Osnove optoelektronike – Predavanje 13 Elektrotehnički fakultet u Sarajevu

1

SLABLJENJE SIGNALA U OPTIČKIM VLAKNIMA


Optičko vlakno, kao i svaki drugi prenosni medij, ima određeno slabljenje koje uzrokuje
smanjenje intenziteta izlaznog signala u odnosu na ulazni. Na sljedećoj slici je prikazana tipična
kriva slabljenja savremenog staklenog vlakna u zavisnosti od talasne dužine.























Slika 1. Tipična kriva slabljenja svjetlosti u staklenom optičkom vlaknu


Na slici 1 uočavamo tri minimuma (prozora) slabljenja i to:

− I
min
(prozor): 0,8 do 0,9 µm
− II
min
(prozor): 1,2 do 1,3 µm
− III
min
(prozor): 1,55 do 1,6 µm.

Očigledno je da je najmanje slabljenje kod III prozora, ali se u praksi više koriste I i II minimum
zbog toga što savremene optoelektronske komponente koje se priključuju na optičko vlakno
imaju najbolje osobine pri ovim talasnim dužinama. U novije vrijeme sve se više koristi III prozor
jer je tehnologija izrade optičkih komponenti na takvom nivou koji to omogućava.

Sada ćemo se usmjeriti na osnovne razloge koji dovode do slabljenja signala u optičkim
vlaknima. Na slici 2 dati su eksperimentalni rezultati slabljenja svejtlosti kroz prozorsko staklo,
vodu i optička vlakna (starije proizvodnje). Slabljenje u prozračnim sredinama izražava se preko
kojeficijenta slabljenja svjetlosi : γ α ili

=
km
dB
L
P P
ul izl .
/
log 10 α (1)
gdje je: P
ul
– ulazna optička snaga u prozračnoj sredini, npr. u optičko vlakno;
P
izl
– izlazna optička snaga
L- debljina prozračnog sloja, odnosno dužina optičkog vlakna.

Osnove optoelektronike – Predavanje 13 Elektrotehnički fakultet u Sarajevu
2
U opštem slučaju ( ) α zavisi od talasne dužine (λ).

















































Slika 2. Slabljenje svjetlosti u datim sredinama

Osnovni uzroci slabljenja signala u optičkim vlaknima su:
a) apsorcija u materijalu,
b) materijalna disperzija i raspršanje u materijalu,
c) disperzija u talasovodu,
d) zračenje u okolinu zbog savijanja i
Osnove optoelektronike – Predavanje 13 Elektrotehnički fakultet u Sarajevu
3
e) efekti zavisni od omotača svjetlovoda.

a) Pri prostiranju svjetlosti kroz neki materijal dolazi do smanjenja energije svjetlosti zbog
apsorpcije, odnosno pretvaranja u unutrašnju energiju tijela. Usljed apsorpcije dolazi do
zagrijavanja tijela, pobude i jonizacije njegovih atoma i molekula, fotohemijskih efekata i td.

Slabljenje usljed apsorpcije mogu se podijeliti u tri grupe i to:
− Apsorpcija atomima koji ulaze u sastav stakla
− Apsorpcija nastala zbog defekata u staklu
− Apsorpcija atomima – nečistoća, koji se nalaze na površini stakla.

Mnogobrojni joni metala - prelazne grupe (F
e
, C
o
, C
r
), koji se nalaze u staklu,
prouzrukuju apsorpciju svjetlosti. Veličina apsorpcije zavisi od talasne dužine i različiti
joni imaju i različito slabljenje izazvano apsorpcijom. Na narednoj slici prikazano je
nekoliko slabljenja za različite materijale u zavisnosti od (λ). Svaki jon ima svoj
maksimum slabljenja pri određenoj (λ) (Npr. ) 0 , 1
2
m na F
e
µ
+
.

Pored gore navedenih nečistoća koje se ne mogu u potpunosti ukloniti pri tehnološkoj izradi
optičkih vlakana na bazi S
i
O
2
(kvarcna ili silicijumska vlakna), često se osnovnom materijalu
namjerno dodaju određene primjese, kao na pr. G
e
O
2
s ciljem da se poveća ili smanji index
prelamanja vlakna. I ove primjese uzrokuju apsorpciju svjetlosti.

- Pored jona prelaznih metala, apsorpciju u vlaknima vrše i hidroksilni joni OH
-
(sa slike se
vidi da je njihov maksimum slabljenja pri m i µ λ 950 , 0 725 , 0 = .



























Slika 3. Relativni gubici apsorpcijom za razne jone


Pored jona prelaznih metala i hidroksilnih jona, na apsorpciju utiču i atomski defekti u
strukturi stakla, uključujući i atome elemenata koje namjerno ubacujemo u staklo, da bi
Osnove optoelektronike – Predavanje 13 Elektrotehnički fakultet u Sarajevu
4
poboljšali kvalitet istog. Ovo slabljenje je posebno izraženo ako se vlakno nađe u polju
spoljnjeg zračenja, npr. nuklearnog.

I treća grupa apsorpcije nastaje zbog nečistoća u samom vlaknu ili na ukupnoj površini.
Nečistoće također apsorbuju svjetlost, tako da se u proračunu apsorpcije gubitaka
moraju uzeti u obzir.

b) Usljed raspršenja u materijalu također nastaju znatni gubici. Svi prozračni materijali rasipaju
svjetlost zbog toplotnih fluktuacija koje uzrokuju fluktuacije indexa prelamanja svjetlosti (n).
Zbog varijacije (n), dolazi i do zavisnosti između (λ) i grupne brzine modova, što nazivamo
materijalnom disperzijom ili unutarmodnom ili intramodnom disperzijom.

Kojeficijent prigušenja na račun raspršenja određuje se kao mutnoća i za čiste tečnosti može
se prikazati kao:

β
λ
π
α kT n
d
) 1 (
3
8
2
4
3
− = (2)

gdje je: k – Bolcmanova konstanta;
T – apsolutna temperatura;
ֶβ – izotermička stišljivost.

Jednačina (2) važi i za čisti topljeni kvarc.

− Raspršenja se objašnjavaju pomoću Rejlijeve i Miove teorije u prozračnim materijalima (u
praksi se susreću i gubici u materijalu nastali zbog nelinearnih efekata, kao što su
Ramanovo raspršenje ili kombinaciono rasipanje i Briluenovo raspršenje.

− Suština Ramanovog raspršenja je u tome što u svjetlosti koja nastaje raspršenjem na
molekulima bilo kog tijela postoje i frekvencije koje ne sadrži upadna svjetlost.

− Briluenovo raspršenje nastaje rasipanjem svjetlosti na akustičkim talasima. Naime,
promjenljivo električno polje izaziva promjenljivu deformaciju u kristalu ili tečnosti čime
nastaje akustički talas. Taj talas moduliše dielektričku propustljivost sredine što može
dovesti do pojave promjene frekvencije raspršene svjetlosti. Ove dvije vrste raspršenja
svjetlosti ne pojavljuju se ukoliko je gustina snage u svjetlovodu ispod tzv. praga snage. S
obzirom da je prečnik jezgra vlakna veoma mali to se navedeni prag može postići i pri
relativno maloj apsolutnoj vrijednosti snage svjetlosti.

− Ako do raspršenja svjetlosti dolazi na česticama manjim od talasne dužine svjetlosti, tada
govorimo o Rejlijevom raspršenju.

− Ako je prečnik čestica jednak ili veći od talasne dužine svjetlosti koja se raspršuje, onda
govorimo o Miovom raspršenju ili samo Mi – raspršenje.

c) U optičkim vlaknima dolazi do gubitaka i zbog varijacija prečnika jezgra vlakna što dovodi do
razmjene energije između dva usmjerena moda. Ova pojava ne postoji kod kvalitetno
izrađenih vlakana. Konstanta prostiranja (β) zavisi u talasovodu od funkcije (a/λ), dakle od
odnosa poluprečnika jezgra i talasne dužine, što nazivamo talasovodnom disperzijom.

d) Svaki dielektrički talasovod koji nije idealno prav, zračiće energiju, što dovodi do gubitaka.
Gubici nastaju zbog promjene (n) na mjestu gdje je vlakno savijeno, jer je na jednoj strani
savijenog vlakna gustina stakla veća, a na suprotnoj strani manja. Zbog toga modovi prodiru
u omotač, a to su čisti gubici. Što je krivina oštrija (manji poluprečnik krivine), to su gubici
veći.

Na slici 4 je prikazano zakrivljeno optičko vlakno i promjena indeksa prelamanja tog vlakna.
Osnove optoelektronike – Predavanje 13 Elektrotehnički fakultet u Sarajevu
5


















Slika 4. Zakrivljeno optičko vlakno (a) i indeks prelamanja ekvivalentnog pravolinijskog
vlakna (b)


Profil indeksa prelamanja neregularnih vlakana (gdje spadaju i zakrivljena) može se
predstaviti kao:


) , , ( ) ( ) , , (
2 2 2
z r n r n z r n
d r
ϕ ϕ + = (3)


gdje je: n
r
(r) – profil indeksa prelamanja regularnog vlakna i zavisi samo od radijalne
koordinate (r), a
n
d
(r,φ,z) – opisuje odstupanje oblika profila od regularnog oblika.

e) Gubici nastaju i zbog prodiranja energije u omotač koji nije beskonačno debeo kao što se
pretpostavlja u proračunima, već ima konačnu debljinu, a iza njega se obično nalazi vazduh.
Zbog toga se i omotač ponaša kao sekundarni dielektrički talasovod.
Predaja energije modova iz omotača modovima u jezgru, također ima neželjene posljedice
koje utiču na grupno kašnjenje signala. Zbog svega ovoga je važno pitanje debljine omotača
svjetlovoda. Mnogi istraživači su vršili proračune za debljinu omotača koja je potrebna da
slabljenje u omotaču bude ispod 1 dB/km.

Pokazano je da za tipično višemodno vlakno koje ima normiranu učestanost 50 = ν i u kojem
bi 90 % modova imalo gubitke u omotaču od 1 dB/km, poluprečnik omotača mora iznositi
oko a ⋅ 4 , 1 gdje je (a) – poluprečnik jezgra.

− Na kraju ćemo rezimirati gubitke koji nastaju u optičkom vlaknu i koji izazivaju slabljenje
optičkog signala.
Na slici 5. je dato slabljenje (izmjereno) za monomodno vlakno koje ima prečnik
. 0028 , 0 4 , 9 2 = ∆ = ⋅ i m a µ
Vidimo da je minimalno slabljenje na λ =1,55µm i iznosi 0,2 dB/km. Prikazane su i ostale
vrste gubitaka u zavisnosti od (λ).




Osnove optoelektronike – Predavanje 13 Elektrotehnički fakultet u Sarajevu
6


































Slika 5. Zavisnost pojedinih slabljenja od talasne dužine

















Osnove optoelektronike – Predavanje 13 Elektrotehnički fakultet u Sarajevu
7


GRUPNO KAŠNJENJE I DISPERZIJA U OPTIČKIM VLAKNIMA SA STEPENASTIM
INDEKSOM PRELAMANJA SVJETLOSTI


U svjetlovodnim telekom-sistemima dominantno mjesto zauzima digitalni prenos, što znači da
se digitalni signal koristi za modulaciju svjetlosnog signala. Kod digitalnog prenosa mjerilo
kvaliteta prenosa kroz neki medij su izobličenja oblika povorke pravougaonih impulsa usljed
uticaja prenosnog medija.
Ta izobličenja ogledaju se u izobličenju oblika svakog impulsa, slabljenju snage impulsa,
njegovom širenju u vremenu i pojavi nekog šuma koji se unosi pri prenosu i superponira na
korisni signal.
Mi ćemo samo razmotriti uticaj optičkog vlakna na oblik, odnosno širenje impulsa svjetlosnog
signala. Širenje impulsa u optičkim vlaknima je posljedica ukupne disperzije u tom vlaknu i ona
predstavlja limitirajući faktor prenosnog kapaciteta optičkog vlakna. Širenje impulsa može
dovesti do pojave koju nazivamo interferencija simbola (preklapanje susjednih impulsa) koja
uzrokuje pojavu greške na mjestu prijema. Na taj način disperzione karakteristike optičkih
vlakana određuju njihov informaciono-prenosni kapacitet.
Kao mjera informacionog kapaciteta optičkih vlakana obično se uzima proizvod propusnog
opsega učestanosti i rastojanja koji se označava u MHz*km. Kod optičkih vlakana sa
stepenastim indexom prelamanja ovaj proizvod je ograničen na 20 MHz٠km, kod gradijentnih
vlakana je od 2,5 GHz٠km, a kod jednomodnih vlakana je to 10 do 100 puta više nego kod
gradijentnih višemodnih vlakana.
Širenje impulsa zbog disperzije izazvano je razlikama u grupnim brzinama zbog različitih fizičkih
uzroka.
Signal koji putuje kroz svjetlost sastoji se od spektralnih komponenti, te zbog toga taj signal
možemo tretirati kao „grupu talasa“, pa na osnovu njihove grupne brzine (relacija (4) ) možemo
izračunati vrijeme grupnog kašnjenja (t
g
) po jedinici dužine voda sa stepenastim indexom
prelamanja:


. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . (4)

gdje je: L - dužina voda.


Vidimo da grupno kašnjenje zavisi od talasne dužine, jer svaki mod ima svoje vrijeme
prostiranja.

Ukoliko spektralna širina izvora svjetlosti nije suviše velika, razlika u grupnim kašnjenjima po
jediničnoj talasnoj dužini na putanji duž optičkog vlakna proporcionalna je izvodu (dt
g
/dλ) i
t
L v
d
d
d
df
d
c
d
c
d
d
g
g
= = = = − =
− 1
2
2
2
2
2
β
ω
β
π
β
π
λ
λ
λ
π
β
λ
Osnove optoelektronike – Predavanje 13 Elektrotehnički fakultet u Sarajevu
8
približno mu jednaka. Za spektralne komponente koje zrači izvor u intervalu ∆λ i koje leže na
udaljenosti ∆λ /2 ispred i iza centralne talasne dužine (λ
0
) izvora, razlika grupnih kašnjenja za
spektralni opseg talasnih dužina zračenja izvora svjetlosti iznosi:

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .(5)

Na osnovu (4) i (5) dobijamo:



. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . (6)

Odnos:



. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . (7)


nazivamo koeficijentom disperzije.

Koeficijent disperzije definiše širenje impulsa u funkciji talasne dužine i mjeri se obično u
(ns/(km ٠ nm)) i rezultat je disperzije materijala i talasovodne disperzije.
Ukupnu disperziju u optičkim vlaknima možemo podijeliti u tri sastavne komponente i to:


a a ) ) Međumodna (intermodna) disperzija
Ogleda se u različitom vremenu pristizanja modova na kraj vlakna, a što je posljedica
prostiranja različitih modova različitim brzinama kroz vlakno.
Ova vrsta disperzije je karakteristična samo za višemodna optička vlakna i izaziva
izobličenje talasnog oblika impulsa svjetlosnog signala koji se prostire kroz vlakno.
Međumodna disperzija ne postoji kod jednomodnih optičkih vlakana.

b b ) ) Disperzija materijala – predstavlja zavisnost indeksa prelamanja materijala (n) od talasne
dužine (λ) svjetlosti. Pošto svjetlosni signal, koji se prostire kroz materijal, nije
monohromatski već zauzima neki opseg talasnih dužina, materijal će preko (n) različito
uticati na brzinu prostiranja pojedinih komponenti unutar signala, tj. impulsa.

U ovom slučaju konstanta prostiranja, odnosno fazna konstanta određuje se kao:



. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . (8)

unutarmodna
(intramodna)
disperzija
- međumodna disperzija
- disperzija materijala i
- talasovodna disperzija
T
dt
d
g
g
=
λ
λ ∆
T
dt
d
L
c
d
d
d
d
g
g
= = − +
|
\

|
¹
|
λ
λ
λ
π
λ
β
λ
λ
β
λ


2
2
2
2
2
1
L
dt
d
D
g
λ
=
( )
β
π λ
λ
=
2 n
Osnove optoelektronike – Predavanje 13 Elektrotehnički fakultet u Sarajevu
9
Uvrštavanjem (8) u (4) dobijamo izraz za grupno kašnjenje zbog materijalne disperzije.
Vrijeme kašnjenja zbog materijalne disperzije iznosi:



. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . (9)


gdje je (N
g
) grupni index prelamanja:



. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . (10)

Kod vlakana sa slabim vođenjem modova jezgro i omotač prave se od materijala čiji se
sastav vrlo malo razlikuje, pa su im zbog toga bliske ne samo vrijednosti indeksa
prelamanja, nego i disperzione karakteristike materijala. Zbog toga se kod ovakvih vlakana
može primjeniti aproksimacija:

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . (11)


gdje su: N
1
i N
2
grupni indexi prelamanja za područje jezgra i omotača, respektivno.

Materijalna disperzija (D
M
) je:



. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . (12)

Isto tako, na osnovu relacije (5), odnosno na osnovu relacije za razliku grupnih kašnjenja,
možemo izračunati proširenje impulsa:



. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . (13)


Na slici 6 je prikazana zavisnost (D
m
) od (λ). Kao što se vidi (D
m
) se smanjuje sa povećanjem (λ)
ili sa smanjenjem spektralne širine izvora svjetlosti.
Isto tako vidimo da kriva prolazi kroz nulu pri λ = 1,27 µm za čisto kvarcno staklo.
Disperzija materijala može se smanjiti ili izborom izvora svjetlosti sa užim spektrom zračenja
(LD imaju prednost u odnosu na LED) ili izborom izvora svjetlosti koji zrači oko centralne
talasne dužine na kojoj (D
m
) ima minimum. Na slici 6 je to 1,27 µm. Dodavanjem raznih
materijala u kvarcno staklo pri proizvodnji optičkih vlakana, talasna dužina nulte disperzije
materijala se pomjera i za SiO
2
ona se postiže na λ = 1,3 µm.
To znači izborom izvora svjetlosti koji zrači na λ = 1,3 µm postižemo znatno smanjenje
disperzije materijala, a time i ukupne disperzije u optičkom vlaknu.
t t
L
C
n
dn
d
L
C
N
g m g
= = − −
|
\

|
¹
|
= − λ
λ
n
dn
d
N
g

|
\

|
¹
|
= λ
λ
n n
n
N N
N
1 2
2
1 2
2
1



〈〈
D
L
dt
d C
d n
d C
dN
d
m
m g
= = − =
1 1
2
2
λ
λ
λ λ
T
dt
d
L
C
d n
d
m
m
= = −
λ
λ λ
λ
λ ∆ ∆
2
2
Osnove optoelektronike – Predavanje 13 Elektrotehnički fakultet u Sarajevu
10
δ =


− n n
n
n n
n
1 2
1
1 2
2


Slika 6. Materijalna disperzija u zavisnosti od talasne dužine svjetlosti za staklo na bazi SiO
2


c c ) ) Talasovodna disperzija – predstavlja zavisnost grupne brzine od talasne dužine, odnosno
v
g
= f( λ ). Ona se najjednostavnije može izraziti putem normirane konstante prostiranja koju
smo spominjali pri obradi vlakana sa step. indexom prelamanja i koja glasi:

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . (14)

Odavde se dobija konstanta prostiranja :
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . (15)

gdje je: - razlika indexa prelamanja.

- Pretpostavljajući da (n
2
) ne zavisi od talasne dužine svjetlosti, možemo na osnovu relacije
za vrijeme grupnog kašnjenja, odnosno na osnovu relacije (4) napisati relaciju za grupno
kašnjenje nastalo zbog talasovodne disperzije, t
t
:



. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . (16)


b=
b lk n
n n
blk n
n n
2 2
2
2
1
2
2
2
2
1 2





( ) β δ = + kn b
2
1
( )
t t L
d
d
L
C
d
dk
L
C
n n
d kb
dk
g t
= = = = +

β
ω
β
δ
2 2
Osnove optoelektronike – Predavanje 13 Elektrotehnički fakultet u Sarajevu
11
- Talasovodnu disperziju možemo odrediti na osnovu (4) i (7) ako uzmemo da je t
g
=t
t
, čime
dobijamo:


. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . (17)

ili u obliku izraženom pomoću normirane faze (b), a što ćemo upravo razmotriti.

Na osnovu jednačine za normiranu frekvenciju:
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . (18)

tako da na osnovu (17) dobijamo:

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . (19)

jer smo zamijenili (k) sa (V), na osnovu (19).

- Sada možemo napisati drugi oblik talasovodne disprezije:
-

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . (20)



Sada ćemo uporediti pojedine vrste disperzije

a) Za višemodna vlakna, talasovodna disperzija je znatno manja od materijalne disperzije, pa
se često zanemaruje. Talasovodna disperzija je različita za različite modove i zavisi od
normirane frekvencije, a što se vidi na slici 7.
Kod višemodnih optičkih vlakana najveći doprinos ukupnoj disperziji daju međumodna
disperzija i disperzija materijala. Međutim, ako poredimo ove dvije, dokazano je da mođumodna
disperzija ima dominantan uticaj na ukupnu disperziju višemodnih optičkih vlakana.







D
L
dt
d C
d
d
d
d
t
t
= = − +
|
\

|
¹
|
1 1
2
2
2
2
λ π
λ
β
λ
λ
β
λ
( ) V ka n n kn a = − ≈
1
2
2
2
1 2
2
2
/
δ
( )
t
L
C
n n
d Vb
dV
t
= +

2 2
δ
( )
D
L
dt
d L
dt
dV
dV
d
n V
C
d Vb
dV
t
t t
= = = −
1 1
2
2
2
λ λ
δ
λ
Osnove optoelektronike – Predavanje 13 Elektrotehnički fakultet u Sarajevu
12












Slika 7. Zavisnost talasovodne disperzije za različite modove od normirane frekvencije

b) Jednomodna optička vlakna nemaju međumodnu disperziju već talasovodnu i disperziju
materijala koje su približno istog reda. Međutim, u jednomodnim optičkim vlaknima javlja se još
jedna vrsta disperzije, koju do sada nismo spominjali, hromatska ili totalna disperzija koja
proizilazi zbog konačne širine ∆λ spektra izvora, koji nije savršeno monohromatski. Dakle,
hromatska disperzija je zasnovana na zavisnosti brzine osnovnog moda od talasne dužine
izvora λ. Ovaj vid disperzije uzrokovan opsegom talasnih dužina izvora uključuje obje i
materijalnu i talasovodnu disperziju (kao i profilnu disperziju, a što će biti u nastavku
predavanja objašnjeno), jer obje zavise od ∆λ. Kao prva aproksimacija se može uzeti da se
efekti obje disperzije jednostavno dodaju, tako da konačna disperzija po jedinici dužine bude:

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . (21)
Ovo je prikazano na slici 8, gdje je definisan kao koeficijent kromatske disperzije,
D
ch
, koji prolazi kroz nulu na talasnoj dužini λ
0
(na slici 8 se vidi da je kromatska disperzija
jednaka nuli na 1300 nm).Kromatska disperzija predstavlja zavisnost talasne dužine od
brzine svjetlosti kada ista prolazi kroz medij koji nije vakuum, kao što je stakleno vlakno.
Takav medij, kod koga se indeks materijala mijenja sa talasnom dužinom nazivamo
disperzionim. U vakuumu se svjetlost prostire sa konstantnom brzinom c. Kada pak
svjetlost prolazi kroz dielektrični materijal, kakav je staklo, njena brzina se smanjuje. Odnos
brzine svjetlosti u vakuumu i njene fazne brzine u nekom medijumu (v
p
) je materijalni indeks
refrakcije, n:

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . (22) .

Osnove optoelektronike – Predavanje 13 Elektrotehnički fakultet u Sarajevu
13



Slika 8. Koeficijent materijalne disperzije (D
m
) za jezgro materijala (za SiO
2
), koeficijent
valovodne disperzije (D
w
) (a = 4.2 m µ ) i koeficijent totalne ili kromatske disperzije
D
ch
= (D
m
+ D) kao funkcija valne dužine slobodnog prostora.


Kako se kromatska disperzija javlja samo kada su različite talasne dužine svjetlosti
prisutne, kao logično rješenje ovog problema je zahtjev da optički izvor radi na jednoj
frekvenciji. Korištenje ultra uskog optičkog izvora je jedan od načina da se reduciraju
negativni uticaji kromatske disperzije. Ipak u praksi, idealno monohromatski izvori nisu
mogući. Čak i kad bi postojao idealno monohromatski izvor, ne bi bio monohromatski kada
bi se koristio za prijenos informacija u fiber optičkim sistemima. To je zbog toga što prijenos
informacije zahtijeva da izvor bude moduliran po amplitudi ili fazi, a osnovno je svojstvo
fizike da svi modulirani nosioci imaju konačni propusni opseg. Laserski izvori korišteni u
telekomunikacionim mrežama imaju spektralnu širinu koja je mnogo manja od užarene
svjetlosti ili svjetlosti Sunca. Iako je spektralni propusni opseg mali, različite talasne dužine
putuju sa neznatno različitim brzinama usljed kromatske disperzije vlakna. Posljedično,
nakon pređenog dovoljno velikog puta, impuls se širi. Ako je širenje impulsa dovoljno da se
interferira sa drugim, BER (bit-error rate) telekomunikacionog sistema počinje da raste.
Ovo povećanje BER-a je primarni razlog minimizacije ovog vida disperzije.

U jednomodnim vlaknima, grupna brzina se mijenja sa talasnom dužinom iz dva razloga.
Prvi, kromatska disperzija se javlja u gušćim materijalima. Ovaj vid disperzije proizilazi iz
zavisnosti talasne dužine od indeksa refrakcije vlakna. Drugi razlog je postojanje
talasovodne disperzije. Talasovodna disperzija proizilazi iz zavisnosti talasne dužine od
poluprečnika polja moda. Da bismo objasnili ovaj fenomen razmotrit ćemo sliku 9, koja
pokazuje relativnu raspodjelu svjetlosti osnovnog moda na 1310 i 1550 nm, zajedno sa
jezgrom vlakna standardnih jednomodnih vlakana. Sa slike se može uočiti da se svjetlost u
Osnove optoelektronike – Predavanje 13 Elektrotehnički fakultet u Sarajevu
14
jednomodnim vlaknima proteže dobro u omotač i tad je mod nešto širi na dužim talasnim
dužinama nego na kraćim. Kako se mod proteže u omotač, definišemo efektivni indeks koji
je funkcija oba, indeksa jezgre i omotača. Matematički izraz za efektivni indeks je:

.. . . . . . . . . .. . . .. . . . . . . . . . . . . .. . (23).

Slika 9. Promjene veličine moda sa talasnom dužinom. Sa povećanjem talasne dužine,
većina moda je nošena od strane omotača. Indeks refrakcije jezgra je veći od indeksa
refrakcije omotača,a efektivni indeks je funkcija oba. Kada se mod prostire dublje u omotač
,efektivni indeks moda se smanjuje. Ova promjena efektivnog indeksa, će se javljati iako
materijal omotača i jezgre nije disperzivan.

je funkcija koja zavisi od talasne dužine. Kako oblik moda zavisi od talasne dužine
svjetlosti, efektivni indeks moda također zavisi od talasne dužine svjetlosti, iako nema
materijalne disperzije. Drugim riječima, zbog konstrukcije vlakna i profila moda, kromatska
disperzija se javlja u jednomodnim vlaknima iako nema disperzije od strane gušćih
materijala od kojih je vlakno napravljeno. Generalno pravilo je da želimo da širenje impulsa
bude manje od 10% širine jednog bita jedinice podataka. Da bismo poboljšali karakteristike
sistema, možemo koristiti vlakno sa manjom kromatskom disperzijom, ili da podesimo
vlakno da radi na talasnim dužinama gdje je disperzija manja, ili da smanjimo dužinu vlakna
ili pak da koristimo uski spektralni izvor. Kromatska disperzija crtana u odnosu na talasnu
dužinu je pozitivna za veće talasne dužine, a negativna za manje talasne dužine. Na jednoj
talasnoj dužini kromatska disperzija je jednaka nuli i ta se talasna dužina naziva nultom
disperzionom talasnom dužinom. Za standardna jednomodna vlakna definisana od strane
ITU-T (International Telecommunications Union) G.652 standardom, nulta disperziona
talasna dužina je 1310 nm, tako da je podešavanje vlakna da radi na toj talasnoj dužini
Osnove optoelektronike – Predavanje 13 Elektrotehnički fakultet u Sarajevu
15
prirodan put smanjenja kromatske disperzije u jednomodnim vlaknima. Drugi način je
korištenje DFB (distributed feedback) lasera sa eksternom modulacijom budući da laseri
imaju uski spektar izvora. Za duža vlakna može biti nepraktično da se koristi talasna dužina
od 1310 nm zbog relativno visokog slabljenja vlakna na ovoj talasnoj dužini zbog
Rayleighovog raspršenja, tako da dizajneri mogu izabrati da prenose na talasnoj dužini od
1550 nm gdje je slabljenje vlakna najmanje. Da bi prevazišli disperziju, dizajneri mogu
izabrati vlakno specifično dizajnirano u kojem je valovodna dsiperzija balansirana efektima
materijalne disperzije na specifičnoj talasnoj dužini (1550 nm u ovom slučaju).
Kako zavisi od geometrije vodiča, moguće je pomjeriti nultu disperziju sa talasne
dužine λ
0
, prikladnim projektovanjem vodiča. Na primjer, smanjivanjem radijusa jezgre i
povećanjem dopiranja jezge, λ
0
može biti pomjerena na 1550 nm gdje je slabljenje
svjetlosti u vlaknu minimalno. Takva vlakna se nazivaju pomjerena disperziona vlakna.

Iako hromatska disperzija prolazi kroz nulu, ovo ne znači da neće uopšte postojati
disperzije. Prvo, treba istaći da može biti nula samo za jednu talasnu dužinu λ
0
,

a
ne na svim talasnim dužinama spektra ∆λ izvora.

-Kao što smo već naveli, talasovodna disperzija i disperzija materijala u jednomodnim
vlaknima su približno istog reda. Da bismo ovo uočili, posmatraćemo proširenje impulsa
zbog talasovodne disperzije τ
t
, koje iznosi:


. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . (20)


Faktor je prikazan grafički na slici 10 u zavisnosti od (V), ovaj faktor dostiže
maksimum pri V=1,2, međutim, u praktičnim primjenama monomodnog režima, iznosi 0,2 i 0,1
za V=2 do V=2,4.










( )
τ
λ
λ
λ
λ
λ
t
t t
dt
d
Vdt
dV
n L
C
V
d Vb
dV
= = − = − ∆

2
2
2
( )
V
d Vb
dV
2
2
Osnove optoelektronike – Predavanje 13 Elektrotehnički fakultet u Sarajevu
16

















Slika 10. Parametri talasovoda u zavisnosti od V

Npr. za ∗δ =1% i n
2
=1,5 dobija se:


- Ako ovo uporedimo sa širenjem impulsa na račun materijalne disperzije iz jednačine (10) za
λ =900nm dobijamo:



Očigledno je da materijalna disperzija dominira pri manjim talasnim dužinama, međutim kod
većih ( λ ) (npr. λ =1,3 µ m), materijalna disperzija u kvarcnom staklu je mala i tad veći uticaj
ima talasovodna disperzija, a što se vidi na slici 11:
τ λ
λ
t
L C
= −
0 003 , ∆
τ λ
λ
m
L C
= −
0 02 , ∆
Osnove optoelektronike – Predavanje 13 Elektrotehnički fakultet u Sarajevu
17













Slika 11.

Slika pokazuje da talasovodna disperzija zavisi od poluprečnika jezgra monomodnog vlakna (a).
Isto tako, vidi se da na određenim ( λ ) može se postići da ukupna disperzija iznosi nula.
Npr. Nulta disperzija moće se postići za vlakno dotirano sa 13% GeO
2
, pri λ =1,55 µ m, a=4 –
4,48 µ m i δ =0,55 – 1,8 %.

Kod optičkih vlakana sa gradijentnim profilom indexa prelamanja svi ovi izrazi su puno
komplikovaniji i ukupna disperzija je puno manja nego što je kod stepenastih vlakana.
Npr. ukupna disperzija kod višemodnih optičkih vlakana sa stepenastim profilom indexa
prelamanja iznosi 14 ns/km pri ∆=0,01, a kod gradijentnih, pri istim uslovima je 0,014
ns/km.
Pored naprijed navedenih disperzija postoje još neke. To su:
- profilna disperzija ;
- polarizaciona disperzija (osjetljivost stakla na polarizaciju moda)
- kubna disperzija (
β
je složena funkcija u odnosu na λ , pa se pojavljuju viši
izvodi, kao npr. d
3 β
/dλ
3
);


U ovom predavanju ćemo još objasniti efekte profilne i polarizacione disperzije.

Iako su materijalna i polarizaciona disperzija glavni izvori širenja propagacionog pulsa
svjetlosti postoje i druge disperzije. Postoji posebna disperzija nazvana profilna disperzija
koja proizilazi zbog toga što grupna brzina v
g
(01) osnovnog moda također zavisi od
Osnove optoelektronike – Predavanje 13 Elektrotehnički fakultet u Sarajevu
18
refrakcionog indeksa promjene ∆ tj. ( ) λ ∆ = ∆ . Ako se ∆ mijenja sa talasnom dužinom, tada
će različite talasne dužine od strane izvora imati različite grupne brzine i različita grupna
kašnjenja koja vode do širenja pulsa. Ovaj vid disperzije je dio kromatske disperzije zbog
toga što zavisi od ulaznog spektra λ ∆ :
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .(24)

gdje je koeficijent profilne disperzije, koji se ne može jednostavno računati. Obično je
manje od 1 ps nm
-1
km
-1
i time neznatno uporediv sa

. Ukupni koeficijent kromatske
disperzije sada postaje D
ch
= + . Treba napomenuti da je razlog zavisnosti
eksponate ∆ od talasne dužine zbog karakteristika materijalne disperzije tj. n
1
u odnosu i
n
2
u odnosu na , tako da uistinu profilna disperzija proizilazi iz materijalne disperzije.

Polarizaciona disperzija proizilazi kada vlakno nije savršeno simetrično i homogeno tako da
indeks refrakcije nije izotropan. Kada indeks refrakcije zavisi od pravca električnog polja
propagaciona konstanta datog moda zavisi od njegove polarizacije. Zbog različitih promjena
u fabričkom procesu kao što su male promjene u konstrukciji stakla, geometriji i induciranih
lokalnih deformacija (tokom izvlačenja ili polaganja kablova) n
1
i n
2
mogu da ne budu
izotropni. Pretpostavimo da n
1
ima vrijednost n
1x
i n
1y
kada je električno polje paralelno sa x i
y osama što je i prikazano na slici 1.5. Tada će propagaciona konstanta za polja uzduž x i y
bti različita, vodeći do različitih grupnih kašnjenja, a samim tim i disperzije, iako je izvor
talasnih dužina monohromatski. Situacija je u stvarnosti mnogo komplikovanija zbog toga
što će se n
1x
i n
1y
mijenjati tokom dužine vlakna, a također će postojati razmjena energije
između ovih modova. Finalna disperzija ipak zavisi od veličine anizotropije n
1x
- n
1y
koja se
drži minimalnom različitim proizvodnim procesima (kao što je rotacija kabla tokom njegovog
polaganja). U pravilu je polarizaciona disperzija manja od frakcije pikosekunde po kilometru
vlakna; disperzija se ne skalira linearno sa dužinom vlakna L, nego se grubo skalira sa L
2
.

Osnove optoelektronike – Predavanje 13 Elektrotehnički fakultet u Sarajevu
19

Slika 12. Za idealno vlakno, grupne brzine ortogonalnih polarizacionih stanja su iste, tako da
nema disperzije impulsa. Realna vlakna imaju različite grupne brzine za ortogonalna stanja.
Razlike u vremenima dolazaka impulsa predstavljaju različita grupna kašnjenja.

Za sisteme koji rade na talasnim dužinama u blizini nulte disperzione tačke i koji koriste
uske spektralne izvore, dominantni izvor širenja impulsa može biti raličito grupno kašnjenje
unutar optičkog vlakna. Poslije kromatske disperzije, najčešća pojava koja limitira prijenosni
opseg jednomodnih vlakana je grupno kašnjenje i njeno prisustvo je bitan dio potencijalnog
ograničenja komunikacionih sistema za prijenos informacija na veće udaljenosti, koji rade u
gigabitnom opsegu. Pretpostavimo da smo izvršili eksperiment u kojem smo mjerili iznos
vremena koji je potreban da svjetlost u jednom polarizacionom stanju prođe kroz vlakno.
Zatim rotiramo polarizaciju ulazne svjetlosti u ortogonalno stanje i mjerimo vrijeme prijenosa
ponovo. Vremena prijenosa se razlikuju (slika 12). Ove razlike u vremenima nazivamo
diferencijalno grupno kašnjenje. Grupno kašnjenje je razlog širenja impulsa. Diferencijalno
grupno kašnjenje rezultira da dva ortogonalno polarizovana moda imaju različitu grupnu
brzinu. Veliki broj ljudi, koncept jednomodnog optičkog vlakna zamišlja kao vlakno koje
propušta samo jedan mod. U stvarnosti, vlakno podržava dva moda sa ortogonalnim
stanjima polarizacije. U realnim vlaknima postoje uvijek krivine i savijanja vlakna, tako da
vlakno nikad nije idealno cirkularno. Ovi efekti mogu poremetiti odnos između dva
ortogonalna moda, tako da jedan od njih putuje nešto brže od drugog, rezultirajući
diferencijalnim grupnim kašnjenjem.

U vlaknu sa diferencijalnim grupnim kašnjenjem, nakon dovoljno velike udaljenosti, impulsi
se polahko razdvajaju uzrokujući širenje impulsa. Ako je diferencijalno grupno kašnjenje
Osnove optoelektronike – Predavanje 13 Elektrotehnički fakultet u Sarajevu
20
dovoljno veliko i ako je vlakno dovoljno dugo, širenje impulsa može značajno povećat BER
(bit-error rate). Za tipične sisteme koji rade na velikim brzinama (10 Gb/s), maksimalni iznos
totalne disperzije (kromatske disperzije i disperzije zbog grupnog kašnjenja) bi trebao biti
manji od 10 ps.
Za razliku od kromatske disperzije, disperzija usljed diferencijalnog grupnog kašnjenja nije
deterministička. Ona se mijenja po slučajnom principu, od dana do dana u zavisnosti od
okruženja i drugih pojava. Druga razlika je da se kromatska disperzija može ispraviti
uvođenjem posebnog vlakna ili komponenti (kao što su rešetke) u prijenosnu liniju, tako da
kompenzira kromatsku disperziju za prijenosno optičko vlakno. Kako je ovaj vid disperzije
nedeterministička pojava, pristup koji se koristi kod kromatske disperzije se ne može koristiti
za ovaj vid disperzije, tako da disperzija usljed diferencijalnog grupnog kašnjenja predstavlja
osnovno ograničenje u propusnom opsegu sistema i posebno je važna za sisteme koji ovise
od stanja polarizacije. Zbog njene statističke prirode, ovaj vid disperzije se ne povećava
linearno sa dužinom vlakna. U dovoljno dugim vlaknima ovaj vid disperzije se povećava sa
kvadratnim korijenom dužine vlakna i obično je izražavamo u jedinici ps po kvadratnom
korijenu kilometra. Kako disperzija koju razmatramo zavisi od okruženja, ona se mijenja sa
vremenom.

Zbog slučajne prirode ovog vida disperzija, ona se specificira preko statističkih parametara.
Za duža vlakna parametar od interesa je prosječna vrijednost disperzije u dužem intervalu
vremena i ova očekivana (srednja) vrijednost se zove disperzija polarizacionog moda. U
vlaknima koja rade sa praktičnim dužinama, različito grupno kašnjenje se mijenja slučajno
sa talasnom dužinom. Teoretske pretpostavke i eksperimentalna potvrda kažu da statističke
promjene u grupnom kašnjenju na mnogo talasnih dužina su u kratkom vremenskom
intervalu jednake statističkim promjenama date talasne dužine u dužem vremenskom
intervalu. Iz ovog razloga, mjerenja polarizacione disperzije se odnose na mjerenje
prosječne vrijednosti diferencijalnog grupnog kašnjenja duž relativno širokog spektra.




Osnove optoelektronike – Predavanje 13 U opštem slučaju ( α ) zavisi od talasne dužine (λ).

Elektrotehnički fakultet u Sarajevu

Slika 2. Slabljenje svjetlosti u datim sredinama Osnovni uzroci slabljenja signala u optičkim vlaknima su: a) apsorcija u materijalu, b) materijalna disperzija i raspršanje u materijalu, c) disperzija u talasovodu, d) zračenje u okolinu zbog savijanja i

2

Mnogobrojni joni metala .950 µm .725 i 0.0 µm) . Slabljenje usljed apsorpcije mogu se podijeliti u tri grupe i to: − Apsorpcija atomima koji ulaze u sastav stakla − Apsorpcija nastala zbog defekata u staklu − Apsorpcija atomima – nečistoća. Co. uključujući i atome elemenata koje namjerno ubacujemo u staklo. Pored jona prelaznih metala. apsorpciju u vlaknima vrše i hidroksilni joni OH. I ove primjese uzrokuju apsorpciju svjetlosti. Fe2 + na 1. Relativni gubici apsorpcijom za razne jone Pored jona prelaznih metala i hidroksilnih jona.(sa slike se vidi da je njihov maksimum slabljenja pri λ = 0. GeO2 s ciljem da se poveća ili smanji index prelamanja vlakna. odnosno pretvaranja u unutrašnju energiju tijela. kao na pr. često se osnovnom materijalu namjerno dodaju odre ene primjese.Osnove optoelektronike – Predavanje 13 e) efekti zavisni od omotača svjetlovoda. Pored gore navedenih nečistoća koje se ne mogu u potpunosti ukloniti pri tehnološkoj izradi optičkih vlakana na bazi SiO2 (kvarcna ili silicijumska vlakna). Veličina apsorpcije zavisi od talasne dužine i različiti joni imaju i različito slabljenje izazvano apsorpcijom. prouzrukuju apsorpciju svjetlosti. da bi 3 .prelazne grupe (Fe. Na narednoj slici prikazano je nekoliko slabljenja za različite materijale u zavisnosti od (λ). pobude i jonizacije njegovih atoma i molekula. koji se nalaze na površini stakla. fotohemijskih efekata i td. na apsorpciju utiču i atomski defekti u strukturi stakla. koji se nalaze u staklu. Usljed apsorpcije dolazi do zagrijavanja tijela. Elektrotehnički fakultet u Sarajevu a) Pri prostiranju svjetlosti kroz neki materijal dolazi do smanjenja energije svjetlosti zbog apsorpcije. Slika 3. Svaki jon ima svoj maksimum slabljenja pri odre enoj (λ) (Npr. Cr).

S obzirom da je prečnik jezgra vlakna veoma mali to se navedeni prag može postići i pri relativno maloj apsolutnoj vrijednosti snage svjetlosti. tako da se u proračunu apsorpcije gubitaka moraju uzeti u obzir. Ove dvije vrste raspršenja svjetlosti ne pojavljuju se ukoliko je gustina snage u svjetlovodu ispod tzv. nuklearnog. Ako do raspršenja svjetlosti dolazi na česticama manjim od talasne dužine svjetlosti. Suština Ramanovog raspršenja je u tome što u svjetlosti koja nastaje raspršenjem na molekulima bilo kog tijela postoje i frekvencije koje ne sadrži upadna svjetlost. 4 . što nazivamo talasovodnom disperzijom. Nečistoće tako er apsorbuju svjetlost. − Raspršenja se objašnjavaju pomoću Rejlijeve i Miove teorije u prozračnim materijalima (u praksi se susreću i gubici u materijalu nastali zbog nelinearnih efekata. što dovodi do gubitaka. T – apsolutna temperatura. jer je na jednoj strani savijenog vlakna gustina stakla veća. npr. zračiće energiju. što nazivamo materijalnom disperzijom ili unutarmodnom ili intramodnom disperzijom. kao što su Ramanovo raspršenje ili kombinaciono rasipanje i Briluenovo raspršenje. Gubici nastaju zbog promjene (n) na mjestu gdje je vlakno savijeno. Na slici 4 je prikazano zakrivljeno optičko vlakno i promjena indeksa prelamanja tog vlakna. Zbog toga modovi prodiru u omotač. Briluenovo raspršenje nastaje rasipanjem svjetlosti na akustičkim talasima. I treća grupa apsorpcije nastaje zbog nečistoća u samom vlaknu ili na ukupnoj površini. Zbog varijacije (n). to su gubici veći. 8π 3 2 ( n − 1) kTβ 3λ4 (2) Jednačina (2) važi i za čisti topljeni kvarc. − − − − c) U optičkim vlaknima dolazi do gubitaka i zbog varijacija prečnika jezgra vlakna što dovodi do razmjene energije izme u dva usmjerena moda. praga snage. Ova pojava ne postoji kod kvalitetno izra enih vlakana. Svi prozračni materijali rasipaju svjetlost zbog toplotnih fluktuacija koje uzrokuju fluktuacije indexa prelamanja svjetlosti (n). Naime. onda govorimo o Miovom raspršenju ili samo Mi – raspršenje. promjenljivo električno polje izaziva promjenljivu deformaciju u kristalu ili tečnosti čime nastaje akustički talas. Konstanta prostiranja (β) zavisi u talasovodu od funkcije (a/λ). Ovo slabljenje je posebno izraženo ako se vlakno na e u polju spoljnjeg zračenja.Osnove optoelektronike – Predavanje 13 Elektrotehnički fakultet u Sarajevu poboljšali kvalitet istog. β – izotermička stišljivost. tada govorimo o Rejlijevom raspršenju. Kojeficijent prigušenja na račun raspršenja odre uje se kao mutnoća i za čiste tečnosti može se prikazati kao: αd = gdje je: k – Bolcmanova konstanta. Što je krivina oštrija (manji poluprečnik krivine). Taj talas moduliše dielektričku propustljivost sredine što može dovesti do pojave promjene frekvencije raspršene svjetlosti. Ako je prečnik čestica jednak ili veći od talasne dužine svjetlosti koja se raspršuje. a na suprotnoj strani manja. dakle od odnosa poluprečnika jezgra i talasne dužine. a to su čisti gubici. b) Usljed raspršenja u materijalu tako er nastaju znatni gubici. dolazi i do zavisnosti izme u (λ) i grupne brzine modova. d) Svaki dielektrički talasovod koji nije idealno prav.

Predaja energije modova iz omotača modovima u jezgru. e) Gubici nastaju i zbog prodiranja energije u omotač koji nije beskonačno debeo kao što se pretpostavlja u proračunima. a nd(r.ϕ . − Na kraju ćemo rezimirati gubitke koji nastaju u optičkom vlaknu i koji izazivaju slabljenje optičkog signala.φ. Zbog toga se i omotač ponaša kao sekundarni dielektrički talasovod. Prikazane su i ostale vrste gubitaka u zavisnosti od (λ).4 ⋅ a gdje je (a) – poluprečnik jezgra. Vidimo da je minimalno slabljenje na λ =1.z) – opisuje odstupanje oblika profila od regularnog oblika. je dato slabljenje (izmjereno) za monomodno vlakno koje ima prečnik 2 ⋅ a = 9. z ) (3) gdje je: nr(r) – profil indeksa prelamanja regularnog vlakna i zavisi samo od radijalne koordinate (r). 5 . Zakrivljeno optičko vlakno (a) i indeks prelamanja ekvivalentnog pravolinijskog vlakna (b) Profil indeksa prelamanja neregularnih vlakana (gdje spadaju i zakrivljena) može se predstaviti kao: 2 n 2 (r . tako er ima neželjene posljedice koje utiču na grupno kašnjenje signala. Mnogi istraživači su vršili proračune za debljinu omotača koja je potrebna da slabljenje u omotaču bude ispod 1 dB/km. već ima konačnu debljinu. Na slici 5.Osnove optoelektronike – Predavanje 13 Elektrotehnički fakultet u Sarajevu Slika 4. Zbog svega ovoga je važno pitanje debljine omotača svjetlovoda. a iza njega se obično nalazi vazduh.2 dB/km. z ) = nr2 (r ) + nd (r .0028.55µm i iznosi 0.4 µm i ∆ = 0. Pokazano je da za tipično višemodno vlakno koje ima normiranu učestanost ν = 50 i u kojem bi 90 % modova imalo gubitke u omotaču od 1 dB/km.ϕ . poluprečnik omotača mora iznositi oko 1.

Zavisnost pojedinih slabljenja od talasne dužine 6 .Osnove optoelektronike – Predavanje 13 Elektrotehnički fakultet u Sarajevu Slika 5.

. Mi ćemo samo razmotriti uticaj optičkog vlakna na oblik. a kod jednomodnih vlakana je to 10 do 100 puta više nego kod gradijentnih višemodnih vlakana. Vidimo da grupno kašnjenje zavisi od talasne dužine. Ukoliko spektralna širina izvora svjetlosti nije suviše velika. Širenje impulsa može dovesti do pojave koju nazivamo interferencija simbola (preklapanje susjednih impulsa) koja uzrokuje pojavu greške na mjestu prijema. . Ta izobličenja ogledaju se u izobličenju oblika svakog impulsa. . Signal koji putuje kroz svjetlost sastoji se od spektralnih komponenti. jer svaki mod ima svoje vrijeme prostiranja. Kod optičkih vlakana sa stepenastim indexom prelamanja ovaj proizvod je ograničen na 20 MHz٠km. Na taj način disperzione karakteristike optičkih vlakana odre uju njihov informaciono-prenosni kapacitet.Osnove optoelektronike – Predavanje 13 Elektrotehnički fakultet u Sarajevu GRUPNO KAŠNJENJE I DISPERZIJA U OPTIČKIM VLAKNIMA SA STEPENASTIM INDEKSOM PRELAMANJA SVJETLOSTI U svjetlovodnim telekom-sistemima dominantno mjesto zauzima digitalni prenos. . . . slabljenju snage impulsa. . Kao mjera informacionog kapaciteta optičkih vlakana obično se uzima proizvod propusnog opsega učestanosti i rastojanja koji se označava u MHz*km. . . . Širenje impulsa u optičkim vlaknima je posljedica ukupne disperzije u tom vlaknu i ona predstavlja limitirajući faktor prenosnog kapaciteta optičkog vlakna. (4) gdje je: L . . . razlika u grupnim kašnjenjima po jediničnoj talasnoj dužini na putanji duž optičkog vlakna proporcionalna je izvodu (dtg/dλ) i 7 . što znači da se digitalni signal koristi za modulaciju svjetlosnog signala.dužina voda. . . . te zbog toga taj signal možemo tretirati kao „grupu talasa“. Širenje impulsa zbog disperzije izazvano je razlikama u grupnim brzinama zbog različitih fizičkih uzroka. pa na osnovu njihove grupne brzine (relacija (4) ) možemo izračunati vrijeme grupnog kašnjenja (tg) po jedinici dužine voda sa stepenastim indexom prelamanja: tg 1 dβ dβ dβ − λ 2 dβ = = = =− = dλ 2π c dλ L v g dω 2π df 2π c 2 λ .5 GHz٠km. njegovom širenju u vremenu i pojavi nekog šuma koji se unosi pri prenosu i superponira na korisni signal. . . . . kod gradijentnih vlakana je od 2. Kod digitalnog prenosa mjerilo kvaliteta prenosa kroz neki medij su izobličenja oblika povorke pravougaonih impulsa usljed uticaja prenosnog medija. odnosno širenje impulsa svjetlosnog signala. . .

. . (8) 8 . . . . . (7) nazivamo koeficijentom disperzije. . . . . Koeficijent disperzije definiše širenje impulsa u funkciji talasne dužine i mjeri se obično u (ns/(km ٠ nm)) i rezultat je disperzije materijala i talasovodne disperzije. . . . . .disperzija materijala i . . . . . . . .Osnove optoelektronike – Predavanje 13 Elektrotehnički fakultet u Sarajevu približno mu jednaka. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . odnosno fazna konstanta odre uje se kao: β = 2π n (λ ) λ . . . . . impulsa. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . materijal će preko (n) različito uticati na brzinu prostiranja pojedinih komponenti unutar signala. . . . . . U ovom slučaju konstanta prostiranja. . . . . . . . . Me umodna disperzija ne postoji kod jednomodnih optičkih vlakana. . . . . . . . . . . . Pošto svjetlosni signal. . Za spektralne komponente koje zrači izvor u intervalu ∆λ i koje leže na udaljenosti ∆λ /2 ispred i iza centralne talasne dužine (λ0) izvora. . . . . . b ) Disperzija materijala – predstavlja zavisnost indeksa prelamanja materijala (n) od talasne dužine (λ) svjetlosti. . . nije monohromatski već zauzima neki opseg talasnih dužina. koji se prostire kroz materijal. . . . . . . . . . . . . . . .(5) dλ Na osnovu (4) i (5) dobijamo: Tg = dt g L∆ λ  d β d 2β  ∆λ = − + λ2 2   2λ dλ 2π c  dλ dλ  . . . . . . . . . . . . . a što je posljedica prostiranja različitih modova različitim brzinama kroz vlakno. razlika grupnih kašnjenja za spektralni opseg talasnih dužina zračenja izvora svjetlosti iznosi: Tg = dt g ∆λ . . . . . .talasovodna disperzija unutarmodna (intramodna) disperzija a ) Me umodna (intermodna) disperzija Ogleda se u različitom vremenu pristizanja modova na kraj vlakna. . . . . . . . . . . . . . Ukupnu disperziju u optičkim vlaknima možemo podijeliti u tri sastavne komponente i to: . (6) Odnos: 1 dt g =D L dλ . . . . tj. . . . . . . . . . . . . . . . Ova vrsta disperzije je karakteristična samo za višemodna optička vlakna i izaziva izobličenje talasnog oblika impulsa svjetlosnog signala koji se prostire kroz vlakno. . . . . . . . . . . .me umodna disperzija . . .

. . Isto tako vidimo da kriva prolazi kroz nulu pri λ = 1. . . .27 µm za čisto kvarcno staklo. . . . . . .3 µm. . . . . . (9) gdje je (Ng) grupni index prelamanja: dn   n − λ  = Ng  dλ  . . . odnosno na osnovu relacije za razliku grupnih kašnjenja. . . . . . . . . a time i ukupne disperzije u optičkom vlaknu. . . . . . (13) dλ C dλ Na slici 6 je prikazana zavisnost (Dm) od (λ). . . .27 µm. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Kao što se vidi (Dm) se smanjuje sa povećanjem (λ) ili sa smanjenjem spektralne širine izvora svjetlosti. . . Disperzija materijala može se smanjiti ili izborom izvora svjetlosti sa užim spektrom zračenja (LD imaju prednost u odnosu na LED) ili izborom izvora svjetlosti koji zrači oko centralne talasne dužine na kojoj (Dm) ima minimum. . . . . . . . . . . . . (10) Kod vlakana sa slabim vo enjem modova jezgro i omotač prave se od materijala čiji se sastav vrlo malo razlikuje. Na slici 6 je to 1. . . . . . . . . . . respektivno. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Zbog toga se kod ovakvih vlakana može primjeniti aproksimacija: n1 − n2 N1 − N2 ≈ 〈〈1 . (12) Isto tako. . . . . . . . . . . To znači izborom izvora svjetlosti koji zrači na λ = 1. . . . . . . . . . Vrijeme kašnjenja zbog materijalne disperzije iznosi: tg = tm = − L dn  L n − λ  = − Ng C dλ  C . . . (11) n2 N2 gdje su: N1 i N2 grupni indexi prelamanja za područje jezgra i omotača. . . . . Dodavanjem raznih materijala u kvarcno staklo pri proizvodnji optičkih vlakana. . . . . . . . . . . . . . . . . .3 µm postižemo znatno smanjenje disperzije materijala. . . . pa su im zbog toga bliske ne samo vrijednosti indeksa prelamanja. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Materijalna disperzija (DM) je: Dm = 1 dt m λ d 2 n 1 dNg =− = L dλ C dλ 2 C dλ .Osnove optoelektronike – Predavanje 13 Elektrotehnički fakultet u Sarajevu Uvrštavanjem (8) u (4) dobijamo izraz za grupno kašnjenje zbog materijalne disperzije. . 9 . . . . . . talasna dužina nulte disperzije materijala se pomjera i za SiO2 ona se postiže na λ = 1. možemo izračunati proširenje impulsa: Tm = dt m L d 2n ∆λ = − λ 2 ∆λ . . . nego i disperzione karakteristike materijala. . na osnovu relacije (5). . . . . . . . .

. . . . . . . (16)  10 . . . . . . . . . . . . . (14) Odavde se dobija konstanta prostiranja : β = kn2 (1 + bδ ) . odnosno vg = f( λ ). . tt : t g = tt = L dβ L dβ L  d ( kb)  = =  n2 + n2δ dω C dk C  dk  . . . . . . . . . . . . . . . Ona se najjednostavnije može izraziti putem normirane konstante prostiranja koju smo spominjali pri obradi vlakana sa step. . . . (15) gdje je: δ = n1 − n2 ≈ n1 − n2 . .Osnove optoelektronike – Predavanje 13 Elektrotehnički fakultet u Sarajevu Slika 6. . . . . n1 n2 - Pretpostavljajući da (n2) ne zavisi od talasne dužine svjetlosti. . . . . . možemo na osnovu relacije za vrijeme grupnog kašnjenja. . odnosno na osnovu relacije (4) napisati relaciju za grupno kašnjenje nastalo zbog talasovodne disperzije. . . . Materijalna disperzija u zavisnosti od talasne dužine svjetlosti za staklo na bazi SiO2 c ) Talasovodna disperzija – predstavlja zavisnost grupne brzine od talasne dužine. . . . . indexom prelamanja i koja glasi: b= 2 b 2 lk 2 − n2 blk − n2 ≈ 2 n12 − n2 n1 − n2 . . .razlika indexa prelamanja. . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . dokazano je da mo umodna disperzija ima dominantan uticaj na ukupnu disperziju višemodnih optičkih vlakana. talasovodna disperzija je znatno manja od materijalne disperzije. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Sada možemo napisati drugi oblik talasovodne disprezije: - Dt = 1 dtt 1 dt t dV n δ V d 2 (Vb) = =− 2 L dλ L dV dλ λ C dV 2 . . (19) C  jer smo zamijenili (k) sa (V). . . . . . . . . . . . . (17) 2π C  ili u obliku izraženom pomoću normirane faze (b). . . . . . . . . čime 1 dtt 1  dβ d 2β  Dt = =− +λ  2λ  L dλ dλ dλ 2  . . . . . . . . Kod višemodnih optičkih vlakana najveći doprinos ukupnoj disperziji daju me umodna disperzija i disperzija materijala. . . . pa se često zanemaruje. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11 . Na osnovu jednačine za normiranu frekvenciju: 2 V = ka(n12 − n2 ) 1/ 2 ≈ kn2 a 2δ . . . a što ćemo upravo razmotriti. . . ako poredimo ove dvije. (18) tako da na osnovu (17) dobijamo: tt = L d (Vb)   n2 + n2δ dV  . . . Me utim. . . . . . . (20) Sada ćemo uporediti pojedine vrste disperzije a) Za višemodna vlakna. . .Osnove optoelektronike – Predavanje 13 dobijamo: Elektrotehnički fakultet u Sarajevu Talasovodnu disperziju možemo odrediti na osnovu (4) i (7) ako uzmemo da je tg=tt. . . Talasovodna disperzija je različita za različite modove i zavisi od normirane frekvencije. . . . . . na osnovu (19). . . . . . . . a što se vidi na slici 7. .

. . Dch. koji nije savršeno monohromatski. (21) Ovo je prikazano na slici 8. . . jer obje zavise od ∆λ. gdje je definisan kao koeficijent kromatske disperzije.Osnove optoelektronike – Predavanje 13 Elektrotehnički fakultet u Sarajevu Slika 7. njena brzina se smanjuje. a što će biti u nastavku predavanja objašnjeno)........ . .. Dakle. Kao prva aproksimacija se može uzeti da se efekti obje disperzije jednostavno dodaju.. n: . Ovaj vid disperzije uzrokovan opsegom talasnih dužina izvora uključuje obje i materijalnu i talasovodnu disperziju (kao i profilnu disperziju. . . koji prolazi kroz nulu na talasnoj dužini λ0 (na slici 8 se vidi da je kromatska disperzija jednaka nuli na 1300 nm). hromatska disperzija je zasnovana na zavisnosti brzine osnovnog moda od talasne dužine izvora λ... . . koju do sada nismo spominjali.Kromatska disperzija predstavlja zavisnost talasne dužine od brzine svjetlosti kada ista prolazi kroz medij koji nije vakuum. 12 . . .. Odnos brzine svjetlosti u vakuumu i njene fazne brzine u nekom medijumu (vp) je materijalni indeks refrakcije. . . kao što je stakleno vlakno. . ... u jednomodnim optičkim vlaknima javlja se još jedna vrsta disperzije. kod koga se indeks materijala mijenja sa talasnom dužinom nazivamo disperzionim.. .... . .. .. .. . . hromatska ili totalna disperzija koja proizilazi zbog konačne širine ∆λ spektra izvora. . . Takav medij... . (22) ... .. Kada pak svjetlost prolazi kroz dielektrični materijal. U vakuumu se svjetlost prostire sa konstantnom brzinom c...... . Me utim. . .. Zavisnost talasovodne disperzije za različite modove od normirane frekvencije b) Jednomodna optička vlakna nemaju me umodnu disperziju već talasovodnu i disperziju materijala koje su približno istog reda. tako da konačna disperzija po jedinici dužine bude: ... kakav je staklo. .

Laserski izvori korišteni u telekomunikacionim mrežama imaju spektralnu širinu koja je mnogo manja od užarene svjetlosti ili svjetlosti Sunca. Ako je širenje impulsa dovoljno da se interferira sa drugim. idealno monohromatski izvori nisu mogući. koja pokazuje relativnu raspodjelu svjetlosti osnovnog moda na 1310 i 1550 nm. impuls se širi. BER (bit-error rate) telekomunikacionog sistema počinje da raste. Kako se kromatska disperzija javlja samo kada su različite talasne dužine svjetlosti prisutne. Ovaj vid disperzije proizilazi iz zavisnosti talasne dužine od indeksa refrakcije vlakna. Drugi razlog je postojanje talasovodne disperzije. Talasovodna disperzija proizilazi iz zavisnosti talasne dužine od poluprečnika polja moda. Čak i kad bi postojao idealno monohromatski izvor. Koeficijent materijalne disperzije (Dm) za jezgro materijala (za SiO2). Ipak u praksi. kao logično rješenje ovog problema je zahtjev da optički izvor radi na jednoj frekvenciji. Korištenje ultra uskog optičkog izvora je jedan od načina da se reduciraju negativni uticaji kromatske disperzije.2 µm ) i koeficijent totalne ili kromatske disperzije Dch = (Dm + D) kao funkcija valne dužine slobodnog prostora. Iako je spektralni propusni opseg mali. ne bi bio monohromatski kada bi se koristio za prijenos informacija u fiber optičkim sistemima. zajedno sa jezgrom vlakna standardnih jednomodnih vlakana. različite talasne dužine putuju sa neznatno različitim brzinama usljed kromatske disperzije vlakna. Posljedično. Sa slike se može uočiti da se svjetlost u 13 . koeficijent valovodne disperzije (Dw) (a = 4. a osnovno je svojstvo fizike da svi modulirani nosioci imaju konačni propusni opseg. Da bismo objasnili ovaj fenomen razmotrit ćemo sliku 9.Osnove optoelektronike – Predavanje 13 Elektrotehnički fakultet u Sarajevu Slika 8. Ovo povećanje BER-a je primarni razlog minimizacije ovog vida disperzije. kromatska disperzija se javlja u gušćim materijalima. Prvi. nakon pre enog dovoljno velikog puta. To je zbog toga što prijenos informacije zahtijeva da izvor bude moduliran po amplitudi ili fazi. grupna brzina se mijenja sa talasnom dužinom iz dva razloga. U jednomodnim vlaknima.

Kromatska disperzija crtana u odnosu na talasnu dužinu je pozitivna za veće talasne dužine. možemo koristiti vlakno sa manjom kromatskom disperzijom.. .652 standardom. . (23). ili da smanjimo dužinu vlakna ili pak da koristimo uski spektralni izvor. Matematički izraz za efektivni indeks je: . .. . . Kako oblik moda zavisi od talasne dužine svjetlosti. Ova promjena efektivnog indeksa. . . definišemo efektivni indeks koji je funkcija oba. . . . . .efektivni indeks moda se smanjuje. . će se javljati iako materijal omotača i jezgre nije disperzivan. zbog konstrukcije vlakna i profila moda. je funkcija koja zavisi od talasne dužine. . . ili da podesimo vlakno da radi na talasnim dužinama gdje je disperzija manja. kromatska disperzija se javlja u jednomodnim vlaknima iako nema disperzije od strane gušćih materijala od kojih je vlakno napravljeno.. . Promjene veličine moda sa talasnom dužinom. . .. . tako da je podešavanje vlakna da radi na toj talasnoj dužini 14 . indeksa jezgre i omotača. iako nema materijalne disperzije. . Sa povećanjem talasne dužine. Indeks refrakcije jezgra je veći od indeksa refrakcije omotača. Na jednoj talasnoj dužini kromatska disperzija je jednaka nuli i ta se talasna dužina naziva nultom disperzionom talasnom dužinom. Da bismo poboljšali karakteristike sistema. a negativna za manje talasne dužine. . Slika 9. većina moda je nošena od strane omotača. Drugim riječima. Kada se mod prostire dublje u omotač . Za standardna jednomodna vlakna definisana od strane ITU-T (International Telecommunications Union) G. Kako se mod proteže u omotač. nulta disperziona talasna dužina je 1310 nm. . efektivni indeks moda tako er zavisi od talasne dužine svjetlosti. . Generalno pravilo je da želimo da širenje impulsa bude manje od 10% širine jednog bita jedinice podataka.a efektivni indeks je funkcija oba.Osnove optoelektronike – Predavanje 13 Elektrotehnički fakultet u Sarajevu jednomodnim vlaknima proteže dobro u omotač i tad je mod nešto širi na dužim talasnim dužinama nego na kraćim. . . .

. . posmatraćemo proširenje impulsa zbog talasovodne disperzije τ t. .Osnove optoelektronike – Predavanje 13 Elektrotehnički fakultet u Sarajevu prirodan put smanjenja kromatske disperzije u jednomodnim vlaknima. . . . Takva vlakna se nazivaju pomjerena disperziona vlakna. Za duža vlakna može biti nepraktično da se koristi talasna dužina od 1310 nm zbog relativno visokog slabljenja vlakna na ovoj talasnoj dužini zbog Rayleighovog raspršenja. . . . .2. .4. . Prvo. ovo ne znači da neće uopšte postojati može biti nula samo za jednu talasnu dužinu λ0. Drugi način je korištenje DFB (distributed feedback) lasera sa eksternom modulacijom budući da laseri imaju uski spektar izvora. . . treba istaći da prolazi kroz nulu. .2 i 0. . . talasovodna disperzija i disperzija materijala u jednomodnim vlaknima su približno istog reda. . . koje iznosi: τt = dtt Vdtt n L∆ λ d 2 (Vb) ∆λ = − =− 2 V dλ Cλ dV 2 . . . .1 15 . . Iako hromatska disperzija disperzije. Da bi prevazišli disperziju. Kako zavisi od geometrije vodiča. . a ne na svim talasnim dužinama spektra ∆λ izvora. . . iznosi 0. je prikazan grafički na slici 10 u zavisnosti od (V). dizajneri mogu izabrati vlakno specifično dizajnirano u kojem je valovodna dsiperzija balansirana efektima materijalne disperzije na specifičnoj talasnoj dužini (1550 nm u ovom slučaju). . . . ovaj faktor dostiže maksimum pri V=1. prikladnim projektovanjem vodiča. smanjivanjem radijusa jezgre i povećanjem dopiranja jezge. tako da dizajneri mogu izabrati da prenose na talasnoj dužini od 1550 nm gdje je slabljenje vlakna najmanje. . moguće je pomjeriti nultu disperziju sa talasne dužine λ0. . (20) λ dV d 2 (Vb) V Faktor dV 2 za V=2 do V=2. me utim. . . Da bismo ovo uočili. λ0 može biti pomjerena na 1550 nm gdje je slabljenje svjetlosti u vlaknu minimalno. u praktičnim primjenama monomodnog režima. -Kao što smo već naveli. . . Na primjer. .

Osnove optoelektronike – Predavanje 13 Elektrotehnički fakultet u Sarajevu Slika 10.3 µ m). a što se vidi na slici 11: 16 . me utim kod većih ( λ ) (npr. za ∗ δ =1% i n2=1. λ =1.5 dobija se: τt 0. materijalna disperzija u kvarcnom staklu je mala i tad veći uticaj ima talasovodna disperzija.02 ∆ λ =− L Cλ Očigledno je da materijalna disperzija dominira pri manjim talasnim dužinama.003∆ λ =− L Cλ Ako ovo uporedimo sa širenjem impulsa na račun materijalne disperzije iz jednačine (10) za λ =900nm dobijamo: τm 0. Parametri talasovoda u zavisnosti od V Npr.

pri istim uslovima je 0. a kod gradijentnih. Nulta disperzija moće se postići za vlakno dotirano sa 13% GeO2. Iako su materijalna i polarizaciona disperzija glavni izvori širenja propagacionog pulsa svjetlosti postoje i druge disperzije. U ovom predavanju ćemo još objasniti efekte profilne i polarizacione disperzije. pri λ =1.kubna disperzija ( β je složena funkcija u odnosu na λ . vidi se da na odre enim ( λ ) može se postići da ukupna disperzija iznosi nula. Pored naprijed navedenih disperzija postoje još neke. Npr.48 µ m i δ =0. pa se pojavljuju viši izvodi. d3 β /d λ 3).8 %. Isto tako.01.55 µ m. kao npr. a=4 – 4.profilna disperzija . Npr.014 ns/km. Postoji posebna disperzija nazvana profilna disperzija koja proizilazi zbog toga što grupna brzina vg (01) osnovnog moda tako er zavisi od 17 . To su: .polarizaciona disperzija (osjetljivost stakla na polarizaciju moda) . ukupna disperzija kod višemodnih optičkih vlakana sa stepenastim profilom indexa prelamanja iznosi 14 ns/km pri ∆ =0.55 – 1. Slika pokazuje da talasovodna disperzija zavisi od poluprečnika jezgra monomodnog vlakna (a). Kod optičkih vlakana sa gradijentnim profilom indexa prelamanja svi ovi izrazi su puno komplikovaniji i ukupna disperzija je puno manja nego što je kod stepenastih vlakana.Osnove optoelektronike – Predavanje 13 Elektrotehnički fakultet u Sarajevu Slika 11. .

koji se ne može jednostavno računati. . . . . Kada indeks refrakcije zavisi od pravca električnog polja propagaciona konstanta datog moda zavisi od njegove polarizacije. . . . Finalna disperzija ipak zavisi od veličine anizotropije n1x . nego se grubo skalira sa L2. . . a tako er će postojati razmjena energije izme u ovih modova. . . iako je izvor talasnih dužina monohromatski. Ukupni koeficijent kromatske manje od 1 ps nm-1km-1 i time neznatno uporediv sa disperzije sada postaje Dch = + . n1 u odnosu n2 u odnosu na . Treba napomenuti da je razlog zavisnosti i eksponate ∆ od talasne dužine zbog karakteristika materijalne disperzije tj. . . . . . Tada će propagaciona konstanta za polja uzduž x i y bti različita. vodeći do različitih grupnih kašnjenja. . .(24) gdje je koeficijent profilne disperzije. . Pretpostavimo da n1 ima vrijednost n1x i n1y kada je električno polje paralelno sa x i y osama što je i prikazano na slici 1. . . Polarizaciona disperzija proizilazi kada vlakno nije savršeno simetrično i homogeno tako da indeks refrakcije nije izotropan. . . Ovaj vid disperzije je dio kromatske disperzije zbog toga što zavisi od ulaznog spektra ∆λ : . Obično je . Ako se ∆ mijenja sa talasnom dužinom. Situacija je u stvarnosti mnogo komplikovanija zbog toga što će se n1x i n1y mijenjati tokom dužine vlakna. . tako da uistinu profilna disperzija proizilazi iz materijalne disperzije. . . U pravilu je polarizaciona disperzija manja od frakcije pikosekunde po kilometru vlakna.Osnove optoelektronike – Predavanje 13 Elektrotehnički fakultet u Sarajevu refrakcionog indeksa promjene ∆ tj. ∆ = ∆(λ ) . . . . 18 . . . . a samim tim i disperzije. Zbog različitih promjena u fabričkom procesu kao što su male promjene u konstrukciji stakla. . . tada će različite talasne dužine od strane izvora imati različite grupne brzine i različita grupna kašnjenja koja vode do širenja pulsa. . .n1y koja se drži minimalnom različitim proizvodnim procesima (kao što je rotacija kabla tokom njegovog polaganja).5. . geometriji i induciranih lokalnih deformacija (tokom izvlačenja ili polaganja kablova) n1 i n2 mogu da ne budu izotropni. disperzija se ne skalira linearno sa dužinom vlakna L.

koji rade u gigabitnom opsegu. rezultirajući diferencijalnim grupnim kašnjenjem. koncept jednomodnog optičkog vlakna zamišlja kao vlakno koje propušta samo jedan mod. Vremena prijenosa se razlikuju (slika 12). vlakno podržava dva moda sa ortogonalnim stanjima polarizacije. tako da jedan od njih putuje nešto brže od drugog. impulsi se polahko razdvajaju uzrokujući širenje impulsa. Grupno kašnjenje je razlog širenja impulsa. dominantni izvor širenja impulsa može biti raličito grupno kašnjenje unutar optičkog vlakna. Zatim rotiramo polarizaciju ulazne svjetlosti u ortogonalno stanje i mjerimo vrijeme prijenosa ponovo. Veliki broj ljudi. Realna vlakna imaju različite grupne brzine za ortogonalna stanja. Razlike u vremenima dolazaka impulsa predstavljaju različita grupna kašnjenja. nakon dovoljno velike udaljenosti. Ovi efekti mogu poremetiti odnos izme u dva ortogonalna moda. Pretpostavimo da smo izvršili eksperiment u kojem smo mjerili iznos vremena koji je potreban da svjetlost u jednom polarizacionom stanju pro e kroz vlakno. U vlaknu sa diferencijalnim grupnim kašnjenjem. U stvarnosti. U realnim vlaknima postoje uvijek krivine i savijanja vlakna. Za sisteme koji rade na talasnim dužinama u blizini nulte disperzione tačke i koji koriste uske spektralne izvore. Za idealno vlakno. tako da nema disperzije impulsa. Ako je diferencijalno grupno kašnjenje 19 . Ove razlike u vremenima nazivamo diferencijalno grupno kašnjenje. Diferencijalno grupno kašnjenje rezultira da dva ortogonalno polarizovana moda imaju različitu grupnu brzinu. tako da vlakno nikad nije idealno cirkularno. najčešća pojava koja limitira prijenosni opseg jednomodnih vlakana je grupno kašnjenje i njeno prisustvo je bitan dio potencijalnog ograničenja komunikacionih sistema za prijenos informacija na veće udaljenosti.Osnove optoelektronike – Predavanje 13 Elektrotehnički fakultet u Sarajevu Slika 12. Poslije kromatske disperzije. grupne brzine ortogonalnih polarizacionih stanja su iste.

Za duža vlakna parametar od interesa je prosječna vrijednost disperzije u dužem intervalu vremena i ova očekivana (srednja) vrijednost se zove disperzija polarizacionog moda. Kako je ovaj vid disperzije nedeterministička pojava. tako da kompenzira kromatsku disperziju za prijenosno optičko vlakno. ona se mijenja sa vremenom. Kako disperzija koju razmatramo zavisi od okruženja. U dovoljno dugim vlaknima ovaj vid disperzije se povećava sa kvadratnim korijenom dužine vlakna i obično je izražavamo u jedinici ps po kvadratnom korijenu kilometra. Zbog slučajne prirode ovog vida disperzija. Za razliku od kromatske disperzije. Ona se mijenja po slučajnom principu. širenje impulsa može značajno povećat BER (bit-error rate). ovaj vid disperzije se ne povećava linearno sa dužinom vlakna. mjerenja polarizacione disperzije se odnose na mjerenje prosječne vrijednosti diferencijalnog grupnog kašnjenja duž relativno širokog spektra. Teoretske pretpostavke i eksperimentalna potvrda kažu da statističke promjene u grupnom kašnjenju na mnogo talasnih dužina su u kratkom vremenskom intervalu jednake statističkim promjenama date talasne dužine u dužem vremenskom intervalu. Druga razlika je da se kromatska disperzija može ispraviti uvo enjem posebnog vlakna ili komponenti (kao što su rešetke) u prijenosnu liniju. 20 . različito grupno kašnjenje se mijenja slučajno sa talasnom dužinom. ona se specificira preko statističkih parametara. Iz ovog razloga. od dana do dana u zavisnosti od okruženja i drugih pojava. Zbog njene statističke prirode. U vlaknima koja rade sa praktičnim dužinama. maksimalni iznos totalne disperzije (kromatske disperzije i disperzije zbog grupnog kašnjenja) bi trebao biti manji od 10 ps. tako da disperzija usljed diferencijalnog grupnog kašnjenja predstavlja osnovno ograničenje u propusnom opsegu sistema i posebno je važna za sisteme koji ovise od stanja polarizacije.Osnove optoelektronike – Predavanje 13 Elektrotehnički fakultet u Sarajevu dovoljno veliko i ako je vlakno dovoljno dugo. pristup koji se koristi kod kromatske disperzije se ne može koristiti za ovaj vid disperzije. Za tipične sisteme koji rade na velikim brzinama (10 Gb/s). disperzija usljed diferencijalnog grupnog kašnjenja nije deterministička.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful