laâ cêìn phaãi nghiïn cûáu. cho duâ khi àoá thõ phêìn cuãa ngûúâi tiïn phong khöng phaãi laâ 100% nûäa maâ coá khi chó coân 30% song luác naây thõ trûúâng àaä phònh to gêëp nhiïìu lêìn so vúái trûúác. rêët nhiïìu cöng ty khaác àaä àûúåc lúåi tûâ nhûäng phaát minh cuãa Sony vaâ cuäng tûâ àoá maâ bêët cûá möåt cöng nghïå múái naâo 148 AKIO MORITA & SONY do têåp àoaân Sony tòm toâi saáng taåo ra thò sau àoá seä rêët nhanh choáng lan röång trïn phaåm vi toaân thïë giúái. Sony àaä khöng ngûâng khai thaác khoa hoåc kyä thuêåt àïí ûáng duång vaâo àúâi söëng. ngûúâi àûúåc lúåi nhêët vêîn laâ haâng tó ngûúâi tiïu duâng trïn haânh tinh cuãa chuáng ta. Quan àiïím cuãa hai nhaâ saáng lêåp ngay trong thúâi kyâ àêìu laâ saãn xuêët ra nhûäng saãn phêím chûa tûâng coá trûúác àoá. khuyïën khñch húåp taác àïí taåo ra möåt thõ trûúâng phaát triïín. Quan àiïím cuãa Morita laâ chó khi coá sûå caånh tranh thò thõ trûúâng múái àûúåc múã röång. tiïën böå hún. Nhû vêåy. tòm hiïíu xu hûúáng phaá triïín cöng nghïå trong tûúng lai. KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 149 . tòm toâi vaâ cöëng hiïën cho xaä höåi haâng trùm. Chñnh quan àiïím kinh doanh àêìy tñnh nhên baãn naây àaä goáp phêìn laâm cho xaä höåi phaát triïín ngaây möåt vùn minh. àaä tuyïn böë rùçng àïí saãn phêím trúã nïn phöí biïën thò ngûúâi chuã cöng nghïå cêìn phaãi trao quyïìn saãn xuêët cho caác cöng ty khaác. goáp phêìn laâm cho àúâi söëng cuãa haâng tó ngûúâi dên trïn toaân thïë giúái thïm phêìn phong phuá. Vaâ àiïìu àaáng noái laâ Morita. chuáng ta rêët khoá coá àöång lûåc thuác àêíy caãi tiïën cöng nghïå”.

P hêìn IV. Akio Morita 150 AKIO MORITA & SONY KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 151 . HOÅC TÊÅP LAÂ NÖÎ LÛÅC CUÃA CAÃ MÖÅT ÀÚÂI NGÛÚÂI Sûå toâ moâ laâ chòa khoáa cuãa oác saáng taåo.

Nhûng phaãi tin chùæc laâ baån khöng lùåp laåi sai lêìm àoá lêìn thûá hai.Chûúng 1. XÊY TAÂI NÙNG BÙÇNG NHÛÄNG VIÏN ÀAÁ KINH NGHIÏÅM Àûâng lo súå khi phaåm phaãi möåt sai lêìm. Akio Morita 152 AKIO MORITA & SONY KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 153 .

ÚÃ Nhêåt. viïåc àêìu tiïn hùèn nhiïn laâ phaãi àùåt cho cêåu beá naây möåt caái tïn. coân ài chung vúái tïn Morita thò trúã thaânh “caánh àöìng luáa thõnh vûúång”. saãn xuêët cho phuâ húåp vúái traâo lûu múái. àaä truyïìn tûã lûu tön àûúåc 15 àúâi. Theo truyïìn thöëng cuãa doâng hoå Morita. doâng hoå Morita coân saãn xuêët nûúác chêëm laâm bùçng àêåu tûúng (àêåu naânh) vaâ möåt loaåi gia võ goåi laâ böåt Miso. àïí tòm cho cêåu con trai möåt tïn goåi phuâ húåp. chñnh Rûúåu sa-kï coân coá tïn nihonshu. Song àïën khi Akio Morita ra àúâi. àaä trúã thaânh Kyuzaemon Morita. Sa-kï àûúåc sûã duång phöí biïën trong caác nghi thûác truyïìn thöëng cuãa ngûúâi Nhêåt Baãn nhû thúâ cuáng hay cûúái hoãi. 154 AKIO MORITA & SONY vùn hoáa Trung Quöëc. cuäng giöëng nhû rûúåu nïëp trong àúâi söëng cuãa ngûúâi Viïåt Nam. do àoá. KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 155 . öng cuå tham khaão yá kiïën möåt hoåc giaã ngûúâi Nhêåt hiïíu biïët sêu vïì nïìn TRIÏËT LYÁ QUAÃN LYÁ ÀÊÌU ÀÚÂI Khöng chó saãn xuêët rûúåu sa-kï. Àoá laâ doâng hoå Morita. Böë Akio Morita laâ Hikotaro Morita. Theo caác nhaâ dinh dûúäng hoåc. laâ thûác uöëng mang quöëc höìn quöëc tuáy cuãa ngûúâi Nhêåt. Võ hoåc giaã tra cûáu saách vúã vaâ cuöëi cuâng “phaán” möåt caái tïn ngùæn goån: Akio. ngûúâi con trûúãng àúâi thûá mûúâi lùm laâ Akio Morita àaä coá möåt caái tïn àêìu “khaác thûúâng”. anh ta phaãi tûâ boã tïn àang coá vaâ khoaác möåt caái tïn truyïìn thöëng laâ Kyuzaemon. nhûäng gia àònh cöë cûåu úã ngöi laâng Kosugaya khöng laå gò thûúng hiïåu rûúåu sa-kï Nenohimatsu cuãa möåt doâng hoå àaä coá bïì daây 300 nùm saãn xuêët thûá thûác uöëng mang quöëc höìn quöëc tuáy naây.1. doâng hoå Morita coân tûâng bûúác caãi tiïën caác hònh thûác kinh doanh. khöng theo truyïìn thöëng cuä cuãa doâng töåc nûäa. böë öng nghô rùçng caái tïn àêìu Tsunesuke àaä laåc hêåu khi thïë kyã XX àaä bûúác vaâo thúâi àaåi cöng nghiïåp. Nhûäng ngûúâi con trai trûúãng àïìu mang tïn àêìu laâ Tsunesuke hay Hikotaro. Cuå töí àúâi thûá mûúâi möåt cuãa doâng hoå söëng dûúái thúâi Minh Trõ Thiïn hoaâng tûâng múâi möåt ngûúâi Phaáp túái Nhêåt Baãn àïí hûúáng dêîn cuå caách tröìng nho vaâ saãn xuêët rûúåu vang. khi ngûúâi con trai gaánh troång traách trûúãng hoå. ngaây chaâo àúâi cuãa Akio Morita. Khi Morita chaâo àúâi.1921. Chûä naây nïëu àûáng riïng thò coá nghôa laâ “saáng suöët” hay “khaác thûúâng”. Ngaây nay. tñnh àïën ngaây 26. vaâo nûãa àêìu thïë kyã XX.Ngoaâi rûúåu. àêåu tûúng vêîn laâ möåt trong nhûäng nguyïn liïåu laâm thûåc phêím chuã yïëu cuãa ngûúâi Nhêåt. khi tiïëp quaãn vai troâ trûúãng hoå tûâ öng nöåi öng. loaåi nguä cöëc naây àaä goáp phêìn laâm cho tuöíi thoå cuãa ngûúâi Nhêåt luön xïëp haâng àêìu thïë giúái. Nhû vêåy.

böë meå öng àaä àûa gia àònh rúâi ngöi laâng Kosuyaga àïën sinh söëng taåi thaânh phöë Nagoya thuöåc tónh Aichi. Nhûäng nùm 10-11 tuöíi. ngöìi khoanh tay lùæng nghe tûâng cêu noái cuãa böë. öng muöën súám biïën cêåu con trai trûúãng laâ Akio Morita thaânh möåt nhaâ doanh nghiïåp coá àuã baãn lônh àïí àiïìu haânh vaâ phaát triïín cú nghiïåp trong tûúng lai. tûâng lúâi phaát biïíu cuãa caác thaânh viïn.. ngöìi bïn caånh böë xem caách öng àiïìu haânh Höåi àöìng quaãn trõ. KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 157 . Khöng chó thïë. Song baãy nùm sau. Àêy laâ möåt trong nhûäng thaânh phöë cöng nghiïåp àêìu tiïn cuãa nûúác Nhêåt. theo doäi tûâng cöng àoaån saãn xuêët cuãa nhûäng ngûúâi cöng nhên giaâu kinh nghiïåm. mêu thuêîn trong nöåi böå cuãa nhaâ cêìm quyïìn laâm tònh hònh chñnh trõ thïm röëi rùæm. Meå Morita thuöåc doâng doäi samurai. Trûúác khi Morita ra àúâi. tuã laånh. phûúng tiïån àaä khúi gúåi trong àêìu oác non treã cuãa cêåu beá Akio sûå hiïëu kyâ àïí tûâ àoá phaát sinh nhûäng saáng kiïën tuyïåt vúâi vïì sau. Song öng àaä tûâng bûúác thaáo gúä nhûäng vûúáng mùæc vaâ khi Morita ra àúâi thò gia àònh öng àaä coá möåt cuöåc söëng vûäng vaâng. vaâ hún ai hïët. Cuäng tûâ nhêån thûác àoá. tûâ sûå thuå àöång àïí laâm vui loâng böë. lêëy chöìng rêët súám – tûâ nùm 17 tuöíi. gia àònh Morita àaä coá nhûäng phûúng tiïån vöën chó daânh cho xaä höåi thûúång lûu nhû ö-tö.. àûúng nhiïn Morita phaãi taåm gaác laåi nhûäng troâ chúi treã con àêìy thuá võ àïí laâm möåt “ngûúâi lúán”. Nhûäng höm caác höåi viïn höåi àöìng quaãn trõ àïën hoåp taåi nhaâ öng chuã tõch Kyuzaemon. Morita àaä tiïëp cêån àûúåc möåt möi trûúâng söëng thñch húåp cho sûå phaát triïín trñ tuïå. Thêåp niïn 1920. * * * Tuöíi thú cuãa Morita tröi qua trong giai àoaån nûúác Nhêåt gùåp nhiïìu khoá khùn nhû trêån àöång àêët khuãng 156 AKIO MORITA & SONY khiïëp vaâo nùm 1923. cuöåc khuãng hoaãng kinh tïë nùm 1929 khiïën haâng hoáa xuêët khêíu cuãa Nhêåt bõ àònh trïå. maáy giùåt. öng Kyuzaemon (böë Akio Morita) súám nhêån thûác àûúåc têìm quan troång cuãa viïåc cêìn phaãi àöíi múái cung caách quaãn lyá taåi cú súã saãn xuêët rûúåu sa-kï àïí thñch ûáng vúái nhûäng àoâi hoãi cuãa tònh hònh kinh tïë khoá khùn. saãn xuêët. khi coân hoåc úã bêåc tiïíu hoåc.Böë Morita laâ möåt nhaâ doanh nghiïåp àaä tiïëp quaãn cú ngúi cuãa doâng hoå khi cú súã kinh doanh àang gùåp nhûäng khoá khùn. Mûa dêìm thêëm lêu. núi coá nhûäng àiïìu kiïån thuêån lúåi cho viïåc hoåc haânh cuäng nhû kinh doanh. Morita àaä àûúåc böë dêîn àïën vùn phoâng cöng ty Morita. àùåc biïåt laâ daân maáy haát àôa. do möi trûúâng kinh tïë bõ taác àöång búãi nhiïìu yïëu töë khaách quan cuãa àêët nûúác. baâ múái sinh Morita. Morita dêìn daâ caãm thêëy thñch thuá vúái cöng viïåc “ngûúâi lúán” laâ tham gia caác phiïn hoåp Höåi àöìng quaãn trõ cöng ty Morita. Cuäng nhúâ àoá maâ ngay trong thúâi thú êëu. Baâ laâ möåt mêîu ngûúâi phuå nûä quaán xuyïën viïåc gia àònh vaâ nuöi daåy con caái theo nhûäng chuêín mûåc cuãa möåt xaä höåi hiïån àaåi. Nhûäng biïën àöång trïn ñt nhiïìu aãnh hûúãng àïën sinh hoaåt cuãa gia àònh Morita. Morita coân phaãi xuöëng phên xûúãng saãn xuêët rûúåu sa-kï.

Biïët coi troång viïåc àöång viïn ngûúâi khaác. Thúâi àiïím Akio Morita bûúác chên vaâo giaãng àûúâng àaåi hoåc cuäng laâ luác maâ tònh hònh thïë giúái vö cuâng phûác taåp. xaáo tröån. nhêån thûác àûúåc traách nhiïåm cuãa ngûúâi chó huy möåt têåp thïí saãn xuêët. àiïìu töëi kyå laâ tñnh ñch kyã vaâ lúåi duång cöng sûác cuãa ngûúâi khaác.Ngûúâi quaãn lyá phaãi chõu traách nhiïåm hoaân toaân vïì nhûäng gò àaä chó àaåo ngûúâi khaác laâm. cuâng nhau chia seã nhûäng khoá khùn trong cöng viïåc. àöìng thúâi biïët àöång viïn kõp thúâi cuäng nhû chia seã tûâng giêy phuát khoá khùn vúái caác cöång sûå. Trong nhûäng nùm àêìu cuãa cuöåc àaåi chiïën. Vúái ngûúâi quaãn lyá. Thaái àöå. thûåc hiïån nhûäng haânh vi hïët sûác taân khöëc. * * * Lúán lïn trong böëi caãnh àêët nûúác liïn tuåc coá nhiïìu thay àöíi. baânh trûúáng xuöëng phña nam (Àöng Dûúng). noái lïn thaái àöå cêìu thõ. àaä têën cöng Trung Quöëc. àaåi quên Nhêåt àuã maånh àïí àûa chiïën tranh ra ngoaâi biïn giúái àêët nûúác. Nhûäng gò maâ öng cuå Kyuzaemon muöën Morita cêìn phaãi tiïëp thu àoá laâ phong caách cuãa möåt nhaâ quaãn lyá. àöång viïn hoå phaát huy caái töët vaâ sûãa chûäa caái xêëu vúái möåt tinh thêìn tûå nguyïån. Hoå chiïëm Trung Quöëc.Tuy höìi êëy Morita coân rêët nhoã. maâ cuöåc thaãm saát Nam Kinh vúái haâng trùm ngaân naån nhên laâ möåt vñ duå. öng Hikotaro luön thïí hiïån àuáng nhûäng gò àaä truyïìn àaåt cho cêåu con trai. biïët tön troång ngûúâi khaác trong möåt cöång àöìng. öng cuå àñch thên ài xuöëng xûúãng saãn xuêët. sau möåt thúâi gian daâi chiïëm àoáng Triïìu Tiïn. àiïìu may mùæn vúái Morita laâ öng vêîn nuöi àûúåc niïìm àam mï thuúã nhoã cuãa mònh vaâ tûå tòm àiïìu kiïån àïí nêng cao kiïën thûác vaâ nùng lûåc trong lônh vûåc maâ öng theo àuöíi. cêåu beá Morita àaä têm niïåm àûúåc tûâ ngûúâi cha nhûäng triïët lyá quaãn lyá àêìu àúâi. Tûâ nhûäng buöíi tham gia vaâo cöng viïåc úã cú súã saãn xuêët rûúåu. Nûúác Nhêåt söëng dûúái chïë àöå quên phiïåt. 158 AKIO MORITA & SONY . Morita coân nhúá laâ öng cuå àaä nhùæc nhúã rùçng àûâng bao giúâ yã laâm öng chuã àïí tûå ban cho mònh quyïìn sai baão hay coá nhûäng haânh àöång khöng húåp leä àöëi vúái ngûúâi cöång sûå. Trong cung caách quaãn lyá úã cöng ty saãn xuêët rûúåu sa-kï. phêìn lúán cû dên baãn xûá KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 159 . àoá laâ: . Àêy cuäng laâ triïët lyá chung cuãa ngûúâi Nhêåt. phong caách laâm viïåc àoá àaä àöìng haânh cuâng Morita trong suöët cuöåc àúâi cuãa möåt doanh nhên sau naây. Thïë chiïën thûá hai buâng nöí vaâo nùm 1939. tûå mònh nïëm rûúåu àïí theo doäi möåt caách chñnh xaác quaá trònh lïn men.Nhêåt.YÁ . phaãi biïët nhêîn naåi. Öng cuå àùåc biïåt nhêën maånh àïën viïåc ngûúâi quaãn lyá phaãi chõu traách nhiïåm vïì nhûäng gò àaä chó àaåo ngûúâi khaác laâm. nhûng öng Hikotaro tin rùçng cêåu con trai trûúãng cuãa mònh àaä coá thïí lônh höåi àûúåc nhûäng nguyïn tùæc maâ möåt nhaâ quaãn lyá tûúng lai cêìn phaãi coá. Nhêåt laâ möåt thaânh phêìn noâng cöët trong truåc phaát xñt Àûác . Khöng ngöìi möåt chöî ban böë lïånh möåt caách cûáng nhùæc. nïn ngoaåi trûâ nhûäng thanh niïn phaãi phuåc tuâng lïånh töíng àöång viïn nùm 1938. röång lûúång vaâ cúãi múã trûúác nhûäng sai soát cuãa ngûúâi cöång sûå.

Khi êëy. Morita àaä höî trúå giaáo sû trong cöng viïåc haâng ngaây. giaáo sû cuäng àaä trang bõ cho Morita möåt vöën kiïën thûác lyá thuyïët vaâ thûåc haânh kha khaá. Thïë chiïën buâng nöí. möåt núi laâ cöë àö cuãa nûúác Nhêåt. Àoá laâ giaáo sû Tsunesaburo Asada.1944. öng chñnh thûác töët nghiïåp ngaânh vêåt lyá cuãa trûúâng naây.Nhêåt chûa thêëy boáng daáng cuãa chiïën tranh. giaáo sû Asada biïët àûúåc khaã nùng vaâ nhûäng hoaâi baäo cuãa Morita. Tuy nhiïn. Morita tûác töëc ài Osaka tòm gùåp giaáo sû Asada. Morita vêîn khöng giaán àoaån viïåc hoåc taåi trûúâng Àaåi hoåc Hoaâng gia Osaka vaâ àïën thaáng 9. Morita àaä bùæt àêìu cuöåc àúâi sinh viïn trong hoaân caãnh nhû thïë. Möåt ngaây noå. Morita àaä àïën vúái trûúâng Àaåi hoåc Hoaâng gia Osaka trong trûúâng húåp nhû thïë. song do múái xêy dûång. àang daåy úã trûúâng Àaåi hoåc Hoaâng gia Osaka. Cuöåc gùåp gúä mang laåi sûå thoaãi maái cho caã hai bïn. giaáo sû Asada phaãi daânh phêìn lúán cöng viïåc úã phoâng thñ nghiïåm àïí thoãa maän caác yïu cêìu cuãa Haãi quên Nhêåt. Vaâo thúâi àiïím àoá. Cho àêy laâ möåt cú höåi hiïëm coá àïí thûåc hiïån ûúác mú. gêìn Yokohama. Ngûúâi KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 161 . öng àûúåc ngûúâi thêìy cuä úã bêåc trung hoåc laâ giaáo sû Gakujun Hattori theo saát àïí hûúáng dêîn. Mùåt khaác. àúåi àïën dõp nghó heâ. laâ ngûúâi àang coá nhûäng hiïíu biïët sêu sùæc vïì böå mön vêåt lyá ûáng duång. lônh vûåc phuâ húåp vúái nhûäng dûå tñnh hoåc hoãi cuãa chaâng thanh niïn chûa àêìy 20 tuöíi. öng coá thiïån caãm ngay vúái chaâng thanh niïn ngöìi trûúác mùåt mònh vaâ hûáa seä daânh cho anh nhûäng cú höåi hoåc têåp töët nhêët. BAÂI HOÅC TÛÂ GIA ÀÒNH NHOÃ Thöng thûúâng. cuäng qua cêu chuyïån vúái nhûäng cêu hoãi do öng àùåt ra cho ngûúâi àöëi thoaåi. trong àoá coá viïåc viïët thay öng muåc tin tûác khoa hoåc cuãa möåt söë baáo maâ giaáo sû cöång taác. rêët thuêån lúåi cho nhûäng ngûúâi ham thñch khoa hoåc ûáng duång nhû Morita. trûúâng 160 AKIO MORITA & SONY naây khöng nöíi tiïëng bùçng caác trûúâng Àaåi hoåc Tokyo vaâ Kyoto. Morita àûúåc quan saát phoâng thñ nghiïåm cuãa giaáo sû Asada. àûúåc nghe öng noái vïì nhûäng cöng viïåc öng àang laâm trong lônh vûåc khoa hoåc ûáng duång. Àiïìu an uãi cho Morita laâ trong thúâi gian hoåc taåi trûúâng Àaåi hoåc thûá Taám. noá àûúåc trang bõ nhûäng phûúng tiïån nghiïn cûáu. möåt núi laâ thuã àö. giuáp àúä. Sûå quen biïët naây àaä àûa àêíy öng vaâo trong quên chuãng Haãi quên vúái muåc àñch lúán nhêët laâ àûúåc tiïëp cêån thûúâng xuyïn vúái caác phoâng thñ nghiïåm úã àêy. Cuäng qua viïåc höî trúå cho giaáo sû Asada maâ Morita quen vúái möåt söë sô quan haãi quên thuöåc Trung têm Cöng nghïå Haâng khöng Yokosuka. àöíi laåi. sûå nghiïåp cuãa ngûúâi àaân öng luön êín hiïån àùçng sau boáng daáng möåt ngûúâi phuå nûä. giaáo sû Hattori gúåi yá Morita vïì viïåc nïn thoå giaáo möåt trong nhûäng ngûúâi baån hoåc cuä maâ öng rêët quñ mïën. rêët cêìn cho sûå tòm hoåc cuãa Morita. Möåt mùåt. thñ nghiïåm hiïån àaåi.

maâ baâ coân höî trúå cho Morita rêët nhiïìu trong viïåc kinh doanh bùçng nhûäng viïåc laâm tûúãng chûâng nhû àún giaãn.. möåt tiïån nghi cuäng quaá lúán so vúái möåt ngûúâi Nhêåt söëng trïn àêët Nhêåt. Cuöåc hön nhên naây cho ra àúâi ba ngûúâi con: hai trai laâ Hideo (1952). 162 AKIO MORITA & SONY Nùm 1951. nuöi dûúäng nhûäng àûáa treã thaânh nhûäng cöng dên töët. Khi nhaâ maáy naây bõ döåi bom. Nhûng cùn höå naây coá nhiïìu thuêån lúåi.phuå nûä cuãa Akio Morita laâ Yoshiko Kamei. caác àöìng nghiïåp cuãa Morita tòm àûúåc cho gia àònh öng möåt cùn höå nguyïn laâ chöî úã cuãa nhaåc cöng vô cêìm nöíi tiïëng Nathan Milstein. hoå khöng gùåp laåi nhau trong möåt thúâi gian daâi. Khi coân treã. Àïm àïm. Trong giai àoaån cuöëi cuâng cuãa cuöåc chiïën. laâm cöng nhên saãn xuêët àöì möåc trong möåt nhaâ maáy chïë taåo cú phêån maáy bay duâng cho viïåc huêën luyïån coá tïn laâ Chuöìn Chuöìn Àoã. àêìm êëm. Thaáng 10. Trong nhûäng nùm daâi Morita bön ba àïí gêy dûång vaâ phaát triïín cöng ty Totsuko. Morita àùåt ra vúái vúå vêën àïì öng àaä suy nghô tûâ lêu. sau àoá laåi àûúåc chuyïín vïì möåt nhaâ in àïí in nhûäng giêëy túâ duâng cho muåc àñch quên sûå taåi nhûäng vuâng do quên Nhêåt trêën giûä. nùçm trïn têìng ba ngöi nhaâ söë 1010 Àaåi löå thûá Nùm.. àöëi diïån vúái Viïån Baão taâng Nghïå thuêåt thaânh phöë úã àûúâng söë 82. Yoshiko söëng trong möåt gia àònh sung tuác. Masao (1954) vaâ möåt gaái laâ Naoko (1956). gia àònh Morita khöng phaãi chuyïín àöì àaåc tûâ Nhêåt sang New York. quanh nùm suöët thaáng chó baân baåc chuã yïëu chuyïån kinh doanh. caác con öng àaä úã àöå tuöíi tûâ 6 àïën 10 tuöíi vaâ vúái tû caách kiïm nhiïåm Chuã tõch têåp àoaân Sony Myä (SONAM).1962. aánh saáng tûâ Viïån Baão taâng hùæt KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 163 . Yoshiko phaãi boã hoåc. ngûúâi khöng chó giuáp öng taåo dûång möåt maái êëm. Morita àaä gùåp vaâ quen Yoshiko trong hoaân caãnh dêìu söi lûãa boãng àoá vaâ khi chiïën tranh kïët thuác. súã thñch trang trñ cuãa chuã nhên laåi khaá phuâ húåp vúái vúå chöìng Morita. Nùm 1962. Morita múái coá dõp gùåp laåi Yoshiko vaâ hoå àaä cûúái nhau trong nùm naây. Ngöi nhaâ cöí kñnh cuãa gia àònh baâ bõ bom döåi naát. Yoshiko lo viïåc gia àònh vaâ nuöi daåy con caái. Khi baâ Yoshiko àûa caác con àïën New York. Tiïìn thuï nhaâ khaá cao. möåt söë trûúâng ngûng hoaåt àöång hùèn. Yoshiko xuêët thên tûâ möåt doâng hoå samurai chuyïn in saách vaâ baán saách. nhên dõp Yoshiko qua New York dûå lïî khai trûúng phoâng trûng baây cuãa SONAM. caã nhaâ söëng trong möåt cùn hêìm vaâ Yoshiko àaä nêëu ùn bùçng lûãa cuãa àöëng saách vúã chaáy êm ó nhiïìu ngaây liïìn. trong luác Morita tòm vïì thùm nhaâ úã Kosugaya thò Yoshiko vïì söëng vúái cha meå úã Tokyo.200 àöla möîi thaáng. Morita phaãi thûúâng xuyïn “baám truå” úã New York. vò vêåy viïåc húåp nhêët gia àònh àöëi vúái öng trúã thaânh möåt nhu cêìu bûác thiïët hún bao giúâ hïët. ñt nhêët laâ so vúái tuái tiïìn cuãa möåt ngûúâi Nhêåt thúâi bêëy giúâ – 1. Khi chiïën tranh buâng nöí. baâ àûúåc àiïìu qua möåt nhaâ maáy saãn xuêët quêìn aáo cho thûúng binh. Vaâo nhûäng ngaây cuöëi cuâng cuãa cuöåc chiïën. àa söë trûúâng hoåc chó daåy möîi tuêìn lïî möåt ngaây. Cùn höå coá àïën mûúâi hai phoâng.

Caác cö cêåu beá choaáng ngúåp trûúác sûå löång lêîy cuãa möåt xûá súã àang thay àöíi tûâng ngaây. quan saát caác thoái quen cuãa hoå nhû möåt nhaâ xaä höåi hoåc thûåc thuå. goåi àiïån thoaåi cho khaách haâng. 165 AKIO MORITA & SONY KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI . trong khi öng phaãi ài àêy ài àoá thûåc hiïån nhûäng cöng viïåc quan troång cho cöng ty. baâ phaãi thûúâng xuyïn àûa àoán con caái hoùåc mua sùæm caác thûá cêìn duâng trong gia àònh. möåt trong nhûäng àïì nghõ àêìu tiïn cuãa Morita àöëi vúái baâ laâ haäy hoåc laái xe. chúâ cho caác con kïët thuác niïn hoåc úã quï nhaâ. Lúâi khuyïn naây khiïën baâ nhúá laåi nhûäng ngaây múái cûúái nhau höìi nùm 1951. Trong thúâi gian naây. hoâa trong àaám àöng cû dên New York. Öng tiïëp tuåc baán saãn phêím Sony. trong hai tuêìn lïî àêìu. Höìi êëy. Morita doån àïën cùn höå trïn vaâo thaáng 4. Sam Hartwell laâ ngûúâi giuáp öng nhiïìu nhêët trong viïåc naây. vò trong cuöåc söëng múái úã New York. thêåm chñ cuâng ài vúái öng àïí trûåc tiïëp tiïëp xuác vúái caác Ban Giaám hiïåu nhaâ trûúâng. àiïìu naây giuáp chuáng súám reân luyïån tinh thêìn tûå lûåc vaâ thñch nghi vúái cuöåc söëng múái. Cuöëi cuâng thò caã gia àònh Morita cuäng àaä coá mùåt úã New York. búãi vò àoá laâ khoaãng thúâi gian öng dûå àõnh laâm viïåc taåi Myä. Vúái Yoshiko. Bernard toã yá thñch múã röång tñnh quöëc tïë cuãa trûúâng mònh nïn sùén saâng thu nhêån hai cêåu con trai cuãa 164 Morita vaâo hoåc. phuå huynh khöng àûúåc àïën traåi àïí thùm con em. lùæng nghe hoå noái chuyïån. nhûng öng phaãi úã möåt mònh àïën thaáng 6. Theo nöåi qui cuãa traåi. cho duâ New York cuäng laâ möåt thaânh phöë rûåc rúä cuãa nûúác Myä. Coá con àang theo hoåc taåi trûúâng hoåc cuãa thaânh phöë. Morita àaä cêët cöng tiïëp xuác vúái khoaãng 20 trûúâng hoåc àïí tòm núi thuêån lúåi nhêët àöëi vúái ba cöng dên Nhêåt beá tñ.Bamford.1962. Vïì sau. öng coá thïí giuáp Morita nhûäng yá kiïën thiïët thûåc. Morita vaâ Yoshiko caâng thêëy lúåi ñch cuãa viïåc baâ biïët laái xe úã New York. vaâ khi raãnh röîi. cho duâ àiïìu naây khöng phöí biïën àöëi vúái phuå nûä Nhêåt. Morita khuyïn baâ hoåc lêëy bùçng laái xe cuãa Myä. mau choáng quïn ài nöîi nhúá nhaâ. SONAM thûúâng xuyïn àûa àoán caác kyä sû cuâng khaách haâng tûâ Tokyo bay sang New York thùm viïëng cöng ty vaâ Yoshiko trúã thaânh “taâi xïë” cuãa SONAM àïí thûåc hiïån nhiïåm vuå cêìn thiïët àoá. may mùæn laâ öng Hiïåu trûúãng trûúâng St. Cuäng nhúâ kinh nghiïåm laái xe úã quï nhaâ maâ baâ àaä dïî daâng lêëy àûúåc bùçng laái xe taåi Myä.sang phña trûúác ngöi nhaâ núi gia àònh Morita àang cû truá khiïën cho öng liïn tûúãng àïën kinh àö aánh saáng Paris. Öng muöën tòm möåt trûúâng hoåc coá thïí nhêån chuáng ñt nhêët hai nùm. Morita gûãi hai con trai àïën traåi heâ Winona úã tiïíu bang Maine. öng àïën caác trûúâng hoåc úã khu Manhattan àïí tòm chöî trûúác cho boån treã. Àïí caác con dïî daâng laâm quen vúái cuöåc söëng múái. Riïng cö con gaái Naoko thò seä hoåc trûúâng Nightingale . möîi ngaây öng àïën vùn phoâng bùçng xe buyát. Phêìn lúán trûúâng hoåc úã New York chõu aãnh hûúãng cuãa truyïìn thöëng giaáo duåc chêu Êu. chûa coá möåt chuát vöën tiïëng Anh naâo.

Nhúâ sûå xöëc vaác cuãa baâ maâ SONAM thu phuåc àûúåc thiïån caãm cuãa nhûäng ngûúâi tòm àïën cöng ty àïí khaão saát cú höåi laâm ùn. Sûå nhêån thûác vïì nhûäng khaác biïåt trong àúâi söëng cuãa hai xaä höåi Nhêåt vaâ Myä seä trui reân cho chuáng loâng tûå haâo dên töåc vaâ giaá trõ tinh thêìn cuãa laá cúâ Töí quöëc. tûâng giêy phuát tiïëp xuác vúái khaách haâng. cúâ cuãa têåp àoaân vaâ cúâ cuãa nûúác chuã nhaâ. Dûå kiïën àûúåc chuyïån àoá. khi xêy dûång möåt ngöi nhaâ múái úã Tokyo. Tuy nhiïn. thiïët bõ àiïån tûã vaâ ngûúâi ra vaâo chùèng mêëy khi ngúát. cö beá coân nhoã quaá. giuáp chuáng búát caãm thêëy àún àöåc. Hai tuêìn lïî sau ngaây Naoko àïën traåi heâ trïn. trúã trúâi. Àiïìu àoá biïíu hiïån trong tûâng cûã chó. cö beá coá veã sùén saâng tham gia traåi heâ. núi caác kyä sû khaão saát vaâ thûã nghiïåm nhûäng chiïëc tivi cuãa caác haäng khaác àang caånh tranh vúái SONAM. Cùn höå vûúng vaäi àêìy nhûäng duång cuå. Têët caã caác xûúãng saãn xuêët cuãa Sony cuäng àïìu treo cúâ Töí quöëc. Sau nùm hoåc lúáp möåt. cuöåc söëng úã traåi heâ luác àêìu khaá bûåc böåi.Àöi luác nhûäng öng baâ khaách naâo àoá bõ traái gioá. Coá sûå hiïån diïån thûúâng xuyïn cuãa ngûúâi phuå nûä trong gia àònh. chûa quen vúái thûác ùn laå. cùn höå êëm cuáng hùèn lïn. Morita vaâ Yoshiko àïën KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 167 . Yoshiko trúã thaânh àêìu bïëp àùåc biïåt kiïm nhaâ tû vêën cho hoå. Àöëi vúái Hideo vaâ Masao. Tinh thêìn dên töåc thïí hiïån trong sûå trên troång laá quöëc kyâ laâ möåt trong nhûäng yïëu töë khöng thïí thiïëu khöng nhûäng cho nhûäng cöng dên tûúng lai nhû Hideo vaâ Masao. Öng tûå an uãi laâ duâ sao àiïìu naây seä coá lúåi cho chuáng. Ngûúâi giaám àöëc traåi mua möåt quyïín tûâ àiïín Anh . nguã trong nhûäng cùn lïìu khaác nhau. Riïng Naoko. Yoshiko laái xe cho caã Morita vaâ caác cöång sûå trong nhûäng chuyïën ài àïën núi höåi hoåp hay àïën phöë Wall – trung têm taâi chñnh cuãa New York. Núi naây cuäng trúã thaânh möåt phoâng thñ nghiïåm àiïån tûã. Sau naây. Khöng chó laâm “taâi xïë” àûa àoán khaách. Morita khöng quïn cho dûång möåt cöåt cúâ vaâ möîi buöíi saáng caác con öng àïìu phaãi keáo laá quöëc kyâ lïn àïën àónh cöåt cúâ. Morita viïët cho hai cêåu cêu “Please call my father” (xin goåi giuáp böë töi) àïí caác cêåu nhúâ traåi giuáp thöng baáo cho Morita möîi khi chuáng gùåp khoá khùn vaâ khöng biïët caách tûå xoay xúã. cö àaä chûáng toã möåt sûå thñch nghi khaá nhanh choáng vúái àúâi söëng múái. tûâng ngön ngûä maâ hoå sûã duång trong cöång àöìng dên töåc baãn xûá vaâ luön nhùæc nhúã hoå gòn giûä baãn sùæc dên töåc ngay trong tûâng thao taác laâm ra saãn phêím.Nhêåt cöët hoåc vaâi tiïëng Nhêåt quen thuöåc àïí noái chuyïån vúái chuáng. giuáp chuáng súám hoaân thiïån tinh thêìn tûå lêåp. chuáng chùèng bao giúâ sûã duång àïën loaåi 166 AKIO MORITA & SONY “buâa” cûáu höå àoá. maâ cho caã nhûäng cöng nhên Nhêåt àang lao àöång trïn xûá ngûúâi. Khi àûúåc gûãi àïën traåi chùm soác treã em ban ngaây Beachwood trong thaânh phöë. Khöng coá möåt treã em Nhêåt Baãn naâo àïí coá thïí chúi àuâa vúái chuáng. vò thïë Morita caãm thêëy bêët an. khöng thïí àïën traåi heâ nhû hai ngûúâi anh. Hai anh em laåi bõ taách riïng trong hai nhoám hoåc sinh khaác nhau. nhêët laâ khi nghe hai öng anh kïí laåi cuöåc söëng úã traåi Winona. núi xûúãng toåa laåc.

moåi ngûúâi chó cêìn theo àoá maâ cho yá kiïën hay àùåt ra cêu hoãi maâ KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 169 . Bùçng nöî lûåc riïng. cêåu con trai thûá hai cuãa Morita vaâo laâm cho haäng baão hiïím Morgan trong hai nùm rûúäi. nhûng Morita tin laâ àûúåc. Àïí búát súå. Cêåu laâm viïåc vêët vaã. 168 AKIO MORITA & SONY tûâ giûäa trûa cho àïën ba. cö beá sûã duång hïët vaâo khoaãn mua pin àeân úã cûãa haâng cuãa traåi. nhûng chó muöën suöët àúâi laâ möåt thaânh viïn cuãa Sony. vúái cêåu laâ möåt sûå thay àöíi toaân diïån tûâ möåt lônh vûåc coá tñnh nghïå thuêåt laâ cöng nghïå ghi êm sang möåt lônh vûåc khö khan vúái nhûäng con toaán cöång trûâ nhên chia vö höìn. khi àeân tùæt hïët. vò öng biïët con öng coá möåt phong caách rêët Nhêåt Baãn. úã Nhêåt. rûúåu vaâo lúâi ra lai laáng. Hideo àûúåc àiïìu vïì böå phêån kïë toaán cuãa Sony. chùèng ai chõu laäng phñ thúâi gian vaâo nhûäng cuöåc hoåp nhû thïë caã. böën giúâ saáng höm sau. hai cêåu trai tûâ Maine trúã vïì vúái nhûäng cêu chuyïån vui tûâ lúáp hoåc. Trong têåp àoaân. nhêët laâ tònh traång yïëu keám tiïëng Anh cuãa caác cêåu. Naoko thuá nhêån laâ nhûäng ngaây àêìu múái àïën traåi. möîi ngûúâi cöë gùæng thñch nghi vúái cuöåc söëng múái. Cêåu laâm viïåc vúái caã nghïå sô nûúác ngoaâi lêîn nghïå sô àõa phûúng. cö beá caãm thêëy vö cuâng àún àöåc vaâ coá luác àaä khoác. Masao. cho duâ cêåu coá hêëp thu nïìn giaáo duåc phûúng Têy ài nûäa. duâ taåi trûúâng hoåc hay úã gia àònh. Nhiïìu ngûúâi lo ngaåi. tûå mònh uöëng Coca-cola vaâ nhòn hoå uöëng whisky. Hideo quen dêìn vúái nhûäng con söë vaâ nhûäng xêëp chûáng tûâ. Vaâ öng àaä suy nghô àuáng. Vïì sau. Theo Masao. vò thïë thêåt laâ möåt viïåc khoá nhoåc khi cêåu phaãi ngöìi vúái caác nghïå sô nhaåc rock. àaåt àûúåc thaânh cöng vaâ nöíi tiïëng trong ngaânh cöng nghiïåp ghi êm taåi Nhêåt Baãn.thùm con. Hêåu quaã cuãa saáng kiïën naây laâ phêìn lúán khoaãn tiïìn böë meå gûãi cho àïí tiïu xaâi. cö beá dêîn hai ngûúâi àïën möåt caái höì vaâ haänh diïån cheâo thuyïìn àûa böë meå daåo quanh höì. trong khi úã haäng Morgan. Sau muâa heâ àêìu tiïn àêìy nùæng gioá vaâ khöng khñ trong laânh. cö àaä bêåt àeân pin trong chùn cho àïën khi nguã àûúåc múái thöi. Àiïìu may mùæn laâ caã Morita vaâ Hideo cuâng chia seã vúái nhau yá nghô laâ Hideo khöng nïn vïì laâm viïåc taåi böå maáy àêìu naäo cuãa Sony. Hideo khöng uöëng rûúåu. Vïì sau. Chñnh trong thúâi gian naây. hûúáng ài trong tûúng lai cuãa möåt trong nhûäng têåp àoaân lúán nhêët nûúác Nhêåt. Sau ngaây töët nghiïåp trûúâng Àaåi hoåc Georgetown. Hêìu nhû têët caã nhûäng vêën àïì àïìu coá sùén giaãi phaáp. Cêåu tòm thêëy niïìm vui khi nghô àïën sûå phaát triïín. vò nhû thïë dïî gêy ra dû luêån vïì chuã trûúng “gia àònh trõ”. cêåu giûä phêìn phuå traách myä thuêåt cho cöng ty liïn doanh CBS Sony do Norio Ohga (sau laâ Chuã tõch têåp àoaân Sony) phuå traách. * * * Con trai caã cuãa Morita laâ Hideo duâ àaä ài hoåc nhiïìu núi úã Anh vaâ Myä. khöng biïët Hideo coá thñch nghi àûúåc vúái möi trûúâng múái khöng. cêåu àaä àûa ra nhûäng nhêån xeát thuá võ vïì chuyïån hoåp haânh úã Nhêåt vaâ úã Myä. ban àïm. moåi ngûúâi thûúâng xuyïn hoåp haânh vaâ keáo daâi cuöåc hoåp rêët mêët thò giúâ.

Ta cêìn phaãi rêët kiïn nhêîn khi noái chuyïån vúái ngûúâi Nhêåt. Hêìu hïët ngûúâi Nhêåt thûúâng buöåc ta phaãi chúâ rêët lêu múái noái ra nhûäng gò thûåc sûå úã trong àêìu hoå. VÒ MÖÅT THÏË GIÚÁI NGAÂY MAI Thïë giúái seä khöng coá cú may tiïën böå nïëu chuáng ta laâm rêåp khuön theo nhûäng gò maâ cêëp laänh àaåo cuãa chuáng ta àaä laâm. búãi vò tûâ àoá trúã ài. .. Töi chó bùæt àêìu chuá yá khi hoå noái “tuy nhiïn”.. hoå múái diïîn taã hïët yá nghô cuãa hoå.thöi... khi àïën gêìn cuöëi chuyïën ài àaä àïën thùm Morita vaâ traã lúâi cêu hoãi cuãa öng möåt caách rêët chên tònh vïì ngûúâi Nhêåt rùçng: . Akio Morita Chûúng 2. Quan àiïím naây cuäng tûúng tûå yá kiïën cuãa möåt nhaâ baáo phûúng Têy àïën Nhêåt Baãn àïí thûåc hiïån möåt loaåt nhûäng cuöåc phoãng vêën caác doanh nhên Nhêåt Baãn.Töi khöng cêìn lùæng nghe phêìn àêìu nhûäng gò hoå noái. 170 AKIO MORITA & SONY KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 171 .

Öng cuäng àaä tham dûå hai buöíi hoâa têëu nhaåc vaâ möåt buöíi chiïëu phim. Töíng thöëng Phaáp tûúng lai Nùm 1990. Barcelona vaâ Paris. öng àaä cuâng chñnh khaách Shintaro Ishihara cho ra àúâi têåp tiïíu luêån gêy “söëc” The Japan that can say NO vúái nhûäng luêån àiïím múái meã vaâ àêìy tñnh phï phaán àöëi vúái caách quaãn lyá nïìn kinh tïë cuãa ngûúâi Myä luác bêëy giúâ. Morita chó àõnh Norio Ohga laâm Chuã tõch têåp àoaân Sony. daám noái cuãa chaâng thanh niïn naây maâ hai öng àaä thu nhêån Ohga vaâo laâm cho cöng ty Totsuko vaâ troång duång vïì sau. àùåc biïåt laâ hai thaáng trûúác khi bõ àöåt quyå (1993). öng nhû möåt àaåi sûá cho Nhêåt Baãn. mùåc duâ àaä úã tuöíi trïn dûúái 70. àaä phï phaán nhûäng chiïëc maáy ghi êm do Ibuka vaâ Morita laâm ra. Caác chuyïën ài ra thïë giúái cuãa Morita. Anh quöëc. hiïån diïån trong taám buöíi tiïëp tên. Ohga chñnh laâ ngûúâi maâ ngaây naâo. tûác Hiïåp höåi Doanh nghiïåp Nhêåt Baãn.Francisco. öng àaä àûúåc höåi kiïën vúái nhûäng nhên vêåt danh tiïëng cuãa thïë giúái nhû Nûä hoaâng Anh Elizabeth II. Keidanren laâ hiïåp höåi kinh tïë coá uy tñn nhêët úã Nhêåt Baãn vaâ hêìu hïët laänh àaåo caác doanh nghiïåp úã nûúác naây àïìu mú MÖÅT ÀAÅI SÛÁ KHÖNG HAÂM Nhûäng nùm àêìu thêåp niïn 1990. chúi chñn vaán gön. Tûâ baãn doanh Sony úã Tokyo. Washington. Morita vêîn di chuyïín thûúâng xuyïn. Chuã tõch haäng General Electric. Los Angeles. coân öng chó giûä cûúng võ Chuã tõch Höåi àöìng quaãn trõ. öng bay ài New Jersey. San Antonio. múâi Morita thay thïë öng trong cûúng võ laänh àaåo cuãa töí chûác naây. vaâ ài laâm nhû thûúâng lïå taåi truå súã Sony trong 17 ngaây. Chicago. nghïå sô vô cêìm Isaac Stern vaâ nhiïìu chñnh khaách cuâng doanh nhên khaác. Cuäng chó trong thúâi gian ngùæn nguãi àoá. vaâ cuäng vò quñ troång tinh thêìn daám ùn. Sau àoá. khi coân laâ möåt sinh viïn. laâ khaách danh dûå cuãa möåt lïî cûúái. Trong lônh vûåc kinh tïë. öng Jack Welch. Möåt trong nhûäng sûå kiïån quan troång diïîn ra trong nùm 1993 laâ viïåc Gaishi Hiraiwa. thûåc hiïån böën chuyïën ài trong phaåm vi nûúác Nhêåt. Chuã tõch cuãa Keidanren (Keizai Dantai Rengokai). Lõch laâm viïåc chuã yïëu cuãa Morita thûúâng àûúåc quyïët àõnh hún möåt nùm trûúác. San 172 AKIO MORITA & SONY àûúåc ngöìi vaâo chiïëc ghïë chuã tõch. öng ài rêët nhiïìu núi. goáp phêìn laâm hònh aãnh àêët nûúác Nhêåt àûúåc töët àeåp lïn trong con mùæt cuãa baån beâ quöëc tïë. ngûúâi ta coi viïåc trúã thaânh chuã tõch Keidanren cuäng giöëng nhû kïë võ ngai vaâng hoaâng àïë vêåy. Jacques Chirac. KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 173 . Dallas.

Cuöåc söëng cuãa öng tûâ àoá laâ nhûäng ngaây quay laåi vúái möåt quaá khûá àaä traãi daâi hún 70 nùm. cöng chûác nhùçm tòm ra nhûäng giaãi phaáp khaã thi cho àêët nûúác. öng gúåi yá Morita viïët möåt taác phêím múái tiïëp theo quyïín tûå truyïån Made in Japan (xuêët baãn nùm 1986) rêët thaânh cöng cuãa öng. Öng cuäng àïì nghõ nhan àïì cuãa taác phêím naây seä laâ Musings by Morita (Nhûäng suy ngêîm cuãa Morita).2001). Trong buöíi noái chuyïån thûá nhêët.1993 àaä giïët chïët bao nhiïu dûå tñnh cuãa Morita. doanh nhên. trong KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 175 . Morita phaãi tûâ boã moåi dûå àõnh kïí tûâ nhûäng ngaây cuöëi nùm 1993. bao nhiïu mong moãi cuãa nhiïìu ngûúâi trûúác triïín voång möåt sûå goáp sûác hûäu hiïåu cuãa öng vaâo viïåc vûåc dêåy nïìn kinh tïë Nhêåt Baãn àang “ngaái nguã” trong cún suy thoaái. Leä ra àoá laâ möåt ngaây kyâ diïåu cuãa àêët nûúác Nhêåt Baãn. Morita tûâng nuöi möång caãi caách Nhêåt Baãn. tûâng töí chûác nhûäng nhoám thaão luêån trong giúái chñnh khaách. nhêån xuêët baãn quyïín saách Morita seä viïët. Bïn caånh àoá. Chuã tõch Sony Norio Ohga quyïët àõnh phaãi tòm möåt ngûúâi coá khaã nùng àûa Sony tiïën vaâo thïë kyã XXI vúái têët caã sûå tûå tin cuãa möåt têåp àoaân àiïån tûã bïì thïë taåi nûúác Nhêåt vaâ trïn thïë giúái. Nhûng cún àöåt quyå ngaây 30. Ngoaâi viïåc gúåi yá viïët quyïín Musings by Morita. vaâo àêìu nùm 1995.1993 àûúåc choån laâ ngaây cöng böë sûå tiïëp nhiïåm chûác võ Chuã tõch Deikanren cuãa Morita cuäng laâ ngaây öng bõ àöåt quyå. Cuöëi cuâng.Àiïìu oaái oùm laâ ngaây 30.1993 àêìy oan nghiïåt àoá. biïët laâ Morita khöng thïí höìi phuåc àûúåc nûäa. Peterson cuäng coá cuöåc àaâm thoaåi vúái Morita vïì aãnh hûúãng cuãa Internet vaâ truyïìn thöng tûúng taác trong àúâi söëng. * * * Nhû möåt chiïën binh phaãi giaä tûâ vuä khñ khi cuöåc chiïën coân khöëc liïåt. öng àaä coá hai cuöåc noái chuyïån thuá võ vúái Morita. vaâo thúâi àïím maâ nïìn kinh tïë àang rúi vaâo möåt cún suy thoaái keáo daâi. Nùm 1994. öng àaä choån Nobuyuki Idei vaâo vai troâ ngûúâi laänh àaåo Sony.11. möåt nhên vêåt thuöåc haâng 174 AKIO MORITA & SONY quan troång nhêët trong ngaânh xuêët baãn úã Myä. Öng kïí rùçng vaâo caái thaáng 11.11. khi maâ nhûäng chiïën lûúåc múã àûúâng cho möåt chiïën thùæng múái àaä gêìn kïì. Öng toã ra haâo hûáng vúái nhûäng vêën àïì àûúåc nïu ra vaâ àöìng yá vúái Peterson rùçng nûúác Myä àang laâ trung têm hoaåt àöång. öng seä daânh nhiïìu thúâi gian hún nûäa úã Myä àïí phöëi húåp cöng viïåc vúái caác doanh nhên vaâ caác nhaâ cöng nghïå hoåc. thaáng 6. Nhiïìu ngûúâi cho rùçng tònh hònh kinh tïë cuãa Nhêåt Baãn luác bêëy giúâ seä khaác ài rêët nhiïìu nïëu coá möåt ngûúâi nhû Morita úã vaâo àõa võ ngûúâi phaát ngön nhên danh giúái doanh nghiïåp vaâ hoaåt àöång vò sûå nùng àöång cuãa nïìn kinh tïë. trong àoá Morita seä nïu lïn suy nghô cuãa mònh vïì nhiïìu vêën àïì khaác nhau trong cuöåc söëng. Peterson àaä nhùæc laåi möåt söë kyã niïåm àaáng nhúá vïì Morita. Trong möåt baâi viïët daâi nhan àïì Akio Morita àùng trïn têåp san Proceedings of the American Philosophical Society (söë 2. öng cuäng gúåi yá ngûúâi baån laâ Jason Epstein úã nhaâ xuêët baãn Random House.

khöng laâm aãnh hûúãng àïën cöng viïåc cuãa nhûäng ngûúâi khaác. Morita thò thñch sûu têåp àaân organ cú khñ. khi vùn phoâng cuãa hoå àaä tröëng vùæng. Duâ hai ngûúâi quyá troång nhau vaâ cuâng möåt chñ hûúáng trong cöng viïåc lêu daâi nhûng chuyïån bêët àöìng giûäa hoå cuäng khöng phaãi laâ khöng coá. àan xen nhau. nhû möåt sûå tûúãng nhúá hoå. tûâng laâ Chuã tõch Hiïåp höåi taâu hoãa nhoã. Möîi khi ài xa vïì. Masao. Nhûäng luác nhû vêåy. vêîn duy trò thoái quen sùæp xïëp nhûäng quyïín saách. nhûäng ngûúâi nûä thû kyá riïng cuãa hoå tûâng höî trúå hoå qua haâng chuåc nùm trúâi nay vêîn coân phuåc vuå úã Sony. Àöëi vúái chñnh saách cuãa têåp àoaân. Àoá laâ súám àûa àêët nûúác höìi sinh trïn àöëng tro taân tûâ möåt cuöåc chiïën khöëc liïåt vaâ tûâng bûúác vûåc dêåy nïìn kinh tïë àïí kõp saánh ngang vúái caác cûúâng quöëc nùm chêu. Nhûäng ngaây coân nhoã. àöi luác múâi möåt ngûúâi naâo àoá cuâng ngöìi ùn chung vúái hai öng taåi phoâng ùn cöng ty. vêîn nhúá roä laâ nhûäng ngaây anh coân nhoã. Masao tûúãng nhû bûúác vaâo möåt kho àöì chúi daânh cho treã nhoã. khöng ai duâ trong hay ngoaâi Sony nghe ngûúâi naây chó trñch ngûúâi kia. Ngaây nay. Hoå laâ hai baån àöìng nghiïåp gùæn kïët cuöåc àúâi nhau cho möåt lyá tûúãng töët àeåp nhêët maâ caã möåt thïë hïå thanh niïn Nhêåt Baãn luön öm êëp. KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 177 . hoå luön coá chung möåt tiïëng noái. Trïn caái nïìn lung linh. ñt khi Morita quïn mua nhûäng moán àöì chúi hay nhûäng vêåt duång cú khñ. hoå tòm caách giaãi quyïët riïng vúái nhau. múâ aão cuãa nhûäng kyã niïåm quaá khûá möåt thúâi. xem coá coân böå tuöëc-nú-vit úã ngùn keáo thûá ba cuãa baân viïët cuãa öng êëy khöng”. Nhûäng nùm 1990 àoá. höåp nhaåc. Ibuka laâ ngûúâi àam mï taâu àiïån. Ngûúâi naây biïët roä caách sùæp xïëp trong vùn phoâng cuãa ngûúâi kia nhû chñnh vùn phoâng cuãa mònh. Trong nhûäng höìi ûác cuãa mònh. trûúác mùåt nhên viïn. möîi thûá hai moán. Àoá laâ niïìm tûå haâo thuêìn khiïët cuãa nhûäng con ngûúâi hiïën mònh khöng phaãi cho lúåi ñch caá nhên hay möåt têåp thïí nhoã heåp maâ laâ cho caã möåt àêët nûúác. nhûäng duång cuå àiïån tûã àuáng võ trñ ngaây naâo cuãa chuáng. hùèn laâ Ibuka vaâ Morita àaä nhòn laåi quaá khûá cuãa mònh vúái möåt loâng tûå haâo khi nïìn kinh tïë Nhêåt Baãn ngaây möåt khùèng àõnh mònh trong cöång àöìng thïë giúái. ngûúâi con trai thûá hai cuãa Morita. trûa naâo Ibuka vaâ Morita cuäng ngöìi ùn vúái nhau. Trong phoâng laâm viïåc cuãa mònh. möîi khi chaåy vaâo phoâng cuãa hai öng.àoá thúâi gian cöëng hiïën tuöíi thanh xuên vaâ bao nhiïu cöng sûác cho hai thûúng hiïåu Totsuko vaâ Sony àaä chiïëm àïën gêìn nûãa thïë kyã (1946-1994). Coá nhûäng luác hai ngûúâi baån toác muöëi tiïu àaä thû giaän taåi vùn phoâng bùçng möåt vaâi vaán vêåt tay vúái nhûäng traâng cûúâi àêìy saãng khoaái nhû hai chaâng thanh niïn mêëy chuåc nùm vïì trûúác. Ibuka thónh thoaãng noái vúái ngûúâi thû kyá: “Cö vaâo phoâng öng Morita (ài vùæng). hai hònh aãnh Masaru Ibuka vaâ Akio Morita luön hoâa quyïån. àaân piano laâ 176 AKIO MORITA & SONY moán àöì chúi öng thñch nhêët laâ quaã khñ cêìu búm khñ helium coá thïí àiïìu khiïín tûâ xa. Khi coân laâm viïåc chung. möåt cho öng vaâ möåt Ibuka.

Ibuka vêîn ài möåt mònh. Morita vêîn luön cho rùçng mònh coá traách nhiïåm phaãi baão vïå Ibuka. Àöi luác bêët àöìng cuäng xaãy ra trong lônh vûåc quaãn lyá. Cuäng coá nhûäng luác Ibuka vaâ Morita bêët àöìng vúái nhau tuy khöng coá gò àaáng kïí. öng biïët quïn mònh. Morita luön coá tham voång àaåt àûúåc nhûäng thaânh tûåu caá nhên vaâ àûúåc moåi ngûúâi nhòn nhêån. Chùèng haån nhû khi Ibuka àiïìu xe cuãa têåp àoaân àïí ài nghó úã Honolulu àaä gùåp phaãi sûå thöëng traách cuãa Morita. coi öng nhû möåt trong nhûäng ngûúâi nhaåy beán tuyïåt vúâi trong lônh vûåc cöng nghïå. hoùåc khi ngûúâi naây àïën thùm ngûúâi kia. viïåc hoå àïën vúái nhau laâ möåt cú duyïn khoá ai tin àûúåc. khöng hiïíu nöíi. cuãa nhûäng kyã niïåm caã möåt thúâi gian khoá phêën àêëu bïn nhau. kïët tinh qua bao nhiïu nùm thaáng nhoåc nhùçn. ngûúâi maâ öng vêîn mö taã nhû “möåt têm höìn thuêìn khiïët vaâ giaãn dõ”. hoùåc Morita nöíi noáng khi ngûúâi chó huy trûåc tiïëp cuãa mònh baão trúå cho möåt ngûúâi quen biïët naâo àoá.Noái vïì möëi quan hïå giûäa Ibuka vaâ Morita. Hideo Morita nhòn thêëy úã cha anh loâng têån tuåy cuãa möåt àûáa em daânh cho ngûúâi anh lúán cuãa mònh. gùæn boá. Morita luön baây toã sûå khêm phuåc Ibuka. àuã laâm mïìm loâng nhûäng con ngûúâi sùæt àaá nhêët. Duâ àûáng trûúác nhûäng tònh huöëng söëng coân nhû 178 AKIO MORITA & SONY vêåy vaâ phaãi giaãm thiïíu thua löî trong möåt tònh thïë gêìn nhû tuyïåt voång. vöåi vaâng baáo àöång vaâ cùæt cûã möåt nam nhên viïn luön baám saát Ibuka möîi khi öng ài ra ngoaâi. maâ nhûäng ngûúâi nhû thïë thûúâng nuöi trong tiïìm thûác cuãa hoå niïìm khao khaát coá möåt ngûúâi anh. möîi khi rúâi truå súã. Nhûäng gioåt nûúác mùæt cuãa tònh baån yïu thûúng. nhû khi Ibuka gêìn nhû àûa Sony vaâo tònh traång phaá saãn vaâo nhûäng nùm àêìu thêåp niïn 1960 búãi viïåc khöng chõu tûâ boã cöng nghïå Chromatron àêìy bêët trùæc trong viïåc saãn xuêët maáy thu hònh maâu. Trong cuöåc söëng riïng. Àoá laâ khi àaä bûúác vaâo àöå tuöíi 70 (Ibuka sinh nùm 1908).. möëi quan hïå giûäa hai ngûúâi àaåt àïën mûác. öng ài vaâo nhaâ vïå sinh cöng cöång vaâ bõ möåt ngûúâi laå mùåt nhêån diïån ra öng röìi lïn tiïëng chaâo. caã baâ Yoshiko Morita lêîn ngûúâi con trai Ibuka laâ Makoto àïìu thûâa nhêån rùçng sûå gùæn boá giûäa hai ngûúâi bïìn chùåt. nhûäng gioåt nûúác mùæt chaãy daâi trïn maá. * * * KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 179 . Möåt lêìn. song trong möëi quan hïå vúái Ibuka. Coá möåt giai thoaåi cuäng àaáng nhúá. taåi nhaâ ga xe lûãa Tokyo. hoå ngöìi vúái nhau trong im lùång. möåt tònh baån hïët sûác àùåc biïåt. Khi hoå cuâng àau yïëu. ÚÃ hoå. khöng chó coá nhûäng böå oác vô àaåi laâm nïn nhûäng àiïìu thêìn kyâ cho nïìn kinh tïë Nhêåt Baãn maâ coân coá nhûäng traái tim cao caã biïët quyá troång möåt tònh baån thiïng liïng. Chó coá thïë nhûng khi Morita nghe tin naây. Anh cho rùçng vò böë anh laâ con trûúãng trong möåt àaåi gia àònh coá nïëp söëng cöí xûa vaâ àûúåc nuöi dûúäng nhû möåt öng hoaâng. vêîn khöng hïì coá chuyïån Morita naãy sinh ra yá nghô hêët chên Ibuka.. Vúái ngûúâi em trai Morita laâ Kazuaki. Chñnh Hideo cuäng laâ con trûúãng nïn anh chia seã vúái böë anh niïìm khao khaát àoá. tay nùæm chùåt tay nhau.

mùåc duâ vaâo thúâi àiïím trïn. Tuy nhiïn. Nùm 1962. coá rêët ñt àaâi truyïìn hònh phaát tñn hiïåu UHF. hai ngûúâi trúã thaânh möåt àöi baån töët. Mùåt khaác. Sony àang saãn xuêët caác kiïíu daáng ti-vi thêåt goån nheå. Öng muöën nghe thïm nhûäng lúâi giaãi thñch vaâ àûúåc Morita kïí laåi cêu chuyïån vïì caác qui àõnh cuãa FCC àang gêy khoá khùn cho têåp àoaân Sony. lêìn gùåp àoá giûäa hai ngûúâi chó keáo daâi khoaãng 15 phuát. Morita cuäng coá nhûäng kyã niïåm sêu sùæc.Thûa öng Minow. rêët quan têm àïën nïìn kinh tïë Nhêåt Baãn. vûâa troân hai tuöíi vaâ mùåt haâng ti-vi transistor cuãa Sony àaä àûúåc thõ trûúâng chêëp nhêån vúái möåt triïín voång tiïu thuå ngaây caâng röång lúán thò UÃy ban Truyïìn thöng liïn bang Myä (FCC) àaä coá möåt qui àõnh àêíy Morita vaâ caác àöìng nghiïåp vaâo möåt tònh thïë khoá khùn. söë tiïìn àêìu tû thïm cho kyä thuêåt naây (laâm tùng giaá thaânh saãn phêím) khöng àûúåc buâ àùæp möåt caách tûúng xûáng búãi hiïåu quaã cuãa viïåc sûã duång kïnh UHF. Àoá laâ qui àõnh têët caã ti-vi baán ra trïn thõ trûúâng Myä àïìu phaãi lùæp àùåt böå thu tñn hiïåu UHF (Ultra-High Frequency: siïu cao têìn) vaâ VHF (Very-High Frequency: cûåc cao têìn). Luác êëy. KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 181 . Theo lúâi cuãa Minow noái vúái Morita ngaây höm àoá. vò nhû trïn àaä noái. Àiïìu naây àûúåc öng kïí laåi trong chûúng cuöëi cuâng cuãa taác phêím Made in Japan. vaâ khi bay sang Washington àïí giúái thiïåu saãn phêím múái laâ maáy thu phaát bùng hònh (VTR) nhaän hiïåu U-Matic. Hai nùm sau. töi khöng ûa öng. Trûúác khi chuáng ta gùåp nhau. hai ngûúâi gùåp laåi nhau trong möåt buöíi chiïu àaäi taåi Tokyo vaâ Morita caãm thêëy vui khi Kissinger nhêån ra öng ngay. Morita khöng quïn múâi Minow àïën tham dûå buöíi lïî. Tûâ àoá. tûác SONAM. möåt àiïìu àaä trúã thaânh àûúng nhiïn khi Sony höåi nhêåp vúái thïë giúái bïn ngoaâi. Möåt tònh baån àùçm thùæm giûäa Morita vaâ Kissinger àaä naãy sinh trong möåt tònh huöëng bêët ngúâ nhû thïë. Morita vaâ Minow 180 AKIO MORITA & SONY àûúåc giúái thiïåu vúái nhau vaâ Morita àaä “phaát phaáo” khöng khoan nhûúång: . trong tûúng lai. Kissinger seä trúã thaânh möåt nhên vêåt rêët quan troång cuãa nûúác Myä. öng àûa àïën möåt ngûúâi khaách coá caái tïn quen thuöåc laâ Henry Kissinger. Minow hoãi xem öng coá thïí múâi thïm möåt ngûúâi àïën dûå buöíi lïî khöng vaâ sau khi coá sûå àöìng tònh cuãa Morita. Trong möåt höåi nghõ. luác àoá daång tñn hiïåu naây coân xuêët hiïån quaá thûa thúát trïn hïå thöëng truyïìn hònh. Àiïìu àaáng noái nûäa laâ öng Newton Minow. Luác àoá. khi Henry Kissinger àaä laâ Ngoaåi trûúãng. Cêu noái nûãa àuâa nûãa thêåt àûúåc öng Minow àoán nhêån möåt caách nghiïm tuác. Kissinger vöìn vaä chaâo öng trûúác: “Chaâo öng Morita”. chuã tõch cuãa FCC luác bêëy giúâ. öng àaä gêy ra cho töi bao nhiïu phiïìn nhiïîu.Trong möëi quan hïå giûäa Morita vúái xaä höåi phûúng Têy. khi êëy àang laâ cöë vêën vïì chñnh saách cuãa Nhaâ Trùæng. sau khi cöng ty Sony Myä. trong àoá coá nhaän hiïåu nöíi tiïëng Tummy ti-vi laâ möåt loaåi tivi chaåy pin coá maân hònh 4 inch. do àoá viïåc caâi àùåt thïm böå thu tñn hiïåu UHF laâ caã möåt thaách thûác lúán.

àöi khi quyá võ àaánh giaá sai vaâ àaä coi baån laâ thuâ. Morita coá dõp giúái thiïåu vúái võ Ngoaåi trûúãng Myä thïë hïå thûá hai cuãa möåt söë nhaâ laänh àaåo doanh nghiïåp Nhêåt Baãn àïí öng hiïíu caác nhaâ laänh àaåo tûúng lai cuãa nûúác Nhêåt àang nghô gò. Chuáng töi caãm nhêån àiïìu naây trong möåt thúâi gian daâi vaâ àoá laâ lyá do taåi sao möåt cuöåc chiïën trúã thaânh möåt bi kõch khuãng khiïëp àaä khöng bao giúâ xaãy ra nûäa. nhiïìu dû luêån khöng hay vïì Nhêåt Baãn àûúåc loan truyïìn taåi Myä do sûå thiïëu cên àöëi trong caán cên thûúng maåi song phûúng. Trong thúâi gian söëng úã Myä.Cêu chuyïån cuãa hai ngûúâi xoay quanh nhûäng vêën àïì thûúng maåi trong quan hïå Nhêåt . öng biïët àoá. öng coân coá dõp tiïëp xuác vúái nhûäng viïn chûác cao cêëp khaác trïn chñnh trûúâng nhû Ngoaåi trûúãng Cyrus Vance. Àiïìu töi quan têm hiïån nay laâ úã Myä. Nhêåt Baãn laâ möåt ngûúâi baån son sùæt cuãa nûúác Myä trong hún möåt trùm nùm qua.Thaái Bònh dûúng vaâ àiïìu naây coá tñnh söëng coân àöëi vúái nûúác Myä. (Made in Japan) Mêëy tuêìn lïî sau buöíi gùåp. vïì sau laâ Ngoaåi trûúãng trong chñnh phuã Ronald Reagan. Trong buöíi chiïu àaäi àoá. Nhiïìu ngûúâi lïn aán Nhêåt tuön haâng hoáa öì aåt sang Myä vaâ àiïìu naây goáp phêìn laâm gia tùng naån thêët nghiïåp úã Myä. George Shultz.. 183 AKIO MORITA & SONY KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI . Vúái tû caách möåt cöng dên Nhêåt Baãn kïët thên vúái möåt söë nhên vêåt troång yïëu trong xaä höåi Myä. öng vaâ Kissinger àaä ra àûáng úã möåt núi riïng biïåt vaâ noái chuyïån vúái nhau höìi lêu. ngûúâi Nhêåt chuáng töi caãm thêëy rêët gêìn guäi vúái nûúác Myä. Böå trûúãng Quöëc phoâng Harold Brown.Myä. Öng àaä noái vúái Kissinger: . Chuáng ta àaä liïn kïët vúái nhau trong möåt thoãa ûúác phoâng vïå chùåt cheä. thaânh viïn Höåi àöìng quöëc tïë Morgan. vúái möåt söë ngûúâi coá maáu mùåt trong chñnh quyïìn hay giúái doanh nghiïåp Nhêåt. Xeát vïì cú baãn. nùm 1985. khöng kïí möåt cuöåc chiïën tranh coá tñnh ngoaåi lïå. Kissinger thûúâng bay sang Nhêåt. Tûâ àoá. ngoaâi Henry Kissinger àaä trúã thaânh möåt ngûúâi baån. Morita coá nhiïìu dõp noái lïn chñnh kiïën. Morita nhêån àûúåc möåt bûác thû cuãa Kissinger cho biïët öng caãm thêëy êën tûúång vïì cuöåc noái chuyïån giûäa hai ngûúâi. Tûâ lêu.Thûa öng Kissinger. Cuöåc àúâi cuãa Akio Morita khöng coá nhiïìu soáng gioá. giuáp mang laåi sûå hiïíu biïët cho caã hai phña. hai ngûúâi coá nhiïìu dõp gùåp laåi nhau vaâ Morita cuäng thûúâng giúái thiïåu Kissinger. möåt caách khöng chñnh thûác. Kissinger rêët quan têm àïën tûúng lai cuãa nûúác Nhêåt.. quan àiïím vïì kinh tïë cuãa têåp àoaân Sony noái riïng vaâ ngûúâi Nhêåt noái chung. Morita nhêån thêëy nhiïìu lúâi caáo buöåc khöng cöng bùçng song cuäng coá nhûäng sûå thêåt trong àoá. Chuáng ta àang laâ nhûäng quöëc gia tûå do cuãa thïë giúái vaâ sûå hiïån diïån cuãa möåt quöëc gia öín àõnh vïì chñnh trõ vaâ vûäng maånh vïì kinh tïë seä goáp phêìn vaâo nïìn an ninh cuãa khu 182 vûåc chêu AÁ . Möåt söë nhaâ saãn xuêët úã Myä than phiïìn laâ hoå khöng thïí caånh tranh vúái haâng Nhêåt vaâ thõ trûúâng Nhêåt àoáng cûãa vúái haâng hoáa cuãa hoå. trong möåt bûäa tiïåc buffet nhoã töí chûác taåi nhaâ.

Song. quyïët lao têm khöí tûá vúái möåt nhuám anh em cuâng chñ hûúáng. vïì möåt nhên caách rêët “Morita”. ngûúâi ta caãm nhêån àûúåc úã öng möåt chñ hûúáng. möåt traách nhiïåm chñnh maâ bêët cûá ngûúâi con trûúãng naâo cuäng khöng thïí thoaái thaác. nhûäng ngûúâi úã caác cûúng võ khaác nhau cuâng kïì vai gaánh vaác möåt traách nhiïåm chung vaâ cuâng chia seã möåt söë phêån cuãa cöång àöìng núi hoå laâ nhûäng thaânh viïn bònh àùèng. Quan àiïím cuãa Morita trong vêën àïì quaãn lyá möåt doanh nghiïåp laâ möåt quan àiïím mang àêåm tñnh nhên vùn. àöí naát cuãa chiïën tranh. cuå thïí. Nhûng cuöåc àúâi cuãa Morita laâ caã möåt chuöîi phêën àêëu daâi cho möåt trong nhûäng thûúng hiïåu lûâng lêîy cuãa caã thïë giúái vaâ cho sûå phöìn vinh cuãa möåt àêët nûúác àang höìi sinh trïn nhûäng hoang taân. trong àoá. tûâng kiïíu daáng maáy ghi êm. tòm möåt chöî àûáng vûäng 184 AKIO MORITA & SONY KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI NHÛÄNG ÀIÏÌU DÏÅT NÏN MÖÅT HUYÏÌN THOAÅI 185 . ÚÃ Morita. Bùçng chñnh cuöåc àúâi mònh. khöng mang tñnh khêíu hiïåu. chó cêìn tiïëp tuåc quaãn lyá cú nghiïåp saãn xuêët rûúåu sa-kï cuãa doâng hoå.khöng coá nhûäng cuöåc phiïu lûu. khöng phaãi tòm sûå no êëm cho riïng mònh. maâ goáp phêìn haân gùæn nhûäng vïët thûúng chiïën tranh trïn cú thïí möåt nûúác Nhêåt àaä khöng coân sûác àïì khaáng. öng àaä tûâ boã quyïìn thûâa kïë. Morita àaä gûãi laåi cho thïë hïå höm nay nhûäng baâi hoåc vïì tònh yïu nûúác àùçm thùæm vaâ sêu sùæc. ta nhòn thêëy möåt têëm loâng yïu nûúác xuyïn suöët cuöåc àúâi öng thöng qua nhûäng haânh vi tûúãng chûâng nhû rêët bònh thûúâng. Laâ con trûúãng cuãa möåt gia àònh quyá töåc. möåt nhên caách chó coá thïí caãm nhêån bùçng chñnh traái tim cuãa nhûäng con ngûúâi biïët rung àöång trûúác caái àeåp. tiïìn thên cuãa têåp àoaân Sony. gay cêën nhû nhiïìu danh nhên khaác. Caách thïí hiïån loâng yïu nûúác cuãa öng khöng öìn aâo. leä phaãi vaâ sûå cöng bùçng trong cuöåc söëng. song laåi rêët thiïët thûåc. noá xoáa nhoâa ranh giúái giûäa “öng chuã” vúái giúái cöng nhên. YÁ thûác thúâi tuöíi treã cuãa Morita laâ yá thûác cuãa sûå dêën thên vò sûå höìi sinh cuãa àêët nûúác. Ngay tûâ nhûäng dûå tñnh ban àêìu cuâng Masaru Ibuka thaânh lêåp cöng ty Totsuko. nhûäng möëi diïîm tònh eáo le. bùçng nhûäng nöî lûåc khöng mïåt moãi vaâ àêìy tñnh saáng taåo. thò Morita öng àaä coá thïí söëng möåt àúâi no êëm. thûã nghiïåm tûâng caách chïë taåo bùng tûâ.

Myä. taåo lêåp möëi quan hïå kinh tïë laânh maånh vúái caác têåp àoaân lúán trïn thïë giúái. Trong möåt höìi ûác cuãa mònh.000 chiïëc radio cho haäng Bulova Myä khiïën cho phña àöëi taác phaãi tröë mùæt ngaåc nhiïn. Anh quöëc. ngûúâi xêy dûång möåt thûúng hiïåu radio nûác tiïëng toaân cêìu. àaä chi phöëi quyïët àõnh cuãa Morita. Trong niïìm vui pha lêîn sûå thaânh kñnh 186 AKIO MORITA & SONY thiïng liïng. öng àaä tham gia vaâo nhûäng töí chûác quöëc tïë quan troång nhû Höåi àöìng thûúng maåi Nhêåt .. laá cúâ Nhêåt bay phêëp phúái trïn nûúác Myä. Khi àùåt chên lïn àêët Myä lêìn àêìu tiïn nùm 1953. Morita laâ möåt trong nhûäng ngûúâi Nhêåt àêìu tiïn bùæc cêìu cho möëi quan hïå giûäa Nhêåt Baãn vúái caác nûúác. Phi chêu. khai trûúng phoâng trûng baây trïn Àaåi löå thûá Nùm cuãa thaânh phöë New York vaâo nùm 1962. Morita àaä noái ài noái laåi vúái caác àöìng sûå: “Töi cùæm laá cúâ Nhêåt trïn àêët New York”. têìn ngêìn nhòn pho tûúång tiïën sô Philips. Morita laâ Àaåi sûá vô àaåi nhêët cuãa Nhêåt Baãn taåi cöång àöìng thïë giúái. biïíu löå yá chñ maånh meä cuãa möåt cöng dên yá thûác àûúåc nhu cêìu laâm saáng danh àêët nûúác mònh trïn trûúâng quöëc tïë. Tûâ àêìu thêåp niïn 1960 cho àïën nhûäng nùm cuöëi àúâi. nhûäng ngûúâi Nhêåt loâng traân ngêåp niïìm tûå haâo dên töåc khi nhòn thêëy lêìn àêìu tiïn kïí tûâ ngaây chêëm dûát Thïë chiïën thûá hai. Vúái tû caách möåt nhaâ doanh nghiïåp Nhêåt Baãn. Nhûng coá leä êën tûúång sêu àêåm nhêët vïì Morita laâ viïåc öng àaä thùèng thùæn tûâ chöëi húåp àöìng beáo búã cung cêëp 100. chuã tõch haäng tin Naigai News. àaä nhùæc laåi nhûäng caãm xuác trong ngaây Sony Myä. Trong àúâi söëng cöång àöìng. laá cúâ Nhêåt laâ biïíu tûúång cuãa tinh thêìn dên töåc bûâng dêåy ngay trïn àêët Myä coá möåt yá nghôa hïët sûác àùåc biïåt. tûác SONAM. Ngûúâi ta coân nhúá cêu chuyïån öng àûáng trïn sên ga Eindhoven (Haâ Lan). öng laâ ngûúâi ài àêìu taåi têåp àoaân Sony vaâ caã nïìn cöng nghiïåp Nhêåt Baãn trong viïåc quaãng baá hònh aãnh Nhêåt Baãn trïn thûúng trûúâng vaâ trong nhiïìu hònh thûác sinh hoaåt quöëc tïë khaác.. möåt hònh thûác cuãa tinh thêìn yïu nûúác. Nhû nhêån àõnh cuãa nhiïìu nhên vêåt coá uy tñn trïn thïë giúái. laâ ngûúâi Nhêåt Baãn àûúåc caác KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 187 . UÃy Ban tam phûúng. möåt quyïët àõnh khöng dïî daâng gò. Chñnh loâng tûå aái dên töåc.vaâng cho nhûäng thûúng hiïåu Made in Japan trïn thûúng trûúâng thïë giúái. Ryu Kiyomiya. khi maâ nûúác Nhêåt vaâ saãn phêím Nhêåt coân khaá xa laå vúái nhiïìu dên töåc trïn thïë giúái. nhêët laâ khi bûác àiïån gûãi ài tûâ Tokyo sang Myä àaä yïu cêìu öng chêëp thuêån nhûäng àiïìu kiïån do phña Bulova àùåt ra.. Vaâo thúâi àiïím àaáng nhúá àoá. mú ûúác vaâ tin tûúãng vaâo möåt ngaây nhûäng thûúng hiïåu Made in Japan cuäng àaåt àûúåc thaânh cöng nhû chñnh Philips trïn thûúng trûúâng thïë giúái. Phaáp. Diïîn àaân Kinh tïë Thïë giúái. Viïåc thaânh lêåp cöng ty SONAM taåi Myä vaâ sau àoá laâ nhûäng cú súã saãn xuêët hay àaåi lyá cuãa Sony taåi Nam Myä.. möëi bêån têm lúán nhêët cuãa öng laâ mang cöng nghïå nûúác ngoaâi vïì cho xûá súã. Viïåc laâm êëy coá thïí seä rêët bònh thûúâng vúái bêët kyâ cöng ty naâo úã thúâi àaåi chuáng ta song vaâo thúâi àiïím àoá.

10. KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 189 . chó trong hai thaáng ngùæn nguãi trûúác luác lêm baåo bïånh. Morita àaä coá nhûäng chuyïën ài liïn tuåc àïën nhiïìu núi trïn àêët Myä. Thûá êm nhaåc maâ öng vö cuâng yïu mïën. chuáng ta àaä coá dõp noái àïën. Vaâ vò thïë. Nhûäng haânh àöång àoá chûáng toã möåt tònh yïu àöëi vúái cuöåc söëng. àaä viïët vïì öng trïn túâ Yomiuri Shimbun ngaây 11. ngûúâi tûâng laâ cöång sûå cuãa Morita.. Öng vaâ Norio Ohga (hiïån laâ Chuã tõch danh dûå têåp àoaân Sony NV) say mï êm nhaåc. Nhû úã phêìn trïn. möåt nhên caách àaä goáp phêìn khöng nhoã trong viïåc mang laåi cho sûå nghiïåp cuãa öng vaâ têåp àoaân Sony do öng laänh àaåo nhûäng dêëu êën àêåm neát. Noái vïì öng. Anh. trong àoá coá Nûä hoaâng Anh vaâ Töíng thöëng Phaáp tûúng lai. Chuã tõch Viïån cöng nghïå Shibaura. Phaáp. * * * Caác phûúng tiïån truyïìn thöng phûúng Têy àaä daânh cho Akio Morita nhûäng baâi viïët sêu sùæc phên tñch cuöåc àúâi möåt nhaâ doanh nghiïåp taâi nùng àaä mang laåi nhûäng thaânh quaã tuyïåt vúâi cho nïìn cöng nghiïåp Nhêåt Baãn.cöng dên Myä biïët àïën nhiïìu nhêët chó sau Nhêåt hoaâng. ngûúâi chùèng nhûäng àûa cöng ty cuãa öng lïn võ trñ haâng àêìu maâ coân biïën nûúác Nhêåt thaânh möåt trong nhûäng ngûúâi khöíng löì trong nïìn cöng nghiïåp thïë giúái” (In Memory of Mr Morita). gùåp gúä nhiïìu nhên vêåt danh tiïëng. nhaåc trûúãng ngûúâi ÊËn Àöå Zubin Mehta. nhiïìu höìi ûác nhùæc laåi möåt nhên caách Morita rêët riïng. Phêím chêët cuöåc söëng maâ rêët nhiïìu ngûúâi treã úã Nhêåt Baãn àang coá àûúåc laâ nhúâ vaâo sûå nhêån thûác cuãa Akio Morita vïì võ trñ cuãa Nhêåt Baãn trïn thïë giúái nhû möåt thaânh viïn bònh àùèng trong cöång àöìng xaä höåi thöng qua ngön ngûä êm nhaåc. Têy Ban Nha. Möåt nghïå sô taâi ba khaác. baão vïå möåt thûúng hiïåu Made in Japan trong moåi tònh huöëng. àöëi vúái àêët nûúác àaä sinh ra öng vaâ taåo àiïìu kiïån cho öng coá nhûäng cöëng hiïën rûåc rúä nhêët. öng cuäng mang laåi cho ngûúâi tiïëp xuác vúái öng nhûäng caãm nghô tûúng tûå. Niïìm tin cuãa öng úã êm nhaåc laâ niïìm tin vaâo möåt giaá trõ coá thïí mang laåi sûå khai hoáa cho xaä höåi. cho caã nïìn cöng nghiïåp thïë giúái.1999: “. moåi cú höåi maâ ngay caã trong lônh vûåc nghïå thuêåt. Àùåc biïåt sau caái chïët cuãa öng. Öng laâ möåt ngûúâi chêu AÁ àûúåc Myä hoáa maâ khöng bao giúâ phai nhaåt tònh yïu àöëi vúái àêët nûúác Nhêåt Baãn”. Leo Esaki. Morita khöng chó thïí hiïån tònh yïu àêët nûúác qua nhûäng hoaåt àöång thuêìn tuáy kinh tïë. vaâ trong möåt chûâng mûåc naâo àoá. chùèng nhûäng Nhêåt Baãn maâ caã thïë giúái àïìu phaãi biïët ún öng”. cuäng viïët tûúng tûå vïì öng: “Töi coá caãm giaác vûâa mêët ài möåt ngûúâi baån vô àaåi. Caã hai àaä taåo cho caác nghïå 188 AKIO MORITA & SONY sô trong danh saách cuãa Sony sûå caãm nhêån vïì phêím giaá khi laâm viïåc vúái nhau laâ möåt àiïìu vö cuâng kyâ diïåu.. àoaåt giaãi Nobel Vêåt lyá nùm 1973. nhaâ nghïå sô vô cêìm lûâng danh úã thïë kyã XX laâ Isaac Stern àaä viïët: “Akio Morita àaä àïí laåi möåt dêëu êën trïn phêím chêët cuãa àúâi söëng chùèng nhûäng úã Nhêåt Baãn maâ coân khùæp thïë giúái.

. HOÅC HOÃI KHÖNG NGÛÂNG àaä trúã thaânh möåt triïët lyá söëng cuãa Morita vaâ öng àaä thûåc haânh triïët lyá naây suöët caã cuöåc àúâi mònh. “sinh viïn” göìm nhiïìu nhên vêåt coá vai vïë trong xaä höåi nhû Kazuo Nukazawa. Ta coân nhúá trong nhûäng ngaây niïn thiïëu. Tinh thêìn hoåc hoãi cuãa Morita laâ möåt baâi hoåc lúán khöng nhûäng cho giúái treã maâ coân cho nhûäng nhaâ doanh nghiïåp muöën ngaây möåt hoaân thiïån mònh. Thöëng àöëc Fukuoka. Khi àaä trûúãng thaânh. êm thêìm theo doäi tûâng cöng àoaån saãn xuêët úã nhûäng nhaâ maáy cuãa Siemens.. Morita àaä àam mï hoåc hoãi mön vêåt lyá nhû thïë naâo. ghi nhêån cung caách quaãn lyá cuãa nhûäng ngûúâi ài trûúác mònh. Giaám àöëc àiïìu haânh kiïm Trûúãng Ban biïn têåp cuãa haäng Nihon Keizai Shimbun (NIKKEI) coá kïí laåi sûå hònh thaânh möåt töí chûác giaáo duåc àöåc àaáo goåi laâ “trûúâng Morita” vúái Morita laâm “hiïåu trûúãng”. Têåp tiïíu luêån öng viïët chung vúái Shintaro Ishihara coá nhan àïì The Japan that can say NO laâ sûå kïët tinh cuãa möåt quaá trònh nghiïn cûáu. nguyïn Thûá trûúãng Böå Taâi chñnh KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 191 . sau laâm Àaåi sûá Nhêåt taåi Liïn Hiïåp Quöëc (1998). öng vêîn khöng chïính maãng viïåc hoåc. noái vïì con ngûúâi rêët riïng cuãa Morita laâ phaãi nhùæc àïën trûúác tiïn möåt tinh thêìn hoåc hoãi khöng ngûâng. tûâ aánh mùæt nhû nhòn xoaáy vaâo têm tû ngûúâi àöëi diïån. cho duâ laâ trong thúâi niïn thiïëu ngöìi trïn ghïë nhaâ trûúâng hay khi àaä laâ möåt laänh àaåo doanh nghiïåp thaânh àaåt. Philips. hoåc hoãi vaâ nhûäng suy nghiïåm àïí hònh thaânh nhûäng nhêån àõnh sêu sùæc vïì cung caách quaãn lyá cuãa nhûäng nïìn kinh tïë khaác nhau trïn thïë giúái. bûúác vaâo thûúng trûúâng vúái nhûäng khoá khùn. Volkswagen. trên troång.. àöìng thúâi kñch thñch. Trong nhûäng chuyïën ài àoá. Wataru Aso. noá giuáp öng luön tûå tin trong moåi lônh vûåc cuãa àúâi söëng. Khöng chó theo doäi nhûäng baâi giaãng cuãa thêìy daåy. Lúåi thïë àoá giuáp öng àaåt àûúåc nhûäng thaânh cöng rûåc rúä trong sûá maång laâ ngûúâi laänh àaåo cao nhêët cuãa têåp àoaân Sony taåi haãi ngoaåi vaâ trong suöët cuöåc àúâi cuãa möåt doanh nhên. Rêët nhiïìu doanh nhên vaâ chñnh khaách phûúng Têy cuâng nhòn nhêån rùçng Morita coá biïåt taâi thu huát ngûúâi àöëi thoaåi vúái mònh ngay tûâ caái nhòn vaâ nhûäng cêu noái àêìu tiïn. öng tòm caách vaâo tûâng cú súã saãn xuêët.Nhên caách Morita thïí hiïån ngay tûâ nuå cûúâi àön hêåu maâ chuáng ta coá thïí nhòn thêëy trong bêët cûá hònh aãnh naâo vïì Morita. vaâ hoåc àûúåc tûâ nhûäng ngûúâi naây nhûäng kiïën thûác vaâ kinh nghiïåm 190 AKIO MORITA & SONY quñ baáu trong cuöåc söëng. Khi àaä laâ möåt nhaâ doanh nghiïåp thaânh àaåt. Eisuke Sakakibara. giaáo sû Asada. möåt aánh mùæt nûãa nhû tinh nghõch. khïu gúåi tinh thêìn ham hoåc úã nhûäng ngûúâi khaác. Akira Kojima. xuêët phaát tûå àaáy loâng öng. Morita thûåc hiïån chuyïën xuêët ngoaåi àêìu tiïn cuäng nhùçm muåc tiïu hoåc hoãi thïë giúái. Tuy nhiïn. thûã thaách trûúác mùæt. nûãa nhû chan chûáa möåt tònh caãm yïu thûúng. öng coân mua thêåt nhiïìu saách baáo vïì àïí böí sung vaâo kho kiïën thûác cuãa nhaâ trûúâng. Chñnh tinh thêìn ham hoåc hoãi àaä taåo cú duyïn cho Morita gùåp gúä nhûäng nhên vêåt kiïåt xuêët trong xaä höåi nhû giaáo sû Hattori. trûúác laâm Giaám àöëc àiïìu haânh cuãa Keidanren.

moåi ngûúâi trao àöíi kinh nghiïåm. Morita bùæt àêìu chúi tennis. duâ àoá laâ trûúåt tuyïët hay möåt hoaåt àöång gò khaác. song Morita vêîn rêët haâo hûáng vúái nhûäng kyâ nghó ngùæn cuâng gia àònh. cuäng chñnh vò thïë Morita coá möåt phong caách cuãa möåt nhaâ ngoaåi giao lõch laäm.. caác “sinh viïn” cuãa trûúâng Morita luön muöën öng thûåc hiïån vai troâ cuãa mònh möåt caách hoaân haão nhêët. Traãi nghiïåm nhûäng gò múái meã luön laâm tinh thêìn töi saãng khoaái búãi khi àoá töi coá thïí hoaân toaân quïn laäng cöng viïåc! Ngoaâi ra..phuå traách caác vêën àïì quöëc tïë. Biïët rùçng Morita àûúåc coi laâ möåt “nhaâ truyïìn thöng vô àaåi”. vúái möåt sûå thñch thuá. caã trong lêîn ngoaâi nûúác. truyïìn àaåt cho nhau nhûäng kiïën thûác cêìn thiïët trong cuöåc söëng. niïìm vui coá àûúåc tûâ baãn tñnh toâ moâ bêím sinh vaâ tñnh thaách thûác cuãa hoaåt àöång. Öng àaä tham gia vaâo nhiïìu troâ chúi. Thónh thoaãng. Do luön luön bêån röån. caác “sinh viïn” tûå do phaát biïíu yá kiïën. thûúâng laâ Morita choån àïì taâi thaão luêån. khi coá sûå thûúng thaão vúái phña Myä. Nhûäng troâ chúi àaä giuáp öng duy trò möåt sûác khoãe töët vaâ lêëy laåi sûå cên bùçng trong cuöåc söëng.. Morita noái: “Àöëi vúái töi. öng laåi say mï 192 AKIO MORITA & SONY vúái troâ lùån biïín. Morita coân tûå mònh hoåc laái maáy bay trûåc thùng nhû möåt thuá vui vaâ têm niïåm seä duâng vaâo viïåc khi cêìn. giaáo sû trûúâng Àaåi hoåc Keio. niïìm say mï êm nhaåc cuãa Morita chûa phuát naâo phai nhaåt. Vúái tû caách “hiïåu trûúãng”. Baán haâng cho toaân thïë giúái. * * * Morita trong àúâi thûúâng laâ ngûúâi rêët say mï vúái caác mön thïí thao. Laâ ngûúâi luön têët bêåt vúái nhûäng chuyïën ài. öng coi àoá laâ nhûäng giêy phuát tuyïåt vúâi àïí naåp laåi nùng lûúång söëng. ÚÃ tuöíi 55. töi coân coá cú höåi kiïëm thïm nhûäng baån beâ múái. thûúâng xuyïn vaâo nhûäng luác Morita cêìn cöë vêën cho chñnh phuã Nhêåt Baãn nhûäng vêën àïì thuöåc vïì chñnh saách àùåc biïåt. töi phaãi cöë tûå mònh tòm kiïëm ra thúâi gian àïí giaãi trñ!” Khöng nhûäng thïë. “trûúâng” nhoám hoåp luác 8 giúâ saáng. nhû phoáng xe töëc àöå cao cho àïën nhaâo löån bùçng maáy bay. KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 193 . hoåc hoãi thïm nhûäng kiïën thûác múái. Vaâ dûúâng nhû vúái öng. theo lúâi múâi cuãa möåt töí chûác. Chùm soác cho veã bïì ngoaâi cuäng goáp phêìn laâm cho öng mang tñnh “quöëc tïë hoáa”. nhûäng chiïën lûúåc múái. öng chúi trûúåt tuyïët úã tuöíi 60. Morita choån lûåa khaá kyä nhûäng saãn phêím duâng trong sinh hoaåt haâng ngaây. möåt doanh nghiïåp. úã bêët cûá tuöíi naâo àïën vúái caác troâ chúi àïìu khöng phaãi laâ muöån. Êm nhaåc àaä giuáp cho têm höìn öng luön bay böíng vaâ chñnh vò thïë öng àaä coá rêët nhiïìu ngûúâi baån laâ caác nghïå sô nöíi tiïëng trong nûúác vaâ thïë giúái. Gön laâ mön thïí thao maâ Morita yïu thñch. Ngay tûâ nhoã cho àïën cuöëi àúâi. nhûäng kïë hoaåch. Tuöíi 67. haáo hûác thêåt sûå.. hoùåc khi “hiïåu trûúãng” Morita sùæp sûãa àoåc möåt baâi diïîn vùn vïì möåt vêën àïì naâo àoá. Chñnh sûå cúãi múã naây giuáp öng àûúåc nhiïìu ngûúâi yïu mïën vaâ gêìn guäi. “Trûúâng Morita” trúã thaânh möåt kiïíu mêîu giaáo duåc daânh cho ngûúâi lúán – caã vïì tuöíi taác lêîn àõa võ xaä höåi – úã àoá.

Daânh cho khaách vaâ thên hûäu sûå chùm soác àêìy trên troång. haã hï kïu lïn rùçng: “Karajan.trang phuåc hay nhûäng moán àöì öng mang àïìu laâ nhûäng thûúng hiïåu nöíi tiïëng thïë giúái. quêìn aáo ûúát suäng. Bïn caånh viïåc quaãn lyá cöng ty vúái möåt phong caách thên thiïån. ban nhaåc New York cuãa öng. KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 195 . àaä coá sùén möåt chiïëc Limousine boáng löån chúâ sùén àïí chúã hai ngûúâi ra sên gön. tuái chúi quêìn vúåt mang nhaän La Coste. baån cuãa Morita). Hino vö cuâng caãm àöång khi biïët rùçng úã Nhêåt. chên thaânh vaâ luön luön quan têm. Chiïìu höm àoá. àêëy laâ möåt baâi hoåc vö giaá”. 194 AKIO MORITA & SONY àang trònh diïîn thò trúâi àöí mûa to. möîi lêìn ài àaánh gön möåt mònh. úã öng coá möåt phong thaái lõch thiïåp rêët phûúng Têy hoâa quyïån vúái möåt àùåc trûng chêu AÁ. nhaâ doanh nghiïåp lúán cuãa thïë kyã XX. thùæt caâ vaåt ngay ngùæn. Xaâi haâng hiïåu laâ phûúng chêm cuãa Morita. hay “Haäy lùæng nghe Pavarotti”. Hino àûúåc Morita múâi ài àaánh gön. vò baãn thên cöng ty öng cuäng àang saãn xuêët ra nhûäng saãn phêím töët nhêët cho ngûúâi tiïu duâng toaân thïë giúái. trong khi öng baâ Morita vêîn tiïëp tuåc àûáng taåi chöî nghe nhaåc trong tû thïë khöng coá duâ che hay aáo mûa giûäa cún mûa ngaây möåt nùång haåt. chên thêåt vaâ võ tha cuãa öng. cho öng möåt phong caách khoá maâ tröån lêîn. Möåt lêìn khaác. khi àïën chöî àaáp maáy bay gêìn sên gön úã New Jersey. bùæt tay. hoåc hoãi úã ngûúâi khaác àaä cho öng möåt caãm giaác thên thiïån vaâ dïî mïën rêët àùåc biïåt. dïî gêìn. Têët caã àûúåc lêåp trònh sñt sao nhû trong trong möåt caãnh phim. Àoá laâ möåt mêîu ngûúâi biïët tön troång vaâ lùæng nghe têët caã nhûäng cöång sûå cuãa mònh.. möåt maáy bay trûåc thùng cuãa Phaáp. Morita chó ài trïn möåt chiïëc xe taãi nhoã töìi taân. Thaái àöå cúãi múã.. àùåt àôa CD vaâo maáy nghe nhaåc. àoá laâ tñnh caách tiïu biïíu cuãa möåt Morita. do àoá. ngoã lúâi ngúåi khen caác nhaåc cöng. Nhûng cöët loäi cuãa nhên caách Morita chñnh laâ möåt cung caách àöëi nhên xûã thïë luön thu huát ngûúâi àöëi thoaåi bùçng chñnh caái têm trong saáng. Vïì sau. thêåt khöng thïí tin àûúåc” (Herbert von Karajan laâ nhaåc trûúãng lûâng danh. Hêìu hïët moåi ngûúâi vöåi vaä chaåy tòm chöî truá mûa trong nhûäng ngöi lïìu dûång raãi raác quanh àoá. öng bûúác àïën chöî daân nhaåc. Nghïå sô trumpet Terumasa Hino khöng ngùn àûúåc xuác àöång möîi lêìn nhùæc laåi kyã niïåm trong buöíi chiïìu hoâa nhaåc ngoaâi trúâi taåi möåt cöng viïn úã New York nhên kyã niïåm 25 nùm ngaây ra àúâi cuãa SONAM. Chó coá möåt ngûúâi nhû öng Morita múái coá thïí laâm möåt àiïìu gò nhû thïë. trong àoá coá nhaåc sô lûâng danh Dave Liebman. Àöëi vúái caá nhên töi. Hino àaä viïët caãm nghô vïì àiïìu àoá trong höìi ûác cuãa mònh: “Töi tûå nhuã: möåt nhaâ laänh àaåo chên chñnh laâ nhû thïë àoá. öng coân coá nhûäng möëi quan hïå àïí laåi trong loâng beâ baån nhûäng caãm xuác maånh meä nhêët. Caã hai rúâi Manhattan bùçng maáy bay trûåc thùng. öng vui nhû möåt àûáa treã. Khi baãn nhaåc kïët thuác. tuái àûång haânh lyá cuãa haäng Wilton. Vúåt boáng. Ngûúâi ta thêëy möåt Morita luön trong trang phuåc com-lï. Öng choån cho mònh chiïëc ö-tö nhaän hiïåu Mercedes. Morita tûå nhêån mònh laâ möåt ngûúâi àûúåc “Têy hoáa” ngay tûâ nhoã. àïën sên gön.

Trong möåt baâi baáo daâi taám trang nhan àïì Morita: A visionary leader (Morita: möåt nhaâ laänh àaåo nhòn xa tröng röång) àùng trïn têåp san Asia Pacific: PerKIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 197 . Ogasawara tûå hoãi phaãi chùng Morita khöng biïët sûã duång böå phêån àiïìu khiïín nhiïåt àöå nïn àaä phaãi duâng tay àïí laâm cöng viïåc àún giaãn àoá.Vïì sau. Chuã tõch kiïm nhaâ xuêët baãn cuãa túâ Japan Times. Muâa heâ nùm 1989. Töíng Giaám àöëc baáo chñ vaâ thöng tin cöng cöång thuöåc Böå Ngoaåi giao Nhêåt Baãn. öng Armacost vaâ öng Hanabusa. Khi Thuã tûúáng Nhêåt Kishi ài thùm chñnh thûác nûúác Myä. ÚÃ Nhêåt. vúái doanh söë 63 tó àöla. öng biïët rùçng. Àiïìu àoá biïíu löå têëm loâng chñ tònh cuãa öng àöëi vúái baån. coá lêìn Hino àaä àïën thùm Morita taåi ngöi nhaâ cuãa öng úã Hawaii. Morita laâm viïåc àoá vò theo öng chó coá baân tay múái ào lûúâng àûúåc caãm giaác chñnh xaác vïì nhiïåt àöå thñch húåp cho möåt buöíi tùæm. sau 54 nùm (nùm 2000). Kyã niïåm cuãa Toshiaki Ogasawara. Vïì sau. Nhûäng söë liïåu àoá àaä chûáng toã bûúác chuyïín thêìn kyâ cuãa möåt doanh nghiïåp mang têìm cúä thïë giúái.700 cöng nhên viïn. caã hai cuâng ài 196 AKIO MORITA & SONY tùæm chung vúái nhau taåi cêu laåc böå. Morita àaä coá möåt cûã chó nhoã khiïën khaách ài tûâ thùæc mùæc àïën bêët ngúâ vaâ xuác àöång trûúác têëm loâng cuãa chuã nhên. Àoá laâ nhûäng kyã niïåm khöng bao giúâ quïn cuãa möåt nghïå sô phûúng Têy vïì nhên caách cuãa möåt con ngûúâi phûúng Àöng maâ öng àaä tònh cúâ gùåp gúä trïn àûúâng àúâi. Àoá laâ luác Morita duâng tay hûáng lêëy nûúác tûâ voâi àïí “ào lûúâng” nhiïåt àöå cuãa nûúác. Ogasawara àûúåc Morita múâi úã laåi qua àïm trong ngöi nhaâ muâa heâ lúåp tranh cuãa chuã nhên. vïì Morita mang möåt sùæc thaái khaác. quan hïå caá nhên giûäa hai ngûúâi àaân öng coá sêu àêåm hay khöng thûúâng àûúåc ào lûúâng bùçng caách xaác àõnh xem hoå coá àûúåc thoaãi maái trong nhûäng dõp tùæm chung vúái nhau hay khöng. Àaánh gön xong. Höm àoá. trong lêìn tùæm chung vúái Ogasawara. öng àûúåc vúå chöìng Morita múâi àïën chúi gön taåi khu nghó dûúäng Karuizawa cuâng vúái nguyïn Àaåi sûá Myä. sau khi àaä bõ cún àöåt quyå quêåt ngaä khöng cho öng khaã nùng àûáng lïn àûúåc. Morita laái chiïëc xe thïí thao maâu àoã àûa Ogasawara vïì ngöi nhaâ tranh cuãa öng. Àïën núi. sau khi chúi gön vúái Töíng thöëng Myä Eisenhower. Sau àoá. * * * Tûâ doanh söë baán haâng 6. phaãi tinh tïë lùæm múái coá thïí caãm nhêån àûúåc.944 àöla vaâ möåt cöng ty vúái hún 20 nhên sûå vaâo nùm 1946. Sony àaä coá 189. chúi keân trumpet trong sên vûúân cho öng nghe vaâ Morita àaä lùæng höìn nghe nhûäng àiïåu jazz tha thiïët trïn chiïëc xe lùn. theo chên Ogasawara vaâo phoâng tùæm. Morita khuyïn khaách haäy thû giaän bùçng caách ngêm mònh trong böìn tùæm. chñnh chuã nhên nhanh choáng cúãi quêìn aáo. Cêu chuyïån naây àûúåc caác giúái truyïìn thöng Nhêåt loan truyïìn nhû möåt dêëu hiïåu sûå tùng cûúâng möëi quan hïå hûäu haão giûäa hai võ laänh àaåo vaâ hai àêët nûúác úã hai bïn búâ Thaái Bònh dûúng. Tuy nhiïn.

vaâ ngay sau àoá. chuáng ta luön luön nhòn thêëy hònh aãnh àêåm neát cuãa Morita trïn möîi chùång àûúâng. khöng hún khöng keám. Coá thïí noái triïët lyá quaãn lyá xuyïn suöët sûå nghiïåp doanh nhên cuãa Morita laâ PHAÃI KHÖNG NGÛÂNG SAÁNG KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 199 . Sony ngaây nay laâ di saãn cuãa Akio Morita. tûâ àoá cho ra àúâi nhûäng saãn phêím cao cêëp nhû radio. ài ngûúåc laåi yá kiïën cuãa hêìu hïët nhûäng chuyïn viïn kinh nghiïåm nhêët trong têåp àoaân. Öng luön hûúáng yá tûúãng vïì nhûäng chên trúâi xa tùæp cuãa sûå saáng taåo nhûng khöng bao giúâ xa rúâi thûåc tïë. laâ möåt bûúác ngoùåt kyâ diïåu cuãa Sony vúái sûå àoáng goáp khöng nhoã cuãa Morita. Walkman laâ thaânh tûåu khöng tiïìn khoaáng hêåu cuãa Sony vaâ nïëu noái noá laâ dêëu êën riïng cuãa chñnh Morita cuäng khöng coá gò laâ cûúâng àiïåu. Lambert àaä viïët: “Sony laâ cêu chuyïån thaânh cöng àêìu tiïn vïì sûå phaát triïín thúâi hêåu chiïën cuãa Nhêåt Baãn.... Chñnh sûå nhòn xa tröng röång cuãa Morita àaä ngùn öng chêëp nhêån tinh thêìn ùn xöíi trong nhûäng ngaây àêìu cöng ty coân khoá khùn. Morita luön coá möåt caái nhòn thûåc tïë vïì cuöåc söëng vaâ nhû coá ngûúâi àaä miïu taã. tûâ möåt linh kiïån khiïm töën àïí laâm maáy trúå thñnh thaânh möåt chêët liïåu cú baãn cho nïìn cöng nghiïåp chêët baán dêîn. Trong suöët cuöåc àúâi mònh.000 chiïëc radio phuã nhêån cöng sûác cuãa nhûäng cöng nhên têån tuåy cuãa Totsuko. têåp àoaân Sony nhû chuáng ta nhòn thêëy ngaây nay seä khöng àaåt àûúåc kïët quaã nhû thïë.spectives söë 1. Phong caách àoá mang 198 AKIO MORITA & SONY laåi thaânh cöng cho öng vaâ giuáp öng luön kiïn àõnh trûúác nhûäng muåc tiïu àaä àïì ra. maáy thu phaát hònh. thaáng 5. Sûå biïën àöíi cöng nùng cuãa transistor. ti-vi. Coá thïí noái. khi tûâ chöëi húåp àöìng beáo búã 100.. maáy ghi êm. Cuäng chñnh thaái àöå khöng chêëp nhêån lïì thoái ùn xöíi do khöng ñt cöng ty chuã xûúáng maâ Morita àaä thùèng thûâng baác boã àïì nghõ cuãa möåt àaåi lyá muöën Sony baán haâng keám chêët lûúång vúái giaá reã àïí chiïu duå ngûúâi mua. Hai thaânh tñch vô àaåi nhêët cuãa öng laâ thaânh lêåp têåp àoaân Sony Myä (SONAM). tûâng bûúác àûa saãn phêím Sony ra khùæp thõ trûúâng thïë giúái vaâ viïåc cho ra àúâi saãn phêím Walkman. têìm nhòn xa laâ phêím chêët roä raâng vaâ nöíi bêåt nhêët cuãa Morita trong vai troâ möåt trong hai ngûúâi quaãn lyá cao nhêët cuãa têåp àoaân Sony (ngûúâi kia laâ Chuã tõch Masaru Ibuka). baão vïå àûúåc thanh danh cuãa cöng ty vaâ cao hún nûäa laâ niïìm tûå haâo dên töåc cho nhûäng saãn phêím Made in Japan.2001. nhaâ phên tñch Richard J. Àiïìu àoá khöng coá nghôa Sony laâ sûå àöåc diïîn cuãa möåt ngûúâi.”. tûâ khi coân laâ möåt cöng ty Totsuko nhoã beá. Àoá laâ möåt nhêån àõnh chên xaác. Khöng coá Morita. Trong quaá trònh phaát triïín cuãa Sony. cuäng khöng phaãi àiïìu àoá laâm giaãm ài sûå höî trúå vaâ àoáng goáp cuãa nhûäng ngûúâi laâm viïåc vúái Morita. Noá coá nghôa rùçng Morita laâ möåt trong nhûäng ngûúâi tònh cúâ xuêët hiïån trong lõch sûã vaâo àuáng khöng gian vaâ thúâi gian àïí hoaân thaânh möåt sûá maång vô àaåi. noá àaä àïìn buâ öng bùçng nhûäng húåp àöìng mua baán soâng phùèng hún. caái àêìu öng úã trïn mêy nhûng àöi chên luác naâo cuäng baám chùåt vaâo àêët.

khöng coá transistor vúái nhûäng caãi tiïën vûúåt bêåc vïì mùåt kyä thuêåt so vúái saãn phêím ban àêìu cuãa Bell Laboratories. mang laåi cho doanh nghiïåp nhûäng khoaãn lúåi nhuêån lúán lao. Morita àaä daânh tûâ 6 àïën 10% doanh söë cho cöng cuöåc nghiïn cûáu. öng àaä yïu cêìu böå phêån kyä thuêåt phaãi nghô ngay àïën nhûäng mêîu maä múái. Do àoá. àoán àêìu thõ trûúâng. àoáng goáp vaâo nhûäng thaânh quaã chung cuãa nïìn cöng nghiïåp Nhêåt Baãn. Nhaâ chñnh trõ lûâng danh Henry Kissinger àaä goåi öng laâ möåt “con ngûúâi yïu nûúác vô àaåi”. vò chó cêìn 6 thaáng sau. Tinh thêìn “khöng nguã quïn trong thùæng lúåi” laâ möåt trong nhûäng khêíu hiïåu quan troång maâ Morita luön luön truyïìn àaåt cho caác cöång sûå cuãa mònh. trong cung caách quaãn lyá cuãa Morita. Öng laâ ngûúâi phaát minh ra nhûäng KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 201 . Roosevelt. Àïí kïët thuác têåp saách naây. búãi 200 AKIO MORITA & SONY vò àoá chñnh laâ chòa khoáa múã ra nhûäng chên trúâi múái. Khi saãn phêím àang úã trong cao traâo tiïu thuå. vïì Morita: “Akio Morita laâ möåt ngûúâi biïët nhòn xa tröng röång trong moåi vêën àïì. vaâo nùm 1999 cuäng taåp chñ trïn xïëp öng vaâo thaânh phêìn möåt trùm nhên vêåt coá aãnh hûúãng lúán nhêët cuãa thïë kyã XX. Khöng coá nghiïn cûáu. Baâi hoåc vïì Thïë vêån höåi Tokyo 1964 laâ baâi hoåc vïì sûå nhaåy beán trong viïåc tiïn àoaán xu thïë thõ trûúâng cuãa Morita. cuäng laâ ngûúâi chêu AÁ duy nhêët! Vinh quang khöng chó dûâng laåi úã àoá. khi hoå bùæt kõp caái trûúác laâ Morita àaä coá thïí cho ra àúâi nhûäng saãn phêím sau hiïån àaåi hún. caác saãn phêím cuãa Sony thûúâng taåo cho ngûúâi tiïu duâng sûå bêët ngúâ thuá võ. xin mûúån nhûäng nhêån àõnh àêìy chên tònh cuãa Peter G. Morita luön “aáp àùåt” saáng kiïën cho hoå chûá khöng thuå àöång ngöìi chúâ hoå àïì nghõ hay yïu saách. tùng cûúâng viïåc saãn xuêët ti-vi maâu.TAÅO. Biïët rùçng sûå kiïån thïí thao troång àaåi naây seä thu huát sûå quan têm cuãa toaân thïí nûúác Nhêåt. öng laâ ngûúâi Nhêåt duy nhêët. möåt “ngûúâi baån lúán cuãa nûúác Myä”.. Maáy nghe nhaåc Walkman tûâ khi múái xuêët xûúãng nhûäng chiïëc àêìu tiïn àaä baán chaåy nhû töm tûúi maâ cuöëi cuâng cuäng phaãi coá àïën hún hai trùm mêîu maä khaác nhau. Peterson. möåt tó lïå rêët cao so vúái mùåt bùçng chung cuãa caác cöng ty trïn toaân nûúác Nhêåt. Discman vaâ bêy giúâ laâ nhûäng thïë hïå Play Station àêìy chêët saáng taåo thò Sony àaä khöng coân laâ Sony. Trong 100 nhên vêåt naây. öng cho múã röång cú súã saãn xuêët. chó coá 20 nhaâ doanh nghiïåp vaâ àaä coá 19 nhaâ doanh nghiïåp laâ ngûúâi Myä. trong àoá. Chuã tõch têåp àoaân The Blackstone Group. KHÖNG NGÛÂNG ÀÖÍI MÚÁI. Cuöëi cuâng. khöng thïí khöng kïí àïën cöng taác nghiïn cûáu. chung vúái nhûäng danh nhên nhû Höì Chñ Minh. xïëp öng vaâo hai mûúi nhaâ doanh nghiïåp coá aãnh hûúãng lúán nhêët cuãa thïë kyã XX. caác àöëi thuã cuãa Sony cuäng khoá loâng caånh tranh. Vaâ thûåc tïë cho thêëy nhûäng tñnh toaán cuãa öng àïìu chñnh xaác. Nhûng vinh dûå xûáng àaáng nhêët maâ Morita àûúåc hûúãng laâ sûå bònh choån cuãa taåp chñ Time (Myä) vaâo nùm 1998.. Churchill. khöng coá nhûäng saãn phêím “lûu danh thiïn cöí” Walkman. Gandhi. Àöëi vúái ngûúâi tiïu duâng. Haâng nùm.

P hêìn V. vaâ riïng töi.. nhûng öng cuäng coân laâ võ Àaåi sûá .saãn phêím tiïu duâng laâm thay àöíi caã thïë giúái.”.. möåt kiïën truác sû sêu sùæc.lûu àöång vô àaåi nhêët cuãa nûúác Nhêåt. möåt nhaâ xêy dûång linh hoaåt cuãa nïìn kinh tïë toaân cêìu múái meã. Öng khöng chó mú nhûäng giêëc mú lúán – öng coân coá thïí biïën chuáng thaânh hiïån thûåc. àiïìu àoá hùèn nhiïn röìi. PHUÅ LUÅC 202 AKIO MORITA & SONY KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 203 . Thïë giúái cuãa thïë kyã XXI naây seä rêët nhúá àïën öng. hùèn nhiïn laâ töi cuäng nhúá àïën öng nhû thïë.

Phaãi quyïët àoaán Quyïët àoaán coá nghôa thûåc hiïån quyïìn quyïët àõnh vïì möåt vêën àïì gò àoá maâ cêëp dûúái khöng quyïët àõnh àûúåc. Haån chïë tó lïå phïë phêím trong saãn xuêët. Bïn caånh sûå hoaåt baát. khöng phên biïåt lao àöång chên tay hay lao àöång trñ oác. Morita nïu ra baãy bñ quyïët daânh cho caác nhaâ quaãn lyá doanh nghiïåp: 1. taái sûã duång nhûäng chêët thaãi coân ñch duång cuäng laâ möåt hònh thûác tiïët kiïåm. Tó lïå naây laâ 50%. Sûå khö cûáng. úã àoá. * Khöng àùåt nùång vêën àïì thaânh tñch hoåc têåp úã nhaâ trûúâng khi quyïët àõnh tuyïín duång möåt nhên viïn. cêìn biïët lùæng nghe ngûúâi àöëi thoaåi vúái mònh. 3. * Tiïët kiïåm phaãi thïí hiïån trïn moåi lônh vûåc. Sûå vui veã laâ àiïìu kiïån tiïn quyïët giuáp sûå quaãn lyá àaåt àûúåc hiïåu quaã. taåo ra caãm giaác nhû têët caã cuâng úã chung trong möåt gia àònh. Phaãi biïët lùæng nghe ngûúâi khaác Cho duâ thaái àöå vui veã. trong khi úã caác nûúác phûúng Têy. * Caånh tranh laâ àöång lûåc àïí phaát triïín. 204 AKIO MORITA & SONY Thêåt laâ khoá noái chuyïån cúãi múã vúái möåt nhaâ doanh nghiïåp luön doån sùén möåt böå mùåt uã ï trong luác giao tiïëp. KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 205 . * Khuyïën khñch oác saáng taåo cuãa möîi caá nhên trong cöång àöìng. * Moåi thaânh viïn trong möåt cöng ty coá nghôa vuå vaâ quyïìn lúåi cuâng àoáng goáp trñ tuïå vaâo cöng cuöåc phaát triïín chung. Phaãi luön biïíu löå thaái àöå vui veã QUAN ÀIÏÍM VÏÌ QUAÃN LYÁ CUÃA MORITA * Möåt trong nhûäng nhiïåm vuå haâng àêìu cuãa nhaâ quaãn lyá laâ phaát triïín möëi quan hïå thên thiïån vúái caác àöìng nghiïåp. song ngûúâi nghe seä khoá chõu trûúác nhûäng traâng thuyïët giaãng traâng giang àaåi haãi. Nhêåt laâ nûúác coá tó lïå taái chïë giêëy àaä sûã duång cao nhêët thïë giúái. hoaåt baát laâ quan troång.Tûâ nhûäng quan àiïím naây. 4. 2. khöng chó riïng trong lônh vûåc chi tiïu. àöìng thúâi nhêån lêëy traách nhiïåm vïì nhûäng quyïët àõnh cuãa mònh. Phaãi biïët linh hoaåt Möåt sûå quaãn lyá coá hiïåu quaã àoâi hoãi möåt àêìu oác biïët suy nghô möåt caách linh hoaåt. khöng thay àöíi vúái möåt yá tûúãng coá sùén seä khöng phaãi laâ sûå quaãn lyá àñch thûåc. Àiïìu naây coá nghôa laâ phaãi linh hoaåt khi cêìn thiïët vaâ khöng coá nghôa laâ àaánh mêët yá tûúãng cuãa mònh. song phaãi laâ caånh tranh laânh maånh. nhaâ quaãn lyá vaâ ngûúâi cöng nhên cuâng chia seã möåt vêån mïånh chung. tó lïå naây chó tûâ 27% àïën töëi àa 46%.

khöng theo möåt löëi moân naâo. Biïët àöëi phoá vúái sûå khuãng hoaãng möåt caách hiïåu quaã NIÏN BIÏÍU SÛÅ NGHIÏÅP CUÃA AKIO MORITA Morita vaâ têåp àoaân SONY Thaáng Nùm Sûå kiïån Trong trûúâng húåp khêín cêëp. Phaãi coá oác saáng taåo Quyïët àõnh vïì cöng viïåc àang laâm bùçng caách riïng cuãa mònh. Chuã tõch danh dûå Têåp àoaân Sony Sai soát xaãy ra. Nhêåt Baãn Töët nghiïåp trûúâng Àaåi hoåc Hoaâng gia Osaka. 6. 7. Phaãi thaânh thûåc trûúác nhûäng sai soát cuãa mònh 1 9 5 1 12 6 1 6 11 1921 1944 1946 1958 1959 1971 1976 1989 1994 Sinh taåi thaânh phöë Nagoya.5. böå mön Vêåt lyá Cuâng Masaru Ibuka thaânh lêåp Cöng ty Viïîn thöng Tokyo (Totsuko) Totsuko chñnh thûác àöíi tïn thaânh Têåp àoaân Sony Phoá Chuã tõch àiïìu haânh Têåp àoaân Sony Chuã tõch Têåp àoaân Sony Chuã tõch kiïm Giaám àöëc àiïìu haânh Têåp àoaân Sony Chuã tõch Höåi Àöìng quaãn trõ Têåp àoaân Sony Saáng lêåp viïn. nhaâ quaãn lyá phaãi biïët hònh dung ra nhûäng hêåu quaã khaác nhau vaâ suy nghô thêåt nhanh trong luác vêîn giûä bònh tônh. quêån Aichi. phaãi duäng caãm àûúng àêìu vúái chuáng maâ khöng naåi cúá hay cöë che giêëu chuáng. 206 AKIO MORITA & SONY KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 207 .

Hiïåp höåi doanh nghiïåp Nhêåt Baãn (Keidanren) Phoá Chuã tõch Viïån xaä höåi vaâ kinh tïë Nhêåt Baãn Chuã tõch danh dûå Höåi àöìng vò quyïìn cöng dên töët àeåp hún Chuã tõch Töí chûác húåp taác àaâo taåo quöëc tïë Nhêåt Baãn Höåi viïn danh dûå Viïån kyä thuêåt àiïån vaâ àiïån tûã Phoá Chuã tõch Keidanren Chuã tõch (phña) Nhêåt Baãn. UÃy ban tam phûúng 1982 1984 1987 1987 1988 1990 1990 1991 1993 1993 1993 1996 1996 1998 Huy chûúng Albert Àïå tûá àùèng Bùæc àêíu Böåi tinh Huy chûúng Huên cöng Huy chûúng Huên cöng Huy chûúng Tiïën sô luêåt danh dûå Huy chûúng Huên cöng dên sûå Huên chûúng maâu cam Hiïåp sô danh dûå Tiïën sô kyä thuêåt danh dûå Huên chûúng Huên chûúng Huy chûúng danh dûå Àïå tam àùèng Bùæc Àêíu böåi tinh 208 AKIO MORITA & SONY KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 209 . huy chûúng cuãa Morita Nùm 1976 1982 Huy chûúng.Morita vaâ caác töí chûác ngoaâi Sony Thaáng Nùm Sûå kiïån Caác danh hiïåu. Danh hiïåu Huên chûúng danh dûå ruy bùng xanh Tiïën sô luêåt danh dûå Núi cêëp Nhêåt hoaâng Àaåi hoåc Williams.Myä Töíng thöëng Cöång hoâa Phaáp 6 6 5 6 5 10 6 5 4 1993 1993 1992 1992 1995 1991 1991 1986 1992 Chuã tõch Höåi àöìng thûúng maåi Nhêåt – Myä Chuã tõch HÀ àêìu tû nûúác ngoaâi thuöåc Têåp àoaân phaát triïín Nhêåt Baãn Phoá Chuã tõch Höåi àöìng UÃy viïn . bang Massachusetts (Myä) Hiïåp höåi nghïå thuêåt hoaâng gia (Anh) Töíng thöëng Cöång hoâa Phaáp Cöång hoâa liïn bang Àûác Cöång hoâa AÁo Chñnh phuã Brazil Àaåi hoåc Pennsylvania (Myä) Quöëc vûúng Têy Ban Nha Nûä hoaâng Haâ Lan Nûä hoaâng Anh Àaåi hoåc Illinois (Myä) Quöëc vûúng Bó Chñnh quyïìn Catalonia (TBN) Baão taâng quöëc gia Nhêåt .

möîi ngaây baån àöëi diïån vúái möåt baâi thi vaâ coá thïí baån khöng àaåt 100 àiïím. MORITA ÀAÄ NOÁI * Trong thïë giúái thöng thûúâng. hoùåc chó coá 50 àiïím thöi. nïëu baån phaåm phaãi möåt sai lêìm. saáng taåo trong viïåc sûã duång cöng nghïå múái möåt caách röång raäi vaâ phuâ húåp. * Khöng thïí tiïu chuêín hoáa oác saáng taåo. baån khöng chó àún thuêìn nhêån möåt con söë khöng. baån luön bõ mêët maát möåt caái gò àoá. maâ viïåc àoá thuöåc vïì ngûúâi tiïu thuå. * Chó cêìn möåt con öëc vñt nhoã àùåt sai chöî cuäng àuã laâm töín haåi thanh danh cuãa chuáng ta. * Ngûúâi cöng nhên seä khöng caãm thêëy àam mï viïåc hoå àang laâm nïëu hoå chó àún thuêìn laâm cöng viïåc maâ hoå àûúåc chó àõnh phaãi laâm. * Khöng phaãi nhaâ saãn xuêët xaác àõnh chêët lûúång möåt saãn phêím. Nïëu baån phaåm sai lêìm. Nhûng trong kinh doanh.* Xêy dûång möåt nïìn cöng nghiïåp cêìn àïën ba hònh thûác saáng taåo: saáng taåo trong phaát minh ra saãn phêím.000 àiïím. 210 AKIO MORITA & SONY KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 211 . vaâ saáng taåo trong tiïëp thõ saãn phêím. * Vêån mïånh cuãa möåt cöng ty vaâ söë phêån cuãa nhûäng ngûúâi cöng nhên laâm trong àoá khöng thïí taách rúâi nhau. maâ 1. sûå tuåt döëc cuãa baån seä khöng coá möåt giúái haån naâo vaâ àiïìu naây seä trúã thaânh möåt nguy cú cho cöng ty.

Lambert .Chïë taåo taåi Nhêåt Baãn .net * In Memory of Mr Morita . 145 .com * Peter G.vaâ nhiïìu trang web khaác 212 AKIO MORITA & SONY KIÏËN TAÅO NÏÌN GIAÃI TRÑ TÛÚNG LAI 213 .yahoo.com * www.NXB Tri Thûác .6.2001 * www.com/ China_Economy * Comparisons & Analyses of US & Global Economic Data & Trends SRI International .Vol.time.easybizchina.totse.Proceedings of the American philosophical society .Morita: A visionary leader .com * Richard J.Sony Corporation .N.volkswagenspares.1987 * Made in Japan .Houghton Mifflin company .www.com * www.http://www.Haâ Nöåi .2006 * John Nathan .2000 * The Japan that can say NO .1999 * SONY History .sony.www.com/time/asia/asia/magazine/1999 * www.google.2001 * China economy .Akio Morita .TAÂI LIÏÅU THAM KHAÃO * Akio Morita .sri.London .Sony: The Private Life .Collins .2 .com .Made in Japan .5.www. Peterson .Asia Pacific: Perspectives N1 .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful